RSS Portal

Поиск на RSSportal: названию ленты текстам новостей   


Matbugat.ru RSS

RSS Matbugat.ru
  • 2014-10-31 09:10 Автобус йөртүче дә кәефне күтәрә ала
    30.10.2014 Җәмгыять Шәһәр иртә уяна: картлар намаз укырга җыенып йөргән арада балалары эшкә, ә оныклары мәктәпкә җыена. Җылы өйдән чыгып, автобус тукталышына килеп баскан кеше әледән-әле сәгатенә күз сала: аның автобусы графиктан чыкмаган микән? Эшенә соңгармас микән? Юк, чыкмаган, әнә 37нче маршрут автобусы салмак кына тукталыш янына килеп басты. Кабинадан күптәнге танышым Исламнур Гайфулла улы ХАММАТШИН баш кагып исәнләшә. Чиста тәрәзәләре аша көр елмаючы авылдашым белән горурланам мин. Аның үз эшен чын күңеленнән яратуын да, пассажирларыннан иртәрәк уянып эшкә китүен дә, икенче сменада эшләгәндә төн уртасында гына кайтып керүен дә яхшы беләм. - Мин иртәнге сәгать дүрттә уянам, - дип сөйли Исламнур абый. - Машинамның майланган, җайланган булуын тикшереп карамыйча, юлга чыкмыйм. Тормозлары нык тотсын, ишекләре ачылып-ябылулы булсын, салон пассажирларны чисталык белән каршы алсын өчен, үзеңә барысын да тикшереп, шөрепләрен ныгытып, ялтырамаган җирен сөртеп торырга кирәк. Миңа да, гаражыбызның медицина хезмәткәре тикшермичә, рейска чыгарга рөхсәт итмиләр. Машинам төзек, үзем исән-имин булуыбыз ачыклангач кына, диспетчер юл кәгазе тоттыра... Исламнур абый 45 ел инде руль артында. Башта ул йөк машинасында төзү материаллары ташыган, аннары автобус паркына эшкә килгән. Ул биредә 18 ел инде автобус йөртүче булып эшли. Читтән карап торган кешегә бу эш җиңел булып күренсә дә, ул бик җаваплы. Һәр көнне йөзләгән кеше гомерен үз өстеңә алып юлга чыгу, маршрутта очраган бәла-казаларны үтеп, һәр тукталышка вакытында төгәл килеп туктау, үзеңә тапшырылган автобусның төзеклеген кайгыртып тору үтә дә кыен эш. Россия Федерациясенең икенче һәм өченче дәрәҗә “За безаварийную работу” күкрәк билгеләре, күпсанлы Мактау кәгазьләре белән бүләкләнгән Исламнур Хамматшинны күпләргә үрнәк итеп күрсәтәләр. - Үз эшемне яратам мин. Кешеләр белән аралашып яшәү, аларга файдалы булу миңа канәгатьлек хисе өсти - дип сөйли Исламнур Гайфулла улы. Аның шушы эш сөючәнлеге улы Илнурга да күчкән. Ул да Самараның Үзәк автовокзалында автобус йөртүче булып эшли, ерак рейсларга йөри. Ә менә кызлары Лилия белән Гөлия әниләре Илһамия апага охшаганнар. Аның кебек үк хуҗалыклы, ачык йөзлеләр. Хамматшиннарның өч баласы да инде күптән үз гаиләләре белән яши, ләкин әти-әниләрен онытмыйлар, һәрдаим хәлләрен белешеп, кунакка йөрешеп торалар. Исламнур абый Хамматшин үзе дә - бик аралашучан, ярдәмчел кеше. Аны туган авылы Камышлы районының Яңа Ярмәктә дә көтеп алалар. “Исламнур туган җанлы кеше ул. Олыны - олы, кечене кече итә белә. Кайткан саен туганнарының гына түгел, күрше-күләннең да хәлен белеп чыга, кирәк булса, ярдәм итәргә алына”, - диләр авылдашлары. Авыл җирендә үскәнгәдерме, Исламнур абый туган як табигатенә, татар моңына гашыйк. Җәйге матур кичләрдә ул гармунын алып урамга чыкса, авыл моңга күмелә. Шунысы кызык, аның автобусының салонында да еш кына татар җырлары яңгырый. - Безнең көйләр бик моңлы, бик матур бит. Тыңласыннар әйдә! - дип, елмая Исламнур абый. Ә пассажирлар каршы түгел. Магнитофоннан агылган ягымлы татар җырлары, берничә тукталышка гына булса да, аларны шау-шулы шәһәр урамнарыннан хыял дөньясына алып китә. Димәк, автобус йөртүче дә пассажирларга яхшы кәеф бүләк итә ала. - Тәҗрибәле машина йөртүче буларак юл хәрәкәтендә катнашучыларга нинди теләк теләр идегез? - дигән сорауга ул бик җитди җавап бирде: - Дикъкатьле булырга киңәш итәр идем. Машина йөртүчеләр генә түгел, җәяүлеләр дә юл кагыйдәләренә буйсынмыйлар, шуңа да еш кына бәхетсезлекләр булып тора. Мин нәни бала җитәкләгән ата-аналарның ярамаган урында юл чыгуларына көн саен шаһитмын. Балаларына нинди үрнәк күрсәтәләр алар? Бу бала үсә төшкәч: “Әни белән һәрвакыт шуннан йөри идек”, - дип, ике дә уйламыйча куркыныч юлга аяк басачак бит! Пассажирлар, җәяүлеләр, автомобиль йөртүчеләр - барыбыз да юл хәрәкәтендә катнашучылар бит без һәм иминлегебез - үз кулыбызда. Юл хаталарны кичерми, шул турыда онытмасак иде, - ди Исламнур Хамматшин. “Бердәмлек” газетасы аша Исламнур абыйны да, өлкәбезнең бөтен машина йөртүчеләрен дә профессиональ бәйрәмнәре белән котлап, корычтай исәнлек, шома юллар һәм гел кояшлы һава шартлары теләп калабыз.   Алия АРСЛАНОВА 43 | (полный текст новости)

  • 2014-10-30 04:52 «Шурпа» ашап, «губадья» белән чәй эчтем
    30.10.2014 Җәмгыять Чит илгә килгән һәр кеше илнең төрле матур урыннарыннан кала, шул милләтнең ризыклары белән дә танышырга омтыла. Ризык, җыр-биюләре, әкият-табышмаклары кебек, халыкның йөзен чагылдыра. Ә безнең кафе-рестораннар татар рухын күрсәтә аламы икән?! Шул максат белән Казан ашханәләрен татарча сөйләштереп карарга булдым. Татар халкы өстәлен камыр ризыкларыннан башка күз алдына да китереп булмый, шуңа да юлымны Чистай урамында урнашкан «Катык» кибет-кафесыннан башларга булдым. Ишектән керүгә, мәктәптә беренче сыйныфларда өйрәткәнчә, елмаеп, «Исәнмесез», – дип, сүземне башладым. Минем белән дә сатучы мөлаем елмаеп татарча исәнләште. Мин, болай булгач, эш пеште, дип тагын да канатланып, сатучының әллә нинди эчлекле кабартмаларыннан да баллырак сүзләр белән, камыр ризыклары турында сораша башладым. Тик «татар апасы» гына, күңелемне төшереп, минем һәр биргән соравыма рус телендә җавап кайтара барды. Бу кыланмышын аңа шулай җайлырак булуы белән аңлатты. Шулай итеп, «татар апасы»ннан бер генә татар җөмләсен дә тартып чыгарып булмады. Аның каравы, киткәндә, шундый ук елмаю белән, мине: «Сау булыгыз» – дип озатып калды. «Әкият» кафесы интерьерында да, менюсында да милли рух сизелми иде. Монда чигелгән сөлгеләр дә, сафьян читек кигән официантлар да юк. Аның каравы, кафеның ишек төбендә «Әкият» гаилә кафесы» дигән татарча язу эленеп тора. Эш вакыты да ике телдә бер хатасыз язылган. Түргә узгач та, кафе янә үзенең татарлыгын күрсәтте. Башта официантлар урысча эндәшсә дә, мин татарча исәнләшкәч, алар да тартынмыйча, татарча сөйләшә башлады. «Әкият»нең администраторы да татар булып чыкты. Миңа баланың туган көнен үткәрү мәҗлесе программасын да татарча төзеп бирде. Кафеның менюсы гына урыс телендә. Татарча язылганнары да «Турылган ит белен кыстыбый» кебек урысчалы-татарчалы гибрид ризыклар булып чыкты. «Чәй йорты»на килеп керүгә, борынга табадан яңа гына төшкән кабартмалар исе түгел, совет чоры ашханәләре рухы килеп бәрелде. Әйләнә-тирәмә карап, ишек төбендә басып калганымны да сизмәгәнмен. Бары: «У нас самообслуживание! Ида, давай!» – дигән сүзләр генә мине тизрәк күктән җиргә төшерде. Мин «Катык»тагы кебек елмаеп, бар ашханәгә: «Исәнмесез!» – дип дәшсәм дә, аш салучыга бу тылсымлы сүзләр тәэсир итмәде. Йөзендә татар икәне язылса да, авызында урыс сүзләреннән ботка пешерүен дәвам итте ул. Кассада да минем белән урысча сөйләштеләр. Урысча аңламавымны, татарча гына сөйләшүемне белдергәч, алыш‑биреш татарча барды. Ашханәчедән бәдрәф кайда дип сорагач, әллә юри, әллә чыннан да аңламыйча, миңа озак кына кыстыбый тәкъдим итеп маташты. «Чәй йорты» татар ризыклары ашханәсе дип саналса да, залда урыс радиосы акыра иде. «Туган авылым» ресторан-күңел ачу үзәгенә юл тоттым. Анда «Камыр Батыр» балалар кафесына кердем. Кафе тыштан матур авыл өйләре кебек эшләнсә дә, эчтә милли рух бөтенләй юк иде. Администратор белән дә татарча сөйләшеп булмады. Туган телемдә эндәшсәм дә, ул бары урыс телендә генә сөйләде. Соңыннан «Туган авылым»ның ресторанына кереп, меню белән таныштым. Монда да ризык исемнәре бары рус телендә генә язылган иде. Татар телендә берничә сүз кыстырганнар анысы, ләкин аны да татар телен «марҗалатмыйча» гына яза алмаганнар. Ресторан менюсында «Кызылык», «Губадья с кортом», «Элеш», «Эч почмак», «Биш бармак» кебек ризык исемнәрен очраттым. Ул мескен өчпочмакны ничек кенә язып карамаганнар инде: бер биттә генә дә «Эч-почмак» та булган, «Очпочмак» та... Урыслашып беткән татарлар өчен монда «Эбийка» торты белән дә авыз итеп була икән. Чын татар балалары беркайчан да әбиләренә «Эбийка» дими, ә матур итеп, яратып «әбием», «дәү әнием» дип эндәшә. Бераз заманча рухта булса да, татар мохитен мин «Татар утарында» таптым. Килеп керүгә, мине Сабина исемле администратор каршы алды. – Исәнмесез, сез татарча сөйләшәсезме? – дип сорадым мин. – Бераз чамалыйм, ләкин миңа татарча сөйләшүе авыр, – диде кыз, елмаеп. Соңыннан ул да, вата-җимерә булса да, татарчага күчте. Кафеда татарча, русча, инглизчә сөйләшә торган официантлар бар икән. Меню да өч телдә төзелгән. Ризык исемлеге белән танышкач, артык бәйләнерлек әйбер күренмәде. Бары «Тавык шурпары» белән «Кияү пильмяне» генә «Татар утары»ның да «идеал» булмавын ассызыклады. Мин кергәндә, кафеда классик музыка уйный иде. Татар көйләре булмаса да, классикага берничек тә каршы килә алмыйм. Ләкин кафеда үзебезнең Салих Сәйдәшевләр яңгыраса, тагын да күңеллерәк булыр иде кебек. Эленмә такталар да барлык таләпләрне туры китереп, өч телдә язылган.  Алисә САБИРОВА | (полный текст новости)

  • 2014-10-30 04:52 Бүген Казанда сак булыгыз: "Спартак" җанатарлары килә (узган мәхшәрдән ВИДЕО)
    30.10.2014 Спорт 30 октябрьне Татарстанның полиция хезмәткәрләре борчылып көткәндер, мөгаен. Бүген башкалада Россия Кубогының 1/8 финал уены узачак. «Рубин» командасының көндәше – «Спартак» футбол клубы. Ә спорт җәмәгатьчелеге арасында «Спартак» барда – хәтәр бар дигән гыйбарә популяр. Хәер, бу аңа гына карамый инде хәзер. Безгә таныш «Спартак»   Полиция хезмәткәрләре өчен «Спартак» үзе түгел, бәлки, аның җанатарлары борчу тудыра. Быел Мәскәү фанатлары безгә өченче тапкыр килә инде. Апрель аенда фанатлар армиясе Бауман урамы буйлап стадионга барды, үз юлында петардалар шартлатты, шашкалар яндырды, бөтен Бауманга үз тамгаларын салып чыкты. Безнең хокук саклаучылар аларга, әйтерсең, бөтенләй битараф иде. Хәер, кызган агымны туктатырга тырышкан булсалар, Бауман шул чакта янә Проломнаяга әверелгән булыр иде.      Беренче августта да килде «Спартак» безгә. Меңләгән җанатарлары да янә Казанны тутырды. Дөрес, чираттагы «марш»ка безнекеләр инде әзер иде. Эчке эшләр министрлыгы, башка структуралар белән бергә, нәкъ менә чираттагы уенны күз алдында тотып, махсус өйрәнүләр дә уздырды. Фанатлар тарафыннан кылынган кечкенә генә гаеп өчен дә кайнар башларны шунда ук суытырга тиеш иделәр. Ошбу гамәл үз ролен уйнады: яңа чемпионатның тәүге уенында тәртип бозучылар һәм кулга алынучылар күп булмады. Дөрес, кунаклар җентекле тикшерүләргә күнекмәгән бугай: очрашу тәмамланып, бер‑ике көн үтүгә, «Живой журнал»да Екатерина Степанова дигән Мәскәү чибәре, Казан полициясеннән зарланып, Казан стадионында күргәннәрен бәян итте.   Әлбәттә, мин үзем фанатларның мондый гамәлләрен акламыйм, гаеплим. Спорт ярышларында тәртип бозулар, сугышлар булырга тиеш түгел. Икенче яктан, «Спартак» командасына көнләшеп тә карыйм, чөнки легендар клубның Россиянең бөтен шәһәрләренә бара алырлык тугры җанатарлары бар. Әйтик, «Рубин» белән уеннарны тамаша кылырга килүчеләр Мәскәүдән генә түгел иде. Кулга алынганнар арасында Түбән Новгород, Мари Эл, Чувашстан егетләре бар дип белдерделәр. «Рубин»га ил буенча җыелган меңләгән җанатарлар армиясе турында хыялланырга гына кала әле.   Үз өеңне үзең яндыру   Моңарчы Казан футбол командасы фанатлары гомуми җанатарлар армиясеннән әллә ни аерылып тормый иде. Башкалада узган матчларда, күп дигәндә, йөзләгән егет һәм кыз фанатлар секторында утырды, шатланды, сүгенде, нидер яндырды. Әмма моңарчы аның үз стадионына үз куллары белән зыян салганы юк иде әле. Россия чемпионатында «Торпедо»га каршы очрашу барышында «Рубин» җанатарларын тынычландыру өчен – хокук сакчыларына, ә ут камап алган урындыкларны сүндерү өчен янгын сүндерүчеләргә мөрәҗәгать итәргә туры килде. Гаҗәеп хәл, әлбәттә. Кеше футбол карарга дип килә һәм янгын китереп чыгара. Үзең яшәгән өйне үз кулларың белән яндыру бит бу. Әлеге «җанатарлар»ның күпчелеген яшүсмерләр тәшкил итүен истә тотсак, тагын гаҗәпкә каласың: әти-әниләр кая карый, кемнәр булыр бу балалар? Кызык: башка шәһәрләрдә мондый каһарманлыкка батырчылык итәр идеме икән алар?   Сугыш өчен яралган   Спорт ярышлары арасында тәртипсезлекләр буенча футбол беренче урында тора. Традицияләре көчле чөнки. Билгеле булганча, футболның туган ягы дип Бөекбритания санала. Футбол хулиганнары дигән төшенчә дә инглиз футболына барып тоташа икән. Спорттагы тәүге фанатлар сугышы да шул яклар – Дерби каласында узган матч белән бәйләп карала (иң принципиаль көндәшләрнең каршылыгын юкка гына «дерби» дип атамыйлар). Хәер, футбол дигән төр килеп чыгышы белән дә ниндидер каршылыкка нигезләнгән. Кайбер тарихчылар фикеренчә, IV гасырда дошманлыкта булган Британиянең аерым авыллары халкы үз хуҗалыкларыннан көндәшләренекенә дуңгызның сидек куыгын тибеп «уйнаганнар». Ә XIV гасыр башында Англия короле Эдуард II хәтта футбол ярышларын тыярга да тырышкан, янәсе, уен бик агрессив төсмер алган, уенчыларга карап, тамашачылар да дошманлашкан...   Җанатарлар каршылыгы бөтен спорт төрләрендә дә бар, әлбәттә (беренче чиратта, командалы уен төрләре). Бер үк командалар уйнаганда шул шәһәр фанатлары дошманлашу дәрәҗәсенә җитә. Төрле шәһәр җанатарлары бер-берсен кимсетеп яшәргә ярата. Җыелма командалар яки шәхси төрләрдә спортчылар чыгыш ясаганда, дәүләтләр арасында да шартлы каршылык барлыкка килә. Соңгысы белән бәйле бер кызык үзенчәлеккә игътибар итәм. Әйтик, җыелма команда уйнаганда, хәтта үзара каршылыклы мөнәсәбәттә булган командаларның җанатарлары да берләшә, үз илең өчен борчылу яки шатлану хисләре туа. Биредә инде сүз чын спорт яратучылар, асыл җанатарлар турында бара. Стадионнарда урындыклар яндыручыларга, фашистик символикалар тагучыларга синең шәһәрең ни дә, илең  ни.   Көтү психологиясе   Кайдан, ни сәбәпле килеп чыга соң мондый каршылыклар? Белгечләр фикеренчә, тәртипсезлек теге яки бу кешенең агрессиясенә бәйле туа. Һәр кешедә күпмедер дәрәҗәдә агрессия бар. Шуңа да психологлар ялгызлык агрессиясе һәм масса (көтү, толпа) агрессиясе турында сүз алып барырга мәҗбүр. Ялгыз гына булганда кеше үзенең ачуын юлда яткан ташка тибеп тә чыгара ала (кеше дә кыйный ала, башкасын да, әмма бик сирәк очракта гына ул җәмәгатьчелек игътибарына лаек була). Төркемдә булганда исә кешедә үзконтроль дигән нәрсә югала икән, җитмәсә, ул үз ишләре арасында кемнәндер курыкмый, аның да башкалар кебек буласы килә. Котыртучы гына кирәк. Ә котыртучылар, әйтик, футбол матчына билгеле бер максат белән килә: ничек тә тынычлыкны бозарга. Һәм китә шуннан кычкырыш, мәсхәрәләү, сугыш, башкасы...   Психология белән шөгыльләнүчеләр соңгы елларда тәртипсезлекләрнең тагын бер сәбәбен атый. Чит илләрдә теге яки бу команда җанатарларының сугышлары еш кына шушы командалар уен алдыннан «кыздыру» максатыннан да оештырыла икән. Икенче төрле әйткәндә, пиар, реклама алгы планга чыга. 70 ел дәвамында партия әйткәнгә генә буйсынып яшәгән безнең ил халкы телевизор карый, матчлар алдындагы вазгыятьне күзәтә һәм үзеннән-үзе без алардан киммени дигән сорау туа. Җәмгыятьтәге тәртипсезлекләрнең күпчелеге безгә әнә шул рәвешле килеп керде шул.   Футбол фанатларының үз-үзләрен тотышлары турында сөйләгәндә, кайберәүләр моны илдәге вазгыятькә, сәясәткә, аерым шәхесләргә мөнәсәбәт белдерү юлы дип бәяли. Килешеп бетмим. Алда әйтелгәнчә, әлеге хулиганнарга сәясәтең  ни дә, дәүләтең  ни. Котыртучылар шундый максатны күз алдында тотса гына...   Хоккейда, волейболда, баскетболда каршылыклар юк, дисезме? Анда да бар. Хоккейда фанатлар каршылыгы булмаса, Казанга «Салават Юлаев» килгәндә, бер көтү ОМОН хезмәткәрләре тәртип саклап торыр идеме икән? Әгәр хоккей сөючеләр дус икән, нигә алайса «Татнефть-арена»да кунаклар секторында утыручыларны безнекеләр таралып беткәч кенә чыгара башлыйлар? Ләкин абсолют күпчелек очракта каршылыклар мәйданнан читтә хәл ителә. Чын ир-егетләрчә... Радик САБИРОВ --- | 30.10.2014 (полный текст новости)

  • 2014-10-30 04:52 Рекламада төшкәннән соң Ләйсән Гимаеваны фанаты «эзәрлекли»
    30.10.2014 Шоу-бизнес Җырчы Ләйсән Гимаеваны соңгы арада билгесез фанаты чәчәкләргә күмә башлаган. Сөенечле дә, көенечле дә вакыйга берничә тапкыр кабатланган инде. Берсендә Ләйсәннәрнең фатирына курьер 101 ак роза чәчәгеннән торган бәйләм китерә. Эчендә хаты да була: “Ләйсән, мин сезнең кияүдә икәнегезне дә, ике кыз үстергәнегезне дә беләм. Сезнең сурәтне урамдагы реклама баннерларында күрдем. Кая карама, гел сез. Хәзер инде минем йөрәгемдә дә урын алдыгыз. Иҗатыгызга үлеп гашыйкмын”. Курьер килгәндә, Ләйсән тормыш юлдашы Булат Бәйрәмов, кызлары Таңсылу, Зифа белән өйдә була. Чәчәк бәйләмен күрсәткәч, Булат: “Менә сиңа мә... Кая торганыңны да эзләп тапканнар фанатларың...” – дип кенә әйтеп куя.     Якынча 4 көннән соң, Ләйсәнне тагын бер сюрприз көтеп тора. Ул көнне Булат радиода эфирда була. Ләйсән исә балаларын мәктәпкә һәм балалар бакчасына илтергә дип чыга. Машинасының капоты өстендә янә 101 розадан торган чәчәк бәйләмен күргәч, чын-чынлап аптырашта кала ул. Бу юлы инде ак түгел, кызыл розалар. Бәйләм эчендә хаты да була: “Ләйсән, мин сезгә гашыйк булдым. Бу розалар сезнең өчен”. Бу үҗәт фанатның җырчының машинасын эзләп табу факты Ләйсәнне инде тәмам сагаерга мәҗбүр итә!   Алга таба интрига куерганнан куера бара. Күпмедер вакыт үткәч, Ләйсәннең телефонына: “Чәчәкләрне ала алдыгызмы? Сезнең белән хәзер очрашырга мөмкинме?” - дип таныш булмаган номердан смс-хәбәр килә. Ләйсән исә хәбәргә каршы җавап җибәрә: “Чәчәкләрегез өчен бик зур рәхмәт. Кем соң сез? Нишләп исемегезне язмыйсыз? Минем кияүдә булуымны белә торып, ни өчен мине очрашуга чакырасыз? Мин бернинди дә очрашуга килмим”. “Бик начар. Килә алмасагыз, мин сезнең белән барыбер күрешәчәкмен. Ничек дип сорамагыз. Сезнең сольный концертыгызга киләчәкмен”, - дип җавап бирә.     Инде хәзер бу вакыйгаларның ничек тәмамлануы, чәчәк хуҗасының кем икәнлеген беләсе генә калды. Эльза ГАЗИЗОВА --- | 30.10.2014 (полный текст новости)

  • 2014-10-30 04:52 30 ел гомеремә күпме нәфрәт, күпме күз яше, күпме сыкрану сыйган
    30.10.2014 Язмыш Танышларым Наилә апа белән Ринат абый 30 ел бергә яши. Биш бала тәрбияләп үстергән алар. Инде хәзер алты оныклары бар. Ринат абый үзе дә ишле гаиләдән. Үзеннән кала тагын 4 туганы бар. Әнисе Миннекамал апа 5 ел элек вафат булды. Шулай итеп, Наилә апа 29 ел буе каенана белән дә яшәде. Бүген тормышлары түгәрәк, дус-тату гына гомер кичерәләр. Тик Наилә апа сөйләгәннәргә караганда, тормыш күге, тыштан күренгәнчә, гел аяз гына булмаган. – Кияүгә чыкканда 17 яшьлек кыз бала идем, – дип сөйли Наилә апа. – Ишле гаи­ләгә килеп төштем. Каенанам, мәрхүмә, бик усал хатын булды. Начарлыгы ти­мәсә дә, үзәк­ләремә үткән чагы күп иде. Яшь димәде, белмидер, җитешә алмыйдыр димәде, бөтен эшкә беренче көннән үк җигелергә туры килде. Үз иремне генә түгел, аның дүрт туганын да атна саен гаилә­ләре белән кунак итәргә туры килә иде. Җәйләрен балаларын кайтарып ташлыйлар. Алты почмаклы өйдә алма төшәр урын да калмый. Монысы тормыш ваклыклары гына. Авырлыклары белән булса да, күңелле чаклары да күп булды. Анысына гына тү­зәрлек иде. Өченче баламны тапкач Ринат үзгәрә башлады. Юньле сүзе юк, салгалап кайтулары да ешайды. Соңыннан кул күтәрә башлады. Куып чыгарган чаклары да күп иде. Кышкы суыкларда сыер кир­тәсенә кереп, туңмасын дип, күкрәк баламны сыерга те­рәп торганымны беркайчан да онытасым юк. Ул чакта каенатам үлгән иде. Ә каенанам безгә ярдәм итү өчен бернәрсә дә эшләмәде. Хәтта кайда качып ятканлыкны белсә дә, кием генә дә чыгарып бирми иде. Исерек улы­ның сүзен җөпләп, көен көй­ләп, башы авыртса, тагын эчемлеккә акча биреп тик ятты. Ачу сакламасам да, кү­ңелемдә аңа карата каты төер калды.   Авылда бөтен иргә ярый торган бер хатын бар иде. Ирем шуның янына ияләш­кән булып чыкты. Өч бала белән чыгып та китә алмый идем. Көтеп торыр кешем дә юк. Әти-әни йортында хатыны белән абый яши. Тугани апа белән уртак телне таба алмадык. Ике генә сәгатькә килеп китсәк тә, соңыннан тавыш чыгарды, дип әйтә иде әни. Кая барып бәре­лер­гә, нишләргә белмичә елап чыккан төннәремне уйласам, хәзер дә йөрәгем “жу” итеп куя. Күрше хатыны белә торган хатынга алып барды. Ышанмасам да, иярдем мин моңа. “Иреңне аракы эчертеп бозган, икесенең берсе үлмичә, бозыкны чыгарып булмый”, – диде күрәзәче. Өйдәге хәлләр көннән-көн начарланды. Тәнемдә күгәр­мәгән урын калмады. Авыл Советында эшләүче Хәлимә апа: “Ник кызганып ятасың аны, әйдә утыртабыз”, – дип тә әйтеп карады. Иремә карата андый начарлыкны эшли алмадым. Балаларым да гафу итмәсләр дидем. Алар барысын да күреп үстеләр. Әтине теге хатын белән күрдек, дип кайтып әйтәләр иде.   Алланың “амин” дигән сәгате җиткәндерме, күз яшьләрем төшкәндерме, теге хатын авырып китте. Опе­рацияләр ясадылар моңа. Чирен белә алмыйча аптырадылар. Тунап бетерделәр дисәң дә була. Бик нужарып, бер ел буе урын өстендә ятып, коры сөяккә калып, тәннәре череп үлде. Җан бирә алмыйча интекте, дип сөйләде авыл халкы. Ә ирем, аны җирләгәч, каберенә барып, ятып-ятып елый иде. Аның өчен тор­мышның кызыгы калмады. Үз-үзенә йомылды. Беркемгә берни әйт­ми. Балаларда да гаме калмады. Әмма тора-бара, авырлык белән булса да, барыбер җайга төште. Элеккеге кебек булмаса да, ир белән хатын булып яши башладык. Мин тагын ике бала алып кайттым. Олылары үсте ул вакытка, карашырга кешем бар иде.   Бу хәлләр узгач, каенанам урын өстенә калды. 8 ел аны карадым. Тик бер генә рәх­мәт сүзе дә ишетмәдем. Ике кызы кунакка килә иде, мунчага алып кереп юындырырга куркалар. Миңа нәрсә, тә­нем калынайган, аркама асам да, өстерәп кереп ки­тәм. Каенана җиңел түгел, аны күтәрә-күтәрә бүсер чыкты. Зарланмадым. Түз­дем. Иремнең ике энесе мине бик аңлыйлар. Хәзер дә: “Әнине бик карадың”, – дип гел рәхмәт әйтеп торалар. Кайтканда төянеп кайталар, баргач бик кунак итәләр.   Менә шулай, үскәнем, 30 ел дип әйтүе генә җиңел, ул өч дистә елга күпме нәфрәт, күпме күз яше, күпме сыкрану сыйган. Ярый әле балаларым аңлы булып үстеләр. “Әти-әни” дип өзелеп торалар. Әтиләренә каршы беркайчан да котыртмадым. Үз­ләре күргәннәр дә җиткән. Ринат үзе үкенәдерме, юктырмы, белмим. Әмма: “Син генә яшәп тор инде”, – дип әйтештергәли кайчак. Шулай шул, хатын-кыз гаиләне төзи дә, җимерә дә ала. Хәзер үзем дә каенана булдым. Ки­ле­немнең өч баласы бер. Улым белән икесе арасына бер­кайчан да кысылганым юк. Киленнең туганнары килсә – гел якты йөз белән каршы алам. “Әни кебек син миңа”, – ди. Ә мин аңа кызыма караган кебек карыйм. Үскәнендә ни күрсә, очканында шул булыр, диләр. Улымның салгалап кайта торган гадәте бар. Ме­нә ул чакта киленне яклыйм инде мин. Сүз дә әйттермим, бармак очы белән дә тидерттермим. Кеше баласының рән­җешеннән куркырга ки­рәк. Бер генә күз яше дә җир­дә калмый, – ди Наилә апа. Сәйдә ГОМӘРОВА 158 | 30.10.2014 (полный текст новости)

  • 2014-10-30 04:52 “Һөнәр” фестивале һәм Камал театры драматургия конкурсы игълан итә
    30.10.2014 Мәдәният “Һөнәр” VI Бөтенроссия яшь татар режиссурасы фестивале һәм Камал Театры драматургия лабораториясендә катнашу өчен өчен синопсислар конкурсы игълан итәләр. Синопсислар 2014 елның 13 ноябренә кадәр кабул ителә. Искәртеп үтәбез, “Һөнәр” фестивале 2014 елның 15-21 декабрендә Казанда үтә. “Һөнәр” фестивале беркайчан да спектакльләр күрсәтү белән генә чикләнмәде.  Һәр ел саен “Һөнәр” кысаларында режиссура лабораториясе оештырыла һәм тәнкыйтьчеләр катнашында фикер алышулар үткәрелеп килә. Быел беренче тапкыр “Һөнәр” VI Бөтенроссия яшь татар режиссурасы фестивале кысаларында 15-21 декабрьдә драматургия лабораториясе булачак.  Аның максаты – драматург булырга теләүче талантларны барлау.  Режиссер һәм актерлар ярдәме белән аларга драматургиянең асылына төшендерү.    Лабораториядә теләгән һәркем катнаша ала. Моның өчен фестивальне оештыручыларга булачак пьесаның синопсисын гына җибәрергә кирәк.    Синопсис – ул пьесадагы төп вакыйгаларны кыскача эчтәлек,  атап чыгу.    Нияз Игъламов: "Нәрсә соң ул синопсис? Ул син ачарга теләгән нинди дә булса вакыйганың кыскача эчтәлеге. Мәрьям Тәлгатьне ярата, тик күрше егете Рәмзил аларның өйләнешүләренә каршы... Аның ире командировкадан кайтты һәм... Сугыш кинәт башланды һәм кинәт тәмамланды да, авылларда балалар тумый башлады, кырда тургай тавышы тынды... Кешегә хакимлек бирелгән, тик ул җаваплылыктан качарга тели... Авыл малае Марат, агрономлыкка укырга дип, шәһәргә килә һәм ялланулы үтерүчегә әверелә… Альфа-Центаврда яшәүчеләр җир халкы белән үз тәҗрибәләрен уртаклашырга телиләр, ләкин Q планетасыннан килгән килмешәкләр дөньяны яулап алмакчылар... Шүрәле ялгызы гына тынычлап яшәргә тели, әмма аңа үсеп килүче шәһәр шаукымы комачаулый... һ.б.  Нәрсә хакында булса да ярый. Теләсә нинди сюжет. Теләсә-нинди тарих. Вакыйгаларнын төрлечә ачарга мөмкин..."    Сайланып алынган синопсис режиссерлар, актерлар һәм драматургия лабораториясендәге башка катнашучылар белән бергәләп камилләштереләчәк, детальләр белән баетылачак.  Драматургия лабораториясе иҗат ителгән яңа пьесаларны уку белән тәмамланачак. Иң яхшы пьесалар сәхнәдә куелып һәм басылып чыгачак.    Синопсисны 2014 елның 13 ноябренә кадәр kamalteatr@mail.ru адресына җибәрергә, хатның исемен “Синопсис. Һөнәр” дип куярга. Катнашучыларның яше мөһим түгел. Төп шарт – синопсис татар телендә булырга тиеш.    “Һөнәр” VI Бөтенроссия яшь татар режиссурасы фестивале 15-21 декабрьдә Казанда үтә. Быел фестивальдә Әлмәт, Казан, Яр Чаллы һәм Туймазы шәһәрләреннән режиссерлар катнаша. “Һөнәр” афишасында барлыгы рус һәм татар телләрендә 10 спектакль һәм 4 эскиз эш тәкъдим ителә.  | (полный текст новости)

  • 2014-10-30 02:27 “Мине клоун дип кабул итүләренә шатмын. Чын Габдерәхимне күрергә мәчеткә килегез”
    29.10.2014 Шоу-бизнес 26 октябрь көнне “Уникс” сәхнәсендә узган “Ике артист” проектында журналист Габдерәхим белән җырчы Индиваның чыгышы шактый шау-шу уятты. Залдагы тамашачы аны “клоун” дип атаса, Искәндәр Хәйруллин хәтта сәхнәдән үк: “Чудовище” дип әйтүдән тартылып тормады. Мәгълүмат чаралары да Габдерәхимне яхшы ук чарлаган, хәтта тәнкыйть утына ук тоткан. Бу турыда Габдерәхим үзе нәрсә уйлый икән: – “Бизнес Онлайн” мине “Клоунада тудырган” дип язган. Шуны тоеп алучы журналистка “Афәрин” диясем килә. Бу проектта үзем дә клоун булырга омтылдым. Бу минем – тәүге чыгышым. Икенче вакытта моңлы җыр белән чыгып, тамашачының җанын тетрәтәсем килә.   Минем өчен сәхнә – җүләр сату, котыру, маймыллану урыны. “Ике артист”ның шоу, уен икәнен профессиональ яктан тойдым. “Чудовище” булып кабул итүләренә шатмын.   Концертка нибары бер көн әзерләндем. Образ тудыруда театр училищесында укуым да ярдәм итте. Остазыбыз, Камал театры артисты Шамил Бариев: “Сиңа циркка гына китәсе”, – дигән иде.   Халык мине күреп эче катканчы көлсен, ял итсен дип тырыштым.   Чын Габдерәхимне белергә теләсәгез, иртәнге намазга “Гаилә” мәчетенә килегез.     Шулай алып чыкты     Шулай алып кереп китте   "Бизнес Онлайн" фотолары. --- --- | 29.10.2014 (полный текст новости)

  • 2014-10-30 02:27 «Лайк» куйган бар ла ул...
    29.10.2014 Җәмгыять Мин кайчакта, бүген татар теленә «үз татарларымыз» тарафыннан ихтирам нишләп бик аз икән, дип уйлыйм да үзебезнең авылны искә төшерәм. Без үскән авыллардан ук киләдер, күрәсең, ул үз телеңә түбәнсетеп карау. Бездән ерак түгел Алтунино дигән чеп‑чи урыс авылы бар иде. Бар иде дип язам, чөнки Самара өлкәсенә кергән әлеге авылда, калса, ике йорт калды бугай, таралды. Сәбәпләре төрледер, әлбәттә, тик иң беренчесе – урысның русчаны яхшы белеп, авыр авыл тормышыннан калага таюыдыр, мөгаен. Хәер, сүз аның турында түгел. Интернетта бераз утыргач хәтердә калыккан бер‑ ике истәлек белән генә уртаклашасым килә. Авылдашларның исемнәрен үзгәртеп язам инде. ...Шәһит абый урамда вата-җимерә русча сөйләшеп йөрергә маташкан малаен бастырып сүгә икән бервакыт: – Нигә тел бозасың, малай актыгы (бездә бу урында катырак сүз кулланалар), нигә татарча гына сөйләшмисең? Ул бит синең туган телең, бабайлардан килгән тел. – Хи, – дигән малае, – әнә Харастин абзый, энем, син русча сөйләш. Татарча белеп кенә, Алтунга менеп, тозлы кәбестә дә сатып алып кайта алмассың, дип әйтте. Шәһит абзый бераз уйланып утырган да: «И то правда», – дип куйган диләр иде. ...Әни кибеттә эшләде минем. Русчасы бик чамалы. Әби моңа: «Карамалка ягы мукшыларыннан (алары да күрше авыл, аралашып яши торган халык) сора әле, сатып алырга берничә саулык бәрән алып килсеннәр, аларда сарык эре була, нәселгә кирәк», – дигән. – Торам шулай кибеттә, – ди әни. – Керделәр бит карамалканыкылар. Анатолий дигән абзыйны таныйм да. Сорыйм хәзер шуңардан: «Дядя Анатолий, мама сказала купить у вас барана», – дим. Ну, бәрән сүзенең русча баран икәнен чамалыйм бит инде. «Какого барана? – дип гаҗәпләнә теге. – Большого что-ли? Резать будете?» «Нет, не барана, овца надо», – дим. «Подожди, вам кого привести: барана или овцу?» – дип аптырый Анатолий. Саулык бәрәнне ничек аңлатырга дип озак кына азаплангач, башка килде бит: «Нам надо молодую жену баранина», – дим. Шау‑гөр көлделәр инде. «Так вам ярку что ли надо?» «Да, да», – дим, инде аңлата алганыма шатланып. Әти дә, әни дә минем рус телен яхшы белүемне таләп иттеләр. Шул ук «Алтун кәбестәсе» дә, «Молодая жена баранина» да сәбәпче булгандыр инде моңа. Бишенче сыйныфка мин урыс мәктәбенә укырга киттем. Баштарак авыррак булды, аннан күнегелде. Укытучылар безне тәнәфестә татарча сөйләшкән өчен дә тотып әрлиләр иде. Тик өйдә гел татар китаплары булды, минем балалар да татарча яхшы белеп үстеләр. Мәктәпне тәмамлап, озак еллар үткәч, безне тәнәфестә татарча сөйләшкән өчен әрләгән бер укытучы апаның остабикә булып йөрүен белдем. Нишләтәсең, заман үзгәрә, шартлар үзгәрә, кеше үзгәрә... Мин татар телен, туган телемне шул урыс мәктәбендә укыганда гына ныгытып ярата башладым бугай. ...Интернетта төрле челтәрләрдәге ленталарны актарып утырам. Әй Ходаем, без чыннан да, шундый миңгерәүме, әллә кыланабыз гынамы соң? Милләт... Тел... Үз теле, үз гореф-гадәтләре, үз фәлсәфәсе булмаган милләтне җирдә берәрсе аерым көч, аерым халык итеп кабул итәме соң? Ярый инде, кайберәүләр кебек катлаудан ясалган халык яисә, гомумән, тамырсыз булсак. Тик меңнәрчә еллык тамырлы тел, дистә меңнәрчә елларлык ҮЗ фәлсәфәбез бар. Бу җирләргә законлы хокукыбыз бар. Шуны күрмибезме? Ояла белүне оныттыкмы? Үзләрен «татар милләтчесе» дип атаган бәндәләр оялмыймы бүгенге татарга семит идеологиясе тагып, аны коллыкка өндәп, ялганга уралып ятудан? Зират коймасы тотылмаган, мәктәпсез, мәдәният йортсыз, караучысыз карчыклар белән тулы авылда хан сараедай мәчетләр салып, татар мәктәпләрен бетерәләр, дип ятудан оялмыйбызмы? Интернетта «Камитит па засчите татарскага языку» дигән төркемнәр оештырып, татар телен урысча яклап ятучылар оялмыймы? «Татарны танытырга кирәк» дигән булып, яза белгән хәлдә дә урысча язып ятучы, урыс телле сайтларда «заметкалар» язучы функционер «милли кадрлар» оялмыймы? Хәер, оялмыйдыр. Аларга синең милләтең кирәкмени? Аларга ашарга, яшәргә, танылырга, «лайк» алырга кирәк. Инглиз, гарәп, урыс телләрен белеп тә, татарча өйрәнергә «вакыты булмаган» күселәр, интернетта урысча чүбек чәйнәп, татарны яклап яткан булып кыланучылар татар түгел бугай алар. Татар ҮЗ телендә язганда, сөйләшкәндә, уйлаганда, ҮЗ ТАТАР йолаларын саклаганда, ҮЗ бәйрәмнәрен бәйрәм иткәндә, ҮЗ фәлсәфәсе белән башкалар алдына чыга алганда гына татар, милләт ич ул. Әлбәттә, бу хәлләрнең, мин шул «Татарча гына белеп, Алтун урысыннан тозлы кәбестә дә сатып ала алмыйсың» дигән заманнарда ук тамырланганын аңлыйм. Тик кәбестәне без бүген үзебез дә яхшы үстерәбез, тозлыйбыз да. Ә менә психологиябез һаман шул чорныкы кебек бугай. Бигрәк тә интернетта. Башкача булса, үзем шәхси белгән бер татар кызы миңа: «Пастав пажалысты лайк на мою фотку», – дип язмас иде. Куя алам мин лайкны, куйгалаган бар, кем әйтмешли. Ну бит.  Илфак ШИҺАПОВ | (полный текст новости)

  • 2014-10-30 02:27 Татарстан сыерларына паспорт өләшәчәкләр
    29.10.2014 Авыл Тиздән Татарстанда ферма маллары өчен махсус электрон реестр барлыкка килергә мөмкин. Аның максаты – республика агросәнәгать комплексларындагы терлекләрнең төгәл санын ачыклау, бу өлкәдәге хокук бозулар һәм башка астыртын эшләргә нокта кую. Әлеге “Электрон көтү” (“Электронное стадо”) дип аталган проектны Марат Дусаев белән Камил Исрафилов әзерләгән. Хәзерге вакытта алар – IT-парк резидентлары. Максатлары – республиканың авыл хуҗалыгы тармагындагы “хокук бозулар” белән көрәш, дөресрәге, ферма маллары белән бәйле документларны тәртипкә салу. Бу аңлашыла да, ник дигәндә, хәзерге вакытта агросәнәгать комплексларының мәгълүмат архивлары бары тик кәгазьдә генә саклана. Кайчагында теге яки бу сыер турында мәгълүматны гомумән дә табып булмый. Ә чынлыкта исә әлеге күрсәткечләр шактый зур әһәмияткә ия... Һәр сөтлебикә күзәтү астында Безнең тарафтан тормышка ашырыла торган әлеге система шактый гади. Ул терлекнең муенына махсус пистолет ярдәмендә чип урнаштырудан гыйбарәт. Шундый һәр җайланмага махсус уникаль номер беркетелә. Бу – кешенең паспорт сериясе һәм номеры кебек. Һәрбер мал өчен ул уникаль. Шушы номер аша терлек турында барча мәгълүматны белеп булачак. Ул нәрсә ашаган, ничә килограммга арткан яки ябыккан, вакцинацияләр саны, ничә тапкыр бозаулавы турындагы күрсәткечләр белән танышу өчен чип урнашкан урынга махсус сканерны якын китерү дә җитә. Өстәвенә, анда сыер яки үгезнең фотосын урнаштыру да каралган, - дип аңлатты безгә “Электрон көтү” проектының техник директоры Камил Исрафилов. Кагыйдә буларак, әлеге мәгълүматларның барысы да махсус электрон реестрда саклана. - Электрон реестр функция ягыннан шактый зур әһәмияткә ия. Чип номеры ярдәмендә анда терлек турында шактый күп мәгълүмат урнаштырырга мөмкин. Өстәвенә, әлеге күрсәткечләрне көннекен-көнгә үзгәртеп бару мөмкинлеге дә тудырылган. Мәсәлән, бер сыердан көненә ничә литр сөт савылуы турындагы мәгълүматны гына алыйк. Сөт күләме кимегән очракта әлеге вәзгыять шундук күзгә ташланачак. Шул рәвешле, тиз арада тиешле чаралар күрү мөмкинлеге туа. Өстәвенә, әлеге реестрга Татарстанның Авыл хуҗалыгы һәм азык-төлек министрлыгы вәкилләре дә керә алачак, - диде Камил Исрафилов. Бу тәҗрибә нәселе терлек үрчетү белән шөгыльләнүче хуҗалыклар өчен дә кызыклы булачак, дип ассызыклый яшь белгеч. - Югары сыйфатлы ит алу өчен әлеге хуҗалык вәкилләренә кайсы терлекләрне үзара кушылдыру кирәклеген ачыклау мөһим. Чынлыкта исә, бу бик авыр процесс. Алардан әлеге терлекләр турында тиешле барлык мәгълүматны белү таләп ителә. Шул чакта безнең проект ярдәмгә килә дә инде, - дип белдерде ул. Караклыкка чик куелачак Әлеге проектның тагын бер мөһим максаты – авыл хуҗалыгында киң таралган караклык очракларына чик кую. Билгеле булганча, чип хәзерге вакытта фермаларда кулланыла торган колак тамгаларын алыштыра. Колакчалар белән бәйле эшчәнлекнең үтә күренмәле булмавы исә һәркемгә мәгълүм. Әлеге тамгаларның санын үзгәртү яисә гомумән алып ташлау берни дә тормый. Шунысы да билгеле: фермаларда кулланыла торган колакчаларның 30 проценты үзеннән-үзе югала икән. Бу исә әлеге терлек хуҗалыктан автомат рәвештә юкка чыга дигән сүз. Шул рәвешле, мондый шартларда терлек турында дөрес мәгълүмат туплау шактый авыр. Өстәвенә, караклык белән бәйле төрле астыртын эшләргә дә юл ачыла. Хуҗалыкта эшләүчеләр колакчаларның номерларын үзгәртү аша караклык юлына басарга яки сәламәт малны чирле терлек белән алыштырырга мөмкин. Ә иң кызганычы, әлеге җинаять очракларын ачыклау шактый авыр, күп очракта мөмкин дә түгел. Чипны исә алыштырып та, яңадан ясап та булмаячак. - Чыннан да, әлеге реестр тулы көченә эшли башлаган очракта, без авыл хуҗалыгы тармагындагы караклык очракларына тулысынча чик куячакбыз. Хәзерге вакытта республикадагы малларның бары тик 20-30 проценты турында гына тулы мәгълүмат бар. Ә калганнарының каян һәм ничек килеп чыкканын аңлау мөмкин түгел. Безнең төп максат – шушы җитешсезлекне бетерү, республиканың авыл хуҗалыгы өлкәсендәге тәртипсезлеккә чик кую, - дип ассызыклады Камил Исрафилов. Шунысын да билгеләп үтәргә кирәк: әлеге проблема Татарстан өчен генә түгел, ә Россиянең башка төбәкләре өчен дә актуаль. Ә менә Ауропада бу система күптән кулланыла икән инде. Әгәр дә “Электрон көтү” проекты уңышлы гына тормышка ашырыла башласа, Татарстан терлекләрнең реестрын булдырган беренче төбәкләрдән саналачак. Хәзерге вакытта проект вәкилләре бу эшне тормышка ашыра башлаган инде. Татарстанда уникаль номер белән тәэмин ителгән терлекләрнең саны 24 меңгә җитә. Проектны гамәлгә ашыручылар әлеге алымнан файдаланучы хуҗалыклар белән тыгыз элемтәдә тора. “Безнең хуҗалыкта барлыгы 1250 мөгезле эре терлек махсус чиплар белән тәэмин ителде. 2011 елдан бирле бер генә чип та югалмады әле. Шунысы да мөһим: чипларның урыннары күчү белән бәйле проблема белән дә очрашмадык”. Әтнә районының “Тукай” компаниясе җитәкчесе Илфат Хәкимов “Электрон көтү” проекты җитәкчеләреннән килгән сорауга әнә шундый җавап язган. Авыл хезмәтчәннәре ни уйлый? Шунысын да билгеләп үтәргә кирәк: малны уникаль номер белән тәэмин итү инвесторлар һәм агросәнәгать комплекслары хуҗалары өчен генә отышлы. Ә менә авыл хуҗалыгында эшләүчеләр әлеге проектның әһәмиятен аңламый. - Беренче чиратта, авыл хуҗалыгын тиешле кадрлар белән тәэмин итү турында уйласыннар иде. Инде өч ай дәвамында хезмәт хакы күргән юк. Ә алар авыл хуҗалыгындагы караклыкка каршы көрәшмәкче була. Агросәнәгать өлкәсендә кадрлар, эшчеләрнең хезмәт хаклары белән бәйле проблеманы хәл итми торып, әлеге тармактагы тәртипсезлекләргә чик куеп булмаячак, - дип үз фикерен белдерде безгә Балтач районы хуҗалыкларының берсендә агроном булып эшләүче Илнур Галиев (исеме үзгәртелде). Түбән Кама районы фермеры Илсур Нигъмәтов исә шулай ук әлеге яңалыкка әллә ни сөенмәвен белдерде (Илсур әфәнденең шәхси үтенече буенча аның исемен дә үзгәртергә туры килде). - Республикада иң иза чиккән кешеләр – авыл хуҗалыгы хезмәтчәннәре. Тынычлап эшләргә ирек бирмәсләр инде. Шәхсән мин үз терлекләремә андый чиплар урнаштырырга кирәк, дип санамыйм, чөнки биредәге эшләрне тулысынча үзем контрольдә тотам. Хәер, телиләр икән, килсеннәр, урнаштырсыннар – бер яшерен эшем дә юк, - дип ризасызлыгын белдерде фермер. “Электрон көтү” проекты Татарстанның Авыл хуҗалыгы һәм азык-төлек министрлыгында инде күптән хуплау тапкан. Аның бары тик уңай нәтиҗәләргә генә китерәчәген белгечләр дә ассызыклый.  Рәмзия ЗАКИРОВА | 29.10.2014 (полный текст новости)

  • 2014-10-30 02:27 Баланы тәрбияләмәгез, ул барыбер үзегезгә охшаячак (Гопникларны искә алып)
    29.10.2014 Җәмгыять Казанның 1980–1990 елларда яшүсмерләрдән торган җинаятьчел төркемнәр, гопниклар белән яманаты таралды. Казан гопниклары рес­публика халкын гына түгел, күрше өлкәләрне дә дер селкетте. Алар бер урында гына тормыйча, төркем-төркем булып, әле Чуашстанга, әле Мәс­кәүгә яки бүтән шәһәрләргә чыгып китәләр иде. Анда да үз көчләрен, ә кайчагында вәх­шилекләрен күрсәтеп йөрделәр. Бүген, шөкер, андый оешкан төркемнәр юк. Балигъ булмаган яшүсмерләр белән эшләү дә икенче төрлерәк. Яшьләрне спортка тарту өчен күп көч куела. Тик шулай да, барысы да әйбәт, борчылырга урын юк, дию дә дөрес булмас. Үсмерләр, балалар арасында суицидлар, тәртип бозу, җи­наятьчелек булгалап тора. Матбугатка чыккан очракта ул хакта киң җәмәгатьчелек тә ишетә. Ә күп вакыт бу фактлар хакында белмичә дә калабыз. “Казан гопниклары”н шушы көннәрдә Казанда узган балигъ булмаганнарның хокук бозуын кисәтү эшчәнлеге дип аталган форумда Мәс­кәүдән килгән вәкил, социология фән­нәре кандидаты Маргарита Мирсәгатова да искә алды. Ул ассызыклаганча, республикада балаларны укыту, тормышка әзерләү, тәрбияләү буенча күп эш башкарыла. Бу җәһәт­тән профилактикага мө­нәсә­бәт үзгәрде. Республикада балигъ булмаганнар эше һәм аларның хокукларын як­лау буенча комиссия җа­ваплы сәр­катибе Илсөяр Гарифуллина әйтеп узганча, элек закон яки тәртип бозган бала белән хокук сак­лау органнары һәм мәгариф системасы гына шөгыльләнсә, хәзер балага һәм гаиләгә хезмәт күрсәтүче социаль хезмәтләр бергәләп эшлиләр. Тәртип бозуларның тамырын әйләнә-тирә мохит­тән генә түгел, гаиләнең үзен­нән, әти-әни, әби-бабайдан ук эзләргә кирәк икәнлеген аң­лый башладык. Гаиләдә аң­ла­шу, татулык, ихтирам юк икән, ул мохиттә үсүче бала да шуны сеңдерә. ТР хезмәт, эш белән тәэмин итү һәм социаль яклау министры урынбасары Азат Габдуләхәтов та баланың кем булып үсүендә ата-ананың роле зур икәнлегенә басым ясады. Аның: “Баланы тәрбия­ләр­гә тырышмагыз да, ул барыбер үзегезгә охшаячак”, – дигән фикере бүтәннәр чыгышында да әледән-әле яңгы­рады. Замана яшүсмеренең аңын төрле яктан синтетик нар­котик­лар белән томаламакчылар. Бары бер генә тапкыр татып караганнан берни булмас дип ышандыру үзен акламый. “Спайс”ны тәүге тапкыр куллангач ук җан-тәслим кылу, аңны югалтып егылу, суицид белән тәмамлану очраклары бихисап. Боларны булдырмас өчен балага “спайс”­ның ни-нәрсә икәнен, тәкъдим булганда аннан шундук баш тартырга кирәклеген төшен­дерү зарур. Ихтыяҗ юк икән, таратучы да булмаячак. Кукмара райо­ны­ның гаилә һәм балалар белән эшләү бүлеге белгече Земфира Ямалова фике­рен­чә, әлеге афәт турында балага озын-озаклап сөйләп утыру файдасыз. Кинофильм күр­сәтеп алу яки наркотикларны кулланырга ник ярамавын, азагы ни белән төгәлләнүен язмача аңлату тизрәк барып җитә. Ул чагында бала, теләсә-теләмәсә дә, башын эшләтергә, хәтерен яңартырга, уйланырга мәҗбүр була. Форумда катнашучылар фикеренчә, яман гадәтләр хакында мәктәп психологлары тагын да үтемлерәк сөйли алыр иде. Гомумән, психолог балалар бакчасыннан ук ки­рәк, тик алар җитми, чөнки мәгариф системасында ул белгечләрнең кадере юк –хезмәт хаклары 6-7 мең сумнан артмый. Күп җирдә кыскартылуга дучар булдылар яки аз түләү аркасында үзләре китеп бардылар. Алабуга шәһәренең гаилә һәм балалар үзәге белгече Свет­лана Шалашова да психологик хезмәтләрнең зур эш башкаруын әйтә. Алар гаилә­дәге үзара мөнәсәбәтләрне җай­га салудан тыш, баланың сә­ләтен дә ачалар. Бала тәр­тип яки закон бозган икән, аның сәбәпләрен барлау гаи­ләдән башлана. Бала-чага, үс­мер кайчак көтелмәгән, шак­катарлык хәлләр майтарып куя. Светлана Шалашова шундый бер оч­ракны искә алды. Унике яшьлек малай кибеттән шоколад урлап чыкканда тоткарланган. Юкса, гаиләсе имин, акчага тилмереп яшә­миләр. Районда быел үс­мер­ләр арасында унике тәртип бозу очрагы булган, һәркайсы исәпкә алынган. Малайлар еш кына әйбер урлап тотылса, кызлар егетләр өчен сугыша, ди. Шулай ук һәр оч­ракта конфликт нәрсәдән килеп чыкканын өйрәнәләр, гаи­лә, мәктәп, сыйныф белән бер­гәләп эш­лиләр. “Бер кызыбыз үз-үзенә кул салырлык дәрәҗә­гә җит­кән иде, вакытында кү­реп, ярдәм иткәч, нечкә күңел­ле кыз баланың беркем бел­мә­гән сәләтләре ачылды, волонтерлык эшенә кереп китте. Бүген югары уку йортында белем ала, үзе кешеләргә булышудан ямь таба”, – ди Кукма­раның гаиләгә һәм балаларга социаль ярдәм бүлеге мөдире Айгөл Сафина. – Без бик күп район бел­геч­ләре белән элемтәдә торабыз, проблемалар хакында сөй­ләш­кәндә йөрәк әрни, – дип сүзгә кушыла Чүпрәле районыннан килгән белгеч Йолдыз Мусина. – Төптәнрәк уйласаң, авыл, районнар өчен бер психолог кына да җитми, безгә берничә бел­гечтән торган хез­мәтләр ки­рәк. Зур шәһәр­ләрдә кризис үзәк­ләре, психологик ярдәм үзәк­ләре дистә­ләгән. Бездә шу­ның берсе дә юк, бүген андый оешмалар киңәшенә балалар гына түгел, олылар да мохтаҗ. Шә­һәргә яраган программалар авылда эшләп китә алмый. Кала кешесе уртача гына тормышта яшәсә дә, баласын трамвайга утыртып, тү­гәрәк­ләр­гә, спорт секциялә­ренә йөр­тә. Ә авылда эштән кайткач, кая барасың? Дөрес, авылларга да компьютерлар үтеп керде, бала зомби кебек шуңа төбәл­гән, аерып алырмын димә. Ниш­ләп уты­расың, кузгал инде дисәң, уен бик кызык бит, ди. Аңа дәрес тә, өй­дәге эш тә, синең белән бергә сөйләшеп утыру да ки­рәкми. Кеше җан белән тәннән торган кебек җәмгыять тә шулай. Җан авырый икән, тән дә авырый яки киресенчә. Авылда проблемалар бик күп, аларны хө­күмәт дәрәҗәсендә хәл итмә­сәләр, өстәгеләр йөз белән борылмаса, тагын ун-егерме елдан авылда ниләр булыр? Форумда катнашучылар арасында колхоз системасын сагынып искә алулар да булды. Ул чагында кешенең даими эше, хезмәт хакы бар иде. Тәрбия эше эзлекле алып барылды. Кеше тәртип бозганда коллектив күзәтүе астына эләгә иде. Хәзер беркемгә беркем кирәкми. Ә инвесторларны халыкның ничек җан асравы, көнкүреше, балалар тәр­бияләве яки тәрбияләргә вакыты, теләге булмау бөтенләй кызыксындырмый.  Фәния АРСЛАНОВА 158 | 29.10.2014 (полный текст новости)

  • 2014-10-30 02:27 Дания Гыймранова вафат
    29.10.2014 Мәдәният Россия театр сәнгате зур югалту кичерә. Бүген төнлә, 77нче яшендә театр тәнкыйтьчесе, Татарстанның атказанган сәнгать эшлеклесе Дания Гыймранова вафат булды. Дания Әхәт кызы Гыймранова – танылган театр тәнкыйтьчесе, легендар театр белгече Григорий Бояджиевның укучысы. 1962 елны “Театр белгечлеге” буенча ГИТИСны тәмамлый. Аның курсташлары танылган театр эшлеклеләре булып җитлегә, шуларның берсе – Алексей Бартошевич. 1974 елда – ТРның фәннәр Академиясендә Г.Ибраһимов исемендәге тел, әдәбият һәм сәнгать институтында “Театраль сәнгать” белгечлеге буенча аспирантураны тәмамлый. 1965 елдан башлап Россия һәм Татарстанның театр эшлеклеләре берлеге әгъзасы, 2005 елдан башлап Татарстан язучылар берлеге әгъзасы.    Дания Гыймранова Татарстан Республикасы театрларының үсешенә бәяләп бетергесез өлеш кертте. Ул башкала театрлары белән генә кызыксынып калмыйча, Кама аръягы театрларына да зур игътибар күрсәтте. Дания Гыймранова Минзәлә һәм Әлмәт театрлары монографияләре һәм Республика театр тормышы хакындагы күп кенә мәкаләләр авторы.  Китаплары: “Гөлсем Болгарсая”, “Габдулла Шамуков”, "Халык артистлары” китабында берничә очерк, театр сәнгате мәсьәләләре буенча республика матбугатында басылган 500гә якын язмалар авторы.   Дания Әхәт кызы – танылган тарихчы Рөстәм Габәшинең тормыш иптәше иде. Кызлары, Айгөл Габәши – сәнгать белгече, театр тәнкыйтьчесе, Тел һәм әдәбият интитутында өлкән фәнни хезмәткәр.    Г.Камал исемендәге Татар дәүләт Академия театры Дания Гыймранованың туганнары, якыннарының тирән кайгысын уртаклаша.   Дания Гыймранова биографиясе монда: http://matbugat.ru/enc/gyymranova-daniya-281/ --- --- | 29.10.2014 (полный текст новости)

  • 2014-10-30 02:27 Түбән Новгород өлкәсе Кызыл Октябрь районы Өчкүл мәчете 25 еллыгын билгели
    29.10.2014 Дин 31 октябрьдә Т.Новгород өлкәсе Кызыл Октябрь районы Өчкүл мәчете үзенең 25 еллыгын билгеләп үтәчәк. Шул уңайдан без авыл имамы Таһир хәзрәт ӘББӘСОВ (фотода) белән әңгәмә корып кайттык. Әлбәттә, сүзебез күбрәк үзгәртеп кору җилләренең беренче дулкынында барлыкка килгән Аллаһы йорты турында булды, бу изге эшнең нигезендә торучыларны олы хөрмәт белән искә алдык, әмма әңгәмәне Таһир хәзрәттән башладык. - Таһир абый, Сез ничегрәк мулла булып киттегез соң? - Олы ихтирамга лаек булган хөрмәтле муллабыз Хәмзә хәзрәт Абдулкадеров, шундый ук зур абруйга лаек булган азанчыбыз Нурулла Невмянов динебезгә кайту өлкәсендә чиксез һәм кыйммәтсез игелекле зур эшләр башкарып фани дөньяны ташлаганнан соң, муллалыкка минем кандидатурам калкып чыкты. Әлбәттә, тиз генә ризалыгымны бирмәдем, бигрәк җаваплы вазифа бит, бераз курыктым. Мәетләрне озатырга Пашаттан Марат хәзрәт йөрде, Яндавишчадан Әнәс хәзрәт тә килгәләде. Менә алар күндерделәр дә инде. Шулай итеп, 2010 елдан имамлык вазифасына керештем, ә 2011 елда Россия мөфтиләр Шурасы рәисе шәех Равил Гайнетдин үзе мине “указлы мулла” итте, авылдашым һәм адашым азанчы Таһир Хөсәинов белән икебезгә дә “Рухи бердәмлек өчен” дигән медальләр тапшырды. Аллага шөкер, авылдашларым бу яңалыкны җылы кабул иттеләр. Үзем дә нык тырышам, дини белемемне үстерү өстендә даими шөгыльләнәм. - Таһир абый, әйдәгез әле узган гасырга, моннан 20-30 елларга артка кайтыйк, хәтер йомгакларын сүтә башлыйк. - Миңа калса, 19 гасырдан башласак дөрес булыр. Чөнки дини тормыш Өчкүлдә нәкъ шул гасырның икенче яртысында зур үсеш кичерә, мәчеттә ике мәхәллә була. 1862 елда имамлыкны Амин (Алим) Динмөхәммәтов үти. Мәхәлләләрдә рәисләр булып Шәрәфетдин Сәйфетдинов белән Ризван Кәмбәров торалар. 1870 елларда Өчкүл халкының рухи ихтыяҗларын Ризван Кәмбәровның уллары – Юсыйп белән Юныйс канәгатьләндереп киләләр. Алар авыл мәчетен 1901 елда үзгәртеп коралар, дини мәктәпне тиешле дәрәҗәдә тоталар. Беренче дөнья сугышы елларында Россия армиясенә булышалар: акча җыялар, икмәк озаталар һәм башкасы. Әлбәттә, авылда дини тормышта тирән эз калдырган руханиларыбызның барысын да әйтеп бетерерлек түгел, әмма ХХ гасырга күчкәндә, Мөхәммәтҗан Ибраһимовны билгеләп үтәргә кирәк. Ул мәдрәсә тәмамлап Россия армиясендә 5 ел хезмәт итә. Беренче дөнья сугышында катнаша, 1917 елга кадәр хәрби хәрәкәтләрдә була, тән җәрәхәтләре алып, ефрейтор дәрәҗәсендә авылга кайта. Әмма дини йолалар үтәгәне өчен ул 1934 елда кулга алына һәм 1942 елда гына иреккә чыгарылып, яңадан имамлык вазифасын үти башлый, әмма эзәрлекләүләр дәвам итә... Анардан кала тагын Осман Әйбәтуллинны һәм Халим Сөләй-мановны искә алырга кирәк. Соңгысы хәтта 1983 елга кадәр авылдашларыбызның дин юлындагы рухи ихтыяҗларын канә-гатьләндереп килде. Нәкъ шул елларда авылда яңа мәчет төзү фикере туды. Аны сугыштан аяксыз кайткан Хәсән Җәфәров күтәреп чыкты һәм икенче абруйлы авылдашыбыз Хәмзә Абдулкадеров бу эштә аңа теләктәшлек белдерде, зур ярдәм күрсәтте. Әйтергә кирәк, бу чакта Хәмзә хәзрәт авылда имам вазифасында иде инде. 1989 елда Өчкүлдә “двадцатка” оеша һәм ул районның башкарма комитетына яңа мәчет төзү турында язма мөрәҗәгать белән чыга. Аны район түрәләренә Хәсән Җәфәров тапшыра. Рәсми рөхсәт көтмичә, авылда мәчет төзер өчен акча җыю эшләре башланып китә, аеруча Мәскәүдә яшәүче өчкүллеләр бу хәйрия акциясенә зур өлеш кертә. Хәмзә хәзрәт, ике дә уйлап тормыйча, беренче җыелган акчаларга Пильна районыннан ике бура кайтарта һәм Татар Моклокасы балтачылары мәчет төзү эшенә керешә. - Таһир абый, мәчетне рәсми рөхсәтсез бастырдыгызмыни? - Әйе, шулай булып чыга инде. Бу мәсьәлә буенча Хәмзә хәзрәтне районга чакырталар, аңлатма сорыйлар. Ул чакта безнең район белән бүгенге өлкә авыл хуҗалыгы министры Алексей Морозов җитәкчелек итә иде, ә бүгенге Кызыл Октябрь районы башлыгы Халит Сөләйманов Өчкүл колхозы рәисе иде. Аллаһының рәхмәте белән, Халит Мөхәммәт улы һәм Алексей Иванович яхшы танышлар булып чыктылар, икәү бергә армия сафларында хезмәт иткәннәр икән. Халитның тырышлыгы һәм үтенече буенча мәчетне төзү туктатылмады, киресенчә, Алексей Морозов курыкмыйча бюрократик киртәләрне хәл итәргә булышты. Шул ук елның 22 октябрендә Өчкүлдә мәчет үзенең ишекләрен ачты. - Ә рөхсәт? - 1990 елның августында Хәмзә хәзрәт Уфага барды һәм бөтен кирәкле документларны алып кайтты. Өчкүл мәхәлләсенең СССР мөселманнарының Европа өлеше һәм Себер Диния нәзарәтендә 292 нче номер белән теркәлү узганы турындагы справка әлегәчә сак-лана булса кирәк. Шунда Хәмзә хәзрәткә Тәлгат Таҗетдин имамлык таныклыгы да тапшыра. Ә Халит Әхмәтҗанов дини җәмгыятебезнең рәисе була. Мәчетебезне төзекләндерүдә Абдулла Хәйруллин, Хәмзә Хәйретдинов һәм Әхмәт белән Хаммәт Сөләймановлар бик зур ярдәм күрсәттеләр. Аның территориясен тәртипкә китерүдә, чисталыкны саклауда Заһир Ситдиков нык булышты. Кабатлап әйтсәм дә артык булмас, мәчетебезне кыска вакыт эчендә бастырып куюда Алексей Иванович Морозовның һәм Халит Мөхәммәт улы Сөләймановның ярдәмнәре аеруча зур булды. Ә бүген мәчеткә Ринат Фатехов булышып тора. - Таһир абый, булачак бәйрәм турында да берәр сүз әйтсәгез иде? - Мәчетебезнең 25 еллык тантанасын 31 октябрьгә билгеләдек. 12.00 сәгатькә мәчеткә җыелачакбыз. Мин кереш сүз тотармын дип исәплим. Шунда олы кунаклар да үзләренең котлау-теләкләрен ирештерер дип беләм. Аннары җомга намазын укырбыз һәм клубта төзелгән табын артында бәйрәм дәвам итәр. Кунакларны Казан артистлары үзләренең җыр-моңнары белән сөендереп торыр. Советлар Союзында үзгәреш җилләре исә башлагач ук, өчкүллеләр беренчеләрдән булып мәчет бастырдылар һәм бу бөтен авылым халкы казанышы. - Таһир абый, киләчәк бәйрәмегез мөбарәк булып үтсен. Әңгәмәгез өчен зур рәхмәт.   Өчкүл мәчетендә Ураза гаете. 2014 ел   О.ӘНДӘРҖАНОВ | (полный текст новости)

  • 2014-10-29 11:01 "Калеб"тә Рүзәл Мөхәммәтшин белән очрашу (ФОТОРЕПОРТАЖ)
    28.10.2014 Җәмгыять Кичә, 27 октябрьдә, Г. Камал театрының кече залында шагыйрь Рүзәл Мөхәммәтшин белән очрашу, аның "Бүре мин" китабын тамашачыга тәкъдим итү кичәсе узды. Әлеге кич "Калеб" яңа буын җыены кысаларында узган башка очрашулардан аерылып торды. Сөмбел Гаффарова интернет челтәрендә болай дип язган: "Рүзәл - җитди шагыйрь. Шигърияты - ирләр шигърияты. Уйландыра, чынын ярып сала. Кичәнең сценарий авторы Йолдыз Миңнуллина бу юлы башкачарак формат тәкъдим итте - Рүзәлнең җитдилеген җиңел һәм шаян атмосферада эретебрәк бирү. Алып баручы Таһир Насыйбуллин юмор хисе һәм җор теле белән тамашачының күңелен күтәреп торды. Бу атмосферада Рүзәл Мөхәммәтшин укучысына бик якынайды, барыбыз бер тусовкада дип хис иттек үзебезне".   Калеблеләр стиль ягыннан тамашачыга заманча форма тәкъдим итсәләр дә, "Калеб" кичәләрендәге традицияләргә дә тугры калды. Һәрвакыттагыча "Калеб" кысаларында туган яңа җыр яңгырады. Композитор Эльмира Галимова Рүзәл Мөхәммәтшин сүзләренә махсус бу кичә өчен "Сине таптым" җырын иҗат иткән. Шунысы игътибарга лаек, композитор аны бу кичәдә "La Primavera" квартеты ярдәмендә үзе башкарды. Кичәне музыкаль яктан Казан дәүләт музыка көллияте һәм консерватория студентларыннан торган  «FAME» хольц квартеты бизәде.    Кичәдән кайбер мизгелләр:    1 2  3    4  5  6  7  8  9  10  11  12  13  14  15  16  17 18 19 20 Руслан Каюмов фотолары. --- --- | 28.10.2014 (полный текст новости)

  • 2014-10-29 11:01 Эбола - Җирдә кешәләр санын кыскартуга юнәлдерелгән бактериологик корал?
    29.10.2014 Медицина Соңгы вакытларда мәгълүмат чаралары Африка континентында “Эбола бизгәге” таралу турында чаң кага. Дөнья җәмәгатьчелеге куркуга калды. Бу чир бик тиз йога һәм һичшиксез үлемгә китерә, дип язалар. Афәтнең тиздән Америка һәм Европа илләрен биләп алачагы турында әйтелә. Билгеле, бөтен дөньяны борчуга салган куркыныч чирне без дә инкар итә алмыйбыз. Күңелле тема булмаса да, дусларым-фикедәшләрем белән “Эбола бизгәге” таралу сәбәпле кешелек дөньясына нинди куркыныч янавы турында сөйләшеп алырга булдым. Интернет аша барган әңгәмәнең кыска гына бер өлешен укып үтик. Нурулла Гомәров: АКШ галимнәре “Эбола бизгәге”нең моннан 16-20 миллион еллар элек тә булганлыгын ачыклаган. Кызык, нишләп моңа кадәр шул афәттән бер дару да уйлап табылмады икән?   Роза Гайсина: Куркынычтыр инде, көн дә яңалыклар тапшыруында шул турыда сөйлиләр. Биш меңгә якын кеше үлгән, харап бит.   Алсу: Ишетүемчә, аны грипп һәм ОРВИ чиреннән бик оста белгечләр генә аера ала икән.   Фидания Зарипова: Дәвалану чарасы булмаган күпчелек өчен, дөрестән дә, куркыныч авыру, дип исәплим. Минем уйлавымча, “Эбола бизгәге” – буйсынмаучыларны физик яктан юк итүгә һәм Җир шарындагы кешәләр санын кыскартуга юнәлдерелгән бактериологик корал.   Дамир Вәлиев: Бу чир вакытында вирус һәр органга, һәр күзәнәккә һөҗүм итә икән.   Гөлфия Исхакова: Мин дә быел беркая да бармаска булдым. Куркып, өйдә генә утырам.   RUZILYA: Әлбәттә, йогышлы авырулар барысы да куркыныч инде алар. Вакытында туктатмасаң, бөтен кешелеккә афәт яный. Тиф, сары, себер язвасы, һәм башка шундый авырулардан күпме кеше кырылган!   Дамир Вәлиев: Алары гына чүп иде...   Роза Гайсина: Рекламада бәдрәфтәге ыржаеп торучы бактерияләрне күргәннән соң, куркудан анда утырмый башладым, дигән берәү...   Рәзилә: Языгыз әле берәр күңелле әйбер. Күңелсезләре белән телевизор һәм гәҗит тулган бит.   Роза Гайсина: Тәрәзәләрегезне катлап, оек-санактан маскалар ясап куегыз! Безнең кулдан шул гына килә инде.   Нәфисә Гатиятуллина: Безнең якта ләм-мим бу турыда, сездән беренче ишеттем. Нигә кирәк кешеләр күңеленә шөбһә салу? Дөнья болай да бер көнлек диләр бит...   RUZILYA: “Безнең якта ләм-мим бу турыда” дигәннән... Теге вакытта Брежнев бабай үлгәч, берсе авылдан Казандагы абыйсына хат язган ди бит: “Бездә Брежнев үлде әле, сездә нинди яңалыклар бар?” – дип...   Роза Гайсина: Бервакыт яшенләп яңгыр яуганда мин дә күршегә шалтыраттым: “Зөлфәт абый, сездә дә яңгыр явамы соң ул?” – дим. “Ява-а-а! Син кайда соң әле?” – ди күршем. “Өйдә-ә-ә!..” Яңгыр яуган саен шуны кешегә сөйли... RUZILYA: Сезнең кебек кешеләр белән яшәүләре күңелле... Әйе, минем дусларым да, бөтен дөнья халкы кебек үк, үз мәшәкатьләре белән яши, Җир шарында барган вакыйга-күренешләрне, процессларны, шул исәптән “Эбола бизгәге”н дә үзенчә кабул итә. Һәм, киләчәгебез карап торышка бернинди матурлык вәгъдә итмәсә дә, аларның фикерләвендә оптимизм өстенлек ала кебек. Башкача мөмкин дә түгел.   Шәхсән үземә килгәндә, дөресен әйтергә кирәк, “Эбола бизгәге” миңа моннан биш-алты ел бөтен дөньяны дер селкеткән дуңгыз гриппы чирен хәтерләтә.   Гаммәви мәгълүмат чаралары “Эбола бизгәге” турындагы хәбәрләр белән чуарланып бетте. Европада да табылган ул, Гонконгта да... Америка блогерлары сүгенә: “Ни өчен Либериядә чир эләктергән ике кешене дәвалау өчен АКШка китергәннәр? Махсус медицина самолетында, бөтен саклык чараларын куллансалар да, ул бит медиклар контроленнән ычкынып, “демократия нигезе”нең бар халкын юк итәргә мөмкин! Галимнәр фикеренчә, авыруларның кимендә 90 проценты үлем белән тәмамлана бит”...   Сүз дә юк, “Эбола бизгәге”ннән кеше үләргә мөмкин. Вирус кан юлларын, бавырны зарарлый. Чир бик ансат йога: чирле кеше кулланган әйберне тотып карасаң да, аның янәшәсендә басып торганда зарарланган һаваны суласаң, кан аша да. Менә шушы факт шик тудыра да инде. Ни өчен дигәндә, чир йоктыру шулай җиңел икән, эпидемия яшен тизлеге белән таралырга тиештер бит инде. Ә чынбарлыкта, Африкада беренче тапкыр 1976 елда теркәлгән Эбола бизгәгеннән бүгенге көнгә кадәр нибары берничә мең кешенең вафат булганлыгы мәгълүм.   “Эбола бизгәге”н аеруча куркыныч дип исәпләүчеләр фикеренчә, вирус чир йоктыручыларны (барысын да!) бик тиз үтерә, шуңа күрә ул башка территориягә таралып өлгерми икән. Беренчедән, галимнәр авыруларның 90 проценты гына үлә дип ассызыклый. Икенчедән, инкубацион чор 3 атнага сузыла. Чагыштыру өчен: Урта гасырларда бербөтен шәһәр яки хәтта дәүләтнең 100 процент халкын кырып салган “кара үлем” – чуманың инкубацион чоры нибары өч көн! Шуңа өстәп, ул вакытларда бүгенге кебек самолетлар, поездлар, машиналар да булмаган, бөтен коммуникация атлар-ишәкләрдән, җилкәнле көймәләрдән гыйбарәт. Ягъни, “Эбола бизгәге”н йоктыручылар күптән инде бөтен Африканы гына түгел, бөтен дөньяны чирләтеп бетергән булырга тиеш иде.   Әйтүемчә, Африкадагы бу вирус миңа биш-алты ел элекке “дуңгыз гриппы”н хәтерләтә. Бөтен нечкәлекләре белән! Хәтерлисезме икән, ул чорда да Бөтендөнья сәламәтлек саклау оешмасы, сәгать саен диярлек, чир йоктыручылар санын яңартып торды. Шунда ук, якынча 80 процент исәбеннән, вафат булучылар санын да китерә иде. Бөтен дөнья афәткә каршы көрәшкә күтәрелде. Бу паника үтеп киткәннән соң санап карасалар – “дуңгыз гриппы” корбаннары саны гадәти сезонлы авырудан үлүчеләр санына караганда ике тапкырга кимрәк!   Юк, клиникаларда чирдән өзлегеп үлүчеләр уйдырма түгел. Шунысы гына бар – мондый өзлегүләргә бик күп вируслы инфекция сәбәпче булырга мөмкин. “Гади” грипп та, мисал өчен, кан тамырларын зарарларга “ярата”, бавырларга, йөрәккә, баш миенә зыян китерә. Йоткылык бизенең шешеп зураюына китерүче аденовирус инфекциясе, “Эбола бизгәге” кебек үк, эч китүгә китерә. Һәм башкалар, һәм башкалар...   Әйе, “дуңгыз гриппы” кебек үк, “Эбола бизгәге”н йоктырып үлчеләр саны да бик күп итеп күрсәтелергә мөмкин. Шунысы да бар, пессимистлар: “Статистикада, гадәттә, вирус лаборатор ысул белән расланган кешеләр генә исәпкә алына”, - дияр. Чынлыкта исә, болар – хәлләре аеруча авырайган, табиб ярдәменнән башка булдыра алмау дәрәҗәсенә җиткән кешеләр. Ә бүтән сан булырга мөмкин дә түгел. “Үлем чире” йоктырган зур күпчелекнең кыйммәтле, катлаулы анализлар биреп йөрисе килми, бу хастаны салкын тию, ОРВИ дип кабул итә һәм үзлегеннән дәвалана. Һәм, күпчелек очракта, терелә дә!   Дөнья мәгълүмат чараларының “Эбола бизгәге” тирәсендә шау-шу куптаруының сәбәбе аңлашыла да кебек. Тик сорау туа: ни өчен соң әле шундый куркыныч чирдән моңа кадәр бернинди дару уйлап табылмаган? Җавап: кирәге булмаган! Хәзер кирәк. Иманым камил, тиздән, бик тиздән кайсыдыр ки берәр корпорация (һәм аның АКШ кул астында булачагы да шик тудырмый) “Эбола бизгәге”нә каршы нәтиҗәле вакцина уйлап табылуы турында игълан итәчәк. Вакцинаны әзерләү өчен дөнья җәмәгатьчелегеннән миллионлаган доллар акча сораячак. Нәтиҗәдә, ниндидер дару “уйлап табып”, аны бөтен дөньяга сатачак. Нәкъ биш ел элек кебек. Ул вакытта да бит, ялгышмасам, америка акционерлары кулындагы бер Швейцария фармацевтика фирмасы, куллану срогы тәмамланып килүче “Тамифлю” дигән препаратны көне-сәгате белән бөтен Җир шарына аткарып, матди хәлен нык кына яхшыртып өлгерде. “Кәгазь бумы”ның икенче сәбәбе – “отвлекающий маневр”, ягъни дөнья җәмәгатьчелеге игътибарын көн кадагына суга торган мөһим мәсьәләләрдән читләштерү. Әйтик, Израильнең палестиналарны юк итүе, украин милләтчеләренең Донбасс халкын кыруы, АКШның өченче дөнья сугышына әзерләнүе һәм башкалар.   Сүз дә юк, алда язылганнар аша, һич кенә дә “Эбола бизгәге” гап-гади салкын тиюгә тиң дип әйтергә теләмим. Һәр чир үзенә игътибар таләп итә. Үз сәламәтлегегездә нинди дә булса шик туа икән, һичшиксез, табибларга мөрәҗәгать итәргә кирәк. Юкса, бәхетсезлекне көт тә тор... Әйтәсе килгәнем шул: паникага бирелмәскә кирәк – “яңа төрле аеруча куркыныч йогышлы авыру” турындагы медицина сенсациясе Эбола бизгәгеннән башланмады һәм аның белән тәмамланмаячак та!   Амур ФӘЛӘХ --- | 29.10.2014 (полный текст новости)

  • 2014-10-28 08:56 Татарстаннан 5 егет хаҗга велосипедта барырга җыена (ФОТО)
    28.10.2014 Дин Биш мөселман егете 2015 елда Мәккәгә изге сәфәрләрен Болгардан башларга ниятлиләр. Яшьләр фикеренчә, озын-ерак юл узганда генә кеше үзенең үткәне хакында уйлана, яңа җирләрне уза-уза Аллаһка якынаюын тоя. “Безнең бабаларыбыз өчен хаҗ кылу 5000 чакрым араны еллар дәвамында узу булган. Бернигә карамастан изге җирләргә чыгып китү, күп сандагы каршылыкларны үтү, әлбәттә, зур тәвәккәллек сорый. Бу сәфәр эчке дөньяң турында уйланырга, гөнаһлардан арынырга, үзеңдә үрнәк сыйфатлар тәрбияләргә һәм кире өйгә яңа туган сабый бала төсле булып кайтырга ярдәм итә. Моны бер аэропорттан икенче аэропортка очып төшү белән генә чикләргә ярамый. Югары тизлекләр заманында ихласлык җитми”, - диде егетләр мөфти Камил хәзрәт Сәмигуллин белән очрашуда.    Хәзерге вакытта егетләр сәфәр кылырга иганәчеләр эзли. Алар белән «КАМАЗ» оешмасы кызыксынган.   Изге сәфәргә егетләр 2015 елның 25 июнендә кузгалырга җыеналар, дип хәбәр итә Диния Назәрәте сайты. Исәп-хисапларына караганда, 5400 чакрым юл үтәргә кирәк булачак. Маршрутлары: Россия-Әзербайҗан-Иран-Күвәйт-Гарәбстан.   Сәфәрләре вакытында яшьләр документаль фильм төшерергә җыена. Шул рәвешле Хаҗ юлын – Аллаһка якынаю юлын күрсәтергә телиләр.       --- --- | 28.10.2014 (полный текст новости)

  • 2014-10-28 08:56 "Мәдәни җомга"ның 1000нче саны чыгу алдыннан редакциягә ФОТОСӘЯХӘТ
    28.10.2014 Матбугат 31 октябрь көнне "Мәдәни җомга" газетасының 1000нче саны дөнья күрәчәк. Хезмәттәшләребезне котлыйбыз. Бәйрәм уңаеннан бүгенге редакциягә фотосәяхәткә чакырабыз. Соңгы фотода - "Мәдәни Җомга"ны башлап йөрүчеләр (Әкрам Шәфигуллин фотосы).               1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17   Шамил АБДЮШЕВ фотолары --- | 28.10.2014 (полный текст новости)

  • 2014-10-28 08:56 Томан эчендә адашкан 13 самолет үз әҗәлләрен Татарстан җирендә тапкан (ФОТО)
    28.10.2014 Тарих Бөек Ватан сугышы елларында Арча, Биектау һәм Югары Ослан районнары территориясенә егылып төшкән 13 хәрби самолет хакында моннан берничә ел элек миңа язучы-эзтабар Шаһинур Мостафин сөйләгән иде. Факт шактый кызыклы булса да бу көнгә кадәр аз өйрәнелгән. 1944 елның 11 февралендә Свердловск аэродромыннан Казанга 21 “Аэрокобра” самолеты чыгып китә. Казанга җитәргә 50-60 чакрым калганда Америкада җыелган әлеге очкычлар куе томан эченә килеп керә һәм ориентирны югалта. 13 самолет адашып, томан болытларыннан чыгарга тырышып караса да җиргә утыра алмый. Алар бер-бер артлы Казан шәһәре тирәсендәге районнарга төшеп шартлый. 16 кеше һәлак була. Исемнәре ачыкланса да, кызганыч, кайбер очучыларның бу көнгә кадәр якыннары табылмаган.   “Аэрокобра” самолеты   Фаҗигадә кемнәр гаепле?   Свердловск – Казан һава трассасындагы һәлакәт турындагы 96 номерлы боерыкта (20 апрель, 1944 ел) фаҗигадә гаепле кешеләрнең берсе дип аэродромның метеостанция җитәкчесе атала. Рәсми документта аның фамилиясе юк. 13 самолетның томанга кереп адашуы һәм җиргә төшеп шартлавы турында ишеткәч, бу кеше атылып үлә. Һава һәлакәтендә полковник А.Е.Коробконың да гаебе раслана. Нәкъ менә ул һава шартларының начар булуы турында кисәтелә торып та, очучыларны барыбер рейска чыгарып җибәргән. Полковник Коробко соңрак рядовой дәрәҗәсенә төшерелеп, штрафбатка озатыла. Тагын бер зур хатаны лейтенант Абаимова җибәрә. Казаннан ул һава шартларының бозылуы турында телеграмма ала, тик бу турыда җитәкчелеккә хәбәр итми.   “Ул көнне куе томан һәм 38 градус салкын булган...”   1944 елның 11 февралендәге фаҗигадә исән калган пилотлар да булган. Лейтенант Виктор Корнев парашюттан сикереп аягын сындыра. Аны Казан госпиталенә озаталар. Өлкән лейтенант Василий Кириченко җиргә егылып төшкән самолет эчендә исән кала. Аңа күрше авылда яшәүчеләр ярдәм күрсәтә. Кириченко Арча госпиталендә дәвалана.   Самолетларның берсе Түбән Ослан авылы тирәсенә төшеп шартлый. Аны 1944 елның маенда гына табалар. Самолет эчендә лейтенант Дмитрий Шпигунның гәүдәсе табыла. Моңарчы ул хәбәрсез югалган санала.   Икенче бер самолет Арча районының Төбәк Чокырча авылы янәшәсендәге кырга егылып төшә. Арчаның туган як тарихын өйрәнү музее хезмәткәрләре сөйләвенчә, самолет эчендә булган 5 кешенең гәүдәсе Арчаның иске урыс зиратында туганнар каберлегенә җирләнә.   Тагын бер очкыч Биектау районының Чыпчык авылы тирәсендәге тауга бәрелеп шартлый. “Ул көнне 38 градуслы салкын булган, – дип сөйли Чыпчык авылы мәдәният йорты директоры Галина Лаганина. – Самолет эчендәге 3 очучы да шунда ук үлә. Самолетның шартлавын басуга саламга баручы Мария һәм Анастасия түтиләр күреп ала. Алар фаҗига хакында колхоз идарәсенә кайтып әйтә. Колхоз рәисе очучыларның мәетләрен алып кайтырга җигелгән ат бирә. 38 градуслы салкында 3 очучының да гәүдә кисәкләрен җыеп җирлиләр. Ә инде яз көне кар эрегәч, самолет шартлаган урында үлгән очучылар истәлегенә 3 каен агачын утырталар”.     Чыпчык авылы янәшәсендәге тауда шартлаган 3 очучы истәлегенә утыртылган каен агачлары   Чыпчык авылында яшәүче Валентина Петухова безгә шартлаган самолеттан алынган парашют кисәген күрсәтте. Бу экспонатны ул иренең төсе буларак саклый. “Минем иремә ул вакытта 14 яшь булган, – дип сөйли Валентина ханым. – Ул чаңгыда йөргәндә тау өстенә самолетның егылып төшүен күрә һәм шул тирәгә чаба. Мәетләрне дә күрә. Ул көнне бик салкын булган. Шуңа да ирем өшүдән куркып, парашют материясен ертып ала һәм шуның белән битен каплый”.   Чыпчык авылы зиратында җирләнгән очучыларга Җиңүнең 45 еллыгына хәйриячеләр ярдәме белән таш куела. Чыпчык халкы очучылар күмелгән туганнар каберлеген онытмый. Аны карап, тәртиптә тота.     Чыпчык авылы зиратындагы туганнар каберлеге   “Мин “Жди меня” тапшыруына язып карадым, – ди Галина Лаганина. – Җавап юк. Очучыларның туган шәһәрләре Орлов, Курск, Мариуполь администрацияләренә дә хатлар юллаган идем. Килгән җавапта бу кешеләр хакында архив документлары юк диделәр”.     Галина Лаганина   Галина ханым хәрби комиссариат аша Оборона министрлыгына хат язарга җыена. Җиңүнең 70 еллыгына ул самолет егылып төшкән урында обелиск йә булмаса мемориаль такта кую теләге барлыгын да әйтте. Бәлки бу изге эшкә хәйриячеләр дә ярдәм итәр.   Марсель ӘСКӘРОВ --- | 28.10.2014 (полный текст новости)

  • 2014-10-28 08:56 Әлмәттә кеше өшегән
    28.10.2014 Экология Узган атнада әлмәтлеләр 723 тапкыр ашыгыч медицина ярдәме чакырткан. Сәламәтлек саклау идарәсе башлыгы Равил Хәйруллин шәһәр җитәкчелегенең “эшлекле дүшәмбе” киңәшмәсендә хәбәр иткәнчә, аларның 173е хастаханәләрнең кабул итү бүлегенә китерелгән. Кыш әле чын-чынлап башланырга өлгермәде, әмма инде бер кешенең өшү очрагы теркәлгән, дип хәбәр итә “Әлмәт таңнары” газетасы. --- --- | 28.10.2014 (полный текст новости)

  • 2014-10-28 08:56 Клип төшерү мәйданыннан ФОТОрепортаж
    28.10.2014 Шоу-бизнес Тиздән Филүс Каhировның яңа клибы дөнья күрәчәк. Әлеге клибның кайбер мизгелләрен сезнең игътибарыгызга тәкъдим итәбез. Төп рольләрдә: Илнур Закиров, Гүзәл Галиуллина, Минвәли Габдуллин, Фина Сафиуллина, Айзиль Фазлиев. Режиссер, сценарий авторы - Замирә Гәрәева. Операторлар - Айдар Шәймәрданов, Илдар Әхмәтов. Грим - Ксения Ионина. 1 2 3 4 5 6 7 8 9   --- --- | 28.10.2014 (полный текст новости)

  • 2014-10-28 08:56 Ваһапов фестивале Финляндиягә юл ала (ВИДЕО)
    28.10.2014 Мәдәният ​Бу атнада Рәшит Ваһапов фестиваленең иҗади төркеме Финляндия башкаласы Хельсинкига китә. Продюсер Рифат Фәттахов җитәкләгән төркемдә фестиваль лауреаты, Татарстанның атказанган артисты Рөстәм Асаев һәм “Болгар кызлары” төркеме бар. ​  Татарстан артистлары 2 ноябрьдә Финляндия татарларының чәй кичәсендә махсус программа белән чыгыш ясый. Хельсинкига исә аларны “Финляндия төрекләре берлеге” дигән мәдәни оешма чакырган​.    --- --- | 28.10.2014 (полный текст новости)

  • 2014-10-28 05:26 Тәтеш кызы Рузалия бакчасын әкият дөньясы иткән (ФОТО)
    27.10.2014 Киңәш-табыш Тәтештәге әлеге бакчаның бизәлеше исең-акылың китәрлек. Кулдан ясалган әйберләрне күреп, үзеңне әкият илендә йөргән кебек хис итәсең. Җир асты хәзинәсен саклаучы кәрлә гномнар да, төлке, бака, сарык һәм башка геройлар да бар монда. Ә аларны мыек астыннан гына бакча каравылчысы күзәтә. Бу матурлыкны Рузалия Сәмигуллина тудырган. — Бакча геройларын баштарак күпләр куллана торган әйберләрдән ясадым, — ди Рузалия. — Иске машина көпчәкләре, пластик шешәләрдән төрле әйберләр ясап була. Сабырлыгың гына җитсен. Вак эш, билгеле. Менә бу тавис кошын ясау өчен 100 дән артык пластик шешә кулланылды. Ә ике ел элек бакча өчен фигураларны монтажлау эшендә файдаланыла торган күбек ярдәмендә ясап карарга булдым. Теләп тотынгач, барып чыкты. Бүгенге фигураларның күпчелеге шул күбек ярдәмендә ясалды.                    Фәрит САЛИХОВ --- | 27.10.2014 (полный текст новости)

  • 2014-10-28 05:26 Хәния Фәрхи сәхнәгә ни өчен укол кадап чыга? (ФОТО)
    27.10.2014 Шоу-бизнес Ниһаять, дүрт айга сузылган тәнәфестән соң, Татарстанның халык артисты Хәния Фәрхи кабат сәхнәгә чыкты! Аякларына басты, халыкның күңелен күрде! Чыннан да, тамашачы Хәния Фәрхидән башка татар эстрадасын бөтен итеп кабул итмәгән булыр иде. Җырчы үзе дә алардан башка яши алмавын әйтеп узды. 18-21 октябрь көннәрендә башкалабызда Хәния Фәрхинең концертлары гөрләп  узды. Дүрт көн рәттән аның белән янәшә зал тулы тамашачылары, сәхнәдәш дуслары, якыннары иде. Җырчы әле дә аякларына басып, тамашачы алдында концерт бирә алуына сөенеп туя алмый. Ә бит ул һаман да тернәкләнеп бетмәгән. Хәтта концерт башланыр алдыннан авыртуларны баса торган укол кадатып чыккан иде. Урын өстендә калырга җырчыны нәрсә мәҗбүр иткән соң?     Быел Хәния Фәрхинең Мәскәүдә яшәүче икетуган энесе Равил әфәнде 28 көн буе комода яткан була. Якын туганы өчен борчылып, җырчының кан басымы югары менә. 22 июнь көнне ике катлы өйләренең өске катыннан төшеп барганда башы әйләнеп, аягы таеп егыла, нәтиҗәдә кул-аяклары җәрәхәтләнә. Җырчыны хастаханәгә салалар. Сул кулына операция ясап, ике атна дәвалаганнан соң, аны өенә алып кайталар. Табиблар үзләре килеп дәвалый торган була. Аяклары, операция ясаган сул кулы әле дә сызлый икән. Шуңа да карамастан, Хәния ханымның концерт бирүе шаккаттырды, әлбәттә. Җитмәсә, биек үкчәле туфлиләрдән сәхнәгә чыгып, тамашачы алдында рәхәтләнеп җырлавы, биюве генә ни тора иде?! Шаккатмалы, әлбәттә. Каян шулхәтле көч алган диярсез?!     – 4 айлык тәнәфестән соң, мин янә тамашачы алдына чыктым. Әле ярый “Бәйрәм” ансамблебезнең егетләре мине аңладылар, таралышмадылар. Чиксез рәхмәтлемен үзләренә! 4 ай урын өстендә калу үземә дә бик озак булды. Башкортстаннан 84 яшьлек әнием Фәния килеп карады. Мәскәүдән әниемнең сеңлесе Зөлкәбирә апа да кайткан иде. Аллага шөкер, бүген-иртәгә үлә дигән икетуганым Равил комадан чыкты. Хәзер ул шифаханәдә дәвалана. Аның өчен аеруча да сөенеп туя алмыйм. Аллага шөкер! Урын өстендә яткан арада көч-хәл белән 30 август Республика көнендә җырлап кердем анысы. Әлбәттә, җиңел булмады. Шулай да күңелдә ниндидер бер рәхәтлек тойдым. Башкалыбызга килгән затлы кунаклар алдында махсус таякларга таянып кына чыгасы килмәде. Аксап-туксап булса да чыктым сәхнәгә. “Хәния яңа туфли кигәнме соң ул?” - дип әйтүчеләр булды (көлә). Ирем Габделхәй махсус таянып йөри торган таякларымны тотып торды. Кеше алдында таякка гына таянасы килми бит! Урын өстендә шактый ятарга туры килде. Миңа электрон почтама да, “Вконтакте”дагы махсус битемә дә яңа җырлар җибәреп тордылар. Шушы сызлануларга гына түзеп булмады. Телевизор карарга утырдым. Русча әйткәндә, “подсела”. Шулай ук ике еллап социаль челтәрдә «утырам». Юлда барганда буш вакыт күп. Барлык кешенең сорауларына җавап бирергә тырышам. Бала-чагалар да күп яза. Аларга кызык инде. “Хәния апа микән бу?” дип кайберләре ышанып та бетми. Кирәкмәгән әйберләр дә язучылар бар, - дип сөйләде Хәния Фәрхи.   Алда аны гастрольләр, шатлыклы мизгелләр көтә. Хәния Фәрхи өчен сәхнә – экстрим урын. Ә менә анда аны ниләр көтәсен ул әле үзе дә белми.   Рамил Вәлиев фотолары Эльза ГАЗИЗОВА --- | 27.10.2014 (полный текст новости)

  • 2014-10-27 04:11 “Болгар радиосы" II Милли музыкаль премиясен тапшыру тантанасы якынлаша (ФОТО)
    26.10.2014 Шоу-бизнес 2013нең 1 декабрендә Казан үзәгендә “Болгар радиосы” милли музыка премиясен тапшыру тантанасының гөрләп узганын күбебез хәтерлидер. Күз ачып йомарга да өлгермәдек төсле, инде 2014нче елның декабрь аена да аяк басырга озак вакыт калмады. 13 декабрь көнне шәһәребезнең "Пирамида" күңел ачу комплексында "Болгар радиосы" II Милли музыкаль премиясен тапшыру тантанасы узачак. Ел дәверендә “Музыкаль дистә” тапшыруы кысаларында тамашачылар үзенә ошаган иң яхшы башкаручы өчен тавыш биреп барды.Һәм нәкъ менә әлеге тавышлар тантананың җиңүчеләрен билгелиячәк.    Оештыручылар сүзләренчә, II Милли музыкаль премиясен тапшыру тантанасында тамашачыларны яраткан артистларның чыгышларыннан кала, матур декорацияләр, танылган кунаклар һәм көтелмәгән очрашулар көтәчәк.   Барлык җыр сөючеләрне 13 декабрьдә “Пирамида” күңел ачу комплексында “Болгар радиосы” II Милли музыкаль премиясен тапшыру тантанасына көтеп калабыз.                    --- --- | 26.10.2014 (полный текст новости)

  • 2014-10-27 04:11 Татарча сайтларны укучылар да ясый
    27.10.2014 Интернет Татар телле интернетны кулланучылар арабызда шактый. Быел интернет киңлекләрендә .tatar доменын башлап җибәрү дә аларның санын арттырырга булышыр. Бөтендөнья пәрәвезендәге татарча проектларны барлап килә торган “Белем җәүһәрләре” конкурсы быел да бу өлкәдә яхшы нәтиҗә күрсәткәннәрне барлады. Бүген Г. Камал исемендәге Татар дәүләт академия театрында V дөньякүләм “Белем җәүһәрләре” бәйгесенең җиңүчеләрен бүләкләделәр. Әлеге бәйгенең максаты – татар интернетында яхшы сайтлар булдыру, аларның авторларын таныту, татар интернетын ныгыту.   Быелгы конкурска барлыгы 63 гариза кабул ителгән. Оештыручылар тарафыннан бәйгегә шуларның 57се сайлап алынган. Эшләрне бәяләүдә 14 жюри әгъзасы һәм татнет белгечләре катнашкан. Алар бәйгенең финалына 38 интернет-проект тәкъдим итте.   Иң актив татар интернетчылары Яр Чаллы шәһәрендә, Мөслим һәм Актаныш районнарында яши икән. Казан шәһәре, Сарман, Лаеш, Арча, Норлат һәм Лениногорскта гомер итүчеләр алардан калышмый. Татарстан гына түгел, Россия төбәкләреннән дә катнашучылар булган. Алар арасында Чуашия республикасы Комсомольск районы Урмай авылыннан Фәрит Гыйбадуллин – финалистлар рәтендә.   Югары уку йортлары сайтларының татарча версиясе юк   Бәйге нигезләмәсе буенча эшләр 8 номинация – “Укытучы – җәүһәр”, “Укучы – җәүһәр”, “Башлангыч белем бирү учреждениесе – җәүһәр чыганагы”, “Урта белем бирү учреждениесе – җәүһәр чыганагы”, “Югары белем бирү учреждениесе – җәүһәр чыганагы”, “Тематик ресурс – иҗади җәүһәр”, “Белемле гаилә – нур чәчеп торган җәүһәр”, “Күренекле татар җәүһәрләре” кабул ителгән. Тик ни кызганыч, югары белем бирүгә багышланган номинациягә бер гариза да килмәгән.   Моның турыда бәйгенең идеясе авторы Раил Гатауллин да борчылуын белдерде:   - Югары уку йортлары сайтлары татар телендә эшләми диярлек. Бер елны Казан дәүләт аграр университеты сайты татарча эшләп киткән иде. Ләкин яңартылганннан соң, татарча интернет-версияләре бик мөшкел хәлдә. Әгәр без югары белем бирү дәрәҗәсендә татар белгечләрен әзерләмибез икән, ул вакытта татар интернетын дөньякүләм дәрәҗәгә таныту бик күпкә авыррак булачак. Бүгенге тантаның җиңүчеләре, нигездә, – укытучылар. Гомумән, татар интернетының 25-30 проценты – укытучылар ясаган сайтлар. Бу бик күңелле күренеш булса да, югары белем бирү дәрәҗәсендә информатика укытучысы белгечлеге бирә торган махсус факультетлар булмавы күңелне әрнетә. Мәгълүмати технологияләрне өйрәнгән вакытта аның методикасын да өйрәнергә кирәк бит, – диде ул.   Бәйгене үткәрергә “Татнетны үстерү фонды”, Татарстанның Мәгариф һәм фән, Мәдәният министрлыклары, “Белем.ру” ҖЧҖ, Татарстан Дәүләт Советы, Министрлар кабинеты, күп санлы иганәчеләр булышкан.   Iphone, Ipad өчен махсус сүзлек   Татарстан Дәүләт Советының Мәдәният, фән, мәгариф һәм милли мәсьәләләр комитеты эшчәнлеген тәэмин итү бүлеге мөдире Сөләйман Рәхимов үз чыгышында татар дөньясын яктырта торган башка телдәге сайтлар да катнаша алса, яхшы булыр иде, дип белдерде. Аның фикеренчә, бу, үз чиратында, чит төбәктә яшәүче милләттәшләребене бәйгедә катнашырга җәлеп итәр иде.   Тантана вакытында тамашачыларны iOS платформасында эшли торган гаджетлар өчен махсус кушымта – русча-татарча сүзлек белән дә таныштырдылар. Әлеге кушымта әле нарасый гына булса да (аның чыкканына – 10-15 көн генә – Авт.), анда ике меңнән артык кулланучы бар икән. Безнең илдә генә түгел, ә Япония, Франция, Америкада яшәүче милләттәшләребез дә әлеге кушымтага мөрәҗәгать итә. Монда сүзнең язылышы белән беррәттән, әйтелешен дә тыңларга мөмкин.   Җиде номинация буенча беренче өчлеккә керүчеләрнең барысын да тәбрикләделәр. Алар арасында “Укучы – җәүһәр” номинациясе җиңүчесе Яр Чаллы шәһәренең Мулланур Вахитов исемендәге 5 сыйныф укучысы Габделгаффар Фәррахов та бар иде.   – “Минем гимназиям” сайтын мин татар телен үстерер өчен һәм башкалар да телебезне өйрәнсен, дип ясадым. Анда гимназиябез турында төрле яңалыклар, фото, видеоматериаллар эләм. “Администратор бите” дигән сәхифәдә үзем турында мәгълүмат яздым. Әлеге сайтны ике ел дәвамында эшләп киләм. Аны башлап җибүрү өчен Jimbo сайтлар төзү конструкторын өйрәндем, – диде 5 сыйныф укучысы.   Өч кешегә “Җәүһәрләрнең җәүһәре” исеме бирелде   “Җәүһәрләрнең җәүһәре” – төп бүләк шулай дип аталды. Моны үзенчә Гран-при, дип атарга да була. Аңа Казан шәһәреннән Гүзәлия Тарханова, Мөслим районыннан Гөлназ Җәлилова, Саба районының Мишәбаш авылыннан Булат Шакиров лаек булды.   – Укучыларыбыз белән бергә эшләгән Мөслим төбәге фольклоры сайты белән 2010 елда “Белем җәүһәре” исемен яуладык. Үземнең шәхси сайтым да мондый исемгә лаек булды. Быел Мөслим районының татар теле һәм әдәбияты укытучыларының методик берләшмәсе сайты җиңеп чыкты. Әлеге сайтта татар теле мөгаллимнәренә ярдәм күрсәтү максатын куйдык. Мөслим районы татар теле укытучыларының эш-тәҗрибәсе, педагогика фәне яңалыклары белән таныштыруны күз алдында тотып эшлибез. Безнең шулай ук дәресләргә әзер методик ярдәмлекләр, эшкәртмәләр дә күп.  Бүгенге җиңү минем өчен көтелмәгән шатлык булды. Татар сайтларына, бигрәк тә мөгаллимнәрнекенә, уку елы башлангач, керүчеләр өчләтә арта. Шунысы куанычлы: хәзерге көндә, узган елга караганда, кулланучылар артыграк, – диде Мөслим урта мәктәбенең татар теле һәм әдәбияты укытучысы Гөлназ Җәлилова.   Әйтергә кирәк, җиңүчеләргә, призлы урыннар яулаганнарга бәйге эмблемасы төшерелгән статуэткасы, кыйммәтле бүләкләр тапшырылды. Җиңгән укучыларга исә болардан тыш катнашучының исемен әйтеп котлый торган йомшак уенчыклар да бирелде.   Дүрт ел эчендә 19 кеше “Белем җәүһәрләре”ндә җиңүгә ирешкән. Быел аларга тагын җиде кеше өстәлде. Киләсе елга әлеге бәйгедә катнашырга укытучылар гына түгел, аларның укучылары да күбрәк тартылыр, дип ышанып кала оештыручылар. Алинә МИННЕВӘЛИЕВА --- | 27.10.2014 (полный текст новости)

  • 2014-10-27 04:11 Танылган табиб Илдар Раббаниевка ярдәм кирәк
    27.10.2014 Җәмгыять Казан шәһәрендә урнашкан республика клиник онкология диспансеры хастаханәсе баш табибы урынбасары, онколог Илдар Раббаниев яшәү өчен көрәшә. Быел июнь аенда Илдар юл һәлакәтенә очрый. Үз эшләре белән Толь­ятти шәһәренә барган була. Кайтыр юлга төнлә кузгала. Дуслары үгетләп караса да, Илдар юлга чыга. Чөнки аның икенче көнне иртәнге унда операция ясыйсы була. Тик табибка Казанга кайтып җитәргә насыйп булмый. Болгар шәһәре тирәсендә ул бәлагә юлыга. – Илдар Раббаниев тырышлыгы белән районнарда беренче ярдәм күрсәтү өчен онкология кабинетлары булдырылды. Үз эшен яратып башкаручы табиб кына түгел, чын дус та әле ул. Операция ясаган авыруларны якын итеп, аларның язмышы белән кызыксынып тора иде. Без аны бик юксынабыз. Тизрәк терелеп чыгуын телибез, – ди хез­мәт­тәшләре.   Илдарның муен өлешендәге умыртка сөякләре нык зыян күргән. Хәзер ул йөри алмый. Ятып кына тора. Арка мие дә зарарланган. Аны дәвалап аякка бастырыр өчен 7 миллионнан артык акча кирәк. Илдарга беренче катлаулы операцияне ясаганнар. Хәзер ул Испаниядәге Гутманн клиникасында дәвалана. Кирәкле сумманың яртысын җыярга өлгергәннәр дә инде. “Бу акча Испаниядә 3 ай дә­ва­ланыр өчен җитәчәк. Хәленә карап, аннары тагын дәвалау кирәк булыр, диләр. Казанга кайткач та, тернәкләнү курслары узар дип торабыз. Иң мөһиме – Илдарны аякка бастыру. Ул авыруларга кирәк. Әгәр дә без аның сәламәтлеген ныгытыр өчен тырышсак, киләчәктә күпме го­мерләрне саклап калачак бит ул!” – ди якын дусты Ирек Мәү­лә­ветдинов. Онкология диспансерына килеп эләккән кеше бик тә тө­шенкелеккә бирелә. “Илдар палата табибы иде. Төннәрен йок­лап булмый. Урыным каты булды. Аңа шул турыда җиткергәч, тиз генә ярдәм кулы сузды. Үз эшен яратып башкаручы табиб ул. Еллар узса да, шушы көнгә кадәр Илдар Раббаниев күзәтүе астында яшәдем. Күпме кешенең гомерен озайткан табибка булышсак иде”, – ди Кукмарада яшәү­че Алсу Галиева.   Илдар Фоат улына булышырга теләүчеләр телефоннан 3433 номерына смс юллый ала. Акча күчерү өчен реквизитлар:   Карта Сбербанка: Раббаниев Ильдар Фуатович.  ОАО “Сбербанк России” отделение “Банк Татарстан”  №8610/041 г. Казань. Адрес: г. Казань, ул. Пушкина, д. 72/2.  Счет №40817810362195301574/50.  Банк получателя: ОСБ “Банк Татарстан” №8610 г. Казани.  Корс. счет 30101 810 600 000 000 603. БИК: 049205603.  КПП: 165502002 ИНН: 7707083893.  ОКПО: 02821923.  ОГРН: 1027700132195.  Номер карты: 4276 6200 1311 4214.  Срок действия карты: 07.2017.  Якын дустының телефон номеры:  +79172827255 Ирек Мөхәммәтович --- --- | 27.10.2014 (полный текст новости)

  • 2014-10-27 04:11 Сугышта үлгән сабый "Барыгызны да Алла бабайга сөйлим!" дип әйтеп калдырган
    27.10.2014 Җәмгыять Фотодагы бу малай - Сириядәге сугыш корбаны. 3 яшьлек сабый каты яраланган. Хастаханәгә аны эченә кан сауган килеш алып килгәннәр. Нәни генә булуына карамастан, үзенең үлеп баруын тойган бу бала. Җан бирер алдыннан ул, елый-елый болай дигән: "Барыгызны да Алла бабайга сөйлим. Кирәген бирер..."   Табиблар да, якындагы кешеләр дә бу фаҗигадан шок хәлендә калган. Ә бит дөньяда мондый мескен балалар тагын  күпмедер...     --- --- | 27.10.2014 (полный текст новости)

  • 2014-10-27 04:11 “2 Артист” проектында Хәмдүнә апа белән Мөнир үбеште? (ФОТОРЕПОРТАЖ)
    27.10.2014 Шоу-бизнес Таныштыра, берләштерә, кавыштыра бу проект. Ә аннары җырлата! Мөнир Рахмаев белән җырлап тәмам иткәннән соң Хәмдүнә апа яшь егетне “пәп” итеп тә алды әле! “Башка берәү белән дә җырламыйм”, - дип тора легендар җырчыбыз. Ә калган җырчылар бөтенләй башка төрле һөнәр ияләре белән чыгыш ясады.  Сүз 26 октябрь көнне “УНИКС” сәхнәсендә парлашкан дуэтлар турында бара. Үзенчәлекле иде алар. Танылган җырчыларыбыз белән сәхнә бүлешкән шәхесләр бер сынатмадылар.   Бу проект “мин җырлый белмим” диючеләр өчен менә дигән үрнәк булды. Матур күлмәк киеп, бизәнеп-ясанып, бер дигән җырчы белән сәхнәгә чыгып бассаңмы, синнән дә артист ясыйлар!   Римзил Вәлиев белән Элмира Сөләйманованың дуэтын гына алыйк. Римзил әфәнде әлеге концертка шулкадәр җаваплы караган ки, хәтта өч минутлык җыр өчен махсус клип та төшергән!   “Барс-медиа”ның бу проектын тамашачылар бик ошатты, алкышларын кызганмадылар, чәчәк бәйләмнәре дә күпләп яуды.   Кыскасы, концерттан фоторепортаж тәкъдим итәбез! Карап хозурланыгыз. Килмәгәннәр артык үкенмәсен, тагын булыр әле, Алла боерса! Көтеп калыйк.                                       Айнур Нигъмәтҗанов фотолары.   --- --- | 27.10.2014 (полный текст новости)

  • 2014-10-27 02:25 Нижгарда "Милли көй" татар халык иҗаты фестивале узды (ФОТО)
    26.10.2014 Мәдәният 10 октябрь көне Татар Моклокасы тарихына онытылмас мәдәният бәйрәме буларак кереп калыр. Бу көнне авыл умарта оясыдай гөж килде, мәдәният йорты алды автобуслар, машиналар белән тулган иде, чөнки “Милли көй” татар халык иҗатының III регионара фестиваль-конкурсы нәкъ биредә узды. Аның оештыручылары һәм гамәлгә ашыручылары – Түбән Новгород өлкә хөкүмәтенең мәдәният министрлыгы, Татарстан Республикасының мәдәният министрлыгы, Түбән Новгород өлкә хөкүмәтенең халык иҗаты, милли-агарту фәнни-методик үзәге, өлкә татарларының милли-мәдәни автономиясе, Спас районы администрациясе һәм Спас районы мәдәни-ял итү үзәгенең “Арт-Септима” вокал студиясе. Бу фестиваль-конкурс әле яшь булса да, абруе, популярлыгы елдан-ел арта бара, географиясе киңәя, катнашучыларның яше дә алтыдан алып алтмышны узганчы дисәм, дөрес булыр.   Быелгы фестиваль-конкурс Татарстанның халык, Россиянең һәм Башкортостанның атказанган артисты, Татарстанның Г.Тукай исемендәге Дәүләт премиясе лауреаты, бөек җырчы Хайдәр Бигичевның 65 еллыгына багышланган иде. Бу вакыйгага Татар Моклокасы клубын махсус ремонтладылар. Дөрес, ремонт эшләре бераз тәмамланып өлгермәгән, әмма фестивальне югары дәрәҗәдә уздырырга ул комачауламады. Иртән тугыз тулуга ук бирегә катнашучылар җыела башлады. Спас, Пильна, Кызыл Октябрь, Сергач, Кнәген районнарыннан, Түбән Новгород, Чабаксар, Йошкар-Ола шәһәрләреннән ике йөзгә якын катнашучы килде. Быел конкурс программасы ябык формада узды, залда жюри һәм катнашучылар үзләре генә иде. Дүрт номинациядән торган фестивальнең конкурс программасы унбер сәгатьтә башланды. Иң күп конкурсантлар вокал-шигърият номинациясендә булды.    БАРЛЫК конкурс-фестивальләрдә катнашучылар белән бер-рәттән, үзләрен беренче тапкыр сынап караучылар да бар иде. Бу номинациядә бәетләр, мөнәҗәтләр әйтелде һәм татар халык җырлары башкарылды. Чал чәчле алмайлар бәет-мөнәҗәт әйткәндә, күңелләр моңсуланып күзләргә яшь килде. Татар халык җырларын башкаручылар да сынатмады – Йошкар-Ола кунагы Фәрит Хәйруллин “Чиям” җырын башкарып, көчле, матур тавышы белән таң калдырды. Адилә Нафеева (Бозлау), Асия Насибуллинаның (Кочко-Пожар) чыгышлары, һәрвакыттагыча,      сокландыргыч булды. Халык уен коралы иҗаты номинациясендә катнашучылар әллә ни күп булмаса да, һәрбересе үзенчәлекле иде. Иң кечкенә гармунчы – алты яшьлек Ильяс Айнетдиновның уйнавына сокланмаган кеше калмады. Йошкар-Ола, Чабаксар кунаклары бик матур уйнадылар. Кочко-Пожардан Жиһаншиннар дуэты, һәрвакыттагыча, югары профессиональ дәрәҗәдә иде. “Хореография” номинациясендә катнашучылар сәхнәдә сүзнең чын мәгънәсендә типтерделәр. Фольклор театр төркемендә өч кенә коллектив катнашса да, берсеннән-берсе артык уйнадылар сәхнә күренешләрен. Казан дәүләт консерваториясе укытучысы Лилия Зиһаншинадан, Ф.Павлов исемендәге Чуаш дәүләт музыка училищесының кафедра җитәкчесе Әсхат Юнисовтан, Чабаксар шәһәренең “Синяя птица” халык эстрада ансамбле җитәкчесе Татьяна Петровадан һәм Түбән Новгород өлкәсе халык иҗатының фәнни-методик үзәге белгече Снежанна Кокуринадан торган абруйлы жюрига җиңүчеләрне билгеләү җиңелдән булмады, әмма конкурс булгач, бу эшне башкару кирәк һәм урыннар түбәндәгечә бүленде:   “Вокал-шигърият жанры”:   I дәрәҗәле диплом – Фәрит Хәйруллин (Йошкар-Ола); II дәрәҗәле диплом – “Ялкын” халык ансамбле (Чабаксар); III дәрәҗәле диплом – Ләйсән Латыйпова (Түбән Новгород). Тамашачы симпатиясе призлары Рауза Невмянова (Т.Моклокасы) белән Шәмил Каюмовка (Уразавыл) тапшырылды.   “Халык уен коралы иҗаты”:   I дәрәҗәле диплом – Гәрәй Мәгъсумьянов (Йошкар-Ола); II дәрәҗәле диплом – “Жиһаншиннар+” дуэты (Кочко-Пожар); III дәрәҗәле диплом – Рифкат Мардеев һәм Мөкаддәс Салахетдинов (Чабаксар). Тамашачы симпатиясе призына Рафаил Махмутов һәм нәни Ильяс Айнетдинов лаек булдылар.   “Хореография”:   I дәрәҗәле диплом – “Аллегро” коллективы (Балахна районының Гидроторф поселогы); II дәрәҗәле диплом – “Виктория” халык бию ансамбле (Спас авылы); III дәрәҗәле диплом – “Булгар” татар бию ансамбле (Йошкар-Ола). Тамашачы симпатиясе призы бу номинациядә “Росинка” халык бию ансамбленә бирелде (Кнәген).   “Фольклор театр”:   I дәрәҗәле диплом – “Рәйхан” фольклор коллективы (Йошкар-Ола); II дәрәҗәле диплом – “Зимчәчәк” фольклор коллективы (Камка); III дәрәҗәле диплом – “Сәрвиназ” фольклор коллективы (Татар Мок-локасы).   Җиңүчеләр катнашы белән гала-концерт кичке алты сәгатькә билгеләнгән иде. Билгеләнгән вакыттан күпкә алдан зал шыгрым тулды, алма түгел, борчак төшәргә дә урын юк иде.    Гала-концертны Татарстанның халык артисты, ТНВның алып баручысы Илдар Кыямов искиткеч оста һәм кызыклы итеп алып барды. Иң башта ул Хайдәр Бигичев турында бераз сөйләде, аннары барлык катнашучыларны сәхнәгә чакырды. Аларның һәрбересенә татлы   призлар һәм дипломнар тап-шырылды. Тамашачыларны, кунакларны бу халык иҗаты бәйрәме белән автономиянең башкарма директоры Рамил Салихҗанов, Спас районы администрациясе башлыгы урынбасары Наил Кинзябаев, Лилия Зиһаншина, өлкә мәдәният министрлыгы вәкиле Наталья Столярова, Спас районы мәдәният бүлеге җитәкчесе Елена Синева җылы котладылар. Н.Столярова Татарстан Республикасына, аерым алганда республиканың мәдәният министрлыгына зур рәхмәтләрен белдереп, Л.Зиһаншинага, А.Юни-совка һәм Т.Петровага Рәхмәт хатлары тапшырды. Рамил Әхмәтович татар халык иҗатын саклап үстерүгә зур өлеш керткән һәм бүгенге чараны оештырган өчен автономия каршындагы “Шатлык” клубы җитәкчесе Зилә Ахмадуллинаны һәм Спас районы мәдәният бүлеге белгече Гүзәлия Зиннәтуллинаны бүләкләде. Шулай ук Татар Моклокасы администрациясе башлыгы Салех Щегалев та бүләкләнде, ә ул, үз чиратында, клубны ремонтлауда зур материаль ярдәм күрсәткән өчен Камил Иксановка, Марат Закировка һәм башкаларга, шулай ук барча клуб хезмәткәрләренә зур рәхмәтен белдерде һәм район мәдәният бүлеге исеменнән озак еллар клубта җыештыручы булып эшләүче Хамдия Аюповага 55 яшь тулу уңаеннан Рәхмәт хаты тапшырды. Автономия һәм “Татарстан-Түбән Новгород” сәүдә йорты исеменнән өлкәдә мәдәниятне торгызуда, гореф-гадәтләребезне саклап үстерүдә, рухи тормышыбызны баетуда күрсәткән хезмәте өчен укытучы-ветеран Роза Юнисова (Бозлау) Рәхмәт хаты белән бүләкләнде. Аннары иң күңелле мизгел – фестиваль-конкурсның җиңүчеләрен бүләкләү булды. Аларга дипломнардан гайре Казаннан махсус кайтарылган кыйммәтле бүләкләр һәм Х.Бигичев турындагы китаплар тапшырылды.   ТАНТАНАЛЫ өлештән соң концерт программасы башланды. Анда “Фольклор театр”дан гайре өч номинациядә призлы урыннар алучылар катнашты. Аларның матур чыгышларын тамашачы кайнар алкышларга күмде. Илдар Кыямов үзе дә җырлады, ә инде мәзәкләреннән халыкның көлә-көлә эчләре катып бетте. Һәм, ниһаять, сәхнәгә бөек җырчының гомерлек юлдашы Зөһрә ханым Сәхәбиева чыкты. Ул Хайдәренең иҗатын, талантын, якты истәлеген хөрмәт итеп килгән халыкка чын күңелдән рәхмәтен белдерде. “Мин бик нык дулкынланам, әлбәттә, һәм бик шатланам бүген - Хайдәремнең исемен искә алып, тирәсендә яшьләрне тәрбияләүне оештырганга шатланам. Шундый күркәм, матур авылыгызда бу фестивальне кабул иткәнегез өчен рәхмәт, шулай ук оештыручыларга, барча катнашучыларга Хайдәрнең истәлеген хөрмәт итүегезгә рәхмәт”, - диде Зөһрә ханым һәм Хайдәре турында язган матур, төсле китабын җирле китапханәгә бүләк итте. Ә Зөһрә апа үзе Нижгар татарлары автономиясе тарафыннан ял итәргә юллама белән бүләкләнде. “Бигрәк көтелмәгән бүләк, дөресен әйткәндә, кайчан ял иткәнемне оныттым да инде”, - диде Зөһрә ханым һәм автономиягә, шәхсән аның рәисе Надир Хафизовка зур рәхмәтен белдерде. Аннары ул үзенең матур, моңлы җырлары белән тамашачыны шатландырды, ә баянда анарга Рөстәм Рахматуллин уйнады. Өч сәгатьтән артык барган гала-концерт бер мизгел кебек узды, ахырда халык аягүрә басып Зөһрә апаны алкышлады.   ТУЛАЕМ алганда, фестиваль зур оешканлык белән үтте. Барлык катнашучылар төшке аш белән тәэмин ителде, һәр коллективка өс алмаштыру өчен аерым чатыр кебекләр җиһазландырылган, фойеда Хайдәр Бигичевның тормыш юлы, иҗаты турында сөйләгән күргәзмә оештырылган иде. Төрле сувенирлар, милли бизәкле чәйнек-чынаяклар да сатып алырга мөмкин иде, аларын Казаннан китергәннәр. Х.Бигичевка багышланган төсле буклетлар таратылды, сәхнәдәге экранда кичә буе аның турында эшләнгән видеопрезентация күрсәтелде.  Әлбәттә, барлык оештыру эшләре зур әзерлек һәм тырышлык таләп итә, бөтен нечкәлекләрне истә тотып эш итүче бер кеше булырга тиеш. Һәм мондый кеше – Зилә ханым Ахмадуллина, фестивальнең зур оешканлык белән үтүе – аның эш нәтиҗәсе. Оештыручыларга килгәндә, тагы да бер ханымны әйтми калдыра алмыйм – ул да булса Гүзәлия Зиннәтуллина. “Милли көй”нең чишмә башында торучы нәкъ ул, чөнки өч ел элек аның беренчесен районда гына ул уздырган иде. Хәзер инде бу фестиваль зур популярлык яулап, регионарага әйләнде. Бу зифа буйлы, мөлаем кызчыкның Спас районына күрше Чуаш республикасыннан килеп, программа буенча эшли башлавына әле өч ел гына. Спас районында мәдәнияткә һәрчак зур әһәмият бирелә иде, ә Гүзәлия килгәч аңа яңа сулыш өрде һәм тагы да югарырак дәрәҗәгә мендерде. Шуңа да аны халык бик тиз кабул итте, яратты. Аны бүләкләгәндәге кайнар алкышлар, залның дәррәү килүе моңа ачык дәлил булды.   III регионара фестиваль тәмамланды, әмма ул күп кенә фикерләр тудырды, уйланырга урын бирде. Мәсәлән, без милли район дип күкрәк каксалар да, Кызыл Октябрь районы соңгы көнне диярлек ике-бер катнашучы җибәреп кенә чикләнде. Ә бит алардан килгән коллектив иң зур булырга тиеш иде. Әнә бит, хәтта күрше республикалардан килүчеләр дә алардан күп иде.    Кнәген шәһәренең район балалар иҗат йортының “Росинка” ансамбле үзенең чыгышы белән шаккатырды. Аның составында ике-бер генә татар баласы, калганнары руслар, чуашлар, ә шундый оста иттереп татар биюе башкардылар, милли костюмнары да күз явын алырдай иде. “Без Идел буе халыкларының, шул исәптән татар халкының да биюләрен өйрәнәбез, ә бию алымнарын мин махсус Татарстанга, бию мәктәбенә барып өйрәндем”, - диде җитәкчеләре Татьяна Данилова. Менә бит, руслар булып, безнең мәдәниятне өйрәнәләр, алардан үрнәк аласы иде кайберләргә.    Аннары, югарыда язганнардан күренгәнчә, призлы урыннарның күбесе профессиональ коллективларга бирелде. Сүз дә юк, аларның чыгышы сүз әйтерди түгел, әмма мөмкинлекләре дә бит күпкә күбрәк, алар белән махсус белемле белгечләр шөгыльләнә. Шуңа да авылда үзлегеннән өйрәнеп тә, сокланырдый чыгыш ясаучыларны профессионаллардан аерым бәяләргә кирәк булгандыр, бәлки.    Вокал-шигърият жанрда да җырлаучылар белән бәет-мөнәҗәт әйтүчеләрнең чыгышларын аерым номинацияләргә бүләргә кирәктер.    Киләчәктә оештыручылар боларны күздә тотар дип ышанасы килә. Кызганычка, Сечен районындагы бердәнбер татар авылы Красный Остров үзешчәннәре күпкә алдан заявка биреп әзерләнсәләр дә, транспорт булмау сәбәпле килә алмадылар. Ә бит алар бирегә килеп, регионара фестиваль дипломнары алсалар, район мәдәният бүлеге өчен, ничек әйтмешли, зур плюс булыр иде. Тик, ни хәл итмәк...    Ә быелга хуш каласың, “Милли көй”, яңа очрашуларга кадәр!      1     2     3     4     5     6 Автор фотолары.                Наилә ЖИҺАНШИНА | (полный текст новости)

  • 2014-10-27 02:25 «Минем исемем Кызыл»га музыканы илкүләм танылган композитор Сергей Жуков язган
    26.10.2014 Мәдәният Г.Камал исемендәге Татар дәүләт Академия театрының “Минем исемем Кызыл” премьерасына музыканы Россиянең танылган композиторы Сергей Жуков иҗат итте. Искәртеп үтәбез, “Нобель премиясе” лауреаты, төрек авторы Орхан Памукның легендар романы буенча спектакльнең премьерасы 7 ноябрьдә 19.00 сәгатьтә театрның зур сәхнәсендә була. Сергей Жуков – Мәскәүдә яшәп иҗат итүче композитор, Россиянең атказанган сәнгать эшлеклесе, Россиянең композиторлар берлеге әгъзасы – режиссер  Максим Кальсин белән берлектә беренче мәртәбә эшли. Композитор бу спектакль өчен махсус 12 музыкаль тема иҗат итте.  «Башта без күрешеп бик озаклап сөйләштек. Сергей Викторович романны укып чыкты. Бу әсәр аңа нык тәэсир иткән. Җәй көне мин аның янына Мәскәүгә янәдән бардым һәм озак әзерлектән соң гына ул спектакльгә музыка язарга кереште. Ул иҗат иткән әлеге музыка искиткеч.  Һәр персонажның үз лейтмотивы, үз музыкаль темасы», - дип сөйли Максим Кальсин.   Сергей Жуковның яздырылган музыкаль әсәрләреннән кала, спектакльдә тере музыка да яңгыраячак. Композитор сайлап алган профессиональ музыкантлар милли уен коралларында уйнаячак: саз, кеманча, бәрмә кораллар.     «Сәхнәдә музыкантлар Жуков музыкасын һәм, шулай ук, импровизация ясап та уйнаячаклар. Спектакльдә милли уен кораллары арасында көнчыгыш музыкасы рухына якын торган гобой уен коралының яңгыравы, миңа калса, аеруча да кызыклы», - ди спектакльнең режиссеры.   Искәртеп үтәбез, “Минем исемем Кызыл” спектакленең премьерасы 7 ноябрьдә 19.00 сәгатьтә Г.Камал исемендәге Татар дәүләт Академия театрының зур сәхнәсендә. Бу - күренекле заман язучысы Орхан Памук романының Россиядә, ә бәлки, бөтен дөньяда спектакль буларак беренче мәртәбә куелышы. Спектакльнең режиссеры – Магнитогорск драма театрының баш режиссеры, легендар режиссер Кама Гинкасның укучысы Максим Кальсин. Спектакльдә труппаның әйдәп баручы артистлары катнаша: Илдус Габдрахманов, Радик Бариев, Әзһәр Шакиров, Алсу Гайнуллина, Айдар Хафизов, Нәфисә Хәйруллина һ.б.    Белешмә: Сергей Жуков 1951 елны туа. Житомир  музыкаль училищесын тәмамлый. 1978 елда Мәскәү Дәүләт консерваториясенең композиция классын, ә 1980 елны – ассистентура-стажировкасын тәмамлый.    Композитор иҗатының үзенчәлеге –барлык жанрларда да эшли алуында. Аның сәнгать багажында балетлар, симфонияләр, концертлар, кантаталар, оратория, мюзикл, камера музыкасы, вокал музыкасы, хор өчен язылган әсәрләр, театр һәм кино өчен иҗат ителгән музыка, мультимедия проектлар, балалар өчен музыка.    СССР Композиторлар берлеге әгъзасы (1980), РФнең Атказанган сәнгать эшлеклесе (2007).   | (полный текст новости)

  • 2014-10-26 01:31 "Туган авылым" ресторанлы күңел ачу комплексында мәчет ачылачак (ФОТО)
    26.10.2014 Дин Казан үзәгендә урнашкан “Туган авылым” комплексында озакламый мәчет ачылачак. 24 октябрьдә Татарстан мөфтие Камил хәзрәт Сәмигуллин комплекстагы мәчет булачак бинаны карады һәм хуҗалар белән аралашты. "Туган авылым" комплексы хуҗасы Радик Мөхәррәм сүзләренә караганда, мәчет тәүлек дәвамында эшләячәк. Бирегә теләгән вакытта килергә, намазлар укырга мөмкин булачак. Машина кую өчен махсус мәайданчык та булдырылган, дип хәбәр итә Татарстанның Диния Нәзарәте сайты.  Мәчетнең хатын-кызлар өчен аерым залы, тәхарәтханәсе, хәләл кафесы һәм рестораны булачак. Иман йорты авыл мәчетләре төсле агач бүрәнәләрдән төзелгән.   Фотоларда: Татарстан мөфтие Камил Сәмигуллин белән "Туган авылым" комплексы хуҗасы Bulatov Group компаниясе хуҗаларының берсе Радик Абдрахманов            --- --- | 26.10.2014 (полный текст новости)

  • 2014-10-25 09:27 Зөлфәт Зиннуровның кызы Зәлия «эшкә йөри» (ВИДЕО)
    25.10.2014 Шоу-бизнес Зөлфәт Зиннуровның «Инстаграм»ында бер видео бар. Анда Зөлфәтнең кызы – өч яшьлек Зәлия (12 октябрьдә туган көне булып узды) әтисенең аягына, тырышып-тырышып, оекбаш кидерә. Әмма кызның нәни кулларын шоуменның аягы тыңламый. Шулчак Зәлия: «Әти инде, әти, аягыңны СЫЕРТ!» – дип әйтеп сала. Видеоны моннан карарга була: http://instagram.com/p/so2BTWGP88/?modal=true Сүзен дөрес әйтмәсә дә, мәгънәсенә кергән бит! Аның шулай татарча сөйләшүе үк күңелле. Түзмәдем, кызы турында сорашырга дип, Зөлфәтнең үзенә шалтыраттым. – Үзенең шундый төрләндереп сөйли торган гадәте бар. Сүзнең тамырын белә, калганын үзенчә әйтә. Сәләт! Кызымның теле бик иртә ачылды. Бер яшьтә рәхәтләнеп сөйләшә иде. Баштарак «р» хәрефе чыга алмый интектерде. Шәхсән үзем бу өлкәдә күп эшләдем. Тырышуым артып ук киткән бугай, аның каравы, хәзер бер «р» урынына «ррр» дип, өчәрне әйтә. Хәзер «Әлифба» уку белән мәшгульбез. Күбрәк минем янга: «Әти, әйдә, өйрәнәбез»,– дип, «Әлифба»сын күтәреп килә.   – Татар теленә басымны нык ясыйсыз, алайса?   – Өйдә фәкать татарча гына сөйләшәбез. Мин яисә тормыш иптәшем Гөлназ берәр рус сүзе кыстырып җибәрсәк, бер-беребезгә кисәтү ясыйбыз. Хәзер контроль тагын да көчле: Зәлия дә төзәтеп куя. Игътибарны җәлеп итү өчен сузып-сузып сөйли. Иртә белән минем яныма килеп: «Әти-и-и, әйдә, чәй эчәбе-е-е-з, тәмлә-ә-ә-п, бал белә-ә-ән», – ди.   – Белүемчә, Зәлия күптән түгел балалар бакчасына йөри башлады?   – Әйе. 2 нче гимназия каршындагы «Балакай» балалар бакчасына бик теләп йөри. Үзе бакчага йөрүне «эшкә барам» дип сөйләшә.   – Синең җырларыңны тыңлыймы, таныймы? Үзе кем булырга хыяллана?   – Мин өйдә дә, машинада да үз җырларымны тыңламыйм. Әллә кайда, радиода ишетеп алса, таный. «Аулак өй» башланса да, «Әти, сине күрсәтәләр!» – дип сөенеч алмыйча калмый. Үзе биюче булырга хыяллана.   – Төс-бите белән кемгә охшаган?   – Берәүләр Гөлназга охшата, икенчеләре: «Нәкъ син икәнсең!» – диләр. Әмма коеп куйган Гөлназ ул!   – Үзенә бер иптәш алып кайту турында уйламыйсызмы?   – «Энекәш кирәк миңа» шигырен ятлап алган. Өзми-куймый, шуны сөйли. Бар да Ходай кулында. | (полный текст новости)

  • 2014-10-25 09:27 Кабул итеп алыгыз (Тоткынлыктан хатлар)
    25.10.2014 Җәмгыять Самара өлкәсе төрмәләренең берсендә тоткынлыкта яшәүче авторыбыз М.И. Кәрим турында 2013 елның 27 августында чыккан 18нче саныбызда “Мине аңларлармы икән?” дигән язма бастырган идек. Менә кулыбызга аның тагын бер хаты килеп эләкте. Хәер, аны хат дип атарлык та түгел, ул пөхтә итеп кулдан төпләнгән дәфтәр. Анда проза да, шигырьләр дә бар. Бу язмаларны төрмәдән урау юллар белән яхшы кешеләр алып чыкканнар һәм безнең редакция хезмәткәренә китереп тапшырганнар. Детектив маҗара, дияргә дә була. М. Кәрим бу юлы да үзенең исемен дә язмаган, ни өчен җәза алуы турында да ләм-мим. Шулай да без аңа сүз бирәбез. Чөнки үз гаебен таныган, чәнечкеле тимерчыбык артында да иҗат уты сүрелмәгән кеше хөрмәткә һичшиксез лаек. Бәлки, рухи көчен югалтмаса, киләчәктә тормышта үз урынын да табар әле, дигән өмет тә юк түгел. Өметсез шайтан гына, диләр бит.   Белгәнегезчә, минем “Бердәмлек” газетасы редакциясенә беренче генә язуым түгел бу. Тик соңгысы гына булмасын иде. Хәер, иҗат кешесенә кем киртә куя ала?   Еллар үткән саен тәҗрибә туплана, акыл керә башлый, кешеләрнең күңелендә ни барын яхшырак аңлый башлыйсың икән. Ә чәнечкеле тимерчыбык артында яшәү ай-һай кыен, дуслар, беркемгә дә насыйп булмасын. Тоткыннар да гади халык түгел, һәркайсының башында үз тараканнары. Җинаятьчеләр иле - ул мәкерле, хәвеф-хәтәрле һәм аңлашылмаучан. Үзең кебек үк дөньядан аерылган тоткыннар арасында яшәгәндә тормыштан бик нык артка каласың икән.   Әйе, без яшәеш кануннарына буйсынмадык, җинаять кылдык һәм шуның өчен җәзасын да алабыз. Шулай да, кеше булып каласы килә. Күңел яхшыга, ә кул изге китапка тартыла.   Ләкин арттан җитез атлап картлык килә, кайчакта авырттырып төрткәләп тә ала ул. Килер бер көн һәм картлык артыннан үлем дә куып җитәр. Ничек аны каршы алырмын? Кешеләр алдында акласалар да, Ходай алдында җавабын ничек бирермен?   Ләкин мин тормышымның күпчелек өлеше белән канәгать. Гомерем музыкага үрелеп узды. Дүрт яшемнән гармунда уйный башлаган идем, шуннан туктамадым инде. Рәсәйне Прибалтикадан алып Арктикага кадәр йөреп чыктым, Совет Армиясендә хезмәт иткән чакта батальоныбызның сәнгать җитәкчесе булып эшләдем, хор белән җитәкчелек иттем, сценарийлар язып карадым, конферансье булып эшләдем. Ә 80 - 90нчы елларда Себер якларына китеп акча эшләргә дә туры килде. Ничек тә балаларны үстерергә кирәк иде бит. Аллага шөкер, барысы да үсеп җиттеләр һәм ныклап аякларына бастылар. Хәзер гаиләм минем өчен иң ныклы терәк тә, юаныч та.    Каләм тибрәтә башлавыма да күп еллар инде. Педагогия институтын тәмамлаганнан соң пьесалар, шигырьләр яза башладым. Минем укытучыларым Сания Сибгатуллина һәм Матрена Думарина бик яхшы тел белгечләре булып, миңа бик күп белем биргән кешеләр. Алар Камышлының Әнвәр Давыдов исемендәге халык театры осталары да бит әле. Мин Камышлы театрын сөючеләргә, халык театры коллективына рәхмәт йөзеннән “Камышлыда камышлар үсәме?” дип аталган пьеса да язган идем әле. Белмим, ничек барып чыккандыр. Усал төрмә теле, киеренке мөнәсәбәтләр иркенләп, киерелеп язарга мөмкинлек бирми.   Арабызда талантлы, ләкин ялгыш юлдан киткән яшьләр дә очраштыргалый. Ләкин алар, күпчелек очракта, үз эчләренә бикләнеп, лагерь сорылыгы арасында ялтырап күренмәскә тырышып яшиләр.   Мактанасы килми, ләкин үзем турында шуны әйтә алам: мин беркайчан да яхшы китаптан аерылганым юк. Бөек рус язучылары, шагыйрьләренең китапларын су эчкән кебек йотып барам. Шулай ук “Бердәмлек” газетасын да беренче көненнән бирле укып киләм. Ул минем газетам. Тоткынлыкта ул мине җылыта, авылым тормышына алып кайта. “Бердәмлек” - абруйлы һәм көчле газета. Аның кайбер саннарын мин Коръән китабы эченә яшереп саклыйм һәм сагынганда алып кат-кат укыйм.   Хөрмәтле Рәфгать әфәнде! Күп еллар дәвамында язган язмаларым яшь буын татарларын тәрбияләүдә файдалы булыр, дип өметләнәм. Югарыда әйтеп үткән “Камышлыда камышлар үсәме?” пьесасы бигрәк тә күңелемә якын. Мин бу авылны беләм, анда яшәдем, үстем. Шуңа күрә ул җиңел тел белән язылды һәм бик күңелле спектакль куярлык пьеса булып җитеште. Халыкка да ошар, дип өметләнәм. Ә менә “Бөгелмә турында сөйләгезче” пьесасы - җитдирәк материал. Анда яшьләрнең наркотик, эчүчелек баткаклыгына уйламыйча гына кереп китүләре, ә бөтен тырнаклары белән кереп баткач, чыга алмыйча интегүләре турында язылган. “Шырпы кабы” дип аталган пьесамны да мин бик яратам. Ул авыр туксанынчы еллар турында бик күңелле итеп язылган. Күп нәрсәләрне көлкегә күтәрсә дә, җитди проблемаларга да кагылып уза. Рус телендә язылган күп кенә эшләрем дә игътибарга лаек, дип уйлыйм. Менә Җиңүнең 70 еллыгына “Забытые письма войны” дигән материал әзерләдем. 237 хат һәм язманы Истәлек китабы итеп бастырып чыгарырлык. Концерт программаларым да байтак, баян өчен үзгәртеп язылган ноталарым да күп җыелды инде. Тик менә ничек итеп аларны саклап калырга һәм халкыма җиткерергә? Белмим. Шигырьләремне булса да бастырып чыгарыгызчы. Кабул итеп алырсыз, дип ышанам.    Тоткын   Уфаларга барган чакта, Камышлыны узгач та, Сул якларга каерылып кара - Туган авылым анда.   Тауларында кышлар буе Чаңгы-чана шуарлык, Иң биек Торым тавында Ялгыз бөркет кунарлык.   Мин Яңа Усманда үстем Кечкенә бер урамда. Ул урамда кичләрендә Халык уйный гармунда.   Мин дә уйныйм гармунымда, Язам илһамланганда. Татар халкым, илем диеп, Моңланам сагынганда.   * * * Суыксу буйлары ямьле, Бүлеп печән чабабыз. Өйлә җиткәч, яулык җәеп, Бергә ашап алабыз. Төштән соң кояш кыздыра, Әткәемә ял кирәк. Мине тарта елга буе, Суыксу һәм тал-тирәк...   Кемнәрнең исендә һаман Шул ямьле җәй айлары? Балачактан калган печән, Каен җиләк исләре?   Акана таулары биек, Гармун алыйк та меник. Кичке авыл, йоклап ятма, Җырлап берне әйләник.   Җырла күрше, мин уйнармын, Сандугачлар кушылсын. Әллә кемне сагынасың? Ник моңсулы күзләрең?   Уйныйбыз да, җырлыйбыз да, Серләшеп туялмыйбыз... Тик мәхәббәт ымлавына, Ияреп китәлмибез.   * * *  Без күргәнне, балакайлар, Зинһар, күрә күрмәгез. Тормышта адашып йөреп, Нужалар кичермәгез.   Сугыш талый, яндыра да, Кайгы-хәсрәт яудыра. Күз яшьләренә батырып Ялгыз, ятим калдыра.   Вакыты да бик чуалчык, Ничек кенә үтәрсез? Ничек дөньяларны аңлап, Тормыш җебен сүтәрсез?   Авыр булса да, чыдагыз, Илкәйне туздырмагыз. Бер-береңә җилкә куеп, Туган була белегез.   (Бу шигырьне әткәй көйгә салып җырлый иде).   * * *  Арып-талып икеле арба    тартып, Әткәй белән икәү җигелеп, Әрәмәдән печән өстерибез, Этләр кебек җирдә мүкәләп.   Әткәй, мескен, сугыштан   гарип, Калтыранып сөйри арбаны. Күптән инде бөтен тәне   сызлый, Тик сер бирми, ялтырый    табаны.   Үрне менгәч, бераз хәл   җыябыз, Арба алган бөтен көчләрне. Яңгыргадыр, һава бөркү   бүген, Юешләтер инде печәнне.    Ә мин, эчтән генә яңгыр    телим. Тизрәк үсеп китәр идем дә, Эх! Дигәнче тартып бу   арбаны Өебезгә илтер идем лә...   М. КӘРИМ.     (Казимир МАЛЕВИЧ рәсеме)   М. И. КӘРИМ | (полный текст новости)

  • 2014-10-25 05:36 Гомерем буена әниле балаларга кызыгып яшәдем
    24.10.2014 Язмыш Лиза апа (шушы көннәрдә 80 яшьлек гомер бәйрәмен каршылаучы Елизавета Антонова-Әбделмановага без яратып шулай дәшәбез) белән сөйләшкән саен бер вакыйга исемә килеп төшә. Моннан шактый еллар элек “Сөембикә” журналында бер журналист балалар йорты турында язган һәм, монда тәрбияләнгән балалар дөнья көтәргә яраксыз, дигән нәтиҗә ясаган иде. Лиза апа бу сүзләр белән һич кенә дә килешергә теләмәде. Ә бит, чыннан да, аның тормыш юлын барласаң, килешерлек тә түгел. ...1943 ел, сентябрь. Теләче районының Субаш авылында Палый түтинең тугызынчы баласы аваз салырга җыена. “Кызым, бар, тиз генә әбине чакырып кайт әле”, – ди әнисе. Урамда дөм караңгы. Лизаның да дүртенче сыйныфта гына укыган чагы әле. Куркыта. Әмма әни сүзен тың­ламыйлар димени? Кендек әби­ләре яшәгән йортка йөгерә кыз. Йомышын әйткәч, капка төбенә чыгып утыра. Әби чыкмый да чыкмый. Яңадан керә. Барыбер үзенекен итә, алып китә әбине. Әнисе баланы бик авырлык бе­лән таба да аңын югалта. Балага сөт эчертмәкче булалар. Карасалар, ул үлгән. Сабыйны алып чыгып барганда, әнисе кинәт ке­нә торып утыра. Кулын изәп, баланы китерергә куша. Газизе белән саубуллаша да үзе җан бирә. ...Өйдә шундый салкын. Теш­ләр тешкә тия. Лиза мич башында йокларга яткан сеңлесе Мариянең кулларын өреп җы­лытмакчы була. Әллә файдасы тия, бала дерелдәүдән туктап йок­лап китә. Ә 11 яшьлек Ли­заның башында мең төрле сорау: көннәр башка җылынмас та инде, алга таба нишләргә, ничек яшәргә? Кычкырып, үксеп-үксеп елыйсы килә, ләкин ярамый: апа кеше бит, сеңлесен уятуы бар.   “Детдом”   Инде үзе дә изрәп, йокыга китеп бара бугай. Кинәт кенә колагына шакыган тавыш ишетелә. Әкрен генә мич башыннан төшә дә ишекне ачып җибәрә. Каршысында ике кеше пәйда була. Өйгә кереп караштыралар, үзара сөйләшәләр дә: “Иртәгә сезне алып китәрләр”, – дип чыгып китәләр. Кемнәр алып китә, кая? Лиза берни аңламый. Колагына бары тик “детдом” сүзе генә кереп кала. “Балалар йорты” дигән сүзне ишетсәм, хәзер дә мием кайный, җаным сулкылдый башлый, – ди Лиза апа. – Дөрес, безне ашаттылар, эчерттеләр. Әмма бу йортның үз законнары бар һәм алар бик кырыс иде. Мин “5ле“гә генә укыдым, белгән саен беләсе генә килә. Мактап кына торалар. Бүлмәдә парлап алмашка идән юабыз, караватларны күчерәбез. Чиста булды дип, әй, куанабыз. Тәрбиячене күрмибез дә, безнең белән өлкәнрәк яшьтәге бүл­мәдәшебез Ася идарә итә. Беркөн шулай тәрбияче керде дә: “Асяны начар укыган өчен старосталыктан төшерәбез, син буласың”, – дип миңа төртеп күр­сәтте. Тырышлыгым өчен җәфа чигүләрнең башы әнә шуннан башланды бугай. Элеккеге ста­рос­та беркемгә дә эш эшләт­тер­мәде, караватларны күчерт­термәде. Төн буе идән юам. Бер почмактан карават астына кереп китәм дә ята-ята юарга тырышам. Башны әзрәк күтәрсәң, чәч караватның сыгылмалы пружинасына эләгә, аны йолкып алып булмый. Тезелеп киткән караватлар астыннан чыкканда, баш канап бетә иде. Ә зарланырга ярамый, монысы да – детдомның язылмаган законы. Боларына түзәр идең дә әле, төнлә белән фаҗигале тормыш башлана. Малайларны, кызларны ялангач чишендереп бер рәткә тезеп куялар да кем белән кем йоклаганын “билгелиләр” иде. Бу хәлләрдән соң мин тәнем генә түгел, җаным да пычранган кебек хис иттем. Йөрәк ачысы, күңел җәрәхәте, намус сызлануы гомер буена калды.   Ана назы   Сугыш елларында эшче куллар җитмәү сәбәпле, балалар йортларыннан балаларны ФЗӨ- гә алып китә торган булалар. Дүртенче сыйныфны тәмам­лаган Лизага да чират җитә. Әмма бик яхшы укыганга аны РОНОдан “яшереп калдыралар”, исем­лек­кә кертмиләр. Үгез җигеп, күрше Тиләҗе авылына, җидееллык мәктәпкә илтеп куялар, ай саен детдом паегын биреп баралар. “Ана назын миңа фатир хуҗам Миңлебикә апа бирде. Ул мине бик күп хәсрәтләрдән йолып калды дип беләм. Барлык аналар да шундый әйбәт булалардыр дип, мин гомерем буена әниле балаларга кызыгып яшәдем. Миң­лебикә апаларда торып укыган елларым балачагымның иң бә­хетле мизгелләре булды. Мин аны беркайчан да онытмадым. Ул һәрчак читтән генә булса да минем күңелемне юатып, авыр чакта көч биреп тора иде”, – дип искә ала Лиза апа.   Ачтан үлә бит инде   Җиденче сыйныфны тә­мам­лагач, укуын дәвам итәргә кирәк, булыша алмаслармы икән дип, Лизаны туган авылына кайтаралар. Ул Кызыл Йолдыз ра­йо­нының Котлы-Бөкәш авылына йөреп укый. Унынчы сыйныфта укыганда, бер газетада Алабуга ки­тапханәчеләр техникумы турындагы язмага юлыга. Их, укырга иде шунда, дип хыяллана. Тәвәккәлли, берүзе ерак юлга чыгып китә. Имтихан биреп укырга керә, тулай торакка урнаша. Кызлар белән гөрләшеп, серләшә-серләшә чәй эчәләр. Тик берзаман акчасы бетеп китә. Башкалар чәй эчкәндә Лиза инде китап укыган булып утыра. Аларга кушыла алмый, чөнки бер тәгам ризыгы юк. Шундый көн­нәрнең берсендә аны завуч чакырып ала. Ятим бала икәнлеген белеп, ярдәм кулын суза. “Ачтан үлә бит инде ул”, – дип бүлмәдәш кызы Женя кереп әйткән икән. Кирәк бит, техникумны тәмам­лагач та аларга юлламаны бер үк җиргә – Дөбъяз районына би­рәләр.   Гамәл дәфтәре   “Ходайга рәхмәтләрем чиксез иде. Битаман авылына килеп эшли башладым. Аннан Әл­дер­мешкә күчерделәр. “Әлдермешкә кайтам әле” дип җырласалар, хәзер дә күзләремнән яшь чыга. Казан дәүләт университетының читтән торып уку бүлегенә укырга кердем. Аны тәмамлагач, Татарстан китап нәшриятына эшкә килдем. Рухи яктан бай тормыш кичердем. Коллектив исеменнән шахмат ярышларына җибәрәләр – нәшрият исеменә тап тө­шермим. Монда шактый гына язучылар, шагыйрьләр эшләсә дә, ни өчендер, “Китап” исемле өч метрлы стенгазетаның редакторы итеп мине билгеләделәр. Сәгатьләр буе укыйлар иде аны”.   Шулай тормышы көйләнгәч, гаилә бәхетен дә тапкан кебек була кыз. Әмма адәм баласының язмышы гамәл дәфтәренә язылып куела дигәннәре хактыр, күрәсең. Инде күпме авырлык­ларга дучар булып, тормышның кырыс кагыйдәләрен өйрәнеп җиткән кебек тә була үзе, әмма ир булачак кешенең чын йөзен танып өлгерә алмый. Язылышып, туйлар үткәч кенә ире инде бер тапкыр өйләнгән булуын, аерылышканын, ике балага алимент түләп торганын, эчкечелектән дәваланганын әйтә. Бу сүзләрне ишеткәч, Лиза апа аңын җуеп егыла. Әмма кеше ни әйтер дипме, яхшыга өметләнепме, яшәп кала. Лиза апа моны үзе яралы язмышның дәвамыдыр дип кабул итә. Әмма бирешми, сынмый, сыгылмый. Ике баласын ничек карап үстерүе, кыек юлга кереп китмәсеннәр өчен тырышуы, ничек акча җиткерүе турында ул үзе генә беләдер. Ике улын да хәрби училищеда укыта, аякка бастыра...   “Сәхнә арты” патшабикәсе   Эш-гамәлләре белән дә гел үрнәк була ул. Тик сәнгать өл­кәсендә генә түгел, әдәбият өл­кәсендә дә “сәхнә артында” калучылар, ягъни эш-гамәлләре беренче карашка күренеп тормаган, шул сәбәпле тиешенчә бә­я­ләнмәгән кешеләр гаять күп икән. Елизавета Григорьевнаның эшчәнлеге белән танышу йөзен­нән “Мәгариф” нәш­рияты әзер­ләгән “Кто есть кто” китабын актарып утырганда, мин әнә шундый фикергә килдем.   Лиза апа озак еллар Татарстан китап нәшриятында өлкән редактор вазыйфасын башкарган. Мәктәп балалары өчен “Русча-татарча сүзлек”, М.Зә­ки­евнең “Хәзерге татар әдәби те­ленең синтаксисы һәм пунктуациясе” кебек бүген дә актуаль китапларга аның кул җылысы кер­гән. Лиза апаның тагын бер саллы һөнәре бар,  ул – тәр­җе­мәче. Баксаң, без – татар мәк­тәп­лә­рендә укучылар барыбыз да аңа бик бурычлы икән. Лиза апа нигездә дәреслекләр тәр­җемә иткән. “Яңа тарих”, “Иң яңа тарих”, “СССР тарихы (8-10 сыйныфлар өчен), “Совет дәүләте һәм хокук нигезләре” (8 сыйныф), “Биология” (6-7 сыйныф) ке­бек дәреслекләр – шуларның бер өлеше генә. Алар янында Д.Колесовның “Мәктәп балаларында зарарлы гадәт­ләрне ки­сәтү”, В.Сухомлинс­кийның “Йө­рәгемне балаларга бирәм” дигән тәрбияви китаплар да бар. Бик зур җаваплылык таләп иткән “Кто такой? Что такое?” энцик­лопедиясенең тәр­җемәчесе дә, редакторы да ул. Бу эшләрне башкару өчен тирән белем, иҗади осталык, мәгъ­лү­матлы булу сорала. Лиза апа бүген дә бу сыйфатларны җуймаган. Ул, 70 яшендә “Өмет” газетасында тәр­җемәче булып эшләп, ихластан пенсионерларга, инвалидларга ярдәм итеп йөрде. Аннары Татарстан Журналистлар берлеге­нең ветераннар советы әгъзасы буларак, җәмәгать эшләренә кереп чумды. Бүген дә ветеран журналистларга матди һәм рухи ярдәм оештыруда янып-көеп йөри. Ул хәтта беренче Президентыбыз Минтимер ага Шәй­миевне дә “үз көенә җырлаткан”. 2004 елда Республика көнендә Президент “Керәшеннәр чатыры” янында туктала. Олы кунакны җыру әйтеп каршы алалар. Минтимер Шәрипович та керә­шен җыр­ларын яратып җыр­лавын әйтә. Лиза апа аннан җыр­лап күрсә­түен үтенә, бер генә куп­лет булса да керәшен җырын әйттерүгә ирешә. Ул гына да түгел, Лиза апа Татарстанның халык артисты Галина Казанцева белән Президент аппаратына барып, “Татарстан” радиосында “Ару­мы сез, керәшен карен­дәш­ләр?” дигән тапшыруны башлап җибәрү өчен рөхсәт алып кайта. Баштарак тапшыруларны да үзе әзерли. 2002 елда “Мә­гариф” нәшрияты Татарстан Мә­гариф министрлыгы рөхсәте белән ке­рәшеннәрнең этногенезын һәм этнографиясен өйрәнү буенча урта гомуми белем мәк­тәпләре өчен уку ярдәмлеге буларак “Без бер тамырдан” дигән китап бас­тыра. Бу китап­ның редакторы буларак, ул монда да үзенең киңәшләре белән бик нык ярдәм итә. Кыскасы, Лиза апаның һәр­кемдә эше бар. Аны бар да ярата, чөнки ул бик ярдәмчел, кече күңелле, кешелекле. Безнең “вакыт булмаса да”, ул дус-ишләрен онытмый. Шалтыратып, гел хәл­ләребезне белеп тора, алар бе­лән сөенә, кирәк булганда көенә.   Мескен буласым килми. Лиза апа үзе дә сизмәстән еш кабатлый бу сүзләрне. “Детдомнан авыл башындагы аланга уйнарга алып менәләр иде. Шунда авыл халкы, и, мескеннәр, дип артыбыздан карап кала иде. Шул сүзләр йөрәгемә уелып калган”. Ялгышкан авыл халкы. Алар арасында Лиза исемле бәләкәй генә кызчыкның чын кеше булачагын, халкына хезмәт итеп, эш-га­мәл­ләре белән барыбызга да үрнәк булып яшәячәген белмәгән. Фәния ӘХМӘТҖАНОВА 155 | 24.10.2014 (полный текст новости)

  • 2014-10-24 03:34 Гәбдерәүф туйдыргач, Марат буласы килә - исемеңне алыштыру язмышыңа йогынты ясыймы?
    24.10.2014 Җәмгыять Гомерлеккә дип бирелсә дә, кайчак исемне дә үзгәртергә туры килә. Берәүләр олыгайганда үзләренә яңа исем ала, икенчеләр башка дингә күчү сәбәпле. Ә кемгәдер атлаган саен “Гәбдерәүф” дигәнне кабатлау тәмам туйдыра – аның да калганнар кебек гади генә Марат буласы килә. Соңгы елларда яшьләр арасында исем-фамилия алыштыручылар күбәеп китте. Ни өчен мондый адымга баралар? Исем язмышны да үзгәртәме? “Авыруны җиңү өчен исемен үзгәрттек”  Айгөл Харисовага биш  яшь булганда кинәт күз күреме начарая. Аннан сул аягы шешә башлый. Табиблар күпме генә тырышса да, кызның ни сәбәпле авырганын аңламый. “Ул чакларны начар төш кебек кенә искә алам. Алма кебек тупырдап үскән балам күз алдында сула башлады, – ди Айгөлнең әнисе Гөлгенә. – Табиблар башта ревматизм дигән диагноз куйды. Казанда айлар буе дәвалану да нәтиҗә бирмәде. Аннан, яман шеш, диделәр. Бөтен нәсел белән кызыбызны терелтергә алындык. Казан–Мәскәү арасын 9 ел таптадык. Белгечләр төгәл диагноз куя алмады, чөнки кызыбызның авыруы күчеп йөрде. Әле башы авырта, әле ашказанына күчә... Мондый очрак бик сирәк балаларда гына була. Татарстанда нибары 21 бала гына шундый авыру белән интегә дип, безгә иң әйбәт шифаханәләргә юллама бирәләр иде. Бармаган күрәзәчеләр, әбиләр калмады. Күбесе кызның чем кара чәченә күз тиюен әйтте,  берсе: “Ай иҗегенә башланган исемнәр бәхетсезлек китерә, бик сирәкләр генә ул исемне күтәрә ала”, – дип, исемне алмаштырып карарга тәкъдим ясады. Озак кына нейтраль исем эзләдек – Ләйсән дигәненә тукталдык. Мәчеткә барып,  мулладан исем куштырдык. Аннан бөтен документларын алыштырдык”.    Ләйсән “язгы яңгыр” дип тәрҗемә ителсә дә, кеше аурасы өчен бернинди дә йогынты ясамый торган исем икән. Айгөлне Ләйсән дип атый башлагач, хәле күзгә күренеп яхшыра. Яңа исем яңа тормыш алып килә. Табиблар инвалидлыктан төшерергә ашыкмаса да, Ләйсән соңарып булса да мәктәпне тәмамлый, 25 яшендә югары белемле була.    “Лачын буласым килде”   Лачын Болгари – илләр яулап тарихка кергән хан да, патша да түгел. Ә XXI гасырда яшәүче, Мәскәүдә туып-үскән татар егетенең исем-фамилиясе. 36 яшенә кадәр аны танышлары Руслан дип йөртә. Әмма берара бу ир-ат тарих белән ныклап кызыксынып, болгарчылык юнәлешен өйрәнә башлый һәм... көннәрдән бер көнне исемен үзгәртеп куя. Аның белән бергә паспортын да, башка документларын да. Хәзер Лачын үзенә элеккечә – Руслан дип эндәшкәннәрен яратмый, ул исемне ишетүгә төзәтмә кертергә ашыга, әти-әнисен дә бу хакта кисәтеп куйган. “Без – болгарлар! Шуңа күрә исемебез дә милли, үзебезгә хас булырга тиеш. Лачын – ирекле һәм көчле кош исеме, Болгари – кайсы милләттән булуымны белдерә, – ди Лачын. – Тиешле исем йөртү, минемчә, борынгы әби-бабаларның атамасын мәңгеләштерә, тарихка, үткәнебезгә ихтирамны күрсәтә. Руслан исеме миңа беркайчан да ошамады, аңа 30 ел эчендә дә ияләшеп бетә алмадым. Үземә гомер буе кеше исеме белән эндәштеләр кебек. Лачынга әйләнгәч, җаным тынычланып калды, яңа исемгә берничә атна дигәндә күнегеп беттем”.   Белгечләр фикере “Республикада елына 2 меңләп кеше исемен алыштыра” Ольга Захаренко,  ТР Министрлар Кабинетының ЗАГС идарәсендә хокукый, оештыру һәм кадрлар эше бүлеге җитәкчесе:   – Ел саен ЗАГС органнарына исем-фамилияләрен үзгәртергә теләп меңләгән кеше килә. Күпчелеге – кала кешеләре. 2013 елда барлыгы 1960 кеше исем-фамилиясен алыштырырга дип гариза язды. Бу башка еллар белән чагыштырганда кимрәк. Әмма 2014 елның 8 ае эчендә 1321 кеше исемен алыштырырга теләк белдерде. Әлбәттә, сәбәпләре төрле: кемнеңдер нәсел фамилиясен югалтасы килми, аерылышкач, кыз фамилияләренә кайтырга теләүчеләр бар. Моннан тыш, исем яки фамилиянең авыр яңгырашлы булуы да безгә килеп гариза язарга мәҗбүр итә. 14 яшьтән бала үз теләге белән исем-фамилиясен алыштыра ала. Тик ата-ана ризалыгы булырга тиеш. Юк икән, бу эш суд карары нигезендә генә башкарыла. Бүген исем алыштыру өчен 1 мең сум түлисе, киләсе елдан ул 1600 сумны тәшкил итәчәк. Исем яки фамилия алыштыру бик мәшәкатьле һәм күп чыгымнар сорый торган эш. Чөнки паспорт белән берлектә барлык башка документларны, хәтта дипломны да алыштырасы булачак.    “Бу адымга үткәнен яратмаучылар бара” Рамил Гарифуллин, психотерапевт:    – Тикшеренүләр күрсәткәнчә, исем – кешенең психикасы үсешенә, формалашуына йогынты ясый. Ул кешенең “минлеген” формалаштыра. Ягъни, кеше үзен шул исем аша күрә, әйләнә-тирәгә тәкъдим итә. Исем үзгәртү – үз-үзеңне сату була инде. Димәк, кеше үз-үзенә ошамый, ышанмый дигән сүз. Андый вакытта ул үз тормышын үзгәртергә омтылып, иң беренче чиратта, исемен үзгәртә. Үзен ничек бар, шулай кабул итәргә аның ихтыяр көче җитми.    Яңгырашы белән авыр, әйләнә-тирәдә ирония, аңлашылмаучылык тудыра торган исеменнән туеп, башкага алыштыручылар да бар. Тормышларын төптән үзгәртергә теләгән кешеләр дә исемнәрен үзгәртә. Статистика күрсәткәнчә, андыйлар арасында рецидивист, төрмәдә утырып чыгучылар күп. Алар башка исем алып, үткәннәрен онытырга тели. Гомумән, исемен алыштыручылар үзләренең үткәннәрен яратмый, аннан качарга теләүчеләр ул.   “Ислам бу гамәлне тыймый”   Рөстәм хәзрәт Зиннуров:    - Пәйгамбәребез (с.г.в.): “Бала дөньяга килгәч, ата-аналары аңа матур, мәгънәле исем кушарга тиеш”, – дип әйткән. Шуңа да матур яңгыраган гына түгел, ә мәгънәви яктан да туры килә торган исем бирү – һәр ата-ананың бурычы. Исем үзгәртүгә килгәндә, дин буенча бу гамәл тыелмый. Әмма кушыласы яңа исем мәгънәле, исламга якын булырга тиеш.    Хәзер революция, совет чорында популярлашкан, әмма бернидә аңлатмаган исемнәрне алыштыручылар ешайды. Ленар, Маркс, Мелт, Трактор кебек исемнәрне борынгы, мөселман исемнәренә алыштыралар. Моңа каршы килмибез. Иң мөһиме – яңа атама белән сиңа өйдәгеләр, якын кешеләрең, балалар, күршеләр мөрәҗәгать итсен. Әгәр яңа исем белән эндәшмәсәләр, аны алыштыруның мәгънәсе булмый.   “Сыерның гына исемен үзгәртәләр”   Илфак Шиһапов, продюсер:   – Исемне һәр балага ата-анасы бирә, аны алыштыручыларга уңай карамыйм. Һәр ата-ана баласына исем кушканда, аны төптән уйлап, сайлап кушарга тиеш. Без дә тормыш иптәшем Илсөя белән улыбызга исемне озак эзләдек. Нариман – борынгы иран теленнән тәрҗемә иткәндә “җиңүче” дигәнне аңлата. Хәзерге яшьләргә бала тугач, беренче очракта төрки-татар исемнәренә игътибар итеп, үзебезнең татар исемнәрен кушарга киңәш итәр идем.   Исем алмаштырып  кына кеше үзе үзгәрми бит. Сыерлар гына бер хуҗадан икенче хуҗага күчкәндә атама алмаштыралар. Акыл утыртып, җитдиләнгән кешегә исем үзгәртү кирәкмидер, мондый адымга үсмерләр генә барадыр, дип уйлыйм.    Бу кызык!   Сталинның чын фамилиясе – Джугашвили, Рус Императоры  Екатерина I – Скавронская, Саддам Хуссейн – Саддам Аль-Тикрити, Анна Ахматова – Анна Горенко, Аркадий Гайдар – Аркадий Голиков, Марк Твен – Сэмюэл Ленгхорн Клеменс, Мать Тереза – Агнес Бояджиу.   Факт   Казанда туган балалар арасында бу көннәрдә иң популяр исемнәр: Кәрим, Әмир, Артур, Тимур, Азалия, Әминә, Анна, Арина, Милана, Полина.    Филүзә ХӘМИДУЛЛИНА 10 | (полный текст новости)

  • 2014-10-24 03:34 Казанга октябрьдә үк кыш килде (ВИДЕО)
    24.10.2014 Экология 21 октябрьдән Казанда кар-буран булып, тирә-юньне кар каплады, һава торышы 4-10 градус салкын иде, шул рәвешле көзнең уртасында ук кышкы һава торышы урнашты. Русиянең һәм Татарстанның гидрометеорология һәм әйләнә-тирә мохитне күзәтү идарәләре белдергәнчә, октябрьнең азагына кадәр аномаль салкын һава сакланырга мөмкин. Синоптикларның фаразлары чынга ашты, ил күләмендә кыш башланды, температура кинәт түбән төшеп китте. Татарстанның башкаладан ерак районнарында кар берничә көнгә иртәрәк яуса, Казанга карлы буран 21 октябрьдә килде. Көне буе кар яуганнан соң, төнлә һәм 22 октябрь иртәсендә температура ун градус салкынлыкка төшеп, карлы яңгыр юлларда, сукмалларда боз булып катты. Шул сәбәпле җәяүлеләргә, машиналарга йөрү кыенлашты, авария, бәрелү-имгәнү очраклары артты. Казандагы машина резиналарын кышкыга алмаштыру урыннары (шиномонтаж) көн-төн эшләп тә өлгерми башлады; төнге 12дә, иртәнге алтыда да кешеләр машиналарына кышкы тәгәрмәчләрен куярга ашыкты. Татарстанның гидрометеорология һәм әйләнә-тирә мохитне күзәтү идарәләре мәгълүматлары Мәскәү белгечләренеке белән туры килде, быелгы октябрь ае XXI гасырда иң салкыны булып тарихка керде.   "23-27 октябрьдә республикада температура 7-10 градус салкын булуы көтелә, кар явачак. Урыны белән буран булуы ихтимал, төньяк-көнбатыштан секундына 13-18 метр тизлектә җил булырга мөмкин, юлларда - бозлавык. 26-27 октябрьдә Татарстанда аномаль салкын һава саклана, явым-төшем көтелми", ди республиканың әйләнә-тирә мохитне күзәтү идарәсе.   Рөстәм ИСХАКЫЙ | 23.10.2014 (полный текст новости)

  • 2014-10-24 03:34 «Мин марҗа. Мин татарча белмим!»
    24.10.2014 Милләт Республикабызның дәүләт учреждениеләренә йомышың төшә калып, гозереңне татарча җиткергән очракта җавапны үз телеңдә ишетү мөмкин эшме? Бу юлы без шуны сынап карарга булдык. Пенсия фондының бер бүлекчәсенә шалтыраттым. – Исәнмесез!   – Здравствуйте.   – Яңа пенсия законына кагылышлы соравым бар иде минем.   – Я вас не понимаю.   – Мин дә сезне аңламыйм шул.   – Говорите по-русски.   Әңгәмәдәшемнең сабырлыгы бетә башлады. Соңгы җөмләләрне канәгатьсезлек белдереп, усалланып әйтә башлады. Ахырдан түзмәде, янәшәсендәге бер кызга эндәште: «Подойди, пожалуйста. Я – ее, она меня не понимает».   Трубканы ягымлы тавышлы кыз алып, татарча эндәште. Адресымны сорап, яшәгән урыным буенча кайсы бүлекчәнең якынрак булуын әйтеп, аларның телефон номерын хәбәр итте. Икенче кеше аша булса да, алар мине «ишетте». Тагын бер район бүлекчәсенә шалтыраттым. Трубканы бер ханым алды:   – Исәнмесез.   – Здравствуйте.   – Мин кем белән сөйләшәм?   – Мин марҗа. Мин татарча белмим (һәр сүзне иҗекләп-иҗекләп әйтеп чыкты).   – Янәшәгездә татарча сөйләшүче кеше юкмы соң?   – Мин марҗа. Мин татарча белмим.   – Ә мин русча белмим.   – Мин марҗа. Мин татарча белмим.   «Автоҗавапкайтаргыч» белән борчак пешереп булмыйсын аңлагач, саубуллашырга ашыктым.   Берочтан Казан шәһәренең мәшгульлек үзәгенә шалтыратып карарга булдым. Телефонны алган кыз минем белән матур итеп татарча сөйләште һәм мәшгульлек үзәгенең үзем яшәгән райондагы бүлекчәсенә шалтыратырга кушты. Нинди йомыш белән шалтыратырга кирәк икән дип баш ватарга туры килмәде, интернеттан өлкән яшьтәгеләр өчен «Интернет–долголетие» программасы эшли башлаганын укыган идем, күрше әби кызыксынган иде дип, шуның турында сорашасы булдым. Мин сөйләшкән ханым рус кешесе булып чыкты. Кая эләктем, мин кем белән сөйләшәм ише кереш сорауларыма, русча сөйләгез әле, мин аңламыйм, дип җавап кайтарды. Чираттагы соравыма шул әлеге дә баягы «Интернет–долголетие» сүзләре кереп киткәнгә, ә, сезне шул программа кызыксындырамыни дип, аның турында бөтен кирәкле мәгълүматны да җиткерде ул. «Долголетие» сүзенә рәхмәт яусын, мин – русча, ул татарча белмәсәк тә, шул сүз ярдәмендә аңлаштык та куйдык.   Транспорт буенча кайнар элемтә операторы да рус кешесе булып, русча сөйләшүгә күчүемне үтенде. Татарча белгән кеше юкмы соң анда дип сорагач, бездә бер генә оператор, диде.   Инде ике ай домофоным эшләми иде, берьюлы ике куян койрыгын тотам дип, торак-коммуналь хуҗалыкның дежур диспетчерына шалтыратырга булдым. Домофонымның эшләмәве турында татар телендә җиткердем. Татарчамны аңласа да, минем белән ул русча сөйләште һәм икенче бер номер белән шалтыратырга кушты. Ул әңгәмәдәшем дә татарчаны аңласа да, рус телендә сөйләшүне уңай күрде. Аның каравы мине монда да «ишеттеләр».   Булгач булсын инде дип, үзебездән ерак түгел урнашкан бер дәваханәнең дә телефон номерын җыеп карадым. Регистратурадагы ханым мине аңлады, ләкин җавапны рус телендә бирде...   Телләр турындагы закон дәүләт учреждениеләрендә үтәлеп бетмәсә дә, дәүләт органнарына юлланган мөрәҗәгатьләргә, татарча язылган хатларга җавапларны татар телендә бирәләр икән. Казан шәһәре башкарма комитеты белән Татарстан Дәүләт Советының хатлар белән эшләү бүлекләренә шалтыратып шуны белдем. Татарстан Дәүләт Советы аппаратының гражданнар мөрәҗәгатьләре белән эшләү бүлеге җитәкчесе Илнур Бәдретдинов әйтүенчә, Татарстан Республикасының «Татарстан Республикасында гражданнар мөрәҗәгатьләре турында»гы законның 5 нче маддәсендә «гражданнарның тәкъдимнәре, гаризалары, шикаятьләренә җаваплар мөрәҗәгать ителгән телдә бирелә» диелгән.   – Бездә әлеге закон төгәл үтәлә. Татар телендә язылган хатларга җавапны бары татар телендә генә бирәбез, – диде Илнур Бәдретдинов.   Татар телен белмиләр дип зарланырга яратабыз, чынлыкта исә телне яхшы белү безнең үзебездән тора. Телефон аша аралашкан вакытта минем татарча сөйләвемне аңлап та, рус телендә җавап кайтаручылар күп булды. Татар теленең кулланылышта булмавы татар телен белмәүдә түгел, аңа карата хөрмәт булмауда икән ләбаса.   Разил Вәлиев, Татарстан Дәүләт Советының мәдәният, фән, мәгариф һәм милли мәсьәләләр комитеты рәисе:   – Татарстанда дәүләт учреждениеләрендә эшләүчеләрнең ике дәүләт телен дә белүләре мәҗбүри дигән закон юк. Әмма, телләр законында телләрне өйрәнүгә кызыксындыру максатыннан, ике телне дә белүчеләргә 15 процентка кадәр өстәмә түләү каралган. Мәгариф һәм мәдәният системасында ул өлешчә үтәлә. Әйтик, мәдәният өлкәсендә ике дәүләт телен белүчеләргә хезмәт хакын алты процентка артыграк түләү каралган. 1992 елда кабул ителгән телләр турындагы законда ике дәүләт телен дә мәҗбүри белергә тиешле һөнәрләр исемлеген булдыру тиешлеге турында аерым маддә бар иде. Хөкүмәткә шул исемлекне төзеп, Дәүләт Советына тапшыру каралган иде.Тик ул эшләнмәде, моны кеше хокукларын бозу дип таптылар. Имештер, ул исемлек расланса,татар телен белмәүчеләр үзләре теләгән һөнәр буенча эшли алмаячаклар. Әлеге аңлашылмаучанлыктан чыгу юлын да таптык без. Тел өйрәтү буенча түләүсез махсус курслар уздырып, аны тәмамлаганда имтихан бирдереп, телне белү турындагы сертификат тапшырырга тәкъдим иттек. Кызганыч, монысына да каршы чыгучылар табылды.   Дәүләт учреждениеләренә мөрәҗәгать итүләргә килгәндә, татар телендә бирелгән сорауга сез шул ук телдә җавап алырга хокуклы. Әгәр дә берәр дәүләт оешмасына гозерегезне татар телендә җиткергәнсез икән, җавапны шул ук телдә бирүләрен таләп итә аласыз. Җавап бирмәсәләр, аларны административ җаваплылыкка да тартырга мөмкин, чөнки ул телләр турындагы законны бозу очрагы санала. Дилбәр ГАРИФУЛЛИНА | (полный текст новости)

  • 2014-10-24 03:34 Каһировның кайтуы, яки сандугач читлектә сайрыймы?
    24.10.2014 Шоу-бизнес Соңгы ел ярым эчендә тамашачы Филүс Каһировны тәмам югалтты – аның ни концертлары оештырылмады, ни радио-телевидениедә җырлары яңгырамады. Җырчының иҗатына гашыйклар редакциябезгә дә шылтыратты, килеп сораучылар да булды. Барысының да телендә бер сорау иде: Филүс Каһиров кая югалды? Ник аны җырлатмыйлар? Аптырарсың да, халкыбыз җыр сәнгатенең өмете булып калыккан, милли җырларыбызны да, опера арияләрен дә бердәй осталык белән башкаручы затлы җырчы лабаса. Ул берничек тә югалырга тиеш түгел, чөнки ул халкыбызга бик кирәк!.. Аның моңлы һәм куәтле тавышы, яшьлеге, хөр рухы татар өчен бик тә тансык, бик тә көтелгән иде бит.   Бу көз татар моңын, татар җырын сөючеләргә яхшы хәбәр алып килде. Югалып торган Филүсебез өр-яңа концерт программасы белән калкып килеп чыкты. М.Җәлил исемендәге республика бүләге һәм Р.Ваһапов исемендәге конкурсның гран-при иясе Филүс Каһиров “Минем дүрт мәхәббәтем” дип аталган яңа программасы белән Башкортстанның берничә районын урап кайтырга да өлгерде инде.   Гастрольләрен туган якларыннан башлавы һич тә гаҗәп түгел. Филүс үзе Бүздәк районының Килем авылында дөньяга килеп, җырлап үскән егет бит. Килем авылының туфрагы талантларга бай булып, алар арасыннан берсен – мәшһүр нәфис сүз остасы Айрат Арслановны гына да атап үтү җитәдер.   Уфаның үзендә дә, Дүртөйле белән Бүздәктә һәм башка район үзәкләрендә дә яңа программа зур уңыш белән тулы залларда үткән. Әле җитми дә калган, соңыннан кайбер районнардан шылтыратып: “Нигә бездә концерт куймыйча киттегез?” - дип үпкәләгән кайбер якташлары. Шул үтенечләрне истә тотып, Филүс Каһиров яңа елдан соң Башкортстанда өстәмә концертлар оештырырга җыена.   Ә хәзергә – яңа программаны Татарстан районнарында тәкъдим итү көтә. 22 октябрьдә Чаллыдагы чыгышлар белән республикабыздагы концерт туры башланып китә.   Яңа программасын җырчы ни өчен “Минем дүрт мәхәббәтем” дип атаган соң? Бу сорауга Халыклар дуслыгы йортында үткән матбугат очрашуында җырчы болай дип җавап бирде:   - Бу үзенә күрә интрига, сер, ул тамашачының күңелен кытыклап торырга тиеш. Дүрт мәхәббәтнең берсе, әлбәттә, минем хәләл җефетем Эльмира инде, ә калган өчесе тамаша барышында ачылачак.   - Ә инде репертуар мәсьәләсенә килсәк, мин традицияләргә тугры калдым: классик композиторларыбыз әсәрләре дә, халык җырлары да күп. Бу программаны мин иркенрәк, җиңелрәк рухлы, дияр идем. Әйтик, кайбер җырларны башкарганда биеп тә җибәрәм. Музыка училищесында өйрәнгән бию күнекмәләрен искә төшереп, чарларга туры килде. Коллективыбызда бик яхшы биючеләр Татьяна һәм Ренат Мифтаховлар эшли, алар нык ярдәм итте.   Филүснең концерт төркемендә шулай ук “Мирас” ансамбле, яшь җырчы Эльмира Гыйльфанова, алып баручы Замирә Гәрәева эшли.   Филүснең халыкка хезмәт итәр өчен табигый моң куәсе, бай тавышы өстенә төпле белеме дә бар. 2011 елда ул Казан дәүләт консерваториясен тәмамлады, белемен чарлауны аспирантурада дәвам итә. Остазларыннан бик уңган ул. Үз канат астына алып, күрше авылларга концертлар куярга йөрткән беренче укытучысыннан алып, Октябрьски музыка училищесындагы педагог Галия ханым Мусинаны, Казан консерваториясендәге остазы Зилә ханым Сөнгатуллинаны да олы хөрмәт, рәхмәт хисләре белән телгә ала яшь җырчы.   - Зилә Даяновна миңа кеше буларак та, остаз буларак та бик ярдәм итте. «Сәхнә артындагы сүз көрәштерүләрдән, конфликтлардан үзеңне сакла, үз сүзең өстен чыгуны сәхнәдә расла», - дип өйрәтте ул мине. Аның бу сүзләрен үземә кагыйдә итеп алдым, - диде Филүс.   Инде яңа программага әйләнеп кайтыйк. Тамашачыны концертта бары тик «тере» уен кораллары, «тере» тавыш көтә. Музыка бизәлешен «Мирас» уен кораллары ансамбле тәэмин итә. Филүс бу иҗат төркеме белән 7 елдан бирле бергәләп эшли. Ансамбльнең җитәкчесе, танылган баянчы Рөстәм Рәхмәтуллинны бик еш кына Филүскә охшатып, «Абыең түгелме ул?» дип сораучылар да бар икән. Аларга җырчы, шаяртып, «Белмим, бәлки, туганымдыр, кем белсен инде аны», дип җавап бирә. Бер дулкында, бик аңлашып эшләүләре, иҗат итүләре исә хак.   «Яңа Гасыр» каналыннан җырлары тапшырылмау мәсьәләсенә дә ачыклык кертте җырчы. Телевидение фондында саклана торган элеккеге язмаларын мәгълүм сәбәпләр аркасында эфирга бирү мөмкин түгел. Аларны «читлеккә ябылган җырлар» дип атарга да була. Халкыбызның рухи байлыгы булып торган ул язмаларга бүген җырчы үзе хуҗа түгел... «Яңа җырлар яздыру, клип төшерү өчен вакыт кирәк. Тик мин бу юнәлештә эшлим. Тамашачыма өр-яңа язмалар белән кайтырмын, дип ышанам», - диде Филүс. Шулай булыр, иншаллаһ. Ныклы адымнар белән халкыңның күңел түренә үткәнсең икән, китмәскә дип кайтуың булсын, җырчы. Зәвекъле тамашачы яраткан җырчысын опера сәхнәсендә күреп тә кабат сөенер әле.   P.S.Филүс Каһировның «Минем дүрт мәхәббәтем» дип аталган яңа программасын казанлылар 28 ноябрьдә «УНИКС» концертлар залында тамаша кыла ала.   Эльмира СИРАҖИ, "Мәдәни җомга". --- --- | 24.10.2014 (полный текст новости)

  • 2014-10-24 02:58 Лениногорскида 1981 елгы ир-егет югалган
    23.10.2014 Җәмгыять 2014 нче елның 17 маенда 1981 елгы Станислав Александрович Захаров өеннән чыгып китә һәм кире әйләнеп кайтмый. Билгеләре: буе 187 см, нык гәүдәле, чәче кара, бераз чал кергән, кыска итеп киселгән. Киеме: хаки төсендәге футболка, яшел төстәге чалбар һәм кроссовки кигән булган.   Аның турында мәгълүматы булган яисә кайда булуын белүчеләрнең түбәндәге телефоннар буенча шалтыратуларын сорыйбыз: 8-917-239-48-03, 8-937-29-74-549, 02. Бу хакта “Заман сулышы” газетасы хәбәр итә. | 22.10.2014 (полный текст новости)

  • 2014-10-24 02:58 Рәфыйк Мө­хәм­мәт­шин: Төп проблема – дини мә­гариф системасында стандартларны раслау мәсьәләсе
    23.10.2014 Дин Күптән түгел Казанда Россиядә эшләүче ислам вузлары ректорлары шурасы киңәшмәсе булып узды. Хезмәттәш­лә­ре­гезне нинди проблемалар борчый, нинди нәтиҗәгә килдегез кебек сораулар белән әлеге шураның рәисе, Татарстан мөф­тиенең мәгариф һәм фән мәсьәләләре буенча урын­басары, РИУ ректоры Рәфыйк Мө­хәм­мәт­шинга мөрәҗәгать иттек.  – Төп проблема – дини мә­гариф системасында стандартларны раслау мәсьәләсе. Бу хакта инде күптәннән сүз алып барабыз. ТР Диния нә­зарәтенең башлангычы бе­лән әлеге стандартларны эшләү­нең беренче этабы тәмам­ланды. Без ул стандарт­ларның бер вариантын эшләп тәкъдим иттек. Киләсе елның көзеннән, иншалла, аларны үзебездә кертербез дип уйлыйм. Аны эшләүдә ректорлар, мөгал­лим­нәр, мәд­рәсә укучылары да катнашты. Чөнки болар – башлангыч ике еллык дини гыйлем, урта һәм югары дини белем алу өчен эшләнгән, өч этаптан торган программалар. Дөрес, әле проблемалар өлешчә калды. – Бездә унлап мәдрәсә бар. Сер түгел, аларның кай­берләре үзләрен югары уку йорты дип атаса да, тиешле таләпләргә җавап бирми.   – Чынлап та, андый проблема бар. Менә хәзер, программаларны кабул иткәч, кем­нең кайсы йөкне тартырга сәләтле икәнен карыйбыз инде. Хәзер үзен югары дип са­наганның – урта, урта дип исәп­ләгәннең башлангыч булып калуы да ихтимал. Шулай да мин бик югары таләпләр куела дип әйтмәс идем. Хик­мәт шунда: стандарт­лар­ның ниге­зендә кайсы фән ничә сәгать укытыла дигән мәсьәлә түгел, без кемне әзерлибез дигән та­ләп торачак. Төп таләп – әзер­ләп чыгарган бел­гечнең вә­ка­ләтлелеге, ком­­петенция­се. Ягъ­ни ул нин­ди таләпләргә җавап бирергә тиеш. Әгәр без имам белгечлеге бирәбез икән, ул кеше гарәпчә камил белергә, гакыйдә һәм фикъһе фән­нәрен яхшы үзләштерергә тиеш. Элек, әйтик, фәлсәфә фә­лән сәгать укытылырга тиеш диелсә, хәзер вәкаләт­ле­лек эш­ләнә. Безгә бу юнә­лештә күп­ме белгеч кирәк: шуннан чыгып укытыласы фәннәрне бил­гелибез. Мөм­кинлекләр азрак артты дип әйтеп була моны.   – Югары дини уку йортлары да бакалавр, магистр дип белем бирәчәкме инде хәзер?   – Әйе, үзебездә – РИУда бакалавр программасы ни­ге­зендә эшлибез. Әмма әлегә про­граммаларда бакалавр, ма­­гистр дип бүлгә­лә­мәдек. Һәр­­хәлдә, уку йортын шул дүрт­ еллык бакалавр программасы эченә кертергә тырышабыз. Шул ук вакытта, әйтик, “Мөхәммәдия” биш ел укыта. Без исә дүрт ел.   – Аерма нәрсәдә соң?   – Әлбәттә, проблема – про­граммаларның төрле­легендә. Гадәттә мәдрәсәләр үзләрендә нинди белгеч бар, программаларга шулар яхшы белгән фәннәрне кертә. Шуңа күрә кайбер мәдрәсәләрдә гарәп теле буенча әзерләү яхшырак. Анда гарәп телен күбрәк укыталар. Әйтик, Әлмәттә гарәп теле – күп, гакыйдә һәм фикъ­һе фәне аз укытыла. Шуңа күрә әлеге фәннәрне начаррак бе­ләләр. Табигый, бүген авылда яки шәһәрдә имамга гарәп теле белүне вәкаләтлелекнең бе­ренче таләбе итеп куя алмыйбыз. Билгеле, имам гарәп­чә белергә тиеш, әмма бүгенге проблемаларны аңлату өчен күбрәк гакыйдә, фикъһе мәсь­ә­­ләләрен яхшы белү, аларны беренче планга чыгарырга кирәк.   – Укучыларыбызга гади генә аңлатып китик әле: гакыйдә нәрсә ул, фикъһе – нәрсә?   – Гакыйдә – дөньяга караш системасының нигезе. Ул – Ал­лаһы Тәгаләгә, изге ки­тап­лар­га инану, пәйгамбәр­ләр­не, тәкъ­­дирне, кыямәт көнен, җән­нәт-җәһәннәмне тану. Шуларны күзаллау ке­шенең дөнь­яга карашын формалаштыра. Фикъ­һе исә ислам динен тормышка ашыру юллары, әйтик, намаз уку тәртип­ләре. Анысы күбрәк шәри­гатькә карый. Гаилә хокукы, мирас хокукы... Алар бит бүген беренче планда. Миңа калса, аеруча гарәп телен камил белим әле дию­челәр – чит илдә укуымны дә­вам иттерермен, калганын шунда өйрәнер­мен әле дип өмет­ләнүчеләр. Без гакый­дә­не – Хәнәфи мәз­һәбе буенча, фикъ­һене безнең тради­ция­ләр буенча белергә тиеш ди­гән таләп куябыз. Россия законнарын, үзенчәлек­лә­реб­ез­не белү таләбе дә куела ком­петенциядә. Менә шулардан чыгып программа төзелә. Билгеле ки, әлегә программалар төрле. Шуңа күрә дә барча мәд­рәсә дә без эшләгән башлангыч белем бирү программасын күтәрә, үти алырмы, як­шәмбе курслары дәрә­җәсенә генә төшмәсме дигән шикләр дә бар.   – Якшәмбе курсла­ры­ның программасы бармы соң?   – Юк, алар нәрсә бар, шу­ның белән укыта. Дөрес, ТР Диния нәзарәте тарафыннан кабул ителгән программа бар. Ләкин аның нигезендә бернинди документ-диплом бирелми иде. Ләкин хәзер яңа закон нигезендә проку­ратура­ның мәҗбүр итеп куюы, аңа да лицензия таләп итүе бар, бу шактый мәшә­катьле эш булачак. Чөнки хәзерге вакытта якшәмбе мәктәпләрендә утыз мең кеше укый. Һәр мәчеттәге, биг­рәк тә авылларда эшләүче курсны кем лицензияли?! Мо­ңа хәзер программа, дәрес­лек, моны укытучы һәр мө­галлимгә документ кирәк булачак. Аннан соң бит анда укучы бүген килергә, иртәгә килмәскә мөмкин. Үзенә күрә бер системага кертү булса да, якшәмбе мәктәпләрен лицен­зияләү зур мәшәкатьләр тудырачак. Бу нәрсә әле хәл ител­мәгән проблема булып калды.   – Киңәшмәдә катнашу­чы­ларның күбесе, акча җитми, кайдан табарга инде, дип зарланды, диләр.   – Чынлап та, күп нәрсә акчага кайтып кала. Акча булмагач, ул программаны ничек тормышка ашырмак кирәк?! Бөтен мәдрәсәләр – дәүләти булмаган уку йортлары. Билгеле, аларның оештыручылары – Диния нәзарәтләре. Әмма аларның мәдрәсәләрне тоту мөмкинлеге юк. Шуңа күрә бу – бик мөһим мәсьәлә. Дөрес, ТР Диния нәзарәте хәзер мәдрәсәләргә ярдәм итә башлады. Тик әлегә акча җитеп бетми. Ул да 8-9 мәд­рәсә тота алмый. Бу мәдрә­сәләр барысы да кирәкме икән?! Байтагында бер курста 5-6 гына шәкерт укый. Алар республика­быз­ның теге яки бу төбәгендә урнашкан. Ике-өч мәдрәсә генә калдырып, аларга акча бүлеп бирергә мөмкин. Вәзгыять ничек тә үзгәрергә тиеш. Шул ук вакытта булган мәдрәсәләрне ябу да дөрес булмас. Чөнки аларның базалары, остазлары бар. Бәлкем аларны татар мәдәниятен өйрәнү үзәкләре дә итеп үзгәртеп корыргадыр?! Хәзер безнең алда да, нәзарәт алдында да зур бурычлар тора. Булган базаларны юкка чыгармыйча, аларны ничек тә махсуслаштырырга, юнәлеш бирергә кирәк. Бу стандартлар кабул ителә икән, Рособрнадзор оешмасы шу­ның нигезендә аларны тикшереп, бер карарга килә­чәк. Дини мәгариф системасын зур үзгәрешләр көтә дигән сүз бу. Стандартлардан тыш, дини мә­гариф систе­ма­сының укыту дәрәҗәсен бил­геләп булмый. Сыйфат дигән әйбер бүген бик шартлы.   – Ниндидер бер мәдрәсә ике ел укытып имам-ха­тыйб әзерләп чыгара. Сез­дә исә моның өчен дүрт ел укырга кирәк. Моны ничек аңларга?   Имам-хатыйб булу өчен ничә ел укырга? Әгәр ике ел гына укыса, кем була ул – мөәзинме? Әллә инде авыл имамы булу өчен ике ел уку да җитәме? Менә стандартта шул билгеләнергә тиеш. Башлангыч белем генә алса, ул кеше зур шәһәр мәчетлә­рен­дә имам булып тора аламы – андый мәсьәлә дә бар. Татарстандагы 50-60 авыл мәче­тендә бөтен­ләй имам булмаганда, билгеле, ике ел гына укыган кеше анда эшли алмый дигән катгый та­ләп куя алмыйбыз. Әле имам­нарның 70 процен­ты­ның бө­тенләй дини белеме юк.   – Диния нәзарәте төбәк­ләргә әзер вәгазьләр җи­бәрә башлады. Димәк, вузларда вәгазь язарга өй­рәтмәсәң дә була.   – Алай түгел ул. Аны укып чыгарга тиешсең дип беркем дә тикшерми. Лекциягә әзер­ләнү өчен материаллар дип кенә аңларга кирәк моны. Бәлкем авыл имамы кайбер дәлилләрен өстәп нәкъ шуны гына укып чыгадыр. Бүгенге шартларда ул да бик мөһим. Алар кайдан алып әзерләнсен – календарьдан тыш, әдә­би­ятлары да күп түгел. Шәһәр имамнары “Шура” журналы кайчан килер икән дип көтеп утырмыйлардыр.   – Сезне – РИУны бер калыпка керттеләр бугай инде?   – Әйе, без дәүләт дипломы бирәбез, Рособрнадзор гел тикшереп тора. Октябрь аеннан киләсе елга кабул итү кагыйдәләрен без сайтка куярга тиеш. Шуннан соң аны үзгәртеп булмый, үзгәртү хокукы юк. Бәлкем мәдрәсә­ләрне дә бер калыпка куып кертү дөрес түгелдер. Ләкин база белемнәрен мәдрәсә бирергә тиеш. Рәшит МИНҺАҖ 154 | 22.10.2014 (полный текст новости)

  • 2014-10-24 02:58 Яшьлек - яшьнәп яши торган чак (Удмуртиянең "Иман" татар яшьләр оешмасы турында)
    23.10.2014 Милләт Һәр буынның мәнфәгатьләре, кызыксынулары, максатлары үзгә. Яшьләрне генә алыйк. Уку, һөнәр үзләштерү, үзенә тиң яр табып кавышу, җыр-бию һәм башка өлкәләрдә сәләтләрен үстерү, аны халыкка таныту, гаилә кору, бәби алып кайту, эш урыны табып, һөнәри үсеш алу юнәлешендә үзенә юл сала башлау - боларның барысы да яшьлек чорына туры килә. Шуңа да иң катлаулы да, күңелле, вакыйгаларга бай булган да вакыт ул - яшьлек. Удмуртия татар яшьләре турында әйткәндә исә монда туып үскән генә түгел, төрле төбәкләрдән килеп, биредәге уку йортларында укучы, төрле өлкәләрдә хезмәт куючы кызлар-егетләр күз алдына килә. Шушы барлык яшьләрне бергә туплау, аларның уртак кызыксынуларын булдыру, милли юнәлештә файдалы эшләр башкаруга җәлеп итү өчен 1994 елда “Иман” татар яшьләре берлеген оештыру теләге туа. Бу матур тәкъдим белән иҗтимагый үзәге рәисе Мәсгуд Гаратуев чыкса, алга таба бу җаваплы эшне оештыруны Ирек Шәрипов үз өстенә ала.    Ул вакытларны искә төшереп Ирек Шәрипов үзе: “Искиткеч матур вакытлар иде ул - һәр юнәлештә күтәренкелек чоры. Барыбызның да акыллырак буласы килә, баерак, матуррак яшәү турында хыяллана идек. Терәгебез - Мәсгуд Гаратуев кебек һәр эштә төпле киңәшен биреп, ярдәм кулы сузарга әзер торучы өлкәннәр булу, һәркемнең үз һөнәре буенча милләткә хезмәт итү теләге көчле булу эшебезне бик тиз алга җибәрде. Сәләтле, егәрле яшьләр тупланып өлгерде: ул вакытта “Яңарыш” газетасында эшләүче журналист Амур Фәләх, Равил Газизов, Светлана Кайсина, Гөлназ Кәримова, Илшат Мутин... һәр атна саен 30лап кеше җыела идек. Алар белән теләсәң тау күчер! Баштарак Татар иҗтимагый үзәге каршындагы оешма булып эшләсәк, алга таба мөстәкыйль булырга теләдек. Чөнки яшьләр күп, потенциалыбыз зур иде. Үз хисапчыбыз, юристларыбыз бар иде. Биергә өйрәтүчебез, һәр үткәргән чарага җаваплы караучы кызлар-егетләребез җитәрлек булды.   Ул вакытта Удмуртиянең яшьләр эше буенча дәүләт комитеты буларак эшләп килгән, рес­публикабыздагы барлык милли яшьләр оешмаларын үзенә туплаган үзәкнең рәисе Владимир Гарнов безгә үз составына керергә тәкъдим итте. Без бик теләп ризалаштык. Яшьләр оешмасын җитәкләгән өчен аз булса да хезмәт хакы түләнә башлады. Үзебез дә төрле чаралар оештырып, чыгымнарны капларлык бераз акча эшли идек. Ни гаҗәп, татар чараларына яшьләр бик күп җыела, заллар шыгрым була торган иде”, - дип искә төшерә.   Әйе, әлеге чорның истәлекләре булып сакланган фотоальбомга күз салсаң да, нинди актив, күңелле эш алып барылуын аңларга була.    1995 елда “Иман” татар яшь­ләре берлеге милли көрәш сек­­­ция­сен оештыра. Аны Ижау дәү­ләт авыл хуҗалыгы академиясендә физик культура укытучы Илгиз Маннуров җитәкли. Секциягә йөрүче спортчылар республикада гы­на түгел Россиянең башка төбәк­ләрендә дә ярышларда катнашып мактаулы урыннар яулыйлар.   Беренче тапкыр 1990 елда Казан шәһәрендә Дөньякүләм татар яшьләре көне оештырыла. Анда бары тик бердәм, көчле оешмаларның вәкилләре генә катнаша ала. Удмуртия татар яшьләре беренче тапкыр әлеге чарага бару бәхетенә 1995 елда ия була. Бу елны Удмуртиядән 7 кеше катнаша.   1996 елда “Иман” татар яшь­лә­ренең Корылтае булып уза. Әле­ге чарада Ирек Шә­ри­пов оешма­ның ике еллык эшчәнлегенә хисап тота. Әлеге Корылтайда ул тагын ике елга “Иман” татар яшьләре берлеге рәисе итеп сайлана.   Ул вакытлардан соң бүгенгә кадәр әлеге оешманың җи­тәкчеләре инде берничә тапкыр алышынды.   Ирек Шәрипов белән әңгәмә барышында: “Оешманың болай ике ел саен рәисе алышынып тору, сезнеңчә, уңай кү­ренешме?” - дигән сорауны бирдем. Ул: “Мин моны начар дип санамыйм. Дүрт ел яшьләр өчен бик зур вакыт. Яшьлек чорының, минемчә, бер генә бик зур кимчелеге бар - ул бик тиз үтә. “Иман” татар яшьләре 20 ел эчендә бик күп үзгәрешләр кичерде, тулысынча мәдәнияткә генә игътибар биргән чаклары да, дингә кереп киткән еллар да булды. Әмма иң мөһиме: ул бар, ул яшьләргә кирәк, бүгенге көнгә сакланып калган һәм үсеш юнәлешендә. Мин моның белән чиксез горурланам”.   Бүген, 20 еллык юбилее алдыннан “Иман” яшьләре нинди уй-те­ләк­ләр белән янып яши, нинди эшләр башкара? Бу сорау­га җавап эзләп, “Иман” татар яшьләре берлегенең чираттагы җыелышына бардым. Биредә миңа таныш булган яшьләр дә бар, яңа кызлар-егетләр дә җитәрлек. Иң мөһиме: алар барысы бербөтен булып оешманың юбилеена әзерләнә. Кемдер фотоальбом ясый. Кемдер узасы чараларны җиһазлау белән мәшгуль. Ә кемнәрдер исә бар иҗади көчен, сәләтен эшкә җигеп программа төзи. Алар бу эшләрне киңәшеп, кат-кат фикер алышып башкара.   Җыелышка барып, тагын бер нәрсә турында белдем. Ноябрь аенда “Иман”ның Корылтае була, һәм әлеге җыенда яңа рәис сайланачак. Ринат Фәйзуллин оешма рәисе булып икенче срокка калудан баш тарткан икән. Бу яшьләрнең берникадәр кәефен кырса да, алар зур үҗәтлек белән эш башкара. Алда зур эшләр көтә. Юбилей кысаларында Идел һәм Урал буе округы яшьләрен бергә туплаган әйдәманнар мәктәбе лагерын оештыра икән алар. Бу көнне концерт, төрле милли остаханәләр, тренинглар уздыру күздә тотыла. Бу чараны “Иман” татар яшьләре берлеге УР Милли сәясәт министрлыгы белән бергә әзерли.   Соңгы вакытта ”Чәкчәк” бәй­рәмнәре, “Татар кызы” бәйгесе, балалар ял лагерьларын, Хәйрия акцияләре кебек чаралар уздырып, республикабыз татарлары күңеленә юл салган “Иман” татар яшьләре берлегенә сәләтле яшьләр килүен, яңадан-яңа уңышлар телибез.       Элмира НИГЪМӘТҖАН | (полный текст новости)

  • 2014-10-24 02:58 Роман ничек языла?
    23.10.2014 Җәмгыять Каләм кыштырдатуда азу ярган бер дустым очраган саен колак итемне кимерә: "Эте-бете, наданы-мокыты җилләнеп роман арты роман сырлый, ә синдә белем дисәң — дәрья, нинди генә кәттә оешмаларда кемнәр генә булып эшләмәдең, текәләрнең төрлесе белән юлларың кисеште, дәрт иткән — җиңгәсен үпкән дигәндәй, нигә тәвәккәлләмисең?" — дип йөдәтә. — Хикмәт романдамыни? — дип карышам мин моңа. — Әнә, Ләбиб Леронның “Халкым минем”, Айдар Хәлимнең “Без исән” дигән шигырьләре теләсә-кайсы поэмаңны сыртына сала торган. Янә килеп, Әмирхан ага Еникинең “Әйтелмәгән вәсыять” хикәясен алыйк. Аны кайчан, кемнең, кайсы романы куып җитә алганы бар? — Дурак син! — ди дустым. — Шигырь, хикәя, бәяннан толк юк хәзер, алар белән ничу пычранырга! Роман гонорары хикәя-микәя, шигырь-мигырьнекеннән йөз, мең тапкыр артык. Романны әпәләү дә җиңел иренмәгән җанга: шакмакны ахмакка, сукмакны тукмакка саплап, милләт, халкым дип уфылдый-уфылдый, кәлҗемәңне җәй дә җәй. — Тукта. Очсызлы шаяруларны куеп торыйк. Син шуны әйт: ничек алып барып чыгасы ул роман хәтле романны? — минәйтәм. — Аңа тотынырлык, чор иңләрлек багаж, ягъни акыл, белем, хыял, тәҗрибәне каян алырга?  — Бала-чага булма, — ди ахири. Ал любой — чит илме, үзебезнекеме берәр шәп язучы әсәрен, шуны пәлтә дип хис ит тә, бишмәткә охшатып, әйләндереп, бозып тек. Шулай гына эшли бит хәзер акыллы кешеләр. Илен-җирен, табигатен үз ягыңа турыла, кешеләрен — авылдаш, райондашларыңа охшата төш — һәм вәссәлам! Инде бер дә булмаса, үзеңне дөм мокытка санасаң, алдыңа җәеп саласың гәҗитләр һәм шундагы мәкаләләрне туры сөйләмгә күчерәсең. Тарихи әсәр мәтәштерим дисең икән, рәхим ит: аласың тарих дәреслегенең безгә кагылган өлешен һәм үзең шәп белгән район яки кала җитәкчесен патша, җаваплылыгы чикләнгән оешма башлыкларын бәкләр итеп тасвирлап, аларның маҗараларын, этлекләрен борынгыларга сылтап, кәҗә тизәгедәй чәчеләсең — и вчу! Машина урынына атка утыртасың, ишәккә атландырасың, кием, ашау-эчүне заманына турылыйсың. Андый чүпчар да шәп уза хәзер. Кайсы идиоты укып чиләнер дисең синең биш йөз битлек сафсатаңны бүгенге тизлек заманында, күз черетеп? Ярый, табылды ди шундый бер ахмак. Аның фикере белән кем чутлашыр дисең? Ике дә уйламый шартлатып Тукай премиясе тоттырсалар да гаҗәп түгел. Чүтәки роман бит, бите күп, нәрсәсе булса да бардыр дип фараз кылачаклар эчтәлекләрдән һәрвакыт гафил комиссия әгъзалары. — Барыбер төшенеп җитә алмыйм роман ясау серенә, бәлкем берәр мисалда технологиясен аңлатырсың, — минәйтәм. – Мисаллар, кәнишне, буа буарлык һәм барлык жанрларда да. Әйтсәң — сүз, төртсәң — күз. Бигрәк тә балалар поэзиясендә, аннары драматургиядә мул инде ул тегеннән- моннан пәчеп күчереп арканлаулар. —Юк, әйдә, алыйк бер үрнәк һәм син шуны үзгәртепме, балалатыпмы күрсәт. — Әйт, үрнәгеңне! — Баш өсте. Агния Бартоның русча язганын татарчага күчергәч, Танясы Әминәгә әйләнгән шигырьне беләсеңме? Онытсаң, исеңә төшерәм: Әминә елый үкереп, Тубым суга төште дип. Чү, Әминә, елама, Туп батмый ул елгада... Дускай бер кавым уйланып торды, күз кысты, аннары учын учка уыштырды. — Күз алдыңа китер, — дип башлады ул, тавышын әкренәйтә төшеп. — Кич. Синең белән минем сыман ике дус гаражда сыйланып утыра. Булулары җиткән. Берсе түрәсеннән зарлана: “Кеше түгел, хайван ул, — ди. — Эткә әйтмәгән сүзләр белән бакыра. Эш асылын аңламый, куша, соңыннан, үз ахмаклыгы аркасында нәрсәдер барып чыкмаса, гаепне бүтәннәргә өя. Күпләрнең канына тоз салган иде, Ходай Тәгалә бар ул, ниһаять, кешеләренә туры килде, өстеннән, имзалар куеп, шикаять юллаганнар рәхмәт яугырлары! “Син дә куйдыңмы кул?” — дип кызыксына дусты. “Ә кәк же! — ди әшнәсе. — Тик анысын оныт. Кабул итү бүлмәсендә сылу секретарьша Рәхилә утыра. Аяклары колакларыннан башлана. Мин исә, юк йомышны бар итеп, хәлне аңышу өчен шунда кереп, стена читендәге урындыкка чүңкәям, Рәхиләгә: “Чакырганнар ие, кирәгем чыгуы бар дигәннәр”, —дип алдашып, түрә кабинеты ишегенә ымлыйм. Рәхилә, кәс-кәс басып, телефон аша сораган кәгазьләрне шул ишектән алып керә, анда утыручы эшем ияләренә минераль су ташый. Ишек ачылганябылган мәлләрдә абайлап өлгерәм, текә комиссия әгъзалары тикшерү эшенә йомгак ясап, шефны суганлап-борычлап, шабыр тиргә батырып “мунча кертәләр”, буранын очыралар, күлмәген күтәртеп эченә, чалбарын төшертеп артына тибәләр, чыдап кына тор! Судта җинаятьчегә ахыргы сүз әйтү мөмкинлеге бирелә бит инде. Биредә дә тәртип шундый ахры. Менә безнең алда көн дә яшеннәр уйната, күкләр күкрәтә торган тавыш, егәрен тәмам җуйган хәлдә, “бу-бубу” килеп, бутала-бутала нәрсәләрдер мөгри. Аны төксе генә сорау биреп бүлдерәләр. Сизелеп тора, туры сорауга җавап тапмый абзыең, “йөзә” башлый. Рәхиләнең шефка битараф түгеллеге, ниһаять, азаккача фашлана, ачыграк калган ишектән саркыган сүзләр аша хәлне тәгаен аңлап алып, өстәленә йөзтүбән капланып, җилкәләрен сикертә-сикертә сулкылдап еларга керешә. Мин аптырап калам, аннары урынымнан торып, аның катына киләм һәм балачактан яратып укыган шигырь җирлегендә болай дип юатам: Рәхилә елый үкереп,Шефым суга төште дип. Чү, Рәхилә, елама,...к батмый ул елгада...” — Ха-ха-ха! Кыска метражлы фильм өчен ярыйсы сюжет... Тик романлык материал юк монда. — Сабыр ит. Эш моның белән генә бетми әле. Комиссия текә түрәнең этлекләрен ахыргача ачыклый, булдыксызлыгын тәгаенли, әмма, эшне зурга җибәрмичә, артына тибү хакына эшне йома. — Анысы аңлашылды. Тик, үпкәләмә, әсәр азагы тормышчан ук түгел. Комиссия рәисенә ул бер капчык акча биреп, үзен бәладән йолса, ышандырырарак төшәсе иде. — Ашыкма, галстугыңа басарсың. Икенче берәүгә, кемнеңдер туганына моның кәнәфие ашыгыч кирәк булгандыр бәлкем? Шул хөрмәткә югарыга ике капчык акча киткән булса нәрсә дисең? Коллектив шикаятькә хут бирүнең бәлки шундый матди нигезе булгандыр? Бүтәнчә, каяндыр, ниндидер гаделлек урнаштыручы десант килүенә аңлатма табып та булмый. — Менә монысы чынга охшый төшә. Хуш, дәвам ит. — Итәм. Кич. Түрә өендә траур. Хатыны Сәгыйдә ишекле-түрле йөренә. Тегесен атып бәрә, монысын томыра. Караватка ятып, акырып елап та ала. Кулыннан бер эш килмәгән шушы түтине, узган ел бизнеста казганып фәлән миллион акча эшләде дип, гәҗиттә мактап язганнар. Инде ярык тагаракка утырып, кая, ничек йөзәр? Боларның өендә хезмәтче вазыйфасында йөрүче, хуҗа хатыннан һичкайчан юньле сүз ишетмәгән, типке арты типкегә күнеккән апа аны җилкәсеннән сыйпап юата: Сәгыйдә елый үкереп, Ирем ярдан очты дип. Чү, Сәгыйдә, елама, Чук батмый ул елгада... Ә ни өчен “чук”? — дип, корт чаккандай урынымнан сикереп торганымны сизми дә калам. — Ярый, алайса, чүп дисен, — дип шунда ук ризалаша дус. — Катырагын әйтергә яхшысынмый торгандыр итагатьле апа. Хәзер бит затсызлык иҗтимагый баскычның югары басмасында торучыларга хасрак. — Тәмаммы? — Ә нәрсә? Сыңар дүртьюллыктан шулкадәр сыккач, җитмиме? — Яхшы. Синең коткыга бирелеп, кулай үрнәк сайлап, шуны әвеш-тәвеш китереп, вакыт уздырып, чалбар туздырып дигәндәй, роман яздым да ди. Шуннан ни? Кайда, ничек бастырам инде мин аны? — Китәсең иң әүвәл мөхәррир янына. Бераз әрсезләнергә кирәк иде, артыннан йөрергә, йөз суы түгүдән тайчанмаска. — Мин бит Казанда яшәмим. Ә мөхәррир минем килгәнне көтеп урынында гына утырып тора алмый: әле тегендә чакырып алалар, әле үзе каядыр барып чыга торгандыр. Ничек туры китерергә икән соң аны, — дим, дусның басымына “сына” башлавымны тоеп. — Ансат. Биш килсәң, берсендә, һичшиксез, аны урынында тотасың. — Ә ул көнне кабул итү бүлмәсендә чират тезелсә? Бар ич әле Тукайның “Таз” шигыре. Таз малай бүреген бер дә салмый йөри. Менә шул малай, еллар узып, язучы таз бабай булып җитлеккән дә, ничә килсәң дә шунда бутала һәм, җитмәсә, гел чиратсыз кермәкче булып әрсезләнә дип фараз кылыйк. Аның бүреген салдырып, тәрәзәдән ыргыту ярап бетмәс бит. Янә килеп, әкият персонажы “Колобок” та анда көтсә? Инде ул катып, калҗая төшкән, бер кыры ашалып, яшелләнеп күгәрә башлагандыр. Ул да булмый, галстугын киреләй таккан Шомбай рәхим итә. — Дәвам ит, дәвам ит язачак романыңны! — Һәм башка шундый әкияти персонажлар өстәлә тора. Бар да тартып карый мөхәррир ишеген. Ә ул ачылмый. Шиккә каласың. Әллә нәрсәсенә Мөдәррис Әгъләмнең “Шигырьләр сыктым мин, кан икән, икән...” дигән юллары исеңә төшә. Һәм күңелеңне шом били. Мөхәррир шигырьләр сыгу белән артык мавыгып китеп, кан эчендә тончыгып ятмыймы алайболай? Бәлки аны коткарырга кирәктер? Ишек тоткасын үзеңә йолкасың. Нәтиҗә шул ук. Синең гөманны башкалар да хәвефләнеп кабул итә. Инде шундагылар белән сүз берләшеп, йөгереп килеп, ишеккә берәм-берәм чиратлашып бәрелә башлаудан гайре чара калмый. Үгез гәүдәле бер язучы “сөзгәч”, ишек, ниһаять, бирешә һәм кабул итү бүлмәсенә су ташкыны бәреп чыга. Баксаң, түрдә мөхәррир ахры, кулына кемнеңдер кулъязмасын тоткан хәлдә чуптыр-чуптыр йөзеп йөри, безне абайлап, буш кулын изи. “Романнар сыктым мин, су икән, су икән”, — дип, гаепле елмая. Ул да булмый, ачык ишектән эчкә таба иң әүвәле таз бабай чулт итеп сикерә һәм бака рәвешле, кушаяклап суга бәрә-бәрә йөзеп китә, аның артыннан каткан калач һәм башкалар тәвәккәлли. “Ә син нигә чуммыйсың, Зарипов? — дип кычкыра кайсыдыр тәнкыйтьче Мансур Вәлиев тавышы белән. — Кулъязмаңны чылатсаң, әсәреңнең тозы юдырылыр дип шөллисең бугай? Курыкма, бүген бит тозсызлык модада...”   Рөстәм ЗАРИПОВ 41 | (полный текст новости)

  • 2014-10-24 02:58 Нияз Җәләловны радиодан тыңлап булмаячак?
    23.10.2014 Шоу-бизнес Шушы арада бер хәбәр ишеттем. Дөрес булса, Нияз Җәләловның җырларын радиолар әйләндерми башлаган икән. Шундук җырчының номерын җыйдым. - Андый хәбәр үземә килеп ишетелгәне юк әле. Дошманнар сөйли инде. «Эт өрә тора, бүре йөри тора», – диләр бит. Сөйләсеннәр! Баштагы мәлдә иҗатыма, шәхесемә карата начар сүз ишетсәм, кыенсына, читенсенә идем. Хәзер сөенәм генә. Сөйлиләр икән, битараф түгелләр. Эстрадада конкурентлык тудыра алам дигән сүз. Әле менә Татарстан буйлап гастрольдә йөрим. Тиздән бер атнага Түбән Новгород шәһәренә китәргә җыенам. Кеше сүзенә игътибар итмим, – диде Нияз Җәләлов.  --- --- | 23.10.2014 (полный текст новости)

  • 2014-10-23 11:42 Казанда берәү SMS укып йөрәк өянәгеннән үлгән
    22.10.2014 Фаҗига Ир-атка 1 миллион бурычы барлыгы турында смс-хәбәр җибәргәннәр. Казанның Юдино бистәсендә яшәүче ирнең кәрәзле телефонына хат килеп төшә. Бернинди бурычлары булмаса да, аннан 1 миллион сум күләмендә акча таләп итәләр. Әлеге хәбәрдән аның йөрәк өянәге кузгала һәм ир үлеп китә. Соңрак ир-атның үлемгә күршесе җиткергәнлеге ачыклана. Ул үлгән ир-атның паспортныа 1 миллион сум әҗәт рәсмиләштергән була. Алдаучының банкта таныш кызы эшләгән.   Әлеге факт буенча җинаять эше кузгатылган. | 23.10.2014 (полный текст новости)

  • 2014-10-22 10:17 Тәртипләре тайпылышлы булган балалар өчен махсус мәктәптән репортаж
    22.10.2014 Җәмгыять Казанның Левченко бистәсендә биек коймалар белән уратып алынган зур бер бина бар. Анда эләгү өчен, махсус рөхсәт алып, сакчылар аша узып, катлы-катлы ишектән керергә кирәк. Бу төрмә түгел, ә мәктәп. Шулай да биредә укучылар дәрестән соң өйләренә кайтып китми, шунда яши. “Яшүсмерләр һәм тәртипләре тайпылышлы булган балалар өчен махсус гомуми белем бирү мәктәбе” дип атала ул. “Атасыз” калу Мәктәп ТР Министрлар Кабинеты рөхсәте белән 2002 елда эшли башлый. Бүген биредә 11 яшьтән 18 яшькә чаклы 56 бала белем ала. Ә бәлки “срогын тутыра” дияргәдер, чөнки бу мәктәпкә суд карары нигезендә җибәрәләр. Берничә җинаять кылган (гадәттә урлау, сугышу кебек эшләр) балигъ булмаган яшүсмер ир-егетләр яши биредә.    Моннан биш ел элек әлеге мәктәптәге тәртипкә, укучылар белән директорның җылы мөнәсәбәтенә сокланып, гаҗәпләнеп кайткан идек. Директор Нәфис Әсгать улы Галләмов балаларга “улым” дип эндәшә иде. Ул биредәге балаларны хәтта үз гаиләсе янына алып кайтып, кунак итә дип сөйләделәр. “Яшүсмер җинаять кыла икән, бу әти-әни гаебе. Димәк, балага тиешле тәрбия бирмәгәннәр. Шундый ата-аналарның хаталарын төзәтү – безнең бурыч. Әгәр ул яшүсмерләргә бүгеннән үк “җинаятьче” дигән исем таксак, алар кем булып үсәр?! Мондагы балалар җинаятьче түгел, алар әле чын кеше булачак. Мин моңа ышанам...” – дигән фикердә иде Нәфис Галләмов.   Нәфис абый дүрт ел элек кинәт кенә вафат булган. Бүген мәктәптә кайсы укытучы белән генә сөйләшсәң дә, гел Нәфис абыйны, аның эшләгән эшен, кылган гамәлләрен сагынып сөйлиләр.   Чынлап та, биредәге шартларны күргәч гаҗәпләнәсең. Зур иркен спортзал, кул эшләре өчен остаханә, мунча, иркен йокы бүлмәләре... Җинаять кылган яшүсмерләр башка яшьтәшләреннән ким булмасын өчен барысы да бар.   “Кешечә яшисем килә”   Мәктәпкә күбрәк әти-әнисе эчкече, авыр хәлдә яшәүче балалар эләгә. Гадәттә, суд карары нигезендә, монда өч елга җибәрәләр. Теләге булган бала, гариза язып, бирегә укырга, яшәргә кала ала. Андыйлар да шактый икән.    Мәктәпнең социаль мәсьәләләр буенча директор урынбасары Илсөяр Бахасова белән дәрескә кереп укучылар белән танышып йөрдек. Төрле йөзләр бар: усал карашлар да, шат елмаюлы, балкып торган күзләр дә...    11нче сыйныфта укучы Ленар Кузьминга 17 яшь. Ноябрь аенда биредә яши башлавына өч ел  була икән, димәк, тиздән аның “срогы тула”. Яшүсмер үзе турында менә нәрсәләр сөйләде:   – 11нче сыйныфны монда укып бетерәм, гариза язып, тагын 7 айга калырга телим. Беррәттән машина йөртү таныклыгына да укытачаклар. Көзгә училищега кереп, автомеханик һөнәрен үзләштерергә уйлыйм. Армиягә барып кайтканнан соң эшкә урнашып, кешечә яшисем килә.   – Ни өчен бу мәктәпкә җибәрделәр сине, нәрсә эшләдең?   – Урлашканым өчен...   – Нәрсә урладың?   – Бер тапкыр кибеттән сок белән печенье алып курткага яшергән идем, тоттылар. Полициягә хәбәр иттеләр. Икенче юлы кибеттә бер апаның сумкасыннан акча алдым, күрделәр дә тагын полициягә хәбәр иттеләр. Аннан миңа суд булды, монда җибәрделәр.    – Әти-әниең исән-саумы, күрешәсезме?   – Исән-сау, күрешәбез. Мәктәпкә дә киләләр, мин дә өйгә кайткалыйм. Сеңлем, энем бар, Казанда яшиләр.   Ленарны укытучысы Вера Назимкина бик мактады. “Тырыш, тәртипле укучы, аның якты киләчәгенә ышанам”, – диде.    Ана сөте белән кермәсә...   Берничә ел элек биредә көчләү, хәтта кеше үтергән өчен суд юлына баскан укучылары да булган. Алар инде “срокларын тутырып” өйләренә таралышкан. Ана сөте белән кермәсә, тана сөте белән керми дигәндәй, мәктәпне тәмамлаучылар арасында бүген төрмәдә утыручылар да бар икән.   10 нчы сыйныф укучылары Вадим, Дима, Андрей да караклык өчен бирегә эләккәннәр. Андрей Казанның Киров районында әбисе белән яшәгән, әти-әнисе вафат. Үсмер малай, үзеннән зуррак ир-егетләргә ияреп кибет баскан. Мәктәптән дә еш кача торган булган. Андрей янына 70 яшьлек әбисе атна саен диярлек килә икән.   Андрейдан аермалы буларак, Вадимның әти-әнисе исән-сау, очрашып-күрешеп торалар.Үсмер егет үткәнен яшерми:   – Урамга чыккач, анда-монда сугылып йөреп, кызык эзли идем. Башкалардан аерылып торасым килде. Үзем шикелле “кызык эзләүче” малайлар белән дуслаштым. Төрле тәртипсезлекләр эшләдек. Вак-төяк урлау, сугышу. Берничә тапкыр кисәтү алганнан соң суд булды, мине монда җибәрделәр. Ике ел булды инде, җәйгә өйгә кайтам. Кайтасым, туганнарны, дусларны күрәсем килә.   “Бу балаларның күбесенең әти-әнисе эчкече, – ди директор урынбасары Илсөяр Бахасова. – Тик алар берсе дә бу хакта әйтми. Бала күңеле, нишләтәсең. Нинди генә булсалар да, әти-әниләре алар өчен иң яхшысы. Бервакыт бер малайны китерделәр. Бөтен башы җәрәхәт. Баксаң, исерек әнисе тәмәке төпчеген улының башына бастыра торган булган. Шул малай барыбер әнисенә сагыну тулы хатлар яза иде”.   Белгеч фикере   “Шулай тиеш, дип кабул итәләр”   Дмитрий Кладов, мәктәп директоры:    – 10-12 яшьлек бала ак белән караны аера белми бит. Әти-әнисе көне-төне эчеп ятса, гаиләдә яхшы сүз ишетмәсә, ул ялгызы кала. Яшьтәшләрендә телефон, велосипед күреп кызыга һәм, нәрсә эшләгәнен аңлап та бетермичә, урлау юлына баса. Бездә велосипед урлаганы өчен суд юлына баскан үсмерләр дә күп.    Монда килгәндә кайберләре укый-яза да белми. Ә сөйләм телләре... ике сүз саен сүгенү. Һәм иң кызганычы – алар моны шулай тиеш дип кабул итә, чөнки гаиләсендә әти-әнисе алар белән шул телдә генә аралашкан.    Сирәк булса да хәлле, төпле гаиләдән булган балалар да бирегә эләгә. Мондый очракларда, гадәттә, әти-әни баласына игътибар биреп җиткермәгән була. Алар көне буе эштә, бала урамга тартыла. Ә урам тәрбиясе юньлегә илтми.    Саннар   * Россия буенча яшүсмерләр өчен махсус мәктәп, колонияләрдән чыккан балаларның 80 процентка якыны вакыт узгач яңадан төрмәгә эләгә. Татарстанда әлеге күрсәткеч 20-30 процентны тәшкил итә. * ТР Эчке эшләр министрлыгы мәгълүматларына караганда, 2013 елда 1700гә якын яшүсмер спиртлы эчемлекләр кулланган өчен профилактик исәпкә алынган. Республика буенча, 4421 авыр хәлдә яшәүче бала ачыкланган һәм тәртипсез тормыш рәвеше алып баручы 4090 ата-ана исәпкә куелган. * АКШта авыр холыклы яшүсмерләр өчен түләүле махсус мәктәпләр бар. Биредә баласын бер ай яшәтү өчен ата-ана 1-5 мең доллар акча түли. Түләүсез махсус мәктәпләр дә бар. Тик биредә шартлар мәктәпне түгел, ә чып-чын төрмәне хәтерләтә.   Руфия РӘХМӘТУЛЛИНА 10 | (полный текст новости)

  • 2014-10-22 10:17 Ана капиталы турында 3 сорау
    22.10.2014 Җәмгыять Ана капиталы бетә диләр, бу дөресме? Капиталны түләүле түгәрәкләргә дә кулланырга буламы? Ничә сум һәм нинди сроклар? Ана капиталы бетә, диләр? Күптән түгел Россиянең икътисади үсеш  министры ана капиталы программасы балалар санын арттырмый, бәлки аны туктатырга вакыттыр, дигән мөрәҗәгать белән чыккан иде. Шул рәвешле дәүләт бюджетындагы 300 миллиардка якын сумны янда калдырырга була дип анализлаган иде ул. Министрның бу фикереннән соң, ана капиталының киләчәге турындагы имеш-мимешләр тагын да көчәйде. Кыскасы, бу мәсьәләне җитәкчеләр игътибарсыз калдырмаган. Россия премьер-министрының матбугат сәркатибе Наталья Тимакова белдерүенчә, премьер-министр программаны хәзер туктату вакытсыз һәм сәбәпсез дип саный. Һич югы программа 2016 елның ахырына кадәр гамәлдә булачак, ди. Ә аннары нәрсә көтә, бер Ходай белсен. Социаль өлкә ана капиталын саклап калырга тырышса, финанс өлкәсендәгеләр  анализларга, бу мәсьәләдә үзгәрешләр кертергә кирәк дип исәпли бугай.   Капиталны түләүле түгәрәкләргә дә кулланырга буламы?   Россия Федерациясе хөкүмәте ана капиталын куллану турындагы кагыйдәләргә үзгәрешләр кертте. Акчаны дәүләт аккредитациясе булган мәгариф программалары буенча күрсәтелә торган махсус хезмәтләргә файдаланырга да була. Баланың бакчага йөрүен дә ана капиталы белән түләргә мөмкин. Бу шарт мәктәпкәчә белем бирү учреждениесе белән төзелгән килешүдә искәртелгән булырга тиеш. Ә менә өстәмә белем алган өчен, шул исәптән түләүле түгәрәкләргә дә ана капиталын кулланып булмый, диделәр Татарстанның Пенсия фондында.   Моннан тыш, ана капиталын торак шартларын яхшыртуга, фатир алу өчен алынган кредитны капларга, әнинең булачак пенсиясенә өстәмә рәвешендә кулланырга була.   Ничә, кайчан?   Россиянең Татарстан буенча Пенсия фондына ана капиталына 165 меңләп гаиләдән гариза кабул ителгән. Ана капиталына ия булу өчен икенче баланың 2016 елның 31 декабренә кадәр туган яки уллыкка (кызлыкка) алынган булуы мөһим. Ана капиталын куллану вакыты исә чикләнмәгән.   – Ана капиталы сертификатын алган гаиләләргә аны тиз арада кулланырга ашыкмасыннар иде дип киңәш итәм, ана капиталы суммасы ел саен индексацияләнә. 2007 елда ул 250 мең булса, 2014 елда 430 меңгә кадәр җитте, – ди Татарстан буенча  Пенсия фонды бүлеге җитәкчесе Марсель Имамов.   Алдагы елларда сертификат алып, аны кулланмаган булсагыз, быел ул 429 409 сумны тәшкил итә.   Эльвира МОЗАФФАР | (полный текст новости)

  • 2014-10-22 10:17 “Музыкаль каймак”ка 10 яшь! 480 атна! 7 200 музыкаль композиция!
    22.10.2014 Шоу-бизнес “Музыкаль каймак” хит-парады сезне 31 октябрь 18:30 сәгатьтә Филармониягә “тәмле” концертка чакыра! Радиодан ишетү кызык, телевизордан карау тагын да күңеллерәк. Ә сәхнәдәге хәлләрне тамаша залыннан күзәтү - монысы бик шәп! Нәкъ менә “Музыкаль каймак” тапшыруы турында килеп чыкты бу. Аны “ТНВ” һәм “TMTV” каналыннан карап була, “Татар радиосы”ннан тыңларга мөмкин. Инде туган көне уңаеннан тапшыруны әзерләүчеләр “Музыкаль каймак”ны грандиоз концерт программасы итеп әзерли. Тапшыруга 10 яшь! Әлеге уңайдан 31 октябрьдә “Филармония” концерт залынды хит-парадлар җиңүчеләре - елның иң шәп 15 җырчысы җырлаячак. Ә ул кичтәге хит-парадта кем җиңеп чыгар, монысын инде бары тик сез генә хәл итәчәксез - алкышлар белән, әлбәттә.   Ун елда 480 атна бар дип санасак, шушы вакыт аралыгында 7 200 музыкаль композиция иң-иң исеменә лаек булган. Димәк тамашачылар һәр атнада бер җырчыны сөендереп торган. Менә бит нинди изге эштә катнаша безнең яраткан тамашачыларыбыз.   Тугры тамашачыларыбыз тапшырудагы үзгәрешләрнедә игътибар белән  күзәтеп баргандыр. Хәтерләсәгез, ул “Кәеф ничек?” дип тә  аталып алды. Ә инде йөзәрләгән җырчылар арасыннан атна саен унбиш иң-иңен сайлап алган тапшыруны каймак сүзе белән бәйләмичә берничек тә булмый: бары тик иң яхшыларын гына - каймагын гына җыеп, сөзеп-сөзеп алалар бит! Тапшыруның алып баручылары да алмашынып торды. Бүген исә матур җырларны, шул исәптән өр-яңа премьераларны тәкъдим итү белән бергә, җырчылар турында күп кенә кызыклы мәгълүматлар белән баетучылар: Гөлназ Сәфәрова, Ранил Нуриев, Айсылу Лерон һәм Айваз Садыров.   Сер капчыгын чишеп, концертта катнашучы кайбер җырчыларны атап үтәбез: Рөстәм Асаев, Мөнир Рахмаев, Иркә, Ландыш Нигъмәтҗанова, Илдар Әхмәтов, Дилә Нигъмәтуллина, Илнар Сәйфиев, Ришат Фазлыйәхмәтов һәм башка җырчыларыбыз.   Димәк, 31 октябрь 18:30 сәгатьтә Филармониядә очрашканчыга кадәр!     Белешмәләр өчен телефон: 297-43-77.   Билетларны Филормония  кассасында, https://www.kassir.ru, http://www.concert.ru сайтларыннан алып була.       | (полный текст новости)

  • 2014-10-22 10:17 Татарстан территориясендә аномаль салкын һава торышы көтелә
    22.10.2014 Экология 23-25 октябьдә республика буенча һава температурасы 4-10 градус салкын тәшкил итәчәк 23-27 октябрьдә Татарстан Республикасы территориясендә аномаль салкын һава торышы, температура 7-10 градус салкын булуы көтелә. Бу хакта ТР Гидрометеорология һәм әйләнә-тирә мохитне күзәтү идарәсе хәбәр итә. 23-25 октябрьдә республика территориясендә кар явачак. Урыны белән буран булуы ихтимал, төньяк-көнбатыштан 13-18 м/с тизлектә җил. Төнлә 6-11 градус салкын, аязганда 15 градуска кадәр, 25 октябрьдә хәтта 18 градуска кадәр салкын булырга мөмкин. Көндез температура 4-10 градус салкын, юлларда - бозлавык.   26-27 октябрьдә республика территориясендә аномаль салкын һава саклана, явым-төшем көтелми. | 22.10.2014 (полный текст новости)

  • 2014-10-22 10:17 Кар чистартучы машина йөртүчесе Внуковода һәлакәт турында сөйләде
    22.10.2014 Җәмгыять Внуково һава аланында булган очкыч казасында гаепләнгән кар чистартучы машинада эшләгән кеше Тикшерү комитеты сорауларына җавап биреп, очкыч юлына очраклы рәвештә ялгыш чыкканын белдерде. Якын килүче очкычны ул машина тавышы һәм карыңгы булуы сәбәпле ишетмәгән һәм күрмәгән. Машина йөртүчесе 60 яшьлек Владимир Мартыненко кичә кулга алынды. Ул Внуково һава аланында 10 ел эшләгән. Тикшерү комитеты Мартыненко "эш вакытында исерек иде", дип белдерде. Адвокаты аның йөрәге авыруы сәбәпле бөтенләй эчмәгәнен әйтте. Хезмәткәрнең аек булуын һава аланы табиблары да раслады. Мартыненко үз гаебен танымый. Иртәгә мәхкәмә утырышында аңа гаепләү белдереләчәк.   Казаны тикшерү өчен җинаять эше ачылды. Һәлакәтнең сәбәпләре шулай ук очучылар, диспетчерлар хатасы һәм начар һава шартлары да була ала.   Тикшерүне 2010 елда Смоленски янында казага очраган Лех Качиньский утырган очкыч һәлакәтен тикшергән  Михаил Гуревич алып бара.   Лех Качинскийның туганы Ярослав Качинский Дәүләтара авиация комитетының тикшерү нәтиҗәләрен кире кагып, "бер яклы һәм дәлилләнмәгән" һәм "Польшаны мыскыл итү" дип бәяләгән иде.   Смоленски янындагы казада ул вакыттагы президент Лех Качиньский җитәкчелегендә рәсми төркемнең барсы да – 96 кеше үлде. Алар Катыньга матәм чараларына юл алган иде. | 22.10.2014 (полный текст новости)

  • 2014-10-22 10:17 Татарстаннан киткән соңгы төркем хаҗдан кайтты (ВИДЕО)
    22.10.2014 Дин Казан халыкара һава аланына дүшәмбе төштән соң Татарстаннан киткән соңгы хаҗилар төркеме кайтып төште. Туганнары, республиканың диния нәзарәте вәкилләре аларны махсус бүләкләр әзерләп көтеп торды. Без җибәргән хаҗилар барысы да исән-сау кайтты, диде диния нәзарәтенең матбугат үзәге җитәкчесе Әхмәт Халиков. Татарстанның диния нәзарәте җыеп җибәргән хаҗиларның 220ләп кешедән торган соңгы төркеме Казанга көндезге икедә туры Мәдинә шәһәреннән кайтып төште. Һава аланында гадәти көнгә караганда кеше күп иде. Туганнары, дуслары чәчәкләр белән, нәзарәт вәкилләре Согуд Гарәбстаныннан кайткан сәфәрчеләрне махсус пакетларда бүләкләр әзерләп каршы алды. "Аллага шөкер, моңарчы да хаҗилар исән-сау кайтты. Болар инде соңгы төркем. Кайтып төшеп тикшерү үтүгә һәркайсына бүләк бирдек, стена сәгате, чынаяк, быел хаҗ кылган вакытларда төшерелгән фото-видео сүрәтләр, хаҗ фильмнары тапшырылды.   Быел меңнән артык кеше безнең аша изге сәфәргә барды. Нәрсә үзенчәлекле булды дисәк, президентыбыз Рөстәм Миңнеханов, хөкүмәтебез ярдәме белән сәламәтлек министрлыгы аша хаҗилар янында йөрергә 15 табип бирелде. 700 меңгә якын дарулар, медицина кирәк-яраклары алып барылды", диде изге сәфәрдән кайтучыларны һава аланында каршы алучыларның әйдаманы, Татарстанның диния нәзарәте вәкиле Габдулла хәзрәт Галиев.   Очкычтан төшеп, документларны тикшергәннән соң, хаҗиларны махсус җайланма аша үткәреп, читтән чир ияртмәгәннәрме дип тикшереп чыгардылар. Изге сәфәрдән кайтучылар өчен бу сынаулар инде берни түгел иде, чөнки төп хаҗ гамәлен алар үзләре, гаиләләре өчен җиренә җиткереп башкарып кайта алганнар. Күбесенең тизрәк туганнары белән өенә кайтып җылы аш ашыйсы, йоклыйсы килде. 20дән артык көн Согуд Гарәбстаннында булган хаҗиларның кайберләре тән авырлыкларын да киметергә өлгергән иде.    Русиянең кайбер мәгълүмат чараларында Татарстаннан киткән өлкән яшьтәге бер кешенең Согуд Горәбстанында вафат булганы хәбәр ителгән иде. Әлеге мәгълүматны тикшерер өчен без республиканың диния нәзарәте кул астындагы хаҗ идарәсенә һәм мөфтиятнең матбугат хезмәтен шалтыраттык. Алар Татарстаннан туплап, оештырып җибәргән 1800ләп кешенең барсының да исән-сау кайтуын әйтте. Казаннан киткән хаҗилар да кайтмый калган кешеләр турында ишетмәгәннәр.    Рөстәм ИСХАКЫЙ | 22.10.2014 (полный текст новости)

  • 2014-10-22 10:17 Айгөл Бариева, Лилия Муллагалиева, Рәсим Низамов, Азат Фазлыев спектакль куя (ФОТО)
    22.10.2014 Шоу-бизнес “Ашыгыгыз! Килегез! Эчегез катканчы көлегез! Әле беркайда да булмаган, беркем дә күрмәгән тамаша! Спектакльдә уйнаган эстрада артистларын күрегез” - дигән афишада Айгөл Бариева, Лилия Муллагалиева, Рәсим Низамов, Азат Фазлыевларны күрергә мөмкин. Бу ни бу?! Раушан Шәрифнең махсус алар өчен язылган “Мәхәббәт, кәҗә һәм башкалар...” спектакленең старт алуы дигән сүз түгелме?! Нәкъ тә шулай. Әлеге спектакльгә әзерлек алты ай буе барган. Җырчылардан кала, баянчы, яшь башкаручылар Илдар Ахмадуллин, Фәнил Мөбәрәкҗанов һәм бүгенге көндә Казан дәүләт мәдәният һәм сәнгать университетында белем алучы студент кызлар – Индира Гайфуллина, Гүзәлия Хөснетдинова кебек талантлы шәхесләр дә бар.   - Без бер биш еллап җырчы дустым Лилия Муллагалиева белән бергә эшләп киләбез. Гаилә дуслары да дип әйтергә кирәктер. Шулай ук биш ел элек безнең Лилия Муллагалиева, Рәсим Низамов, Азат Фазлыев һәм миннән торган бер команда оешты. Бергә концертлар куярга туры килде. Берсендә шулай бер дә көтмәгәндә спектакль кую идеясе уянды. Язучы Раушан Шәрифкә мөрәҗәгать итеп, ул һәрберебезнең холкына туры килгән җырлы-биюле спектакль язып бирде. Язып кына түгел, әлеге спектакльнең режиссеры да булды, - дип сөйләде Айгөл Бариева.   Әйтергә кирәк, алда әйтеп узган барлык җырчыларның кинода төшү тәҗрибәсе бар. Ә шулай да кинога төшү белән сәхнәдә спектакль куюны тагын да авыррак дип искәртте алар. Кинода өлешләп-өлешләп төшерсәләр, спектакль башыннан ахырына кадәр уйнарга, анда “яшәргә” кирәк. Театр артистларының эше никадәр авыр икәнлеген дә ассызыклап үттеләр.   Әйтеп узганымча, әлеге спектакльгә әзерлек бик тыгыз барган. Репетицияләргә йөрү дә алты айга сузылган. Ике атнасында алар бары рольләрне уку өстендә шөгыльләнеп, аннары төп уйнауга күчкәннәр. Репетицияләрне Казанның Халыклар дуслыгы йортында уздырганнар. Артистларның берьюлы җыела алмавы бераз авырлыклар китереп тудырган. Кемнеңдер концерт, кемнеңдер банкет, ә кемнеңдер бөтенләй башка эшләре “комачаулаган”. Шулай булуга карамастан, артист халкы җәй айларында ял иткән арада, көн саен диярлек репетицияләргә заводка эшкә килгән сыман йөргән. Завод дигәнен артистлар үзләре шаяртып сөйлиләр. Шулай ук артистларга махсус бию элементлары да өйрәнергә туры килгән. Аның өчен алар махсус биючене чакыртканнар. Бер атналары бары бию элементларына гына киткән.    Әлеге тамаша бары спектакльдән генә тора. Җырлы-биюле комедия дип әйтергә кирәктер. Монда концертның әсәре дә юк. Бары үз рольләрен башкаручы сәхнә артистларын гына күреп булачак. Инде спектакль үзенең стартын башлап җибәргән. Беренче көн Саба районының Иләбәр авылында куйган булсалар, икенчесе Арча районының Мүлмә авылында тамаша кылганнар. Быелгы сезоннарын артистлар “Мәхәббәт, кәҗә һәм башкалар...” спектакле белән йөреп чыгарга тора. Иҗат графигына Татарстан һәм чит төбәкләр дә кергән.   - Без - эстрада артистлары. Театр артистлары түгел. Шуңа күрә монда бераз җаваплылык та, шикләнү дә булды. Беренчедән, тамашачы өчен бу яңалык. Дөресен генә әйткәндә, бүгенге көндә тамашачыга нәрсә кирәклеген аңлап та бетереп булмый. Гел концерттан гына торган тамашадан тамашачы арды булса кирәк. Шушы якны да күздә тотып, спектакльгә алындык без. Тамашачы һәрвакыт яңалык көтә. Монда җыр да, тамаша да, мәзәк тә, бию дә бар. Ролемне башкаруымнан бик канәгать. Текстны өйрәнгәндә бераз авырлыклар булды анысы. Әмма сәхнәгә чыгып, уйный башлагач, шунда яшәгән кебек булдым, - дип уртаклашты Рәсим Низамов.     1     2     3     4     5      6     7     8     9     10     11     12     13  Эльза ГАЗИЗОВА --- | 22.10.2014 (полный текст новости)

  • 2014-10-22 05:24 XV “Татар Җыры” фестивале: Кайчан? Кайда? Кем белән? (ФОТО)
    21.10.2014 Шоу-бизнес Кунакчыл Казаныбызда ел вакыйгасы - 20 декабрьдә “Пирамида” мәдәни күңел ачу үзәге сәхнәсендә XV “Татар Җыры” фестивале! Әйе, быел фестивальнең юбилей елы. Әлеге чара Казан өчен генә түгел, ә күрше республикалардагы, хәтта Россия күләмендәге иҗат дөньясында кайнаучылар өчен дә көтеп алынган бәйрәм, тантана. Чөнки Фестивальгә ел саен Россиянең төрле төбәкләреннән, хәтта чит илләрдән дә татар эстрадасына, моңлы җырларыбызга мөкиббән тамашачы җыела. Аларны башкалабызга татар җыры тарта, барысын да фестиваль, музыка берләштерә. Әйтергә кирәк: тәүге башлангычыннан ук “Татар Җыры” фестивале мондый чараның заманча татар эстрадасы үсеше өчен бик мөһим булуын күрсәтте.    “Быел эстрада җырын яратучылар фестивальнең унбиш еллык тарихында хит булып, бүгенгәчә халык тарафыннан яратып тыңланган җырлар урын алачак. Күңелле көтелмәгән бүләкләр әзерлщнщ. Тамашачылар искитмәле чыгышларны күрәчәк, күз явын алырлык, үзенчәлекле сәхнә бизәлеше - бары иң яхшылары гына елга бер генә тапкыр “Татар Җыры” фестивале сәхнәсендә булыр дип көтелә!” – дип ышандыра быелгы фестиваленең режиссеры - “Шум” бию театрының сәнгать җитәкчесе Ирина Алешина (югарыдагы фотода).   Ирина моңарчы “Барс-Медиа” инновацион-эшлекле үзәге белән бию төркеме җитәкчесе буларак шактый хезмәттәшлек алып барган. “Барс”лылар оештырган күп кенә концерт-тамашаларда җырчыларның чыгышларын бию белән баетучы, бизәүче ул.   Фестиваль концертының кайбер серләрен белер өчен Ирина ханым белән әңгәмә кордык.    - Ирина, Сез беренче тапкыр «Татар Җыры» фестивалендә режиссер буларак чыгыш ясыйсыз. Сайлап алу ничек булды: үзегезне тәкъдим иттегезме? Әллә инде фестивальне ошетыручыларга сез башкарып чыккан проектлар мәгълүм идеме?   - Быелгы фестивальнең режиссеры булып билгеләнүемнең сәбәбе “Татар Җыры-2013”тә мин куйган номерларның оештыручыларга охшавыннан дип аңлыйм.    Шулай ук “Барс-Медиа” үзәге хезмәткәрләренә мин режиссер булган башка чараларга да күзәтү ясаган.   “Татар Җыры”нда эшләү мөмкинлеге - минем өчен бик сөенечле вакыйга булды. Эстрада сәнгатенең иң дәрәҗәле, иң модалы проетында күптән эшлисем килгән иде. Әлеге фестивальне тормышка ашыру вакытны күп алса да, бу иҗади процесс миңа бик нык ошый.    - Җырчыларга бию кую өчен татар эстрадасына гашыйк булу, җырны-моңны ярату кирәк бит!   - Казанга 1996 елда килдем. Шуннан бирле мин татар мәдәнияте белән кызыксынам. Татар эстрадасы белән якыннан ун ел элек таныша башладым. Татар эстрадасы йолдызлары белән эшләү бик күңелле, рәхәт.    - Быелгы “Татар Җыпы” унбишенче тапкыр уза. Быел – юбилей елы. Тамашачыларга нинди яңалык көтәргә? Серләрне азрак ачмассызмы?   - Төп игътибар быел иң яхшы унбиш җырга юнәләчәк. Әлбәттә, халык тарафыннан сайланган, яратылган җырлар турында сүз бара. Аларның кайберләре республикабыздан читтән дә мәгълүм.    Ә тамашаның бизәлешенә килгәндә, без көчебездән килгәнчә тамашачыларны шаккатырырга, куандырырга тырышабыз. Әллә концертның бизәлешендәге кайбер өлешләрне һаман да уйлыйбыз, тулыландырабыз. Шунысын төгәл әйтә алам: бу иң заманча, иң матур бизәлеше тамаша булачак.    - Милли музыка көндәшлеккә сәләтле түгел, ул замана шоу-бизнесына яраклаша алмый дигән фикерләр дә ишетергә туры килә. Сезнең фикерегезчә бу сүзләрдә хаклык бармы?   - Ә нәрсәгә мин бу фикергә каршы чыгып, аны кире кагарга, кешене киресенчә уйларга күндерергә тиеш соң? Андыйларга бер генә сүз әйтәм: “Татар Җыры” фестиваленә килсеннәр һәм үз күзләре белән милли музыканың шоуга лаек булуын күреп китсеннәр.    - Уңышлар сезгә, Ирина ханым!    Сүз уңаеннан, гала-концертта башкарылачак халык үзе тавыш бирү юлы белән сайлый. Тавыш бирүне оештыру, үткәрү кагыйдәләре, вакыты һәм тавыш бирүнең нәтиҗәләре, урыны турындагы мәгълүматны http://tatargiri.ru/ сайтыннан белә аласыз. Тавыш бирүдә катнашучы һәр җырга тәртип номеры куелган. Аның белән дә сайтта “Тавыш бирү” бүлегеннән танышып була. Татарстан республикасы буенча теләсә-кайсы оператордан sms-хәбәр җибәрү бәясе (НДСны исәпкә алмыйча) 15 сум. Тамашачылар фикеренчә лаеклы җырчыларны “Алтын Барс” сыны белән бүләкләячәкләр.    Партнерлар: ААЖ «Татнефть», ЖЧЖ «Камкомбанк», «Иль де Ботэ» парфюмерия һәм косметика челтәре, ITEC-Kazan чит илләрдә белем алу.      1     2     3     4     5     6     7     8     9     10 | (полный текст новости)

  • 2014-10-22 05:24 Внуковода самолет бәрелгән кардан чистарту машинасының йөртүчесе исерек булган
    21.10.2014 Фаҗига Якынча мәгълүматларга караганда, Внуково аэропортында самолет килеп бәрелгән кардан чистарту машинасының йөртүчесе аек булмаган, дип хәбәр итә “Интерфакс” Россия Тикшерү комитетының рәсми вәкиле Владимир Маркин сүзләренә сылтама белән. Искәртеп узабыз, сишәмбегә каршы төндә Внуково аэропортында шәхси самолет кардан чистарту машинасы белән бәрелешкән. Һәлакәт нәтиҗәсендә Total нефть компаниясе җитәкчесе Кристоф де Маржери, пилотлар һәм стюардесса үлгән. “Һәлакәт килеп чыгуның төп сәбәпләре буларак, пилот хатасы, аэропорт территориясендә транспорт хәрәкәте кагыйдәләрен бозу һәм диспетчерның ялгыш гамәлләре дә карала”, - дип белдерде “Интерфакс” ка Россия Тикшерү комитетының Транспортта Мәскәү идарәсе бүлеге җитәкчесе Иван Сибул. Моннан тыш, һәлакәт килеп чыгуга начар һава шартлары да йогынты ясаган булуы мөмкин. | 21.10.2014 (полный текст новости)

  • 2014-10-22 05:24 Тарих укытучылары яңа политрук булырмы?
    21.10.2014 Мәгариф Русия мәгариф министрлыгы тарих һәм җәмгыять белеме укытучыларына БДИ кертмәкче. Русия мәгариф һәм фән министрлыгы мәктәпләрдә тарих һәм җәмгыять белеме укытучыларыннан Бердәм Дәүләт Имтиханы бирдерергә җыена. Русия Думасының мәгариф комитеты рәисе урынбасары Владимир Бурматов, бүген болай да укытучылар кәгазь боткасына батканга, үзенең бу имтиханга каршы икәнлеген белдереп вицу-премьер Ольга Голодецка мөрәҗәгать итте. Бурматов сүзләренчә, бу эшне оештыру ниндидер бер хосусый ширкәткә тапшырылырга мөмкин, инде тендор игълан ителгән. БДИның төбендә укытучыларның үз эшенең остасы булу-булмауны ачыклау ятачак, ди Бурматов. Татарстанның мәгарифне үстерү институтындагы социаль һәм һуманитар фәннәр лабораториясенең өлкән методисты Илсөя Фокеева тарихчыларның инде болай да өч елга бер тапкыр аттестация үтеп торуларын һәм аның җитди сынауга караганда да катлаулырак икәнлеген белдерә. Аның өстенә хәзер тарихи-мәдәни стандартлар кертелгәнгә, укытучыларга әледән әле төрле семинарлар, укулар оештырыла.   "Безнең институтта узган ел Халыклар бердәмлеге көне уңаеннан түгәрәк өстәл үтте. Анда университет һәм безнең институт галимнәре, укытучылар катнашты. Быел шушы ук темага багышланган семинар үтәчәк. Хәзер тарихны дәүләт стандартлары нигезендә укыта башлыйбыз. Шул уңайдан Мәскәүдән методистлар күп килә. Алар укытучыларга укытуга карата булган бүгенге карашларны җиткерә. Нинди дәреслекләр булачак һәм аларның калганнардан ничек аерылачагы турында да аңлаталар", ди Фокеева.    Русиядә елдан артык бердәм тарих дәреслеге язу өчен эшләр барды. Галимнәр, җәмәгать эшлеклеләре аның милләтләрне бетерүдә чираттагы адым булачак, анда милли азчылыклар тарихына урын калмаячак, православ динен генә күтәрәчәкләр дип, бу проектка каршы булды. 2014 елның август ахырында әлеге дәреслекнең язылмаячагы, ә аның урынына тарихи-мәдәни стандартлар кертеләчәге игълан ителде.    Фокеева бүгенге көн белән чагыштырганда моннан 10-15 еллар элек тарих укытуны "ренессанс" чоры иде дип бәяли. "90 елларда республикада татары, русы, чуашы булсын, укытучылар туган як тарихы белән нык кызыксынып киткән иде. Татарстан тарихына сәгатьләр бирергә дә мөмкинлек булды. Хәзер исә, аерым сәгатьләр бирү бөтенләй мөмкин түгел", ди ул. Аның фикеренчә, хәзер Русия тарихы гына өстенлектә.   Фокеева хәзер укытканда өстән булган күрсәтмәдән читкә чыкмауларын әйтә. "Безнең караш алдагыча, аның турында укытучылар белән дә сөйләшәбез. Гомум тарих керә, аның сәгатьләре азрак. Ул нигез сыманрак булып тора. Аннары Русия тарихы керә, ә Татарстан тарихы исә, Русия тарихын белүгә нигезләнә. Бездә күрсәтмә шулайрак", ди Фокеева.      Галим Дамир Исхаков, БДИ кертелә калса, Советлар берлеге чорына кире кайту булачак һәм ике төрле фикерне балаларга төрле юллар белән җиткерүгә этәрәчәк, дип белдерә.   "Бу, чынлыкта, яңа әйбер түгел. Советлар чорында моңа ошаган әйберләр, дәрескә әзерләнгәндә төзегән конспектларыңны килеп тикшерүләр, дәрескә кереп тыңлап утырулар бар иде. Минемчә, бу шуның бер дәвамы гына. Бу имтихан кертелсә, тагын Советлар заманындагы кебек ике төрле фикерләүгә китерәчәк. Әгәр укытучыдан имтихан алып, аларның фикерләрен белә башласалар, укытучы моңа яраклашып, кирәк булган әйберне генә сөйләргә мөмкин. Әмма дәрестә башка әйберне дә сөйләргә була бит. Дәрестә булмаса балаларга тәнәфес вакытында сөйләргә мөмкин. Бу имтихан кертелә калса, көтелгән нәтиҗә бирмәячәк дип уйлыйм мин", ди Дамир Исхаков.   Тарихчы галим Фәйзелхак Ислаев та укытудагы бу үзгәрешләрне Сталинның эшен яңача дәвам итү буларак бәяли.    "Безнең илдә өйрәнгәннәр бит инде, барсы да контроль астында булырга тиеш, шул исәптән тарих дәреслеге дә. Мин боларны Сталинның эшен икенче формада гына дәвам итү дип уйлыйм. Элек КПСС тарихының кыска курсы язылган булса, хәзер менә тарихи-мәдәни стандартлар керә, барсын да бер калыпка салырга уйлыйлар. Моның төбендә чикләүләр һәм Русия тарихында булган иң мөһим вакыйгаларны дәүләт күзлегеннән генә чыгып дөрес итеп комментар бирдерү ята", ди Ислаев.     Наил АЛАН | 21.10.2014 (полный текст новости)

  • 2014-10-22 05:24 Икенче хатын алуыңны беренче хатыныңа әйтергәме - Камил Сәмигуллин аңлатмасы (ВИДЕО)
    21.10.2014 Дин Билгеле булганча, Ислам динендә ир-атка берничә хатын белән гаилә корырга мөмкин. Әмма бу тәртип күп кенә сораулар тудыра. Мәсәлән, мөселман ир-ат икенче хатынга өйләнергә теләвен беренче хатынына әйтеп торырга тиешме? Әлеге четрекле сорауга Islam Today порталына Татарстан мөфтие Камил хәзрәт Сәмигуллин аңлатма биргән.             --- --- | 21.10.2014 (полный текст новости)

  • 2014-10-22 05:24 "Бас, кызым, Әпипә, яптырный!" - дәүләт сайтыннан бәхәсле МУЛЬТФИЛЬМ
    21.10.2014 Юмор "Татмедиа" ширкәтенә кергән "События" порталы үзенчәлекле мультфильм тәкъдим итте. Аны FILMFAY студиясе эшләгән. Сюжет буенча герой актуаль яңалыкларны барлый. Берзаман чәк-чәк кабып карый да, диваналана башлый. Социаль челтәрләрдә утыручылар нәкъ менә шул мизгел буенча бәхәскә керде. Берәүләр фикеренчә, бу кызыклы шаяру. Икенчеләрнең бу мультфильм косасын китергән. Һәрхәлдә, вирус ролен бу видео бик яхшы үтәде. Аның турында сөйлиләр, язалар, бәхәсләшәләр. Вакытыгыз тар булса, мульфильмны 1 минут та 35 секундтан карагыз. Ә сез ничек уйлыйсыз, мультфильмдагы шаяру урынлымы, әллә адәм срамымы?   --- --- | 21.10.2014 (полный текст новости)

  • 2014-10-21 12:52 Күзгә төтен җибәрү
    21.10.2014 Авыл Өстәгеләр җае чыккан саен авыл хуҗалыгына дәүләт ярдәменең арта баруы турында искә төшереп үтәргә тырыша. Эшкәртелә торган җир мәйданына яки сатылган сөт күләменә карап субсидия, техника яки нәселле терлеккә дотация бирү, банктан кредит алсаң, процент ставкаларын кайтару һ.б... Эре инвесторларга гына түгел, крестьян-фермер һәм шәхси хуҗалыкларга да дәү­ләт ярдәме артканнан-арта, диләр. Авыл хуҗалыгын үс­терү буенча кабул ителгән утыздан артык дәүләт программасына йөзләгән миллиард сум акча бирелүен дә исәпкә алганда, авылда продукция җитештерүчеләр өс­тенә көн саен, сәгать саен акча яңгыры ява икән дип уйларга гына кала. Тик менә хуҗалыкларда булганда мондый күләмдәге дәүләт ярдәме күпләрнең төшенә дә кер­мәвенә инанасың. Авыл ху­җалыгына тиешле акча кая китә икән соң, дигән урынлы сорау туа. Язга дигәнең көзгә кала   Авыл хуҗалыгында продукция җитештерүчеләрнең дәүләт ярдәменә өметләре элек тә әллә ни зур түгел иде. Бүген дә хуҗалык җитәк­че­ләре, төп игътибарны җи­тештерелгән продукциягә тиешле бәя булмавына юнәл­тәсе иде дигән фикерне алга сөрә. Әйтик, ел буена күз текәп көткән ашлыкка бүген бәяләр шактый түбән. Арыш­ның 1 килограммын 2 сум 50 тиеннән алмакчылар. Дәүләт заказы булмагач, арадашчылар азына. Ит, сөт, яшелчә һәм башка төр продукцияләр белән дә шундый ук хәл. Нә­тиҗәдә күп хуҗалыклар яңа техника һәм техноло­гияләр кертү, җитештерүне арттыру турында түгел, ә ничек итеп очны-очка ялгап бару турында кайгыртырга мәҗ­бүр.   Ә дәүләт ярдәме? Якынча исәпләүләр аның күләме элекке елларда шактый артыг­рак булуын күрсәтә. Әйтик, элек ягулык, минераль ашлама, орлык яки башка кирәк-яраклар сатып ал­саң, дәүләт чыгым­нар­ның шак­тый өле­шен хуҗа­лыкка аерым-ае­рым кайтарган. Яр­дәм күләме гектарга 3000 сум чамасы бул­ган. Хәзер исә дәүләт ярдәме бары эшкәртелгән җир өчен калдырылгач, бу сумма гектарга 300 сумнан артмый. Күргәне­без­чә, аерма хуҗалык файдасына түгел. Чагыштыру өчен: Бөтен­дөнья Сәүдә Оешмасына кер­гән илләрдә 1 гектар сөрү җи­ренә бирелгән дәүләт ярдәме 350 евро, ягъни бездәгедән шактый артык.   Әмма ярдәмнең бу ка­дә­ресе дә хуҗалыкка барып җи­тәме-юкмы, билгесез. Ни өчен дигәндә, дәүләт ярдәме бары тик яхшы күрсәткечләр белән эшләүчеләргә генә тиеш. Ә андый хуҗалыклар юк дип әй­тер­лек дәрәҗәдә аз. Шуңа дәү­ләт ярдәменә өмет итү, бигрәк тә крестьян-фер­мер һәм шәх­си хуҗалык­лар өчен, зур сорау астында кала бирә.   Ярый, ниндидер могҗиза белән дәүләт ярдәме хуҗа­лыкка тиеш дип табылды, ди. Әмма ул акча хуҗалыкка вакытында барып җитәчәк ди­гән сүз түгел әле. Язгы чәчүгә тиешле ярдәм көзге кыр эш­ләре башланганчы алынса да, рәхмәт әйтәсе генә кала.   Качышлы уйнау кирәк түгел   Авыл хуҗалыгына дәүләт ярдәменең иң зур өлеше банк­лардан алынган кредит бурычларын кайтаруга юнәл­дерелә. Татарстанда да бу сум­ма миллиардларча сум бе­лән исәпләнә. Ил буенча исә авыл хуҗалыгының банк­лар­га бурычы берничә трил­лион сумнан арта, диләр. Кыс­касы, авыл хуҗалыгында берничә ел буена бернинди чыгымнарсыз продукция җи­теш­тереп сатсаң да, әлеге бурычлардан котылырлык тү­гел.   Иң аянычы, зур процентлар белән алынган мондый кредитлар авыл хуҗалыгына бернинди җиңеллек алып килми. Киресенчә, ничәдер еллар элек дөньяның әллә кайсы почмагыннан берсен-берсен әллә ничәшәр йөз меңгә алып кайткан нәселле сыерлар кайсы безнең та­бигатькә, кайсы тәрбиягә ярак­лаша алмый җан тәслим кылды. Хәзер инде нәселле сыер да, акча да юк.   Бары тик банкларга бурыч кына калды   Әйтергә кирәк, банклардан алынган ул кредитлар да җиңел генә эшләнгән эш булмагандыр. Моның өчен тонналаган кәгазь язылган, экспертлар, белгечләр, җаваплы җитәкчеләр тарафыннан имзаланган. Тик менә аларның берсе генә дә үз имзасы өчен җавап биргән юк. Бусы – бер. Икенчесе – әлеге хәлләрдән тиешле сабак алынганмы? Юктыр. Шуңа охшаш хәлләр­нең әле дә кабатланып торуын күздә тотып әйтүем. Банклардан кредит алыр өчен бүген дә меңләгән төрле кәгазь языла, бизнес-планнар эш­ләнә. Кемгә кирәк икән алар? Ягъни күпертелгән күр­сәт­кечләр, кабартылган саннар? Безнең илдә авыл хуҗа­лыгында киләсе елда нинди бәя буласын бер Ходай гына белә бит югыйсә. Россиядә җитештерүче белән банклар арасындагы мондый “качышлы” уйнауга чик куярга күп­тән вакыттыр бит инде. Югый­сә авыл хуҗалыгын тор­ган саен күбрәк бурычка батыру банкларның үзләренә дә, иртәме-соңмы, “мөгезе” бе­лән кирегә әйләнеп басарга мөмкин. Дәүләт ярдәме дә банкларны баету сәясәтеннән баш тартмаса, киләчәктә авыл хуҗалыгы бу кадәрле бурыч сазлыгыннан чыга алмаячак.   Авыл хуҗалыгында әлегә әзме-күпме отышлы продукция булып сөт җитештерү тармагы калып бара. Бүген хәл аеруча өметле. Ни генә дисәк тә, сыерларның баш санын ки­метмәгән хуҗалыклар алдан күрүчәнрәк булып чыкты. Әмма авызы бер пешкән авыл кешесенең киләчәктә салкын суны да өреп кабачагын онытырга ярамый. Сөткә бәяләр белән уйнауны әйтүем. Бүген Татарстанда да сөт кабул итү бәяләре төрле хуҗалыкларда төрлечә. Биг­рәк тә шәхси хуҗа­лыкларда аерма нык си­зелә. Җәйге чорда сөт бәя­ләрендәге аерма 4-5 сумга җиткән авыллар бар. Бу кадә­ресе инде муниципаль район һәм авыл җир­леге башлыкла­рының эш­чән­леген­нән дә тора. Гомумән алганда, авылның киләчәге фермер һәм шәхси хуҗа­лыкларга нык бәйле. Ит­кә, сөткә тиешле бәя­ләр булганда, авылда мал-туар асрарга өндәп йөрисе дә юк. Әйтик, сөтнең килограммын 25 сумнан ишегалдыннан килеп алып китсәләр, акчасы озакка сузылмый гына бирел­сә, авылда сыер асраучылар саны бермә-бер артыр иде. Бүген исә авыл хуҗа­лыгына яңача эшләр өчен тарихи мөмкинлек ачыла. Чит илләрнең эмбарго дигән булып, Россиягә азык-төлек кертүне чикләү турындагы карары үзебезнең җитеш­терү­че өчен яңа мөмкин­лекләр ача. Элеккеге чордагы кебек чит илләрдән елына 45 миллиард долларлык азык-төлек сатып алганчы, акча үзебездә калса, күпкә яхшырак булыр иде. Камил СӘГЪДӘТШИН 153 | 21.10.2014 (полный текст новости)

  • 2014-10-21 12:52 Камышлы, Кләүле, Исаклы районнары имам-мөхтәсибе Габдулла хәзрәт Мөхәммәткәрим турында ике язма
    21.10.2014 Дин Камышлы, Кләүле һәм Исаклы районнары мөхтәсибе Габдулла хәзрәт МӨХӘММӘТКӘРИМнең имамлык итә башлавына шушы көннәрдә егерме ел тулып узды. Бу уңайдан аның үткән тормыш юлына күз йөртеп чыгарга кирәктер. Ник дисәгез, “Бердәмлек” редакциясендә Габдулла хәзрәтне балачагыннан ук беләбез, һәр уңышына шатланып, саллырак эшләре турында халыкка да хәбәр итеп торабыз. Бу биттәге ике материал да аңа багышлана. Рамил (туу турындагы таныклыкта язылган исеме шулай аның) әле мәктәптә укыганда ук “Камышлы хәбәрләре”, “Бердәмлек” газетасы белән хезмәттәшлек итеп, редакцияләргә кызыклы кыска хикәяләр, мәзәкләр язып тора иде. “Болганчык заманда халкыбызның күңелен күтәрү иде ниятем”, - дип әйткән иде ул.  Әйе, һичшиксез, аңарда язучылык чаткысы бар, тик талантын үстерергә, язма телен чарларга вакыты гына юктыр. Чөнки Иске Ярмәктә 90нчы елларда ачылган яңа мәчет рәисе Мирсәет Вәлиәхмәтов тәкъдиме буенча Рамил Кәримов үзенең тормышын динебез ислам белән бәйләргә ниятли һәм Гали авылы мәдрәсәсенә укырга керә. “Үз теләгем белән киттем мин анда. Мәрхүмә әбием укый торган дини китапларга балачакта ук кызыгып карый идем. Ләкин әбием миңа аларны карарга бирмәде. Адәм баласына тәһарәтсез Коръән китабына кагылырга ярамаганлыгын үскәч кенә аңладым. Ә ул вакытта әбигә нык үпкәләвемне хәтерлим. Нәкъ шул вакытта серле гарәп графикасы белән язылган, матур итеп бизәлгән китапны укырга өйрәнү теләге туды да инде”, - ди ул.   Мәдрәсәне тәмамлаган егет туган авылы Иске Ярмәккә кайтып, мәзин вазифаларын башкаруга керешә. Ләкин бу эш аңа язылмаган икән. Ярты ел да узмый, карт имам авырып китә һәм мәхәллә Габдулланы хәзрәт итеп сайлый. Унсигез яше дә тулмаган Габдулла Мөхәммәткәрим Самара өлкәсендәге 24 мәхәллә муллалары арасында иң яшь имам булып китә.   Яшьлегенә карамастан, яңа мәчетнең яңа хәзрәте эшкә җиң сызганып керешә. Ул дин гамәлләрен яхшы башкара, мәчеткә авыл картларын гына түгел, яшьләрне дә китерү өстендә бертуктаусыз эшли.    1890 елда төзелгән, ә революциядән соң мәктәп булып хезмәт иткән мәчет бинасын сүтеп, хәзерге мәчет йортына күчереп салу да җиңел эш булмаган, әлбәттә. Ләкин Габдулла Мөхәммәткәрим бу ниятендә дә берүзе калмый, теләктәшләр таба һәм тиздән элеккеге мәчет диварлары эчендә якшәмбе мәдрәсәсе эшли башлый. 2007 елдан бирле Ярмәк балалары Казанда уздырылып килүче Бөтенроссия Коръән уку, “Мин исламны өйрәнәм” бәйгеләрендә катнашалар, еш кына призлы урыннар алып кайталар. Ә теләгән кеше Казан, Уфа шәһәрләренә, Биләр, Булгар музей-тыюлыкларына барып кайта ала. Бу чаралар да имам катнашыннан һәм оештыруыннан башка үтми, әлбәттә.    Зиратны тәртиптә тотуны да үз өстенә алган ул. Халыктан акча җыеп, башта иске зиратка өстәп, яңа 5 гектар җиргә койма коела, ә тагын бер елдан соң бөтен зиратның да рәшәткәләре яңартыла, буяла. Шул ук вакытта борынгы каберлекләр корыган агачлардан, чүп-чардан арындырыла. Габдулла хәзрәт шимбә өмәләре оештырганда искеярмәклеләр үз туганнарының гына түгел, караучысыз калган каберлекләрне дә төзекләндереп торалар.   Габдулла Мөхәммәткәримнең тагын бер мавыгуы бар әле. Ул - Иске Ярмәк авылының тарихы һәм анда яшәүче кешеләрнең шәҗәрәләрен төзү. 1997 елда ук аның ярдәме белән авылның 260 еллыгына багышлап, “Иске Ярмәк авылы тарихы” дип аталган брошюра бастырылган иде. Хәзер инде аның яңа, киңәйтелгән варианты өстендә эш алып барыла. Бу китапны язуда бөтен авыл катнаша, дип әйтергә була. Чөнки имам тырышлыгы белән һәркем үз нәселен, үз шәҗәрәсен барлаган, токымдагы иң танылган шәхесләр билгеләнгән, әзер материаллар Самараның Җәмигъ мәчетендә чыгып килүче “Сәләм” газетасында хәбәрче булып эшләүче авылдашыбыз Фәрит Ширияздановка тапшырылган. Хәзер шул материалларны системага салып, бастырып чыгарырга гына кирәк. Ләкин бу бик чыгымлы һәм четерекле эшкә акча бирүче юк әлегә.    Габдулла хәзрәтнең мәчет эшләренә генә йомылып ятмавын аңладыгыз инде. Ул мәктәп, авылның Мәдәният йорты белән дә актив хезмәттәшлек итә. Мәсәлән, танылган авылдашыбыз, шагыйрь Зыя Ярмәкинең юбилей кичәсен үткәрүгә күп көч куйган. Шагыйрьнең кызы Ләбибә ханымны, оныгы профессор Искәндәр Насыйровны авылга чакырып, бик матур кичә үткәргәннәр. Шулай ук “Безнең таң” китабы авторы Халикъ Садри юбилее да зурлап уздырылган. Бу турыда, хәтерләсәгез, “Бердәмлек”тә дә шактый зур гына материаллар басылган иде.   Ә инде авыл тарихын язып барган Гатиятулла Әхмәдуллинның 120 ел тулган көнен, ахун Хөснулла хәзрәт Баһаутдиновның 150 еллык юбилеен бәйрәм итүне сөйләргә дә түгел. Бик җылы атмосферада, Коръән сүзенә, туганнары һәм авылдашлары истәлекләренә, җыр-моңга уралып узган иде ул истәлек кичәләре.   Соңгы елларда Габдулла Мөхәммәткәрим фикердәшләре белән бергә авыл тирәсендәге каберлекләрне барларга кереште. Мәсәлән, Юкәле тау өстендәге Изгеләр кабере өстенә истәлек ташы куелган, тирә-ягына агачлар утыртылган. Гүр ияләре тынычлап ятсыннар өчен, Сабантуй урыны Юкәле таудан башка җиргә күчерелгән. Урман эчендә күмелгән Корбангали кабере дә хәзер һәркемгә билгеле. Ел саен аның янына бер төркем картлар барып дога укыйлар, каберлекне тиешенчә карап, чистартып китәләр.   Менә шулай дин һәм фани дөнья мәшәкатьләренә үрелеп уза мөхтәсибнең гомере. Кара инде, егерме ел егерме көн кебек кенә, узган да киткән. Әнә инде хәзрәтнең һәм остабикәнең балалары да буйга да, акылга да камил булып җитешкәннәр. Габдулла хәзрәтнең абруе да көннән-көн күтәрелә бара (күз генә тимәсен). 2013 елда ул Россия Федерациясе Хөкүмәте карары белән “Патриот России” һәм “Район алдындагы казанышлары өчен” медальләре белән бүләкләнгән булса, 2014 елда Россия мөселманнарының Үзәк Диния нәзарәте карары белән “Әл-Игътисам” (“Сплоченность”) медаленә лаек булган. Ә алда әле тагын, шул хәтле булмаса, күбрәк тә, халкына, туган авылына, Аллаһы рәхмәтенә багышланган хезмәт юлы җәелеп ята. Ислам динебез, күпсанлы мәхәлләләрнең тынгысыз тормышына багышланган гомер юлы сикәлтәсез булмыйдыр, әлбәттә. Ләкин ул элеккеге кебек ук кызыклы, вакыйгаларга бай һәм уңышлы булыр.   Эльмира ШӘВӘЛИЕВА.   Авылларыбызда дин учаклары сүнмәс   “Шәһри казан” газетасында хәбәрче Дилбәр Гарифуллинаның Татарстан мөфтиенең мөхтәсибәтләр белән эшләү буенча урынбасары Рөстәм хәзрәт Хәйруллин белән “Яшь имамнан да мескен кеше юк” дигән әңгәмәсе дөнья күргән иде. Анда дин әһеле: “Татарстанда булган мәчетләрнең 70 процентында имамлык вазифасын яшьләре җитмештән арткан бабайлар алып бара. Олы яшьтәгеләрнең мондый олы вазифаны алып барырга көчләре дә, белемнәре дә җитеп бетми. Ә яңа гына мәдрәсә тәмамлаган яшьләребез авыл мәчетләренә кайтырга ашыкмый, чөнки аларга анда яшәү һәм эшләү өчен шартлар юк”, - дип, авыл мәчетләре алдында торган проблемаларны да атап узган.    Ә менә безнең өлкә авыллары мәчетләре бүгенге көндә нинди шартларда яши икән соң? Бу сорауны без Камышлы, Кләүле һәм Исаклы районнары имам-мөхтәсибе, Иске Ярмәк авылы мәчете имамы Габдулла хәзрәт МӨХӘММӘТКӘРИМгә бирдек.   - Габдулла хәзрәт, Камышлы районы мәчетләрендә сезнең кебек яшь дин әһелләре хезмәт итәме?   - Камышлы районында безнең мөхтәсибәттә 13 мәхәллә теркәлгән. Шуларның биш мәхәлләсендә шактый яшь, әле пенсия яшендә булмаган дин әһелләре хезмәт куя. Шулардан бүгенге көндә Иске Усман авылында Әнвәр хәзрәт Рамазанов, Яңа Усман авылында Ренат хәзрәт Кәлимуллин, Камышлының Иске мәчетендә Инсаф хәзрәт Садретдинов (чыгышы белән Татарстанның Нурлат районы Күлбай-Мораса авылыннан), Балыклы авылында Ренат хәзрәт Хәлимов һәм Иске Ярмәктә мин - Габдулла хәзрәт Мөхәммәткәрим, имам булып торабыз. Берничә ел элек без, яшь имамнар, районда Әнвәр хәзрәт белән икәү генә идек, хәзер инде менә бишәү булдык.   - Имамнарга хезмәт хакы түләнәме?    - Кызганычка каршы, дин әһелләренә хөкүмәт тарафыннан хезмәт хакы түләү каралмаган. Райондагы әлеге яшь имамнарга Самара өлкәсе мөселманнарының Региональ Диния нәзарәте, юмарт дин кардәшләребез тарафыннан төрлечә ярдәм күрсәтелә. Мисал итеп монда Похвистнево шәһәренең “Дуслык” хәләл колбаса цехы мөдире Мөдәррис абый Латыйповны, Гали авылы эшкуары Расих абый Латыйповны һәм Мәскәүдә яшәүче Халикъ абый Шәрифуллинны да атыйсы һәм һәркайсысын рәхмәт сүзләре белән искә аласы килә. Монда шулай ук Самара өлкәсе мөселманнарының Региональ Диния нәзарәте мөфтиятеннән күрсәтелгән ярдәмнәрне дә искә алып китү урынлы булыр. Мөфтиләребез Вагыйз һәм Талип хәзрәтләрнең дә ярдәмнәрен һәрвакыт тоеп торабыз.   - Татарстан авылларына эшкә кайткан яшь имамнарга грантлар бирелә. Өлкәбездә яшь имамнарны, дин белгечләрен районнарга җәлеп итү буенча безнең Диния нәзарәтендә конкрет программалар каралганмы?   - Берничә ел элек Самара өлкә Диния нәзарәте тарафыннан яшь имамнарның кайберләренә, шул исәптән безнең районда хезмәт итүче берничә имамга да грант бирелде. Тик аларны алу бик мәшәкатьле эш булып, елдан-ел отчет бирү һәм башка мәсьәләләр аркасында катлауланганга күрә, яшь имамнарга акчалата грант бирү тукталды. Әмма безнең мөфтият, кайсы имамга нинди ярдәм кирәклеген белеп, безгә ярдәм күрсәтеп тора. Өлкәбездә башка регионнарга караганда мәхәлләләр саны күп булса да, бер мәхәлләнең дә читтә калганы юк, барысына да игътибар бирелә. Мәсәлән, 200ләп мәхәлләдәге имам-мәзиннәргә бушлай чалма-чапан өләштеләр, кая гына чакыру булса да, мөфтият һәр мәхәлләнең эшен үзләре күреп-карап кайта. Казандагы Дин әһелләре форумы вакытында чит төбәктәге имамнар белән аралашканнан соң, быел бигрәк тә Кырымнан килгән кардәшләребез белән әңгәмәләр вакытында бездәге эшләрнең күп төбәкләрдән алда баруына инандык.   - Авыл мәчетләре кем исәбендә? Утка, газга түләү мәсьәләсендә проблемалар бармы?    - Авыл мәчетләре, кызганычка каршы, авылдагы мәхәллә әгъзаларының юмарт садакалары белән генә яши, дисәм дә, ялгыш булмас. Коммуналь хезмәтләргә түләү өчен әнә шул тамчылап уйсу җиргә җыелган су сыман садака акчаларыннан түләнелә. Ә кечкенә авыллар өчен бу аеруча зур проблема булып тора. Кечкенә авылларда үз тырышлыгы белән динне өйрәнгән нурлы йөзле иманлы бабайларыбыз авыр хезмәтне башкармасалар, мәчетләргә йозак эләргә генә кала. Чөнки андый авылда имам тоту, аңа хезмәт хакы түләп тору мәсьәләсе генә түгел, газга, утка, башка чыгымнарга да түләү дә бар бит әле.   - Авылларда имамны борчыган иң зур мәсьәлә нинди?   - Имам буларак кына түгел, авыл кешесе буларак та, мине эш булмау проблемасы борчый. Шуның аркасында авылдан яшь гаиләләр читкә китәләр, картлар бакыйлыкка күчә барып, буш йортлар саны арта. Авылда калганнарында да балалар саны бик аз. Балалар бакчасында да, мәктәптә дә елдан-ел балалар саны кими. Бу бушлыкны асрамага алган (кайберләре хәтта зәгыйфь, кимчелекле) ятим балалар да тутыра алмый. Мәктәптә дә, балалар бакчасында да ана телендә, татар телендә сөйләшү кими бара. Төрле чаралар, хәтта башка милләт кешесе булмаган очракта да, туган телдә алып барылмавы күңелне тырный. Ни дисәң дә, үз телен камил белмәгән кеше башка телне дә сөймәс, дигән гыйбарә бар бит әле. Шулай ук дини йолаларны башкарганда безнең әрнеп сыкранган җиребез - егетләребезнең, кызларыбызның катнаш гаилә корулары. Алар нинди балалар үстереп, аларга нинди тәрбия бирерләр икән соң?! Әле моннан берничә ел элек кенә авыл гөрләп тора иде: йорт саен диярлек күңелле балалар тавышы, иртән таң беленгәндә халык көтү куган, сыер мөгрәгән тавышлар ишетелә иде. Бераздан күбесе эшкә китә, фермаларда терлекләр, кырларда игеннәр үсә, һәркем киләчәккә зур өмет белән карый иде. Кызганыч, ләкин бу матур вакытлар артта калып бара. Хәер, өметсез - шайтан, диләр, безне дә шул татлы хыял һәм зур өметләр яшәтә.    Сүземне тәмамлап, шуны әйтәсем килә: авылларда хөкүмәткә эшләргә риза булган хезмәткәрләргә генә түгел, ә дин әһелләренә дә акчалата ярдәм күрсәтелсә, бүгенге көнгә калмас, мәдрәсәләр дә яртылаш буш булмас иде. Яшьләребез төпле дин гыйлеме алып, авылларда практикалар үтеп чыныксалар, дин әһелләренә мохтаҗлык булмас иде. Яшь имамнарыбыз янына яшьләр җыела, һәм алар дини гыйлем алып, әдәп-әхлакка өйрәнәләр. Башка авылларга да яшь имамнар кайтыр һәм аларга да юмарт кардәшләребез тарафыннан ярдәм кулы сузылып, авылларыбызда дин учаклары сүнмәс, дип ышанасы килә.   - Амин, шулай булсын! Әңгәмәгез өчен рәхмәт, Габдулла хәзрәт!   Әңгәмәдәш Алия АРСЛАНОВА.   41 | (полный текст новости)

  • 2014-10-21 12:07 Фирдүс Тямаев: Сәхнәдә егылгач, кеше мине исерек дип уйлагандыр
    20.10.2014 Шоу-бизнес  – Фирдүс балаңа ни булды?   – Мин киткәндә хатыным бала белән Нурлатта калган иде. Ике көн буе бала елаган. Мин Башкортстанның Туймазы шәһәрендә концерт белән йөрим. Концерт алдыннан хатыным шалтыратып әйтте: “Безне срочно Казанга алып киттеләр, Казанга килеп җиттек, баланы операциягә алып кереп киттеләр”, – диде. Шул концертта үләм дип торам, бик авыр булды.   – Балаңа нәрсә булган соң?   – Нәзек җирендә салкыннан үлек сыман нәрсә җыелган. Ике айлык бала бит ул, бик курыккан идек.   – Балаң кая соң әле?   – Хатыным белән кибеткә китте.   – Балаңны үзең белән йөртәсеңме?     – Якын җиргә барганда үзебез белән алабыз. Калдырып китәсем килми, безнең белән йөрсен.   – Сәхнәдә егылганың бармы?   – Октябрьский шәһәрендә чабып та чыктым, абынып та егылдым. Адәм мәсхәрәсе, кеше мине исерек дип уйлагандыр. Идәнне юып чыкканнар да, таеп китеп ике теземә егылдым.   – Нәрсәдән куркасың?   – Тамашачы килерме, ошатырлармы икән – башта гел шул уй. Мамадышка дусларга бардым, карыйм, туй бара, башта минем дүрт-биш җырга биеделәр. Күзләремә яшьләр тулды, шатландым. Бу минем өчен бик зур уңыш дип уйлыйм.   – Яңа әти белән мөнәсәбәтең ничек? Әниеңнең янәдән кияүгә чыгуына каршы килмәдеңме?   – Юк. Үзем: “Әни, болай яшәп булмый, тормышка чык”, – дидем. Ниндидер гайбәт сүзләр ишетеп ятканчы... Ялгыз кеше ятим, чирле кеше ул. Ялгыз яшәү бик авыр нәрсәдер ул, ялгызлыктан Аллаһы Тәгалә үзе сакласын. Газинур абый белән бик әйбәт мөнәсәбәттәбез.   – Газинур абый дисеңме?   – Әйе. Иң мөһиме – ул минем иҗатымны бик нык ярата. Шәп яшибез. ГАБДРӘХИМ --- | 20.10.2014 (полный текст новости)

  • 2014-10-21 12:07 Илгиз Зәйниев: Мин кырыс түгел (ИНТЕРВЬЮ)
    20.10.2014 Мәдәният Драматург, режиссер Илгиз Зәйниев - татар театр сәнгатендә шактый мәгълүм шәхес. Ул мәктәп яшеннән үк пьесалар яза башлый. 17 яшендә иҗат иткән “Мәхәббәт турында сөйләшик” әсәре театр сәхнәсендә зур уңыш белән барды. Бүгенге көндә ул үзен фикерле режиссер буларак та танытты. - Генадий Хазанов бер әңгәмәсендә: «Гадәттә сәхнәгә игътибардан, мәхәббәттән берникадәр мәхрүм кешеләр менә», дигән иде. Синең фикереңчә, сәнгать юлын нинди кешеләр сайлый? - Дөньяны үзгәртәсе килгән кешеләр.   - Илгиз, яхшы драматург булу өчен тормыш тәҗрибәсе кирәк диләр, син моның киресен расладың. Димәк, талантлы драматург булып өлгерүдә яшь мөһим роль уйнамый...   - Драматург булу өчен тормыш тәҗрибәсе кирәк. Ләкин ул тәҗрибәнең үзеңнеке булуы шарт түгел. Мәсәлән, үлем турында язу өчен үлеп карап булмый бит. Иң мөһиме: күзәтү, игътибарлылык.   - Иҗат багажыңда 30дан артык сәхнә әсәре исәпләнә. 30 яше дә тулмаган иҗатчы өчен бу аз түгел, әммә шулай да “әлегә үземнән канәгать түгел”, дисең. Бу канәгатьсезлек күңел төшенкелегенә китермиме, әллә инде яңа үрләр яуларга гына этәрәме?   - Сан мөһим түгел дип исәплим. Иҗат кешесе һәрчак сыйфат өчен көрәшергә тиеш. Үз-үзеннән канәгать булган көннән башлап, иҗат кешесе иҗат итүдән туктый. Төрле чак буладыр, кайвакыт канатланып күктә очасың, кайчак дөньяның бөтенләй гаме калмый. Күңел халәте һәрчак төрле...   - Илгиз, драматург буларак, сәхнә әсәрләреңдә бүгенге көннең шактый кырыс якларын гәүдәләндерәсең - “Балакаем”, “Бәби” һ.б. бу тормыш кырыслыгыннан киләме, әллә инде заказлар шул темаларга кабул ителәме?   - Сез атаган пьесалар заказга язылмады. Кызганычка, тормыш үзе шундый. Аннары, минем бөтен пьесаларым да кырыс дип әйтмәс идем.   - Камал театрында эшләвең иҗат офыкларыңны тулысынча ачарга мөмкинлек бирәме?   - Әйе, Аллага шөкер! Камал театры – ул театр гына түгел, бөтен татар мәдәниятен, сәнгатен үз эченә җыеп, татар милләтен дөнья белән бәйләнештә тотучы үзәк.   - Киләчәктә кем буларак тануларын телисең? Драматургмы, режиссермы әллә актермы?   - Җырчы буларак! (елмая)   - Шекспирның “Ричард III” әсәрен cәхнәләштерүең белән театр тамашачысына зур бүләк ясадың. Спектакль үзенчәлекле юллар аша хакимлеккә омтылучыны күрсәтсә дә, урта гасыр тормышын аңлаешлы, шул ук вакытта күп мәгънәле итеп бирә алдың. Ричардны без тарихтан комсыз, кансыз итеп истә калдырган идек шикелле, ә синең героең андый булып тоелмады. Режиссер тарафыннан махсус шулай эшләндеме бу?   - Бу дөньяда һәркемнең үз хакыйкате. Ричард та үзенең явызлыгын, ямьсезлеген бу дөньяда яшәргә хаклы дип саный. Явызлык кылу – аның миссиясе. Ләкин Ричард тирәсендәгеләр дә бигүк изге җаннар димәс идем. Шуңа ул алар арасында йомшаграк булып тоеладыр бәлки.   - Кырыс драматург, дигән идем. «Ричард»та кырыс режиссер буларак күрдем. Кеше үтерү күренешләренә шактый басым ясала (каргыш күренешләрендә хәтта микрофон куллана). Бу нилектән шулай?   - Биредә мин түгел, ә Шекспирның пьесасы шундый кырыс. Үлемгә басым ясамасаң, үтерүченең явызлыгын ничек ассызыкларга!?   - Илгиз, спектакль азагында тамашачыны ак җәймә белән капладылар. Сезнең барыгызны да үлем көтә дип әйтергә теләмәгәнсеңдер ич?   - Әйтмим. Интрига булып калсын әле...   - Язган әсәрләрең арасында шактый кырыслары бар. Тормышта да кырыс ир, кырыс ата түгелсеңдер ич?   - Юк. Өйдә бер сүз әйтә алмаганга, әсәрләремдә кырыс бит инде мин...   - Әти кеше буларак, балалар темасына алынырга теләк юкмы?   - Балалар өчен язган әсәрләрем бар. Моннан соң да бу теманы читләтеп үтмәм дип уйлыйм.   Мөршидә КЫЯМОВА | 19.10.2014 (полный текст новости)

  • 2014-10-21 12:07 Фәрит Бикчәнтәев театраль лекторий үткәрә
    20.10.2014 Мәдәният 27 октябрьдә 19.00 сәгатьтә “Смена” Заман мәдәни үзәгендә “Милли театр һәм театр буларак театр” – дигән темага җәмгыяви лекция була. Лекцияне алып баручы – Г.Камал исемендәге Татар дәүләт Академия театрының баш режиссеры Фәрит Бикчәнтәев. Бу театраль лекториянең икенче очрашуы – Камал Театры һәм “Смена” үзәгенең уртак проекты. Узган гасыр башында барлыкка килгән татар театры шул вакыттан башлап ике үлчәнештә яшәп килә: халыкның уйларын, өмет-ышанычларын чагылдыручы һәм әдәби телне, мәдәни традицияләрне саклаучы һәм, шулай ук, дөнья сәнгать культурасы контекстына нигезләнгән заман театраль организмы буларак та яши. Бу ике үсеш юнәлеше һәрвакыт бер-берсе белән диалогка керә, кайвакыт бәхәсләшә дә, тик еш кына сүз сәнгать синтезы хакында бара.   Ничек Камал театры, рухы һәм формасы белән тирәнтен милли булып калып та, милли сәнгать чикләреннән чыгучы спектакльләр тудыра ала? Нәсрә ул “милли театр”? Традицияләргә тугъры калу мөһимрәкме, әллә яңа театраль тел эзләүме?   Камал театрының баш режиссеры Фәрит Бикчәнтәв менә шушы гади булмаган сорауларга җавап бирергә тырышачак.     Лекция 27 октябрьдә 19.00 сәгатьтә “Смена” Заман мәдәни үзәгендә, Б.Шаһиди, 7. адресы буенча үтә.    Белешмә өчен: Фәрит Бикчәнтәев – татар театры режиссеры, Камал Театырының баш режиссеры. 2011 елдан башлап – Татарстан Республикасы театр эшлеклеләре берлеге рәисе.  Россия Федерациясенең атказанган сәнгать эшлеклесе, ТРның Г.Тукай исемендәге Дәүләт премиясе лауреаты. “Алтын битлек” Бөтенроссия театраль премиясе-фестивале номинанты.     Казан шәһәрендә туа. 1983 елны Казан театр училищасын тәмамлый, 1991 елда — ГИТИСның режиссура факультетын. 1989 елдан башлап — Татар Академия театры режиссеры. 2002 елның 16 маеннан — Г.Камал исемендәге Татар дәүләт Академия театрының баш режиссеры. 2011 елның февраленнән – ТРның Театр эшлеклеләре берлеге рәисе. Фәрит Бикчәнтәев Төрки халыкларының “Нәүрүз” Халыкара театр фестивале һәм ике елга бер үткәрелүче фестиваль-форумының алыштыргысыз сәнгать җитәкчесе. Әлеге фестиваль һәм форумга бөтен дөньядан (Япония, АКШ, Франция, Төркия, Казахстан һ.б.). 40тан артык театр коллективлары җыела.  | (полный текст новости)

  • 2014-10-21 12:07 Ришат Төхвәтуллинның концерты өзелә язган (ФОТО)
    20.10.2014 Мәдәният Популяр җырчы Ришат Төхвәтуллинның кичә Казандагы сольный концерты чак кына өзелми калды. 17-18 октябрь көннәрендә узган 1000 урынлык залга билетлар тулаем алынып беткән иде. Концертның булу-булмавы бер сәгать кала гына хәл ителде. Беренче көнне концерт башланырга берничә сәгать кала, аппаратуралары янып чыккан. Ярый әле “УНИСК”ның үзенең аппаратурасы булган. Ришатның төркеме аларның аппаратурасы белән эшләгән. Әмма икенче көнгә табылган аппаратураның да бер өлешенә зыян килүе ачыкланган. Шул сәбәпле, концертны өзәргә теләгәннәр.   - Иң тәнкыйтьли торган һәм яраткан тамашачым – Казанда. Бөтен татар артистлары монда яши. Кайсы җырчының ничек җырлавын да Казан тамашачы бик яхшы аера белә. Менә быел да алдан ук аппаратураларыбызны тикшереп килгән идек. Концерт башланыр алдыннан аппаратурабызның микшер пульты янып чыкты. Икенче аппаратурада эшләдек. Хәтта беренче көнне репетиция дә ясый алмадык. Казанда узган һәр концертымда нинди дә булса бер каршылык килеп чыга. Мондый хәлнең беркая да күзәтелгәне булмады. Нишләптер гел Казанда... Беренче сольный концертымны куйганда да аппаратурабыз бөтен синтезаторлары белән килеп төшкән иде. Икенче бер концертымда микрофоным сүнеп, кире кабынмады. Үземнең микрофоным белән йөрим мин. Башка микрофон белән җырлаганда, үземне башкача тота башлыйм. Инде тавыш та дөрес яңгырамый. Үземнеке сүнгәч, бөтенләй икенче төрле микрофон тотып җырларга туры килде, - диде Ришат Төхвәтуллин.   Микрофон дигәннән, Ришат аны Америкадан заказ белән кайтарткан икән. Бик кыйммәтле, сыйфатлы ак микрофоны 160 мең сумга төшкән. Әлеге микрофон тавышны чиста итеп чыгаргач, анда җырлавы тагын да авыррак, ди. Очсыз микрофонга ничек кенә акырып җырласаң да, тембр дигәне теләгәнчә чыкмавын да ассызыклады. Шулай ук гигиена ягыннан да, Ришат чит микрофонга җырлаудан баш тартуын әйтте.   Ришатның 17-18 октябрь көннәрендә узган концертларында  аңлашылмаучанлыклар килеп чыкса да, җырчы үзенең концертын югары дәрәҗәдә куйды. Тамашачы концертның булмый калуын уена да китерә алмаган хәтта. Ришат та югалып кала торган җырчылардан түгел. Рәтле репетиция ясый алмаса да, бар җырын тере тавышка җырлап чыкты. Залга баянчы Рәзил Камалов белән җырларга төшүе дә тамашачыда ихтирам хисе уятты. Тамашачының бер өзлексез кул чабуы да ни тора иде?! Ә җырчы кешегә шуннан да зур бүләк юк бит. Быел җырчы тамашачысын яшьлеккә сәяхәткә алып кайтты. Быелгы сезон концертларында шул рухтагы җырлар һәм, әлбәттә, җырчының өр-яңа җырлары да урын алды.     Ришатның әти-әнисе продюсеры Рифат Фәттахов белән   Концертның чак кына өзелми калуын, бер сәгать калагына хәл ителүен җырчының продюсеры Рифат Фәттахов та әйтеп узды. Аның каравы, һәр ситуациядән чыгу юллары бар, ди ул. Андый гына киртәләрне җиңеп чыгарга өйрәндек инде, дип тә өстәде. Ришатның бик тә эзләнүчән җырчы икәнлеге турында да әйтеп узды. Ни дисәң дә, шоу-бизнеста яңалык булмаса, төшеп калуың барлыгын да алар бик яхшы белә. – Татар шоу-бизнесында шундый бер күренеш бар. Инде үз урыны булган җырчыларыбыз яшьләргә юл бирәселәре килми. Аларга юл бирмичә, яшьләрне бер-берсенә каршы куялар. Аларга акыллы киңәш бирәсе урынга, киресенчә, матур булмаган киңәшләр бирәләр. Шулай ук гайбәт тарату да күзәтелә. Ришатка карата да булып тора, -  диде Рифат Фәттахов. Ришат инде ничә елдан бирле шушы ук продюсерда матур гына эшләп килә. Продюсерыннан уңуын, аннан сәхнәнең эчке ягын, шоу-бизнесның эчке ягын күрергә өйрәнүен дә әйтте. Игътибар: Тамашачыларның күпсанлы сорауларын истә тотып, 30 ноябрь Казанда, УНИКС залында Ришат Төхвәтуллинның өстәмә концерты оештырыла. Билетлар – сатуда. Белешмәләр өчен: 296-06-27.       1     2     3     4     5     6     7     8     9     10     11     12     13     14   Интертат.ру сайтыннан.         Эльза ГАЗИЗОВА | 20.10.2014 (полный текст новости)

  • 2014-10-21 12:07 Удмуртиянең атказанган журналисты Хәмидә Гайфуллина белән ИНТЕРВЬЮ
    20.10.2014 Милләт Быелгы тәмамланып килүче ел республикабыз татарлары өчен юбилейларга бик бай. УР Татар иҗтимагый үзәгенә, “Очрашу” радиотапшыруына, “Шатлык” ансамбленә 25 ел, “Иман” татар яшьләре берлегенең эшли башлавына 20 ел тулу, аларның бу вакыт эчендә тотрыклы рәвештә даими эшләп килүләре бик әһәмиятле.  “Очрашу” радиотапшыруы мөхәррире һәм алып баручысы, Удмуртиянең атказанган журналисты Хәмидә Гайфуллина белән әңгәмәбезне сезнең игътибарга тәкъдим итәбез. - Хәмидә ханым, республикада татар радиотапшыруы ничек оешып китте?   - Татар тапшыруы барлык­ка килеп, үзенә ничек юл салуын хәтергә төшерә башласаң, ирексездән, татар радиосы гына түгел, республикада башланган милли хәрәкәт күз алдыннан үтә.   Тирәнрәк карасаң, Урта Идел һәм Урал буе татарлары дип йөртелгән халкыбызның озын, катлаулы үсеш юлы бар.   Тарихчылар сөйләвенчә, татар халкы бер-берсенә якынрак булырга, бергәрәк төпләнергә тырышкан, үзләре яшәгән авылларда мәчет, мәдрәсә төзегән.   Революциягә кадәр Ижауда мәчет, башлангыч һәм урта мәк­тәп эшләгән. Ул мәктәпләр белем бирү генә түгел, мәдәният учагы да булып торган. Биредә укучылар, ата-аналар өчен төрле оч­рашулар, кичәләр оештырыл­ган.   Ижауда татар мәктәбе 70нче еллар азагында ябылган. Рус мәктәпләрендә белем алучы татар балалары вакыт үткән саен үз телләрен, гореф-гадәтләрен оныта барган. 80нче еллар азагында республикабызда барлыкка килгән татар хәрәкәте телне һәм мәдәниятне саклау, үстерү мәсьәләләрен күтәрә башлады. Ул вакытта оешып, бик актив эшләүче Татар иҗтимагый үзәгенең “Удмуртия” телерадио­компаниясе җитәкчеләре белән сөйләшүләр уңай нәтиҗә биреп, 1989 елның 3 ноябрендә беренче “Очрашу” радиотапшыруы эфирга чыкты. Тапшыруның беренче алып баручысы журналист Ирек Хисаметдинов булды. Радиожурнал татар иҗтимагый үзәгенең, Ижау мәктәпләрендә ачылган татар сыйныфларының, үзешчән ансамбльләрнең, дини тормышның эшчәнлеген, татарларга кагылышлы яңалыкларны яктыртуга юнәлдерелгән иде. Баштарак тапшырулар айга бер чыкса, аннары атна саен дөнья күрә башлады. Мин радиога 1992 елны килдем.    - Беренче адымнар ясавы шатлыклы булса да, бераз куркыта да бит әле...   - Беренче елларны бик авыр булды. Чөнки татар милли хәрәкәтенең күтәрелеш чоры гына иде. Бүгенге кебек төрледән-төрле әдәби кулланмалар, сүзлекләр, җирле шагыйрьләребез иҗат иткән китаплар да юк. Милли мәсьәләләр күтәрү - үзе бик нечкә, күпкырлы эш. Тапшыруда яңгыраган һәр сүзне тикшереп, тәрҗемә итеп тордылар. Кыскасы, һәр тапшыру энә күзеннән үткәрелә торган иде.   Ул вакытта музыкаль әсәр­ләр фонотекасы да бик ярлы иде. Казан радиосы белән бәй­ләнешкә кереп, алардан яңадан-яңа җырлар яздырып кайта башладым. Удмуртиянең татар мәгърифәтчесе Фәнүс әфәнде Газизуллинның ярдәме күп булуын әйтеп үтәргә кирәк. Никадәр файдалы әдәбият, татар җырлары яздырылган кассеталар алып кайт­ты ул миңа Казанннан! Татар иҗтимагый үзәгенең, “Хәерле кич” тапшыруының, “Яңарыш” га­зетасының да ярдәме күп булды.   Әкренләп “Очрашу” радио­тапшыруының штаттан тыш авторлары тупланды. Сарапул, Глазов, Юкамен, Кияс, Воткинск, Алнаш, Можга, Балезино районнарындагы хәбәрчеләр җибәргән яңалыклар тапшыруның эчтәлеген баетып кына калмады, ул төбәкләрдә яшәүче радиотыңлаучылар санын да арттырды. Әледән-әле кайтаваз­лар килеп торды.   Ә “Очрашу” тапшыруына 7 ел тулганда, ГТРК “Удмуртия”нең яңа УКВ каналында икенче татар радиотапшыруы - “Юлдаш” дөнья күрә башлады. Ул күпчелек туры эфирда чыкты.   Төрле районнарга иҗади командировкаларга чыгу - үзе бер зур вакыйга. Бик күп кызыклы тарихи мәгълүмат, төбәкләргә хас үзенчәлекләр, яңа кешеләр белән танышасың.    - Күңелегездә бик нык уелып калган вакыйгалар бармы?   - Бер елны ата-аналарының рөхсәтеннән тыш балаларны чиркәүгә алып бару, чукынырга өндәүләр башланды. Бу татарлар өчен көнүзәк мәсьәләгә әверелде. Шушы проблема турында ул вакытта татар иҗтимагый үзәген җитәкләүче Мәсгуд Гаратуев радио аша бик үтемле чыгыш ясап, татар халкын сак булырга өндәгән иде. Бу тапшыруны тыңлаганнан соң татар телен яхшы белүче бер удмурт хатыны (ул һәрвакыт минем тапшыруларны тыңлап, анда яңгыраган фикерне җитәкчеләргә җиткереп тора иде) шалтыратып: “Нигә мондый тапшырулар әзер­лисез?” - дип яный башлады. Мин аннан: “Сезнең оныгыгыз бармы?” - дип сорадым. Ул: “Бар, Кирилл исемле”, - диде. Минем: “Әгәр дә сезнең Кирилл балалар бакчасына киткәннән соң, өйгә Кәрим булып кайтса, сезгә ошар идеме соң?!” - дигән соравыма җавап тапмады һәм трубканы куйды.    Әлбәттә, начары гына түгел, күңелдә матур хатирәләр дә җитәрлек. Шулар рәтенә мин Гата Котдусов (хәзер мәрхүм) белән очрашып аралашу, Мәсгуд Гаратуев белән бергә эшләү, Таңсылу Бәйрәмголова, Сәлимә Ситдыйкова белән тапшыру әзерләү мизгелләрен дә әйтеп үтәр идем. Мондый үзенчәлекле шәхесләр - республикабыздагы татар дөньясының зур горурлыгы.   - Радиожурналист булу өчен кирәкле мәгълүмат туплау гына җитми бит әле. Аны монтажлый, ­ аһәңле итеп сөйли белергә дә кирәк. Сезгә баштарак бу өлкәдә кыен булмадымы?   - Журналист, гомумән, үз өстендә һәрвакыт эшләргә тиеш дип уйлыйм. Һәр әзерләгән радио һәм телевидение тапшыруымнан мин нәрсәгәдер өйрәнеп калам. «Очрашу»ның геройлары - укытучылар, тәрбиячеләр, шагыйрьләр, милләтпәрвәр шәхесләр - барысы да искиткеч бай күңелле, тәҗрибәле, һәрберсе үзенчәлекле кешеләр. Республикабызда шундый гаҗәеп милләттәшләребез булуы белән чиксез горур мин.    Беренче елларны миңа оператор ярдәм итә. Аның рус милләтеннән икәнен белгәч: “Ничек эшләрбез икән?” - дип башта аптырап калган идем. Сөенечкә каршы, ул искиткеч аңлаучан, үз эшенең остасы булып чыкты. Гомумән, миңа хезмәттәшләрем бик ошый. Хәзер исә тапшыруларны үзем монтажлыйм, - дип компьютерда кардиограммага ошаган монтажлау программасын кушып җибәрде Хәмидә ханым. Анда сентябрь аенда Айдар Галимов белән әзерләнгән тапшыру яңгырый иде. Әңгәмә азагында җырчы “Очрашу” тапшыруының 20 еллыгы белән тәбрикләп, түбәндәге сүзләрне әйтте: “Бу кечкенә юбилей түгел. Димәк, радиотапшыру 25 ел дәвамында үз халкына, милләтенә хезмәт иткән, халкыбызның үзаңын үстерү, югарыга күтәрү өчен уңай йогынты ясаган. Киләчәктә дә бер-берегезне югалтмыйча, армый талмый эшләргә язсын. Күперләр өзелмәсен, алда тагын да иң матур мизгелләр, очрашулар көтеп торсын”. Айдар Галимовның шушы матур теләкләренә кушылып, мин дә Хәмидә Гайфуллинага һәм “Очрашу” тапшыруына изге теләкләремне җиткерәм.   Элмира НИГЪМӘТҖАН | (полный текст новости)

  • 2014-10-20 09:55 Татар газета-журналлары "Южный" сәүдә үзәгендә бәйрәм оештырды (ФОТОРЕПОРТАЖ)
    19.10.2014 Матбугат Бүген "Татмедиа" оешмасына караган матбугат чаралары Казанның "Южный" сәүдә үзәгендә бәйрәм үткәрде. Уен һәм тамашалар башлыча балалар өчен оештырылган иде.                 1 2  3  4  5  6  7  8  9  10  11  12  13  14  15  16  17  18  19  20  21  22  23  24  25  26  27  28  29  30  31  32  33  34  35  36  37 Шамил АБДЮШЕВ фотолары --- | 19.10.2014 (полный текст новости)

  • 2014-10-20 09:55 "Бу кадәр хур булырмын дип, кем уйлаган?" (ВИДЕО)
    20.10.2014 Җәмгыять Хатын-кызларның үз тәнен сатып акча эшләвенә өендәге ярлылык этәрә. Җенси коллыктан котыла алганнар исән калуларына шатланып бетә алмый. "Бу кадәр хур булырмын дип, кем уйлаган? Әтиемә кабер ташы куярга акча эшләрмен дигән идем. Әтием моны белсә гафу итмәс иде мине", дип язып калдырган көндәлегендә бер кыз. Истанбулдагы Кыргызстан илчелегендә эшләүче берәү, Азатлыкка, асылынып үлгән кызның әйберләре арасында шундый сүзләр язылган дәфтәр табылды, дип сөйләде. Төркиягә акча эшләргә килгән бу кыз Истанбулда торган бүлмәсендә үз-үзенә кул салган.   БМО мәгълүматларына караганда, 2002 клдан бирле җенси коллыктан 357 хатын-кыз азат ителгән, кайберләре үзләре качып котылган.   Азатлыкның Кыргыз редакциясе әзерләгән видео Наташа исемле бер кызның ярлы гаиләсенә ярдәм итәр өчен Үзбәкстаннан Кыргызстан аша Истанбулга эләгүе һәм кире кайтуы турында. | 17.10.2014 (полный текст новости)

  • 2014-10-19 05:30 Новокуйбышевскида “Туган тел” татар җәмгыяте оештырылуга 5 ел (ФОТО)
    19.10.2014 Милләт Новокуйбышевски шәһәренең “Туган тел” татар милли-мәдәни җәмгыяте оештырылуга 5 ел тулды. Бу язмабыз оешманың рәисе Ринат Сәлимҗан улы СИТДЫЙКОВ һәм аның урынбасары Венера Миннехатип кызы ЯМАЛЕТДИНОВАның миллимәдәни дөньябызда ирешелгән уңышлары һәм уңышсызлыклары турында. Татарсызлык... Татар дөньясында килеп чыккан бу хәлне ничек аңлатып була икән? Милли йөзеңне җуеп, олы юл чатында аунап ятумы бу? Әллә инде бар булмыш татарлыгыңны югалтып, үлем тигәнәсенә тәгәрәп китүме? Россия киңлекләрендә милләтсез җаннарның исәбен-хисабын кемнәр белеп бетергән? Халыкларның милли-мәдәни байлыкларын саклап калу, үстерү буенча дәүләт биеклегендә махсус программаның, милли сәясәтнең юк булуы, моңа ачык дәлил түгелмени?!   Казан ханлыгы бетерелгәч, Мәскәү түрәләре татарларга карата нинди генә пычрак уеннар оештырып җибәрмәгән! Мишәр кенәзе Юсуповны нишләткәннәр? Көчләп чукындырганнар! Чукынмыйсың икән - бөтен байлыгыңны тартып алабыз, дигәннәр. Бай татарларны чиркәүгә алып килгәннәр. Урысның котырынган миссионерлары җәбер-золымнарын эшкә җигеп, татарны шулай эшкәрткәннәр ки, мескеннәр бөтенләй милләтсез җаннарга әйләнеп киткәннәр.   Вәт менә ничек иттереп татардан зомби ясап куя торган булганнар. Акылыннан, күңеленнән мөселманлыгын, татарлыгын куып чыгартканнар. Дөрес, яңа чукындырылганнарның кайберәүләре, яшеренеп булса да, ислам диненә тугры булып кала алганнар, гомерләренең соңгы көннәренәчә намаз укуларын өйләрендә дәвам иткәннәр. Чукындырылганнарның балалары, оныклары исә тулысынча христианлыкка күчеп беткәннәр. Державин, Радищев, Карамзин кебек тарихи шәхесләрнең нәсел-нәсәбәләре шушы кимсетүләрнең зур тәгәрмәче аша уздырылмаган дисезме?!   Әйе, бу сынаулар - гасырларга сузылган сынаулар... Зур югалтуларга дучар булып та яшәү көчен каян табып аласың, татар?!   Тарих томаннарына сыенган татарның сагыш күлләрен кемнәр генә санап бетерә алыр икән? Илаһи Ходаем, бу дөньяның зур алдашуларын, кавымнарыңа кылынган явызлыкларны тиешенчә бәяләсәң иде.   Татар дөньясын мәңгелеккә озатып җибәрү турында хыялланып йөрүче җаннар бүген дә әле чыккалап торалар. Жириновский кебегрәк бәндәләр беткәмени? Татарны татарсыз итү сәясәте күптәннән алып барыла, бүген дә ул тукталмаган. Хәер, татарсызлык тоткынлыгыннан качып котыла алган адәмнәр дә юк түгелләр. Хәвефле үлем баткаклыгыннан ычкынып чыгулары, боларның татар дөньясына яңадан кайтып җитүләре ифрат та авыр булган. Ләкин йөзләре ачык, күңелләре киң. Милли дөньябызга яңадан кайтып аяк басулары ничегрәк була икән? Нәкъ шул татарның бүгенгесе, үткәне турында һәм халкыбызга бәйле башка хәлләр хакында Новокуйбышевски шәһәрендә яшәүче милләттәшләрем белән очрашып сүз куерттык.   Арыслан йолдызлыгында  туган егет ул   Новокуйбышевски шәһәренең татар милли-мәдәни җәмгыяте рәисе Ринат Ситдыйков белән сөйләшкәндә уйланылган имеш-мимешләр, уйдырмалар күңелдән бик тиз таралып киттеләр.    Тыштан егет бигрәк тә эшлекле булып күренде. Нинди генә темага сүз кузгатсаң да, аның үз фикере, дөньяга карашы бар. Татарчасы мишәрләндерелгән булуга карамастан, эчтәлекле сөйләшүендә тирән фикерләр ята. Юрист белгечлегенә ия Ринат спорт дөньясына китүне нигәдер кулайрак күргән.   Хәзер ул Самара шәһәренең 15 санлы спорт яшүсмерләр мәктәбе директоры. Кул астында кырыклап тренер-педагог исәпләнә. Администратор булу белән берьюлы тхеквондо (кореялылар каратэсы), велосипед спорты, спорт буенча көрәш һәм спорт биюләре буенча дәресләр бирә. Хәер, аның яңгыравыклы, музыкаль тавышы, сөйләшү тәртибе, мимикасы, гомумән, бөтен бар булмышы, хәрәкәтләре Россиянең танылган киноактеры Марат Башаровны хәтерләтте миңа. Кино өлкәсеннән тыш, телевидениегә дә кереп оялаган ул. Россия телевидениесен Маратсыз күз алдыңа китерүе кыен. “Звезды на льду”, “Битва экстрасенсов” кебек үтә популяр тапшыруларның төп алып баручысы буларак, бөтен илгә танылып өлгерде Маратыбыз.   Боларның бер-берсенә булган нык охшашлыклары зиһенемне таратып җибәрә сыман. Берсен икенчесеннән аера алмыйча интегәм. Ринат сөйли, Марат күз каршыма килеп баса шикелле. Әллә саташып китәм, әллә алдану гына?! Егетләрнең икесе дә "Арыслан" йолдызлыгы астына яшеренеп бу дөньяга аваз салганнар. Нәкъ ике бөркет, ике лачын, ике арыслан болар. Шуның белән бетте, дисезме? Юк! Егетләрнең икесе дә мишәрдән. Ринат Самарада туып үссә дә, әти-әнисенең чыгышлары Ульян төбәге Иске Кулаткы районыннан, Марат исә Мәскәүнең таш диварлары арасында дөньяга килә, әтисе дә, әнисе дә - Сергач ягыннан. Боларның икесенә генә хас тагын бер охшаш яклары бар. Татар дөньясына гашыйк булулары!   Кем белгән, бәлки, әле тагын бер охшашлыклары булып китәр. Нигә, мәсәлән, Маратка да, марҗаларын ташлап, Ринат кебек үк татарның гүзәлләрдән-гүзәл, уңганнардан-уңган бер хуҗабикәсен хатынлыкка алып, Мәскәү кадәр Мәскәү биеклегендә бөтен Россиягә татар гаиләсен танытмаска?   Диңгез ташкыныдай халык агылып яшәгән урысның иң зур шәһәрендә туып, татарлык дөньясына Маратның ничек кереп китүе турында төрле имеш-мимешләр йөри. Киносъемкадан арып кайткач, йоклап китә һәм төш күрә икән бу. Төшендә, нәкъ Рәшит Ваһапов кебек, күңел кылларын тибрәндереп, үзенең җырлавын сизеп ала. Мишәрчәләп тә, татарчалап та сөйләшүен башыннан кичерә. Әллә шатлыгыннан, әллә куркуыннан уянып киткәч, әнисеннән Тукай, Дәртмәнд шигырьләрен табып бирүен үтенә башлый. Мәскәүнең биек, таш диварларына сыенып үскән малай татар булуын сизенә, тоемлый... Кинәт кенә татар дөньясы аңа бөтен хозурлыгы белән ачылып китә. Чиләбедә татар гүзәле конкурсын, Казанда татарның иң бөек сәнгать фестивален җырларга күмеп алып баруы тикмәгә генә түгелдер. Мәскәүдә Нижгар мишәрләре оештырып җибәргән җыр ансамбленең алып баручысы да, солисты да диләр аны.   Әйе, милли дөньябызга һәркем үзенчәлекле юллар аша килеп керә. Ә менә Новокуйбышевски татарлары ничегрәк кереп киткәннәр икән? Моннан биш ел элек Новокуйбышевски татар дөньясының иң караңгы шәһәренең берсе иде. Самара, Тольятти, Сызранда милли-мәдәни учакларыбыз күптәннән гөрләп эшләсә дә, Новокуйбышевски өстендә кара болытлар куерганнан-куерды гына.   Шулай беркөнне җомга намазы укылгач, Новокуйбышевски мәчете имамы Әхмәткәрим хәзрәт Миникаев болайрак әйтеп куя:   - Яшьләр, әйдәгез, шәһәребездә татар милли-мәдәни җәмгыятен оештырып җибәрик әле.    Шул чакта хәзрәтнең күз-карашы турыдан-туры Ринатка юнәлгән була: “Әйдә, егет, син бит юрист та, директор да, көрәшче дә, оештыручы да. Татарларны уятып җибәр әле”. Ринат Әхмәткәрим хәзрәтнең бу сүзләрен гомере буена оныта алмас, мөгаен.   Олыларны хөрмәт итәргә, аларның акыллы киңәшләренә колак салырга гадәтләнгән Ринат моңа ризалаша. Ләкин нинди авыр йөкне җилкәсенә салганын аңлап җиткерде микән ул? Милли дөньядан читләшкән, адашып-саташып йөргән татарны ничек итеп берләштерәсе дә бер йодрыкка туплыйсы? Балаларны дин юлына бастыру, алар өчен ана теле дәресләре оештыру кебек сораулар да күңеленә тынычлык бирми интектерәләр.   Бөтен нәрсә Сабан туеннан башланып киткән   Һәрхәлдә, милли җәмгыять оештырылгач, шәһәрдә Сабан туе бәйрәмен үткәрү беренче бурыч булып калка. Шулай милли-мәдәни җәмгыять үзенең булмышын халыкка белгертә. Үзенә-үзе реклама ясый, дип әйтик моны. Новокуйбышевскида да хәлләр шулайрак килеп чыккан.   Ринат берүзе, ялгыз гына нишли алыр иде икән, белмим. Сабан туе уздырабыз дип әйтүе генә җиңел ул. Ярый әле, бәхеткә, гуманитар-техник колледж директоры - үтә сөйкемле, тәҗрибәле педагог, оештыручы, алты ел буе шәһәр хакимиятендә яшьләр эшләре буенча бүлек мөдире булып эшләүче татар кызы Венера Ямалетдинова ярдәмгә килә. Сабан туенда батырлар гына сынала дип әйтүе дөреслеккә килеп бетмәс. Сабан туе шушы бәйрәмне оештыручылар өчен дә зур имтихан ул. Әле ниндие! Зурысының иң зурысы! Ринат белән Венера нәкъ һавадагы ике аккош кебек парлашып, бөтен бар булган сәләтләрен эшкә җигеп, Сабан туе бәйрәмен оештыруга ныклап алыналар.    Көрәшчеләр коры җир өстендә аунап ятмаслар ич! Келәмне Ринат үзенең спорт мәктәбеннән алып килә. Иң оста көрәшчегә татар традициясе буенча бүләккә сарык бирү каралган, анысын каян алырга?! Ярый әле сарыкны Красноармейски фермеры, чыгышы белән Ульян төбәгенең Зур Черкели авылы егете Хәмит Хәмзин ышандырып куйган. Ышандыруын ышандырган да, сарыкны бит әле машина белән барып аласы да бар.   Әлеге дә баягы коммерсантлар артыннан чабып йөгерүләр... Ансат кына була дисезме? Ринат кайчакта: “Минем эш хакым җитәрлек. Коммерсантлар артыннан малай-шалай кебек чабып йөрүләрем, теләнче хәленә төшеп, акча сорап ялваруларның нигә кирәге бар?” - дип уйлап та куйгалый. Үземнең дә Ринатның шундыйрак сүзләрен ишеткәнем булды. Уйлануларында дөреслек юк түгел түгелен. Ләкин татар дөньясына иң зур юлны ачып җибәрүләре кемгә генә җиңел икән? Самара, Тольятти шәһәрләрендәге “Туган тел” оешмаларының беренче җитәкчеләре Рәшит Абдулловка, Азат Надировка, Исмәгыйль Әминовка җиңел булган, дип уйлаучылар бик нык ялгышалар. Милләттәшләрем белән очрашып сөйләшкәннән соң, Ринатка альтернатива юк икәнлеген аңладым. Шулай булгач нишләргә? Җитәкченең яңасын үстереп җиткермичә, я икенче кеше тапканчы түзәсең, Ринат, түзәсең, дияргә генә кала.    Сабан туе - дөньяның иң зур, татарның исә иң якты бәйрәме бит ул. Сабан туеннан кемнәр бүләксез киткәне бар? Сабан туе чишмәсе суларын эчеп, татарсызлык чиреннән качып котыла алган бәндәләрне белмибезмени? Сабан туе турыдан-туры татарга хезмәт күрсәтә. Тик нигә соң зур кесәле абзыйларыбыз халкыбызның олы бәйрәменә матди ярдәм күрсәтергә ашыкмыйлар?! Киресенчә, аңардан читләшүне якынрак күрәләр. Ярдәм кирәк сүзен ишеткәч, кайберәүләре борылып китә башлыйлар. Әллә ишетмәмешкә салышып, әллә шыр тилегә әйләнеп, башларын борып та куялар. “Чуртымамыни ул сабантуйлар?” - дип әйтеп җибәрүчеләре дә юк түгел. Бишәр-алтышар иномаркалары, җиңел һәм йөк машиналары булып та, зурдан-зур, биектән-биек, яктыдан-якты таш йортларында яшәп ятып та, Сабан туе өчен бер тиен акча бирмичә, өйләреннән чыгарып җибәрүче бәндәләр юкмыни?!   Татарның гомердән-гомергә меценатлары булган. Онытылмас шәхесләр алар. Тарих түренә менеп утырган Дибердиевлар, Акчуриннар, Апанаевлар милләтнең кирәк-ярагына акчаны җәлләмәгәннәр, күпме кирәгенчә бүлеп бирә алганнар. Әллә инде зур кесәле абзыйларыбыз татарның шундый матур традицияләрен онытып җибәргәннәрме?!    Кылган гамәлләребез өчен Ходай алдында да зур җавап тотасылары бар бит әле. Яхшылык адәмнәрнең үзләренә шушы яхшылыклары белән үк кайтып киләчәген онытып җибәрмәсәләр иде.   Әйе, җырсыз-моңсыз Сабан туен күз алдына китерүе кыен. Ринатның Татарстан культура министрлыгына бертуктаусыз шалтыратулары..., “Моңлыларның моңлы сандугачын Новокуйбышевскига җибәрә алмассызмы икән?” кебек үтенечләре бушка китмәгән. Нәфкать Нигъмәтуллин үзенең канатлы Акбүз атында Казаннан Новокуйбышевскига килеп төшмәсенме?! Шулчакта шәһәр өстендәге куе кара болытлар күз ачып йомганчы таралып беткәннәр. Нәфкатьнең сихри моңнары әнә нишләткән ул болытларны!   Ринатның беренче ярдәмчесе   Гуманитар-техник колледж директоры Венера Миннехатип кызы Ямалетдинова белән очрашу күңелдә җылы хисләр генә уятты. 13 ел буе шәһәр хакимиятендә яшьләр эшләре бүлегендә эшләгән ул. Моннан биш ел элек киңәшкә чакырып алалар аны. “Венера, әйдә татарның милли җәмгыятен оештырып җибәрик”, - дип сүз каталар. Ә Венера ханым: “Рәтле генә татарча сөйләшә белмәсәм дә, милләтем өчен барысын да эшләргә әзермен”, - дип ризалашкан. Әтисе, әнисе шушы татардан булгач, ни хәл итсен?! Новокуйбышевскиның Үзәк ял паркы Венера эшләгән колледжка терәлеп тора. Биредә дүрт ел рәттән татарның Сабан туе бәйрәмнәре, башкалардан аермалы буларак, үзенчәлекле иттереп оештырыла. Биредәге чисталыкка, матурлыкка карап таң каласың. Юкка гына Сабан туен үткәрү өчен бу урын сайлап алынмаган.    - Һәр Сабан туена менә дигән матур табыннар әзерләп куябыз, - дип сөйли Венера ханым. - Беренче табыныбыз - спонсорлар өчен, икенчесе - олы яшьтәге абзыйларыбыз хөрмәтенә, өченчесе исә - апа-абыстайларыбызның күңелләрен күрү өчен әзерләнә.    Ә спонсорларсыз мондый зур табыннар әзерләү бөтенләй мөмкин түгел. Аларны эзләп табуы, табып алгач, беркемне дә югалтасы килми. Боларның йөрәкләренә яңадан-яңа күперләр салып җибәрәсе дә, күңелләренә якын юлларны эзләп табасы. Юлларны эзлисе дә, эзлисе генә әле. Эзләп маташмасаң да ярап куяр иде дә бит. Киләсе Сабан туе бәйрәмнәре кычкырып дәшәләр шул.   Биредә спонсорлар белән эшләүнең тагын бер ысулын уйлап тапканнар. Сабан туе үтү белән спонсорларга персональ рәвештә мондыйрак эчтәлекле электрон хатлар җибәрелә: “Аллаһының бәхетле колы, мәрхәмәтлеләрнең-мәрхәмәтлесе, әфәнделәрнең-әфәндесе, я булмаса, гүзәлләрнең-гүзәле, сезнең фәлән кадәр акчагыз, фәлән җиргә тотылды”, - дип тулы мәгълүмат бирелүе кешеләр белән эшләгәндә отышлы ысул түгелмени?!   Алданулар, алдаулар чорында аларның күңелендә кечкенә генә булса да ышаныч уятасы килә. Чөнки халык белән эшлисе дә эшлисе әле!   Мәчетләребездә дә бу тәҗрибәне өйрәнеп, эшкә җигеп җибәрсәләр иде. Венераның бу фикере белән тулысынча килешәм. Нигә килешмәскә? Мәсәлән, Самараның Җәмигъ мәчете төзелүенә биш былтыр вакыт үтеп китсә дә, бу зур төзелешкә бирелгән акчаларның кая тотылганы турында әледән-әле төрле имеш-мимешләр чыгып тора. Новокуйбышевскида да шундыйрак хәл килеп чыккан, диләр. Мәчет төзелешенә китеп барган акчаларның яңадан ревизия астына куеп, тикшерүләр үткәрү тәкъдиме белән бер төркем дин тотучылар чыкмасынмы?! Авылларда яшәп яткан әби-бабайларның кулларына ноутбук кайчан керер бит әле. Шулай булгач, килгән керемнәрнең кая китеп барулары турында мәгълүматны мәчет коймасына, йә бинасы диварына нигә язып куймаска?   Мәҗлесләр, табыннар үткәрү - күптәнге йола ул   Әби-бабаларыбызның хөрмәтенә оештырылган табыннар халкыбызның матур традицияләрен дәвам иттерү түгелмени? Табыннарга йөрү - элек-электән килгән йола ул. Шәһәр җирлегендә табыннар теләсә кемгә эләкми. Таралып, таркалып яшәгәч, татарга анда эләгүләре ифрат та авыр. Бәлки, шуны истә тотып, “Туган тел” татар оешмасы Сабан туенда зур мәҗлес, бәйрәм табыны оештыра торгандыр да.   Быел Казан халыкара сервис институтында җирле колледжның бер төркем пешекче-педагоглары татар ашларын пешерү- әзерләү буенча махсус курслар үткәннәр. Димәк, киләсе Сабан туе табыннары тагын да матуррак, ризыклары тәмлерәк булуына өметләнергә урын бар.   Новокуйбышевскиның “Туган тел” оешмасына нибары биш яшь. Сабый бала яше бит бу. Шуңа да карамастан, абруе зурдан аның. Юкка гына Венера ханым “Туган тел” җәмгыяте исеменнән Новокуйбышевски шәһәре Думасына үзен депутатлыкка кандидат итеп күрсәтмәгәндер шул. Һәм, ниһаять, җиңү! Сайлаучыларның якынча җитмеш проценты аны яклап тавыш биргән. Мин зур җиңүе белән аны чын күңелдән котладым. Уңышларның иң зурысын теләп калдым аңа.   Ялгышмасам, Новокуйбышевски шәһәрендә, гомумән, бөтен өлкәбез тарихында, татар җәмгыяте исеменнән депутатлыкка теркәлеп, җиңү яулау беренче тапкырдыр бу. Татарлар хакимияттән читләшеп яшәргә тиешмени? Әлбәттә, юк! Венера ханымның кечкенә генә татар оешмасыннан шәһәр Думасына үрмәләп менүе шатлыклы хәбәрләремнең иң шатлыклысы дияр идем мин. Башкаларга да әйтәсе килә: “Венераның уңышын күрегез, өйрәнегез”, - дип.    Җәмгыятькә яңа көчләр, булышчылар кирәк   Новокуйбышевскида татар хәрәкәтенең иң актив эшлеклесе кем икән, дип сорасагыз - Маһирә Харис кызы Әбдрәхимова ул. Мәчет ачылу белән ислам дине нигезләрен өйрәнә башлаган. Коръән-Кәримне дөрес уку буенча Ринат Ситдыйковтан дәресләр ала, намазга баса. Олы яшьтә Коръән сүрәләрен яттан өйрәнү кыен, әлбәттә. Ләкин Аллаһы Тәгалә мондыйларга ярдәмне биреп кенә тора. Тик шунысы күңелен борчый - Мәликә исемле оныкчыгы дин дәресләренә йөрүдән мәхрүм калган. Хәзер бигрәк тә күңелсез аңа. Мәчеттә укуларны дәвам иттерәсе килә. Балаларга ислам дине нигезләрен өйрәткән Наил хәзрәт, көтмәгәндә, Самарага китеп бара. Хәзер исә Новокуйбышевскида мәктәп яшендәге балалар белән беркем дә шөгыльләнми. “Наил хәзрәтнең татарчалап та, русчалап та ачык, аңлаешлы иттереп бирелгән дәресләре балаларның күңеленә бигрәк тә хуш килгән иде”, - дип сөйли Маһирә апа.   Самара өлкәсе Диния нәзарәтенә мөрәҗәгать итәсем килә: “Талип хәзрәт, Новокуйбышевскида балаларга дин нигезләрен өйрәтү буенча оештыру эшләрен рәткә салып җибәрә алмассызмы икән?”   Балаларны дин юлына бастыру мәсьәләсе мәчет мәзине Мирсәед Әхмәт улы Мингалиевны да борчуга салган. “Мәчетебез матур, җылы, чиста, тик менә татарны эзләп табуы кыен биредә.    Мәктәп яшендәге балаларны якын-тирәдән җыеп, нигә, мәсәлән, дин дәресләре оештырып җибәрмәскә? Әхмәткәрим хәзрәт Миникаев зур мәчет төзеп бирде халыкка, тик бинаның көннәр, айлар, еллар буе буш торуы йөрәкне әрнетә”, - дип сөйли Мирсәед бабай.   ...Моннан биш ел элек Новокуйбышевскида кечкенә генә “Туган тел” исемле йолдыз калкып чыккан иде. Йолдызчыкның шифалы нурлары бар дөньяны үзгәртте дә куйды. Күпме кеше, татарсызлык чиреннән чыгып котыла алды, боларның күңелләрендә яп-якты киләчәккә ышаныч уты кабынып китте.    “Туган тел”нең эшчәнлегендә, әлбәттә, барсы да ал да гөл түгел. Моңа сәбәпләр дә бардыр. Мәсәлән, балаларга татар теле, дин дәресләрен яңадан торгызу мәсьәләсе хәл ителмәгән. Туктатылган дәресләрне яңадан оештырып җибәрәсе иде.    Шулай да Новокуйбышевски шәһәренең “Туган тел” татар милли-мәдәни җәмгыяте халык арасында җирле хакимият хакында зур эшләрне башкарып чыгарырга сәләтле булуын күрсәтә алды. “Туган тел”нең дөньяга яктылык сибүче ике аккошы бар. Беренчесе - Ринат Ситдыйков булса, икенчесе - Венера Ямалетдинова. Боларның абруйлары зурдан, димәк, “Туган тел” йолдызының тагын да яктырак янып китүенә ышаныч бар.   Новокуйбышевскидан чыгып киткәндә бу ике аккошның эшләре турында уйланып бардым. Таралып, таркалып яшәгән газиз балаларын, татарларын эзләп очулары бу! Алар безгә җим алып киләләр бит... Җим... Гади генә түгел ул! Татарны яшәтүче, бөтен бәлалардан саклап кала алучы сихри көчле җим бу!       Табын артында киңәшү.     Ринат СИТДЫЙКОВ һәм Венера ЯМАЛЕТДИНОВА.   Исхак АПАНАЕВ 42 | 19.10.2014 (полный текст новости)

  • 2014-10-19 05:30 "Казан егетләре" "Ак барс" турында КЛИП төшергән
    19.10.2014 Шоу-бизнес "Казан егетләре" төркеме "Ак барс" хоккей командасы турында "Ак барс" - чемпион" дигән клип төшергәннәр. "Матбугат.ру"да бүген шул җырның премьерасы.  "Ак барс" хоккейчылары турында бу беренче генә клип түгел. Әмма башкаларыннан аермалы буларак, ул хоккей клубы белән сөйләшенеп, бергә хезмәттәшлек итеп эшләнгән. Бу турыда "Матбугат.ру" хәбәрчесенә "Казан егетләре"ннән Айдар Әгъләмов сөйләде. Инде клипны карыйк:   Сүз уңаеннан, кайчандыр "Ак барс" турында Зөлфәт Зиннуров та җырлаган иде:  --- --- | 19.10.2014 (полный текст новости)

  • 2014-10-19 05:30 Серена Уильямс Шамил Тарпищевны расистлыкта гаепли (ВИДЕО)
    19.10.2014 Спорт Тарпищев белән килеп чыккан гауга инде берничә көн дәвам итә. "Вечерний Ургант" тапшыруында ямьсез шаяруыннан соң Шамил Әнвәр улын WTAда, ягъни Хатын-кызлар теннисы ассоциациясендә эшләвен бер елга туктатып тордылар. Менә ниләр әйткән булган ул Иван Ургант тапшыруында:    Видеоны 8нче минуттан карарга була:   Инде Серена Уильямсның да бу видеога карашы билгеле. Ул Тарпищевны сексистлыкта һәм расистлыкта гаепләгән. Ә сез ничек уйлыйсыз, бу очракта кем хаклы да, кем гаепле? Серена Уильямс Апалы-сеңелле Уильямслар   --- --- | 19.10.2014 (полный текст новости)

  • 2014-10-19 03:56 Габдрахман Әпсәләмовның “Ак чәчәкләр”е турында язучының оныгы Альбина Әпсәләмова белән ӘҢГӘМӘ
    18.10.2014 Мәдәният Бу көннәрдә Казанда Габдрахман Әпсәләмовның “Ак чәчәкләр” әсәре буенча фильм төшерәләр. Баксаң, әлеге романның язылуына 50 ел тулган икән инде. Язучының оныгы – рус телендә нәшер ителә торган “Идел” журналы мөхәррире, язучы Альбина Әпсәләмова шушы хакта сөйләде һәм онытылуга дучар ителгән фронтовик язучы, шагыйрьләрнең иҗатын популярлаштыру буенча фикерләре белән бүлеште. – “Ак чәчәкләр” телевизион спектакле җитмешенче елларда төшерелгән булган. Яңа­дан фильм төшерү идеясе кемнеке? Гадәттә классик әсәрне заманчалаштырырга яраталар, “Ак чәчәкләр” шушындый үз­гәрешләр кичердеме? – Бу фильмны төшерү идеясе күптән туган иде инде. Берничә ел элек талантлы режиссер Илдар Ягафаров әлеге уй белән янып йөрде. Әмма финанс мөм­кин­лек­ләрен таба алмагач, нияте тормышка ашырылмый калды. Быел әлеге идеяне Миләүшә Айтуганова күтәреп алды. Баксаң, аның “Ак чәчәкләр” фильмын күптәннән төшерәсе килгән, быел исә моңа җае чыккан. Шулай итеп, фильм­ны “Татарстан – Яңа гасыр” каналы төшерә. Аның продюсеры Миләүшә Айтуганова, режиссеры Ренат Әюпов. Гөлшаһидә ролен Тинчурин театры артисты Резеда Сәлахова башкара, Мансур – Әлмәт театрыннан Динар Хөснет­динов. Әсәр үзгәртелмәде диярлек, бары тик партиягә кагылышлы җирләре генә төшеп калды.   – Тамашачы Гөлшаһидәне Нәҗибә Ихсанова образы бе­лән тәңгәлләштерә. Ничек уйлыйсыз, ул яңача фильмны, яңа образны кабул итәрме? Элек­­ке составта уйнаучы актерлар бу юлы да җәлеп ител­мәдеме?   – Чыннан да, миңа да Гөл­шаһидә нәкъ менә Нәҗибә Ихсанова кебек булырга тиеш кебек тоела. Яңа образны караганда да Нә­җибә ханым кыяфәтен, аның холкы чагылышларын эзләдем. Бу – табигый да. Иманым камил, тамашачы да шундый ук хисләр ки­черәчәк. Чөнки заманында бу әсәр дә, әлеге фильм да бик популяр булган һәм бик күп тапкырлар күрсәтелгән. Шуңа күрә актерларга да, режиссерга да таләпләр югары булачак. Әмма Резедә үз Гөлшаһидәсенә гашыйк итә алачак. Аның ничек уйнавын карагач, мин моңа нык ышандым. Элеккеге составтан Әзһәр Шакиров катнаша. Ул заманында Мансурны уйнаган, хәзер пофессор Терегуловны башкара.   – Фильмда гаиләгез дә катнашамы?   – Мин энем белән бер эпизодта гына катнашабыз. Ә менә кызым Мансурның баласын уйнаячак. Төшерү эшләре безнең дачада барды. Анда алтмышынчы еллар җиһазлары, шул заман рухы сакланган. Иҗат төркеме шулай ук музейда һәм хаста­ханәдә эш­ләде. Шунысын да искәртик, 10 серияле бу фильм киләсе елда экранга чыгачак.   – Бу фильм заманында бик популяр булган бер әсәргә яңа сулыш өрәчәк. Ә бит бик күп язучы, шагыйрьләрнең әсәр­ләре заманга туры килми дигән сылтау белән кабатлап басылмый, хаксыз онытылуга дучар була. Менә аларны ничек кире кайтарырга? Бу бигрәк тә фронтовик иҗат әһелләренә кагыла.   – Балачагым сез телгә алган язучылар арасында, аларның әсәрләрен укып үтте. Мин, чыннан да, аларның исемнәренең онытылуы белән килешә алмыйм. Шәхсән үзем бу җәһәттән ниләр эшләдем соң? “Казан Кремле” музей-тыюлыгы җитәк­чесе Зилә Вәлиева белән бер­лектә “Мәң­ге­лек кеше” дигән күргәзмә әзер­ләдек. Ул ачык һавада, Кремльдә урын алды. Анда 33 язучы, шагыйрь, композитор турында мәгъ­лүмат урнаштырылды. Без бу сан белән генә чикләнергә җы­ен­мыйбыз, килә­чәктә күргәзмәдә фронтовик­ларның саны тагын да артачак. Башлаганда финанслау шушы кадәр генә иде. “Казан Кремле” музей-тыюлыгында “Мәң­­­гелек кеше” дигән очрашулар циклын оештырып җибәрдек. Аның беренчесе фронтовик шагыйрьләр­гә багышланса, икенчесе композитор фронто­вик­лар­ның иҗатын пропагандалады. Эмиль Җәлә­лет­динов шул чор җырларын башкара. Шулай ук фронтовик иҗат әһелләре варис­ларының клубын оештырдык. Ул “Династия” дип атала. Без бергә-бергә газета, листовкалар чыгарабыз, мәктәпләрдә, клубларда оч­рашулар оештырабыз. Хикмәт бит минем бабайның яки башка язу­чының онытылуында гына тү­гел, без тарихны санга сукмыйбыз, үт­кәнебезне белмибез. Балалар хәтта Габдулла Тукай белән Муса Җәлилне бутый. Бу – бик аяныч. Менә шулай булмасын өчен матбугатта да шушы юнәлештә эш башларга кирәктер. Әйтик, “Идел” журналында шул юнә­лештә ике рубрика ачылды. Аның берсе “Мәңгелек кеше” дип атала һәм фронтовикларга багышланган язмалар циклыннан торачак. Икен­чесендә – язу­чыларның әдә­бият­ка килеп кенә кергән мә­лен­дә, яшь вакытта язылган әсәрләре басыла башлаячак. Әйтик, озак­ла­мый Мирсәй Әмирнең повес­теннан өзек тәкъдим ителәчәк. Бу юнәлештә эш башлаганбыз икән, журналист фронтовик­ларның иҗа­тын да урап узарга ярамый. Бу җәһәттә “Татмедиа” белән уртак проект эшләнә.   – Укучылардан “Ак чә­чәк­ләр” китабын беркайдан да табып булмый дигән хатлар ки­лә. Габдрахман Әпсәлә­мов­ның китаплары яңадан басылмыймы?   – Рус телендә биш томлыгы әзерләнгән иде. Беренче томында “Ак чәчәкләр” әсәре урын алды. Бу китап чыннан да сатылып беткән, аны беркайда да табып булмый. Романның дөнья кү­рүенә 50 ел тулуга багышлап әсәр татар телендә кабат бастырылыр дип ышанасы килә. Аның үзе исән чагында чыккан “Күк күкрәр” һәм “Агыла болыт” романнары бар. Менә алар кабат беркайда да басылмаган. Ба­байның фронт көндәлекләре, публицистикасы да беркайда да дөнья күрмәгән әле. Язучылар варислары белән очрашуда без бу хакта уйланабыз һәм шушы көн­дәлекләрне җыеп укучыга җитке­рү юлларын эзлибез. Гөлинә ГЫЙМАДОВА 151 | 17.10.2014 (полный текст новости)

  • 2014-10-18 01:36 “Гөнаһымны юа алмам микән?” дигән язманы укыгач, дөньямның асты-өскә килде
    17.10.2014 Язмыш Күптән түгел “Ватаным Татарстан” газетасында “Гөнаһымны юа алмам микән?” дигән язма укыдым. Тетрәндерде ул мине. Шул көннән бирле дөньямның асты-өскә килде. Төннәрен йоклый алмый башладым. Кәүсәрия ханымның язмышы өчен ни шатланырга, ни борчылырга белмәдем. Үз язмышым турында оныткан да идем. Ә бу язма яңадан яшьлегемә алып кайтты. Кара бөдрә чәчле, матур кызчык идем мин. Әти гел эчеп кайтып тавыш чыгара. Әнине кыйный иде. Боларның тормышын күреп үскәнгә, кечкенәдән минем ирем булмый дип әйтә идем. Авылдан укырга чыгып киттем. Яныма әллә нинди матур егетләр килә. Тик берсе дә ошамый гына бит. Күңелем бай, акчалы, акыллы, машиналы егет көтә. Ике ел буена берсе белән дә дуслашмадым. Һәм, ниһаять, үземә кирәк дигән кешемне очраттым. Тик ул өйләнгән иде. Авылга айга бер генә кайта башладым. Мөнир мине кулларында гына йөртте. 45 яшьтә кочагына 21 яшьлек кыз килеп керсен дә, күтәреп йөртми кара! Мин бәхет диңгезендә йөздем. Ул вакытта аның өч баласы бар иде. Хатыны бер оешмада хисапчы булып эшләде. Ә мин тиз генә эшкә дә урнашмадым. Мөнир миңа акчасын кызганмады. Көннәрдән беркөнне мин авырлы икәнемне белдем. Бу хакта Мөниргә җиткердем. Ә ул: “Кеше көлдермә инде, нинди бала? Минекеләр өчәү. Мин бит си­нең белән бала кирәккә очрашмыйм”, – диде. Мин сабыемны таптым да бала тудыру йортында калдырып чыктым. Ул вакытта Мөнир белән аралар суынган иде инде. Базарга эшкә урнаштым. Шунда бер егет белән таныштым. Ташлаган балам турында бөтенләй диярлек оныттым. Берни булмагандай, бергә яши башладык. Аның әти-әнисе бик дини иделәр. Тиз арада никах укыттык. Еллар уза торды. Ирем бала сорап аптырата. Тик мин генә балага уза алмыйм. Нинди табибларга күренеп карамадык. Барысының да бер сорау: “Аборт ясатмаган идегезме?” – диләр. Ирем янында, ясаттым, әле бала тудыру йортында кызымны да калдырдым, дип әйтеп булмый бит инде. Менә шул вакытта гына нинди зур хата кылганымны аңладым. Аллаһы Тәгалә мине ташламады. Ялваруларым бушка кит­мәде. Мин тагын йөккә уздым. Озакламый улым дөньяга килде. Әтисе шатлыктан нишләргә бел­мәде. Мин бик бәхетле хатынга әйләндем. Тик бәхетем озакка бармады. Улыма биш яшь ди­гәндә, ирем түбәдән егылып тө­шеп үлеп китте. Яңадан тө­шен­келеккә бирелдем. Улымны беренче сыйныфка биргәндә, ике бала җитәкләп килгән ир-атны күреп алдым. Кызы өченчегә, улы беренчегә бара икән. Җит­мәсә, балаларыбыз бер сыйныфта укый торган булып чыкты. “Әниләре эштәмени?” – дип сорап куйдым.   – Хатыным моннан 3 ел элек үлеп китте,– дип җавап бирде ир. Күңелемдә бу ирнең хатыны түгел, ә балаларының әнисе буласы килү теләге туды. Беренче чирек тәмамлангач, без тагын очраштык. Бу юлы җыелышта. Кайтыр юлга бергә чыктык. Шулай итеп, дуслашып, аралашып яши башладык. Яңа елдан соң Салих мине өенә яшәргә чакырды. Озак уйлап тормадым, тәвәк­кәлләдем. Башта мине балалар авыр кабул итте. Тик тора-бара ияләштеләр. Иң элек Гөлсу белән уртак тел таптык. “Апа, ярый әле бездә яшисез”,– диде ул. Менә шул сүздән соң җаныма рәхәт булып китте. Икебезнең фатирларны сатып, зуррагын алдык. Матур гына яши башладык. Тормышым түгәрәкләнгәч, ташлап калдырган кызым исемә төшә башлады. Тик аны эзләп карарга батырчылыгым җитмәде. Кире кагар, күралмас дип курыктым.   Салих белән кушылганга алты ел вакыт узгач, Интернеттагы битемә хат килеп төште. “Апа, сез минем әни түгел микән? Төс-кыяфәтләребез охшаган. Исемегез дә Гөлия. Кыз чактагы фамилиягез Шакирова түгелме?” – дигән. Хатны укыганмын да аңымны җуйганмын. “Ашыгыч ярдәм” табиблары тавышына уянып киттем. Салих бер сүз дә әйт­мәде. Балалар да дәшмәделәр. Миңа берни аңлатырга туры килмәде. Ачык калган биттәге язуны барысы да укыган иде инде.   Шул көннән соң компьютер янына килергә куркып бик озак йөрдем. Бары тик ике айлап вакыт узгач кына бу кыз балага хат язып җибәрдем. Телефон номерымны бирдем. Адресымны күрсәттем. Ике атнадан ишектә кыңгырау чылтырады. “Исәнме, әни! Мин сине бик аңлыйм. Яшь вакытта бала кирәк түгел инде ул. Син мине хәзер кабул ит”, – диде.   Ни әйтергә дә белмәдем, еладым гына. Кызымның исеме Илсия икән. Балалар йортыннан алган әти-әнисе юл һәлакәтендә үлеп киткәннәр. Казанга укырга килгәч, Илсия мине эзли башлаган. Ул көнне миннән дә бәхетле әни юк иде. 19 яшен тутырган кызым “әни” дип каршымда тора. Янымда калган балаларым йөге­реп кенә йөри. Шул көннән Илсия бездә яши башлады. Аллаһы Тәгаләмә рәхмәтләр укыйм. Әллә ике ятим балага әни булганым өчен олыгайган көнемдә бәхетле итте микән? “Дүрт аяклы ат та абына”,– диләр. Ялгышмыйча гына яшәү авыр. Шуңа күрә хаталарны вакытында төзәтеп, яхшылыклар эшләп яшәргә кирәк.  Гөлия ГАЙНУЛЛИНА 151 | 17.10.2014 (полный текст новости)

  • 2014-10-18 01:36 Калфак чигү дә кыйблабызны барлау ул (ФОТО)
    18.10.2014 Мәдәният Мин үзем яшьтән чигү чигеп үстем, әле дә вакытым булганда тиз генә утырам да, үземә ошаган берәр нинди чигүне чигеп куям. Казанда Бөтендөнья “Ак калфак” хатын-кызлары оешмасы калфак һәм изү чигү буенча мастер-класс үткәрәчәген белгәч, түз¬мәдем, барсын да үзем барып күрәсем, өйрәнәсем килеп китте. Югыйсә, яшем дә бар бит инде, чигү чигәргә һәвәслегем дә, тиешле тәҗрибәм дә җитә кебек. Мин әйтәм: “Яшьләрне дә алып барырга кирәк, күрсеннәр, өйрәнсеннәр”. Ә инде мин үзем барсам, яңа гына эшли башлаган Самара өлкәсе хатын-кызларының “Ак калфак” оешмасында бу эшне җәелдереп җибәрергә җиңелрәк булачак. Тәвәккәлләдем һәм без өчәү - Самараның “Алтын инә” ательесы хуҗабикәсе Гөлнара Насыйрова, төрле милли киемнәр тегү остасы Алсу Баязитова һәм мин, төнге автобуска утырып, Казанга киттек.   Безне, иртән иртүк барып җитүгә, Бөтендөнья татар конгрессы башкарма комитетында бик җылы каршы алдылар. Чарага Татарстанның үзеннән дә, Россия төбәкләреннән дә, хәтта Казахстан, Кыргызстан, Латвия кебек илләрдән дә килүчеләр бар иде. Барлыгы сиксәннән артык хатын-кыз җыелды.   Мастер-класс Милли-мәдәни үзәк залларының берсендә түгәрәк ясап төзелгән зур өстәлләр артында алып барылды.   Безне котларга конгресс рәисе Ринат Закиров үзе килгән иде. Ул безгә зур уңышлар теләде, хатын-кызларыбызны татар милләтенең төп терәге дип атады. Бөтендөнья “Ак калфак” оешмасы җитәкчесе Кадрия Идрисова да безгә карата әйтергә җылы сүзләр таба алды.   Менә, ниһаять, без эшкә тотындык. Мастер-классны алып баручы, модельер Ләйсәнә ханым Хаҗиева иң элек күкрәк япмасын ничек дөрес итеп чигәргә икәнлеген аңлатты, аны бисерлар белән ничек бизәргә кирәклеген дә күрсәтте.   Без - самаралылар, Гөлнара, Алсу ханымнар һәм мин бергә утырып, башыбызны да күтәрмичә чигәбез дә чигәбез генә. Аеруча Гөлнарабыз бик җитез эшли, кулы-кулга иярми. Менә аның янына башкалар да килеп, киңәш бирүен сорый башладылар. Аның нык оста булуын әллә кайдан ук бик тиз күреп алганнар. Ә Гөлнарабыз беркемгә дә каршы килмичә, үзенең киңәшләрен бирергә тырышты. Аның чигүе дә күзгә күренеп матурая гына барды. Ә миңа әле озак, кичкә кадәр маташырга туры килде. Шулай да бу эштән башкалар кебек чын ләззәт таптым, диясем килә.    Бер кузгалмый чигү өстендә озак утыру бераз талчыктыра да икән. Әнә кайберәүләр үз алларына әкрен генә җырлый да башладылар. Җыр кешегә хәл өсти, ял иттерә, диләр бит. Мин дә кырыемда гына утырган танылган шагыйрәбез Шәмсия Җиһангировага кушылып шулай ук җырларга керештем.   Кадрия ханым безнең арганлыкны күреп, бераз ял итеп алырга рөхсәт бирде. Уртага чыгып биергә алынучы ханымнар да, туташлар да табылды. Башкортстаннан килгән Лилия ханым җитәкчелегендә чын “Аулак өй” башланып китте. Кайсыларыбыз бии, кайсыларыбыз җырлый, кайсыларыбыз чигүләрен дәвам итә.    Күпме тырышсам да кичкә кадәр чигүемне тәмамлап өлгерә алмадым. Барыбызны да баштан милли музейдагы Казанның 1000 еллыгына багышланган экспонатларны күрсәтергә алып бардылар, аннан зур тамаша залына җыелышып концерт карадык. “Кызыклы йорт” дип аталган әлеге концертны бер гаиләдә туып үскән биш кыз искиткеч итеп оештырган иде.    Шулай беренче көнебез сизелмичә үтеп тә китте. Кичен арып-талып кунакханәгә кайткач та, озак ял итәргә туры килмәде. Башкортстанның Бишбүләк районыннан килгән җирле “Ак калфак” оешмасының күптәнге җитәкчесе Лилия ханым Әхмәтшина безне үз бүлмәсенә чәйгә чакырып алды. Һәм биредә без чын “Аулак өй” оештырып җибәрдек. Анда без аерым-аерым да, күмәкләшеп тә халкыбыз җырларын җырладык, мөнәҗәтләр дә әйттек, Тукаебызның шигырьләрен дә укыдык. Башкортстанның Нефтекамск шәһәреннән килгән Сафия ханым якташлары, күренекле шагыйрь Әнгам Атнабаев шигыренә үзе иҗат иткән бик матур җыр башкарды, шагыйрьнең шигырьләрен дә укып күрсәтте. Мин дә яңа танышларыма “Әлхәмдерилләһи раббилгаләмин” догасының мәгънәсен аңлатып, аны ничек дөрес итеп әйтергә өйрәттем. Бу аларның барсына да ошады кебек. Башка догаларның укылышын язып бирүемне сораучылар да булды.   Икенче иртәдә эш урыннарыбызга килгәндә, зур зал төрле газета-журналларның, радио-телевидение каналларының хәбәрчеләре белән тулган иде. Гөлнара Насыйрова үзе белән Самарадан алып килгән чигүле түбәтәйләрне, камзулларны тезеп күргәзмәгә куйды. Үзен шунда ук уратып алып, фотосурәткә төшерә, интервью ала башладылар. Читтә яшәүче татарларның тормышы күпләрне кызыксындыра, күрәсең. Ә чыннан да, безнең дә дөньяга күрсәтерлек, мактанырлык әйберләребез бар бит. Без кемнән ким?! Менә калфак, изү чигәргә дә өйрәнәбез.   Мин үземнең күкрәк япмасын тәмамлап, калфагымны чигә башладым. Алсу да, Гөлнара кебек үк, үзенең бөтен чигү эшләрен тәмамлап килә иде инде. Алар икесе дә чын һөнәр ияләре шул.    Кич якынлашып килгәндә, үзебез чиккән әйберләребезне киеп, бөтенебез бергә күмәкләшеп, фотосурәткә төштек.Ә Кадрия ханым безнең белән саубуллашып, эшебездә уңышлар теләде.   Кунакханәдә барыбызны да бу ике көндә инде дустыбызга әйләнгән шагыйрә Шәмсия ханым Җиһангирова көтә иде. Аның белән бергәләп тагын бер шигърият кичәсе уздырдык. Шәмсия ханым үзенең “Кыйбла барлау” дигән шигырен укыды һәм барыбызга да аның нөсхәсен таратты. Анда мондый юллар да бар:   Кемнәр белән генә  аралашсам, Йөрсәм дә мин хәзер кайда да,  Беренче эш итеп кыйблам барлыйм, Кальбемне юнәлтәм  кыйблага... Без кыйбланы шөкер  таптык та бит... Күңел тыныч түгел шуңарга -  Онытмыйбыз микән  балалардан  “Кыйблаң кайда?” - диеп  сорарга.   Менә шундый гыйбрәтле тирән мәгънә салынган бу шигырь юлларына. Без Казанга һәрвакыт нәкъ менә шушы кыйблабызны барларга җыелабыз түгелме?! Менә бу килүебездә дә калфак, изү чигәргә өйрәнеп, кайткач өйрәнгәннәребезне башкаларга да, яшьләребезгә һәм балаларыбызга да өйрәтеп, аларны да кыйблабызны белергә һәм табарга, халкыбызның тарихын, мәдәният-сәнгатен, гореф-гадәтләрен саклап калырга булышырга тиеш икәнлегебезне ныграк аңладым кебек. Башкаларга да шушы хакыйкатьне аңлата алсам икән.   Югарыдагы фотода: Разия ӘЮПОВА (сулда) һәм Гөлнара НАСЫЙРОВА Казанда мастер-класс вакытында.     Күргәзмәдә Самара кәләпүшләре һәм камзуллары.   Разия ӘЮПОВА | (полный текст новости)

  • 2014-10-18 01:36 “14 сыердан – көнгә өч мең сум!”
    18.10.2014 Авыл “Мал-туар асрарга бик авыр” дип, яки шәһәрчә яшәү теләгенә буйсынып, сыер малын бетерүчеләр күбәеп китте авыл җирендә. Мал-туар арасында исләнеп йөрисе юк, җәен печән әзерләү эшеннән дә азат буласың. Сөтне сатып кына аласың да, шәһәрчә яшисең! Мин андыйларны гаепләргә теләмим, һәркем тормыш арбасын үзе булдыра алганча тарта... Ә менә Нурлат районы Биккол авылында яшәүче Әхмәтшиннар 14 баш сыер асрап көн күрә. Эштән зарланмый алар, алга таба мал башын арттыру да уйларында юк түгел. Мин килгәндә хуҗа кеше вак-төяк эш белән ишегалдында кайнашып йөри иде. – 1992 елда кисәк кенә әти үлеп китте. Без ул вакытта Тольятти шәһәрендә яши идек. Янәдән авылга күченеп кайттык, – дип сүз башлады гаилә башлыгы Рәис абый. – Хатыным Чүпрәле кызы. Аның белән Ульян өлкәсендә, туган көндә таныштык. Бер күрүдә гашыйк булдым үзенә. Алты айлап йөргәч, өйләнешеп тә куйдык... Әти үлгәндә хуҗалыкта ике сыер калды. Без шуларны әкренләп 14 башка җиткердек. Аннан кала алты баш бозау, ике зур үгез, бер тана, берничә баш сарыгыбыз бар.     Ә бит шуның кадәр малны ир белән хатын берүзләре карап тора! Улы белән кызлары Казанда яши, аларның да үз тормышлары инде хәзер. Әле шушы эшләргә өстәп, Абдуллиннар халыктан сөт тә җыя. Аны Самара өлкәсендәге Кошкин райпосына илтеп тапшыра Рәис абый. Ә хатыны Зөлфия халыкка сөт акчасы өләшә. “Бәянең 14 сумнан төшкәне юк.  Акчаны 10 көн саен биреп барабыз”, – ди йорт хуҗасы.   – Саву аппаратлары белән эш итәсездер инде? – дим.   – Бер аппаратны үзебез сатып алдык, икенчесен район башлыгы бүләк итте. Аңа кадәр хатын 7-8 сыерны кул белән үзе сауды. Хәзер дә берничәсен үзе башкара әле.    – Печән, азык-төлекне трактор белән ташыйсызмы?   – Гектарлаган җирләребез юк. Печәнне үзебез дә чабабыз, сатып та алабыз. Җәй буе сыерлар авыл көтүендә йөри. Трактор юк, бөтен эшне ат белән башкарабыз. Әле бер ай элек кенә ат белән тайны урлап чыгып киттеләр. Этне дә йоклатканнар, өрмәде. Эшләгәнне яратмыйлар бездә... Атым буаз да иде. Акчага әйләндерсәң, ким дигәндә 80-90 мең сум дигән сүз.    – ...Кеше бит башка төр мал белән дә эш алып бара... Сез кызыкмыйсызмы? Әллә сыер асрау файдалыракмы?   – Әлбәттә! Сыердан көн саен акча керә. Иртә-кич – 190 литр сөт савыла. Бер көнгә 3 мең сум дигән сүз. Бозавы да әзме-күпме файда китерә аның. Мисал өчен, быел 9 бозау саттык, 6сын үзебездә калдырдык. Берсен-берсен 5-6 меңгә җибәрдек.   Рәис абый белән сөйләшеп торганда, өй ишегеннән хуҗабикә күренде, ул да безнең әңгәмәгә кушылды:   – Кеше яллап эшләгәнебез юк, Аллага шөкер! Берәүнең дә безгә килеп, бер сәнәк тирес тә атканы юк. Төн дип тормыйбыз, салам, печәненә чыгып китәбез. Рәис: “Әйдә, берәрсенә әйтик”, дисә дә, “кирәкмәс” дип каршы төшәм. Аннары бездә  монысы – ир, тегесе хатын-кыз эше дигән нәрсә юк. Ялларда балалар кайтып булыша. Безгә тимәсеннәр, хәләл юл белән эш алып барганга көнләшмәсеннәр генә, – ди Зөлфия ханым.   – Шуның кадәр мал асрап, эштән арып киткән чакларыгыз да буладыр? – диюемә: “Арыгач, тәгәрәп китәсең дә, кабат сикереп торып эшли башлыйсың. Кыен булса, шуның кадәр мал асрап булмый. Кешегә түгел, үзебезгә дип эшлибез,  – диде Әхмәтшиннар.  Чын мәгънәсендә хезмәткә гашыйк гаилә булып күңелемдә калды алар.    Сүз уңаеннан шуны да әйтим, Бикколда бер генә сыер асраучылар бармак белән генә санарлык икән. Һәр йортта икедән алып бишкә кадәр сыер малы тоталар. Авылның төп кереме дә сөт һәм иттән. Яшелчә үстерү белән бик мавыкмыйлар бу якларда. “Самара өлкәсе белән чиктәш булгач, гомер-гомергә әлеге як татарлары “безне чуашлар ашата” дип яшәгән. Алар бит күпләп суган, яшелчә үстерү белән шөгыльләнә”,  – диде Биккол авыл советы рәисе Рәмилә Әхмәтшина.     1     2   Казан – Нурлат – Казан.   Нәзилә ХУҖИНА | (полный текст новости)

  • 2014-10-17 10:05 Диләрә Ваһапова: «Федераль каналда татарча җырлау – үзе бер җиңү» (ИНТЕРВЬЮ)
    17.10.2014 Шоу-бизнес Узган атнада Диләрә Ваһапова, «Голос» проектында татарча җыр башкарып, жюрине генә түгел, бар тамашачыны шаккатырды. 29 яшьлек кыз, федераль каналда татарча җырлауны үзе бер җиңү, дип белдерде. – Бүген Диләрә гастроль мәшәкате белән кайный. Без шалтыратканда, аларның «Мураками» төркеме Төмән өлкәсеннән Курганга юл тота иде. – Диләрә, «Голос» проектында ярымфиналга үтүең белән котлыйм. Гастрольләр белән бәйгене ничек берләштермәкче буласың? – «Голос» – телевизион проект, күп әйбер яздырып төшерелә. Алга таба күз күрер инде. Әле аның турында уйлаган юк. Минем директорым да хәлгә керә белә торган кеше. – Ни өчен чыгыш ясар өчен нәкъ менә «Солдат» җырын сайладың? Җырның татарча тәрҗемәсенең авторлары кем? – Бу җырны кайчандыр дустым Йолдыз Федорченко апам Карина белән «Йолдызлык» фестивалендә чыгыш ясар өчен махсус тәрҗемә иткән иде. Аннан соң бик күп вакыт үтте. Текст та онытылган. Татар телендә дөрес җырларга шулай ук иптәш кызым Алия Насыйрова ярдәм итте. Ләкин җырлавымда башкорт акценты сизелде. Минем әби башкорт, шуңа да сөйләмем татарларга хас булмаган каты (бас) тавыш белән чыга. – Проектта кайсы жюри әгъзасы төркеменә керергә теләгән идең? – Пелагея яки Леонид Агутин төркемендә үземне сынап карыйсым килде. Пелагеяның иҗаты якын миңа. Ләкин мине Дима сайлады, аның өчен дә чиксез шатмын. – Алга таба да проектта синең татарча җырлавыңны ишетербезме? – «Пятница» төркеменең җырын тәрҗемә итеп сәхнәгә чыгу да минем тарафтан үзе бер җиңү, шул ук вакытта чиктән тыш «оятсызлык» та иде. Миңа кадәр «сукыр» тыңлауларда татарча җырлаучы булмады. Алга таба урысча яки инглизчә җыр башкарырбыз дип уйлыйм. – Без, казанлылар, никтер сине гел гитара белән истә калдырган. Проектта да син үзеңә яхшы аккомпонировать иттең. Гитара белән ничә яшьтә «дуслаштың»? – 12 яшемдә «Носки» дигән беренче җырымны яздым. Аны Андрей Малаховның «Большая стирка» программасында да башкарырга туры килде. Шуннан бирле гитарадан аерылган юк инде. Мин кечерәк, әле уен коралларында уйный алмаган вакытымда да, апам Каринаны, бишәр тапкыр гитарада уйнап, бишек җырларын җырлатып тилмерткәнмен. – Сине «Сәләт» лагере «сәлкешләре» дә яратып искә ала. Ә синең үзең өчен бу лагерь нинди хатирәләр саклый? – Мин «Сәләт»не бик яратам. Кызым бераз үскәч, аны да телне, милләтне, гореф-гадәтләрне саклаучы шушы лагерьга бирәчәкмен. Ел саен фестиваль була торган Биләр шәһәре дә мәңге күңелемдә бер якты хатирә булып истә калыр. Минем өчен «Сәләт» ул – искиткеч мохит, иң яхшы балалар һәм шул балаларны туплап, сәләтле шәхесләр тәрбияли торган җиргә нигез салучы Җәүдәт абый Сөләйманов. – Синеңчә, күп җирдә татарның кем икәнен дә белмәгән заманда, яшь буында мили үзаң тәрбияләү кирәкме? – Мин үз халкымның бер генә традицияләрен дә калдырмаска тырышам. Татар тамырларын саклап калу безнең киләчәк өчен бик мөһим. – Син җырчы гына түгел, шагыйрә дә бит әле. Иҗат итәр өчен илһам чыганагын каян аласың? – Минем өчен илһам чыганагы ул – мәхәббәт. Тормышка, дөньяга, әйләнә-тирәмдәге кешеләргә мәхәббәт. Мин иҗат белән шөгыльләнүче бөтен хатын-кызлар кебек хаоска бирелүчән, беркатлы кеше, шуңа шигырьләрем дә бераз сәеррәк.  Алисә САБИРОВА | (полный текст новости)

  • 2014-10-17 10:05 Башкортстанда мамонтлар "зираты" табылган (ФОТО)
    17.10.2014 Могҗиза Быел җәйдә Кырмыскалы районында Агыйдел елгасы буендагы карьерда эшчеләр күпсанлы хайван сөяге калдыклары казып чыгарган. Бу турыда тиз арада галимнәргә җиткергәннәр. Әлеге хәбәр Этнологик тикшеренүләр институты сайтында шушы көннәрдә генә чыкты. Башкортстанда мамонт калдыклары моңа кадәр дә булган. 1970 елда табылган Хазәр (Башкорт) мамонты скелеты музейда тора инде. Җәйге табылдыкның зур әһәмияткә ия булуы шиксез. Чөнки анда сөякләр күп санда. Димәк, хайванның тулы скелетын җыеп булу ихтималы зур. Галимнәр карьерда казу эшләрен дәвам итәргә планлаштыра. Калдыкларны Археология һәм этнография музеена тапшырганнар. Музей хезмәткәре журналистларга "Мамонтның нинди җенестән булуын һәм яшен белү өчен, палеонтологлар чакырдык", дип белдергән.   --- --- | 17.10.2014 (полный текст новости)

  • 2014-10-17 10:05 Доллар һәм евроның артуына, сумның аска тәгәрәвенә борчыласызмы? (Сораштыру)
    17.10.2014 Икътисад Икътисад тотрыклы түгел, Россия сумы куәтен югалта бара. АКШ долларына карата ул арзаная. Бер доллар 40,9 сум тора. Евро да бер урында таптанып тормый, ул соңгы айларда үсәргә ярата, бер евро 52сумга кадәр җитте. Россия Үзәк банкы резервтагы 866 млн долларның сатылганын хәбәр итте, октябрь башыннан инде 5,9 млрд доллар сатылган. Россия Үзәк банкы башлыгы Эльвира Нәбиуллина тиздән валюталар тотрыкланачак дип өметләндерә дә үзе. Әмма халык сумның арзанаюына борчыла, аның белән бергә товарларга да бәяләр арта, диләр. Кемдер икътисадтагы бу күренешнең сәбәпләрен Украинадагы хәлләр кайтавазы ди, кайберәүләр Европа белән АКШның мәкерле эш итүендә күрә, өченчеләре Россия икътисады ярык тагарак янында утыра дип саный. Ә сезне сумның тотрыксыз булуы борчыймы? Нишләргә җыенасыз? Алсу ИСМӘГЫЙЛЕВА, эшмәкәр:   – Сумның аска тәгәрәве – борчылырлык хәл. Минем өчен бу актуаль, чөнки бизнес белән шөгыль­лә­нәм. Сумның бәясе төшү белән (ә бу хәл Кырымны кушканчы ук башланган иде), оешманың керем күләмен бүгенге хәлгә пропорциональ килеш саклар өчен, без күрсәткән хезмәт бәясен арттырдык. Әмма сум төшүен дәвам итте, ә бәяләрне көн саен күтәреп булмый. Озак вакытлы килешүләребез, күптәнге клиентларыбыз бар. Бәяне һаман-һаман арттырсак, алардан да колак кагуыбыз ихтимал. Икенче ягы да бар: икътисад түбәнгә тәгәрәгәндә күп кенә оешмалар чыгымнарын опти­маль­ләштерә башлады, кайбер хезмәтләрдән баш тартты. Бу исә – клиентлар саны кими дигән сүз. Бәя күтәрү турында сүз дә була алмый. Керем күләмен сак­лап калу өчен яңа төр хезмәтләр тәкъдим итү юлларын эзлибез. Хәзерге заманда бер кулга бер һөнәр җитми, шуңа һөнәрләрне арттыру мәслихәт.   Морат СИРАҖИН, фермер:   – Нинди паника ди?! Мин – оптимист! Бу – без­нең өчен бик уңайлы вакыт. Акчагыз бар икән, мал сатып алыгыз, сөт, каймак җитештерегез, ит продукциясен сатыгыз. Күп итеп җир алыгыз да бәрәңге, кишер, суган, помидор, кыяр утыртыгыз! Авыл хуҗалы­гында эшләүчеләр бу мөм­кинлекне куллансын. Чит илдән кергән  химияле ризык бетсен, аны сатып алу хәерле түгеллекне аңлый башлады кеше. Менә кәҗә сөте, сыр артыннан чират торалар миңа! Керемем, киресенчә, артты. Тик тормагыз, нидер эшләргә ки­рәк, акчамны югалтам дип калтырып торучылар акчаны белем эстәүгә тотсын.   Илдар ХӘКИМОВ, җырчы:   – Дөньяда, Россиядә барган хәлләрдән без дә читтә кала алмыйбыз, без­гә дә тәэсир итә ул. Кемдер аны ныграк сизә, кемдер азрак. Әмма кү­ңелле кү­ренеш түгел. Алай гаилә керемебез кимеде дип әйтә алмыйм, чыгымнар бюджеты да кыскармады. Кибеткә бар­ганда бәяләр­нең артуын сизмәдем, дөрес­рәге, мин тиеннәрне санамыйм. Ризыкны да арзанмы яки кыйммәтме дип карамыйм, ә файдалысын, сыйфатлысын сайларга тырышам. Концертлар азаермы – белмим. Быел без ял итәбез, тамашалар куймыйбыз. Килә­се елда ничек булыр, күз күрер. Әмма икътисад тотрыклы булса, күңел тынычрак.   Лилия ГАРИПОВА, Яшел Үзән районы, сатучы:   – Халык борчыла. Кибет­кә килүчеләр, бәяләр тагын артыр инде, дип сөйләшә. 1998 елдагы кебек хәлләр булырмы икән? Ничектер әле сумны тотып торалар кебек, әмма чуан кебек тишелеп чыгар да инфляция аркасында бәя­ләр кинәт үсеп китәр төсле. Ирем: “Нефть бәяләрен мах­сус шулай түбән тәгәрә­тәләр, шуңа күрә сум да авыр хәлгә калды. Килешә алсалар, барысы да үз урынына утырыр”, – дип әйтә. Авыл халкында “тере” акча юк инде ул, иң бай кешеләр – пенсионерлар. Танышларым фатир сата, менә алар авыр хәлдә. Сатсалар, ул акча югалмасмы? Берсе дә бернинди гарантия бирә алмый. Сатып алучыга да кыен, аннары фатир бәясе арзанайса, утыр да еламы? Бигрәк берни фаразлап булмый. Хәер­лесе белән килсен иртәләр дип телисе генә кала. --- 151 | 17.10.2014 (полный текст новости)

  • 2014-10-17 10:05 Төрмәдән ачык хат
    17.10.2014 Язмыш Ватан алдындагы бурычымны үтәргә 10 ай вакыт калып бара. Тик бер төн шул 10 ай вакытны 10 елга үзгәртте дә куйды... Ничек шулай булды соң бу? Теге вакытта шайтан мине нигә җинаять кылырга мәҗбүр итте? Бу сорауларга башымда җавап табарга күпме тырышам. Ул вакытта килеп чыккан хәлне аңлата алмыйм, әйтерсең минем уйларым белән читтән кемдер идарә итте. Төрмәгә эләгеп, берникадәр вакыт узгач, ул төнне килеп туган проблеманың башка чишелеше булганлыгын аңладым мин. Тик бик соң иде инде... Хөкем чыгарыл­ган: 10 елга ирегеннән мәхрүм итәргә. Бу сүзләрне ишеткәч, моның нәрсә икәнен ахырга кадәр аңламадым да. Бик тиз үтеп китәр кебек тоелды. Тик арттан тимер ишек ябылуга ирегемнән мәхрүм ителеп, аяз күкне һәм кояшны рәшәткә аша гына күреп үткәрәчәгемне аңладым.  Беренче көннәрдә, мин мондый шартларда бу кадәр вакыт түзә алмам кебек тоелды. Бу сис­темада физик түгел, ә әхлакый яктан сынуымнан курыктым мин. Биредә психологик яктан бик авыр, тирә-юньнән дә һәрвакыт басым. Төрмәнең үз кануннары һәм алар иректәге тормыштан күпкә аерыла. Үзеңнең көчсезлегеңне күрсәтсәң, синең өстән идарә итәргә әзер тоткыннар бик күп монда. Тик шулар арасында аңлаучан, ярдәм кулы сузарга әзерләре дә бар. Төрмәдәге кебек бердәмлекне минем иректә күргәнем юк иде. Хөкем ителүемнең беренче елларында мин бер карт белән таныштым. Ул вакытка бу карт инде 6 тапкыр ирегеннән мәхрүм ителеп, барлыгы 30 ел төрмәдә утырган иде. Ул миңа: “Бүре кануннары буенча яшәргә өйрәнсәң, көтү (өер) сине беркайчан ташламас. Төрмә күп нәрсәләргә өйрәтә”, - диде. Һәм бу, чыннан да, шулай. Тоткынлык башкача уйларга, фикерләргә өйрәтә. Бар яклап сынап карый. Мин монда кергәндә, 20 яшен тутырмаган егет идем. Биредә үстем дияргә була, тормышка карашым үзгәрде.   Иректә дә тормыш үзгәргәндер инде. Яраклашыр өчен күпме вакыт кирәк булыр икән? Яңадан яшәргә өйрәнәсе бар. Бүгенге көндә күңелемдә бары тик бер теләк - яшәү теләге. Мин моны нинди сүзләр белән аңлатып бирергә белмим. Менә шул теләк минем барлык эчке дөньямны биләп, көч биреп тора. “Күпме калды әле?” - дип сораучыларга: “1 ай”, - дип җавап биргәндә үзем дә ышанмыйм. 10 ел вакыт узар кебек тоелмаган иде. Шушы еллар эчендә Аллаһы Тәгаләдән әти-әниемнең исән булуын һәм минем кайтуымны көтүләрен сорадым. Һәр ата-ана үз сабыен нинди генә кыенлыклар килсә дә якларга, аңларга тырыша. Җавапсыз сораулар күп калса да, әти-әни моңа “күзен йомарга” тырыша. Минекеләр дә шундый! Тик мин аларны 1 дистә ел ут эчендә диярлек яшәттем. Алар өчен бала һәрвакыт бала булып кала. Тик моны без бик соң - әти-әниләргә якты дөньяны бүләк иткәннәре, назлары өчен рәхмәтләр җиткерергә аз гына вакыт калып барганда гына аңлыйбыз. Вакыт аккан саен, алар да картая бит...    Мин кылган җинаятем өчен бик үкенәм. Тик терсәкне тешләп булмый. Яшьлек рәшәткә артында узган. Ә тормыш дәвам итә. Кылган хаталардан сабак алып, алга таба яшисе бар. Заман белән бергә атларга өйрәнәсе бар, Алла боерса!   Барыгызны да һәр адымны уйлап ясарга киңәш итәм. Яшьлектәге юләрлек тормышка тап төшермәсен иде. Ирекнең кадерен белегез.   Исемем редакция өчен генә.   | (полный текст новости)

  • 2014-10-17 10:05 Рамил Шарапов: «Театрдан китүемне әни авыр кичерде»
    17.10.2014 Шоу-бизнес Куе кара кашлары аркасында «Мазда» кушаматы ябышкан Рамил Шарапов Буа сатира театрыннан киткәннән соң, аны мактаучылар да, хурлаучылар да булды. Инде аннан киткәнгә дә шактый вакыт узды. – Рамил, сине халыкка Буа сатира театры танытты. Бирегә ничек килеп урнашу тарихыңны искә төшереп ал әле. – Мин әлеге театрга кайчан кайтасымны белдем. Юллама белән укыдым чөнки. Раил Садриевка рәхмәт, бюджет бүлегендә укытты. Биредә биш ел эшләдем. Кеше гомеренең бер институт чоры инде бу. Европада кеше һәр биш ел саен эшен алыштырып тора бит, менә минем дә шулайрак булды инде.   – Китү карары ничек туды?   – Мәктәпне тәмамлагач та, оядан чыгып китәбез бит. Бу да шулай булды. Өйләнгәч, улым тугач, фикерләр үзгәрде. «Эшләсәм тагын бер ел гына эшлим», – дип уйлап куйдым. Китү теләгемне алты ай алдан әйттем. Артист кеше үсәргә тиеш. Ялгышсам да, абынсам да, җиңүгә ирешсәм дә – үзем гаепле.   – Барыбер күңелнең бер читендә сагыну хисе яшидер әле.   – Ничек әйтим? Коллективта булган кызык хәлләр, гастрольдәге маҗаралар сагындыра. «Елмай» проектын горурланып карыйм. Тарихка кереп калдым. Бик зур рәхмәт Буа сатира театрына!   – Киләчәктә яңадан юллар кисешеп, әлеге театр белән хезмәттәшлек итәргә уйлаганың юкмы?   – Уртак проектлар турында әйтәсеңме? Үзләре теләсәләр, мин әзер. Укучылар дөрес аңласын, мин театрны ташлап китмәдем, ә үз аягымда киләчәккә таба баруны сайладым.   – Раил Садриев белән ничек аерылыштыгыз?   – Дустанә мөнәсәбәттә калдык. Ир белән хатын кебек аерылыштык.   – Якыннарың, сине белүче буалылар театрдан китүне ничек кабул итте?   – Әнигә авыррак булды. Ара ерагайды чөнки. Иҗатка битараф булмаучылар: «Югалып калма!» – дип теләк теләде.   – Бүген кайларда эшлисең? Сине ничек күрергә була?   – Хөкүмәт эшендә эшлим. Дәүләт күләмендәге чаралар алып барам. Вазифам – алып баручы, педагог-оештыручы. Күптән түгел «Казан-Арена»да чираттагы бәйрәм концертын алып барганда, тамашачылар танып алды. Бер апа яныма килеп хәтта: «Син экраннардан гына җүләр, тормышта бик матур икәнсең», – диде.   – Рамил, киләчәккә планнарың нинди?   – Татарстан буйлап «сольный» концертлар оештырырга уйлыйм. Менә әле Пермь якларыннан кайтып төштек.   – Кайда яшисең?   – Буадагы фатирымны калдырып, гаилә белән Казанга күчендек. Фатир яллап торабыз.   БЕЛЕШМӘ:   Исеме: Шарапов Рамил Рафыйкъ улы; Туган көне: 1990 елның 13 апреле; Туган җире: Буа районының Адав-Толымбай авылы; Гаиләсе: Әтисе – Рафыйкъ, әнисе – Равия, тормыш иптәше – Земфира; улы – Раян. Белеме: Казан театр училищесы, Социаль-гуманитар белем институтында психолог белгечлеге алган. Читтән торып Мәдәният һәм сәнгать университетында укый. Ландыш КӘБИРОВА | (полный текст новости)

  • 2014-10-17 10:05 Сергач райпосы рәисен Равил хәзрәт Гайнетдин Рәхмәт хаты белән бүләкләде
    17.10.2014 Дин Җәмгыятьтә милли традицияләрне, мөселман йолаларын һәм милләтара, диниара бердәмлекне ныгытуга зур өлеш керткәне өчен Сергач Земство җыены депутаты, Сергач райпосы рәисе камкалы Равил Мангушевны Россия мөфтиләр Шурасы рәисе шәех Равил хәзрәт Гайнетдин күптән түгел Рәхмәт хаты белән бүләкләде (фотода). Шуны исбатлаган ачык мисал – Равил Салех улы Мангушев ике ел рәттән татар халык иҗаты фестивален уздырырга “Туган як” газетасы редакциясенә булышлык күрсәтте, өлкә татарларының милли-мәдәни тормышында, иҗтимагый эшчәнлегендә актив катнаша. Менә бүген дә ул дин кардәшләребезне Корбан гаете белән котлый. “Дини бәйрәмебез мөбарәк булсын! Ул һәрберебезгә көч-куәт өстәсен, игелекле эшләргә, гамәлләргә өндәсен, якты өметләр алып килсен. “Туган як”ны укучыларга ихлас күңелемнән саулык-сәламәтлек, тормыш тынычлыгы, гаилә бөтенлеге һәм иминлеге телим”, - дигән изге теләкләрен юллый Равил Мангушев. | (полный текст новости)

  • 2014-10-17 10:05 Татарча көрәш буенча республикакүләм ярыштан ФОТОрепортаж
    17.10.2014 Спорт Бүген 17 октябрь көнне һәм иртәгә Казанның "Ак барс" көрәш сараенда Татарстанның авыл-районнарыннан килгән иң көчле көрәшчеләр бил алыша. Безнең фоторепортаж:                   1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 Шамил АБДЮШЕВ фотолары --- | 17.10.2014 (полный текст новости)

  • 2014-10-17 06:41 Татарстанда яңгырлар һәм томан
    16.10.2014 Җәмгыять Татарстан синоптиклары фаразларына караганда, республикада томан, күз күреме 500 метр һәм аннан да азрак булырга мөмкин. Болытлы һава булачак, күпчелек районнарда яңгыр явачак. Төнлә Татарстан буенча температура 2-7 градус җылы, ә көндез – 3-8, көньяк районнарда 12 градуска кадәр җылы. Төнлә Казанда температура 3-6 градус җылы, көндез – 5-8.   17 октябрь төнендә республикада болытлы һава, юеш кар яварга мөмкин. Температура 2 градус салкын булачак, дип хәбәр итә ТР Гидрометеорология һәм әйләнә-тирә мохитне күзәтү идарәсе. | (полный текст новости)

  • 2014-10-17 06:41 “Татар кызы 2014” матурлык бәйгесендә Удмуртия данын Регина Хаҗиева яклаячак (ИНТЕРВЬЮ)
    16.10.2014 Җәмгыять 28 ноябрь - 8 декабрь көннәрендә Мәскәүдә татар дөньясында иң киң масштаблы россиякүләм “Татар кызы - 2014” матурлык бәйгесе узачак. Бу бәйгедә катнашу өчен татар гүзәлләрен сайлау максатыннан төбәкләрдә бәйгенең беренче туры үтте. Удмуртия Республикасы “Иман” татар яшьләре берлеге дә үз бүлекчәләре булган төбәкләрдә сайлау турлары узды. Республикабыз данын яклауга лаек дип табылган 3 кыз арасыннан Мәскәү жюрилары Можга кызы Регина Хаҗиеваны чакырдылар. Дөнья - кызыклы. Рәхмәт дисәң, сиңа рәхмәт дип әйтерләр.  Син елмайсаң, сиңа елмаерлар. Барысы да синнән башлана…   Регина Фирдәвес кызы Хаҗиева. 24 яшь. Тумышы белән Можга шәһәреннән. 2013 елда М. Т. Калашников исемендәге Ижау Дәүләт Техник Университетының “Системалы анализ һәм идарә” юнәлеше буенча магистратура тәмамлый. Параллель рәвештә “Кризиска каршы идарә белгече” дипломын да ала. Бүгенге көндә шул уку йортында аспирантурада укый һәм студентларга белем бирә.   - Регина “Татар кызы -2014” матурлык бәйгесенә кастинг турында каян ишеттең һәм ничек катнашырга җөрьәт иттең?   - Кастинг турында мин очраклы рәвештә дуслардан гына ишеттем, шулай да үземне сынап карарга булдым. Мин университет уздырган бәйгедә катнашып, “Тамашачы күңелен яулаучы мисс” исеменә лаек булган идем. Тәҗрибәмә таянып, кыюлыгымны туплап кастингта катнашырга булдым. Мин кечкенәдән бирле сәхнәдә чыгыш ясарга бик яратам. Күп еллар Можгада “Задоринки” хореографик ансамблендә шөгыльләндем. Студент елларында үзебезнең факультет уздырган һәр фестивальдә, һәр кичәдә актив катнаштым. Бу җәйдә “Селигер” халыкара форумына да бару бәхетенә ирештем. Биредә “Киләчәк укытучысы” сменасында А.И. Герцен исемендәге Россия Дәүләт университеты уздырган олимпиадада өченче урын яуладым.    - Кастинг нәтиҗәләрен гаиләң ничек кабул итте?   - Кастинг нәтиҗәләре турында мин әле күптән түгел генә белдем. Әтием дә, әнием дә, әлбәттә, бик сөенделәр. Чөнки бу - гади матурлык бәйгесе генә түгел, ә татар мәдәнияте фестивале.    - Удмуртия татарларының данын ничек якларга җыенасың?   - “Татар кызы - 2014” - бу бик тә кызыклы проект. Россиянең барлык төбәкләреннән җыелган татар кызлары бер атна буе финал өлешенә әзерләнәчәкбез. Ә финал өлеше бик кызыклы форматта узачак. “Кунакларны танылган артистлар катнашында Европа дәрәҗәсендәге театральләштерелгән шоу көтә”, - диләр оештыручылар. Финалда катнашу өчен милли костюм, кичке күлмәкләр, республика гербы төшерелгән футболка һ. б. кирәк. Бәйгедә сөйләр өчен мин Динар Абдуллинның “Туган як” шигырен дә ятлый башладым. Безнең милләт Россиядә халкыбыз саны буенча икенче урында тора. Шуңа да бу матурлык бәйгесендә үз республикабызны лаеклы яклыйсы килә.   - Регина, синең алда чыннан да бик зур максатлар тора, чөнки син Россия күләмендә Удмуртия татарларының йөзен күрсәтәчәксең. Без сиңа чын күңелдән уңышлар телибез.    Гүзәл ШАКИРОВА | (полный текст новости)

  • 2014-10-17 06:41 Мөнир Рахмаев гафу үтенә (ЭКСКЛЮЗИВ)
    16.10.2014 Шоу-бизнес Нәкъ өч атна элек Intertat.ru җырчы Мөнир Рахмаев белән шау-шу куптарган әңгәмәсен бастырып чыгарды. Ул язмада җырчы тормыш юлдашы Әдилә белән аерылышулары, аралары суынуның сәбәпләре хакында бәян итте. Мөнир 8 ай буе журналистлардан яшереп килгән серен Intertat.ru хәбәрчесенә сөйләгән иде. Һәркемнең дә тормышында үкенечле гамәлләре буладыр инде. Халык мәкалендә әйтелгәндәй, хатадан беркем дә хали түгел. Мөнир үзе дә, кызып китеп, ахырын уйлап бетермичә ачылып китүен әйтә. Ә журналист каләме эләктереп алган сүзләр дөньяның астын өскә китерергә сәләтле. Бу очракта да Мөнир үзе дә теләмәстән "капкынга эләккән" булып чыкты.  Хәзер бар сөйләгән сүзләре өчен үкенә... Бик зур хата ясаганына тәмам төшенеп, барлык кешедән гафу үтеүен белдерде. - Әдиләнең үзеннән, әтисе Айдардан, әнисе Эльмирадан, аларның якыннарыннан, барлык укучылардан, тамашачыларымнан гафу үтенәм... Кызып китеп, ачулык белән сөйләгәннәрем өчен бик үкенәм... Әдилә белән без гел сүзгә килеп яшәдек... Ләкин мин болар хакында сөйләми торып, бераз түзгән булсам, аның белән мөнәсәбәтләребез әйбәтләнгән дә булыр иде. Кызып китүем халык алдында нинди резонанс уятты?! Барысы да мине пиар өчен эшли дип уйлады... Әдиләне бик нык яратканымны хәзер генә аңладым. Аңардан башка яши алмаячакмын. Кешене югалткач кына, аны ничек яратуыңны, аңардан башка яши алмавыңны аңлыйсың икән. Аны ничек тә булса кире кайтарырга телим. Без бу тормышта барыбыз да хата эшлибез. Әдилә белән без бик күп нәрсәләр аша үттек. Ялгышуым аркасында, аны югалтасым килми, - диде Мөнир Рахмаев.     Бүгенгәчә Әдилә Мөнир белән аралашмый... Хәтта интрига тудырган әңгәмә турында белүгә, Мөнирнең Интернет челтәрендәге барлык битләренә “запрет” куйган. Берничек тә элемтәгә чыга алмаслык итеп эшләгән. Кесә телефонын әйтеп тә тормыйбыз. Мөниргә бик нык үпкәләгән.   Мөнир көннәр буе бары шулар хакында гына уйлый. Әдиләнең аны кичерә алу-алмавына бик борчылган чаклары... Хатасы өчен гафу үтенеп, 10 октябрь көнне Әдиләнең туган көненә сюрприз да ясаган булган. Танышлары аша Әдиләнең Казан дәүләт мәдәният һәм сәнгать университетында укыган сәгатьләрен белешеп, анда ул аниматор кыз җибәргән. Хәзер шулай котлау модага кереп китте бит. Махсус аниматор әйткән кеше янына килеп, заказ биргән кешенең теләкләрен, бүләкләрен җиткереп китә. Әлбәттә, болар барысы да түләүле хезмәт. Менә Мөнир дә шулай эшләргә булган. Аниматор кыз Әдиләгә Мөнирдән чәчәк һәм алтынчы модель i-phone бүләк иткән. Соңгы модель i-phone турында Әдилә күптән хыялланган булган. Аниматорның Әдиләне ничек котлаганын сез түбәндәге видеодан да күрә алырсыз.     Мөнир тагын бер сюрприз ясарга тора. 17 октябрь көнне узачак Казанның “LUXOR” төнге клубында җырчы Kristina Siның сольный концертына ике билет алган. Әлеге җырчының концертына бару – шулай ук Әдиләнең хыялы. Мөнир гел аның хыялларын тормышка ашырып килүе турында да әйтеп узды. Кайбер сәбәпләр, бер-береңне аңлап бетермәү, барысы да ызгыш-талашка китергән. Мөнир аерылышудан соң, Әдиләне бик нык яратканын аңлап, аны тизрәк үзенә кире әйләнеп кайтуын тели. Моның өчен барлык киртәләрне дә узып чыгарга әзермен, ди җырчы. Шулай ук Әдиләнең әти-әнисенә гафу үтенергә дип, өйләренә барачагын да әйтеп узды. Нәкъ җырдагыча, бер сүз житә кеше жанын яраларга, бер сүз җитә шул ярадан араларга... Без дә Мөнир белән Әдиләнең кавышуын, мәхәббәт учагын яңадан кабынуын телибез. Эльза ГАЗИЗОВА | 16.10.2014 (полный текст новости)

  • 2014-10-17 06:41 «ШК» журналисты гадәти булмаган тормыш рәвеше алып барган кешеләр янында булып кайтты (ФОТО)
    16.10.2014 Җәмгыять Кама Тамагы районының Антоновка авылында бер төркем сәеррәк кешеләр яши. Алар ялангач су коена, киенү рәвешләре дә үзгә. Кайберәүләр аларны секта, икенчеләре чегәннәрнең бер кавеме дип атый. Күпләр алар янына барырга, аралашырга курка, янәсе, сихерләп, гипнозлап, үзләре янында калдырырга мөмкиннәр. Әмма кызыксыну җиңде, тәвәккәлләп, барып кайтырга булдым. Дөрес, ирем үземне генә җибәрмәде. Антоновкадагы бу гаҗәп сәер кешеләрне күрергә икәү киттек. Кара төстән куркалар Башта шалтыратып очрашу турында сүз куештык. Трубканы алган Айгөл исемле хатын: – Безгә буш кул белән килмиләр, биш литр көнбагыш мае алып килегез, булмаса, бер капчык он, бәрәңге дә ярый, аннары безнең белән бергә ике сәгать агач утыртырга тиеш буласыз, безнең хәзер шундый акция бара, әгәр риза булсагыз, рәхим итегез. Әйтергә онытып торам, карадан киенмәгез, зинһар, бездә балалар бу төстән курка, кара төскә каршы түгелбез, шулай да ул төс дөньяда болай да күп бит, – дип тезде. Риза булмый кая барасың...Көнбагыш мае күтәреп, кунакка килеп төштек. Зур ак йортлары әллә кайдан күренеп тора. Чынлап та, кара төсне очратып булмый биредә. Бәдрәфләренә кадәр ак брезент белән тышланган. Капка тышында ук «Александрия бакчасы» дигән элмә такта каршы ала. Антоновкада мондый үзенчәлекле йортлар җидәү икән. Һәрберсенең үз исеме. Без килгән «Александрия бакчасы» дигәне кунак йорты булып санала, имеш. Ишегалдында торган машиналарның номерларына да игътибар иттек. Төрлесе төрле төбәктән, димәк, ераклардан җыелган халык яши биредә. Безне җылы каршы алдылар. Сүз уңаеннан, гап‑гади кешеләр, ялангач та йөрмиләр, бары хатын-кызлар озын итәктән, ир‑атлар ачык төстәге чалбарлардан. Башта без агач утыртырга барырга тиеш булдык. Җылы киемнәр, су үткәрми торган ыштаннар, резин итекләр бирделәр. Агач үсентеләрен машиналарына төягән арада, үзләре белән якынрак таныштырдылар. 72 дә дә бәби табарга була Бу үзенә күрә бер оешма икән. Төгәлрәк әйткәндә, «Ата-ана булу һәм балачакны танып белү үзәге» коммерцияле булмаган автоном оешма. Биредә хатын-кызларны ана булырга әзерлиләр, авырлы әниләрне баланы җиңел генә табарга өйрәтәләр. Үзләренең махсус системага салынган курслары бар, һәр гаилә белән бу шәхси хәл ителә дип аңлаттылар. Тагын бер үзенчәлек – баланы өй шартларында таптыралар. Үзләрендә белемле акушер, табиб та бар. Быел гына да аларда җиде бала туарга өлгергән инде. Иң карт әни 72 яшьлек әби булган. – Бабаеннан узган баланы өй шартларында үзе тапты, – ди оешма вәкиле Олеся. Тылсымлы урманда Көн бик салкын, җилле булуга карамастан, барыбер агач утырттык. Мине урманга атка атландырып алып бардылар. – Өч елга 50 гектардан артыграк мәйданга агачлар утырттык. Быел Россия Президенты Владимир Путин белән туры элемтә вакытында Украинадагы сугышны туктату максатыннан бөтен җирдә тынычлык урнаштырыйк, барыбыз да агачлар утыртыйк дигән тәкъдим белән чыккан идем, 26 апрельне Бөтендөнья агач утырту көне дип билгеләүләренә чиксез шатмын. Агач утыртырга бөтен гаиләбез белән киләбез, балалар да булыша, – ди Айгөл. Үсентеләрне оешмага янәшәдәге Тәмте урман хуҗалыгы, шулай ук Казандагы урманчылык ширкәте дә бирә икән. Быел 100 төп алмагач та утыртканнар. Без карагай, чыршы үсентеләрен сайладык. Әйтергә онытып торам, иң мөһиме – һәр агачны утыртканда теләк теләргә кирәк, чөнки урман гади түгел, тылсымлы булачак ди. Агачны, гадәттә, парлап утырталар. Бу оешмада күбесе парлы, тагын бер үзенчәлекләренә дә игътибар иттем, ирләреннән башка хатыннары фотога да төшми. Гаиләгә сыер кирәк Ниһаять, теге серле йортка уздык. Хәер, аңа кадәр Айгөлнең ире Ринат бакча, тирә‑юнь белән таныштырып чыкты әле безне. Әнә бакчада балалар уйный торган мәйданчык. Әйләнә-тирәли чалыш иттереп өрәңге үсентеләре утыртылган, баксаң, бу агачлар зур үсеп, тере йорт барлыкка китерәчәк икән. Бер-берсенә берегә-берегә ныклы стена, ә ябалдашлары, кушылып, түбә хасил итәчәк. – Мондый йортлардан торган бакчалар Германиядә еш очрый, – ди Ринат. Бакчада нәрсә генә үсми, бәрәңгедән алып әстерхан чикләвегенә кадәр бар. Ринат оешманың зоопаркы белән дә таныштырды. Вьетнам дуңгызлары, сирәк очрый торган токымлы үрдәкләр, эт балалары дисеңме. Бер кәҗәләре, ике атлары бар. Умартачылык белән дә шөгыльләнәләр. Киләчәктә сыер алырга хыялланалар. Кунак йортында Оешмада барлыгы 30лап кеше исәпләнә. 13 бала. Әле яңа туган имчәк сабыйлары да бар. Күбесе 25‑40 яшьләрдәге кешеләр. Иң беренче булып бирегә моннан сигез еллар элек Мәскәүдән Всеволод белән Галина кайтканнар. Шәһәр тынчуы, шау-шуы, көне буе транспортта узган тормыш тәмам туйдыргач, авылга юл тотканнар. Кайтып дүрт көн узды дигәндә, мунчада Галина беренче баласын тапкан. Аннары Мәскәүдәге фатирларын да сатып, монда төпләнеп үк калганнар. Бер йортта, гадәттә, өчәр гаилә яши. Һәрберсенең үз бүлмәсе. Күмәк көч белән кунак йортын җиткезгәннән соң, биредә бергәләп ашый, бәйрәмнәр уздыра башлаганнар. Йортка газ кермәгән. Мичкә ягалар, ипине, камыр ашларын да мичтә пешерәләр. Мин ике кат носки аша да аягым туңганны сизәм, кечкенә балаларның яланаяк идәндә йөгереп йөрүләренә исем китте. Бу үзенә күрә чыныктыру ысулы икән. Шулай ук балалар конфет, шоколадның нәрсә икәнен дә белми. Баллы ризыклар урынына – йөзем, чикләвекләр бирәләр. Конфетларны исә кариес, төрле авырулар чыганагы дип саныйлар. – Күп нәрсәне үзебез җитештерәбез, ашау– бакчабыздан, сөтне кәҗә бирә, 50 тавыгыбыз бар, үз умартабыз, итне күпләр ашамый, ашаганнарга казларыбыз бар, чиста су эчәбез яки үлән төнәтмәсе бик файдалы. Киемнәргә килгәндә, шулай ук сатып алган юк, тегүче үзебездә, кеше китергән искеләрдән күлмәкләр тегәбез, – ди Айгөл. – Сез берәр җирдә эшлисезме соң? – Әлбәттә, һәрберебезнең үз проекты бар. Әнә Ринат белеме буенча юрист булса да, үсемлекләр дөньясы, хайваннар тормышы белән кызыксына (чынлап та, әллә телен аңлый шуларның, без урманнан кайтып килгәндә иелә-бөгелә казлар телендә кошлар белән сөйләшә иде ул. Гаҗәпләнеп, «нишлисез?» дигәнебезгә, «конференция уздырабыз» дип кенә җавап бирде. – Э.М.). Илгиз исә шәхси мәктәп ачарга хыяллана. Әлегә балалар күрше Тенеш урта мәктәбендә белем ала. Җәен биредә лагерь оештырыла. Быел төрле төбәкләрдән, Татарстан районнарыннан 30лап бала ял итте. Төп максат – баланы компьютердан аерып, табигать дөньясында яшәтү, экологик яктан чиста продуктлар белән генә тукландыру. – Болар барысы да акча китерәме соң сезгә? – Юк, әлбәттә, иң мөһиме акча түгел бит дөньяда. Һәркемнең хәленә керергә тырышабыз, күп балалы гаиләләр бар, кемнеңдер акчасы яшәргә дә җитми, без акча сорамыйбыз, алыштырышабыз, мәсәлән, сезнең белән дә шулай иттек. Без мәгълүмат бирәбез, ә сез – май. Дусларыбыз нык булыша, безгә бала табарга килгән хатыннар да ярдәм итәләр. Араларында бик байлар да очрый. – Көнегез ничек уза? – Иртәнге дүрттә торабыз. Иртәнге зарядка ясыйбыз. Күмәкләп йорт җыештырабыз, ашарга пешерәбез. Төп яңалыгыбыз – татар телен ныклап өйрәнә башладык әле. Бу безгә бик кирәк икәнен аңладык (иремнең татар теле һәм әдәбияты укытучысы икәнен белгәч, дәрес уздыруын үтенделәр, үзлектән телне өйрәнүе авыр, ә читтән укытырга теләүче юк икән. – Э.М.). Үз театр студиябез, талантлы режиссерыбыз күп нәрсәләргә өйрәтә, концертлар куябыз, балаларга курчак театрлары күрсәтәбез, балалар бакчабыз бар, кош-кортларны, бакчаны карыйбыз, кыскасы, көн узганы сизелми дә. – Авырып китсәгез, хастаханәгез юк инде? – Шөкер, авырганыбыз юк әлегә, дөрес туклансаң, авырмыйсың. Нык температура күтәрелгәндә уксус ярдәмгә килә, үләннәр белән дәваланабыз, – ди Айгөл. Йортны күзәтәм. Аш бүлмәсендә зур гына өстәл. Аны аларга Юдино бистәсендә итальян сыйфатлы җиһаз ясаучы дуслары бүләк иткән. Өстәл чын агачтан ясалган, аяклары – агач тамырлары. Стенадагы рәсем өстәл җәймәсен хәтерләтә, анда пыяла савытлар эчендә төрле бөртекле культуралар тутырылган. Монысы да биредәгеләрнең фантазиясе. Себердән кайткан Наташа исемле кызлары оста рәссам икән. Өйдә аның рәсемнәре стеналарны бизи. Оешмадагыларның күбесе югары белемле. Консерватория тәмамлаганнары да бар. Шуңадырмы, музыка уен кораллары күп монда, күбесе уйный да белә. Айгөл пианинода да уйнап күрсәтте, балалар җырлады. Хәтта газ баллоннарыннан үзләре дә уен кораллары әмәлләгәннәр. Өйдә телевизор юк. Дөрес хатын-кыз Төп әңгәмәдәшем Айгөл Шәйхайдарова – Казан кызы. Югары уку йортын тәмамлап, икътисадчы һөнәрен үзләштергән. «Ак Барс» банкында эшләгән чаклары да булган. Әмма кечкенәдән авылда яшәргә хыялландым, ди үзе. Мөслим егете Ринат белән кавышып яши башлагач та яшь пар, төпләнү өчен, авыл җирендә урын эзли башлый. Язмыш аларны Антоновка авылына китерә. Биредә башта өй шартларында бала табарга карар кыла алар. Аннары яшәргә үк калалар. Кызлары Айсель хәзер өч яшендә. Онытканчы әйтим әле, Айсель кебек гадәти булмаган исемле балалар байтак монда: Апрель, Алтай, Светозар, Карамболина һ.б. – Табигать балалары без, табигатьтән дәрт, көч алабыз, – ди Айгөл. – Сез ни өчен шулай озын итәктән йөрисез (миңа да йортка керүгә озын итәк кидерделәр. – Э.М.)? – Хатын-кыз энергияне җирдән ала. Аның итәге озын, иркен булырга тиеш. Элек тә әбиләребез шулай киенгән бит, чалбар кигән хатын‑кызга ир-ат, үзе дә сизмәстән, энесенә караган кебек карый. Ә итәк ул – нәзакәтлелек, нәфислек билгесе. Аннары, гинекология буенча да кысып торган чалбарны хатын‑кызга кию катгый тыела. Элек нигә әбиләребез кырда да бала тапкан дип уйлыйсың? Алар бит джинсылар кимәгән. Чәч тә хатын-кызның бизәге. Без аны беркайчан да кисмибез, толым ул безнең горурлыгыбыз, космос белән элемтә урнаштыра. – Бизәнмисездәме? – Ә нигә бизәнергә? Кремнарны үзебез ясыйбыз, иреннәр ярылса, бит купшакланса, бик яхшы маебыз бар: ул балавыз, бал һәм атланмайдан ясала. Үз фитнесыбыз да бар. Гел хәрәкәттә, печән чабабыз, бакчада кайнашабыз. – Сезне ялангач су коена диләр? – Коенабыз, чөнки кием белән коену сәламәтлеккә зыян. Дөрес, үзебезгә аерым ябык комлык булдырырга кирәк инде. Башкалар моны чынлап та кабул итеп бетерә алмый. Кама Тамагы районы хакимиятендә, бу оешманың яшәү рәвешенә каршы түгелбез, хакимият башлыгы алар белән бергә агач утыртканы булмаса да, аларның бигрәк тә бу эшләрен хуплый, дип җавап бирделәр. Антоновкада яшәүче күршеләре Алефтина Моисеева исә: – Алар безгә комачауламый. Үз диннәре, үз гореф-гадәтләре. Без аларны протестант христианнарының бер юнәлеше – баптистлар дип атыйбыз. Берсендә авырып киткәч, миңа ирләре булыштылар да әле. Алар тынычлык яклы, – диде. Бүгенге көндә өйдә бала табу гайре табигый булып тоелганлыктан, район хастаханәсенә дә мөрәҗәгать иттек. – Аларның мондый тормыш алып баруларын хастаханә хезмәткәрләре, әлбәттә, хуплый алмый, – диде Кама Тамагы районы үзәк хастаханәсенең баш табиб урынбасары Павел Фирсов. – Бернинди прививкага килми алар, күпме генә үгетләсәк тә, ел саен бирелергә тиешле гади генә анализларны тапшырганнары да юк, флюорография турында әйтмим дә инде... Хәер, быел лагерь оештырганда, берничәсе медицина тикшерүе узды узуын. Алар белән аралашканым бар, бик эрудицияле, башлы алар. Тик үзләренә кызык темага гына сөйләшергә тырышалар, заманча медицинадан читләшәләр. Антоновкада 30 ел тәҗрибәсе булган фельдшерыбыз эшли. Ул-бу була калса, һәрчак сакта инде ул. Шөкер, әлегә андый гадәттән тыш очраклар булганы юк. Булмасын да...  1 2 3 4 5 6 7 8 Эльвира МОЗАФФАР | (полный текст новости)

  • 2014-10-17 06:41 Иртәгә буран, бозлавык, 1 градус салкын көтелә
    16.10.2014 Җәмгыять Иртәгә, 17 октябрьдә, Татарстан буенча һава шарларының кинәт бозылуы көтелә, төньяк-көнчыгыштан 18 м/с тизлектә, кыска вакытлы буран, бозлавык булуы ихтимал. Шулай ук җомга республикада яңгыр явачак, төньяк районнарда бозлы яңгыр һәм юеш кар явуы көтелә. Болар барысы да аерым участокларда бозлавык хасил итәргә мөмкин. Моннан тыш, 17 октябрьдә кайбер районнарда күз күреме 500 метр тирәсе томан булуы көтелә, дип хәбәр итә ТР Гидрометеорология һәм әйләнә-тирә мохитне күзәтү идарәсе.   Төнлә температура 2 градус салкыннан 3 градуска кадәр җылы тәшкил итә, көньяк районнарда 6 градуска кадәр җылы. Көндез 1 градус салкыннан 4 градуска кадәр җылы, ТР ның көньягында 9 градуска кадәр җылы булуы көтелә.   Иртәгә Казанда 2 градус салкыннан 2 градуска кадәр җылы, көндез – 1 градус салкыннан 2 градуска кадәр җылы, болытлы һава, карлы яңгыр явуы көтелә. --- --- | 16.10.2014 (полный текст новости)

  • 2014-10-16 10:11 “Шулай буласы билгеле иде инде“
    15.10.2014 Фаҗига Дүшәмбе көнне чыккан янгыннан соң исеме генә калган Вьетнам базарының капка төбендә җыелышып торган бер төркем хатын-кыз мине шундый сүзләр белән каршы алды. Хәер, капканың эчке ягына үткәч тә, бу фикерне шактый ишеттем әле мин... Миллионнан илле сум калды Дүшәмбе көнне кичке сәгать дүртләр тирәсендә “Вьетнам базарының бер павильоны яна икән“ дигән хәбәр таралды. Шәһәрнең ул почмагында мондый янгыннар еш булып, алар, зурга җибәрмичә генә, тиз арада сүндерелеп торгач, халык бу хәбәргә әллә ни игътибар да бирмәде кебек. Сүндерерләр дә бетәр дип уйлады. Ба­зарның аяк киеме сата торган өлеше генә ут эчендә икән дигән хәбәрне ишеткән эш­мәкәрләр дә бу фаҗиганең зурга китмәсенә ахыргача ышанган. Ләкин көткәннәре чынга ашмый... “Янгын чыгарга бер сәгать кала гына яңа кайткан товарны бушатып яттык. Эш беткәч, өйгә кайтып кына җитүем булды: “Базар яна!“ – дип шал­тыраттылар. Ничек кире барып җиткәнемне дә сизми калдым“, – дип искә ала ул вакытны эшмәкәр Ля Ту. Эш­мәкәр хатын әле дә шок хә­лендә. “Көне буе аңгыраеп йөрим. Башым эшләми. Нәр­сәдән тотынырга, кая барып бәрелергә белмим. Бер миллион сумлык товарым юкка чыкты бит!“ – дип күз яшьләренә буыла-буыла сөй­ләде ул. Перчатка һәм баш киемнәре саткан Ля Ту биредә Вьетнам базары ачылган көннән бирле сату итә. Шул гомердән бирле инде аның сәүдә ноктасы икенче тапкыр янгын корбанына әверелгән. Моннан биш ел элек Вьетнам базарында чыккан янгын вакытында да аның бөтен товары янып беткән булган. Хәзерге вакытта Ля Туның кулында ун капчык товары бар. Алары да склад янмаганлыктан гына исән калган. “Әлегә аларны “Яңа Ту­ра“да сату итүче бер таны­шымның “точкасы“на илтеп торачакмын. Аннан соң күз күрер инде“, – ди фаҗигадән әле дә булса аңына килмәгән ханым. Ә менә күптән түгел генә Мәскәүдән күченеп кайтып, Вьетнам базарында әле яңа гына үз сәүдә ноктасын ачып җибәргән Людмила Корчаги­наның хәле тагын да мөшкел­рәк. “Август аенда Мәскәүдән күченеп кайттым. Юньле- рәт­ле эш таба алмагач, үз бизнесымны ачып җибәрергә булдым. Әҗәткә бер миллион сум акча алып эшли генә башлаган идем, эшем бер мизгел­дә юкка да чыкты! Бер миллион сумнан кесәмдә 50 сум акча калды!“ – дип үкси бичара. Ышанмас дип булса кирәк, акча янчыгындагы соңгы 50 сум акчасын да чыгарып күрсәтте ул. Янгында берьюлы өч сәү­дә ноктасын югалткан эшмә­кәр Фирдәвес Алолов, башкалар белән чагыштырганда, үзен кулга алган. “Ходай бирде – Ходай алды! Берни эш­ләтеп тә булмый. Моннан алты ел элек Татарстанга күче­неп килгәндә, бернәрсәм дә юк иде. Авырлыкларны җи­ңәргә өйрәнгән инде без“, – ди ул. Фирдәвес сәгать һәм каешлар белән сату иткән. Эшмәкәрнең сүзләренә караганда, янгын аңа ике миллион сумнан артык матди зыян салган. Бу урын кемгәдер кирәк! Әлеге базарга катнашы булган һәркем янгын килеп чыгуның бер генә сәбәбен атый. Ул да булса – ут төртү. Мин аралашкан эшмә­кәр, сатучы, сатып алучылар – барысы да бер үк дәлилләрне китерә. Әйтик, янгын нәкъ менә дүшәмбе – Вьетнам базары эшләмәгән көнне килеп чыккан. Янгынның кайчан, ничек башланганын үз күз­ләре белән күргән бер генә шаһитны да табам димә. “Эш вакытында булса, янгын ки­тергән зыян да бу кадәр зур булмас иде“, – ди базардан юл аркылы гына сату итүче Валя ханым. “Кыска ялганыш дисәң, барлык утлар да сүнгән. Тәмәке төпчегеннән чыккан дисәң, дүшәмбе көнне монда кем йөрсен? Эт белән мәче­ләр тартса гына инде“, – дип киная белән әйтеп куйды балалар киеме белән сату иткән Җәмилә Солтангулова. “Безгә күптән теш кайрыйлар инде. Биш ел элек шундый ук янгын чыккан иде. Дөрес, ул вакытта базарның бер павильоны гына янды. Безне Яңа ел алдыннан ябып та карадылар. Менә тагын янгын чыкты. Бу урын кемгәдер кирәк инде“, – дип фаразлый Җәмилә ханым. Россия Гадәттән тыш хәлләр министрлыгының Татарстан идарәсендә исә әлегә янгын китереп чыгарырга мөмкин булган ике сәбәпне атыйлар. Шуның берсе – электр челтәрендәге хилафлыклар, икенчесе – ут белән сак эш итмәү. Безнекеләрне бар дип тә белмиләр! Дөрестән дә, моннан биш ел чамасы элек Вьетнам базарында янгын чыккан иде инде. Ул вакытта янгын базар­ның бишенче павильонында гына чыгып, аны вакытында туктатып калдылар. Ә быелгы янгын базарның язмышын тамырдан үзгәртте. Моннан берничә көн элек кенә гөрләп эшләгән базар­ның бүген инде каркаслары гына утырып калган. Беренче залның түбәсе ишелеп үк төшкән. Базар каршында исә, эшмә­кәрләрнең ярасына тоз салып, янган чүпрәк-чапрак, калайлар аунап ята. Сатучы һәм эшмә­кәрләр­нең күбесе шок хәлен­дә булса да, араларында аек акыл белән эш итәргә тырышучылар бар. Соңгыла­ры складта калган товарларын ташу белән мәш­гуль. “Калган товарларны әлегә хуҗаларның өенә ташып торабыз. Яңа сәүдә ноктасы таба калсалар, яңадан шунда ташыячакбыз. Хәер, аларны кабаттан сатып булачагына шик­ләнәм. Төтен исен, җил­лә­теп, киемнәргә эләккән пычракны ничек чистартып бетереп булсын?!” – ди Җә­милә ханым Солтангулова. Икенче бер эшмәкәр­ләр­ калган товарын таныш-бе­лешләренең сәүдә нокталарына куеп торырга ниятли. Ник дигәндә, яңа сәүдә ноктасын кулга төшерү дә проблемага әверелгән хәзер. Эшмә­кәрләрнең сүзләренә караганда, янәшәдә урнашкан “Бик зур”, “Алтын” базарларында буш сәүдә нокталары бөтенләй калмаган. Дөрес булса, “Адмирал” базарына да эшмә­кәр­ләрдән дилбегә буе чират тезел­гән. “Әрсез­легем генә булышты. Юкса, “Адми­рал”да урын алам ди­мә. Иң беренче чиратта вьетнам, таҗик милләтеннән булганнарга урын бирәләр. Без­не­ке­ләрне бар дип тә белми­ләр”, – дип зарланды эш­мәкәр Резеда Хәбибулли­на. Резеда ха­ным­ның сүзлә­ренә караганда, Вьетнам базарында аренда бәясе кыйм­мәт булса да, сату үз-үзен аклаган. “Ә менә, әй­тик, шул ук “Бик зур”да аренда бәясе күпкә арзанрак булса да, анда барасым килми. Кеше йөрми бит анда, шуңа күрә сату да бармый”, – ди эш­мәкәр. Яңадан торгызылачак Кайтыр юлда каршыма Вьетнам базары җитәкчесе Дао Тхи Кой очрады. Шәһәр башкарма комитетына барышы. Анда базардагы янгын уңаеннан чираттан тыш киңәшмә узарга тиеш. “Әлегә минем төп максат – булган сәүдәгәр һәм эшмәкәр­лә­рем­не саклап калу. Шәһәр башкарма комитетыннан аларга вакытлыча сату итү өчен бе­рәр урын сораячакмын. Ә базарны исә яңадан торгызырга җыенам”, – дип белдерде ул. Дөрес, әлегә ба­зарның искесе урынында булачакмы, әллә инде го­мумән, башка урында урнашачакмы икән­леге билгесез. Дао Тхи Кой да янгын ут төртү нәтиҗәсендә килеп чыккан дип фаразлый. Җитәкче сүзләренә караганда, сәүдә павильоннары гына түгел, бина үзе ими­ниятләштерелмәгән булган. “Янгыннан 800ләп кеше­ зыян күрде. Гомуми матди зыян күләмен якынча бер миллиард сум диеп әйтә алам”, – дип белдерде ул.  Динә ШӘКҮРОВА 150 | 15.10.2014 (полный текст новости)

  • 2014-10-15 04:56 Татарча КВНның иң кызыклы мизгелләре (ВИДЕО)
    15.10.2014 Җәмгыять 9 октябрь Казанда татарча Шаяннар һәм тапкырлар клубы быелгы беренче очрашуын үткәрде. 11 такым катнашкан чарада татар теленә, җырчыларына, сәясәткә кагылышлы мәзәкләр күрсәтелде. ШТК ның 2014 елгы беренче һәм 20нче юбилей сезоны булган очрашуда "Ачыш" бүләгенә Актаныштан килгән "Кисекбшлар" такымы, "Иң яхшы мәзәк" номинациясендә  КАИның "Кара малай" такымы, "Иң яхшы актриса" номинациясендә "Tatarteam" такымы, "Иң яхшы актер" номинациясендә Чаллының ТИСБИ уку йортын вәкиллек иткән "Тәп-тәти" такымы лаек дип табылды. Ярышта өченче урынны КФУ ның "32 август" такымы, икенче урынны Казан Аграр университетыннан "Афәрин" такымы, беренче урынны Мамадыштан "Биш бармак" такымы алды.   Быелгы ШТК беренче очрашуының Гран при бүләген исә Чаллының "Кампи" такымы яулады.   Райнур ШАКИР | 14.10.2014 (полный текст новости)

  • 2014-10-15 04:56 Татар гимназия-интернатында укучы Фәридәгә ашыгыч ярдәм кирәк!
    15.10.2014 Җәмгыять Казан шәһәре 4 нче номерлы татар гимназия-интернатының 10 нчы сыйныфында укучы Сафина Фәридә Фидаил кызын әле бүген генә реанимациядән (ДРКБ) чыгарганнар, хәзерге минутларда ул гомуми терапия палатасында ята. Фәридәнең баш миендә яман шеш тапканнар, һәм кызга мөмкин кадәр тизрәк операция ясау таләп ителә. Кыз баш авыртуына чыдый алмый, уянган хәлдә дә озак вакыт түзә алмый. Фәридәнең исән калуы өчен врачлар белән аның әти-әнисе генә түгел, ә укытучылары белән классташлары, гимназиядә укучы барлык дуслары да зур тырышлык куя. Фәридәнең нык баш авыртуы җәй ахырында билгеле була, ул төрле тикшеренүләр үтә һәм диагнозны ачыклый.  Кызга операция ясарга Германиядә врачлар инде әзер. Иртәгә яисә берсекөнгә аны МЧС вертолеты яисә Германиянең үз вертолеты белән операциягә алып китәчәкләр.    Бу операцияне ясатып Фәридәнең гомерен саклап калу өчен, бөтен мәктәп, кызның туганнары, якыннары акча җыя башлаган. Операциянең төгәл суммасы әле әйтелмәгән, барлык чыгымнар бергә 4-5 миллион сумга чыгасы гына билгеле.   Фәридәнең әти-әнисе, туганнары, классташлары, укытучылары бу язманы укыган һәркемнең читтә калмауларын, операция ясатып кызның гомерен саклап калу өчен мөмкин кадәр тизрәк акчалата ярдәм итүләрен үтенәләр. Әлеге мөрәҗәгать белән безгә Фәридәнең классташ кызлары чыктылар. Алар максималь репост һәм максималь ярдәм сорыйлар.   Акча күчерү өчен банк реквизитлары:   БИК:049205603 Кор.счет.30101810600000000603 ИНН:7707083893 КПП:165502001 Расчетный счет:40817810162264778173  Сафина Зульфия Тимергалиевна (85563)32802   Яндекс кошелёк: 410011368485438 | (полный текст новости)

  • 2014-10-15 04:56 Илһамга мәдхия
    15.10.2014 Мәдәният Филармония Гоголь урамындагы җыйнак кына бинада урнашкан елларны күпләр хәтерлидер әле. Ниндидер бер сихри җир иде ул. Казанның тарихи үзәген би­зәгән ул йорт яныннан узганда, аның ишегалдында көле­шеп-шаярышып сөй­ләш­кән бихисап җырчы­ларны, музыкантларны оч­ратырга, ә инде ишегалдына ук узарга җөрьәт итсәң, филармония ишегеннән чыккач, уңкул якта урнашкан ике генә кешелек “авылча” эскәмиядә Илһам абыйны күрергә була иде. Ул аның яраткан урыны иде бугай. Моннан 15 еллар элек шул эскәмиядә утырып, Ил­һам абыйдан артист мәзәк­ләрен сөйләткәнем дә хәтердә. Тагын бер яраткан урыны – Лядов бакчасындагы бер эскә­мия иде. Гел бер урында утыра иде ул. Аның янына туктап, һәркем сөй­ләшеп утыра, сораулар бирә ала иде. Мине һәрчак табигатьтән зур талантка ия шәхесләрнең шул гадилеге, аралашуга һәрчак ачыклыгы, һаваланмавы сокландырды һәм сокландыра. Илһам абыйга тиздән 80 яшь тулачак. Аның бәһасен аңлаган, бәяләгән татар дөньясы әлеге зур вакыйгага әзерләнә. Җырчының туган кө­не түгәрәк  датага җиткән­­че әле берничә ай вакыт булса да, аңа багышланган чаралар, концертлар башланды инде. Ваһапов фонды Татар дәүләт филармониясе сәхнә­сендә уз­дырган “Илһамга мәдхия” дип аталган җыр кичәсе – шуларның берсе. Татар сәнгать әһелләренә гаять игътибарлы әлеге фонд уздырган чаралар һәрчак югары зәвык, профессиональлек белән аерылып тора. Рифат Фәттахов туплаган команда иҗат ягыннан шактый таләпчән һәм яхшы мәгънәдә нәзберек. Илһам агага багышланган концерт моны тагын бер кат исбатлады.   Зал шыгрым тулы. Татар зыялылары, яшьләр, сәясәт­челәр, җитәкчеләр... Дәрәҗә белән аерылса да, моңга мөнәсәбәте белән охшаш тамашачы беренче авазны кө­тә.   “Атландым да атның, һай, биленә, Өч әйләндем Казан каласын...”   Бу тавышны бер ишет­кәннәрнең аны мәңге оныт­мая­чагы бәхәссез.   Сәхнәдә тере оркестр. Дирижёр таякчыгы югарыга талпына һәм зал “Казан нуры” оркестрының дистә­ләгән уен кораллары авазыннан туплаган “Җырлан­маган әле безнең җыр” көенә күмелә. Илһам ага җырларын мәдхия итеп тамашачыга җиткергән яшьләрне тың­лыйсың да, заман җырчы­ларына карашыбыз артык тәнкыйди икәнлеген аңлый­сың. Тыңлап туймаслык җыр­чылар бар яшьләр арасында. Сиринә Зәйнетдинова башкарган “Сарман”, Ришат Төх­фәтуллинның “Китмә, сан­дугач”ы, тавышында йөзлә­гән кыңгыраулар чылтыраган Гөлсирин Абдуллинаның “Син кайтмадың”ны җырла­вы, Айгөл Хисмәтуллинаның “Сах­ралар”ы, Илһам Вә­ли­евнең “Хушлашырга ашык­ма”, “Ме­нәргә иде Урал тауларына”, “Өнсә авылы көе”... Сокланырлык бит!   Рөстәм Асаев, Илүсә Хуҗина, Марсель Вәгыйзов, Артур Исламов, Фердинанд Сәлахов, Ярамир, “Болгар кызлары”, гармунчы Ринат Вәлиев, “Казан” бию ансамбле – татар халкының иң затлы җыр һәм көй үрнәкләрен, дәртле тыпырдауларны Ил­һам агага мәдхия итеп җиткергән әлеге сәнгать осталарына “Афә­рин!”нән баш­­ка сүзне кем әйтер.   Татарстанның халык шагыйре Разил Вәлиев сәхнәдә “Бер алманы бишкә бүләек” җырының сүзләре ничек туганлыгы хакында сөйлә­гәндә, нигәдер күз алдыма филармония ишегалдындагы теге эс­кәмия килде. Уйлап карасаң,  барлык бөек эшләр дә гади шартларда эшләнә түгелме?! Шагыйрь сөйлә­венчә, татар халкының гимны булырлык әлеге җырның сүзләре дә көт­мәгәндә-уйламаганда туган:   “...Бәхет булып, алма пеште, Бер алманы бишкә, һай, бүләек ...”   Хәзерге яшь шагыйрьләр арасында да яхшылары аз түгел. Бөек җырчыга мәдхия җырларлык тавышлары булган яшь башкаручыларга да замандаш шагыйрьләре бе­лән шундый очраклы, уңыш­лы очрашулар язсын. Татарны данлаучы иҗатчы­лар чыл­быры өзелмәсен.   Сәхнәдә – Илһам Шакиров, янында – татарның иң яхшы баянчылары, “Кара урман”.   “Карадагынай урман, караңгы төн, Яхшы атлар кирәк үтәргә...”   Исән-сау бул, Илһам ага! Бөек җырчыны зурлаган һәркем исән-сау булсын!   "Ватаным Татарстан"  | 14.10.2014 (полный текст новости)

  • 2014-10-15 04:56 Дилбәр Фәиз авариягә эләккән
    15.10.2014 Шоу-бизнес “Болгар радиосы” алып баручысы Дилбәр Фәиз Миллениум күперенә борылганда юл-транспорт һәлакәтенә эләккән. Каты түгел. Төнге эфирдан кайтып барганда, бер машина аның автомобиленә килеп бәрелгән. “Зыяны зур булмаса да, кәефне төшерергә җитә инде,” - ди Дилбәр. Машинаның кузовы бераз янчелгән. Шунысы кызганыч, ак төстәге Nissan Juke автомобилен ул күптән түгел генә ялган. Өр-яңа машина. Яңага кешенең күзе тия диләр. Хак, ахры. Күп кенә автомобиль йөртүчеләр яңа машина алуга авариягә юлыгабыз дип зарланалар. Иронияле очраклылык буенча, Дилбәр “Болгар радиосы”нда автомобильләр турында тапшыру алып бара. Хәзер бу тапшыруда үзе турында да сөйләрлек әйбер булды инде.     Nissan Juke (интернеттан алынган фото)   --- --- | 15.10.2014 (полный текст новости)

  • 2014-10-15 04:56 Айдар Гыймадиев: "Сабантуй" журналы милләтне саклый" (ВИДЕО)
    15.10.2014 Матбугат Октябрь аенда балалар һәм үсмерләр өчен чыгучы "Сабантуй" журналына 90 ел тулды. Туган көн уңаеннан баш мөхәррир Айдар Гыймадиев Азатлыкка биргән әңгәмәдә "Сабантуй"ның балалар аша милләтне сакларга тырышуын әйтте. 90 еллык юбилейны "Сабантуй" журналының унлап кешедән торган редакциясе 10 октябрьдә бер өстәл артына җыелып, чәй мәҗлесе белән үткәреп җибәрде. Баш мөхәррир Айдар Гыймадиев белдергәнчә, купшы бәйрәм чараларына караганда, журналны тарату, күпсанлы укучыларга җиткерү мөһимрәк мәсьәлә. Дөрес, алга таба "Татамедиа" ширкәте белән берлектә истәлекле датага багышланган чаралар да үткәрергә ниятлиләр. Әмма, "Сабантуй"ның бай тарихын истә тотып яңа буынга күрсәтү мәсьәләсе алгы планда кала бирә. 1924 елның 10 октябрендә 1500 данә тираж белән чыга башлаган "Яшь ленинчы" ("Сабантуй") газетасы тарихы белән танышканда, Айдар Гыймадиевтан аның нинди максаттан һәм кемнәр тарафыннан чыгарылуын беләсебез килде. – "Сабантуй" балалар журналына 90 ел тулу, беренче каләмен чарлаган язучылар, шагыйрьләр, журналистлар өчен дә зур вакыйга дип саныйм. Бик күп шәхесләрнең хезмәте кергән газет, бүген ул инде журнал.   Аның чыга башлавы Шәһит Шаммазов дигән кеше белән бәйле. Яшь егет татар балалары өчен гәҗит булдырырга кирәк дип янып йөргән. Иң беренче саннар гарәп имласында чыккан, аннан латин графикасына күчкән. Бу 1941 елга сугышка кадәр булган чор, язмаларның күбесе революцион хәрәкәткә, кулак-буржуазларга каршы көрәшкә багышланган.     – Иң беренче чорларда материалларны кемнәр язган?   – "Сабантуй"ның үзенчәлекле, кызыклы ягы бар, ул гореф-гадәт бүген дә саклана, монда балалар үзләре яза. Бу безнең газета өчен иң кирәкле юнәлеш – балалар иҗаты. Ул өлкән язучылар, журналистлар язганга караганда "Сабантуй" өчен яхшырак иде. Шул вакыттан ул гадәт кереп киткән булган. 1924 елда Мәскәүдә әле балалар газетасы чыкмаган, безнең татарлар монда да алдынгылыкны алганнар. 1925 елда гына "Пионерская правда" дөнья күргән. Әлбәттә, ул пропаганда, дәүләт идеологиясе тарату өчен оештырылган. Соңрак газет күмәкләшү чоры язмалары белән бастырылган.   – Ул вакытта "Сабантуй" күпме тираж белән чыккан? Бөтен республикага таралганмы?   – Республика күләмендә таралган. Ул вакытта тиражлар 100 меңнәр белән исәпләнгән. Әйткәнемчә, ул пропаганда чарасы булган. Сугышка кадәр дә, сугыштан соң да күп тиражлы газет саналган. Икенче бөтендөнья сугышы башлангач, 1941 елда "Сабантуй" чыгудан туктап торган. Анда эшләгән язучы-журналистлар фронтта булганнар. Сугыш бетеп күпмедер вакыттан соң, 1961 елда Венера Ихсанова балалар газетасын яңадан торгызган. Аның чоры – сугыштан соңгы балалар дөньясы, совет чоры белән бәйле язмалар басылган. Инкыйлаб вакытлары белән чагыштырсак, газетада рәсемнәр, фотолар, инфографика арткан. Башка гәҗитләрдән аермалы буларак, язмалардагы баш исемнәрне аерым рәссамнәр буяп, матурлап чыгарган.   – "Сабантуй" газетасы булып ул кайчан үзгәрә, Советлар берлегеннән яңа заманга күчү ничек башкарыла? Ни өчен ул "Сабантуй" дип атала, "Балакаем", "Үсмерләрем-өлгерләрем" түгел?   – Венера Ихсановадан соң Роза Туфитуллова, Роберт Миңнуллин мөхәррир булган. 1991 елда Роберт Миңнуллин чорында "Яшь ленинчы" "Сабантуй" исеме белән чыга башлый. 90нчы еллар, үзгәртеп кору вакытлары, илдәге идеология башка юнәлешкә борыла. "Яшь ленинчы" совет чоры беткәч, татар баласы өчен чыга торган газет милли тәрбия юнәлешен ала. Максат – милләтне саклауга юнәлтү, бүген дә ул шул юнәлешне дәвам иттерә.   "Сабантуй" исеменә күчкәч газета тышкы кыяфәтен үзгәртә, эчтәлеге әйткәнемчә, милли темаларны күтәрә башлый. Ни өчен "Сабантуй" дигәндә, Сабантуй – ул бит милли уен, балаларның көтеп алган бәйрәме. Өлкәннәр өчен кызык булмаса да, сабыйларның иң куанып көтеп алган көне ул. Шуңа күрә, газет та балаларның көтеп алган бәйрәме кебек кабул ителсен иде дип телибез.   Ләлә Гыймадиева чорында, мәсәлән, компьютерлаштыру килә һәм балаларга "Сабантуй"ны тагын да төсле, бәйрәмчә, уеннар белән эшләү мөмкинлеге арта.   – Сез баш мөхәррир булган вакыттан "Сабантуй"да ниләр үзгәрә?   – 2004 елдан мөхәррир вазифасына күчтем, быел минем чорга ун ел. Ун ел элек "Сабантуй"ның беренче рәсми интернет бите пәйда булды. Балаларның активлыгын истә тотып газетның электрон битен тизрәк эшләргә тырыштык. Ул сайт әле дә эшли, әлбәттә инде ачылган вакыттагы түгел. Быелдан башлап газета айга ике тапкыр чыгучы журналга әверелде. Шуңа күрә интернет битне дә әле журнал рәвешенә яраклаштырып яңартырга кирәк.   Әле яңа гына октябрьнең юбилей саны басылды. Анда без бөтен тарихны күрсәтергә тырыштык.   – "Сабантуй"га гына хас әкияти геройлар бармы?   – 1963 елда Шәүкәт абый Галиев тарафыннан тудырылган шук, акыллы малаебыз Шәвәли әле дә яши, ул юбилей санында да төп урынны алды. Башка геройлар халык, Тукай әкиятләреннән. Кызганычка каршы, татар балалары өчен "Маша", "Ну погоди!" кебек популяр татар мультфильмы геройлары юк дәрәҗәсендә. Безнең мультфильм үзе дә әле яралгы хәлендә.   Шуңа да карамастан, безнең журналның рәссамнары, дизайнерлары белән бергә балаларга кызыклы рәсемнәр, комикслар һәм башка инфографик уеннар тәкъдим итеп киләбез. Алга таба "Сабантуй"ның телефон, планшетларга яраклы кушымталарын булдыру планы тора.   Рөстәм ИСХАКЫЙ | 14.10.2014 (полный текст новости)

  • 2014-10-15 04:56 А.Әхмәтгалиева. Мин гашыйк булдым
    15.10.2014 ЯҢА КИТАПЛАР Балалар өчен повесть һәм хикәяләр.         --- --- | 15.10.2014 (полный текст новости)

  • 2014-10-15 04:56 А.Хәсәнов. Бүре баласы Чатан
    15.10.2014 ЯҢА КИТАПЛАР Әлеге китапта урын алган әсәрләрдә Табигать-анабызның бөек казанышы кешеләр һәм җәнлек-җанварлар, кош-кортлар кебек тереклек ияләренең 6ир йөзендә ничек янәшә көн итүләре турында бәян ителә. «Гүзәл табигатебезне саклагыз!» – авторның һәрберебез күңеленә җиткерергә теләгән өндәмәсе әнә шуннан гыйбарәт.           --- --- | 15.10.2014 (полный текст новости)

  • 2014-10-15 04:56 Г. Гыйльманов. Илекәй батыр
    15.10.2014 ЯҢА КИТАПЛАР Язучы, шагыйрь, Татарстан Язучылар берлегенең Абдулла Алиш исемендәге әдәби премиясе лауреаты Галимҗан Гыйльманның әлеге китабында миф, легенда һәм риваятьләргә нигезләнеп язылган әкиятләре туплап бирелә. Г. Гыйльманов – татар халык авыз иҗатыннан килә торган әкият традицияләрен борынгы төрки миф, легенда, риваять һәм хикәят мотивлары белән баетып, әдәбиятның бу өлкәсендә өр-яңа иҗат юнәлеше тудырган язучы. Ул үз әкиятләрендә геройлар язмышын, халыкчан алымнар кулланып, милли рухта хәл итәргә омтыла.   Җыентык әкият укырга яратучы киң катлам укучыларга тәкъдим ителә. Ул шулай ук милли мирас, фольклор белән шөгыльләнүче галимнәрне, аспирантларны, студентларны һәм мәктәп укучыларын да битараф калдырмас дип уйлыйбыз.     --- --- | 15.10.2014 (полный текст новости)

  • 2014-10-15 04:56 Г. Мансурова. Уйный-уйный үсәбез
    15.10.2014 ЯҢА КИТАПЛАР Балалар өчен уеннар.                 --- --- | 15.10.2014 (полный текст новости)

  • 2014-10-15 04:56 Хатыйп Миңнегулов. Иҗади гамəлле шəхеслəр
    15.10.2014 ЯҢА КИТАПЛАР Күренекле галим Хатыйп Миңнегуловның бу китабына соңгы өч-дүрт елда язган мәкаләләре, доклад-чыгышлары, юлъязмалары тупланган. Аларда татар әдәбиятының, милләт яшәешенең төрле мәсьәләләре, Г. Исхакый, Г. Тукай, М. Гафури, Ф. Кәрими кебек классикларыбызның иҗади эшчәнлекләре, аерым төрки әдипләре, шулай ук халкыбызның башка кавемнәр белән рухи-мәдәни багланышлары яктыртыла. Җыентыкта хәзерге татар сүз сәнгатенә дә шактый урын бирелә. Китап киң катлау укучыларга тәкъдим ителә.       --- --- | 15.10.2014 (полный текст новости)

  • 2014-10-15 04:56 Л. Шагыйрьҗан. Кәрәз төбе каты бал...
    15.10.2014 ЯҢА КИТАПЛАР Татарстан Республикасының Г. Тукай исемендәге Дәүләт премиясе лауреаты, шагыйрә Лена Шагыйрьҗанның бу китабына, нигездә, соңгы 10–13 ел дәвамында иҗат ителгән әсәрләре туплап бирелде. Җыентыкка кертелгән шигырьләрнең тематикасы бик киң. Автор Ватан, туган тел, милләт турында эчке бер горурлык һәм уйланулар уята торган әсәрләре белән игътибарны җәлеп итә. Гражданлык лирикасы, шәхси кичерешләр дә китапны үзенчәлекле итә.     --- --- | 15.10.2014 (полный текст новости)

  • 2014-10-15 04:56 М. Җәлил. Сайланма әсәрләр
    15.10.2014 ЯҢА КИТАПЛАР Әлеге китапта татар халкының бөек каһарман-шагыйре, Советлар Союзы Герое, Ленин премиясе лауреаты Муса Җәлил иҗатыннан иң яхшы шигъри үрнәкләр оригиналда һәм рус теленә тәрҗемәдә тәкъдим ителә. Җыентык киң катлам укучыларга адресланган.             --- --- | 15.10.2014 (полный текст новости)

  • 2014-10-15 04:56 Р. Курамшин. Балачак бәйрәмнәре
    15.10.2014 ЯҢА КИТАПЛАР Күренекле баянчы, композитор, Татарстан Республикасының халык артисты Рамил Курамшинның бу җыентыгына балалар өчен төрле елларда иҗат ителгән җырлары туплап бирелә.                       --- --- | 15.10.2014 (полный текст новости)

  • 2014-10-15 04:56 Р. Мозаффаров. Камиллеккә ирешү юллары
    15.10.2014 ЯҢА КИТАПЛАР Бу хезмәт Татарстанның Г. Тукай һәм Россиянең М. Горький исемендәге Дәүләт премияләре лауреаты, Татарстанның халык шагыйре Сибгат Хәкимнең иҗат лабораториясен өйрәнүгә багышлана. Басма мирас һәм шәхси архив материалларына нигезләнеп, әдипнең иҗат барышы, язучылык хезмәтендәге үзенчәлекләре, әдәби осталыгы һәм аңа ирешү юллары яктыртыла.             --- --- | 15.10.2014 (полный текст новости)

  • 2014-10-15 04:56 Р. Мөхәммәтшин. Бүре мин
    15.10.2014 ЯҢА КИТАПЛАР Әлеге китапка шагыйрьнең соңгы елларда иҗат ителгән шигырьләре һәм поэмалары туплап бирелде.               --- --- | 15.10.2014 (полный текст новости)

  • 2014-10-15 04:56 Р. Мостафин. Һәммәсен исемләп искә алыйк
    15.10.2014 ЯҢА КИТАПЛАР Рафаэль Мостафинның бу китабы үзенең үтә кырыс, ачыктан-ачык, ә кайчак хәтта бик авыр хакыйкатьне ачуы белән күңелне тетрәндерә. 80 нче еллар ахырында ул, җәй айларын КГБ архивында үткәреп, репрессияләнгән татар әдипләренә кагылышлы документларны өйрәнә. Шул көннәрдә ул үзен начар хис итүе, кәефе кырылуы, күкрәге чәнчеп, йокысы качуы турында яза. Әмма китап эшләнеп бетә. Анда Сталин репрессияләре корбаннары һәм, кызганыч ки, хезмәттәшләренә яла яккан әдәбиятчыларның исемнәре, кылган гамәлләре дә бәян ителә. Рус, татар, инглиз телләрендә нәшер ителгән әлеге китап беркемне дә битараф калдырмас дип өметләнәбез.          --- --- | 15.10.2014 (полный текст новости)

1   (Всего 1)

RSSportal.RU - крупнейший каталог русскоязычных новостных лент в формате RSS по различным тематикам, от бизнеса и образования до медицины и литературы. Новости в лентах обновляются несколько раз в сутки.

Яндекс.RSS
Бизнес
Автомобили
Hi-Tech
Кино
Здоровье
Мода
Новости
Музыка
Путешествия
Игры
Семья
Спорт
Шоу-бизнес
Культура
Политика
Экономика
Недвижимость
Юмор
Главные новости
Кулинария
Наука
Другие ленты

Обратная связь