RSS Portal

Поиск на RSSportal: названию ленты текстам новостей   


Matbugat.ru RSS

RSS Matbugat.ru
  • 2015-04-27 04:24 Роберт Миңнуллин Гали авылында кунакта булып китте
    25.04.2015 Мәдәният Татарстанның Габдулла Тукай исемендәге Дәүләт премиясе лауреаты, шигырьләре, аның сүзләренә язылган җырлары белән халкыбызның күңелен яулап алган шагыйрь Роберт МИҢНУЛЛИН Похвистнево районының Гали авылында әдәби кичә уздырды. Танылган шагыйрьне Гали авылының Мәдәният йорты матур итеп яран гөлләр белән бизәлеп, фойеда авыл тарихына багышланган күргәзмәсен куеп каршы алды. Роберт әфәнде күргәзмәне карап туйгач, китапханәгә узды. Китапханәче Фәһимә Зарипова аңа экскурсия оештырып, китапханәнең милли әдәбиятка бай булуы, халыкның үз телебездә язылган китап укырга яратуы турында сөйләде. Утыз ел гомерен китапханәгә багышлаган Фәһимә ханым Роберт Миңнуллинның биографиясен дә, иҗатын да яхшы белүе белән шагыйрьнең күңелен күтәрде һәм мактау сүзләре ишетте. Тамаша залына килеп кергән кунакны сәхнәдәге "түгәрәк өстәл" артына утырткач, мәктәп укучылары аның шигырьләрен укый башладылар. Татар теле укытучысы Зөлфия Асылгәрәева бу кичәгә бик яхшы әзерләнгән. Сәхнәдәге экраннан Роберт Миңнуллинның тормыш юлы күрсәтелеп барды: кайда укыган, ничек шагыйрь булып киткән, нинди иҗтимагый эшләр белән танылган... “Миңа сөйләргә сүз дә калдырмадыгыз инде”, - дип шаяртты ахырда Роберт әфәнде һәм үзе дә берничә шигырен укыды.   Ул үзе турында түгел, татар халкының бөек шагыйрьләре, сугыш кырларында һәлак булган танылган шәхесләребез, сугыш вакытында Мәскәүдән 30 - 40 шагыйрь Татарстанга килеп, иҗади - патриотик эш алып барулары турында сөйләде.   Роберт Миңнуллин милли телебезне саклап калуга мисал итеп, үзенең булачак хатыны Клара белән танышуы турында сөйләп үтте. Кыз рус мәктәбендә укыганлыктан, татар телен начар белгән, ә кияүгә чыгып Казанга килгәч, аның рус һәм татар телендә чыга торган журналга корректор итеп урнашуы һәм тиз арада татар телен тиешле дәрәҗәдә өйрәнеп, 40 ел буе шунда эшләве, хәзер “Татарстанның атказанган мәдәният хезмәткәре” исеменә лаек булуы турында сөйләде. “Минем өчен хатыным гомер буе илһам чишмәсе булып тора”, - дип тәмамлады ул сүзен.   Шагыйрь җирле һәвәскәр шагыйрьләрнең шигырьләрен яратып тыңлады. Балыклыдан - Рәшит Фәрдиев, Галидән Нәсимә Кәлимуллина, Гүзәл Гозәерова һәм мин, Саимә Морзаханова, үзебез язган шигырьләрне укыдык, ә Балыклы, Гали, Мәчәләй үзешчәннәре Роберт Миңнуллин сүзләренә язылган “Талбишек”, “Каеннар арасында”, “Җырлыйм туган якта”, “Килен төшә”, “Яратыгыз”, “Әнкәмнең догалары” җырларын башкардылар.   Үземнең шигырь җыентыкларымны, чиккән кулъяулыкларымны, пешереп килгән бавырсакларымны тапшырганда:    Шигырьләрегез бик                  мәгънәле, Аңлашыла, һичшиксез. Эчке халәтегез бай, Күңел дәрьягыз төпсез, - дип кулын кыстым.   Роберт Миңнуллин безгә гади, кешелекле, мәрхәмәтле һәм игелекле кеше булып күренде. Ул үзен горур тотмады, мәктәп укучылары биргән бөтен сорауларга да тәфсилләп җавап кайтарды. “Җырлап күрсәтмәссезме?” - дигән тәкъдимгә мыек астыннан гына елмаеп: “Җырчыларны рәнҗетермен дип куркам. Аннары биергә дә кушарсыз әле. Ә мин тик хатыным кубызына гына биергә яратам бит”, - дип көлдерде.   Роберт Миңнуллинны Казанда табып, кунакка чакырган авыл җирлеге башлыгы Идрис Муллабаев аңа авыл халкы исеменнән рәхмәт сүзләре әйтте, ә Роберт ага үзенең күчтәнәчләрен - һәр авыл китапханәсенә һәм Гали авылы мәктәбенә 7шәр томлы шигырь җыентыкларын, ә шигырь сөйләүчеләргә бер томлы китапларын өләште: “Гали авылын, мәктәбен, мәдәният йортын һәм уңган халкын мин бик ошаттым. Бәлки, Аллаһы Тәгалә тагын күрешергә насыйп итәр әле, исән булыйк”, - дип кичәне тәмамлады.   Тик без аны тиз генә җибәрмәдек, берәм-берәм дә, төркем-төркем дә фотога төштек, клуб мөдире Равил Манашев, сәнгать җитәкчесе Наилә Юнысова һәм китапханәче Фәһимә Зарипова әзерләгән табын артында чәй эчкәндә дә дөнья хәлләре, татарның киләчәге, мәдәнияте турында сөйләшеп утырдык. Очрашуны оештырган авыл җирлеге башлыгы Идрис Муллабаевка, кичәне әзерләгән Зөлфия Асылгәрәевага, Кәүсәр Шәйхетдиновага һәм барлык катнашучыларга рәхмәтләребезне әйтеп аерылышканда: “Юлны беләсез, Роберт әфәнде! Килегез, көтәбез”, - дип кул болгап калдык.     Гали авылы, Похвистнево районы.   Саимә МОРЗАХАНОВА | (полный текст новости)

  • 2015-04-27 04:24 «Миргаяз дип кушмыйк, колхозның нәсел үгезен дә мир үгезе диләр бит»
    25.04.2015 Җәмгыять Цивилизацияле кешелек дөньясы өчен һичкайчан әһәмиятен җуймый торган матур, мәгънәле гамәлләр бар тормышта. Ни хәтле язсаң, күпме генә сөйләсәң дә, мөһим-актуаль булып калучы гадәтләрнең берсе – яңа туган балага исем кушу. Мин аны әби-бабайлар, балаларның ата-аналары өчен шатлык-куаныч хисләре ташып торган үзенә күрә бер бәйрәм-йола дияр идем. Бу җәһәттән хәтеремдә яхшы сакланучы бер вакыйга турында сөйләп китмәкче булам. 1936 елда миңа исем кушкан Сафиулла бабай 1941 елның ноябрь азагында бөтен гаиләбезне – Хәдичә әбине, минем әнине һәм аның сеңлесе Фәтанәт апаны чакырды да: – Яңа туган улыбызга ат кушар вакыт җитте. Берәрегезнең үзе сайлап куйган исеме юкмы? – дип сорады. – Без малаебыз туса Миргаяз исеме куштырырбыз дип сөйләшкән идек, – диде Фәтанәт апа (бу елларда ире Хәбибулла сугышта). – Гаяз – матур исем. Гарәпчә кыю, булдыклы, курку белмәс дигән мәгънәләргә ия. Әмма миңа аның алдыннан килүче «Мир»е ошамый. Безнең колхозның нәсел үгезенә дә мир үгезе диләр бит. Мин үзем улыбызга бер исем тәгаенләп куйган идем инде, ни диярсез тагын? Шунда Хәдичә әби дә, сүзгә кушылып: – Әйдә, сузма инде, ул нинди исем? – дип аны ашыктырды. Шунда бабай, ак сакалын югары чөеп, түшәмгә карады һәм тантаналы кыяфәт белән: – Сәйфелмөлек! – диде. Малайның әнисе Фәтанәт апа исә, борчылуын яшермичә: – И, әтәй, моның икенче өлешен безнең мишәр – «Мулюк», чуаш «Муллик» дип бозып әйтергә мөмкин. Ачык итеп әйтә торган башка берәр исем табарга иде, – дип үзенең фикерен белдерде. Шунда бабай, өстәл түрендәге китаплары белән янәшә ятучы яшел тышлы дәфтәрен кулына алып, берничә битен ачып карагач: – Әгәренки Сәйфихан дип кушсак ничек булыр? Сәйфи – гарәпчә кылыч, хан инде, үзебезчә әйткәндә, дәүләт башлыгы дигән сүз. Димәк, улыбыз дәүләтнең үткен коралы булып чыга, – диде бик җитди кыяфәт белән. Әйтергә җайлы, мәгънәсе дә ачык бу исемне барысы да хуплады. Ә Сәйфиханның исеме җисеменә туры килүен, аның гомере буе юрист, Әлки, Бөгелмә районы, Казан шәһәре һәм ун елга якын республикабыз прокуроры, аннан соң дүрт ел Конституция суды рәисе булып эшләвен күреп, кешенең исеме җисеменә туры килергә тиеш дигән фикергә ничек ышанмыйсың? Бу юлларны язганда ихтыярсыздан күзләремә яшьләр тулды. Гади генә авыл кешеләре балага исем бирүгә ни хәтле җитди, зур әһәмияткә ия гамәл дип караганнар. Революциягә кадәр мәдрәсәләрдә белем эстәп, ислам кануннарында тәрбияләнеп үскән, совет чорында да намазларын калдырмаган, безне – оныкларын да шундый рухта тәрбияләп догалар өйрәткән, һәр эшгамәлне бисмилладан башларга кушкан кадерле, газиз әби-бабаларыбызга рәхмәт дими ни дисең?! Ә бит шул ук вакытта тоталитар совет режимына яраклашырга тырышучы куштаннар, хәтта мулла кушкан исемнәрен ташлап, үзләре исәпләвенчә, пролетар кыйммәткә ия исемгә күчкәннәр. Революциягә кадәр мәдрәсә тәмамлап, атасы кебек үк указлы мулла булырга әзерләнгән Азат абый бар иде. Соңыннан аның әтисе Кыям мулла биргән чын исеме Габдулла икәнен үзеннән ишетеп, аптырашта калдым. – Моны ничек аңларга инде? – дигәч, ул: – Революциядән соң, аеруча безнең татар яшьләре, яңа хакимияткә ярарга тырышып, комсомолга кергәч тә: «Иске тормышны, гореф-гадәтләрне, исемнәрне – долой!» – дип лаф ордылар. Яңа заманда яңача яшәячәкбез, янәсе. Кайберәүләр Октябрь инкыйлабына мөкиббән китеп, улларына Рево, кызларына Люция, Ленин фамилиясен кирегә әйләндереп, Нинел кебек сәер исемнәр бирделәр. Бүген ул чактагы тинтәклегебезгә исләрем китеп торам. Ник дисәң, үзем дә шундый шаукымга ияреп, үз исемемне үзгәрттем, улларыма Генрих, Руслан, кызларыма Венера, Светлана исемнәрен бирдем. Моңа чаклы татар колагы ишетмәгән исемнәр белән шаккатырыйм, мәчет-чиркәүләрне җимерүче совет хакимияте: «Сез әле һаман искечә яшисезмени, балаларыгызга кадими исемнәр биреп ятасызмыни, контралар?» – дип безне гаепли күрмәсеннәр, янәсе. Кыскасы, «халыклар атасы» бездән канәгать була күрсен дип тырыштык. Ә аның исә моңа бер дә исе китмәде – йөзләгән-меңләгән Рево, Люция, Нинел, Генрих, Русланнарны да, тузга язмаган гаепләр тагып, Себергә озатып черетте, – дип уфтанды Габдулла абый. Ә бит шул ук вакытта урыслар, белоруслар, украин һәм башка халыклар балаларына мең еллар буе бирелеп килә торган гадәти Иван, Николай,Петр, Владимир, Валентина, Галина, Наталия һ.б. исемнәр кушалар. Ә без, татарлар, нишләп соң шулай барысын да шаккатырырга, мөгез чыгарырга яратабыз икән? Урыслар нигә соң Генрих, Альберт, Альфред, Рафаэль, Мимоза, Лениза, Ильмира һ.б. исемнәрне якын да китермиләр? Ни өчен соң безнең татар гына шул дәрәҗәдә башкаларга яраклашырга, үз асылыннан ваз кичәргә тырыша? Әйтерсең лә, ул үзенең газиз балаларына нимес, француз, испан, итальян исемнәрен биреп, алагаем бер эксперимент үткәрә! Кайчак татарча яңгыраган Казыйм, Мәймүн, Мәймүнә кебек сәер исемле кешеләр дә очрый. Казыймны иптәшләре бала чактан ук: «Син кемгә баз казыйсың?» – дип үртиләр. Ә Мәймүн-Мәймүнә маймыл дигән сүз бит инде! Әле бүген дә кайбер татар ата-аналар кызларына аннан-моннан ишеткән, төрле газета-журналларда укыган, Сабрина, Сабина, Камилла, Диана кебек, халкыбызга ят исемнәр бирәләр. Ә малайлар арасында әле һаман Марс, Мариус, Леон, Лимон, Ленар, Винер, Марсель исемлеләр очрый. Яхшылап барлап карасаң, халкыбызның гасырлар төпкеленнән, мең ел буе кулланышта йөрүче исемнәр фондының искиткеч бай, һәрхәлдә башка бер халыкныкыннан да ким-ярлы булмаганын күрәсең. Мисал өчен меңнәр арасыннан йолдыз кебек җемелдәп, кояш кебек нур чәчеп торучы энҗе-мәрҗәндәй: Зөләйха, Ләйсән, Әлфия, Нурия, Чулпан, Миңсылу кебек күркәм исемнәрне генә алып карыйк. Аларның күбесе җырга әйләнгән бит. Исемне матур дип санамасалар җыр итеп язарлар, көй чыгарырлар идемени шагыйрьләр-композиторлар? Ирләр исемнәре арасында да гарәп-фарсыдан алынганнардан тыш үзебезчә-татарча аталучылары да аз түгел. Батыр, Арыслан, Булат, Алмаз, Илгизәр, Илтөзәр, Ирек, Азат, Фәннүр, Тансык, Таймас, Сынмас, Арымас, Талмас ир кешене гомере буе бизәп торырлыклар бит. Кыскасы, бөек энциклопедист галимебез Каюм Насыйри моннан йөз елдан артык элек үк әйтеп калдырганча, үзебездә җитәрлек бай гыйлем булганда, әллә кайларга барып йөрүнең хаҗәте юк, дигәндәй, балаларыбызга исем биргәндә дә читләргә бурычка кереп йөрисебез юк. Газиз балаңа исем бирү – бу гамәл беренче карашка гына бернинди чыгымнар таләп итми торган җиңел эш кебек тоела. Монда халкыбызның, «Җиде кат үлчә, бер кат кис» дигән мәкалендәгечә эш итү сорала. Шуңа күрә һәр бала, киләчәктә халкы, ата-анасы белән горурланып, алар биргән матур, мәгънәле исемен гомер буе байрак итеп, куанып-шатланып күтәреп йөрерлек булсын иде. Кайчак зур мәшәкатьләр белән табылган балага исемне берничә минут эчендә уйлап чыгарып, Буратино шикелле агачтан юнып куючылар да очрый. Безнең авылда берәүләр әтисенең исеме Рафаил булгач, улларына ике хәрефне кыскартып Фаил дип куштылар. Болай да безгә чит-ят итальян исеме ахыр чиктә мәгънәсез авазлар тезмәсенә әйләнде. Әйе, мәгълүм профессорыбыз Гомәр Саттар бик тырышып әзерләп чыгарган «Татар исемнәре» китабына карап, ошаган исем сайлап, баш ватып торасы да, таныш-белешләрдән сораштырып мәшәкатьләнәсе юк. Әмма кеше гомер буе күтәреп йөрисе исем нәрсә аңлата, аның мәгънәсе нинди – монысы турында әнә алаша уйласын! Чөнки аның башы зур. Кайчак, күп балалы гаиләләрдә бер-берсенә охшаш исемнәр бирәбез дип, Рәмзилгә ялгап, Мәнзил, Тәмзил, Камзил шикелле шыксыз исемнәр тезәләр. Аларча өч улыңның беренчесенә – Равил, икенчесенә Рамил, өченчесенә Карамель дип кушарга микән инде? Ә һәркайсы үзенчә яңгырашлы Тимербулат, Газиз булса начармыни? Әйе, тагын шул ук шаккатризм, мөгез чыгару галәмәте ифрат көчле шул безнең халыкта. Филолог-журналист буларак, гомерем буе тагын бер кызыклы күренешкә игътибар итеп киләм. Бүген күп төрле асылташлар арасында иң эре каратлы алмазлар төсле, нур чәчеп торучы Мирхәйдәр, Мирфатыйх, Миркасыйм, Минтимер, Әзһәр, Туфан, Шәехзадә кебек берәр генә, инде күп дигәндә икешәр генә очрый торган исемнәр турында уйлаганыгыз бармы? Аларның ияләре шик-шөбһәсез әйтергә мөмкин, үзләренең титаник хезмәтләре белән үзләрен бөтен илгә, дөньяга танытып ат казанды. Димәк ки, кайчак гади генә күренгән исем-атны зурлаучы-данлаучы, зиннәтләүче, халыкка танытучы да кеше үзе икән. Инде килеп, икенче төрлерәк берничә мисал. Колакны ярып керә, ут-суны кушкандай сәер-ят яңгырый торган тәгъбирләр дә зур тизлек белән үрчи башлады. Юрий Мөхәммәтшин, Александр Абдулов, Алексей Баталов, Вадим Габдрәшитов, Николай Хәбибуллин һәм башка шуның ише йөзләгән гибридларны ничек аңларга инде? Әлбәттә, аларның күпчелеге татарның әллә кайчан, күптән түгел һәм бүген дә урыска әйләнеп бару процессының ачык чагылышы түгелме соң? Әмма, ни гаҗәп, андыйларның кайберләре урыс аяк та атлап басмаган чеп-чи мишәр-татар авылларыннан. Араларында үзләрен татар, мөэмин-мөселман дип йөрүчеләре дә бар. Миңа яхшы таныш дустанә аралашып яшәгән Юрий Сәитович Мөхәммәтшин әтисенең Бөек Ватан сугышында бергә көрәшкән якын дусты Юрийның исемен улына бирүен сөйләгән иде. Шул ук вакытта кызылармеец Юрийның үз улына Сәет дип исем бирүен күз алдына да китереп булмый. Йөрәгем әрнеп, Тукайга ияреп: «Асылыңа кайт, татар, асылың яхшы!» – дип үгетләр идем. Исем кушканда тыйнаклык, чик-чама белү дә мөһим. Улыңа-кызыңа Афина, Афродита, Посейдон, Аполлон, Марс, Юпитер кебек исемнәр бирү һич тә урынлы түгел. Шунысы кызык: борынгы Грециядә жрецлар балаларга мондый исемнәр бирүне катгый тыйганнар. Бервакыт безнең мишәр якларында ике малайның берсенә Марс дип куша башладылар. Ә бит ул малайларның күбесенең ата-анасы – сугыш кына була күрмәсен, тормыш имин булсын иде, дип теләк теләп торучы гап-гади авыл кешеләре. Ә балаларына сугыш алласының исемен бирә. Наданлык галәмәте инде. Ул кызыл планетаның нәрсә аңлатканын белсәләр, андый исем кушарлар идеме? Тагын да шул җитди мәсьәләгә битарафлык. Әнә, күрше малаена Марс исеме куштырган, минем аннан кай җирем ким? Үземнең улыма да шуны куштырам, янәсе. Мин үз уй-фикерләремне язам. Укучылар моның белән килешергә яки килешмәскә мөмкин. Шуңа күрә бу ифрат мөһим мәсьәлә турында яраткан газетабыз битләрендә бәхәс-фикер алышуларга мәйдан бирелгәләп торса, бер дә начар булмас иде. P.S. Загс мәгълүматлары буенча, республикада соңгы вакытта балаларга Әмир, Камил, Айзилә, Айгизә, Аиша, Асенат, Алан, Лия исемнәре кушу модада икән. Ә узган атнада бер гаиләдә туган балага әти-әнисе, гомумән, Аналь исеме биргән. Заманында модада булган революцион кушаматлар Арвиль - Армия В.И.Ленина Вилан - В.И.Ленин и Академия наук Вилен - В.И.Ленин Вилор(а) - В.И.Ленин - организатор революции Вилорд - В.И.Ленин - организатор рабочего движения Вилорик - В.И.Ленин - освободитель рабочих и крестьян Виль - В.И.Ленин Винун - Владимир Ильич не умрет никогда Владилен - Владимир Ильич Ленин Владлен - Владимир Ленин Гертруда - Героиня труда Даздраперма - Да здравствует 1-ое мая Далис - Да здравствуют Ленин и Сталин Идлен - Идеи Ленина Изиль - Исполняй заветы Ильича Ким - Коммунистический Интернационал Молодежи Лелюд - Ленин любит деток Ленар(а) - Ленинская армия Лениор - Ленин и Октябрьская революция Ленора - Ленин - наше орудие Марлен - Маркс, Ленин Маэлс - Маркс, Энгельс, Ленин, Сталин Мэлор - Маркс, Энгельс, Ленин, Октябрьская революция Порес - Помни решение съездов Ревмарк - Революционный марксизм Ревмира - Революции мировой армии (революция мира) Рим - Революция и мир Рэм - Революция, Энгельс, Маркс Фэд – Феликс Эдмундович Дзержинский Эрлен - Эра Ленина Фарук НӘФИЕВ 14 | (полный текст новости)

  • 2015-04-27 04:24 «Теләсәгез, алыгыз, ул бала миңа кирәкми...»
    25.04.2015 Язмыш Язманы башлаганчы, тугыз яшьлек Камиләнең тормыш йомгагының очын таба алмыйча газапландым. Һәр бала бу тормышка фатиханы булачак әти-әнисеннән ала. Бәлки сүзне алардан башларга кирәктер. Кызганыч, бу урында ир һәм хатын җенесеннән булган ике зур кешегә әти һәм әни дигән кадерле сүзләрне әйтәсе килми. Минутлык ләззәт өчен генә очраклы рәвештә очрашкан икәүдән дөньяга нәни бер кыз аваз салган дисәк, дөресрәк булыр. Бу вакытта инде әти кеше, туйлар гөрләтеп, башка кеше белән гаилә корган. Тугыз ай карынында йөртеп, тулгак белән бала тапкан хатында да ана хисе уянмаган.   – Кирәк булса, баланы килеп алыгыз, юк икән, мин аны хастаханәдә калдырып чыгам, – дип шалтырата ул баланың әтисе булырга тиешле ирнең апасына.   – Туганыма шалтыратып, баланың аныкымы икәнлеген сорадым. Ул кире какмады. Безнеке икән, димәк, үзебезгә алырга кирәк, дип, дүрт көнлек баланы алып кайттык. Ул вакытта без дә Казанда яши идек, үземнең дә алты айлык кызым бар. Бергәләшеп алты ай карадык, – дип искә ала ул көннәрне Гөлнара.   Бу яшь гаиләдә ниндиерәк «һава шартлары» булганлыгын күз алдына китерү кыен түгел, минемчә. Әлбәттә, мөнәсәбәтләр кискенләшә, ызгышлар ешая. Алты айлык баланы әнисенә кире кайтарып бирәләр. Гөлнара өчен тынгысыз көннәр була бу.   – Җаным бәргәләнә, ни кылырга белмим. Ул баланың анасына кирәкмәгәнлеген аңлыйм ләбаса. «Җаныгыз бармы сезнең, ни эшләргә уйлыйсыз?» – дип, әниемә шалтыраттым. Өч көн әнисендә торганнан соң, ул баланы кире минем әнием алып кайтты. Бераз вакыт аларда тәрбияләнде. Аннан соң без дә районга күченеп кайттык, баланы үзебезгә алдык. Рәхмәт иремә, аның рөхсәтеннән башка мин ул баланы сыендыра алмаган булыр идем. Ул милләте буенча әзәрбайҗан һәм алар ягында бала калдырып китү дигән нәрсә юк, аның өчен моны аңлау да авыр булды. Бик кызганыч, бүген ул безнең арада юк. Өч бала белән ялгызым калдым. Иремнең Бакудагы туганнарына рәхмәт, алар ярдәм итеп торалар, шуңа матди яктан тормышны тартып бара алам. Камилә кызым өчен мин бер җирдән дә бер тиен дә ярдәм алмыйм. Баланың әти-әнисе исән-сау, алар карарга тиеш, диләр. Шулай да бер тапкыр социаль яклау бүлегенә барып, нык түбәнсенеп кайттым. Син ул баланы акча өчен алгансың дигән сүзне мин күтәрә алмыйм. Камилә минем өчен бик кадерле бала.   – Ул сине кем дип атый? Әнисе, әтисе кем икәнлекне беләме? – дим.   – Камилә мине Гөлнара апа дип йөри. Әтисен белә, аның хатынын әни ди. Чын дөреслекне ул әле күптән түгел белде. Телевизордан «Пусть говорят» тапшыруын караганнан соң, мин дә Камиләгә дөресен сөйләргә карар кылдым. Анда тәрбиягә бала алган бер ханым балага биш яшьтә дөреслекне әйткән. Теге хатынга барысы да ташланды, ә ул, миңа психолог­лар шулай кушты, дип җавап бирде. Мин моның белән килешәм. Шушы тапшырудан соң мин дә, синең белән безгә дә сөйләшергә кирәк, дип, Камиләне яныма чакырдым. Әтисенең үзенеке икәнлеген, әнисенең башка кеше булуын аңлаттым. «Гөлнара апа, мин хәзер әнинең миңа нигә Камилә кызым димәгәнлеген аңладым. Ә минем әнием кем була соң?» – дип сорады ул миннән. Иң авыры менә шушы сорауга җавап бирү булгандыр, мөгаен. Бар батырлыгымны җыйнап, җайлап кына аңлата башладым, – дип сөйли Гөлнара күз яшьләре аша. – Син аны беләсең... Күргәнең дә бар әле... Бер тапкыр син аннан куркып елап кердең. Юл буендагы эскәмиядә исерек апа утыра дип әйткән идең... «Юк, ул минем әни түгел, түгел. Минем әнием матур, әйбәт булырга тиеш...» – ди бала...   Икәүләшеп елый­елый «ана» исемен йөртүче бозык хатынның кылган гамәлләрен акларга тырышып карадык. Камиләдән соң тапкан балаларын да язмыш кочагына аткан бу хатын турында ни дип әйтеп була соң? Гомумән, кем була соң инде ул?   – Беләсеңме, кызым, безгә синең белән бик яхшы, акыллы, үрнәк кыз булырга кирәк. Син елама, сине югалтканнар еласыннар. Аллаһның ни чак­лы зур бүләген югалт­каннарын аңласыннар дидем кызыма, – ди Гөлнара. – Икебез өчен дә бик тә авыр, катлаулы булган бу сөйләшүдән соң Камилә нык үзгәрде, яхшы якка. Анасының карынында вакытта ук үзен артык сизгәнгәдерме, ул кечкенәдән елаграк булды. Йокларга яту да, иртән тору да күз яшьләре аша иде безнең. Бөтен балалар әти-әниләре белән яшәгәндә, үзенең аерым торуында бәлки безне дә гаепләгәндер. Нигә мин әниләр белән тормыйм дигәндә, әбисе: «Мин сине бик яратам, җибәрәсем килми», – ди торган иде. Камилә музыка мәктәбенә йөри, бик матур җырлый. Бүгенге көнемдә бу баланың минем янында булуына куанып­лар бетә алмыйм. Зөлфия ХӘЛИУЛЛИНА | (полный текст новости)

  • 2015-04-27 04:24 Фирая Әкбәрова: “Бирешмичә яшәргә язсын!” (ФОТО)
    25.04.2015 Мәдәният Фирая Әкбәрова – Татарстан республикасының атказанган һәм халык артисты. Ул Камал театрының иң үзенчәлекле, иң талантлы “йолдызлары”ның берсе. Олырак буын “Талак-талак” комедиясендә (Хәй Вахит) ул башкарган Гүзәлия, Фатыймаларны хәтерлидер, мөгаен. Бераз яшьрәкләр нәкъ аныңча итеп “Зәңгәр шәл”дәге дүртенче абыстай һәм абыстайларны ашка чакырырга килгән малайны кабатларга тырыша, “Авыл эте Акбай”ны (Фирая Әкбәрова анда Дүрткүзне уйнады) кабат-кабат карый иде. Ә бүгенге яшьләр “Банкрот”тагы Гафифәгә, “Зәңгәр шәл”дәге Хәдичәгә игътибар итә. Фирая Әкбәрова башкарган кечкенә генә роль дә үзенә тарта һәм тамашачы бу артист сәхнәгә тагын кайчан чыгар икән дип түземсезләнеп көтеп утыра. Бик күпләр аны җырчы буларак та белә. Ул җырлаганны тыңлау рәхәт, чөнки гаҗәеп матур тавыштан тыш, һәр җыр хискә төрелә, күңел, йөрәк аша уза, кечкенә спектакльгә әверелә. Телефоннан чылтыраткач, Фирая ханым: “Юбилей-мазар түгел, нигә искә төшердегез, әллә берәр артист интервью бирүдән баш тарттымы?” – дип бераз гаҗәпләнде-гаҗәпләнүен, әмма сөйләшеп алуга каршы килмәде. “Эшем дә юк, шул сәбәпле, депрессиягә дә бирелгәләп алам”, – дисә дә, сөйләшеп утырганда гел шаяртты, көлде-көлдерде, сикереп торып, берәрсе булып йөреп, биеп, сөйләп күрсәтте. – Фирая ханым, ни өчен эшем юк дисез? – “Диңгезнең дә була төрле чагы – бер давыллап ала, бер тына” диләр, менә хәзер диңгезнең тынган чагы. Иске спектакльләрдә бераз уйныйм-уйнавын, ә яңаларда хәзергә миңа туры килә торган роль юк. Без күбәү, рольләр аз. Җитмәсә, спектакльне 100 процент дип алсак, аның 70 проценты ирләр роле, бары тик 30 проценты гына хатын-кызныкы. Шул 30 процентның да 20 проценты – яшьләр, бик яхшы очракта гына 10 проценты олылар... – Башка артистлар кебек телевидениедә, төрле телефильмнарда да бик күренмисез... – Мин бит ертып анда бара алмыйм. Безнең эштә бик чая, әрсез булырга кирәк, ишек тибеп барып керсәң, роль табылыр иде, бәлки. Әмма алай йөрисем килми, мин чая түгел, холкым буенча тыныч, бераз эленке-салынкы, әкрен, салмак кеше. – Әмма театр училищесына керү өчен чаялык кирәк булгандыр бит? Анда барып керергә ничек батырлыгыгыз җитте? – Кирәк чагында “кабызам” мин чаялыкны (рәхәтләнеп көлә). Кечкенәдән үк артист буласым килә иде. Асия апа Хәйруллина (Татарстанның атказанган артисты – ред.) – әнинең бертуган апасы. Мәктәптә укыганда театрга аны карарга йөри идем. Бала вакыт – әрсезрәк чак бит, “мин апа янына” дип әйтәм дә, керәм дә китәм. Беренче рәткә утырып спектакль карыйм... Асия апаны авылда гел кадер-хөрмәт белән каршы алалар, ул кайтып керсә, бәйрәм була иде. Шул нәрсәләрне күреп тә кызыкканмындыр бәлки. Дөрес, бала вакытта артист буласым килә дип кычкырып әйткәнем булмады. Ник дигәндә, ябык кына, кечкенә генә, ямьсез генә бит мин, кычкырып әйтсәм, көлә башларлар кебек иде. Шуңа хыялымны күңелемдә генә йөрттем... 8 сыйныфтан соң Асия апа янына “театр училищесына керәсем килә” дип барган идем, “Юк! Бармыйсың! Кермисең”, – диде. Бик күпләр артист эшен авыр ди. Бер караганда, нәрсәсе авыр инде аның – вагон бушатмыйбыз, кара эштә эшләмибез. Әмма аның авырлыгы эчке кичерешләрдә. Бик бәйле, ирексез һөнәр ул. Сайлап алсалар – уйныйсың, сайламасалар – юк. Аннан соң безнең йөрәк тә чуар. Болай карасалар да, күңел әрнеп куя, тегеләй әйтсәләр дә, мактамасалар да, күрмәсәләр дә... Һәрберсен күңелең аша уздырасың, кичерәсең. Менә хәзер еллар узгач уйлыйм – нәрсәгә кирәк булган шул кадәр кичерешләр, нигә шул тикле күз яшьләре түгелгән, йөрәк әрнегән... Безнең һөнәр чуарлыктан тора шул, чуар булмасаң, уйный, бөтен нечкәлекләрне күрсәтә, ышандыра алмыйсың. Асия апаның шуна күрә мине артистлыкка җибәрәсе килмәгәндер инде. Аннан соң элек театрда тормыш та катлаулы булган – сүз йөрткәннәр, бер-берсенең күлмәкләрен ертып, буяп, яшереп куя торган булганнар. – Ә хәзер ничек? – Хәзер алай түгел. Ул этлекләр наданлыктан килгән бит. Бүгенге кеше акыллы. Дөрес, хәзер дә төрле хәлләр булгалый. Без театрда бер гаилә булып яшибез, ләкин гаиләдә дә табак-савыт шалтырамый тормый бит, чәпчегән, нидер әйтеп борчылган вакытлар була, әмма әшәкеләнеп йөргән юк. Марсель абый (Марсель Сәлимҗанов – ред.) шундый тәртип калдырды һәм бу тәртип хәзер дә дәвам итә. Фәрит – Марсель абыйның укучысы, театрда үскән бала, шуңа аңарда да көчле бу гаилә тойгысы. – Асия апагыз каршы килүгә дә карамастан училищега кергәнсез... – Катгый итеп “керәм!” дигәч, ризалашты инде, бераз өйрәтте дә. Асия апа артист кына түгел, сәхнә теле укытучысы да иде ул чагында. Аның белән шигырь, мәсәл, проза әсәре сайладык, ятладым. Укырга керергә барсам... театр училищесының ишек алды тулы кеше, барысы да укырга керергә килгән, барысы да матурлар... Ә мин йөрим инде... Ходаемила-һым... Без имтихан тапшырган вакытта Марсель абый театр белән гастрольдә иде, шуңа безне Ширияздан Сарымсаков җитәкчелегендәге комиссия тыңлады. Чыгып бастым каршыларына. “Бигрәк кечкенә бит син”, – диләр. “Үсәм әле мин”, – дигән булам. Ә үземә инде егерме яшьтән артык, ул вакытка тегү училищесын тәмамлап, бер ел тегүче булып эшләргә өлгергән идем. Ник дигәндә, мин 8не тәмамлаган елны 1 нче курска кеше тупланган, башка курсларга да тыңланып булуы башыма да килмәде, яңадан 1 нче курс туплауларын көттем (театр училищесы ел саен студентлар кабул итми – ред.) Шулай итеп бардым, Асия апа өйрәткәннәрне матур итеп сөйләдем, тырыштым, укырга кабул иттеләр, ә аннан соң каникулга киттек. 1 сентябрьдә Марсель абый безне укытырга килде. Барыбызны да тезеп утыртты да, карады-карады да: “Тә-әк, үзем булсам, берегезне дә алмас идем”, – диде. Менә шулай итеп укып киттек (көлә). Укырга кергәндә 25ләп идек, 15ләп кеше тәмамлады. Дүрт кызны – Рузия Мотыйгуллина, Алсу Гайнуллина, Зөлфия Зарипова һәм мине Камал театрына эшкә алдылар. Егетләребез дә әйбәт иде безнең, тик шул елны Ленинградтан Габделфәрт Шәрәфиев, Шамил Бариевлар укып кайтты да, театрга аларны алдылар. Хәер, соңыннан безнең малайлар да акрын-акрын гына бирегә җыелды. Идрис Мәсгутов Әлмәттә эшләп кайтты, Дусил Касыймов, Нариман Гарифуллин килде. Без монда 7әү идек, хәзер 5әү калдык... Театрда икенче курстан эшли башладым. Иң элек “Мәхәббәтең чын булса” (Хәй Вахит) спектаклендә малайны уйнаган идем. Аннан “Хуҗа Насретдин”да малай булып башка бала-чагаларны ияртеп йөрдем, “Зәңгәр шәл”дә дә малайны уйнадым. Минем амплуа малайлар һәм кыз балалар иде. – Иң яраткан спектаклегез кайсысы? – Иң гөрләп барганы, иң яратканым “Талак-талак” иде. Озак барды ул, халык яратып карады. Анда минем җырлы роль иде. Раушания Юкачевалар буыны шул “Талак-талак”та “үскән” икән. “Театрга киләбез, бер өлешен генә карыйбыз, җырлаганыңны тыңлыйбыз да, кайтып китәбез”, – дип сөйләгән иде ул соңрак. Ә без үзебез “Диләфрүзгә дүрт кияү”дә (Диләфрүзне Наилә Гәрәева уйнаган чор) “үстек”. Киләбез, репетициядә утырабыз, аннары кайтып, үзебезчә уйнап караган булабыз. Шулай инде, һәрбер буын ниндидер бер спектакльдә тәрбияләнә. – Ә иң авыры, яратмый уйнаганы? – “Боз астында дулкын”. Анда мине төп героиняның дублершасы итеп куйдылар, Алсу белән алмаш-тилмәш уйнадык. Ә мин нинди героиня инде?! Юк ул миндә! Алла-а-а, интеккәнем! Яратмый идем! Үлә яздым!.. – Сез – җырчы-актриса. Җырлы рольләрне еш бирәләр идеме? – Юк, җырлы рольләрдә уйнамадым дисәң дә була. Шул бер “Талак-талак” булды. Минем бит кыяфәтем тавышыма туры килми. Аннан соң, гомумән, җырга, тавышка игътибарым булмады, җырлармын дип уйламаган да идем. Бервакыт театрның бик авыр чорлары булып алды, кыскарту дигән сүзләр дә ишетелгәләде. Мин бөтенләй диярлек уйнамадым. Гадәттә күпчелек кеше эшләмичә генә акча алырга тели, ә безнең гел эшлисе килә. Артист – гел эшлисе килеп торган бердәнбер һөнәр ияседер ул, мөгаен. Заманында башка җиргә барып уйнау, ниндидер бригадалар төзеп концерт куюлар тыела иде. Бары телевидениедә бераз төштек тә, радиода “Театр микрофон алдында” дигән тапшырулар эшләдек. Соңрак җыр гына коткарды мине. Шамил Закиров җырчы артистларның (Наил Әюпов, Рауза Хәйретдинова, Әсхәт) кассеталар, дискларын чыгаруны оештырды. Җырларны Фуат Әбүбәкеров белән сайладык, бергә яздырдык. Бу чара Фуат Әбүбәкеровны да күтәреп җибәрде шикелле. Аның матур-матур җырлары бар, спектакльләрдә җырлыйлар да, шул килеш кала, акрынлап онытыла иде. Хәзер күбесе язмаларда калды. – Кайбер артистлар театр училищесында, мәдәният институтында укыталар. Ә Сез? – Элегрәк теләгем бар иде, әмма Асия апа каршы булды. Соңыннан “Нур” балалар театрында балаларны укытырга тәкъдим иттеләр-итүен, әмма минем өчен бу бик авыр эш булып чыкты. Хәлдән тая, сыгылган кебек кайта идем дә, тәрҗемәгә йөгерә идем (спектакль вакытында урыс теленә синхрон тәрҗемә – ред.). Узган ел анысын да бетердем. Быел менә бер әйберем дә калмады, спектакльләр дә айга 5-6 гына. Хәзер бөтенләй ялкаулыкка чыктым. Элек бәйли, чигә идем, идеяләрем дә күп иде. Элек тегә дә идем. Улларымны үзем тегеп киендереп үстердем. Кул эшләрен беләм анысы, тик хәзер бик теләгем юк. – Фирая ханым, улларыгыз зурдыр инде? – Улларым икесе дә башка чыктылар, өйләнделәр, оныкларым бар. Олы улым Айдарның – ике малай, Даниярның – кыз. Улларым сәүдә өлкәсендә эшли. Олысының театрга бик исе китмәде, ә менә Данияр гел минем белән театрда иде, шунда аунап үсте, вак-төяк рольләр белән сәхнәгә дә чыга иде. Минем тормышымдагы зур ялгышлык – бала тормышына, язмышына кысылырга, тыгылырга ярамый икән. Данияр артист булырга хыяллана иде. Әмма мин кырт кистем: “Син кечкенә, ябык, нәрсә уйныйсың, нәрсәгә кирәк ул сиңа?!” – дидем. Олы улым да: “Мин ике артистны ашата алмыйм”, – дип каршы килде. Данияр хәзер театрдан читтә, әмма гел: “Театрда ничек анда, нинди яңалыклар бар?” – дип сорап кына тора, бөтен спектакльләрне карап бара. Бик үкенәм шул чагында каршы төшүемә. Чөнки яраткан эшеңдә эшләү шулкадәр рәхәт бит ул, хәтта авыр булса да рәхәт. Ә Данияр хәзер ничектер югалып калды сыман. Бөтен кошлар очып китәләр, ә ул аерылып берүзе калды шикелле. Хәзер башка эштә, әмма күңеле монда аның. Артист булмыйча, театрда бүтән эштә йөрсә генә дә күңеле булыр иде. – Ирегез бармы? – Кияүдә идем. 17 ел яшәдем ир белән, аннары аерылыштык. Ирем фән кешесе, биология фәннәре кандидаты, театрны бөтенләй аңламый иде. Дөрес, ул бик акыллы иде, шуңа аның белән кызык булды. Акыллы кеше белән гомумән кызык, рәхәт бит ул, ә тормыш итү өчен ничек булып чыгасын уйламаганмын инде. Ул театрга бик каршы иде, сөйләп-аңлатып бетермәслек каршы булды, көнләште. Гәрчә өйләнешкәндә үк артист булачагымны белде, без бит аның белән мин училищеда укыганда ук танышкан идек, дүрт ел очрашып йөреп өйләнештек. 17 ел яшәгәч, 42 яшем тулгач, түзмәдем, аерылышырга гариза бирдем. Улларыбыз үсеп беткән иде инде. Артисткаларның кияүгә чыгуы – ул хатын-кызның бала белән кияүгә чыгуы кебегрәк. Без – балалы хатыннар, театр – безнең балабыз. Ул кеше әллә кабул итә синең балаңны, әллә юк. Нигә шундый ир белән яшәп ике бала таптың диючеләр дә булыр, бәлки. Менә мин бер генә бала идем, ә бер балага бик кыен үзенә генә. Ни якының юк, ни иптәшең. Әти дә кирәк балага, шуңа 17 ел сабыр иттем. – Аерылгач, яңадан тормыш корасыгыз килмәдеме? – Юк, булды, җитте. Кирәкми бүтән. Башкалар интексеннәр (көлә). Миңа шулай туры килде инде. Яшьрәк чакта мин иремне генә гаепли идем, ә хәзер гаепнең икебездә дә булуын аңлыйм. Аллага шөкер, улларым бик акыллы булып үстеләр. – Фирая ханым, менә шушы сөйләшеп утырган арада гына да берничә мәртәбә үзегез турында: “Кечкенә генә, ямьсез генә”, – дип әйттегез. Ник үзегез турында: “Мин матур түгел”, – дисез? – Башкалар, “Юк, сез нәрсә инде, Фирая апа, нигә алай дип әйтәсез, сез матур бит”, – дип әйтсеннәр өчен (көлә). Хатын-кыз хәйләсе бу. – Әйтәләрме соң? – Әлбәттә! – Фирая апа, театрга килгәнгә үкенмисезме? – Юк, үкенмим. Кайбер нәрсәләрне үзгәртер идем анысы. Җыен вак-төяккә игътибар итмәс идем, артыгын ашкынмас, сабыр гына үз вакытымны көтәр идем. Хәзер сабырлык та, акыл да бар, әмма яшь олыгаеп китте... – Яшьлегегезне сагынасызмы? Тормышыгызның иң матур чоры кайчан булды? – Яшьлегемне сагынмыйм, авыр булды. Бала чагым да сагынырлык түгел. Менә хәзер рәхәт. Тик шунысы бар – яшьлектә чабабыз, йөгерәбез, борчылабыз, шатланабыз – тормыш шул икән бит инде! Ә хәзер гомер итү генә... – Фирая ханым, яңа спектакльләрне карап барасызмы? Хәзерге спектакльләр ничек сезнеңчә? – Премьераларны карыйм. Хәзергеләрнең элеккеләрдән аермасы бик зур. Элек мин “фәлән мәктәп”, “төгән мәктәп” дигәнне аңламый идем. Хәзер аңлый башладым. Марсель абый бик хисчән иде, бездән дә шуны таләп итә, темперамент сорый иде. Кызыл булса, ул – җете кызыл, яшел булса – җете яшел. Тавышлы идек, дөбер-шатыр китерә идек. Менә ул – Марсель абый “мәктәбе”. Хәзер Фәрит “мәктәбе” – ул бөтенләй башкача. Фәрит ярымтоннарда эшли, темперамент чыгып бетәргә тиеш түгел, бәргәләнү-суккалану юк. Репетиция ясаганда безгә – өлкән буын артистларына кыенрак кайвакыт, кызып китә башласак, Фәрит: “Сабыр, сабыррак”, – дип туктата. Аннан соң хәзер заманы да үзгәрде. Менә “Зәңгәр шәл”не генә алыйк. Марсель абыйныкы бер төрле, Фәритнеке бөтенләй икенче. Бөтенләй башкача күзаллау, башкача якын килү. Ул элеккеге кебек, нәкъ шулай ук куелса, кызык та булмас иде. – Укучыларга, тамашачыларга нинди теләкләрегез бар? – Күп кеше: “Хәзерге яшьләргә тормыш авыр”, – дип зарланырга ярата. Әмма безнең илдә тормыш кайчан җиңел булды? Элек радиода хатлар буенча тапшыру бар иде. Шунда кайвакыт: “...Менә минем әни бик авыр тормышта яшәгән...” – дип хат укыйлар иде. Шул чагында: “Ходаем, безнең илдә берәр бәхетле кеше бар микән соң ул?” – дип уйлый идем. Безнең ил тарихы гел авырлыклар белән көрәшүдән генә тора сыман. Аллаһы Тәгалә бу ил белән тәҗрибә уздыра кебек кайчагында. “Болай эшләсәм ничек булыр, тегеләй итеп карасам, җиңәрләрме?” – дип сыный шикелле. Ә без һәрвакыт җиңеп киләбез. Киләчәктә менә шулай барлык авырлыкларны җиңеп, бирешмичә яшәргә язсын. Билгеле авырлыклар бөтенләй килмәсә дә яхшы булыр иде, бәхетле илдә яшисе бик килә. Ә үземә мин бәхетле картлык телим. Менә, шулай итеп, тагын үземә борып җибәрдем сүзне (көлә). 1 2 Чулпан КАМАЛОВА 14 | (полный текст новости)

  • 2015-04-27 04:24 Дустына укучы ут төрткән, 10 яшьлек малай әбисен кадап үтергән - ни кылана бу бала?
    25.04.2015 Җәмгыять 8 сыйныф укучысы танышына ут төрткән. 10 яшьлек бала пычак белән әбисен кадап үтергән, аннан әнисен җәрә­хәтләгән. Бу ни бу? Укучы­ларның битарафка әйләнүе, кансызлыгымы, әллә гаиләдә балага игътибар җитмәү нәтиҗәсеме? Хокук саклаучылар кисәтә, белгечләр киңәш бирә. “Ватаным Татарстан” хәбәрчесе әнә шул сорауларга җавап табарга тырышты. Үсмерләр кием, исерткеч эчемлекләр урлый... Татарстан Эчке эшләр ми­нистрлыгының балигъ булмаганнар белән эшләү бүлеге башлыгы урынбасары Илсөя Насыйбуллина белдергәнчә, 2008 елдан 2014 елга кадәр республикада үсмерләр арасында җина­ять­че­лекнең ки­мүе күзәтелгән. Әмма быел бу сан арта башлаган. Дөрес, соңгы ике елда үсмерләр саны да күбәйгән. Узган ел алар тарафыннан 1127 җинаять кылынса, соңгы өч айда – 277. Иң күп җинаятьләр урлашуга бәйле. Әйтик, узган ел – 635, быел 154 шундый очрак теркәлгән. Сәүдә үзәк­ләреннән кием, исерткеч эчем­лекләр урлау очраклары күп. Үс­мерләрне шулай ук машина да кызыктыра. Узган ел алар тарафыннан 108 машина урланган. Быел – 13. Наркотиклар бе­лән бәйле 101 очрак (быел – 26) теркәлгән. Былтыр үсмер­ләр тарафыннан 9 кешенең гомере өзелгән булган, 23е (быел – 3) үз-үзенә кул салган. Иң күп җи­наять Казан, Чаллы, Әлмәт, Яшел Үзән, Түбән Камада кылынган. Ә менә Әтнә, Балык Бистәсе, Теләче районнарында яшәүче үсмерләр, статистика буенча, иң тәртиплесе булып чыга. Укытучы акчасына кул сузалар... Кайбер балалар яшьтәшләре генә түгел, хәтта укытучысының әйберләренә дә кул суза. Яшел Үзән районында әнә шундый очрак булган. Компьютер уеннары уйнар өчен, бер укучы укы­тучысының акчасын урлаган. Ә Түбән Камада яшәүче бер малайга педагогның акчасы сөйгә­ненә бүләк алу өчен кирәк булган. Урланган акчаны ул мәктәп янында карга күмеп куйган. Хәер, кайбер педагоглар үзләре дә балаларга үрнәк булырлык түгел. Әлмәттә музыка укытучысы наркотик матдәләр әзерләү, сату белән шөгыльләнгән. Шәх­си дә­ресләр бирүче ир-ат музыка сыйныфында ук синтетик концентраттан тәмәке катнашмалары ясаган. Кызлар тәртипсез... Борчылырлык хәлләр, әмма башка куркыныч җинаятьләр белән чагыштырганда кеше акчасына кул сузу тәртипсезлек кебек кенә тоела хәтта. Әнә бит, Казанда унбиш яшьлек 8 сыйныф укучысы, исерек көе, үзенең танышына ут төрткән. Зыян күргән үсмер хастаханәдә дәвалана. Малайлар гына түгел, замана кызларына да тәрбия җитми. Әлмәттә ике үсмер кыз урамда 18 яшьлек туташның сумкасын урлаган. Ярдәм сорап кычкыра башлагач, үсмерләрнең берсе аның авызын каплаган, икенчесе кулын тешләгән. Ахыр чиктә бандит кызлар сумканы урлап качкан. Анда аның кесә телефоны һәм акчасы була. Уг­рыларның 15 һәм 17 яшьлек кызлар булуы ачык­лана. Берсе мәк­тәптә белем алса, икенчесе укымый да, эш­лә­ми дә, элек тә хөкем ителгән булган. Сабада булган канлы вакыйга бөтен республиканы шау­латты. Телевизор карап утыр­ган әбисен пычак белән кадап үтергән, аннары аш бүлмә­сендәге әнисен җәрәхәтләгән 10 яшьлек бала мондый адымга ни өчен барган? Бала мондый хәлне телевизордан күр­гәнме, әллә якыннарыннан үч алырга телә­гәнме? “Ул элек бер­ничә тапкыр психиатрда тикше­релгән, ләкин исәпкә куелмаган. Малай әнисе, әбисе һәм бабасы тәрбиясендә үскән”, – дип белдер­деләр Та­тарстанның Тик­шерү идарә­сен­нән. Фаҗиганең сәбәплә­рен тик­шерү дә­вам итә. Йөзү түгел, футболны яратты Бер тапкыр җинаять кылган үсмерне туры юлга чыгару җи­ңел түгел. Кемнәргәдер акыл керә, кемгәдер юк. Бу уңайдан Азнакай районында полициядә исәптә торган балалар белән эшләү тәҗ­рибәсен мисалга ките­рергә мөм­кин. Монда тәрбиягә авыр би­релгән үсмерләрнең һәрберсен район җитәкчеләренә беркеткән­нәр. Әйтик, район башлыгы үзе ике баланың тәрти­бе өчен җавап бирә. Ә менә Ветераннар советы рәисе Миргасыйм Кәримов хокук сакчыларында исәптә торган Азат исемле малайны тәрбия­ләргә алынган. Ул тәмәке тарткан, сыра эчкән, өйдәгеләрне тыңла­маган. “Аны инде “кара исем­лек”тән тө­шерделәр. Азат белән ике ел дә­вамында тыгыз элемтәдә тордым. Телефоннан шалтыраттык, өйлә­ренә бардык. Бәйрәм­нәрдә бүләк­ләр бирдек, өс-ба­шын карарга булыштык. Болгарга экс­кур­сиягә алып бардык, анда мәчеткә алып кердек, тарих турында сөйләдек. Бу аңа бик кызык тоелды. Җәйге лагерьга юллама да алып бирдек. Берсендә гаиләбез белән җиләк җыярга барганда, Азатны да иярттек. Ә ул яткан да йоклаган. Хатыным Сания белән бергәләп, аның чи­ләген дә тутырыштык, аннары үзе дә җыйды. Йөзү түгәрәгенә биргән идем, анда аңа ошамады. Ә менә футбол уйнарга ярата икән. Хәтта мунчага да бергә йөрдек. Өйләнсәң, туеңны да үт­кәрергә булышырмын дип вәгъдә бирдем”, – ди сөйли Миргасыйм ага. Әмма тәрбия эше җайлы гына бармаган, әлбәттә. Кайчак усалрак та булырга туры килгә­ләгән. Малай кешегә анысы да кирәк. Азат 8 сыйныфта гына укый. Миргасыйм абый фике­ренчә, һәр районда менә шундый эш алып барылырга тиеш. Тәр­биясе аксаган балаларны депутатларга берке­тергә кирәк. Азнакайда һәр баланың аерым паспорты алып барыла. Ә җитәкчеләр үз уңыш­лары турында җавап тота. Мәктәптә паспорт тутыралар КФУның методик укыту һәм тәрбия бирү кафедрасы доценты Рәшидә Габдрахманова белдер­гәнчә, бала өчен иң элек әти-әнисе үрнәк булырга тиеш. “Мәк­тәпнең дә тәрбия эшләрендә актив катнашуы кирәк. Бүген исә ул күп очракта БДИга әзерләнүгә кайтып кала. Яңа стандартларда “чыгарылыш укучысының портреты” дигән нәр­сә бар. Анда укучының туган илен, әти-әнисен ничек яратуы турында һәм башка сораулар бар. Паспорт булдыруны хуплыйм. Моны тутыру өчен укытучыдан зур тырышлык һәм тәрбиягә әһәмият бирү сорала”, – ди галимә. “Бала белән әти-әни арасында үзара аңлашу булу бик мөһим. Балага авыр булганда, әти-әни­нең рухи ярдәме кирәк. Авырлыкны юмор хисе, яратуны күр­сә­теп җиңәргә өйрәтү яхшы. Бары авырлыкны җиңгәндә генә рухи үсеш булачак. Бала шуны аңлап үссен. Тәрбиянең 80 проценты әти-әни үрнәгеннән килә. Ә әтисез яшәгән гаиләләрдә әниләр газизләрендә әтиләренә карата хөрмәт уятырга, алар белән элемтәләр булдырырга тырышсын иде. Бала үзен ике канатлы итеп тоярга тиеш, – ди “Жасмин” психология һәм иҗат үзәге психологы Ләлә Баһрам­шина. – Бала ниндидер эшне үзе эшли алганчыга кадәр өйрәтергә кирәк. Хезмәтен бәяләп, шатлыгын уртаклашу аңа канат куя. Диктатор булырга ярамый. Балага ирек бирү кирәк. Эшне тәмамлап, бергәләп сөенгәннән соң, моны яхшырак эшләп булыр идеме, фәлән ничек эшли икән, дип аның фикерләрен белү һәм үз киңәш­ләреңне бирү урынлы. Тән­кыйть­ләү җиңел ул. Әти-әни­ләр бүген күпне таләп итәргә ярата, үзлә­ренең дә сабырлыклары җитми. Кайбер әти-әни­ләргә бала нәр­сәнедер эшли алмаса, бар әнә диванда утыр яки телевизор кара дип, аны тизрәк ял итәргә җибәрә, проблемадан котылырга тырыша. Сабырлык кирәк”. Психологлар әйтүенчә, бү­генге әти-әниләр замана балаларын үзләре үчтекиләп бозып бе­терә. Хәтта сабыйларына сүз әй­тергә, эш кушарга куркып торучылары да бар. Чөнки тегеләре арасында хәтта үз-үзенә кул салу белән дә янаучылар бар. Шунысы гына гаҗәп: элек психологлар да булмаган, балаларның үсмер чоры да хәзерге кебек озакка сузылмаган. Замана ныграк үзгәргәнме, әллә үзебезме – белмәссең... P.S. Берничә көн элек Казанда куркыныч җинаять кылган төркемгә хөкем карары чыгардылар. 16-23 яшьлек дүрт кеше башкаланың Юдино бистәсендә яшәүче Уваровлар гаиләсен һәм ике таксистны үтерүдә гаепле дип табылды. Бу эшнең башында торган 21 яшьлек Николай Мокосеев – гомерлеккә, 23 яшьлек Руслан Мәмәтов – 22 елга, ә ике үсмерне 9,8 һәм 7 елга ирек­ләреннән мәхрүм иттеләр. Сәрия САДРИСЛАМОВА 59 | 24.04.2015 (полный текст новости)

  • 2015-04-27 04:24 Бердәнбер сыер савучы Илгиз фермага чит ил машинасында йөри (ВИДЕО)
    25.04.2015 Авыл Илгиз Борһанов көн саен эшенә – Бәрлебаш авылы фермасына – иномаркасында килә... сыер саварга. Ул авылда, хәер, бөтен Кайбыч районына да бердәнбер ир-ат сыер савучыдыр, мөгаен. Морза Бәрлебаш авылы егете Илгизнең әнисе сыер савучы булган. Шуңа да кечкенәдән әнисенә эшендә ярдәм итеп үскән малай өчен бу эш ят түгел.   –  4нче сыйныфтан бирле сыер савам инде мин. Мәктәптә укыган чагымда ук каникулларда әнине алыштыра идем. Мин  9 нчы сыйныфны тәмамлаганда, әни пенсиягә чыкты, аның  сыерларын алдым, шулай фермада эшләп киттем, – ди.   Элегрәк үз авылларындагы фермада эшләгән, аннары инвесторлар килеп, колхозлар бетерелгәч, сыерларны күршедәге Бәрлебаш авылы фермасында туплаганнар. Бүген биредә биш сыер савучы эшли. Дүрт хатын-кыз арасында Илгиз –бердәнбер ир-ат. Кыенсынмый да кебек үзе, эшнең ояты юк, хәер. Хатын-кызлар арасында эшләве  авыр түгел, ди. Ир-ат дип өстәмә эш йөкләмиләр аңа, һәркем үзенә бүлеп бирелгән  эшендә, үз кишәрлегендә тырыша: сыерларын ашата, астын чистарта, сөтен сава.   – Буада ветеринар һөнәрен дә үзләштергән идем, әмма, төрле җирләрдә мал табибы  булып эшләп карасам да, канәгатьлек алмадым. Йә эшләү өчен шартлар булмады, кызыксындыру чаралары җитеп бетмәдеме,  йә хезмәт хакы аз тоелды. Кечкенәдән сыерлар янында булгангадыр, савымчы эше күңелгә якынрак, – ди ул.   Баштарак туган авылыннан дүрт  чакрым ераклыкта урнашкан Бәрлебаш авылына юл булмаган. Яңгырларда кызыл балчык чыгып азап­лаган, кышларын буранда иза чигәргә күп туры килгән аңа.    – Берара фермага авылдашым белән йөрдек. Кышын юлны кар тутырганда бигрәк тә читен була иде, чистартучы юк, таңгы дүрттә торып, көрәкләр белән карны көри-көри эшкә бара идек, –дип искә ала Илгиз. – Шөкер, моннан өч еллар элек районга яңа башлык билгеләнде, авылларда таш юл салынды. Хәзер эшкә барасы үзе бер рәхәт, машина белән ике-өч минут эчендә фермада буласың,  һәр көн иртән район хакимияте  башлыгы Альберт Рәхмәтуллинга рәхмәт укыйм!   Бүген Илгиз 52 баш сыер сава. Сыерларны кул белән саумасалар да, чиләк белән сөт ташып йөрисе булмаса да ( сөт торбалар аша махсус җайланмага агып килә. – Э.М.), фермада хезмәт җиңел түгел,  ди әңгәмәдәшем.   Хезмәт хакына килгәндә, уртача 14 мең сум тирәсе исәпләнә. Бик тырышып эшләсәң, аена  20-25 мең дә алырга була икән.  Хезмәт хакы белән тоткарлык булганы юк, шунысы сөендерә, диләр.    Үзе мал-туар белгече буларак, күп кенә мәсьәләләр дә борчый аны. Әйтик, нигә әле сыерларны юарга кушалар? Биг­рәк тә салкынчарак көннәрдә, бу хайванның сәламәтлеге өчен зыянлы дип саный Илгиз.  Белгечләр моны савымны арттыру өчен мөһим, сыер чиста булганда, сөте дә күбрәк була дип аңлаталар,  әмма егет килешми.   – Җылы су белән сыердагы тизәкне кырып юабыз.Сыер, гомумән, юешне яратмый, юганда да тик тормый, үрле-кырлы сикерә, салкынга чыга да, туңа башлый.  Минемчә, савымны арттыруның башка юлларын эзләргә кирәк. Сөт күп булсын өчен, беренче чиратта, сыер түгел, ә аның торган урыны чиста, коры булырга тиеш. Аннары, нәрсә ашаганы да мөһим. Әйтик, миксер белән салатландырылып бирелгән ашамлык тизрәк үзләштерелә, каты ризык ашаган сыер сөт бирү турында уйлый алмый әле, аңа азыкны эшкәртәсе бар. Елдан-ел сыерларның вагая баруы да борчый. Элек нәселгә зур игътибар бирелә иде. Хәзер еш кына авырлыгы җитеп бетмәгән таналарны сыер итәләр. Шуннан нәсел ваклана. 6-7 центнерлы сыерларны күптән күргәнем юк инде, – ди әңгәмәдәшем.    – Шәһәргә китәргә теләгең булмадымы соң? – дим.   – Шәһәр түгел, район үзәгенә күченү турында да уйлаганым юк, яратмыйм мин кала тормышын. Эшкә урнаштың ди, торыр урын кирәк, эшләгән акчаң фатир өчен түләүгә китеп барганда, ничек яшәргә? Хәзер бит, Аллага шөкер, авыл җирендә дә яшьләргә мөмкинлекләр күп, – ди ул.   Егет төп нигездә әти-­әнисе һәм өйләнмәгән абыйсы белән яши. Сүз уңаеннан, Илгиз  үзе дә 37 яшендә булса да, әле буйдак.   – Эштән өйгә, өйдән эшкә. Каядыр чыгып йөрергә вакыт та юк, безнең якта кызлары да калмады инде аның, авылда төп­ләнеп калырга теләгәннәре дә сирәк, – ди.   – Бер йөргән кызың да булмадымыни? – дип үземчә Илгизнең күңел кылларын тартып карамакчы булам.   – Юк, кызлар белән очрашканым булмады, – ди.   – Ник?   – Соң, фермада эшләгән кешене үзегез беләсез бит инде, эш күп, аннары фермадан тирес, сенаж исе дә сеңеп кайта, аны тиз генә бетереп тә булмый. Бары авыл тормышында кайнаган кыз гына аңлый аладыр моны...   – Яучыларга мөрәҗәгать иткәнең юкмы?   – Яучыларның да юньлесе юк бугай инде. Менә сезнең газета аша кыз эзләп карыйм әле, кем белә?! – ди Илгиз,  уенын-чынын бергә кушып. Кыскасы, кызлар, уңган, булган яшь егет  үзенә тиң яр көтә!   Илгиз әле моңлы җырчы да.   – Бу сәләт миңа әти-әнидән күчкәндер, күрәсең. Әни сыер сауганда, гел җырлый иде. Хәзер мин дә җырлыйм. Дөрес, фермада күбрәге радио кабызып куябыз. Хәзер сыерлар үзгәрде бит. Кычкырып җыр­лап җибәрсәң,  куркырга да мөмкиннәр, – ди.   Газетабызның тиздән 25 еллык юбилее икәнен белгәч, Илгиз «Шәһри Казан»ны  бәйрәме белән котлады. Бу котлауны видеога язып алдык. Менә карагыз: http://www.shahrikazan.com/tt/2015-01-22-09-04-18/2015-01-22-09-05-35/item/9751-kaybyichtan-syier-savuchyi-ilgiz-bor%D2%BBanov-shknyi-yubilee-bel%D3%99n-kotladyi.html Эльвира МОЗАФФАР | (полный текст новости)

  • 2015-04-27 04:24 Татарстанда кышын бал кортларының 10 проценты үлгән
    25.04.2015 Авыл Татарстанда кышын бал кортларының 10 проценты үлгән. Белгечләр бәяләвенчә, бу яхшы күрсәткеч, җәй дәвамында бөҗәкләрнең саны артып та китәчәк. Бу хакта “Татар-информ” агентлыгы хәбәрчесенә “Умартачылык буенча идарә” ДБУда белдерделәр. Бу көннәрдә умартачылар кыштан соң умарталыкларны карыйлар һәм бөҗәкләрнең күпме дәрәҗәдә үлүен билгелиләр, бу күрсәткеч үткән еллардагыча 10 процент тирәсе тәшкил итә. Бөҗәкләр кышны уңышлы кышлаган санала. Хәзер һава шартлары бөҗәкләр очарлык түгел, алар температура 12 градус җылы булганда гына ояларыннан чыга. Тиздән алар беренче язгы чәчәкләрдән татлы азык җыя башлаячак. Бу сезонда Татарстанда 14 меңнән артык умарталык яки 246 мең бал корты гаиләсе бал җыячак дип күзаллана. Ирина ИГНАТЬЕВА | 23.04.2015 (полный текст новости)

  • 2015-04-27 04:24 Казанда Ваһапов фестиваленең яшь башкаручылар конкурсы бара (ФОТО)
    25.04.2015 Мәдәният Быел Рәшит Ваһапов фестивале үзенчәлекле рекорд куйды. Аның яшь башкаручылар конкурсында катнашучылар саны 97гә җитеп, 2013 ел белән чагыштырганда 3 тапкырга артты (ул вакытта конкурста 33 кеше катнашкан иде). Бу көннәрдә, 23 һәм 25 апрельдә, Казанда конкурсның йомгаклау турлары бара. Яшь җырчылар “халыкчан башкару”, “академик җырлау”, “эстрада”, “вокаль ансамбль” юнәлешләрендә талантларын күрсәтә. Абруйлы жюрины исә Татарстанның һәм Россиянең халык артисты, бөек җырчыбыз Илһам Шакиров җитәкли.  Җиңүчеләр тантаналы рәвештә 18 майда, С.Сәйдәшев исемендәге Зур концерт залында, Ваһапов фестиваленең гала-концертында игълан ителәчәк. Рәшит Ваһапов исемендәге фестиваль лауретлары арасында Рөстәм Асаев, Марсель Вәгыйзов, Филүс Каһиров, Артур Исламов, Илүсә Хуҗина, Рулан Сәйфетдинов, Ришат Төхвәтуллин кебек талантлы яшь җырчылар бар.  Быел 11нче тапкыр үтүче фестивальне оештыручылар – Татарстан Республикасы мәдәният министрлыгы һәм Рәшит Ваһапов исемендәге татар мәдәнияте фонды.  Чарадан фоторепортаж карагыз:  1  2  3  4  5  6  7  8  9  10  11  12  13   --- --- | 25.04.2015 (полный текст новости)

  • 2015-04-27 04:24 Бүген Казанда Тукай премиясе лауреатларын бүләкләделәр (ИСЕМЛЕК һәм ФОТО)
    25.04.2015 Мәдәният Кичә Рөстәм Миңнеханов "2015 елда Габдулла Тукай исемендәге Дәүләт премиясен бирү турындагы" 2015 елның 23 апрелендә кабул ителгән 411нче Указны имзалады. Бүген Муса Җәлил исемендәге Опера һәм балет театрында Габдулла Тукай исемендәге Дәүләт премиясен "Мольба: стихи, повесть, рассказ", 2013 ел , «Путешествия: стихи», «К солнцу лицом» китаплары өчен Клара Булатовага, "Казан һәм Габдулла Тукай" график сериясе өчен Ирина Колмогорцевага, "Алтын Урда" спектале һәм аның сәнгать образлары өчен проект җитәкчесе, идея авторы Рәүфәл Мөхәммәтҗанов, балетмейстер-сәхнәгә куючы Георгий Ковтун, балерина Кристина Андреева, балет актеры Михаил Тимаев составындагы М.Җәлил исемендәге Татар академия дәүләт опера һәм балет театры иҗат төркеменә Рөстәм Миңнханов тапшырды.                             Фото: ТР Президенты Матбугат хезмәте.                                                           Шамил Абдюшев фотолары.       --- --- | 25.04.2015 (полный текст новости)

  • 2015-04-27 04:24 "Мин татарча сөйләшәм"нән ФОТОрепортаж
    26.04.2015 Милләт Бүген Казанның Бауман урамында "Мин татарча сөйләшәм" акциясенең гала-концерты узды. Инде хәбәр иткәнебезчә, быел акция 10нчы тапкыр уздырыла. Юбилейдан безнең фоторепортаж.                1  2  3  4  5  6  7  8  9  10  11  12  13  14  15  16  17  18  19  20  21  22  23  24  25  26  27  28  29  30  31  32  33  34  35  36   Шамил АБДЮШЕВ фотолары --- | 26.04.2015 (полный текст новости)

  • 2015-04-27 04:24 Тукай һәйкәле янында узган шигърият бәйрәменнән ФОТОрепортаж
    26.04.2015 Мәдәният Бүген Казанда Туган тел көнен бәйрәм иттеләр. Мәдәни чараларның иң зурысы, мөгаен, Тукай һәйкәле янындагы шигърият бәйрәме булгандыр.                 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 41 42 43 44 45 46 47 48 49 50 51 52   Шамил АБДЮШЕВ фотолары --- | 26.04.2015 (полный текст новости)

  • 2015-04-25 01:08 Нурлат егетен эзләүдә ярдәм кирәк
    23.04.2015 Җәмгыять Россия ЭЭМның Нурлат районы бүлеге 1991 елгы Рөстәм Рәис улы Кәлимуллинны эзли. Яшәү адресы: Нурлат, Энгельс ур., 18-1. Ул 2015 елның 1 апрелендә яшькелт-зәңгәр, "С596КТ 116 RUS" дәүләт номерлы “ВАЗ-21074” автомашинасы белән чыгып китә һәм бүгенгә кадәр аный кайдалыгы турында бернинди хәбәр юк. Билгеләре: буе 175 см, уртача гәүдәле, озынча аксыл йөзле, күзләре - яшел. Киемнәре: болонья куртка, бәйләгән баш киеме, стрейч чалбар, толстовкадан, аягында кыска ботинкалар – барысы да кара төстә.   Әлеге кешенең кайдалыгы турында ни дә булса белүчеләрнең 2-11-25, 02 телефоннарына хәбәр бирүләрен сорыйбыз, дип игълан бастырды районның “Дуслык” басмасы. | 23.04.2015 (полный текст новости)

  • 2015-04-25 01:08 «Кадыйрова язучы түгел инде ул, диләр...»
    23.04.2015 Мәдәният Республиканың Милли китапханәсендә «Ел китабы -2013» бәйгесенә йомгак ясалды. Татарстан нәшриятларында 2013 елда басылып чыгып, 2014 ел дәвамында иң күп укылган китапны билгеләүдә республиканың 1541 китапханәсе катнашкан, барлыгы 219 китап тәкъдим ителгән.  – Шушы залда беренче бәйгене үткәргән вакытта безгә: «Сезнең эшегез юкмы әллә? Нәрсәгә тагын үз өстегезгә яңа мәшәкатьләр алып, шундый зур эшкә тотынасыз?» – диючеләр дә булды. Чыннан да, бу эшкә тотынырга безгә беркем дә кушмады, берәү дә әмер бирмәде. Ә менә китаплар укучыларга барып җитәме, кайсыларын укыйлар, кайсыларын укымыйлар, нәшриятлар халык сүзенә колак саламы – шуларны белү кирәк иде. Китап дәрьясында без бүген кайда барганыбызны, кайда торганыбызны белергә тиеш, -дип сүзен истәлекләрдән башлады Дәүләт Советы комитеты рәисе, халык шагыйре Разил Вәлиев. –Бәйгеләр хәзер шактый күп. Монысы исә халык бүләге, саннарга нигезләнгән бәя. Мин моны һич кенә дә идеаль бәя дип әйтә алмыйм. Бу әдәби әсәрнең – китапның эчтәлегенә, аның эшләнешенә, нәфис ос­талыгына бирелгән бәя түгел, әмма 19 ел буе үткәрелеп килүче әлеге бәйге киләчәктә дә дәвам итәчәк.  Чәчмә әсәрләр буенча беренче урынны «Бәхеткә юл кайдан?» китабы өчен Зифа Кадыйрова алды.    «Китапханәләргә Зифа Кадыйрова тартып китерде укучыларны» – бусы китапханәчеләр авызыннан әйтелгән бәя.    – Бу зур җаваплылык. Халык теләгәнне бирә алырмынмы дип елдан-ел куркыта. Баштагы әсәрләрем үзем өчен генә язылган әйбер иде. Халык кабул итәр дип кем уйлаган аны. Ә бүгенге көндә укучы миннән китап таптырта, – диде беренчелекне яулаган Зифа Кадыйрова. – Кадыйрова язучы түгел инде ул, диючеләр бар. Шулайдыр да, беркем белән дә бәхәсләшмим...   Икенче урынга лаек булган күп­ләребезнең яраткан язучысы Нәбирә Гыйматдинова әлеге чарада тәҗел сәбәп чыгу аркасында катнаша алмады, чөнки нәкъ шул минутларда ул «Шәһри Казан» газетасы редакциясе оештырган «туры элемтә»дә үз укучыларының сорауларына җавап бирә иде.    – Без монда китапның укы­лу-укылмавына бәя бирмибез. Аны халык бирә. Без бары тик шушы чараны оештыручылар һәм халыкка җиткерүчеләр генә. Шуңа күрә мин моны иң демократик бәйге дип саныйм. Чөнки кемне күпме укыганны халык үзе әйтә, – диде жюри рәисе, Татарстанның халык язучысы Гәрәй Рәхим.   http://matbugat.ru/news/?id=11582   Расиха ФӘИЗОВА | (полный текст новости)

  • 2015-04-25 01:08 Ленин белән сөйләшү
    23.04.2015 Җәмгыять Күптән түгел клубта өмә үткәргәндә, дистә еллар кеше кулы тимәгән почмактан, чүп-чар арасыннан Ленин портреты килеп чыкты. Кыршылып, ямьсезләнеп бетсә, кыяфәте юкка чыкса да, күренеп тора: заманында төсле, матур кәгазьгә эшләнгән, ярыйсы гына рамга куелган. “Теге” чорда дәүләт би­наларының һәркайсында түр­дә кукраеп торган Ленинга да мондый көн җитте шул, минәйтәм. Жәлке булып китте... Тартып чыгардык, тузан-пәрәвезләрен как­каладык та, өлкәнрәкләр үткәнне сагынып, балачакка, яшьлеккә кайтып алдык. Ташламыйк инде, ни дисәң дә, тарих бит диештек, кемдер мәктәп музеена бирергә кирәк диде... Азактан кыяфәте әллә кем түгел, беркайда да кирәк­сен­мәсләр диештек. Ә мин портретны каршыма “бас­тырдым” да күптәннән әйтә­се килгән сүзләремне, зар-моңнарымны бушаттым. – Алдадың бит син безне, Ленин бабай, – минәйтәм. – Без сиңа ышанып, үзебезнең бабайларның биографиясен, үткәнен димим, туган көнен белмәсәк тә, синең биографияңне ятлап, синең бөеклегеңә табынып, һәр әйткән сүзеңнең чынга ашасына өметләнеп яшәдек. Алда көтеп торучы комму­низмың гына да ни тора иде шул! Тик кая соң ул?! Әллә без күрми калганбыз, әллә ул безне читләтеп үткән шун­да (хәер, кемнәрдер бү­ген дә коммунизм түрендә рәхәт чигә ләбаса – моннан да шәбрәк коммунизм була да алмый торгандыр инде...). Әмма барыбер синең хыяллар, киләчәккә ышаныч белән яшәгән ул еллар, гомернең иң татлы еллары булып искә төшә, сагындыра шул... Ни дисәң дә, безнең кебек бабай күрми үскән­нәргә дә бабай булдың, си­нең исем белән октябрят булдык, синең исем белән сөенә-сөенә пионерга, комсомолга кердек... Кыскасы, без синең белән, синең кә­газьдәге идеалларың бе­лән яшәдек. Шулай яшәргә кү­нектек. Һәм бу заманга ярак­лаша белмәгән чит бер катлау булып калдык. Йә, ничек үзгәрергә инде хәзер безгә?! Бәлки менә шуңадыр да кү­ңелдә әллә сиңа, әллә син төзегәннәрне җимергән­нәр­гә шунда үпкә бар шул, бар. Карале, ничә еллар син язган әсәрләрне тикмәгә өйрәндек, һәр фәннән ка­лын-калын дәфтәрләр тутырып, конспектладык, ятлый-ятлый зачет-имтиханнар бир­­декмени?!   ...Сүзем шунда бүленде. Кемдер ватык шкафтан татарча Ленин томнарын тартып чыгарды. “Боларны ниш­ләтик?” – дип әллә ни баш ватучы булмады, кирәге чыкмасына ышандырдылар шул инде. Уптым-илаһи чүп­леккә озатылачак әйберләр арасына ташыдык. Әйтер сүзләрем шактый күп калса да, башкалар эш­ләгәндә Ленин белән сөй­лә­шеп басып тору ярамас дип, мин дә портретны сайланма томнары янына “юлладым”.   Ә икенче көнне чүп­ләр­не трактор әрҗәсенә төяргә дип тагын клубка килдек. Бераз соңарганмын, алдан килүчеләр шактыен төяп өлгергән иде инде. Ленин томнары, портреты да әр­җәгә “кунаклаган”.   – Ленин портретын ташларга кулым бармады, – ди сыйныфташым Фәнзәлия. – Яшьләргә бирдем, сез аны белмисез, сезгә авыр булмас дидем...   Әйтәм бит, без – аны яратып, кадерләп, олылап үскән буын. Мин дә аны алдагы көнне яратып, үз итеп кенә орыштым шул... Алтыдагы – алтмышка диләр бит. Балачакта сеңдерелгән мәхәб­бәтне еллар саен үзгәреп торган сәясәт кенә юып атарга сәләтле түгел. Бәлки кемдер (безнең чор кешесе) аны күреп, чүплектән алып та кайткандыр...   ...Туган көнең белән, Ленин бабабыз! Гөлсинә ХӘБИБУЛЛИНА 58 | 22.04.2015 (полный текст новости)

  • 2015-04-25 01:08 Казанда Хәлим Җәләловның юбилей кичәсе узачак
    24.04.2015 Бәйрәм 27 апрельдә 19.00 сәгатьтә – Г.Камал исемендәге Татар дәүләт Академия театры сәхнәсендә Татарстанның халык артисты Хәлим Җәләловның юбилей кичәсе. Бу көнне артист 75 яшьлеген билгеләп үтә. Кичәнең режиссеры һәм сценарий авторы – драматург, Камал театры режиссеры Илгиз Зәйниев. Юбилей программасында – дуслар, хезмәттәшләр котлавы, Татарстанның иҗат коллективлары һәм танылган җырчылары башкаруында вокал һәм хореографик номерлар. Артист хакында: Хәлим Җәләлов 1940 елның 27 апрелендә туа. 1965 елны Казан театр училищесын тәмамлаганнан соң Г.Камал исемендәге Татар дәүләт Академия театры труппасына кабул ителә. Режиссерлар Ширияздан Сарымсаков, Празат Исәнбәт, Рәфкать Бикчәнтәев һәм, бигрәк тә, Марсель Сәлимҗанов белән эшләү яшь артистка яңа иҗади киңлекләр ача. Бүгенге көндә Хәлим Җәләлов үз эшенең остасы, күп санлы тамашачыларының яраткан артисты.   Ул татар, рус, чит ил драматурглары әсәрләре буенча куелган төрле жанрдагы спектакльләрдә бик күп рольләр башкара. Музыкаль персонажлар – Шәкүр (Т.Миңнуллин “Диләфрүзгә дүрт кияү”), Нури, Салих (К.Тинчурин “Зәңгәр шәл”, “Казан сөлгесе”),  Габдулла Батталов (Т.Миңнуллин “Моңлы бер җыр”),  Гыймади карт (Г.Исхакый “Зөләйха”), Гаделша (А.Гыйләҗев “Өч аршын җир”). Лопе де Веганың “Биюче” спектаклендәге Альбериго, Т.Миңнуллинның “Сез китәсез, без калабыз” спектаклендә Кыяметдин Кадыйри, Ч.Айтматовның “Ахырзаман” спектаклендә Корсамат рольләре тамашачы тарафыннан аеруча да яратып кабул ителә. Бер үк вакытта артист зур уңыш белән тискәре персонажлар да тудыра: Гермес (М.Кәрим “Ташлама утны, Прометей”), Ахун (Н.Исәнбәт “Хуҗа Насретдин”), Гата (З.Хәким “Кишер басуы”, “Күрәзәче”), Тамада (Т.Миңнуллин “Илгизәр+Вера”) һ.б.   Соңгы вакытта тудырган персонажлары Хәлим Җәләловны характерлы рольләр тудыручы артист буларак ачты. Аның иҗади почергын һәм шәхси үзенчәлеген ассызыклый торган рольләре арысында: Казыйхан Булгарский (Ю.Сафиуллин “Идегәй”), Хәмзә Һадиевич (М.Гыйләҗев “Баскетболист”), Кларин (П.Кальдерона “Тәкъдир”), Хәзрәт (Ф.Бурнаш “Яшь йөрәкләр”).   Артист бүгенге көндә дә актив иҗат тормышы белән яши. Ул тудырган З.Зәйнуллинның “Арбалы хатыннар” спектаклендә Камәр бабай, К.Гоцциның “Хан кызы Турандык” спектаклендә Тарталья, У.Шекспирның “Ричар III” спектаклендә Беренче үтерүче, Г.Камалның “Банкрот” спектаклендә Доверенный рольләре Камал театры репертуарының бизәге булып тора. Кечкенә генә рольләрдә дә артистның чиксез таланты, иҗади үзенчәлеге тоемлана.   Хәлим Җәләловның юбилей кичәсе 27 апрельдә 19.00 сәгатьтә Г.Камал исемендәге Татар дәүләт Академия театрының зур сәхнәсендә. Билетлар – театр кассасында һәм Камал театры сайтында: http://go.kamalteatr.ru/tat | (полный текст новости)

  • 2015-04-25 01:08 Сафаҗай татарларны Сергачта җыйды
    23.04.2015 Спорт Түбән Новгород өлкәсе Пильна районы Сафаҗай авылының Мәскәүдә яшәүче бер төркем яшь егетләре 4 апрельдә Сергачның “Лидер” физкультура сәламәтләндерү комплексының бозына хоккей сөюче милләттәшләребезне җыйды. Татар командалары арасындагы турнир Бөек Җиңүнең 70 еллыгына багышланды. Аның тантаналы ачу өлешендә Пильна район администрациясе башлыгы Сергай Бочканов, Сафаҗай һәм Петрякс авыллары башлыклары Фәрит Каюмов һәм Ансар Садретдинов, Сафаҗай мәктәбенең физкультура укытучысы Рөстәм Хәйретдинов чыгыш ясадылар, хоккейчыларга уңышлар теләделәр. Ә Мәскәүдән шушы турнирга махсус кайткан “Сафаҗай бүреләре” командасының уенчысы Әхмәт Аляутдинов (фотода) сугыш кырында баш салганнарның рухына матур иттереп Коръән укыды, хәтем багышлады, дога кылды. Бу көнне бозда “бүреләр” өстенлек итте. Аларның капитаннары Илдар Салахетдинов әйтүенчә, сафаҗайлылар Мәскәүдә “Урам командалары”ннан торган турнирда чыгыш ясыйлар икән. Шуңа ки аларның уеннары да башкалардан күпкә аерылып торды.   - Бу турнирның төп оештыручылары дип саналсак та, чиксез рәхмәтләребезне җирле авыл һәм мәктәп администрацияләренә җиткерәсебез килә. Алар һаман безнең инициативаны күтәреп алалар, ярдәм итәргә тырышалар. Форсаттан файдаланып, Али Искандеров йөзендә барча командадаш иптәшләремә, безнең чакыруны кабул итеп бирегә килгән хоккейчыларга, аеруча аларның өлкәннәренә рәхмәтләр әйтәсем килә, - диде “Сафаҗай бүреләре” командасы капитаны.   Әйтергә кирәк, уеннар кызу, мавыктыргыч булуга карамастан, хоккей кырында бер генә бәхәс тә купмады.    Нәтиҗәләргә килгәндә, абайлаганыгызча, беренчене мәскәүле сафаҗайлылар алды, икенчедә аларның авылдашлары, ә менә өченчене петрякслылар яулады. Пожарлылар бу юлы бары тик хөрмәтле дүртенче урында булдылар.   Бүләкләнүчеләргә кубоклар һәм акчалата премияләр тапшырылды. Иң яхшы капкачы дип мәскәүле Вахит Маликов табылды. Ә Петрякс капкачысы, 14 яшьлек Фарух Закиров абзыйсы, Петрякс авылы депутаты һәм спорт инструкторы Әхмәр Закиров тарафыннан махсус бүләккә ия булды. Шул ук командадан әйбәт уенчы дип Тимур Хәйретдинов бүләкләнде, ә К.-Пожардан – Илдар Әхмәтбаев, Сафа-җайдан – Фәрит Идрисов һәм Мәскәүдән – Илдар Зарипов. Тагын бер капкачыны – Сафаҗайның күптәнге һәм иң ышанычлы соңгы сагы булган Ринат Калимуллинны махсус премия белән Фәрит Каюмов бүләкләде.   Күренеп тора, хоккей мәйданчыклары булган авылларда бу спорт төренә яшьләр күбрәк тартыла. Әлеге турнир моны тагын бер тапкыр исбатлады.     Автор фотоcы.   О.ХӨСӘИНОВ | (полный текст новости)

  • 2015-04-25 01:08 Җәвит Шакировны КВНда кызык иткәннәр (ФОТО)
    23.04.2015 Юмор Кичә УНИКСта татар КВН лигасының финалы узды. «Казан Ыстайл» командасы җиңү яулады. «КамПИ» икенче урында. «Tatar Team» - өченче. «Марат» - дүртенче. Жюри командасы да бик саллы иде: Татар КНВ лигасына нигез салучы Фәридә Таштабанова, Бөтендөнья татар яшьләре форумы рәисе Табриз Яруллин, популяр җырчы Илназ Сафиуллин, рэпер Шәкүр, Татарстан КВНы җитәкчесе Илдар Фәттахов һәм «Татар радиосы» баш мөхәррире Айваз Садыров.    Бу юлы Мәскәү КВНнындагы сыман уенча көтелмәгән кунаклар – Җәвит Шакиров, Әсхәт кебек татар эстрадасы йолдызлары да катнашты. Фоторепортаждан күренгәнчә, Җәвит абыйга шактый кызык роль эләккән.     01     02     03     04     05     06     07     08     09   Руслан Толуев фотолары. Миләүшә РӘШИТОВА --- | 23.04.2015 (полный текст новости)

  • 2015-04-25 01:08 Татар теле һәм әдәбияты буенча Халыкара олимпиадада Канада кызы җиңде (ФОТО)
    23.04.2015 Мәгариф Бүген Татарстан Республикасы Президенты вазыйфаларын вакытлыча башкаручы Рөстәм Миңнеханов Казанда Татар теле һәм әдәбияты буенча III халыкара олимпиадасында җиңүчеләрне бүләкләде. Олимпиаданың йомгаклау турында Россиянең 22 субъектыннан һәм 10 чит илдән 500дән артык мәктәп укучылары катнашты. Оештыручылар Россия Федерациясе субъектларында һәм чит илләрдә татар теле һәм әдәбиятын, татар мәдәниятын саклауга һәм аларны үстерүгә олипиаданың ярдәм итүенә ышана. Сәламләү сүзендә Рөстәм Миңнеханов олимпиадада катнашучыларга татар телен саклауга керткән өлешләре өчен рәхмәт белдерде. “Бу аеруча игътибарга лаек, бигрәк тә хәзерге масштаблы глобальләшү заманында. Әлбәттә, безнең республикада татар телен өйрәнү һәм популярлаштыру буенча берничә программа гамәлгә ашырыла. Мәсәлән, “Ана теле” программасы һәм башкалар”, - дип билгеләде ТР Президенты вазыйфаларын вакытлыча башкаручы.   Рөстәм Миңнеханов ассызыклаганча, туган тел саклауда гаилә бик мөһим роль уйный. Шулай ук ул чит ил вәкилләренә әлеге олимпиадада катнашулары өчен рәхмәт белдерде, дип хәбәр итә ТР Президенты матбугат хезмәте.   Шуннан Рөстәм Миңнеханов Татар теле һәм әдәбияты буенча III халыкара олимпиадасында “Гран-при” номинациясендә җиңүчеләргә Монреаль шәһәренең (Канада) Джон Аббот колледжында укучы студент Камилә Хамадияровага һәм Актаныш гуманитар гимназия-интернат укучысы Айдар Шәйхинга (Татарстан Республикасы) бүләкләр тапшырды.                   Фото: ТР Президенты Матбугат хезмәте. --- --- | 23.04.2015 (полный текст новости)

  • 2015-04-25 01:08 Бүген Усман Әлмиевка 100 яшь тулган булыр иде (ВИДЕО)
    24.04.2015 Мәдәният Бүген Татарстанның халык артисты, татар опера сәнгатенә нигез салучыларның берсе Усман Әлмиевка 100 яшь тулган булыр иде. Мәшһүр җырчы үзенең 96 яшенә берничә көн кала 2011 елның 15 апрелендә якты дөньядан китте. Шушы җырларны тыңлап, Усман Әлмиевны искә алыйк:                     --- --- | 24.04.2015 (полный текст новости)

  • 2015-04-25 01:08 Кризис безгә нипачум: Халык таксида ничек җилдергән булса, хәзер дә шулай йөри
    24.04.2015 Мәдәният Кризис безне кайбер нәрсәләргә өйрәтергә өлгерде инде, әйтик, читнеке урынына үзебезнекен ашый башладык. Тик интернетта «Кока-кола»ны эчүдән туктыйк!» дигән ялкынлы шигарь очрап торса да, Америка мирасы – «Макдоналдс»тан кеше өзелгәне юк әле. Баксаң, икътисади кыенлыклар алдында такси хезмәте дә тез чүкмәгән, халык элек ничек җилдергән булса, хәзер дә таксига акча туздыру тизлеген киметми. Таксига алмаш: автобус, велосипед һәм... «тәпи-тәпи» Бу елның март ахырында Татарстан Президенты вазифаларын вакытлыча башкаручы Рөстәм Миңнеханов эшмәкәрләр белән очрашты. Республиканың алкоголь ассоциациясе рәисе Анна Галимова инде мең дә бер бәхәс китереп чыгарган Казан үзәгендәге түләүле парковкалар турында сорады. Эш көннәрендә кичке алтыдан унбергә кадәр, ял көннәрендә көндезге уннан кичке унга кадәр аларда машинаны бушлай калдырып булмасмы, диде. Анна Галимова сүзләренчә, әлеге адым шәһәр үзәгендәге ресторан, кафе, кунакханә хуҗалары – кече һәм урта бизнеска бик зур ярдәм булыр иде. Чөнки кеше, үзәктәге кафеда тамак ялгап алу өчен генә машинасын түләүле парковкада калды­рырга теләмичә, башка җиргә китә. Рөстәм Миңнеханов моңарчы да, очрашуда да муниципаль парковкалар­ны акча эшләү түгел, шә­һәрне машина һөҗүменнән саклап калу чарасы дип атады. Икенчедән, без инде таксидан файдалануга күчәргә тиеш. – Сингапурда такси менә дигән итеп эшли, сыйфатлы да, арзан да. Бүген җәмәгать транспортына өстенлек бирергә тиешбез. Парковкадан кергән бөтен акчаны транспортны яхшыртуга тотарга килештек, безнең автобуслар уңайлы, такси бәяләре кулай булырга тиеш, – дип ассызыклады Рөстәм Миңнеханов. Аның бу сүзләре безгә таксиларның хәл-әхвәлен сораштырырга бер сәбәп булды да инде. «Татарстан» такси хезмәтендә эшләүче Искәндәр Хәбибуллин сөйләвенчә, акча янчыгыннан караганда, бүген такси, чыннан да, арзан. – 2010 елда Казанда такси тарифы 1 километр өчен 11 сум, ә бензин бәясе 20 сум тирәсе иде. Бүген исә тариф, эш һәм ял көненә карап, 13-14 сум, бензин бәясе – 30 сумнан артык. Бензин белән тариф арасында аерма зур хәзер. 2010 ел белән чагыштырганда, бүген бәясе төшкән бердәнбер әйбер – автомойка, чөнки ул өлкәдә көндәшлек көчле. Таксидагы кулай бәяләр әлеге дә баягы көндәшлеккә бәйле. Арзан таксилар күп булганга, башкалары да бәяләрен төшерергә мәҗбүр. Таксига карап, илдәге икътисади вазгыятьне ачыкларга була, – диде Искәндәр Хәбибуллин. Таксист сүзләренчә, кризис аркасында клиентлар сирәгрәк җилдерә башлаган. Кайберәүләр әлеге хезмәтне җәмәгать транспортына алыштырган яки бөтенләй җәяү йөрүгә күчкән. Яшьләргә акчаларын янда калдырырга велосипед ярдәмгә килә. Искәндәр әйтүенчә, ял көннәрендә төнге клуб-кафеларга йөрүчеләр дә кимегән, шуның нәтиҗәсендә, төнге рейслар элеккеге сыман күп түгел. – Клиентлар безнең бе­лән, нигездә, берничә темага – машина, гаилә хәле, ил-көн яңалыклары турында сөйләшә. Сирәк-мирәк кенә кризисны да телгә алалар. Әмма кризис, дип елап, борчылып утырган кешене күргәнем булмады. Азык-төлекнең кыйммәтләнүенә генә көрсенәләр. Таксида бит күбрәк акчалы кешеләр йөри – алар кризисны әллә ни сизми, ял итәргә Гарәп Әмирлекләре урынына Кырымга бара да шуның белән шул, – диде Искәндәр Хәбибуллин. Акча телен белүче, сату-алу өлкәсендә эшләүче Сиринәне кризис таксидан баш тартырга мәҗбүр иткән. Ерак араны якын итәргә автобус яки үз машинасы булыша хәзер. – Таксига аена 800 сум чамасы тота идем. Күптән түгел шәһәр үзәгеннән үзем яшәгән Побежимов урамындагы йортка 200 сумга кайттым. Бу минем өчен кыйбат, 100 яки иң күбе – 150 сум булса, һич югы, кулайрак булыр иде, – диде Сиринә. Искәндәр Хәбибуллин клиентлар ташкыны саекты дисә, Казандагы «Доступное такси» идарәчесе Тимур Әсхәбиев сүзләре киресен раслый: клиентлары кризиска карап кына аларга хыянәт итмәгән. Җитмәсә, әлеге таксида, кризисның тезенә сугып, махсус чара уйлап тапканнар. – Бездә хәзер ике төрле түләү ысулы бар. Беренчесе – таксометр буенча, ягъни үткән арага карап түләнә, икенчесе – «фиксированный» бәя. Мин әлеге хезмәтне Россия шәһәрләренең берсендә күрдем. Әйтик, Казандагы елга техникумыннан бер тукталыш үткәнгә бездә 80 сум алынса, башка компаниядә 55 сум чамасы. Әмма бераз ары китсәң, башкаларның бәясе артачак, ә без шул ук 80 сумга «Метро» сәүдә үзәгенә кадәр алып барабыз. «Фиксированный» бәя Казанның үзебез билгеләгән районнарында гамәлдә, әмма алар шәһәр районнары чикләре белән туры килмәскә дә мөмкин. Кеше бөкедә күпме генә утырса да, таксист кыска яки озын юлдан алып барса да, бәя үзгәрми. Таксометр буенча барырга теләүчеләр бер номер буенча, «фиксированный» бәягә икенче номер буенча шалтырата. Без хәтта аэропортка шәһәрнең теләсә кайсы ноктасыннан 400 сумга алып барабыз, – диде Тимур. Чаллыдагы «5 и 5 девяток» такси хезмәте 2010 елдан кеше ташый, бүген анда 1500ләп шофер эшли. Такси җитәкчесе Александр Новиков сүзләренчә, бәяне күптән күтәргәннәре юк. Клиентлар бераз кимесә дә, җитәкче кесәсе моны әллә ни сизмәгән. – Таксиның тәүлекнең теләсә кайсы вакытында кирәге чыга. Илебездә ни генә булса да, йөрергә кирәк бит. Таксист булып кына эшләп тамак туйдыручылар аз, күбесе безгә өстәмә акча эшләү максаты белән килә, – диде Александр Новиков. – Рөстәм Миңнеханов, такси бәяләре кулай булырга тиеш, диде. Әйтик, урта хәлле Чаллы кешесенең эшкә таксида барырга һәм кайтырга мөмкинлеге бармы? – дим. – Бар, клиентларыбыз арасында иртән дә, кичен дә таксида йөрүчеләр очрый. Безнең машиналар берничә төркемгә бүленә: эконом, урта һәм бизнес класс. Эконом класска ке­рүче кешеләрнең кереме аена 10 мең сумнан артмый, шунлыктан яхшы таксидан файдалана алмый. Эконом класс кешеләре гадирәк машинада йөреп, акчаны да азрак түли. Урта класска «Шкода Октавия», «КИА Рио», «Хундай Солярис» машиналарын тәкъдим итәбез. Бизнес класста «Тойота Камри», «Форд Мондео» машиналарында гына йөрүчеләр дә бар. Без урта класска йөз тотып эшли башлаган идек, хәзер дә күбесенчә урта һәм бизнес класска хезмәт күрсәтәбез. Уртача бәя – 100 сум, – диде Чаллыдагы такси хезмәте җитәкчесе.   Түбән Камада, «Бриллиантовая рука» фильмындагы кебек, якындагы икмәк кибетенә дә, шәһәрнең бер башыннан икенчесенә дә 80 сумга барырга була. «Макс» такси хезмәте вәкиле Гөлфия Хөснетдинова әйтүенчә, алар таксометр белән дә, «фиксированный» бәя белән дә эш итә. Клиент үзе сайлый.   – Соңгы арада Түбән Камада «Омега» белән «Максим» кебек федераль такси хезмәтләре эшли башлады. Аларның бәяләре түбәнрәк булса да, уңайлылык аксый. Ә без уңайлылык тәкъдим итәбез, – диде. «Макс»та, бәяне арттырып, клиентларның котын алмаганнар, нәтиҗәдә, таксида җилдерүчеләр дә кимемәгән. «Бомбила»лар белән көрәшергә кирәкми» Җилкәннәрне җил сынаса, таксиларны кризис кына түгел, 2011 елда кабул ителгән «Такси турында»гы федераль закон да сынаган. 2011 елның апрелендә ул чактагы Россия Президенты Дмитрий Медведев имзалаган закон буенча, такси булып шәхси эшмәкәрләр яки юридик затлар гына хезмәт күрсәтә ала. Моның өчен рөхсәт – лицензия алырга кирәк. Әгәр сез лицензиясез кеше йөртеп, акча эшлисез икән, законны бозасыз булып чыга. Сезне халык телендә «бомбила» дип атыйлар. Әгәр таксистлар сафына күчәсегез килсә, шәхси эшмәкәр булып теркәлергә яки такси хезмәтенә урнашырга тиешсез. Өстәвенә, машинагыз түбәсендә – «шашечка», салонда – счетчик, ә кузовта шахмат тәртибендә шакмаклар сурәте булырга тиеш. 2014 елда Казанда 2012 елда гына оешкан «Белый барс» таксомотор компаниясе үз эшчәнлеген туктатты. Аның 250 машинасы, 50 меңләп клиенты бар иде, елына 30 миллион сум табыш кереп барган. «Белый барс» хәтта Универсиаданың рәсми йөртүчесе булып танылган иде, әмма «Аллаһның кашка тәкәләре» дә уңышсызлыкка юлыга икән бит. «Белый барс»ның генераль директоры Владимир Кудряшов 2013 елның мартында «БИЗНЕС Online» басмасына сөйләвенчә, ул бизнесны «Такси турында»гы закон үз көченә керә башлаган мәлдә – 2011 ел ахырында ачып җибәргән. – Башта ук компанияне тулы цикллы итәргә ниятләдек: үз автопаркын, диспетчерлык хезмәтен, механикларын, медицина персоналын булдырырга. Лизингка 250 Renault машинасы алдык – экономнан башлап премиум класска кадәр. Һәр машинада – кондиционер, балалар кәнәфие бар. Әмма йөртүчеләребез «Лидер» белән «Татарстан» таксиларына китеп бетте. Аларның үз өстенә җаваплылык аласы килмәде, машинаны бәрәләр дә качалар иде. Безгә күпме бурыч өелеп калды, – дип сөйләгән Владимир Кудряшов. Казанда тулы цикллы таксилар юк. Ягъни таксист үз машинасы белән хезмәт күрсәтә. Таксистлар колл-үзәкләр (диспетчерлык хезмәте) аша хезмәт күрсәтә, бернинди техник та, медицина тикшерүе дә узып тормыйлар. «Белый барс» исә үзендә эшләүче таксистларга үз машиналарын биргән булган. Кредитны түләүдә кыенлыклар барлыкка килгәч, лизинг компаниясе «Белый барс»ның бөтен машиналарын алып киткән. Владимир Кудряшов бизнесның әлеге төреннән читләшсә дә, кайчан да булса кайтырмын әле, ди. 2014 елның мартында Казан таксопарклары Татарстан лидеры Рөстәм Миңнехановка административ басым ярдәмендә такси базарын легальләштерүне, бердәм диспетчерлык үзәге булдыруны со­раган иде. Идея чынга ашса, колл-­үзәктән елына 500 миллион сум салым кереп барыр иде. Әмма түрәләрнең әлеге хат уңаеннан бер җире дә селкенмәгән. Таксистлар фикеренчә, «Такси турында»гы федераль закон үтәлми, «бомбила»ларны контрольдә тоту мөмкин түгел. Такси хезмәте белән шөгыльләнергә рөхсәтне Татарстанның Транспорт һәм юл хуҗалыгы министрлыгы бирә. Матбугат хезмәте җитәкчесе Наилә Клевлеева сүзләренчә, рөхсәт кешегә түгел, машинага бирелә. Гариза тапшырылганнан соң, лицензия өч көндә әзер була. Тизме? Бу исә эшкуарлык белән шөгыльләнергә теләүчеләрне киртәләрдән азат итү өчен эшләнә. Бүген Татарстанда 11801 таксист рөхсәт нигезендә эшли. Таксист Искәндәр Хәбибуллин фикеренчә, федераль закон кысаларында шашка, счетчик кую – уңай күренеш, әмма бездә бу, нигездә, ясалмалылыкка һәм акча җыюга кайтып кала. Шәхси эшмәкәр булып теркәлсәң, бик тиздән килеп җитәчәк салымнар белән страховка таксист булу теләген шунда ук сүрелдерәчәк. Рөхсәтне башка фирмалар аша эшләтү исә кирәк өчен генә башкарыла. – «Бомбила»лар белән көрәшү мөмкин, тик аларны тулысынча закон белән генә җиңеп булмый. Бер караганда, кирәкмидер дә. Алар әкренләп үзләре юкка чыгачак. Кайберләре бәяне артык каера, кайберләренең машинасын бүген үк музейга куярлык. Халык алардан үзе йөз чөерәчәк. Такси хезмәтенә эшкә урнашу кыен түгел. Эшләсәң, акчасыз да утырмыйсың, юлда барганда, кул күтәрүчеләрне дә алырга тыелмый. Шулай да такси чакырту арзанрак та, җайлырак та, куркынычсызрак та, – диде Искәндәр Хәбибуллин. Линар ЗАКИРОВ | (полный текст новости)

  • 2015-04-25 01:08 Тукай бүләкләре быел 25 апрель тапшырыла
    24.04.2015 Мәдәният 25 апрельдә Җәлил театрында Ана теле көненә багышланган тантана үтә. Бу чара вакытында Тукай бүләкләре дә тапшырылачак. Татарстан мәдәният министрлыгы Габдулла Тукай исемендәге дәүләт бүләкләренең 25 апрельдә Җәлил театрында булачак Ана теле көненә багышланган тантана вакытында тапшырылачагын хәбәр итә. Чарада Татарстан җитәкчесе Рөстәм Миңнехановның да катнашачагы белдерелә. Элекке елларда Тукай бүләгенә кемнәр лаек булганы 26 апрель көнне Җәлил театры янында үткән Шигърият бәйрәмендә игълан ителеп, түштамгаларны 30 августта Республика көнендә Камал театры янында була торган бәйрәм чарасында тапшыра иделәр. Татарстан дәүләт шурасының Мәгариф, фән, мәдәният һәм милли мәсьәләләр комитеты рәисе Разил Вәлиев Тукай бүләкләрен шагыйрь туган көндә тапшыру мәсьәләсен элеккерәк елларда язучылар һәм җәмәгатьчелекнең күтәреп килгәнне әйтә. "Мин бүләкне 25 апрельдә тапшыруны Тукай көненә якынайту максатыннан эшләнгән дип уйлыйм. Җәмәгатьчелектән дә, язучылардан да Тукай бүләген нигә Тукай туган көндә тапшырмыйлар дигән сүзләр була торган иде. Рөстәм Миңнеханов шуңа колак салгандыр дип уйлыйм", ди Вәлиев. Аның сүзләренчә, апрель ахырында Тукай бүләген тапшыру 30 августта Республиканың бәйсезлек көне булмый микәнни дигән уйларга һич кенә дә этәрергә тиеш түгел. "Республика көнен югалту – ул безнең өчен бик зур югалту булыр иде", ди Вәлиев. Комиссия Тукай бүләгенә ия булырдайларны 21 апрель көнне сайлаган. Вәлиев дәгъвалаучылар арасыннан кемнәр сайлап алынганны Азатлыкка белдермәде. "Нәтиҗәләре юк әле, чөнки комиссия карый да исемлекне Татарстан җитәкчесенә җибәрә. Аннан соң ул карар кабул итә. Үзгәрергә дә мөмкин. Мисал өчен, бер елны Салават Фәтхетдиновка "Мин яратам сине, Татарстан" җыры өчен бирелде, әмма аны комиссия тәкъдим итмәгән иде", ди Вәлиев. Чыганак (ул исемен күрсәтмәүне үтенде) 2015 елның Тукай бүләгенә Клара Булатова, Ирина Колмогорцева һәм "Алтын Урда" балеты өчен опера һәм балет театрының иҗат төркеме сайлап алынганлыгын белдерде. Аның сүзләренчә, Колмогорцева белән Җәлил театрының иҗат төркеменә тавышлар җитеп бетмәгән, әмма комиссия аларны да тәкъдим итәргә дип карар чыгарган. Тукай бүләгенә ияләр игълан ителәчәк Ана теле көненә багышланган тантанада Филүс Каһиров, Гөлнара һәм Рузил Гатиннар, Сәйдә Мөхәммәтҗанова һәм башка артистлар җырлаячак. Фольклор музыкасы ансамбле, "Казан" бию ансамбле, Татарстанның камера хоры чыгыш ясаячак. Кичен Резедә Ахиярованың "Шагыйрь мәхәббәте" операсы куелачак. Быел да Шигърият бәйрәме гадәттәгечә 26 апрельдә Җәлил театры янындагы Тукай һәйкәле янында үтә. Чара көндезге 12-дә башлана. "Тукай бүләгенә ияләр дә бу чарага чакырыла", дип белдерде мәдәният министрлыгы матбугат хезмәте. 26 апрельдә 11 сәгатьтә республика җитәкчелеге Казан үзәгендәге Тукай бакчасындагы шагыйрь һәйкәленә чәчәкләр салачак дип хәбәр ителә.   Наил АЛАН | 24.04.2015 (полный текст новости)

  • 2015-04-25 01:08 Ни өчен авылларда бәрәңге утыртучылар саны елдан-ел кими бара?
    24.04.2015 Авыл Авылларда бәрәңге утыртучылар саны елдан-ел кими бара. Моның сәбәпләре төрле. Кемдер булганны урнаштыру кыен дисә, икенчеләр бәрәңге уңы­шы начар чыккач, аны утыртудан ни мәгънә, ди. Авыл халкы сортлы бәрәңге булмаудан зарлана. Бәрәңге утырту безнең канга сеңгән инде. Үз бакчаңда үскән ярмалы бәрәңгедән дә тәмлесе юк. Безгә шулай тоела. Тик андыйны ничек табарга? Соңгы вакытта редакциягә шалтыратып, яхшы сорт­лы бәрәңгене каян алырга икән, дип сораучылар да күбәйде. “Тавык йомыркасы зурлыгындагы бәрәңге алып, тәмам туеп беттек. Инде утыртасы килми башлады. Бу эш белән шөгыльләнүче берәр оешманың адресын табып бирегез әле”, – диләр. Сүз дә юк, авылларда орлык бәрәңгесе “картайды”. Шәхси хуҗа­лыклар 30 елдан бирле бер төрле сорт утырта. Яшерен-батырын тү­гел, авылларда колхоз эшләп торганда, халык орлык бәрәңгесенә кытлык кичермәде. Әмма заманалар үзгәрде. Хәзер бәрәңге утыртучы хуҗалыклар саны да кими башлады. Халыкның бәрәңгедән баш тартуында берничә сәбәп ята. Тор­мыш-көнкүрешнең үзгәрүе дә бәрәңгедән бизүгә китерде. Хәзер мәшәкатьсез генә, артыгын эшлә­мичә яшәргә гадәтләнгән бер кавем барлыкка килде. Орлык бә­рәңгене бусагасына китереп бир­сәң дә, алар бу эшкә алынмаячак. Ә үстерергә җан атып торучылар аны урнаштыра алмаудан интегә. Андыйлар исә үзләре өчен генә аз күләмдә утыртуны хуп күрә. “Заготконтора” дип аталган система таралу да бәрәңге файдасына түгел. Бүген бәрәңге культурасын элеккеге кебек авыл саен түгел, махсуслашкан хуҗалыклар гына игә. Татарстан Авыл хуҗалыгы һәм азык-төлек министрлыгында да авылларда мондый проблемалар барлыгын яхшы беләләр. Аграр ми­нистрның игенчелек буенча урынбасары Илдус Габдрахманов бел­дергәнчә, республикада бәрәң­гегә кытлык юк анысы. Әмма сату-ур­наштыру системасының камил бул­мавы җитәкчелекне дә борчый. Шуңа күрә хәзер бәрәңгене җи­тештерү, сату гына түгел, аны сыйфатлы итеп саклау ысулларын да үзләштерергә кирәклеге көн кадагына чыккан. Бүген сәүдә нокталарына бәрәңгене элекке кебек балчык белән китермиләр инде. Төр­гәкләнгәне дә, юылганы да бар. Моның белән үзебезнекеләр шө­гыльләнә башлаган. Бу эшкә нык­лап алынган районнарда, билгеле, орлык проблемасы да юк, хөкү­мәттән ярдәм итү мөмкинлеге дә каралган. Зур хуҗалыкларга игътибар бул­са да, шәхси хуҗалыклар читтә кала. Моның шулай икән­леген министрлыктагылар да таный. Урыннарда җирле җитәк­челәр тарафыннан тиешле шартлар тудырылмый, ди алар. “Бәрәңге игелми торган районнарда бәрәң­ге орлыгын алып кайтуны җирле җитәкчелек оештырмый икән, халык каян килеп бәрәңге үстерә алсын?! Җирле үзидарәләр орлык табуны үз өсте­нә алса, бәрәңгене урнаштыру өчен кооперативлар оеш­тыруны, эшмәкәрләрне җәлеп итүне район җитәкчелеге хәл итәргә тиеш. Без аларга ярдәм итәргә әзер”, – ди Габдрахманов. Татарстан авыл хуҗалыгы фән­ни-тикшеренү иституты җитәк­чесе Марсель Таһиров та шушы фикер­дә. “Инде менә ничә еллардан бирле орлык бәрәңгене авыл җир­лекләре аша халыкка сатарга дигән сүзләр йөри. Без алар белән хез­мәттәшлек итәргә әзер. Әмма бу эшкә алынган җирлекләр генә юк. Безгә килгән кешеләргә  орлыклык  бәрәңгене сатабыз. Ләкин урыннарга чыгып сату итүне оештырырга мөмкинлегебез дә, вакытыбыз да юк”, – ди ул. Быел институт хезмәткәрләре 50 тоннадан артык орлык бәрәң­гесе саткан инде. Алдан аяк кие­нүчеләр инде әллә кайчаннан алып куйганнар. Безнең якларга яраклаштырылган, үзебезнең галим­нәр уйлап тапкан һәм чит ил сортларын тәкъдим итәбез, диләр. Бәяләренә килгәндә, төрлечә. Кайберләренең килосы 30-50 сумга җитә.  Авыл хуҗалыгы фәннәре докторы Фәния Җамалиева белдер­гәнчә, шәхси хуҗалыкларга югары сыйфатлы орлык (супер-элита, элита) утыртканда гына мул уңышка өметләнергә була. Иң яхшысы – соң өлгерә торган сортларга өс­тенлек бирергә кирәк. Белгеч безнең климат өчен “Рокко”, “Розара”, “Нев­ский”, “Азара” һ.б. сортларны утыртырга киңәш итә. “Авыл халкының зарын аңларга була, – ди Марсель Таһиров. – 40 яшьлек кешедән спортчы ясап булмаган кебек, озак еллар дәвамында бер бакчада үскән бәрәңгедән дә зур уңыш көтеп булмый. 7-8 ел саен бәрәңге орлыгын алмаштырырга кирәк.  Ни кызганыч, әмма бу бездә алай түгел”. Лилия НУРМӘХӘММӘТОВА 59 | 24.04.2015 (полный текст новости)

  • 2015-04-25 01:08 Нур Алиев шушы җилдә Казанны вертолеттан төшереп йөргән (ФОТО)
    24.04.2015 Җәмгыять Кичә Нур Алиев экологлар белән "Робинсон" вертолетында республикабыз өстеннән очып йөргән. Иртәнге якта алар Лаеш районы өстендә очканнар. Соңгы арада Татарстанда көчле җилле һава торышы урнашты. Синоптиклар көн саен диярлек давыл турында кисәтә. Нур исә, җил-давыл белән көрәшә-көрәшә, Казанны югарыдан фотога төшергән. Кадрда Су спорты сарае, "Казань-Арена" стадионы күренә.   Әгәр өстегездән кызыл вертолет очып китсә, кул болгагыз: сезне, бәлки, Нур Алиев төшереп йөридер.         --- --- | 24.04.2015 (полный текст новости)

  • 2015-04-25 01:08 Ничек ябыгырга?
    24.04.2015 Спорт Гомерендә бер тапкыр да диета тотмаган кеше сирәктер ул. Ябыгу проблемасы һәр хатын-кызны борчый торган мәсьәлә. Танылган йолдызлар (хәтта ир-атлар) арасында да артык килограммнар белән көрәшүчеләре күп. Тик, минемчә, диета - файдасыз һәм нәтиҗәсез әйбер, чөнки диетаны тотмый башладыңмы, югалган авырлык яңадан кайта башлый. Гомер буе диетада утыру да нормаль күренеш түгел. Минемчә, ябыгу өчен иң яхшы ысул - дөрес туклану. Моны мин ачык мисалда исбатлый алам. Беркөнне соңгы тапкыр студент елларында күрешкән иптәш кызымны очраттым һәм телсез калдым. Мин белгән төз, зифа гәүдәле Гөлсу тазарып беткән, тазару гына түгел, тазаруның чигенә җиткән! Кыскасы, 27 яшьлек дустым 106 килограмм булган! Сәбәбен үзе дә аңлата алмады, шулай да яңадан үз хәленә кайтасы килүен яшермәде. Шуннан соң Гөлсуга ярдәм итү теләге белән интернетта актарынып утырганда, кешеләргә ябыгырга булышучы бер оешмага тап булдым. Бик каты шикләнсәм дә, шалтыраттым. Индира исемле ханым безне күрешеп сөйләшергә чакырды. Алга китеп шуны әйтәсем килә, мин дустымны анда алып баруыма һәм нәкъ менә Индира белән танышуыма чиксез шат. Ул минем якын туганым кебек хәзер. Индира - дөрес туклану буенча тренер. Бәясенә килгәндә, өч айга нибары 5200 сум. Атнага өч тапкыр күрешү, аның кысаларында кызыклы темаларга әңгәмә, аралашу, чәй эчү, бүләкләр оту була. Ябыгу өчен өстәмә продукция алырга кирәк, анысы 1850 сум тора (алга таба исә скидка белән бирелә). Ул көнгә ике тапкыр кулланган очракта ике атнага җитә. Иң элек Индира Гөлсуның авырлыгын тикшерде, шуның күпмесе май, күпмесе су икәнен санап чыгарды, аннан соң аерым туклану графигы язып бирде. Гөлсу шунда язылган ризыкларны гына ашарга тиеш иде. Шушы режим ярдәмендә Гөлсу бер атнада ук 2 килодан котылды. Ә 4,5 айда 17 килограммга ябыкты! Хәзер ул 89 кг авырлыкта. Ябыгу процессы әле дәвам итә... Гөлсуның рационында яшелчә-җимеш, балык, яшелчә салатлары, карабодай, арпа ярмасы, сыр, тавык ите, майсыз эремчек, 1,5-процентлы йогурт, чикләвек өстенлек итә. Майлы, кыздырылган, баллы һәм камыр ризыклары бөтенләй юк. Ризык аксымга бай булырга тиеш. Шунысы гаҗәп: монда кеше ач тормый, ашап ябыга! Иң мөһиме: Гөлсу үзен искиткеч хис итә, кайчандыр борчыган кан басымы бер дә күтәрелми, ди. Шуны да әйтергә кирәк: Индира һәркемгә үзенә туры килгән режим билгели. Аннан соң ул үзе дә, ире дә, каенанасы да шушы юл белән ябыкканнар. Мин кызыксынып, танышларым арасында "Үз авырлыгыңны идеаль дип саныйсыңмы? Ничә кг ташларга телисең?" кебек сораулар белән сораштыру оештырдым. Нәтиҗәләрен сезгә дә тәкъдим итәм. Лилия (32 яшь): "Юк. 5-7 кг". Алия (27 яшь): "Юк. 5 кг". Эльвира (30 яшь): "Юк. 15 кг". Фирдәвес (50 яшь): "Юк. 7 кг". Алсу (31 яшь) : "Юк. 4-5 кг". Күрәсезме, сораштыруда катнашучыларның берсе дә үз авырлыгын идеаль санамый. Димәк, вакытында тәвәкәлләргә кирәк! Гөлсу хәленә кала күрмәгез!   Әлбәттә, ябыгу өчен, беренче чиратта, зур теләк кирәк. Аннан соң тырышлык, сабырлык сорала. Барысы да үзеңнән тора. Ялгыш бер кисәк торт ашадым дип, тренер алдында акланып утыру да ахмаклык, чөнки син бары тик үзеңне генә алдыйсың. Ә дөрес туклану нәтиҗәсендә ябыккан кешеләр күп, моның хак булуына Индирадагы фотоларны күргәч ышандым. Йолдыз МУСИНА | 23.04.2015 (полный текст новости)

  • 2015-04-25 01:08 1 лям турында ләм-мим
    24.04.2015 Милләт “Мин татарча сөйләшәм” акциясенә 10 ел тулды. Иң элек ул берничә кешедән торган инициатив төркем акчасына гына үткәрелсә, хәзер дәүләт тә ярдәм итә. Быел, мәсәлән, Татарстанда телләрне саклау, өйрәнү һәм үстерү буенча махсус программа кысаларында акциягә 1 миллион сум акча бүлеп бирелгән. Бу турыда матбугат конференциясендә Бөтендөнья татар яшьләре форумы рәисе Тәбриз Яруллин хәбәр итте. Акция турында күпчелек язмаларда аның кайда һәм нинди формаларда үтүе генә хәбәр ителә, финанс якларына төпченеп тормыйлар. 1 миллион сум (яшьләр жаргоны белән әйтсәк, 1 лям) – аз акча түгел. Димәк, татар телен үстерүгә инициатив егет-кызлар белән беррәттән дәүләт тә үз өлешен кертә.      10 еллыгын билгеләүче «Мин татарча сөйләшәм»дә ниләр булачак ПРОГРАММА: http://matbugat.ru/news/?id=11563   --- --- | 24.04.2015 (полный текст новости)

  • 2015-04-25 01:08 1 каналда Р.Сабитова кызын Н.Фатехова белән "Әй, икегез"не җырлап кияүгә бирделәр (ВИДЕО)
    24.04.2015 Җәмгыять "Давай поженимся" тапшыруы алып баручысы, Россиядә билгеле яучы Роза Сабитованың 22 яшьлек кызы Ксения, ниһаять, кияүгә чыга. Бүген Беренче каналда бара торган "Мужчина и женщина" тапшыруында Александр Гордонга Роза һәм Ксения үзләре бу турыда сөйләде. Роза гаилә бизнесы өчен юрист кирәк иде, ди. Ниһаять, аның теләге кабул булган. Кияү Андрей юрист булып эшли, яртылаш татар, яртылаш яһүд. Кияү егетнең әлегә аерым торырга урыны юк икән. Шулай да Ксения туй күлмәге алып куйган инде. Тапшыру азагында яшь парны котларга Роза Сабитованың дусты җырчы Наилә Фатыхова чыкты. Яшьләргә Роза бал каптыргач, Наилә "Умырзая" җырын җырлап алды. Шуннан соң "Әй, икегез" җырына бөтен студия рәхәтләнеп татарча биеде.   --- --- | 24.04.2015 (полный текст новости)

  • 2015-04-23 01:38 Татарстанда биш кешене үтерүдә гаепләнүче яшьләрнең берсе гомерлеккә ирегеннән мәхрүм ителде
    21.04.2015 Криминал Казанның Юдино битәсендә яшәүче Уваровлар гаиләсен һәм 2 таксистны үтерүдә шикләнелүчеләр гаепле дип табылды Татарстанның Югары суды Казанның Юдино битәсендә яшәүче Уваровлар гаиләсен һәм 2 таксистны үтерүдә гаепләнүче 4 татарстанлыга хөкем карары чыгарды. Әлеге җинаять эше буенча төп гаеләнүче 21 яшьлек Николай Мокосеев гомерлеккә ирегеннән мәхрүм ителде. Рәхимсез үтерүнең икенче катнашучысы 23 яшьлек Руслан Мәмәтов 22 елга ирегеннән мәхрүм ителде. Аларның тагын 2 үсмер кулдашын Васильев һәм Сафиуллинны суд 9,8 һәм 7 елга ирекләреннән мәхрүм итте. 2014 елның 8 мартында Казанның Юдино бистәсе Тимер юлчылар урамында урнашкан йорт фатирында 40 яшьлек аңсыз хатын-кыз табыла. Аның башы тишелгән була. Зыян күрүче хастаханәгә озатыла, әмма биредә ул, аңына да килмичә, җан бирә.   Җинаять урыныннан талаучылар фото һәм видеоаппаратура, плазмалы телевизор һәм ноутбук алып китә. Шулай ук хуҗаларның “Лада Калина” машинасы юкка чыга.   Җинаять эшен тикшерү барышында полицейскийлар 8 мартка каршы төндә ханымның 40 яшьлек ире һәм 16 яшьлек улының юкка чыгуын ачыклый. Җинаятьчеләрне эзләү бүлеге хезмәткәрләре яшүсмернең мәетен икенче көнне Юдино бистәсендәге Иске татар зиратыннан ерак түгел урында табып ала. Үтерүчеләр аның йөзенә һәм кулларына берничә дистә яра салган була. 10 март көнне исә бу урыннан ерак түгел урнашкан урман посадкасында малайның әтисенең үле тәне табыла. Кар астына күмеп куелган ирнең баш мие җәрәхәтләнгән булуы ачыклана.   Җинаятьчеләрне эзләү төнлә дә туктатылмый. Нәтиҗәдә, шикләнелүчеләр, коточкыч җинаятьтән соң 4 көн узгач, тоткарлана. Аларның 16 яшьтән 23 яшькәчә 4 татарстанлы булуы ачыклана. Алар үтерүнең төп сәбәбе дип акчаны атый.   2014 елның 7 мартында җинаятьчеләр 16 яшьлек үсмерне ирексезләп Юдино бистәсендәге агачлыкка алып чыга. Биредә алар аны кыйный һәм үзләренә 250 мең сум акча тиеш булуы турында расписка яздыра. Шуннан соң үсмер егет урлаучылар кушуы буенча ярдәм сорап әтисенә шалтырата. Бу теләкләрен үтәү белән, җинаятьчеләр аны отвертка белән суккалап үтерә.   Үсмернең әтисе килгәч, алар аңа ташлана, бита һәм отверткалар белән җәрәхәтләр сала. Аннан соң җинаятьчеләр ир-атның фатирына юнәлә. Биредә алар үтерелүченең йоклап ятучы хатынына тап була. Хатын-кыз да шундый ук җәзага дучар ителә. Фатирдагы кыйммәтле әйберләрне үзләштереп, хөкем ителгәннәр качып китә.   Полицейскийлар аларның 2 таксистны үтерүдә катнашы барлыгын ачыклый. 2013 елның 16 декабрендә Казандагы “Адмирал” сәүдә үзәге янында җинаять эше фигурантлары такси туктатып, йөртүчедән үзләрен Юдино бистәсенә алып баруын сорый.   Залесный бистәсенә барганда, җинаятьчеләрнең берсе аның йөзенә отвертка белән җәрәхәт ясый һәм үзе рульга утырып, зыян күрүчене Беляев зираты янына алып китә. Ул вакытта әле исән булган ирне урман эченә алып кереп, кар белән күмеп куялар. Автомобильне исә Аракчино бистәсенә, җинаятьчеләрнең берсенең әнисе яши торган йорт ишегалдына илтеп куялар.   Икенче таксистны исә җинаятьчеләр 2014 елның февралендә үтерә. Алар шулай ук Казанның Пушкин урамында такси туктатып, йөртүчедән үзләрен Юдино бистәсенә алып баруын сорый. Залесный бистәсе чатында пассажирлар йөртүченең муенына элмәк сала, бер үк вакытта отвертка белән җәрәхәтләр ясый.   Такси йөртүчесе үзен үтермәүләрен сорый, пин-кодлары белән бергә банк карталарын бирергә тәкъдим итә. Шуңа да карамастан, җинаятьчеләр аны рәхимсез рәвештә үтерә. Шуннан соң алар аның машинасын урламакчы була, әмма ул карда батып кала һәм хөкем ителгәннәр аны яндыра.   Бу хакта ТР буенча Эчке эшләр министрлыгының матбугат хезмәте хәбәр итә. | 20.04.2015 (полный текст новости)

  • 2015-04-23 01:38 Бармы соң ул патриотлар?
    21.04.2015 Авыл Милләттәш чордашым А.Хәлим, авыл халкын бик зурлап, йөрәктәшләрем, бавырдашларым дип тикмәгә генә әйтми. Үзе дә төбе-тамыры белән авылныкы ул. Шулай булсаң гына, гомерең буе татар авылын, аның кешеләрен хөрмәт итеп, мактап язарга була. Әле җәй көне Игәт урманы тирәсенә җиләккә бардык. Уңдырышлы кара туфракта котырып алабута, билчән, әрем, шайтан таяклары үсеп утыра: уңганнар кебек, куаклыкка охшап торалар. Басу юлларыннан машина белән үткәндә тәрәзәләргә саллы башлары белән бәргәлиләр. Чүп үләннәренең сөенүләре, ә газиз җиребезнең нишләттегез мине, дип ачулануы микән? Шулкадәр уңдырышлы җиребезне чүплеккә әйләндердек. Мирзанур комбайнда эшләгәндә, ашын-чәен төйнәп, монда килгәнем бар: ул елны бер гектардан 35 центнер бодай чыккан иде. Безнең пай җирләре дә моннан ерак түгел, 3-4 ел инде анда да чүп үләне гөрләп үсә. Җитәкчеләргә күпме әйтсәк тә, чишелеше юк. Ә бит алдагы елларда бодаен, йә акчасын бирәләр иде. Беркемгә дә җир кирәкми. Әткәйләр «Туган җир өчен!» дип сугышка керделәр. Менә шуларны искә алып, күзләремә яшь килде, йомшардым-сагышландым. Тракторчы, комбайнчылар янына агитатор булып, гәзит тотып, хәлләрен белергә килгәч, алар да горурлана, без сөенә идек. Игенчеләр кадерле иде, без аларга: «Исән-саулармесез, кыр батырлары!» – дип эндәшә идек. Яңа мәдәният йорты ачылды. Чыгышымда: «Шатлык тулы түгел инде, иптәшләр. Фермалар үле хәлдә – сыер мөгрәгәннәре ишетелсен иде дәЙ Әнә теге якта басу – трактор, комбайн гөрелтеләре ишетелмиЙ» – дидем. Әле шул тавышларга атларның кешнәве дә кушылса – үзе бер симфония булыр иде. Икмәк булса, җыр да була дип белеп әйткәннәр. Күмәк хуҗалык таралды шул. Тарату тиз, кабат җыештыру, төзү тиз генә булмас.   «Авылны макта, шәһәрдә тор» диләр. Җәй көннәре урам тулы машина, кеше дә күп. Ташпулатларына кайталар Чаллыдан. Төзиләр, яшелчәсен, җиләк-җимешен үстерәләр. Әле ярый авылыбыз ташландык түгел дип аңа да сөенеп куясың. Айдар Хәлим авылга туган җирен өзелеп сөйгән патриотлар кайтырга тиеш дип, бик дөрес әйтә. Бар микән соң ул патриотлар? Булса да бик аз инде. Кайбер хуҗалыкларда – ызандашларыбыз Калмия, Күзкәй һ.б. авылларда эшләп тора әле ул колхозлар. Менә шуларда инде ул туган авылларының патриотлары. Сагындырып искә төшкән чаклар: мәктәптә хезмәт, «терлекчелек нигезе» дәресләре. Бер класс бүлмәсендә ДТ тракторына кадәр кертеп урнаштырылды. Әй, яратты инде малайлар шунда актарынырга. Нәтиҗәсе уңай: югары уку йортына китәргә теләмәгәннәр механизатор булдылар, гаилә кордылар, урта мәктәптә 300дән артык бала укыды. Җәйге ялда укучы кызларыбыз сыер савучыларны ялга чыгардылар, ындыр табагында хезмәт куйдылар. Минем улым 2 җәй рәттән колхоз сыерларын көтте. «Терлекчелек нигезләре» укыган һәм фермада практика үткән кызларыбыз район савымчылары ярышларында I, II нче урыннарны алдылар. Менә шундый тулы канлы тормышта яшәгән чаклар, туган авыл патриотларын тәрбияләгән чорлар иде. Авыл, авыл дип авыз суын корытабыз, ә ел саен җитәкчеләр зарлана: авыл хуҗалыгы техникасы алырга, ашламаларга акча җитми диләр. Быелгы чәчү эшләренә 15 млрд. сум акча каралган, кыска вакытлы кредитлар бирелә башлана диелә. Аллага тапшырдык, ачыгырга язмасын инде. Җир – кешегә Аллаһы Тәгалә бүләк иткән иң зур хәзинә; җир базарлары барлыкка килде соңгы вакытта. “Ныклап тыңласаң, Җирнең “уфылдаган” тавышы да ишетелә бит: аңа да авыр, җәй буе күпме үсемлек үстерәсе бар... Яшь бозауларга классларда уҗымнар да үстереп карадык бит вакытында – күпме хезмәт куйдык. Мәктәп ашханәсе өчен бозаулар да үстердек.   Тәрбия сәгатьләре, кичәләр күбрәк авыл хуҗалыгы эшчәннәренә багышланды. “Икмәктә хикмәт” дигән кичәдә никадәр матур, кирәкле сүзләр әйтелде, “Күктә кояш, җирдә Икмәк мәңгелек” дигәнен 11 класс укучысы сөйләде. Колхоз агрономы Җ.Шәфигуллин хуҗалыкның җир картасын элеп куеп, бик эчтәлекле чыгыш ясады. Укучылар туган җиребез турында шигырь, хикәяләр иҗат иткәннәр иде... Газетадагы сводкалар аша да балаларга хезмәт тәрбиясе биреп, патриотлык тәрбияләдек, ә хәзер уку елы башыннан башлап, азакка кадәр БДИгә әзерләнәләр. А.Хәлим татар авылларының югалачагын сизә, чаң суга, мөрәҗәгатьне хупларга кирәк. Хуплап кына булмый әле ул, аны хөкүмәтнең дәүләт программасына кертү зарур – бу дәүләткә, депутатларга мөрәҗәгать! Җыелышып юкны-бушка әйләндереп ятканчы, менә бу иң зур тема. Авыл халкын яңадан авылга кайтару өчен байларның миллиардер улларын авылга кайтарырга кирәк, авылны күтәрсеннәр: игеннәр игелсен, фермалар төзелсен. Татар кешесе бик эшчән, башлы бит ул – татар авылын саклап калырга кирәк. Йортларыбыз ятим булып утыралар. Тәрәзәдән карыйм: минем өй каршындагы өч өйнең уты юк – и-и, ямансу да соң...   Хыялланасың инде ул. Уйлап карасаң, гаҗәп бит: безнең байларның балалары чит илләрдә укыйлар, шунда төпләнеп калалар. Татар авыллары турында алар хәбәрдар дисезме? М.Шәймиев президент булып торганда, зур авыл Күзкәйдә бөтен мөмкинлекләре булган больница ачылды. Әй, шатландык инде. 12 авыл кешесе, шунда дәваланып, сәламәтлекләрен ныгыттылар! Шатлык берничә елга гына барды. Хәзер ул стационар гына. Андагы уңайлыклар: палаталар җитәрлек, намаз бүлмәсе, ял итү бүлмәсе гөлләргә күмелгән... Казаннан бер бай кайта икән, пансионат ача икән дигән сүз дә һавада эленеп калды.   Туган авылын мактап кемнәр генә нәсер, шигырь язмаган, җырлар җырламаган. Хисләнеп китеп, мин дә яздым әле:   Бик яратам авылымны, Чирәмле, төз урамнарын. Кышкы, карлы бураннарын, Чикләвекле урманнарын.   Уйларымда – күршеләрем. Монда минем нигез ташым. Парлы, җырлы уеннары, Яланаяклы, әй, Күлбашым.   А.Хәлим, үзәк өзгеч язмагыз өчен рәхмәт. Мүкләнгән күңелләрне уятырлык булган бу. Елның дүрт фасылында да авылыбыз гөрләп торсын, бәрәкәтле ризыклар ашап, иманлы булып яшәргә язсын.  Гөлфия ӘҺЛИЕВА 14 | (полный текст новости)

  • 2015-04-23 01:38 Илфак Шиһапов белән Габдрәхим интервьюсы
    21.04.2015 Матбугат - Илфак, “Тишек” дигән газета чыгара башлыйсың икән. Ниндиерәк газета була ул? – Җитди газета. – Бу җитди газета ни хакында язачак?   – Сәяси-иҗтимагый темага. “Татлы тишек” дигән сәхифә дә булачак. Гади, җиңел тел белән язылган, юморга игътибар бирелгән газета.    – Сафлыгы югалткан кызларны “тишек” диләр. Бу хакта сүз булачакмы?    – Юк. Синең кебек бозык кешеләр генә шулай уйлый. Калганнар алай фикер йөртми.   – Андый өлкәгә кермәгәч, тулы газета булмый бит инде ул?   – Юк, юк! “Тишек” дигәндә андый пычрак уйлар уйламыйм.   – “Кызлыгыңны кайчан бирдең” ише интервьюлар булмаячакмыни?   – Әгәр дә синең кебек талантлы кеше яза икән, әлбәттә, андыйлары да булыр.    – Газетаңа кешеләр җыйдыңмы инде?   – Иң көчле татар журналистлары, язучылары белән танышмын. Ярдәм итәргә, материал язарга әзерләр. Кемнәрдер инде язып утыра. Универсаль газета булачак.   – Тираж җыя алмам дип курыкмыйсыңмы?   – Моның хәтле тираж җыям, шуның хәтле акча эшлим дию – үзмаксат түгел. Бүген миңа газета чыгару кызык, татарга мондый газета кирәктер дип саныйм. Мин акчага мохтаҗ түгел, миңа күп акча кирәкми, андый уйлар белән кайгырып йөрмим.    – Тәңречелек сиңа якын темамы?   – Бик якын. Халкыбызның иң бөек, иң көчле чагы, ул аның үз фәлсәфәсе, үз гореф-гадәтләре, үз яшәеше. Һәм бөтен Европаны дер селкеткән татар идеологиясе.   – Тәңречелеккә кайчан килдең?   – Тумыштандыр. Килергә һәм китәргә ул бит яһүд дине түгел.   – Интернетта сиңа: “Дешевый әйбер эзләп йөргәнче җитди темаларга алынуыңны телим. Арзанлы проектлар эшләмә инде, Илфак”, – дип язганнар.    – Менә шул кеше тотсын да үзе җитди проектлар эшләсен. Күңелемә нәрсә якын, шуны эшлим. Татар тарихы буенча елына ике-өч китап чыгарам. Газетада эшлим. Һәрберсенә җитди дип карыйм, татар телен саклауга өлеш кертәм.    – Тарих буенча китапларга ничек әзерләнәсең?   – Һәр көнне эшлим. Мәскәү, Казан, Уфа, Самара, Оренбург архивларында утырам.   – Илсөя сине хатын-кыз буларак кызыксындырамы?   – Ничек кызыксындырмасын инде!   – Канәгатьләндерәме?   – Канәгатьләндермәсә, мин аның белән яшәмәс идем.   – Кем белә, бәлки проект яшәсен дип кенә бергә торасыздыр.   – Юк, мин андый кеше түгел.   – Сөяркәң бармы?   – Юк.   – Ник алай, нәрсә булды?   – Алай ярамый.   – Акчаң бетте мәллә?   – Бөтен җыйган акча газета ачуга китте...   – Ничә сум?   – Шаяртып әйтәм, акча җыя торган кеше түгел мин.   – Әллә дәрт-дәрманың кимедеме?   – Нәрсәкәйгә дисең?   – Сөяркәләргә.   – Зарланмыйм.   – Илсөя зарланмыймы?   – Анысын үзеннән сорыйсың инде.   – Сиңа әйткәне юкмы?   – Юк әлегә...   – Тазарасың, аннары ябыгасың. Үзеңне кулда тота алмыйсыңмы?   – Бер тазарып, бер ябыгып торганым юк. Гомеремдә беренче тапкыр ябыгуым.    – Ничек ябыктың?   – Һәр көнне спортзалга йөрим. Яшьтән штанга күтәрдем, бокс белән шөгыльләндем.   – Төнлә ашамыйсыңмы?   – Ашыйм. Иртәнге дүрттә генә ятам бит мин. Төне буе язам, эшлим. Аерым диеталар тотып азапланганым юк алай.   – Тартуыңны ташларга җыенмыйсыңмы?   – Моңа хәтле ике пачка тарта идем, хәзер берне генә.   – Тагын бер бала алып кайтырга уйламыйсызмы?   – Андый исәпләр юк түгел.   ГАБДЕРӘХИМ | (полный текст новости)

  • 2015-04-23 01:38 Мәхәббәт ул яшькә карамый
    21.04.2015 Җәмгыять Гашыйклар көнендә беренче сыйныфта укучы кызым йөрәк формасындагы открыткалар сатып алуымны сорап теңкәмә тиде. “Бездә андый бәйрәм юк”, – дип тә карыйм. Үз туксаны – туксан. Тәки үзенекен эшләде – кәгазьдән йөрәкләр ясады. Баксаң, дусларына өләшергә икән. Ул вакытта моңа артык игътибар бирмәгән идем. Замана баласы бит... Ә икенче очрак игътибарлырак булырга өйрәтте. Озак та үтмәде, кызымның туган көнен уздырдык. Иң якын дус кызларын чакырдык. Бергә җыелгач, бо­ларның сөйлә­шеп сүзләре бет­мәде. Баксаң, малайлар турында сөйләшә икән бит җиде-сигез яшьлек кызлар. “Минем егетем юк әле. Ә менә Нуриянеке дә, Алсуныкы да бар. Таңсылуны исә берьюлы ике егет ярата”, – ди берсе. Сүзгә Айгөл исемлесе кушылды. “Мин башта кечкенә Алмазны ярата идем. Хәзер яратмыйм. Миңа Камил күбрәк ошый. Аларның машиналары да яңа”, – ди бу. Әле көчкә укырга, язарга өйрәнгән сабыйларның мәхәббәт турында сөйләнеп утыруы бераз гаҗәпкә дә калдырды. Кечкенә вакытта без әле ярату турында белми идек. Бары тик үсә төшкәч кенә бу хакта сөйләшә башладык. Ә бу балалар яратуны да беләләр, әле бер-берләренә роза чәчәкләренә ка­дәр бүләк итешәләр икән. Бу хакта укытучыларыннан да сорарга булдым. “Үләм инде  бу балалар белән. Моңарчы алар 4 нче сыйныфта гына бер-берләренә ярату белде­рәләр иде. Хәзер исә беренче сыйныфтан ук бүләк бирешәләр, хатлар язышалар. Үзгәрә бу дөнья, үзгәрә”,– ди ул.   Психолог Альбина Сафина исә хәзерге балаларның тиз өл­герүен ассызыклый.   – Балалар арасында бакчада ук бер-берләрен ошату була. Бу вакытта бала әле мәхәббәт, ярату турында белми дә. Ул бары тик әти-әнисеннән күреп кенә капма-каршы җенес арасында бер-бер­сенә карата җылы мөнәсәбәт яшә­гәнен чамалый. Ә беренче сыйныфларга килгәндә, аларга мә­хәб­бәт турында сөйләнергә иртәрәк әле. Бу балалар уку турында уйларга тиеш. Хәзер мәгълүмат киң таралган заманда яшибез. Балага телевизор, компьютер аша бик күп кирәкмәгән мәгълүмат килә. Менә шунлыктан алар иртә өлгерә дә инде. 7-8 яшьтә балалар арасындагы яратуга юл куймаска кирәк. Бу хакта гаиләдә сөйләшү булырга тиеш. Хәер, ул сабыйларның әти-әниләре дә замана балалары бит. Әмма бу гыйшык-мыйшыкның күңелсез хәлләргә дә китерүе бар. Баштарак: “Әле алар сабый гына бит”, – дисәк, тора-бара соң булырга да мөмкин. Балаларның үскәне сизелми дә аның. Вакытыннан алда кызык­сынуның ахыры күңелсез тәмам­ланырга мөмкин. Һәр нәрсәнең  үз вакыты, дибез. Шуңа күрә сабыйларны әлегә бу хисләрдән ерак тотарга кирәк.   ӘЙЕ Сәрия Мифтахова (“ВТ” журналисты):   – Балалар арасында бер-берләрен ошату табигый хәл. Үзем дә кечкенә вакытта гашыйк булгалый идем. Аңа карап кына тәр­типсез булмадым. Безнең замандагы чәчтән тарту хәзерге бала­ларның бер-берсенә шоколад, сок бирүе кебек инде ул. Кечкенәдән чәчәк бүләк итә белгән бала киләчәктә хатынын да хөрмәтли беләчәк. Кызганыч, бүген күпчелек гаиләләргә нәкъ шул сыйфат җитми шул. Улыбыз үсеп килә. Аннан: “Сыйныфыгызда нинди кыз ошый?” – дип гел сораштырып торам. Балаларның үз фикере, үзенә ошаган яки ошамаган дуслары булырга тиеш дип саныйм. Аның тел төбен беләсем килә. Минемчә, ярата белү начар түгел.   ЮК Лилия Ибраһимова (Казан шәһәренең 167нче балалар бакчасы тәрбиячесе):   – Әле бу яшьтә ярату турында уйларга иртәрәк. Балаларның бер-берләренә бүләк бирешүен, кызларга карата егетләрдә булган хөрмәтне күрергә туры килә. Мин мондый сабыйларны тәр­бияле дип саныйм. 7-8 яшьлек балаларның мәхәббәт турында сөйләшү түгел, башка шөгыле булырга тиеш. Бу яшьтә кызлар өчен сугышырга иртәрәк әле. Кечкенәдән башланган дуслык хисләре бары тик яшүсмер чакта гына мәхәббәткә әйләнә ала. Ата-аналарның балаларына вакыты бик җитми торган заманда яшибез. Әмма сабыйларны дө­рес тәрбияләр өчен вакытны кызганмаска кирәк. Бәлки, шул чакта бала кайчан үзен укырга багышларга, мәхәббәт хислә­рендә кайчан янарга ярыйсын белеп үсәр.   Белеп тор! Түләмәсәң яшь чакта...   Россия Дәүләт Думасындагы хатын-кыз депутатлар Елена Мизулина, Ольга Алимова, Ирина Чиркова яңа закон проекты тәкъдим иткән. Баласына алимент түләмичә йөргән ата-аналар картлык көннәрендә аларның матди ярдәменнән калачак. Гаилә кодексында моңа кадәр баланы ата-ана тәрбияләргә тиеш, ә алар картайгач балалары ярдәм күрсәтергә бурычлы диелгән.   Елена Мизулина сүзләренә караганда, яңа закон проекты кабул ителүнең сәбәбе – алименттан качып йөргән ата-аналарга сабак укыту. Хәзерге көнгә Рос­сиядә 2 миллионнан артык бала алимент ала алмый икән. Әлеге сан арта гына бара. Заманында ба­ласына бер тиен дә ярдәм күр­сәтмәгән, хәтта сабыйлары балалар йортында үскән ата-аналар да картайгач, алардан ярдәм өмет итә икән. Әлеге закон проекты хупланылырмы – әлегә билгесез. 57 | 17.04.2015 (полный текст новости)

  • 2015-04-23 01:38 Галимҗан Гыйльманов: Мин балалар әдәбиятын билгеләүнең бик җайлы ысулын уйлап таптым
    22.04.2015 Мәдәният Ни хикмәт, хәзергә кадәр “балалар әдәбияты” дигән төшенчәгә төгәл генә билгеләмә бирә алганыбыз юк. Кемдер балалар иҗа­тын шушы төркемгә кертеп карый, кемдер өлкәннәр­нең балалар өчен язган яисә балалар тормышыннан алып сурәтләгән әсәр­ләрен әлеге сүзтезмә белән аңлатмакчы була. Мин балалар әдәбиятын билгеләүнең бик җайлы ысулын уйлап таптым. Балалар әдәбияты ул – Габдулла Тукай, Бари Рәхмәт, Җәвит Тәрҗеманов, Хәким­җан Халиков, Шәүкәт Галиев, Илдар Юзеев, Җәүдәт Дәр­за­манов, Роберт Миң­нул­лин белән Рәшит Бәшәр иҗаты, прозада – шул ук Тукай, аннары Абдулла Алиш, Гариф Гобәй, Әминә Бикчәнтәева белән Ләбибә Ихсановалар, Фаил Шәфи­гуллин һәм Габ­делхәй Сабитов иҗаты... Бу исем­нәрне атагач, “ни өчен?”, “ничек?”, “нигә?” ди­гән сорауларга урын да калмый. Бөек Тукаебызның игелек­ле иҗа­тына барып тамырланган бу иҗатларны мин чын-чынлап БАЛАЛАР ӘДӘ­БИЯТЫ дип әйтер идем. Сүзем бүгенге татар әдәбиятында иң ихлас һәм иң ачык фикерле, самими хисле шагыйрьләрнең берсе – Рафис Корбан хакында. 2013 елда Татарстан китап нәшриятында басылып чык­­кан “Шигырьләре”нең бөек Тукаебыз исемен йөрт­кән дәүләт бүләгенә тәкъдим ителүе үзе үк хакыйкатьне тану, укучы­ла­ры­бызның да, язучыла­ры­бызның да, мәдә­ният өл­кәсендә эшләүче дәүләт әһелләренең дә кабат иманлы, гөнаһсыз-садә балалыкларына кайтуы кебек аңлашыла миңа.   Мантыйкның очы һа­ман шул Тукаебыз иҗатына барып ялгана. Әлеге бүләккә исемен биргән Тукай үзе дә татар балалар әдәбиятына нигез салган, аның ныклы диварларын төзегән, бу диварларга гөмбәз утырткан әдип ләса. Балалар тормышы, балалар фикерләве белән бәйле үзенчәлекле “образ­лы-поэтик энциклопедия” булдыручы да (“Шүрәле”, “Су анасы” һ.б.), һәр тарихи дәвердә татар баласы өчен актуаль булып калган, милли тәрбия кодексына нигезләнгән “тәр­бия-сабак методын” эшләү­че дә (ата-анага хөрмәт, милләткә туг­рылык, белем­гә омтылыш, әхлакый сафлык, иманлылык, шәф­кать­лелек һ.б.), ниһаять, татар балалары­ның рухи кыйбласын бил­геләп, “Туган тел” гимнын язып калдыручы да “туры Тукай” бит... Шулай булгач, аның исе­мендәге дәүләт бүләгенең иясен иң элек балалар әдипләре арасыннан барлау үзе үк хак гамәл түгелмени?!   Мин үзем Рафисны 1974 елдан беләм. Бергә ши­гырь­гә, әдәбиятка килдек. Казан дәүләт университетында “Әллүки” иҗат түгә­рәгендә бергә чыныктык, кичәләргә, очрашулар­га йөрдек, кычкырып шигырь укый-укый төзелеш отрядларында кирпеч артыннан кирпеч тездек... Аннары яры­ша-ярыша балалар өчен пьесалар яздык, хәтта иҗат иттек... Мин үзем әдә­бият дөньясында берничә тапкыр төр­лән­дем, башка яшь­тәшләребез дә ким куймады, ә менә Рафис дустыбыз һаман да “туры Тукай” булып калды, балалар әдә­биятыннан кит­мәде. Чынлап та, искиткеч туры сүз­лелеге һәм гаҗәеп самимилеге өчен без аны шулай дип атап йөртә идек.   Рафис Корбанның Татарстан Язучылар бер­легенә җитәкче итеп сайлануы да аңлашыладыр. Үзе теләгән өчен генә эшләнгән адым түгел бу. Катлауланып киткән чорыбызга хас булганча, соңгы елларда язучыларыбыз арасында кыйбласын таба алмаучылар, заманыбыз галәмәт-шау­кым­нары каршында апты­рабрак­ калган каләм әһел­ләре күбәеп киткән иде. Шактый таушалган, таркалган әдәби процесска бер “туры Тукай” кирәк тә кирәк иде. Бу әдипнең балалар әдәбияты вәкиле булуы да бик мөһим иде.   *** Рафис Корбанның балалар шигърияте турында берничә мәртәбә ныклап уйланганым, хәтта язып чыкканым булды. Бу иҗат­ны барлаганда иң элек шул күзгә ташлана, шул күңелгә тәэсир итә: шагыйрь шигырьне иҗат итми, ул анда яши, гомер кичерә... Аның әдәбия­тында гаҗәеп хәл­ләр, әкия­ти хыяллар, сабак-гыйб­рәтләр, самими хис-киче­решләр гаять дәрә­җәдә тормышчан һәм җете сурәтләр­дә, образларда, де­тальләрдә тасвирлана. Балаларча табигый фикер­ләүгә корылган, сабыйларча чагыштыру-метафо­ра­ларга нигезлән­гән, зиһен­нәрне уятып җи­бәрерлек көтелмәгән ачышлардан туп­ланган шигъри парчалардан тора Рафис­ның иҗа­ты.   Балалар күңеле күпь­яклы булган кебек, Р.Корбан шигырьләрен дә бер­ничә төркемгә бүлеп карарга мөмкин.   Әйтик, табигать ши­гырь­ләре. Рафис иҗатының күпчелеген тәшкил иткән бу төр әсәрләрне пейзаж шигырьләре дип кенә уйласагыз, нык ялгышырсыз. Ниндидер тормыш мәгъ­нәсе, яшәү сабагы төреп бирә бу төр шигырьләргә Рафис. Һәр шигырьдә гаҗә­еп бер ачыш ясала. Бала күңелен тәрбияли алырдай, аны игелеккә, изге­леккә якынайта алырдай ачыш ясала.   Тәрәзәдән җимлек элдем Кошка мин. Гүя шулай җылы өрдем Кышка мин. (“Кышны җылыттым”)   Икенче төр әсәрләр – ма­җаралы (сюжетлы) ши­гырь­ләр. Бу очракта да Р.Корбан иҗатында үзенчә­лек күзә­телә. Беренчедән, бу маҗа­ралар бары тик балалар белән генә була ала. Икен­чедән, Рафис дустым иҗа­тында сурәтләнгән вакыйгалар – гади тормыш-яшә­еш күренешләре генә түгел. Ниндидер хикмәтле фикер, балаларга гына хас зирәк­лек сала белә шагыйрь үзе тасвирлаган тормыш ситуа­цияләренә. “Балалар шигыре гади булырга тиеш” дигән дөм ялгыш фикерне һәр әсәрендә, һәр шигырь юлында кире кагып бара ул.   Өченче төркемгә сабак-шигырьләрне кертергә булыр иде.   “Әйбәт һәм начар турында”, “Автомат”, “Көйсез гармун”, “Мин песине кызганам”, “Чикләвеккә баргач”, “Әни эш кушып тора”, “Идән себерсәгез”, “Әләк­ләшү була бит”, “Сөйлә­шергә өйрә­тәм”, “Сарага рәхмәт”, “Туры килә”, “Килешми” һәм башка шигырь­ләрендә Р.Корбан үзен шактый нечкә тоемлы педагог, тәҗрибәле психолог итеп тә таныта.   Р.Корбан үз иҗатында бөтен тормыш-яшәешне иңләп алу бурычын куймый. Әмма ул балалар күңеле өчен мөһим булган бер генә өлкәне дә күз уңыннан ычкындырмый. Шул рәвешле аның иҗа­тында вак-вак шигъри цикл­лар, тупланмалар барлыкка килә. Мәсәлән, ул “Әлиф­ба-шигырьләр”дә һәр хәрефне балалар зи­һене төшенерлек итеп образлаштыра, моны хәтта башваткыч рәвешендә эшли (“Хәбәрләр ташып тора, Араны Тоташтыра”), “Зоо­парк-шигырьләр”ендә исә һәр балага таныш хайваннарга, җәнлекләргә, кошларга ниндидер бер поэтик детальне күпер­тебрәк характеристика биреп чыга.   Балалар әдибе ничек инде табышмаксыз, әкият­сез булсын ди?! Бар, Рафис­та да бар алар – табышмак­лар, әкиятләр...   Әлбәттә инде, һәр әдип­кә хас булганча, Рафисның яраткан темалары, сурәт-метафоралары, геройлары бар. Кайчандыр аның ка­ләменә Каюм исемле малай бик якын булып киткән иде, минемчә, Рафиска бу геройны тагын да ныграк җан­ландырып җи­бәрәсе бар. Әйе, каләмен тулысынча балалар әдәбия­тына багышлаган әдипләрнең истә кала торган образ-герой­лары – малайлары-кызлары булырга тиеш. Шул ук Шә­вәли кебек. Мин үзем Самат дигән малай, Алсу исемле кыз хакында күп яздым. Ничектер мондый таныш геройлар иҗатны бөте­нәйтә, “бер төенгә төйни” кебек...   Каюм – шул ук Шәвә­линең туганы инде! Үзе зирәк, үзе мәзәк бер малай! Әнә ул урманнан кайтып килә: “Урманнан кайта Каюм. – Башмагың кайда, Каюм?” Ә бит аңа берни дә булмаган. Адашмаган да ул. Башмагы гына адашкан. Башмак нәрсә, баш исән булсын, шулай түгелмени?!   *** Кырык елдан артык белгән каләмдәшем хакында бары тик җылы сүзләр генә әйтә алам. Җаны-тәне, бөтен барлыгы белән әдәби иҗатка, балалар шигыренә бирелгән шагыйрь дустым. Шактый гына төшенеп тә алган инде ул иҗатның сер­ләренә. Бу серләргә үзенең дә сер­ләрен өстәгән. Әйе, бү­генге татар әдә­биятында Рафис Корбан дигән ша­гыйрьнең үз урыны бар. Бу урынны ул һәрдаим раслап, дәлилләп тора. Аны укучылар ярата, аның шигырь­ләре дәрес­лек­ләргә кергән. Аның пьесалары сәхнә­ләр­дә куела, аның җырларын танылган җырчылар җыр­лый, лирикасы исә күңелне җилкен­дерә, күз төпләрен дымландыра... Ул, “Илһам” дигән поэтик исемле китап нәш­рияты булдырып, ка­ләм­дәш­ләренең китапларын нәшер итә, балалар өчен менә дигән журналлар чыгара, мәктәпләрдән, авыл­лардан кайтып керми, татар әдәбиятын пропагандалап, дөнья гизеп йөри... Үзенең бер шигырендә әйткәнчә, “шәһәрнеке дә түгел инде ул, авылныкы да түгел”. Ул – күпсанлы укучыларыныкы, аның иҗа­тын күңелләренә алып яшәүче балаларныкы, иҗатташ дусларыныкы, меңьеллык татар әдәбия­тыныкы, чын шагыйрьләргә хас булганча, сагышлы да, бәхетле дә язмышныкы.   Мәңгелек балалык тойгысына һәм якты сагышка, өметкә, хыялга гына түгел, бәхеткә дә лаек Рафис-шагыйрь. Тукай исемен­дәге дәүләт бүләге аны әнә шул иҗади бәхетенә тагын да ныграк якынайтсын иде. Галимҗан ГЫЙЛЬМАНОВ 57 | 21.04.2015 (полный текст новости)

  • 2015-04-23 01:38 Адлер Тимергалин.Сайланма әсәрләр. Том 2
    22.04.2015 ЯҢА КИТАПЛАР Адлер Тимергалин әсәрләренең бу томына аның публицистик язмалары һәм мәкаләләре туплап бирелде.         --- --- | 22.04.2015 (полный текст новости)

  • 2015-04-23 01:38 Хәлим Җәләй. Әкиятләр
    22.04.2015 ЯҢА КИТАПЛАР Хәлим Җәләйнең әлеге китабында татар халык әкиятләренә нигезләнеп язылган шигъри әкиятләр тәкъдим ителә.       --- --- | 22.04.2015 (полный текст новости)

  • 2015-04-23 01:38 Сәйдә Мөхәммәтҗанованың "Голос.Дети"га әзерлеге ничек булган? (ФОТО)
    22.04.2015 Шоу-бизнес Узган атнада татар дөньясы “Беренче канал”дагы “Голос. Дети” проектында катнашкан Казан кызы Сәйдә Мөхәммәтҗанова өчен тавышларын бирде. Финалда ул “Нет, я не жалею ни о чём” җырын башкарып, өченче урынны яулады. Ә җиңүче булып Сабина Мостаева сайланды. Intertat.ru хәбәрчесе Сәйдәнең әнисе Зилә ханым Мөхәммәтҗанова белән әңгәмә корып алырга булды. - Зилә ханым, икенче сезон “Голос. Дети” проекты да тәмам. Сәйдә өченче урынга чыкты. Нинди хисләр кичердегез? - Дулкынлану һәм зур бер җаваплылык кичердек. Сәйдә үз гомерендә зур масштабтагы конкурста һәм туры эфирда чыгыш ясады. Бигрәк тә “Беренче канал”дан. Әлбәттә, Сәйдә дулкынланды. “Җырлаганда бик борчылдым”, дип әйтеп килде ул һәрбер башкарган җырыннан соң. Әни буларак, аның һәр чыгышы өчен борчылганмындыр инде. Ләкин Сәйдә молодец! Үз-үзен тота белде. Җырлый алды! Аның өчен без бик шатбыз. Безнең өчен җан биреп, тавыш биргән Татарстанга рәхмәтләребезне әйтәсебез килә. СМС-тавыш биргән һәркемгә! Сәйдәнең өченче урынга чыгуы – безнең уртак җиңүебез. Рәхмәт барысы өчен дә!   - Сәйдәнең татар телендә башкарган “Су буйлап” җыры һәркемне таң калдырды дип уйлыйм. Бигрәк тә “Беренче канал”дан моны ишетү бер горурлык иде.   - Сәйдәнең татар җыры белән “Голос. Дети” сәхнәсенә чыга алыр дип бер дә уйламаган идек. Сәйдәнең беренче сезон проектына чираты җитмәү беркемгә дә сер түгел. Беренче сезон сайлап алу турын үтеп, безгә бары чират җитмәде. Шуңа күрә без икенче сезонга калдык. Сәйдә беренче сезонга барганда ук: “Татарча җырласам ярыймы? Наставникларның миңа борылмауларына да ризамын”, - дигән иде әлеге проектның редакторларына. Аларга “Сахралар” җырын җырлап күрсәтте. “Татар телендә сине Пелагея, Дима Билан, Макс Фадеевлар аңламаячаклар”, - диделәр. “Төрле инглиз, итальян, француз телендә башкарылган җырларны бөтен кеше дә аңламый бит”, - дип бераз әйткәләшеп тә алды Сәйдә (көлә). Беренче сезонда аңа татарча җырларга барыбер рөхсәт бирмәделәр. Башка бер җыр бирделәр. Икенче сезонга баргач, “Татар җырын җырласам буламы?” - дип сүзендә нык торды. “Мин бит гран-при алдым”, - дип тә әйткән булган ул редакторларга. “Әйдә, җырла”, - дигәннәр аңа. Иң беренче сайлап алу барышында катнашкан балаларның әти-әниләреннән башка гына керәләр. Бар да катгый анда. Мин ишек артында тордым. Сәйдә аларга “Су буйлап” җырын башкара башлаганда беренче куплеттан туктарга теләгән. “Әйдә-әйдә җырыңны дәвам ит”, дип җырын ахыргача тыңлап бетергәннәр. Аннары “Су буйлап” җырының аранжировкасын сорап, проектның Сергей Сергеевич Жилин җитәкчелегендәге оркестрга тапшырдылар. Кызыбызга оркестр ярдәмендә “Су буйлап” җырын татар телендә җырларга насыйп булды.   - Сәйдәнең һәр чыгышка әзерләнүе ничек барды? Сәхнә киемнәрен кем сайлады һәм наставнигы Пелагея турында да берничә сүз.   - Сәйдәнең һәр чыгышына җитди әзерләндек. Репетицияләре наставнигы Пелагея, аның әнисе Светлана Ханова һәм, әлбәттә, оркестр ярдәмендә барды. Әйтергә кирәк, вокал буенча күбрәк Светлана Ханова шөгыльләнде. Сәйдәнең финалдагы соңгы җырына Мәскәүдәге француз теле укытучысын эзләп таптык. Ул укытучы финалга бер атна кала диярлек көн саен Мәскәүдә яшәгән җиребезгә килеп, кызыбызның телен шомартты. Сәхнә киемнәренә килгәндә, бер чыгышка Светлана Ханова үзе текте, ә калганнарына үзебез махсус тегүчеләрдән тектердек. Ак күлмәген бөтенләй бер көн эчендә тектерергә туры килде. Барлык сәхнә киемнәрен башкарылачак җырына туры китереп, Светлана Ханова алдан ук рәсемен сызып бирә иде. Сәйдәнең наставнигы Пелагеяга килгәндә, ул бик ачык йөзле, ярдәмчел, шул ук вакытта үзенең эшенә җитди караучы. Кызыбыз алдан ук аның төркеменә эләгергә теләгән иде бит.     - “Голос. Дети” проектында катнашучылар өчен вакытлыча яшәү урыны бирелдеме, әллә тору мәсьләсен үзегез хәл иттегезме?   - Торакны катнашкан балаларның әти-әниләре үзләре тапты.   - Финалдан соң Сәйдә үзен ничек хис итә?   - Хәзер ял итә. (елмая). Эмоциональ яктан бик арыды. Бик нык борчылды шул. Финалга бер көн кала салкын да тигән иде. Тамагы авыртты. Табибка күренеп, тамагына дарулар тамыздылар. Мондый каршылыклар булуына карамастан, барысына түзеп, барлык кеше алдында лаеклы чыгыш ясады. Өченче урынны алуына бик шатланды. “Миңа беренче урын кирәкми. Сабина Мостаева беренчелеккә чыгарга хаклы”, - диде Сәйдә. Сабина белән бик дуслаштылар алар. Гел бергә булдылар. “Сабина, мин бары синең җиңүеңне телим”, - дип әйтә иде аңа Сәйдә.       - Финалдан соң барлык катнашучылар белән җыелу булдымы?   - Андый җыелу булмады. 17 апрель көнге финалдан соң, икенче көнгә Казанга кайтып киттек. Ялгышмасам, шул финал көнне җиңгән Сабина Мостаева “Беренче канал”да баручы “Вечерний Ургант” тапшыруына китеп барды. Пелагея финалда калганнарны үзенең грим бүмәсенә җыйды. Рәхмәт әйтеп, үзеннән истәлекле бүләкләр тапшырды. Җәй көне Пелагеяның Санкт-Петербургта сольный концерты була. Менә шунда Сәйдәбезне чакырып калды.   - Сер булмаса, Пелагея үзеннән Сәйдәгә нинди бүләк ясады?   - Сер түгел. Көмеш алкалар бүләк итте.   - “Голос. Дети” проектына булган фикерләрегез, теләкләрегез?   - Беренче сезон башланганда ук гадел түгел дип уйладык. Татар кызы Сәйдәне финалга чыгармаслар, дидек. Барысы да гадел булып чыкты. Хәтта СМС-тавыш биргәндә дә. Барысы да үз күзләребез алдында барды. Әле хәзер дә өченче урын яулап алуыбызга куанып бетә алмыйбыз. Алда әйтеп үткәнемчә, бу безнең уртак җиңүебез. Барлык Татарстанга чиксез рәхмәтлебез! Әлбәттә, “Голос. Дети” проектының оештыручыларга, наставникларга һәм анда хезмәт куйган барлык кешеләргә дә! Бу чыннан да зур проект. Аның артында күпме кеше хезмәте. Сәйдәнең шулхәтле татар телендә җырлап, финалга үтәсе килде. Аллага шөкер, теләге тормышка ашты. Зур җиңү белән котлау йөзеннән, 23 апрель көнне Сәйдәне Казанның “TEATRO” клубында узачак “Tatar Star” кичәсенә чакырдылар. Анда ул тамашачы яратып өлгергән җырларын башкарып, котларга килгән кунаклар белән якыннан аралаша алачак.   Эльза ГАЗИЗОВА | 21.04.2015 (полный текст новости)

  • 2015-04-23 01:38 Камил Кәримов. Карурманда кара песи
    22.04.2015 ЯҢА КИТАПЛАР Китапка язучы Камил Кәримовның төрле елларда иҗат ителгән повестьлары һәм хикәяләре тупланган. Автор үсмерләр белән өлкәннәр арасындагы киеренке мөнәсәбәтне, беренче мәхәббәт хисләрен, туган як табигатенә соклану кичерешләрен үзенчәлекле образлар аша йөгерек тел һәм лирик юмор белән сурәтли.       --- --- | 22.04.2015 (полный текст новости)

  • 2015-04-23 01:38 Ренат Харис. Без кунакка барабыз
    22.04.2015 ЯҢА КИТАПЛАР Балалар өчен шигырь.         --- --- | 22.04.2015 (полный текст новости)

  • 2015-04-23 01:38 Роза Әдиятуллина: Бәби көткәнемне тамашачы сизми дә калды
    22.04.2015 Җәмгыять 20 апрель көндезге 11дә “Аулак өй” тапшыруы алып баручысы Роза Әдиятуллина икенче тапкыр әни булды. Күпләр аның бәби көткәнен белми дә калды, чөнки Зөлфәт Зиннуров белән алар тапшыруларны алдан яздырып куйганнар. Бәхетле әнине котларга ашыктык һәм үзенә шалтыраттык. - Роза, чын күңелемнән тәбриклим! Кызың Алисәгә иптәшкә кемне алып кайттыгыз? - Улым туды. Авырлыгы 4180 грамм, буе 57 см. Чын егет! Үземне бик яхшы хис итәм. Аллаһ ярдәме белән ике баламны да үзем таптым. Менә безнең гаилә дә түгәрәкләнде инде.   - Исем уйлап куйдыгызмы соң?   - Әйе, Алихан дип кушарга ниятләп торабыз. Мәгънәсе олы хан дигәнне аңлата.    - Әле шушы атнада гына “Аулак өйдә” бик зифа күренә идең бит? Бәби ничек шулай качып утырган?   - Җитәкчеләремә рәхмәт. Хәлемә кереп тапшыруларның шактыен алдан төшерергә рөхсәт иттеләр. Шуңа күрә бик күпләр безнең бу хәбәргә әле ышанмый да тордылар. Эфирда мин гел зифа күренәм. Соңгы вакытта гына түгәрәкләнә башладым. (Көлә) Тамашачы йөкле булуымны сизми дә калды.    - Бәбине кем карашачак? Казан читендә иреңнең әти-әнисе белән тора идегез бугай.   - Без Казанга күчендек бит инде. Фатир алдык. Элек эшкә йөрүе шактый читен, вакыт күп китә иде. Ә хәзер сөенеп туя алмыйм. Эшкә 10 минут җәяү йөрим. Бик рәхәт! Балалар бакчасы да өй каршында гына. Бала карашучым үсеп җитте бит инде. Кызым тиздән беренче сыйныфка бара, иншаллаһ. Үзем укыган Шиһабетдин Мәрҗани исемендәге 2нче гимназиягә бирергә ниятләп торабыз. Әлегә бассейнга йөрибез, бию белән шөгыльләнәбез.   - Син декретка чыгып торырсыңмы соң, яисә тагын съемкаларда катнашачаксыңмы?   - Анысын тәгаен әйтә алмыйм, вакыт күрсәтер.   - Шатлыклы хәбәреңә рәхмәт, Роза! Исән-сау үсегез!    Әдилә СӘФӘРОВА | (полный текст новости)

  • 2015-04-23 01:38 Сабада 10 яшьлек малай әбисен үтергән һәм әнисен җәрәхәтләгән - балаларда агрессия ничек туа?
    22.04.2015 Җәмгыять Сабада 10 яшьлек малай әбисен үтергән һәм әнисен җәрәхәтләгән. Хокук саклау органнарыннан алынган мәгълүматлар буенча, малай башта телевизор карап утырган дәү әнисенә пычак белән кадаган, аннары әнисенә ташланган. Сабалылар сүзләренә караганда, бала психиатрия хастаханәсендә исәптә тормаган, шулай да психиатрга баргалаган булган. Имеш, аңа гиперактив бала дигән диагноз куйган булганнар. Хәзер тикшерү эше дәвам итә. Кулына пычак алганда, малайның башында нинди уйлар булганын Алла белсен, ә менә балаларның ни өчен шундый усал, каты бәгырьлегә әйләнүләре борчый мине. Сабыйларда агрессия кайдан барлыкка килә соң?  Бер танышыбыз бар. Кызы Ләйсәнгә (исемен үзгәртергә мәҗбүрмен) әлеге дә баягы гиперактив бала дигән диагноз куйды табиблар. Аны гимназиягә укырга да алмадылар хәтта. Янәсе, мондый балага гадәти укучылар янында булырга ярамый. Үзенә дә авыр булачак, уку программасыннан калышачак. Ләйсән башкалардан әллә ни аерылып тормый: кара бөдрә чәчле, чем-кара күзле чибәр генә кызчык. Читтән караганда, андый ук актив икәнен сизмисең дә. Дөрес, вакыты-вакыты белән үзгәреп куя, башка балалар белән уйнаганда ул теләгән уенчыкны бирмәсәләр, суга, тешли, чәчтән йолкырга мөмкин, әнисен дә кыйнарга күп сорамый. Нык кызып китүчән, үпкәли, олыларга каршы әйтә. Кечкенәдән әбисе белән үсте ул бала. Әти-әнисе аерылыштылар. Әнисе, берүзе генә калгач, көне-төне эшләргә мәҗбүр булды, чарасызлыктан,  баласын авылга кайтарып куйды.   – Ләйсән бик тә әнисен сагына иде, тәрәзәдән күзен алмый. Еламый да үзе, ләкин үз эченә бикләнгән, юньләп ашамый, ахырга таба тырнакларын сындыра башлады, гел кулларын уа, шуннан кызыма, алып кит балаңны, сагынудан саргая, юләрләнә бит бу, дидем. Шулай да дүрт еллап миндә торды әле, – ди дәү әнисе.    Табиб баланың шундый усалга әйләнүен үзенчә аңлаткан, вакытында ана назы, игътибар җитмәгән, психикасы бозылган, телевизордан төрле куркыныч мультфильмнар, кинолар карау, компьютерда еш уйнау да шундый нәтиҗәгә китергән. Ләйсәнгә берничә төрле дару язып бирделәр.    Психологлар балаларның тиз кызып китүчәнгә әйләнүләрен берничә сәбәп аркасында дип аңлата. Баш миендә тайпылышлар, интеллект дәрәҗәсе түбән булу белән беррәттән, гаиләдә еш кына ата-­ананың үзара талашулары, бердәм дөрес тәрбия булмау, телевизордан төрле көчләү кадрлары карау, компьютерда атыш-­үтереш белән бәйле уеннар уйнау да балага нык тәэсир итә икән. Балада агрессия билгеләре ничек чагыламы? Психологлар әйтүенчә, ике яшьтә бала, теләгәнен алмаса, теш­ләргә мөмкин. Гаиләсендә әти-әнисенең еш сугышканын, бәхәсләшкәнен күреп, ул шуны кабатлый. Балалар бакчасына йөргәндә кызымның беләген бер бала тешләгән иде. Әнисе: «Әтисеннән күргән инде ул аны», – дигән иде. Ул вакытта моңа әллә ни игътибар бирмәдем бирүен, ә менә балаларыбызга биш яшь булганда, теге кызның әтисе баласы күз алдында хатынын пычак белән кадап үтергәч, ахырдан үзен дә юк иткәч, уйланып калдым.    Бер ата-ана да баласын усал булсын дип тәрбияләми анысы. Игътибарын да бирергә тырыша, тик еш кына көндәлек мәшәкатьләр белән «әкият сөйлә инде» дип килгән баланы, «бар, телевизор карый тор» дип этәрәсең, «урамга чыгыйк инде» дигәненә, «үзең генә уйный тор, ашарга пешерәсем бар», дип, кире кагасың. Шундый вак кына нәрсәләрдән дә җыеламы инде ул агрессиягә китерә торган сәбәпләр? Бер-беребезгә, бигрәк тә балаларыбызга карата игътибарлы булсак иде.   Белгеч сүзе   Нияз хәзрәт Сабиров, Татарстан Диния нәзарәтенең пропаганда бүлеге җитәкчесе: – Бу дөньяга һәр бала да саф күңел белән туа. Пәйгамбәребез (с.г.в): «Һәр бала да иман белән дөньяга килә, әти-әнисе аны христиан, мәҗүси диндә тәрбияләргә мөмкин», – дигән.  Ягъни баладагы иманны ­саклап калу – әти-әнисе җаваплылыгында. Балада агрессия күзәтелмәсен өчен, аны дингә нигезләнеп, шәригать кануннары буенча тәрбияләргә кирәк. Хәрам ризык ашаган, начар кешеләр янында йөргән баладан нәрсә көтәргә? Бала бит ул барысын да кечкенәдән үзенә сеңдерә, шуңа да әйләнә-тирәсендә иманлы кешеләр булу мөһим.    Рамил Гарифуллин, психотерапевт-психолог: – Агрессия ул, беренче чиратта, борчылу, әйләнә-тирә мохиткә реакция белдерә алмау аркасында туган шомлану. Агрессив балалар еш кына кызып китүчән булалар, аларны борчысаң, ачуларын сездә чыгаралар. Артык күп экран алдында утыру, компьютерга бәйлелек тә агрессияне арттыра. Компьютерда утырган баланы уеныннан аерып кара син, бәйлелек көчле икән, ул бөтен фатирга кычкырырга, ярсырга , сиңа җыен  әшәке сүзләр яудырырга мөмкин. Виртуаль дөньяда яшәгән бала чынбарлыкны кабул итә алмый. Бу үз чиратында агрессияне көчәйтә.    Йолдыз Шәрәпова, шагыйрә, биш бала анасы: – Бик куркыныч проблема бу. Балаларга альтернатива юк бит хәзер, үлчәүнең бер башында телевизор, планшет, компьютер, телефон, төрле уеннар, ә икенче ягында нәрсә? 7 яшьлек сабыйлар кара рәсемнәр ясый, ди психологлар. Ни өчен бала дөньяны кара төсләрдә күрергә тиеш әле? Бу – җәмгыятьнең бер чиредер, мөгаен. Без үскән чакта әти-әнисенә кул күтәргән балалар турында бөтенләй ишеткәнебез булмады. Олыларга каршы дәшәргә дә курка идек. Пионерия дигән нәрсә дә балаларга дөрес юнәлеш биргәндер бәлки. Ә хәзер газета-журналлар, телевидение үзе үк агрессив. Хәтерлим әле, бер бала мәктәпкә бармас өчен, анда бомба куелган дип алдалаган булган. Бу хәбәрдән соң аның әтисен полиция бүлегенә чакыртканнар. Әтисе баласы өчен борчылып, йөрәк өянәгеннән үлгән. Шул хактагы язманы газетага бастырганнан соң, улларым аны кат-кат укыдылар. Балага мондый язмалар нык тәэсир итә, димәк. Позитив мәкаләләр тупланган, баланы яхшылыкка өйрәтә торган матбугат кирәк. Телефонын кочаклап йоклаган баланы нишләтәсең инде, каты бәгырьле булып үсмәсен өчен, бәлки анда дингә кызыксыну уятыргадыр? Әнә, «Ярдәм» мәчетендә узган Коръән уку буенча ярышта катнашучы дүрт яшьлек сабыйлардан нур, яктылык бөркелә иде. Китаплар аша тәрбияләргәдер.  Яшьләрнең каената-каенанадан башка, аерым яшәүләрен дә дөрес дип санамыйм мин. Дәү әниләр дә гаиләгә бик кирәк.   Исегездә тотыгыз Агрессив балага хас сыйфатлар: 3 яшьтә Еш кына төкерә, этә, төртә, усаллана, кычкыра, уенчыкларын тотып ата. Шул рәвешле канәгатьсезлеген белдерә.    4 яшьтә Яхшыны – яхшыга, начарны начарга аера башлый. Бу яшьтә телевизордан караган фильм, мультфильмнарның нәрсә турында булуы мөһим. Үтереш, суеш, кан рә­семнәрен күргән баланың хәтеренә  бу сеңеп кала.    5 яшьтә Физик агрессия күрсәтергә мөмкин. Ул йә нык кызып китә, йә киресенчә, үз эченә бикләнә. Балага кечкенә чагында ук игътибар бирмәсәң, катлаулы холкына күз йомсаң, ул үсә-үсә тагын да усалланырга, каты бәгырьлегә әйләнергә мөмкин, ди белгечләр. Эльвира МОЗАФФАР | (полный текст новости)

  • 2015-04-23 01:38 Миңназыйм Сәфәровның “Туры сөйләм” тапшыруы кунагы - Зиннур Мансуров
    22.04.2015 Җәмгыять Татарга бүген нинди китап кирәк? Яхшы китаплар бар, начары да буламы? Без Тукайны беләбезме? "Ватаным Татарстан" газетасы белән "Татарстан" Дәүләт телерадиокомпаниясенең уртак проекты булган "Туры сөйләм" тапшыруында Татарстанның халык шагыйре Зиннур Мансуров. 57 | (полный текст новости)

  • 2015-04-23 01:38 Майда Татарстан халкы 13 көн ял итәчәк
    22.04.2015 Бәйрәм Май ае гадәттәгечә “эшләми торган” ай булачак. Яз һәм Хезмәт бәйрәме, Җиңү көне бәйрәме уңаеннан өстәмә өч ял көне көтә. Шулай итеп, 31 көнлек айның 13 көне ял булачак. 1 май - Яз һәм Хезмәт көне. 9 май - Бөек Җиңү көне. 9 май шимбә көнгә туры килгәнгә, ял көне дүшәмбегә - 11 майга күчерелә.   Ялларны рациональ куллану максатыннан, 4 гыйнвар якшәмбесенең ял көне 4 май дүшәмбесенә күчерелә.   Шулай итеп, майда 1, 2, 3 һәм 4 майда, шулай ук 9, 10 һәм 11 майда ял итәбез.. --- --- | 22.04.2015 (полный текст новости)

  • 2015-04-23 01:38 Ышанасызмы, былтыр Казанда уртача хезмәт хакы 31 977 сум булган
    22.04.2015 Икътисад Казан шәһәре Думасының 42 нче сессиясендә 2014 елда социаль-икътисади үсеш программасына йомгак ясалды. Ел нәтиҗәләре буенча, уртача хезмәт хакы 31 977 сум булган. Үсеш темпы 10,9%, бу планлаштырылганнан бераз кимрәк. Шәһәр халкының акчалата кереме 44 078 сум тәшкил итә. Бу 2013 елгыдан 4 017 сумга күбрәк. Халыкның 91 % өлеше минималь куллану бюджетыннан артыграк табыш ала, ди.   --- --- | 22.04.2015 (полный текст новости)

  • 2015-04-23 01:38 «Камал BACKSTAGE» яңадан “Диван” коворкингында
    22.04.2015 Мәдәният 24 апрельдә “Диван” коворкингында “Камал BACKSTAGE” проекты кысаларында Татарстанның халык артисты Илдус Габдрахманов һәм балетмейстер Сәлимә Әминова белән очрашу узачак. Камал театры йолдызлары бию серләре, яңа рольләр һәм биюләр турында гына сөйләп калмыйча, бию буенча мастер-класс да күрсәтәчәк. Камал театры артистлары белән очрашулар һәр җомга кичендә үтә. Очрашуларның форматын артист үзе сайлый. Ул яшьләр белән очрашу иҗади яки шигъри кичә, җанлы сөйләшү, моноспектакль рәвешендә уза. «Камал BACKSTAGE» - “Прогресс” яшьләр үзәге белән Г.Камал театрының “Диван” коворкингында (Каюм Насыйри урамы, 5) оештырыла торган уртак проекты. Backstage сүзе инглиз теленнән “сәхнә арты” дигәнне аңлата.    Очрашу 24 апрельдә 19.00 сәгатьтә узачак.   --- --- | 22.04.2015 (полный текст новости)

  • 2015-04-21 02:16 Пять причин заказать пластиковые окна в компании «Окна для всех»
    17.04.2015 Җәмгыять «Окна для всех» — один из самых видных игроков на рынке. Эта компания была основана в 1999 году. С тех пор она завоевала доверие и симпатии потребителей за счет пяти главных приоритетов.Высокое качество. В каталоге компании «Окна для всех» вы не найдете образцов, которые вызывают вопросы, сомнения и недоверие. Она представляет окна от ведущих европейских производителей. Один из них – немецкий бренд GEALAN, для которого характерно:- отличное качество;- легкий монтаж;- продолжительный срок службы;- приемлемая цена.Оперативная доставка. Если вы оформили заказ на портале http://www.okna-dlya-vseh.ru/, вам не нужно запасаться терпением. Новые окна будут доставлены в течение 2-3 дней.Выезд замерщика. Точные замеры – одно из главных требований при установке пластиковых окон. Но порой заказчики ошибаются – они предоставляют замеры с погрешностью в 1-2 см, а это – критическая отметка для пластиковых окон. Из-за этого маленького «недостатка» установка окон может быть отложена на неопределенный срок. Поэтому, если вы сомневаетесь в себе, вы всегда сможете воспользоваться услугами замерщика компании и, получить пластиковые окна, которые идеально подойдут для комнат и балкона в вашей квартире, загородном доме или в офисе.Широкий спектр услуг. В компании «Окна для всех» вы сможете не только приобрести окна, но и рассчитывать на:- их установку и демонтаж;- остекление балконов и лоджий;- отделку балконов и лоджий.Приемлемые цены. Лояльная ценовая политика – конек компании «Окна для всех». Стоимость пластиковых окон на 10-15% ниже, чем у их конкурентов. Это – шанс для потребителей приобрести достойный образец по доступной цене.«Окна для всех» — ваш верный стратегический партнер в обустройстве квартиры, загородного коттеджа или офиса. --- --- | 17.04.2015 (полный текст новости)

  • 2015-04-21 02:16 «Язмышыңның бирче яртысын» (АХЫРЫ)
    18.04.2015 Язмыш "Күземнән яшьләр килеп, бер тында укып чыктым. Бик йөрәкне кузгата торган әсәр", - дип яза укучыбыз Зөлфирә Гафиуллина Зиннур Тимергалиевнең иҗат җимеше турында. Бүген, ниһаять, әсәрнең ахырын эләбез. «Язмышыңның бирче яртысын» әсәренең башы: http://matbugat.ru/news/?id=11544  дәвамы: http://matbugat.ru/news/?id=11562 Ахыры:  * * * Хәйдәр ишек төймәсенә баскан тавышка уянып китте. Кабат башы авырта, кичә хатын кайтмады, ул шуңа иркенләп тузан суырткычын бер литр аракыга алыштырып, акчасына эчеп егылган иде. Уф, кем инде ул туктамый шалтырата, башка гына бәрә.   - Кем ул анда?   Җавап бирүче юк, һаман шалтырата бирәләр. Ул барып фатир ишеген ачты.   - Нәрсә кирәк сезгә?   Ишектән, аны кырыйга этеп, ике таза гәүдәле егет килеп керде, алар артыннан бер абзый үтте.   - Хәйдәр синме инде ул?   - Әйе, мин булам.   - Фу, икенче якка карап сөйләш әле.   - Сиңа ни кирәк?   - Сиңа түгел, сезгә ни кирәк, дияргә кирәк, энем, анаң бер дә өйрәтмәдемени сине?   - Юк, туктагыз әле, сез шулай кеше фатирына бәреп кереп, нишләмәкче буласыз?   - Миңа Сиринә белән малаең Рамилнең документлары кирәк, паспорт, туу турында таныклык, дигәндәй. Ә, загс кәгазен дә бир, кирәге чыгар.   - Нәрсә, нинди документ, ди сиңа, чыгып ычкын моннан!   Гомәр янында торган егетләргә ым каты. Нишләргә белми торган Хәйдәрнең колак артына яхшы гына итеп тамыздылар. Ул идәнгә барып төште. Нәрсә бу, аны кыйныйлар түгелме соң? Юк, алай булырга тиеш түгел, ул гына бит кыйнап килде барын да. Каушап китте Хәйдәр, эченә курку йөгерде.   - Сез нишлисез ә, кеше фатирына кереп, кеше кыйныйсыз.   Аны якасыннан тартып торгыздылар да, касыгына китереп суктылар. Хәйдәр бөгелеп төште.   Абзый кеше аның өстенә иелде:   - Менә шул, энем, мин ике кабатларга яратмыйм, кайда документлар?   - Әнә стенкада, өске тартмада,– дип Хәйдәр башы белән төртеп күрсәтте.   Дөрес аңлады ул, абзый ике сөйләшми, боларга каршы килмәү яхшырак.   Бер егет документларны алып, Гомәр абый каршысына куйды.   - Менә бит, булды бу, монда икән барысы да,–диде Гомәр, кирәкле документларны табып алгач, һәм Хәйдәр каршына килеп басты,–энем, син полиция чакыртма инде, аңладыңмы?   - Аңладым.   - Бик авыртмадымы, энем?   - Колак арты сызлый.   - Ну, ярар инде, ачуланма, егетләр кайнар холыклы минем, катырак тамызганнар. Мә, дәваланып алырсың,–дип идәнгә бер мең сум акча ташлады.    - Сиринә кайда?   - Сиңа, энем, иң яхшысы, Сиринәне эзләү түгел, хәтта кайда икәне турында да уйламаска кирәк, аңладыңмы?   - Аңладым.   - Бик яхшы, әйдәгез, егетләр.   Алар чыгып киткәч, Хәйдәр идәннән акчаны алды да кибеткә чапты, бүген яшәп була, болай булгач.   Кич белән документлар Сиринә кулында иде инде. Аның сораулы карашына Гомәр:   - Участковый алып бирде, таныш егет ул,–дип җавап бирде.   - Рәхмәт, Гомәр абый, сезнең изгелекне мәңге онытмам,–дип аны чәй эчәргә дәште Сиринә.   Бу фатирны алуын алды Гомәр, тик анда беркайчан да кунмады, инде сатармын, дип уйлап йөри иде. Тик менә эшләр үзгәреп китте бит әле. Аның бер көе генә барган тормышына, кечкенә Рамил белән Сиринә килеп керде. Язмыш кочагына ташлыйсы килмәде аларны. Аннары, нигәдер бу яшь хатын үзенә тарта аны. Ул, билгеле, тол ир, кызлар белән дә чуалып карады, үзе кебек ялгыз хатыннар белән дә. Барысы да начар булды, дип тә әйтә алмый. Алар менә шулай Сиринә кебек җайлы һәм тәмле итеп чәй агыза белмәделәр микән? Үзендәге үзгәрешне аңлый ул, билгеле, тормышның бар сукмагын үткән кеше. Саубуллашып кайтып та китәргә кирәк инде. Тик аның нигәдер кузгаласы килми, ә кирәк, әдәп саклап, бу яшь хатынны кимсетмәс өчен ул китәргә тиеш.   - Ярар, мин кайтырмын инде,-дип теләр-теләмәс кенә урыныннан кузгалды Гомәр.   Яшь хатын аңа күтәрелеп карады, тик кал, димәде.   - Сау булыгыз, Гомәр абый.   - Сау булыгыз, мин иртәгә Илдарны күреп сөйләшермен,–дип чыгып китте ир.    * * *   Илдар район үзәгенә иртүк үк килеп җитте. Атасының “Москвич”ында түгел инде, кыйбатлы джипта. Эшләре тауга таба Илдарның. Үстергән малларын урнаштырып кайткач, аңа авылдышлары:    - Илдар, үгез бар иде урнаштырып бир әле, яки казлар, үрдәкләр,–дип мөрәҗәгать итә башладылар.   Башта шикләнеп куйса да, тотынып карамаган эш бит. Шулай да базарда үзенә бер урын алды да, сатучы табып эшкә тотынды. Авыл халкы хайван асрап кына алга бара ала хәзер. Шуңа аңа чиратка язылды халык, авылдашлар гына түгел, күрше авыллар да аны эзләп килә башлады. Ит сатасы иде, дип тә, эш тә сорап килделәр. Илдар эшчеләренә чын акча түли шул, шуңа аңа килеп эшләргә теләүче күп. Тик менә күп эшче кирәк түгел аңа. Ул аларны кире бора килде. Ә иткә килгәндә, аңа районда танылган эшмәкәр Гомәр Гәрәевич киңәш бирде.   - Тагын базарда бер-ике нокта алам, дип йөрмә инде син, энем. Әйдә, үзеңнең яшелчәңне дә, итеңне дә сатарга бер зуррак кибет ачып җибәр.   - Булыр микән, Гомәр Гәрәевич? Эше күптер аның?   - Җиңел түгел инде, берәр нәрсә барып чыкмаса, миңа шалтырат,- дип аңа визит карточкасын калдырып китте.   Тырыша торгач, Гомәр абый ярдәме белән барып чыкты үзе. Сатучылар табуы читен булмады, тик менә директор ягыннан тукталып калды. Үзе ышанган кеше куясы килде аның. Кичә төш вакытында аңа район башлыгы шалтыратты, иртәгә иртүк минем янга сугыла алмассың, микән дигән иде. Билгеле инде, аңа каршы килеп булмый, ул шуңа машинасын район хакимияте каршында туктатты да ашыгып бина эченә атлады. Аның район башлыгы белән берничә тапкыр очрашканы бар инде, кибет мәсьәләсен чишкәндә, кабинетына кереп сөйләште. Болай яхшылап эш планын аңлата белсәң, җайлы кеше ул үзе Раян Надирович.    Илдарның ишектән килеп кергәнен күреп алган сәркатиб кыз, кабинет ишегенә ишәрәләп, кулын селкеде.   - Барыгыз, Илдар абый, керегез, сезне көтә ул.   Илдар, ишекне ачып, кабинетка үтте. - Исәнмесез, Раян Надирович!   - Ә, Сабиров,–дип елмайды район башлыгы,–уз әйдә, молодец, бик тиз килеп җиткәнсең.   - Ара ерак түгел бит.   - Шулай дисеңме, ярар, алайса, анда кибет ничек, буламы инде?   - Булды, дисәң дә ярый, Раян Надирович, бүген-иртәгә ачармын, дип торам. Менә директор таба алмыйм әле.   - Директор дигәннән, Гомәр Гәрәевич шалтыратты, сине килмәдеме, дип сорады, директор тапкан бугай ул сиңа.   - Начар булмас иде, Гомәр абый һаман булышып тора.   - Сезнең кебек егетләргә ярдәм итсәң дә ярый. Әнә район үзәге үсеп килә, халык арта, ит тә, яшелчә дә күп кирәк. Синең кибет менә дигән инде халыкка. Тик бәяләр белән артык уйнама, яме. Халык та бизәр, үзең дә читен хәлгә калырсың.   - Бәяләрне шул базар бәясеннән арттырмаска исәп инде.   - Ярар, минем сине монда чакыруым кибет турында түгел.   - Берәр нәрсә булмагандыр ич, Раян Надирович?   - Булган, күптән булган, үз хуҗалыгыгыз хәлен беләсеңдер инде?   * * *   Әйе, хуҗалыкның исеме генә калды, әллә ничә рәис алышынып карады, файдасы гына тимәде. Таралып бетте хуҗалык. Бар булган байлыгы ишелергә торган ике сыер фермасы. Ике трактор эшләп йөргән була. Шул тракторчылар тырышлыгы белән генә инде. Аларның авылы зур түгел, барлы-юклы илле хуҗалык. Тик шул хуҗалык кешеләренә дә эш юк анда. Илдарга килеп үтенәләр. Җәй кеше җыйса да, кышын ул тарата эшчеләрне. Кыш айларында күп эшче кирәк түгел. Аңа да риза инде халык.   - Җимерелеп бетте инде ул, Раян Надирович.   - Бетте шул, шул сезнең кебек авыллар районда бишәү. Синең инвесторлар турында ишеткәнең бар инде, шулаймы, менә шул бай инвесторлар таза хуҗалыкларны алып бетерделәр, яхшы гына эшләп киләләр, зарланмыйм. Тик менә сезнеке кебек җимерелеп беткән хуҗалыкка кызыгучы юк. Гомәр Гәрәевич киңәш итте миңа сезне. “Эшли белер ул Сабиров”,- диде, аннары үзең дә шул авылныкы булгач, халык белән дә аралашу да җиңелрәк. Шул авылың хуҗалыгын үз кулыңа алмассың микән, дип чакырган идем. Белемең бар, зоотехник. Аннары авыл хуҗалыгы институтына укырга кергәнсең, белештем.   - Үз кулыма дип, авылны күтәрәсем килә дә инде, Раян Надирович.   - Дөрес әйткән икән Гомәр Гәрәевич, эшләргә теләгең бар дип.   -Тик бит аңа акча кирәк, күп акча. Мин кулдагысын тотып бетердем, дисәм дә була, өч мең башлык кошчылык фермасы салып куйдым бит. Инкубаторы да бар. Бәбкәләрне үзебездә чыгарырга иде исәп.   -Фермаң әзер булгач, яхшы инде ул, акчага килгәндә, булышырбыз. Син эш планын китер миңа, аннары районнан ташламалы кредит алырсың. Тик җавап хәзер кирәк. Авыл хуҗалыгы, үзең беләсең, озак уйлаганны түгел, ә эшләгәнне ярата.   - Риза мин, Раян Надирович.   Район башлыгы җиңел сулап куйды.   - Эш кешесе җавабы, тик мактар, дип көтмә. Аякка бастыр башта хуҗалыкны, аннан мактармын.   - Килештек, Раян Надирович.   - Ширкәтнең исемен ничек диярсең икән?   Илдар авыз ерды:   - “Морза” ширкәте диярмен.   - Морза, нигә морза?–район башлыгына кызык булып китте,–шулай да нигә алай дип кушасың, энем?   - Миңа авыл халкы “Морза Илдар” дигән кушамат такты.   Район башлыгы, креслога утырып, рәхәтләнеп көлеп җибәрде.   - Алай, ярар алайса, морза Илдар Рәйханович, башлыйк эшне,–дип Илдарга кулын сузды.   -Башлыйк, Раян Надирович! – дип Илдар аның кулын кысты.   Глава кабинетыннан Илдар авылга баш булып чыгып китте.   * * * Үзенең кибетенә килеп кергәндә аны Гомәр Гәрәевич көтеп тора иде инде. Кибеттә сату башланган. Яңа кибетне карарга кергән берсе буш чыгып китми. Сәүдә яхшы гына башланып киткән икән.   - Ой, малай, район башлыгы янында озак булдың, әй, - дип каршы алды аны Гомәр.   - Әйе, озаграк булдым шул, Гомәр абый.   - Ну, ничек соң, риза булдыңмы?–Гомәр район башлыгы белән сүз ни турыда барганын белә иде.   - Булдым, тотынам мин ул эшкә. Рәхмәт Гомәр абый, сез киңәш биргәнсез икән.   - Ярар сана, минемчә, авылны бары тик шул авыл кешесе генә аякка бастыра ала.   - Әйе, кем анда килеп эшләсен инде.   - Менә мин сиңа директор таптым, авыл хуҗалыгы эшенә кереп киткәч, кибетне карап торырга кеше кирәк инде сиңа.   - Тик ышанычлы кеше кирәк, Гомәр абый.   - Ышанычлы, чынлап әйтәм, син риза булырсың. Мин аңа кайбер документларны күрсәтеп бирдем, кабинетыңда инде өйрәнеп утыра.   Алар шулай кибет директоры кабинетына таба атладылар. Ишек ачуга, Илдар имәнеп китте. Өстәлдәге кәгазьләргә иелеп, Сиринә утыра.   - Сиринә?!   Хатын күтәрелеп карады. Илдарны күргәч, ярамаган эш өстендә тотылган кебек кызарып китте.   - Исәнме, Илдар, менә документларны өйрәнеп утыра идем.   - Син ничек монда, район үзәгендәмени хәзер, ә гаилә? Хәйдәр кайда?   - Улым минем белән, Гомәр абый бакчаны сөйләшәм, диде, калганын соңыннан инде, яме, Илдар.   Кайчандыр шушы кызга гашыйк булып йөрде бит. Йөрәген ачып салган өчен, урынынан тормаслык булып гарипләнеп калган иде. Чибәр, горур Сиринә бик ябыккан. Күз төпләрендә шешләр. Язмыш аны да кыйнаган, димәк. Менә кайчандыр аерылышкан юллар кабат кисеште. Кабат мәхәббәт уяныр, дип уйламады Илдар. Юктыр инде, яшь, кайнар мәхәббәт тиз кабына да, тиз суына. Вакытлыча шашып гашыйк булу кемнең башыннан үтмәгән. Ачу да саклый алмый, гарип калуында Сиринәнең бер гөнаһы да юк. Юк, кабынмас инде мәхәббәт. Бала-чага түгел икесе дә. Аннары узган көз Рәсимә егет йөрәгендә очкын калдырып китте. Һаман күрешеп сөйләшә алганнары юк. Илдар хуҗалык, дип чаба. Кыз кич чыкмый, өйдә утыра, Илдарны көтә. Тик менә көтә-көтә армас микән? Юк, озакка сузмый, кыз белән ничек тә булса сөйләшергә кирәк, дип уйлап куйды Илдар, Сиринәне күргәч.   - Я, ничек сиңа директор, энекәш? – Гомәр абый уйга баткан егетне уятып җибәрде,–аласыңмы эшкә?   - Бер сүзсез, Гомәр Гәрәевич, нәкъ миңа кирәкле, ышанычлы кеше тапкансыз.   -Тәк, менә бик яшы булды бу, алайса. Сиринә, әнә Илдар - синең нәчәлнигың. Мин бакчаны әйләнәм әле. Кечкенә кешене урнаштырасы бар,–дип чыгып китте Гомәр.   Шулай итеп, ике сыйныфташ кибет эшенә төшенә калды. Илдар Сиринә язмышы турында да белергә өлгерде. Тик авылга кайтып сөйләп йөрмәде. Хәер, гайбәт сатарлык җай юк әле монда. Илдар ишелергә торган ике ферманы төзекләндерү эшен башлап җибәрде. Аннан бер генә булса да яңа трактор, яңа агрегатлар алырга кирәк. Яз килеп тә җитәр. Менә шулай Рәсимә белән сөйләшергә һаман җай чыкмады. Тик аларны тормыш үзе очраштырды.    * * *   Алсу белән Сиринәнең энесе Марат арасындагы мәхәббәт өйдәгеләргә дә, авыл халкына да күптән сер түгел. Марат институтны кызыл дипломга тәмамлады. Егетне нефтьчеләр шәһәренә эшкә чакырганнар, фатиры да буласы икән. Белмим, әллә Маратның кызны калдырып китәсе килмәде, әллә егетнең үзе генә чыгып китүенә кыз каршы төштеме, ничек кенә булмасын, яшьләр сөйләшеп, вәгъдәләр бирешкәннәр инде. Сабантуй аллары иде. Илдар төшке ашка кайткан. Ирләр тыныч кына өстәл артында чәй эчә. Алсу белән Фәридә апа гына ара-тирә тәрәзә аша капкага күз төшереп ала. Кыз әнисенә серен чишкән, Фәридә апа борчулы күренә. Аларның кыяфәтләренә Рәйхан абзый да игътибар итте:   - Сез нәрсә монда аналы–кызлы тәрәзә саклыйсыз әле?–дип сорады.   Фәридә апа белән Алсу бер-берсенә карап куйдылар да урыннарына утырдылар.   Тик тынлык озак бармады: капка келәсе ачылган тавыш ишетелде. Аннан башта Сиринәнең әнисе күренде, аның артыннан башын иеп, Марат килеп керде. Иярсең дә башыңны. Бервакыт капка төбендә Алсуны көтеп утырган егет янына Рәйхан абый килеп чыкты. Чыга чыгышка Маратның борын төбенә бала башы кадәр йодрыгын китереп куйды:   - Менә моны күрдеңме?   Марат башын иде.   - Күрдем,–дип җавап бирде.   - Күрсәң шул, әгәр матур гына йөрмисез икән, икегезнең дә башын сугып ярам.   - Аңладым, Рәйхан абый.    Аңламассың, Рәйхан абыйның характерын бөтен авыл белә. Шуңа Марат Рәйхан абзый йортына шикләнеп кенә килеп керде.   - Исәнмесез, ни хәлләрдә яшәп ятасыз?–дип бик матур гына исәнләште Маратның әнисе.   -Ярый-ярый, Гөлсинә, бер килеш кенә менә яшәп ятабыз әле, - дип ашыгып җавап бирде Фәридә апа, - әйдә, түрдән узыгыз, бусагада басып тормагыз инде.   -Узмыйча да булмас, менә бик зур йомыш белән килгән идек әле сезгә, -дип Гөлсинә күзе белән улына Алсуга ишәрәләде.   Аңлады егет, шыпырт кына Алсу янына барып утырды. Ике яшь йөрәк аска карап тынып калды. Рәйхан абзый да чамалап алды инде нинди йомыш икәнен. Илдар авызын ерды, Мартка карап күзен кысты.   - Алай икән,–дип куйды Рәйхан абзый,- ярар, йомыш белән килгәнсез икән, әйдә, утырыгыз. Гөлсинә, әйт йомышыңны.   - Менә шул, Фәридә, Рәйхан, без бер авылда яшибез, бар тормышыбыз кеше күз алдында. Улым да менә яхшы гына укып бетерде. Аннары сез дә бик гадел кешеләр. Әнә, Илдар улыгыз бар авылга баш, халык гадел булганы өчен бик ярата аны. Алсуны да бик тәртипле, уңган кыз итеп тәрбияләдегез. Улым белән кызыгызның очрашып йөрүенә каршы килмәдегез, рәхмәт. Яшьләрне вакытында, үзебез исән вакытта, башлы-күзле итеп калдыру ата-ана өстендә инде. Шуңа менә сезнең кызыгыз Алсуны улыма килен итеп бирүегезне сорап, башым иеп килдем.   Рәйхан абзый тыныч кына, бүлдерми гына тыңлап бетерде аны. Аннары тын гына утырган яшьләргә күз ташлап алды. Әйе, бу көн кайчан да булса килеп җитәсен белде инде ул. Яшьләр кайчан да булса кавышырга тиешләр. Бу турыда Фәридә белән балалар югында аз сөйләшмәде алар.   - Олы башыңны кече итеп безгә шундый йомыш белән килгәнең өчен рәхмәт, Гөлсинә. Әйе, бар да халык күз алдында. Сез бик тәртипле нәсел, анысын да беләбез. Шуңа балалар очрашып йөрүенә каршы булмадык. Марат та синең бик булган егет, акыллы, тыйнак. Тапкан – баккан баланы бирү, билгеле, җиңел түгел, тик инде яшьләр шулай килешкәннәр икән, ни кылмак кирәк? Алар бит сабыйлар түгел, каршы килеп нишлисең. Менә бит, әтине әти итеп, әнине әни итеп, хәер-фатыйха көтеп утыралар. Яшьләр бәхетенә каршы килмибез, аларга тигез тормыш теләп, шулай ук әти–әниләрне, ике якны да тигез итеп яшәсеннәр, дип, хәер-фатихабызны бирәбез.   Өйдәгеләр җиңел сулап куйды, кырыс холыклы булса да, бала бәхетенә нигә каршы төшсен инде ата кеше? Фәридә апа, килеп, Алсуның башыннан кочып алды. Менә бит бердәнбер кадерләп үстергән кызының да, ата-ана йортын калдырып, очып китәр вакыты җиткән. Аннары икенче кулы белән булачак киявенең аркасыннан кагып алды.   - Сез барыгыз инде, балалар, калганын үзебез сөйләшеп бетербез,–дип ишеккә таба этәрде аларны.   Яшьләргә шул гына кирәк, җитәкләшкән килеш урамга чыгып йөгерделәр.   - Эх, яшьлек,–дип куйды Рәйхан абзый алар артыннан.   Олылыр туй мәшәкатьләренә күчте. Туйны озакка сузмаска кирәк икән. Маратны инде булачак эшендә көтәләр, ди. Шуңа Сабантуйлардан соң озак сузмый уздырырга кирәк, дип таптылар. Илдар, аларны калдырып, басуга чыгып чапты. Ә картлар чынаяк артыннан чынаяк бушатып, озак сөйләшеп утырды. Сиринә турында сүз булып алды. Суфия малаеннан аерылган икән. Тагын шундый тормыш-көнкүреш хәлләре турында фикер алышкан булдылар. Менә шул, ике гаилә дә туйга әзерләнә башлады.   * * *   Башта теплицаларда эш башланып китте, Сабантуйга кадәр яшелчә өлгертергә кирәк. Аннары язгы чәчүгә тотындылар. Күп басуларны чүп үләне басып алган, яхшылап эшкәртергә туры килде. Техникага кошчылык фермасында меңләгән каз-үрдәк бәбкәләре тавышы кушылды. Фермаларда нәселле сыерлар мөгерәде. Әйләнә-тирә авыл халкы, һәр иртәне әтәчләр белән бергә торып, “Морза” ширкәтенә эшкә агылды. Алсуның туен әзерләүдә акчадан башка берничек ярдәм итә алмады Илдар. Иртүк чыгып китте, кич кайтып егылды. Өстәвенә, электән эшләп килгән баш хисапчы инде олы яшьтә, моның кадәр зур күләмле эшне алап бара алмый. Алар белән дә Илдарның үзенә утырырга туры килә. Хисапчыны да язгы эшләр беткәнче генә китми торырга күндерде. Ул бары тик туй көнне генә, туй башланыр алдыннан гына килеп җитәргә өлгерде.    Туй матур гына башланып китте. Кияү дә, кәләш тә бик матурлар. Өстәл түрендә табын күрке булып утыралар. Алсу сеңлесе аккош кебек. Матур да була соң туй киеменнән кызлар. Шаһидә итеп үзенә күрше кызы Рәсимәне алган, ул да табын түрендә. Тамадага акча кызганмаган кияү, бик матур алып бара, истәлеккә видеога да төшерәләр. Бар да булды инде, иң изге теләкләр дә, матур җырлар да, уен көлке.    Соңгы тәнәфестә барысы да җыелып урамга чыкты. Җәйге төн, шундый җылы, рәхәт. Барысы да күкрәкләрен тутырып сулыш алды. Тамада да инде үзенең соңгы вазифасын үтәп:   - Талгын бию,–дип белдерде, аның артыннан музыка агылды.   Илдар Рәсимә каршысына килеп басты.   - Биибезме, Рәсимә?   Кыз елмаеп куйды да:   - Ничә еллар танцевать итәбез, дип алдалап йөргәч, тәки йөрәгең җитеп, биергә чакырасыңмы, Илдар абый? Бии беләсеңме соң?   Илдар аны кочагына алды да:   - Бәлки, бии белмимдәдер, тик менә сине, Рәсимә, башка кочагымнан ычкындырмам...   Кыз башын егет күкрәгенә салды:   - Аның өчен башта кызның синең кочактан чыгып качу теләге булырга тиеш. Минем бер дә чыгып качасым килми бит.   - Теләсәң дә кача алмаячаксың, мин сине беркая да җибәрмим.   - Нишләтмәкче буласың инде син мине?   - Рәсимә, ничек уйлыйсың, туйда безнең булу мәҗбүриме хәзер?   - И-и-и, кем-кемне күрсен, барысы да арып бетте инде, әллә без бар монда, әллә юк.   - Әйдә, алайса, шыпырт кына чишмә янына сыпыртабыз.   - Чишмә янына мин риза, артык кызган булсаң, сине улакка төртеп төшереп, суытып булыр,–дип көлде кыз.   - Ай, шушы үчекләшүең,–Илдар кочагыннан чыгармый гына аны чишмә янына алып китте.   Яшьләрнең бер-берсенә әйтәсе сүзләре бик күп җыелган булган икән. Таң атканчы, бер-берсенә сыенып, чишмә янында утырдылар. Кем-кемгә кайчан гашыйк булган, ничек бер-берсен сагынганнар... Юк, тукта, мин әйтәм, юк, мин, мин, дип, матур гына сүзгә килеп алулар, күңелләрендәге иң изге серләрен бүлешүләр, беренче тапкыр сарылып үбешү-барысы да булды. Гашыйклар өчен вакыт туктады.   Туйлар үтте, Алсу иренә ияреп еракка чыгып китте. Фәридә апа елап калды, Рәйхан абый түзде, сиздермәде. Тик кызы өчен аның җаны тыныч. Ышанычлы кеше кулына тапшырды Гөлсинә апа йортында берүзе утырып калды. Билгеле, кызы Сиринә улы белән шимбә саен кайтып тора. Ә менә “Морза” ширкәтенә хисапчы итеп яшь кыз эшкә алынды. Кем ул дисезме? Кем була алсын инде тагын, күрше кызы Рәсимә инде. Яшьләргә аралашу өчен менә дигән сәбәп.    * * *   Сиринәнең дә тормышы җайлашып китте. Яңа эшенә тиз төшенде, иреннән күптән инде законлы аерылышты. Судка Хәйдәр килеп йөрмәде, фатир өчен түләмәгәнгә, суд приставлары өендәге бар җиһазны алып чыгып киткәннәр икән. Сиринә һаман да шул Гомәр фатирында торды, акча бирәм дисә дә, хуҗа аннан бер тиен дә алмады. Кич саен ул Сиринә янына килеп чыга торган булды, китә алмый азапланды. Аның килгәненә кечкенә Рамил дә бик шат. Хәзер алдына менеп утыра. Сиринә дә шушы ирне күрми торса, сагына башлаганын тоя. Әйе, Гомәр төпле ир, яшь аермасы да куркытмый яшь хатынны. Аннары Гомәрнең кызлары белән бер-ике очрашып сөйләшкәне бар, кызлар әтиләренең яңабаштан башлы-күзле булырга исәбе булса, каршы түгеллекләрен белдерделәр. Әтиләренә иптәш кирәк, акыллы кызлар, аңлыйлар.   Беркөн кич Гомәр яңадан Сиринә яшәгән фатирга килеп керде. Яшь хатын аны шатланып каршы алды, чәй өстәленә чакырды. Эх, шушы Сиринә ясаган чәйне теләсә кайчан, күп итеп эчә ала ул. Сиринә кулыннан агуны да шулай тәмләп эчәр иде. Шимбә көн, Рамил бакчага бармаган, шуңа көндез йокы күрмәгән бала, бераз көйсезләнеп йөрде дә, олылар янында йоклап та китте.   - Сиринә!.. - дип эндәште Гомәр,–ул нәкъ яшь малайлар кебек каушаган.   - Нәрсә, Гомәр абый?   - Сиринә, мин, билгеле, яшь кеше түгел, тик шулай да ярата беләм, яраткан кешемне кадер-хөрмәткә күмә беләм. Минем бертөрле генә барган ялгыз тормышыма язгы чәчәкләр булып килеп кердең син. Мин сине күргәннән бирле һәр көнемнең кадерен белеп яшим. Сиринә, син миңа һава кебек, су кебек көн дә кирәк. Мин ялгыз ир, син дә ялгыз. Ике ялгыз җан бергә кушылып, бер бөтен булып, бергә атлап китсәк иде, Сиринә, Сиринәм... Язмышыңнын яртысын бирче, мин яратам сине. Әгәр минем тормышымнан китеп барсаң, белмим, мин синсез бер көн дә яши алмам. Чык миңа кияүгә!..   Сиринә бүлдерми генә тыңлап торды Гомәрне. Ул кыз чагында, аның алдында мәхәббәт аңлатып күп егетләр егылыр, дип уйлаган иде. Менә еллар үтте. Бары икенче ир мәхәббәт турында сөйли аңа. Бу яшь егетнеке кебек ялкынлы, каушаган сүзләр түгел. Бу инде тормышның бар сукмагын үткән, ачысын да, төчесен дә татыган ир сүзләре. Юк, уен сүзләр түгел, төптән уйланып, чын йөрәктән чыкканнар. Ир белән ирне аера белә хатын. Бу акыл аңа күз яшьләре аркылы керде. Инде бетте, барысы да бетте, дигәндә, язмыш аның каршысына шушы ирне чыгарып бастырды. Бәлки, бу Ходайның Сиринә өчен бүләгедер? Әйе, көтте ул бу сүзләрне Гомәр абыйсыннан. Каршы килә алмаячагын да белде. Тик...   - Гомәр абый, минем улым бар бит, ул нишләр?   - Сиринә, Рамилне авылга әниең янына кайтару турында уйлама да, ул бала кулымнан ипиемне тартып алып ашамас. Ашаса да, каршы килмәм. Ике баланы аякка бастырдым. Рамилгә дә әти була алам мин.   Сиринә акрын гына килде дә, Гомәрнең күкрәгенә башын салып, бераз тын торды, аннары яшьле күзләрен күтәреп, иргә эндәште, беренче тапкыр үз итеп, исеме белән:   - Гомәр, авылга кайтып әнинең фатихасын алып килик.   Бу минутларда Гомәрдән дә бәхетле кеше бар иде микән бу дөньяда? Аннан гына эш тормас, билгеле. Ул сөюгә сусаган иреннәре белән, сөйгәненең иреннәрен эзләп тапты.   Кайдадыр җир ярылып, туфан калкадыр, кайдадыр диңгезләрдә таудай дулкыннар корабларны йомычка урынына чөеп йөртәдер. Кайдадыр бөек кешеләр, трибуналарга басып, озын-озын нотыклар сөйлиләрдер. Ике гашыйк өчен болар берсе дә кирәк түгел бу минутларда. Алар хәтта тәрәзә яныннан узып киткән машиналарны да ишетмәделәр. Алар бүген җир шарында тик икесе генә, бары тик икесе...Сөю, назга сусаган яшь тән, тәҗрибәле ир назыннан камыр кебек язылып китте. Ир аның муеннарын рәхәт кытыклады. Иң башларын үбеп үтте, тыгыз күкрәкләрне , аннары ак мәрмәрдәй төз аякларын назлады. Аның һәр хәрәкәтенә, хатын ыңгырашып җавап бирде. Үзе дә назга бирелеп, ирне иркәләде, аның һәр хәрәкәте ул бары шушы ир өчен генә яралган икәнен раслап торды. Бар хатын-кыз назын шушы иргә бирде. Шушы ир кочагында, “яраткан ярың кочагында балдай эрерсең“ дигән сүзләрнең хак икәнен аңлады хатын. Шуңа күрә кабат-кабат аның кочагына ташланды. Алар таңга кадәр бер-берсен яраттылар, ахырга ике җан, ике тән бер–берсен кочагыннан ычкындырмый йокыга талдылар.  Алар өчен күкләрдә никах укылды бүген, аларның алдагы тормышлары, сөю, наз белән үтәчәк.   Шулай итеп, Сиринә белән Гомәрнең дөньялары түгәрәкләнде дә куйды. Сиринә инде Гомәрнең ике катлы йортына күченде. Хезмәтчеләр булса да, өйне үз тәртибе буенча җыештырды, кулына чүпрәк тә алды, тузан суырткычны да кабызды. Йортта пешекче булуга карамастан, Гомәрне тәмле ашлары беләш каршы алырга да онытмады. И, рәхәт хәзер Гомәргә! Эштән кайтып керсә, иң беренче Рамил йөгереп килә, өстенә матур күлмәген киеп, яшь хатын каршы ала. Аннары кичке ашны бергәләп ашыйлар. Өенә кайтырга ашыкмый йөргән Гомәр хәзер ничек булса да иртәрәк эштән бушарга тырыша. Авылга кайтып, Гөлсем апаның фатихасын да алып килделәр. Каршы килмәде әби, кияүнең яше олы булуга сүз әйтмәде. Эш яшьтәмени, йөрәктә бит. Туй мәсәләсенә килгәндә, Гомәр дә, Сиринә дә язылышып кына кайтырбыз да шуның белән шул булыр, дип уйлаганнар иде. Тик туган-тумача, район эшмәкәрләре, хәтта район башлыгы да каршы төште.   - Нинди кача-поса килен төшерү ди ул?-диде Раян Надирович,–берничек кабул итмим. Гомәр Гәрәевичның туе бар район халкы шаккатарлык булырга тиеш, - диде.   Туй район үзәгенең иң яхшы ресторанында үтте. Районның бар зыялылары чакырылды. Илдар да килде дусты туена, билгеле, үзе генә түгел, Рәсимә белән. Туй–туй инде ул, күңелле була, ә Гомәр Гәрәевичныкы барысына да баш. Кәләш өстендәге туй күлмәге генә ни тора, бәясен белеп алганнар, телләрен шартлатты:   - Кара, нинди чибәр, яшь кәләш тапкан, ә?   Әйе, Сиринә тулы бәхеттән чибәрләнеп китте, күпләр сокланырлык шул. Бу Гомәрнең дәрәҗәсен тагын да арттырды. Туй бик соңга калып кына тәмамланды. Кунакларны озаткач, Гомәр Илдар янына килде.   - Я, ничек, сезгә ошадымы?   - У-у-у, Гомәр абый, мондый туйларны күргән юк иде әле, рәхәтләнеп күңел ачып, ял итеп утырдык,-дип җавап бирделәр Илдар белән Рәсимә.   - Нәрсә әйтергә телим,- диде Гомәр аларга,- менә сезгә ачкыч, минем бер бүлмәле фатир ачкычы. Элек Сиринә яшәгән иде, Илдар, син беләсең аның кайда икәнен, бүген соң, караңгыда юлга чыкмагыз инде, шунда куныгыз. Баш селкемә, Илдар, бер көндә генә синең ширкәтеңә әллә ни булмас. Барыгыз әйдә. Минем монда эшләрем бар әле.   Шулай итеп, Илдар белән Рәсимә, бер бүлмәле фатирга килеп керделәр. Чәй эчеп алгач, туй турында сөйләшкән булдылар. Бу каушау ике арада ут сүндергәнче генә барды. Ә менә ут сүнгәч, егет белән кызны бүлеп торучы стена юкка чыкты, алар бер–берсенең кочагына ташландылар, тәҗрибәсезлектән каушап туктап та калдылар, киемнәренә буталып беттеләр. Тик меңәр ел буе килгән табигать инстинкты һәм мәхәббәт барсын да җайлады.   Гашыйкларга күкләр никах укый торган булып чыкты әле бу Гомәр фатиры. Гомәр Гәрәевич, димче фатирны беркайчан сатмаячакмын, дип үзенә сүз бирде.    Икенче көнне Илдарның кәрәзле телефоны шалтырады, Гомәр икән.   - Әй, ничек анда сез,тавышсыз гына ятасыз.   - Йоклый идек әле,–дип җавап бирде Илдар.   - Ник, төнлә йоклап булмадымыни?- диде кеткелдәгән тавыш.   - Юк, туй озак барды бит.   - Шулайдыр, шулайдыр, туйга сылта, көндезге унике инде.   - О, мин будильникны ишетмәгәнмен икән.   - Ай, Аллам, эшем кешесе, башында будильник моның. Әйдә, Рәсимәне куеныңа кыстыр да, марш минем өйгә. Чәй эчеп китәрсез.   - Сез йокламыйсызмыни?   - Хе, син ул йоклап ятасың шундый вакытта, тиле. Без ятмадык әле. Әйдәгез, көтәбез сезне.   Гомәрнең йортында төшке ашны ашап алдылар. Сиринә Рәсимә йөзендә бары тик хатын-кыз гына күрә ала торган нур балкуын күрде. Бары тик сөйгәне кочагында, бар назны ала алган хатын-кызда гына була андый нур. Ахирәте өчен, Илдар өчен куанып куйды Сиринә. Әйдә, күптән вакыт инде аларга, йөриләр шунда вакыт сузып. Кызлар ирләргә табын әзерләде. Үзара ниләр турындадыр серләшеп, көлешеп алалар. Ирләр сөйләшүе һаман бизнес турында инде. Әтисенең алдына менеп утырып, кечкенә Рамил дә ирләр янында акыллы кыяфәт ясаган.   - Әйдәгез, утырыгыз инде,- дип энәште аларга Сиринә,- нинди бетмәгән эштер боларда.   - Менә Рамил улым уенчык кибете ачарга исәп, ди, шуны сөйләшеп алдык әле,–диде Гомәр баланы кулына алып.   Шулай уен-көлке белән утыра торгач, кабат кич җитте. Илдарлар юлга чыгарга җыенды.   - Эш, дип дөньягызны онытмагыз, куна килегез,–дип әйтеп калды Гомәр яшь кәләшен бер кулы белән кочаклап.   * * *   Юлда кайтканда Илдар белән Рәсимәнең сүзләре бергә башланып китәчәк тормыш турында барды. Илдар иске мунчаны сүтеп, Рәйхан абый йорты каршына күптән инде зур итеп ике этажлы йорт күтәргән иде. Мунчасы да, гаражы да шунда бергә. Газы да, суы да кертелгән. Илдар ялгыз булганлыктан, анда яшәүче генә юк иде. Шунда күченик дигәнгә, Рәйхан абый белән Фәридә апа, торган йортлары болай да таза, өйләнгәч, үзең торырсың, дип баш тарттылар.   Менә Илдар белән Рәсимә инде авылга якынлашып килә. Рәйхан абзый йортында кабат туй мәшәкатьләре чыгарга тора. Абзый күптән көтә инде. Рәсимә күз алдында үсте бит аның, күршедә генә. Бик акыллы, булган гаиләдән. Ни тырышты ул улын кабат аякка бастыру өчен. Улы түшәмгә генә карап ятканда, җаны сызламады, дисезме аның. Сызланды, билгеле. Тик ул аны кешегә күрсәтмәде. Бар көчен улын кабат аякка бастыруга юнәлдерде. Табиб Фәтих Кәримовичка мең рәхмәтле булып яшәде. Менә хәзер шул бала бар авылга баш булды. Инде менә тагын олы мәшәкать, туй хәбәре якынлашып килә. Юк, каршы килмәс Рәйхан абзый, буразнадан аягы чыгып бара инде абзыйның, картлык ишек шакый.   Шунда алар кинәт фаралар яктысында юл кырыенда берәү ятканын күрделәр. Илдар тормозга басты.   - И, Аллам, кемне бәреп киткәннәр инде?- диде Рәсимә.   Машинадан төшеп, әлеге кеше янына чүгәләделәр. Юл кырыенда яткан карачкы Хәйдәр булып чыкты. Ләх исерек. Хәйдәр үзе генә яши белми. Шуңа шәһәрдә озак тора алмады. Исерек улын Суфия үзе барып алды. Килененә дә рәҗемәде, нишлисең, малай үзе гаепле. Билгеле, ана сөте белән керә алмаган, тана сөте белән керми. Хәйдәр үзе белгән “рәхәт” тормышын дәвам итте. Аңа берәү дә кирәк түгел: киткән хатын да, бала да, хәтта әнисе дә. Әнисе аның өчен бары акча табучы вазифасын үтәүче генә. Менә шулай өрмәгән җиргә дә утыртмый үстергән бала белән гомер буе изаланып яшәргә калды Суфиягә. Ни чәчсәң, шуны урырсың, дип юкка әйтмиләрдер шул.   - Хәйдәр, исерек,–диде Илдар.   - Әйдә, ташла шуны, киттек.   Рәсимә егетнең җиңеннән тартты. Хәйдәр күзләрен ачып, өстенә иелгән кешеләргә карап торды да, аннары танып алып:   - О-о-о, Илдар, брат.   - Синең белән туган булырга язмасын.   - Их, малай, яшьти,- исерек лыгырдавын белде,–шәп яшәдек синең белән, әйеме?   - Син шәп яшәдең, мин түгел, барысы да истә.   - Кара әле, брат, мине өйгә генә кайтарып куйчы, пожалуйста.   - Син мине урыннан тора алмаслык иттең, Хәйдәр, хәзер миңа брат, дисең. Юк инде, яшьти, әнә шул мүкәләгән килеш яшә инде син.   Алар кузгалып китте, йөзләренә бернинди кызгану хисе чыкмады. Хәйдәр юл буенда мүкәләп калды.   * * *   Бүген Рәйхан абый йортында кабат халык мәш килә. Иске йорт белән яңа салынганы арасында яулыкларын артка чөеп бәйләгән, алъяпкыч кигән хатын-кызлар чабыша. Бүген яшь килен булып күрше кызы төшә. Кәләш ерак тормый, керәсе дә кулыннан җитәкләп кенә алып чыгасы. Юк инде, “Морза” ширкәте хуҗасы Илдар Рәйханович Сабиров бик зурдан купкан. Әнә, күршедәге кәләшен кереп алу өчен зур ак машинаны да бизәп яталар. Шулай булмый ни, район үзәгенә барып язылышасы, аннан су буена күңел ачарга китәсе бар. Илдар ике арада ярылырга тора, әледән-әле телефоны шалтырый, хуҗалык ансыз бер нишли алмый, диярсең.   Кыз ягында да хатын-кызлар чабыша. Анда да әзерлек бара. Рәсимәне бер көтү кызлар сарып алган, киендерәләр, чәчен ясыйлар, ахирәтләре авылның бер дигән егетенә кияүгә чыга бит. Их, мондый бәхеткә авылның теләсә кайсы кызы риза булыр иде. Ә ул менә берсенә дә карамады. Рәсимәдән башка бер кыз да кирәк түгел аңа. Ике як күрше хатын-кызлары тәрәзә аркылы бер–берсенә карашып ала, янәсе аларда ничек. Капка төбенә чыгып бассалар, уен көлке китә.   - Әй, кияүгә әйтегез, акчасын күп итеп алсын! Бездә бушка бирә торган кыз юк.   - Әйтербез, әйтербез, акчага аптырый торган егет түгел безнең Илдар. Сез әнә яшь киленне кер юарга өйрәтә торыгыз.   - Ай, белмибез шул, бездә керне күптән машина белән генә юалар. Карагыз әле бу ялганчыларны, кияүнең акчасы күп, дигән булалар, кер юа торган машина да алмаган икән бит.   Шулай уен-көлке белән туйга әзерлек бара. Бер Рәйхан абый гына үзенә урын таба алмый йөри. Ул иртүк инде яңа чалбарын, итәкләрен чыгарып яңа күлмәген, башына чиккән түбәтәен киеп куйды. Иртәдән кичкә кадәр гомерен эш белән үткәргән Рәйхан абзый үзен бик уңайсыз тотты. Беркая барып булышыр җай юк, яшьләр үзләре барын да эшли. Ул, өйгә кереп, бишектә уйнап яткан оныгы - Алсуның улы Алмаз янына барып утырды. Ичмасам, еламый да бит, бер эш булыр иде. Бабай гомер иткән әбисенә аз гына көнләшеп карый бүген.  Әби иң кирәкле кеше бүген йортта. Дөрес, Фәридә апа табын әзерләми. Тик яшьләр менә аның тирәсендә бөтерелә. Барысына да Фәридә апа кирәк.   - Фәридә апа, суганнарың кайда,бәрәңге, кишер кирәк иде. Тәлинкәләр кая икән? Фәридә апа, аш салырга зур аш чүмече кирәк,- дигән сүзләр явып кына тора.   Юк, Фәридә апасыз барыбер эш бармый. Юкка үпкәләп утыра бабай. Әле аңа килене берсе артыннан, берсе таза, матур оныклар табып бирәчәк, алар янына менә Алмаз җәйгә кайтачак. Сиринәнең улы Рамил, әнисе кебек кечкенә, чибәр Самира исемле сеңелесен җитәкләп килеп җитәр. Юкка бала-чага кебек үпкәләп утырасың, Рәйхан абзый, көне буе балалар белән кайнашасы көннәрең алда әле. Әлегә җае чыкканда, ял итеп кал.   Табын да әзерләнеп бетте, кунаклар да җыелды. Бар урам яхшы машиналар белән тулды. Килен белән кияүне дә алып кайттылар. Аларны йомшак мендәр салып каршы алды әби белән бабай. Догалар укып, изге теләкләр белән табынның иң түренә утырттылар. Туй башланды. Туй авылда тиз генә бетми. Таң атканчы авыл халкы йокы күрмәде, туйны күзәтте. Бары тик беренче әтәчләр тавышы ишетелә башлагач кына, таралды кунаклар. Менә шулай Рәйхан абзый белән Фәридә апа балаларны башлы-күзле итеп, картлыкка таба атлады. Ә картлыкның иң зур бәхете балалар бәхете була да инде. Аларга да мондый көннәрне күрергә насыйп булды.   Иртәнге сигез инде, төп йорттагылар әллә кайчан уянды. Ара-тирә каршыдагы ике катлы, кияү белән кәләш кунган йорткка күз салгалап алалар. Анда шылт иткән тавыш та юк. Авылда барысыннан да алда торып эшкә керешкән Илдар Рәйханович баскычка да чыгып карамады әле, тынлык. Нишлиләр соң алар анда, дисезме? Йоклыйлар, кияү белән кәләш бер-берсенең кочагына чумганнар да йоклый бирәләр. Әйдә йокласыннар. Бер көндә генә хуҗалыкка әллә ни булмас. Аларның әле алда эшләре муеннан. Шуңа күрә кавышкан көннәрендә аз гына артыграк йоклап алу гаеп түгел инде.   Ишек алдында өрергә итенгән әнчек алдына Рәйхан бабай ярты чиләк сөяк китереп салды.   - Өрмә, йокласыннар!   Без дә дусларым, аларга шушы урында,тыныч тормыш теләп калыйк инде.   - Тссс! Тавышланмагыз, йокласыннар!   01.2015 ел.       Зиннур ТИМЕРГАЛИЕВ --- | 18.04.2015 (полный текст новости)

  • 2015-04-21 02:16 Интернет-бәйлелектән туйган Айгөл Бариева бөтен аккаунтларын бетереп аткан
    19.04.2015 Шоу-бизнес Хәзерге заманны Интернеттан башка гына күз алдына да китереп булмый. Бигрәк тә социаль челтәрләрдән. Татар җырчылары да аралашу, иҗат һәм шәхси тормышта булган яңалыклары белән уртаклашу, реклама урнаштыру максатларында шәхси битләрен ача. Ә менә Айгөл Бариеваның барлык социаль челтәрләрдән китүе гаҗәпкә калдырды. Intertat.ru хәбәрчесе җырчының үзе белән элемтәгә керде. - Айгөл, социаль челтәрләрдән бөтенләй битләрегезне алып аткансыз. Моның сәбәбе нидә?  - Социаль челтәрләрдән китүемнең сәбәпләре берничә. Беренчедән, виртуаль тормышта яшәвемнән туйдым (көлә). Чын тормышта яшисем килә башлады. Бу Интернет дигәннәре  вакытымны күп ала. «Зависимость»ка әйләнде! Иртән торуга телефонга тотынабыз. Көн шуның белән башлана да, шуның белән тәмамлана дигәндәй. Тере аралашу бетте. Вакытны күпкә файдалы эшләргә сарыф итәсем килде. Театрларга йөрергә тотындым. Кешеләр белән якыннан аралашам. Шул ук туганнар белән дә тере аралашу аз иде. Һаман шул ук телефон, Интернет аша гына. Социаль челтәрләргә реклама да урнаштырабыз бит. Төрле концерт афишаларын эләбез һәм башкасын. Минем турындагы мәгълүмат болай да җитәрлек дип уйлыйм. Интернетта исемемне җыюга фотоларым, җырларым чыга. Ул яктан проблема булмас дип уйлыйм (елмая).     - Ә социаль челтәрләрдәге битләрегезне даими рәвештә алып баручы ярдәмче булдырырга ният юк идеме? Рус шоу-бизнесы җырчыларының әлеге эшләрен башкаручы аерым бер кешеләре бар бит...   - Андый ярдәмчеләрем бар дисәм дә була. Чөнки “Вконтакте” сайтындагы махсус миңа багышланган рәсми төркемемне ачкан кешеләр бар. Алар минем турындагы мәгълүматны җыеп, миннән дә тизрәк яңалыкларымны, фотоларымны урнаштырып баралар. Хәзер “Вконтакте”да шәхси битем ябык. Рәсми төркеме генә “эшләп килә”. Аның өчен фанатларыма рәхмәтлемен. “Instagram”нан да киттем, “Facebook”тан гына ахыргача китә алмадым, чөнки паролен оныттым (көлә). “Одноклассники” сайтында бер адәм минем исемнән бит ачып, рәхәтләнеп “мин” булып утыра. Анысына бөтенләй шаккаттым. Ә иң кызыгы: бөтен булган челтәрләрдән киткәч, ниндидер бер җиңеллек алуым. Китүемнең икенче сәбәбе - китаплар  укый башлау. Минем күптәннән кулыма китап алып укыганым булмады.   - Нинди китаплар укыйсыз?   - Нинди китапларны укып чыгарга тиешлегем өчен махсус исемлек төзедем. Хәзер мин классик язучыларның китапларын укырга керештем. Мәсәлән, мәктәптә укыган әсәрләрне яңартып алырга булдым. Ничектер бу яшьтә аларны бөтенләй башка күзлектән укыйсың икән. Бүгенге көндә У.Шекспирның «Ромео һәм Джульетта»сын укыйм. Интернеттагы битләремне япканнан соң, бөтен дусларым, танышларым: “Кая югалдың? Бөтен яңалыкларны шуннан белә идек. Хәзер сезне күреп тә булмый”, - дип шалтыраталар. “Мине күрәсегез килсә, шалтыратыгыз, чакырыгыз, очрашырбыз”, - дип әйтәм. Бәлки Интернетта минем белән кызыксынучылар, аралашучылар күп булу сәбәпле, бераз ял итеп алырга да тиеш булганмындыр. Ничек итеп аңлата да алмыйм... Эльза ГАЗИЗОВА --- | 19.04.2015 (полный текст новости)

  • 2015-04-21 02:16 Эш табарга ярдәм итүче Лилия: Борщ пешерә, кер үтүкли белсәң – эшсез калмассың...
    19.04.2015 Җәмгыять Сез үзегезне аш-су остасы дип саныйсызмы? Тикшереп карыйк соң. Тиз генә ун төрле аш исеме санап китегез әле. Әмма кисәтеп куям: токмач, дөге, карабодай, борчак ашларын аерым-аерым санарга кирәкми, алар бөтенесе бергә ярмалы аш дип атала. Ничәү булды? Минеке тугызау гына... Өй персоналын сайлау агентлыгы директоры Лилия Гафиятуллина, чын пешекчеләр кимендә унбиш төрле аш исемен атый, ди. Балыктан нәрсәләр әзерлисез дигән сорауга да оста пешекче иң әүвәл, нинди балыктан, дип сорый икән. Лилия белән аралашу барышында мин әле киемнәрне дә дөрес итеп үтүкләргә өйрәндем...    – Лилия, шәхси өй хез­мәткәре булырга те­ләүчеләр күпме?   – Күп. Танышларым, соңгы вакытта эшсез калучылар байтак булды, синең мәгълүмат банкың тулгандыр инде, диләр. Юк мин әйтәм, эшсез калучылар арасында сәүдә өлкәсендә эшләүчеләр, офис хезмәткәрләре күп булды бит, ә мин фәкать медицина, педагогик, пешекче, тегүче белемнәре булган кешеләр белән генә эшлим, дим. Андыйларын да бик нык сайлап алырга туры килә әле.    – Сезгә мөрәҗәгать иткән кеше тиз һәм ансат кына эшкә урнашып куймый алайса...   – Юк. Без аларны бик озаклап өйрәнәбез, җентекләп тикшерәбез, чөнки бу бик җаваплы, җитди эш. Өй җыештыруның ние бар, тузанын сөрттең, идәнен юдың да вәссәлам, дип уйлыйлар. Ул эшне башкара беләме-юкмы – анысын гына тикшермибез, эчке дөньясын, холкын, психологиясен дә өйрәнәбез. Тыныч, сабыр, басынкы, кешеләргә яхшы мөнәсәбәттә булу, игелек кыла белү кебек сыйфатларың булмаса, син хезмәт итә алмыйсың. Син кемнеңдер өенә килеп, аның хезмәтен җиңеләйтергә, тормышын уңайлы итәргә тиешсең бит. Горур кешеләр була, кайсыдыр очрак өчен ул бик уңай сыйфат, әмма безнең өлкәдә түгел.    – Сезгә килгән кеше бит, тизрәк эшкә урнашу өчен, мулла песие кебек кенә дә утырырга мөмкин.   – Ә аның өчен бездә психологлар эшли. Аралашу барышында психологлар ул кешенең яшәү рәвешен, аның нинди гаиләдә тәрбияләнгән булуын, үткән тормышын, кайда укуын, нинди белгечлек алуын, кайда эш­ләүләрен тикшерәләр. Гомумән алганда, аларны «сканер аша уздырабыз». Шул ук вакытта сәламәтлегенә дә зур игътибар итәбез. Тән тиресе, тырнак төсе нинди булуга карап та кеше турында мәгълүмат алырга була. Без аларны хәтта иснибез дә. Яшерен-батырын түгел, социаль тигезсезлек дигән нәрсә дә бар. Югары дәрәҗәдәге кешеләр гаиләсенә барып эшли башлагач, кемдәдер үч алу, көнләшү хисләре туарга мөмкин. Махсус тест уздырып, җайсыз сорау­лар да биреп, кеше турында нәрсә белергә мөмкин, берсен дә күз алдыннан ычкындырмыйбыз, чөнки алар өчен без җаваплы.    – Хезмәткәр сорап ки­лүчеләр алар алдына нинди таләпләр куя?    – Бу сорауга төгәл генә җавап биреп булмый, һәркайсының үзенчә. Без алар санап чыккан таләпләргә туры килә торган кешене – булачак хезмәткәрнең идеаль портретын төзеп, андый кешене үз базабыздан эзлибез дә аларга тәкъдим итәбез.    – Алар өчен булачак өй хезмәткәрләренең югары белемле булуы мәҗбүриме?   – Күпчелек очракта – әйе. Алар аны интеллект белән бәйли. Андый кеше белән тиз аңлашып була, диләр. Ә кайберәүләр, киресенчә, миңа гадирәк кеше булсын ди.   – Сездә өй персоналы булырга теләүчеләр өчен махсус укыту курслары оештырыламы соң?   – Оештырабыз, әмма үз акчаларын түләп укыйсы булгач, укырга теләмиләр. Өй җыештыра, ашарга пешерә беләм, диләр. Син өеңдә үзеңчә җыештырасың, ә синнән башкача таләп итәргә мөмкиннәр. Өй хезмәткәре алучылар, гадәттә, зур фатирларда, йортларда яши. Аның кадәр мәйданны ничек тизрәк җыештырырга, эшне нәрсәдән башларга кирәк, аларның көнкүреш техникасы синеке кебек булмаска мөмкин, алар белән эшләргә өйрәнү дә комачауламый. Ирләр күлмәген үтүкләү хатын-кызларныкыннан аерыла. Иң оста хезмәткәр ир-ат күлмәген үтүкләү өчен дүрт минут ярым вакытын уздыра. Бу иң дөресе санала. Борщны да бик сирәк кеше дөрес итеп пешерә белә...    – Лилия, хезмәткәрне агентлык аша эзләүнең нинди өстенлекләре бар?   – Бердән, кандидатлар һәрьяклап өйрәнелә, аларның документларын да, соңгы тапкыр эшләгән урыннарын да, медицина белешмәләрен дә җентекләп тикшерәбез. Бу эшкә хәтта куркынычсызлык хезмәте дә җәлеп ителә. Икенчедән, заказчыларның эшен җайлаштырабыз, алар кандидатлар белән үзләренә уңайлы вакытта һәм урында очраша ала. Сөйләшүләргә аларның таләпләренә туры килгән, кат-кат сайлап алынган кандидатлар гына килә. Шул ук вакытта хезмәт килешүләрен юридик яктан дөрес итеп төзеп бирәбез. Теге яки бу сәбәп­ләр белән хезмәткәрне алыштырырга туры килсә, аны бушка эшлибез. Даими клиентларга ташламалар ясыйбыз. Өй персоналлары буенча иң зур мәгълүмат банкы да бездә санала, чөнки әлеге өлкәдә уналты ел эшлибез. Психологлар, менеджерлар белән эшлибез – бу да үзенә күрә бер гарантия. Иң таләпчән заказчыга да ярарга тырышабыз. Бала караучыны төрле юллар белән: таныш-белешләр аркылы да, шәхси белдерүләр буенча да, шулай башка агентлыклар ярдәмендә дә эзләргә була. Әмма аларның барысының да үз уңай һәм тискәре яклары бар. Әйтик, бала караучыны таныш-белешләр аша эзлисең ди. Уңай ягы – аның белгән кешең аркылы булуы, димәк, булачак бала караучының көчле һәм көчсез якларын беләсең. Тискәре ягы исә – ул бала караучы алдына куелган таләпләргә тулысынча туры киләме-юкмы, шуны билгели алмыйсың. Шунысы да бар – ул кеше синең проблемаларыңны танышларына да сөйләп йөрергә мөмкин. Игъланнар аша эзләүнең уңай ягы: сайлап алу мөмкинлеге күп, арадашчыларга да түләргә кирәкми. Тискәре яклары: һәр кандидатны өйрәнү озак вакытны ала, кеше турында дөрес мәгълүмат алу өчен кирәкле сорауларны бирә белергә кирәк һәм иң мөһиме – ул кеше өчен беркем дә җавап бирми. Агентлык аша эзләгән очракта кыйммәткәрәк чыга, әлбәттә, аның каравы, агентлык сезгә зур гарантия бирә.   – Кризис чорында күп кешеләр эшсез калды. Сез аларга нинди киңәшләр бирер идегез?   – Эшсез калу, эштән кыскартылу ул көтмәгәндә була, әлбәттә, әмма паникага бирелеп утырырга кирәкми. Тиз җайлаша белә торган кеше ота, диләр, шуның кебек, тизрәк башка һөнәр үзләштерү ягын карагыз. Югары белем алу турында бармый сүз, гади, халык арасында кирәкле булган һөнәр алырга кирәк. Эш сорап кая да булса баргансыз икән, киемеңә карап каршы алалар дигән сыман, йөз-кыяфәтегез пөхтә булсын. Ниндидер катлаулы прическа ясарга кирәкми, иң мөһиме – чәчең чиста булу. Тырнакларыгызны да карагыз.  Киемнең дә кыйбатлы булуы зарур түгел, чиста-пөхтә булсын. Урамда нинди һава торышы булуга карамастан, аяк киемең чиста күренсен. Бер банк хуҗасы үзенә өй эшләрен башкаручы кеше эзләп килде. Аның иң беренче әйткән сүзләре: мин иң беренче чиратта кешенең аяк һәм өс киеменә карыйм. Аяк киеме белән өс киеме каралмаган кеше синең өеңне тәртиптә тота белми, диде ул. Кичә генә кафеда танышымны көтеп утырырга туры килде. Телефоным гел шалтырый, сөйләшүемнән официант кыз нинди өлкәдә эшләвемне аңлап алды да үзен бала караучы итеп эшкә урнаштыруын сорады. Мин, сине алмаслар шул, тәмәке тартасың, бала караучыга ул килешми бит, дидем. Кеше үзенә үзе бәя дә бирә белсен, шуңа лаеклы да булырга тырышсын. Булдыклы кеше беркайчан да югалып калмый, аны меңнәр арасыннан да табып алып була.   Дилбәр ГАРИФУЛЛИНА --- | 19.04.2015 (полный текст новости)

  • 2015-04-21 02:16 Күбрәк югалтабыз бит
    19.04.2015 Мәгариф 2011 елның көзендә мин ”Оптимальләштерү: нәтиҗәләр һәм перспективалар” дигән язма әзерләдем. Ул ”Ватаным Татарстан” газетасының шул елгы 16 ноябрь санында басылган иде. Нәкъ менә шул елда мәктәпләрне оптималь­ләштерү сәясәте бездә үзенең иң югары ноктасына җитте: мәктәпләр ябылды, урта белем бирү мәктәпләре төп мәк­тәпләр итеп үзгәртелде. Урыннардагы җитәк­че­лек уку йортлары башын кыюны белем бирү сыйфатын яхшырту максатыннан эш­ләнә дип аңлатты. Мин исә язганмын: ”Зур классларга куып кертелгәч (әйтик, иртәнге сәгать дүрттә йокыдан торып), белем сыйфаты артыр дип бик әллә ни өметләнергә кирәкми, билгеле, чөнки белем алу коллектив эш түгел, ул – индивидуаль эш”. Ул елны минем ике балам да туган авылдагы менә дигән мәк­тәпне калдырып, күршедәге зур авылның зур мәктәбенә йөреп белем ала башладылар. Алар инде чыгарылыш классларына килеп җиткән­нәр иде, шуңа күрә зур мәк­тәптәге белем бирү сыйфаты безнең эчне бик пошырды. Йомшак кына итеп әйткәндә, ул тиешле югарылыкта түгел иде. Мин һич кенә дә күрше мәктәп укытучыларын гаеп­ләргә теләмим, алар үз эш­ләрен намус белән башкарырга тырыштылар, әмма төрле авыллардан җыелган параллель сыйныфлардагы күпсанлы балалар белән нә­тиҗәле эшләү мөмкин түгел иде һәм укытучылар төп игътибарларын уртачадан түбән балаларга юнәлттеләр. Безгә исә БДИда югары баллар ки­рәк иде, шуңа күрә балалар­ның белемен ”кондициягә җит­керү эшен” туган мәктәп­нең элекке укытучыларына тапшырырга туры килде. Репетиторлар тырышты, балалар да кечкенәдән ияләнгән үз укытучыларын ярата иде­ һәм икесе дә имтиханны йөз һәм йөзгә якын баллар белән тапшырдылар. Шунысы кызык: уңышлары белән аларны өйгә шалтыратып та, кү­реп тә ”кыерсытылган” туган мәктәпләрендәге элекке директорлары һәм укытучылары котлады, ”үги мәктәп” исә эндәшмәде, тын калды.   Мин 2011 елгы язмада белем сыйфатыннан бигрәк, опти­маль­ләш­те­рүнең матди зыяны, икътисадый югалтулары ту­рын­да сүз алып барган идем. ”Оттырдылар районнар мәктәп­ләр­не опти­маль­ләш­тереп, икъ­тисадый яктан югалтулар ки­черде­ләр. Моны яшер, яшер­мә – кара акыл белән исәпләү үк чыгым­нар­ның артуын әй­теп тора. Сүзне югал­туның күпме булуы турында алып барырга кирәк”, – дип язганмын. Ул чакта минем кулда конкрет саннар юк иде, чөн­ки финанс бүлекләре һәм мәгариф ида­рәләре сорауга җавап би­рүдән баш тарттылар.   Соңгы көннәрдә Россия Федерациясенең Хисап палатасы, медицина өлкә­сен­дә, мәгарифтә һәм мәдәният оеш­маларындагы опти­маль­­ләштерүнең ничек баруын тикшереп, нәтиҗә­ләрен игълан итте. ”Учительская газета” сайты бу хакта: ”Результаты шокируют”, – дип язып чык­ты. ”Оп­тимальләштерү”, тулаем алганда, системаны иң яхшы хәлгә китерүче га­мәлләрне күз алдында тотса, чынлыкта, ул хезмәт күрсә­түнең түбәнәюенә һәм белем сыйфатының начараюына ки­терде”. Белгечләрнең нә­тиҗәсе шундый.   Хисап палатасы 2011 елда мин кара исәп белән генә ясаган югалтуларны да раслый. ”Моннан тыш, – дип әй­телә аудиторларның чыгышында, – опти­маль­ләш­те­рү нәтиҗәсендә 36 төбәк­тә белем бирү оешмаларын тоту чыгымнары кимемә­гән­, ә үс­кән. Мәсәлән, Сахалин өлкә­сендә – 155 процентка, Татарстан һәм Мордовиядә – 146 процентка, Удмуртиядә – 125 процентка”. Акчаны күп тотып, түбән нәтиҗәгә ире­шү өчен зур акыл кирәкми, билгеле. Әмма акчаны да ки­метсәләр, хәлләр бө­тенләй мөшкел булачак.   Мәгариф өлкәсендә дә, башка тармакларда да эш­ләрнең торышын яхшырту өчен оптимальләштерү кебек перспективасыз эшләр бе­лән шөгыльләнергә ки­рәк­ми, ә күз буяулы ялган күрсәт­кечләрдән генә арынырга кирәк. Күз буяу урынына реаль эшләр белән шө­гыль­лә­нергә керешелсә, бюджеттагы хәзерге акча белән генә дә салымнарны киме­тергә, хез­мәт хакларын арттырырга, бәя­ләрне төше­рергә, бушлай медицинаны кире кайтарырга, кризисның бар икәнен дә онытырга мөмкин булыр иде.   Ә болай оптимальләш­тер­гән саен күбрәк югалтабыз, югалткан саен күбрәк оптимальләштерәбез. Укыту­чыларның хезмәт хакын арттыру эпопеясын гына алып карыйк. Кыскартулар хисабына, эш сәгатьләрен арттырдылар, күп эшләгән­лек­тән, түләү дә зуррак чыкты, билгеле, әмма эшнең сыйфатына моның тискәре тәэсир итәсен алдан күрү өчен зур акыл кирәкми. Хисап палатасы исә педагогик хезмәт­кәр­ләрнең саны кимүен белдерә, ә кыскартылган хезмәткәр­ләрнең 52,8 проценты гына эшкә урнаштырылган. Бу эшсез калучыларның үз проблемасы гына түгел, чөнки Росстатның демографик фаразлары буенча, 2021 елда белем алырга тиешле балалар саны 2,5 миллионга артачак икән. Димәк, мәктәпләр санын арттыру таләп ителә­чәк, әмма шуңа карамастан, Россиядә 2018 елга кадәр тагын 870 мәктәпне юк итү планга салынган инде. Өч елдан соң укытучыларны каян алырга, мәктәпләрне ничек җиткерергә, дигән сорау әлегә беркемне дә борчымый. Рәшит ФӘТХРАХМАНОВ --- | 19.04.2015 (полный текст новости)

  • 2015-04-21 02:16 "Ак Барс" кубокны СКАга бирде
    19.04.2015 Спорт Бүген СКА Гагарин кубогы финалының бишенче матчында 6:1 исәбе белән "Ак Барс" командасын тар-мар итте. Бу – Санкт-Петербург клубының беренче тапкыр Гагарин кубогына ия булуы. Дүртенче матчтагы кебек казанлылар бүген дә бик тиз үз капкаларына алка керттерде. Матчның 73 нче секундында ук исәп 0:1 иде инде. Шуннан соң "Ак Барс"ның кәефе крылдымы, әллә СКА артык көчле идеме, исәп беернче период азагына инде 0:4 булды. Бүген плей-оффта беренче тапкыр капкага чыккан Эмиль Гариповны да (ул 5 голдан соң Нильссонны алмаштырды) коры калдырмадылар.   Шулай итеп, 2009, 2010 елларда "Ак Барс", 2011 елда "Салават Юлаев", 2012, 2013 елларда "Динамо" (Мәскәү, 2014 елда "Металлург" (Магнитогорск) командаларыннан соң СКА тәүге тапкыр Гагарин кубогын яулады.   Гагарин кубогы. Финал. 5 нче матч.   "Ак Барс" (Казан) – СКА (Санкт-Петербург) – 1:6 (0:4, 1:1, 0:1).   Голлар: 0:1 Эрикссон (01:13), 0:2 Ковальчук (Панарин, Шипачёв, 06:31, күплектә), 0:3 Дадонов (10:44), 0:4 Поникаровский (Хохряков, А.Белов, 14:05), 1:4 Глухов (Врана, Медведев, 21:17), 1:5 Ковальчук (Торесен, 22:03), 1:6 Червенка (Панарин, А. Белов, 58:57).   Капкачылар: Нильссон (Гарипов, 23:09) – Коскинен.   Гомуми исәп: 1 - 4 (2:4, 0:1, 2:1, 2:3, 1:6). --- --- | 19.04.2015 (полный текст новости)

  • 2015-04-21 02:16 Уенчык мылтык җинаятьче тәрбиялиме?
    20.04.2015 Җәмгыять Уенчык мылтыкларның тышкы кыяфәте чын утлы коралга охшамаска тиеш. Бу көннәрдә Россия Иҗтимагый палатасының социаль сәясәт, хезмәт мөнәсәбәтләре һәм халыкның тормыш дәрәҗәсе буенча комиссия башлыгы Владимир Слепак балалар уенчыклары җитештерү һәм сату турындагы законга шундый үзгәреш кертергә тәкъдим итте. Проект авторы фикеренчә, хәзерге уенчык мылтыкларның күбесен чын коралдан аеруы кыен. Шуңа күрә алардан караклар да оста файдалана. Слепак фикеренчә, мондый уенчык мылтыклар бала психологиясенә дә начар тәэсир итә: агрессия уята, җинаятьче сыйфатларын тудыра. Ничек уйлыйсыз, уенчык мылтык җинаятьче тәрбияли аламы? Наилә БӘШИРОВА, “Жасмин” психология үзәге белгече:   – Өч яшендә әле бала үзенең нинди уенчык белән уйнавын тиешенчә аңлап бетерми. Мылтыкмы ул, әллә инде машинамы – бала аны фәкать уенчык итеп кенә кабул итә. Бу чорда әле ба­ла­ның дөньяны кабул итү дә­рәҗәсе тиешенчә формалашып бетмәгән була. Уенчык мылтыктан атканда да ул аны кемгәдер начарлык эшлим, авырлык китерәм дигән уй белән эшләми – кулына уенчыгын ала да ата. 14 яшьлек бала турында сүз барганда, ул моны ниндидер явыз ният белән эшләгәндер дип шик­ләнергә була әле. Компьютердагы атышлы уенна­р­ның зыяны бик зур. Сәгать­ләр буе компьютер каршында кем­гәдер атып, кемнедер яралап утырган баланың психикасында тайпылышлар булмый калмый. Ә менә гади генә уенчык мылтыкның бер­нинди зыяны да юк.   Алия ИСРАФИЛОВА, җырчы:   – Минем улым машиналар белән уйнарга ярата. Машина моделе чын прототибына күбрәк охшаган саен, ул аны ярата төшә. Ин­глиз­ләрдә, бала тәрбияләп, вакытыгызны бушка уздырмагыз, алар барыбер сезгә охшаячак, шуңа иң элек үзегезне тәрбияләгез, дигән әйтем бар. Уенчыкларга карата күп­тән ниндидер үзгәреш­ләр кирәк иде. Кибет киш­тәләрен әллә нинди куркыныч хә­шәрәт геройлар бас­кан. Мыл­тыкларны үзгәртеп кенә яхшы нәтиҗә булыр дип уйламыйм. Әмма балалар тәр­бияләүне медиа-тирә­лектән алып кибет киштә­ләренә кадәр җыештырудан башларга кирәк.   Рөстәм ГАЙЗУЛЛИН, Кәрим Тинчурин исемендәге Татар дәүләт драма һәм комедия театры артисты, ике малай әтисе:   – Мылтык белән уйнаудан гына җинаятьче булып үсәләрме икән?! Бәлки, ки­ресенчә, балачагында уенчыклардан мәхрүм ителгән­нәрнең психикасы дөрес формалашмыйдыр? Аннан мылтык, пистолетны җина­ять­челәр генә түгел, полиция, солдат, хәрбиләр дә куллана. Үзебез дә – мылтык тотып уйнап үскән малайлар! Бер дә җинаять кылу теләге туганы юк. Малаймы, яшүс­мерме ул, ир-егетме – барысына да корал җене кагылгандыр инде. Улларыма килгәндә, алар, әлбәттә, пистолет, мылтык белән уйнарга ярата. Полиция хезмәт­кә­ре булып, бер-берсен куып йөриләр йә миңа килеп, документ тикшергән булалар. Тик бер кагыйдә бар. Коралны кешегә төзәргә ярамый! Бу хакта гел аңлатулар үт­кәрәм. Компьютерда атыш­лы, канлы уеннар уйнауны тыям, бездә моңа рөхсәт юк. Мылтык белән уйнаудан тыш улларым лего җыярга да ярата.   Рәзинә СИБГАТУЛЛИНА, тәрбияче (Нурлат районы):   – Уенчык мылтык бала психологиясенә тискәре йогынты ясый дип кистереп кенә әйтеп булмый. Бу мәсьәләнең ике ягы бар. Мылтык белән атып та, сакланып та уйнап була бит. Кечкенә чагында улымның уенчык мылтыклары бик күп иде. Аларның берсен дә үзебез алмадык, бүләк итеп бирделәр. Тик баланың аларга электән үк исе китмәде. Бер яшеннән бирле конструкторлар җыеп уйный иде ул. Эре детальле легодан башлаган идек, соңрак вак детальлесенә күчтек. Бу мавыгуы мәктәпкә кергәч тә дәвам итте. Бүген ул мәк­тәптәге лего җыю түгә­рәгенә йөри. 56 | 18.04.2015 (полный текст новости)

  • 2015-04-21 02:16 “Башымны кисәргә бирәм...”
    20.04.2015 Җәмгыять Ике ел элек Италия хирургы, танылган трансплантолог Серджио Канаверо кеше башын күчереп утырту буенча дөньяда беренче операция ясарга әзер булуын белдергән иде. Һәм тиздән шундый операция ясалачак. Хирургның беренче пациенты Русия кешесе – Владимир шәһәрендә яшәүче 30 яшьлек Валерий Спиридонов булачак. Валерий – тумыштан гарип, аның аяк-куллары йөрми, ул бары тик башын һәм кул бармакларын гына бераз селкетә ала. Табиблар аның әти-әнисенә балагыз ике яшькә җиткәч үләчәк дигән булганнар. Ләкин ул һаман яши. Алай гына да түгел, Валерий мәктәпне алтын медальгә тәмамлаган, университетның көндезге бүлегендә укып чыккан. Бүген ул өеннән чыкмыйча гына Мәскәүнең бер компаниясендә программачы булып эшли һәм үз шәһәрләре өчен шактый югары хезмәт хакы ала. Моннан тыш егет Владимир өлкәсе думасы депутаты ярдәмчесе дә. “Профессор Канаверо турында ишеткәч, мин интернеттан аны эзләп таптым һәм хат яздым. Бәхеткә, инглизчә яхшы беләм. Ул нәкъ минеке кебек диагнозлы кеше эзләгәнлеге турында әйтте. Шуннан бирле без аның белән аралашып торабыз. Хирург бу операциянең куркыныч булуы турында кисәтте, үлеп китүең бар диде. Ләкин мин ризалаштым, чөнки болай да үлемгә таба барам бит, сәламәтлегем һаман начарлана”, – ди Валерий. Операция 36 сәгатькә сузылачак икән һәм аны барлыгы 150ләп кеше берничә сменада башкарачаклар. Аннары егет бер ай комада ятачак, тагын бер ел тернәкләнүгә китәчәк. Валерийның башын гәүдәсеннән өзеп алачаклар да, башы имгәнүдән үлгән кешенең яки асып үтерелгән берәр җинаятьченең гәүдәсенә ялгап куячаклар. Операциянең уңышлы чыгу ихтималы бик кечкенә: 17 мең очракка 1 генә. Әлеге уникаль тәҗрибә 12 миллион долларга төшәчәк икән (әлбәттә, спонсорларны җәлеп итәчәкләр). Быелның җәендә профессор үзенең бу проектын АКШта узачак нейрохирурглар конгрессында тәкъдир итмәкче. Анда ул Валерийны да чакырган. Операция көне шуннан соң билгеләнәчәк.   Сүз уңаеннан. 1926 елда профессор С.Брюхоненко этнең башын гәүдәсеннән аеру тәҗрибәсе уздырган. Ясалма кан әйләнеше аппараты ярдәмендә әлеге баш гәүдәдән башка 1 сәгать 40 минут яшәгән. Ул хәтта ризык кисәге дә ашаган. 1954 елда икенче бер хирург Владимир Демихов этнең башын сау-сәламәт икенче эткә күчереп утырту эшенә керешкән. Шул рәвешле ул берничә ел эчендә ике башлы 20ләп эт ясаган. Иң уңышлы дигәне – ике башлы бер эте бер ай яшәгән.  14 | (полный текст новости)

  • 2015-04-21 02:16 Профессор Альберт Әбделмәнов: «Ришвәт тәкъдим иткәч, «5»лелек белгән студентларга «3»ле куйдым»
    20.04.2015 Мәгариф «Җир кешесе түгел ул. Бөтен физиклар шундый буламы икән, һавада оча сыман, акча, байлык, затлы кием-салым да кызыксындырмый аны, яраткан фәне – физика белән генә яши», – ди якыннары 77 яшьлек Альберт абый турында. Чынлап та шулайдыр бу. 50 елдан артык Казанның төрле югары уку йортларында студентларга белем биргән галим әле берәр ел элек кенә лекцияләр укудан туктаган. Репетиторлык эшен дә хәзергә калдырып торырга туры килгән әле аңа. Барысы да докторлык диссертациясен язу максатыннан. Альберт абый Әбделмәнов тумышы белән Казаннан. Кечкенәдән физика, химия белән кызыксынып үскән. Шуңа да мәктәпне тәмамлауга, Казан дәүләт химия-технология институтына укырга кергән.   Профессор үз гомерендә бер тапкыр да ришвәт алмаган. Берсендә студентлар акча тәкъдим иткәч, хәтта «биш»легә генә укучыларның да зачет кенәгәләренә «өч»ле куеп чыгарган. Шул рәвешле егетләргә, кызларга «сабак» биргән. Альберт абый яшь чагында Казахстанда Химия-технология  институтында да ректор вазифасын башкарган. «Ул чакта да сессия, укырга керү вакытлары башлангач, йә командировка алып китә идем, кеше күзенә күренмәскә тырыштым, ришвәт тәкъдим итмәсәләр ярар иде дип күп очракта качып йөрергә туры килде», – дип искә ала.    – Тишек носки белән йөрсәм йөрим, әмма кешенең бер тиененә дә кагылмыйм, – ди ул.    Альберт абый үзе турында сөйләгәнне, мактаганны бер дә яратмый. Гадел, намуслы булу кебек сыйфатлар, мөгаен, аңа әтисеннән күчкәндер.   Әтисе Гата ага Бөек Ватан сугышы елларында Казан дары заводында баш инженер булып эшләгән. Аның күпләгән автор таныклыклары әле бүген дә Альберт абыйда саклана. Эшендә күрсәткән уңышлары өчен  маршал Жуковтан рәхмәт хаты да бар.    Сугыштан соң Гата ага Татарстан май комбинатының директоры булып эшләгән, аннары озак еллар Татарстанның сәнәгать һәм сәүдә министры урынбасары булган.    Альберт абый көн саен диярлек китапханәгә бара, минем белән дә озак сөйләшеп тора алмады ул, китаплары янына ашыкты,   имтиханнар тапшырып йөри икән. «Диссертация­не уңышлы яклап чыксам, тагын бер максатыма ирешер идем», – ди.   Фотода: Альберт абый хатыны Әнвәрә апа белән. Эльвира МОЗАФФАР | (полный текст новости)

  • 2015-04-21 02:16 Венера Ганиева: Сәхнә теләсә кем урыны түгел
    20.04.2015 Мәдәният Татарстанның һәм Россиянең халык артисты Венера Ганиева татар эстрадасындагы хәлләргә объектив бәя бирү белән генә чикләнмичә, мәсьәләне хәл итү юлларын да күрсәтә. Юбилей көннәрендә халыкның яраткан җырчысы, шәкертләренең үткен остазы нинди уй-фикерләр белән яши? Әңгәмәдә ул шул хакта да бәян итте. – Иҗатташ дусларыгыз Сезне хисчән, хәтта беркадәр дуамал, әгәр иҗатын чагылдырыр өчен яңа алым уйлап чыгарылса, ул, һичшиксез, аны башкарып чыгачак, диләр. Сез килешә­сезме? – Иҗат кешесе эзләнмәсә, нинди дә булса яңалыкка омтылмаса, үсүдән туктар иде. Тавышка килсәк, ул ниндидер тембрны эзләү булыр иде. Йә булмаса үзеңне төрле жанрда сынап карап була. Менә шундый максатларың булмаса, тормышның кызыгы калмый. Максатыма ирешер өчен җирне сөреп алга барам. Уңышка ирешү юллары катлаулырак булган саен кызыграк. Төрле жанрда эшләү – тавышны бөтен яктан сынап карау дигән сүз. Ә нигә сынамаска? Опера җырчысы 20 елдан лаеклы ялга озатыла. Ләкин бит дәрт ташып торганда, эшләргә теләк булганда иҗатка нокта куеп булмый. Бу хакта алдан ук уйлана идем: опера сәнгате белән генә чикләнмичә, романслар, халык җырлары, классик һәм заманча әсәрләр дә җырладым. Иҗади тәҗрибәләр истә калырлык булды. Әйтик, Камал театрының легендар режиссеры Марсель Сәлимҗанов мине “Риголетто” премьерасында күреп алып, “Зәңгәр шәл” спек­таклендә Мәйсәрә роленә чакырды. Спектакльне Камал театрының яңа бинасы ачылу тантанасында куйдык. Бу – иҗатымны баеткан бик матур бер мизгел булды.   – Мәйсәрә – тавыш мөмкин­лекләрен, шул ук вакытта артистлык сәләтен сыный торган образ. Кызганыч, замана Мәй­сәрәләрендә тавыш булса, артистлык сәләте ярлы яисә киресенчә була...   – Артистлык сәләте бөтен кешегә дә бирелми. Ә бит җыр да кечкенә спектакльне хәтерләтә. Сәхнәгә чыккансың икән, синдә тамашачыны җәлеп итү, сихерләү сәләте булырга тиеш. Тамашачыны үз артыңнан ияртеп бару көче булмаса, сәхнәгә чыгуның кирәге бармы икән? – Туган көн бәйрәмегез дәвам итә. Дусларыгыз, хө­күмәт тарафыннан бу кадәр игътибар булыр дип көткән идегезме?   – Яшәүнең бик матур чорына килеп җиттем. Миңа бик зур хөрмәт күрсәтелде. Дуслар, туганнар тарафыннан гына түгел, хөкүмәт тарафыннан да игътибар зур булды. Республика башлыгы Рөстәм Миңнеханов Хөкүмәт йортында кабул итте, Казан шәһәре мэры Илсур Метшин, ТӨРЕКСОЙ оешмасы тәбрикләде. Бу бит утыз елдан артып киткән иҗатыма бәя бирү, тәҗрибәмне хуплау дигән сүз. Гомер буе бюджет оешмаларында эшләдем һәм эшлим, бизнес белән шөгыль­ләнмәдем. Бүген мин опера театрында яшь та­лантларның кураторы, аларны спектакльләргә әзерләүдә катнашам һәм шушы эшемнән зур канәгатьлек алам. Мәдәният университетында шәкертләрем белән эшләү дә тормышымны баета.   Менә шул хезмәтемә бәя алу – ул алга таба эшләргә көч, дәрт бирә. Бик күп котлаулар кабул иттем. Америкадан, хәтта Австра­лиядән һәм башка илләрдән котлау телеграммалары килде. “Пирамида” күңел ачу комплексында узган концертыма да чит төбәк­ләрдән килгән кунаклар шактый иде. Шул көнне Теләче районының мактаулы гражданы иттеләр, анысы да күңелле булды. Әле дә котлыйлар. Игътибар кирәгеннән күб­рәккә китте бугай инде. Хө­күмәтебезгә, җитәкче­леккә, мил­ләттәшләремә бик зур рәхмәт. Бу – тагын да рухланып эшләргә этәр­геч булды. Шушы күтәренке рух 22 апрельдә М.Җәлил исе­мендәге опера һәм балет театрында узачак иҗат кичәмдә ярдәм итәр дип уйлыйм. Бу инде классик юнәлештәге чара булачак. Анда “Башмагым”, “Шагыйрь мәхә­б­бәте”, “Риголетто”, “Тра­виата” спектакльләреннән өзек­ләр тәкъ­дим ителәчәк. Кызыклы һәм эчтәлекле кичә көтелә. Бик дулкынланам. Чөнки күңелгә чал төс кермәсә дә, яшь дигәнең бара. – Рөстәм Миңнеханов Сезне тәбрикләп машина ачкычы тапшырды. Утырып караганыгыз бармы әле?   – Аның төсе, җиңеллеге, уңайлыгы миңа бик ошады. Үзем руль артына утырмыйм. Иремә баштан ук, үземә үзем шофер буласым килми, әйдә, мин җырчы гына булып калам, дигән идем. Ул ризалашты һәм көндәлек эш графигын миңа җайлаштырып төзи башлады. Аңа ике энем дә ярдәм итә. Бу яктан мин бик бәхетле, өч шоферым бар (көлә). Алай да машинаны авылга кайтканда йөртеп карадым – бик ошады. Әмма машина йөртү – ирләр эше дип саныйм.   – Беренче остазыгыз Нәҗип Җиһановны искә алыйк әле. Сез аны язмышымда бик зур роль уйнады дип әйткән идегез.   – Нәҗип Җиһанов турында ярдәм итте дип әйтү генә аз булыр иде. Ул бит минем киләчәгемне хәл итте. Консерваториягә керү имтиханын “икеле”гә бирдем. Документларны кире алырга килгән җирдән күреп алды ул мине. Аның өметен акладым дип уйлыйм. Әйбәт укыдым, аннан опера театрына алдылар. Нәҗип Җиһанов белән очрашуны Аллаһ Тәгаләнең бер рәхмәте дип кабул итәм.   –  Сез үзегез дә шундый ук эш эшлисез бит. “Сандугач” республика бәйгесе оештырып, анда җиңүчегә бюджет урынына укыр­га керү мөмкинлеген би­рәсез.   – Һәрбер җырчы үз исемендәге бәйге оештырырга хыялланадыр инде ул. Ләкин аны башкарып чыгар өчен бик зур тәҗрибә таләп ителә. Оештыру җиңел эш түгел. Әмма ул саваплы гамәл. Быел “Сандугач” икенче мәртәбә узды. Узган елны Гөлсирин Абдуллина җиңгән иде. Быел Башкортстаннан Алия Карачурина шушы бәхеткә иреште. Катнашучылар күп булды, Россиянең төрле төбәкләреннән, хәтта Кытайдан да катнашырга теләк белдерүчеләр бар. Сәләтле балаларның барысын да барлап, билгеләп үтәргә тырыштык. Лауреат, дипломант булдылар, бүләкләр алдылар. Бәйгене оештыруга Мәдәният министрлыгы, Татарстан Президенты каршындагы мәдәниятне үстерүгә ярдәм фонды ярдәм итте. Бу җәһәттән Әсгать Сәфәровка, Айрат Сибагатуллинга, мәдәният һәм сәнгать университеты җитәк­челегенә рәхмәтемне белдерәм.   – Иң яраткан партияләр янәшәсендә күңелгә бик үк ошап бетмәгәннәре дә була. Шуларны искә төшерик әле.   – Нинди генә партиягә алынсаң да, син шуның эчендә яши, шул образ кебек кылана, фикерли башлыйсың. Бер караганда, бу бик җиңел, шул ук вакытта авыр эш. Мәсәлән, Джильда ролен уйнаганда мин Венера Ганиева түгел инде. Виолетта, Марфа, Разина һәм башка рольләр белән дә нәкъ шулай ук. Сәхнәдә башка язмышны уйнау, җырлау бик зур җаваплылык таләп итә. Син тамашачыны Джильда бул­ганыңа инандырырга тиеш. Кайвакыт рольгә шулкадәр биреләсең ки, бер генә мизгелгә “уянып” китеп, абау, Венера, синме соң бу, дип сискәнеп китәсең. Рольгә ачкыч таба белү – остазларымның да хезмәте. Нияз Даутов, Валентина Лазько, Клавдия Щербинина – алар барысы да миңа ышанды һәм көчләрен кызганмады. Бүген ирешелгән кадәресендә аларның да өлеше зур. Күңелгә ятып бетмәгән образ исә Римский-Корсаковның “Снегурочка” операсындагы Кар кызы иде. Табигатем белән кайнар кеше булгач, хисле рольләрне үз итәм. Ә бу – салкын, дөньяга бернинди хис белдерми, мәхәббәтнең нәрсә икәнен дә белми торган образ. Мәхәб­бәтнең асылына төшенгәч кенә эреп юкка чыга. Йә, нинди партия инде бу? Эчке халәтемә бөтенләй туры килми, холыкны чагылдырып булмый. Шулай да, тора-бара бу партия дә ошый башлады. Ә иң яраткан рольләрем исә – “Травиата” операсында – Виолетта, “Риголетта”да – Джильда, “Царьская невеста”да – Марфа.   – Ә “Шагыйрь мәхәббәте”?   – “Шагыйрь мәхәббәте” – ул аерым бер тарих. Мин бу әсәрне үзгә бер хис, наз белән кабул иттем. Зәйтүнә роле миңа бик якын. Ул минем соңгы партияләрнең берсе иде. Дөрес, аны әле дә җырлый алам, ләкин җырламыйм. Чөнки Зәйтүнәгә 13 яшь, ә Венера Ганиевага 60 инде... Яшь арасы бик күп, шуңа күрә аерым кичәләрдә “тәм­ләп” өзеген башкару белән генә чикләнәм. Гәрчә яшьләргә караганда хислерәк, образны аңлабрак җиткерә алсам да. Минем бурыч  татар халкына якын Зәйтүнәне иҗат итү иде. Ә бу телнең бөтен нечкәлеген тоеп, милләтеңнең үзенчәлеген белеп, үткәнен-бү­генгесен күзаллаганда гына барып чыга. Сүзнең бер иҗеген генә дөрес әйтмә, мәгънә үзгәрә, татар хәрефләрен әйтә белмәсәң, җыр имгәнә.   – Үзегез кебек үк тәҗри­бә­дән курыкмаган, кыю шә­керт­ләрегез бармы?   – Шәкертләргә, җырчы мобиль булырга тиеш, дип гел әйтеп киләм. Уңышка ирешәсең килсә, бер өлкә белән генә чикләнергә ярамый. Эстрадада гына да күпме жанр бар: ретро җырлар, классик әсәрләр, заманчасы һәм башкалар. Әмма тавыш классик әсәр­ләрдә ныгый. Укучыларымның һәрберсе үзенчәлекле. Опера театрында, дәүләт хорында, җыр һәм бию ансамблендә, фольклор ан­самблендә эшләүче шәкертләрем байтак. Эстрада юнәлешен сайлаган укучыларым Раяз Фасыйхов, Марсель Вәгыйзов, Лилия Муллагалиева, Алсу Хәбибуллина һәм башкалар – һәрберсе үзенчәлекле, төрле алымнарны уңышлы кулланалар. Әйтик, Раяз халык җыр­ларын да, заманчасын да үтемле башкара, классик әсәрләр, романс­ларны да яратып җырлый. Мөнир Рахмаевны карагыз: сикерә-си­керә тамашачыны кыздыра да акапелла башкарып уйга сала, Рөстәм Яхин әсәрләре белән сокландыра.   – Киң кырлы шәхес булып ирешсен өчен булачак артист белән ничек эшләргә, нинди алымнар кулланырга соң? Юкса тавышы белән остазын кабатлаудан узмаучылар байтак бездә...   – Аның юлы бер генә: укучыны шәхес итеп кабул итү, табигать тарафыннан салынган күркәм сыйфатларны үстерергә тырышырга кирәк. Гадәттә кешене ватып, аны яңача төзергә омтылалар. Сындырылган кешедән артист әвәләп булмавы ахырда ачыклана үзе. Тик ул вакытта соң була инде.   – Эстрада хәлен халыкара бәйгеләр аша аңлап була. “Евро­видение”гә омтылу, “Тө­рек­видение”дәге чыгыш халә­тебезгә анализ ясарга мөм­кинлек бирде. Сез нинди кимче­лекләр күрдегез, киләсе елда катнашсак, нәрсәләргә игътибар итәргә кирәк булачак?   – “Төреквидение” бәйгесе беренче тапкыр Төркиядә үткәрел­гән иде. Анда минем шәкертем Алинә Шәрипҗанова дүртенче урынны алды. Узган ел Казанда Айдар Сөләйманов икенче урын алды. Беренче урынны алган Казахстан кызы белән чагыштырганда, ул башкарган җырда тавыш мөмкинлеген күрсәтү аз иде. Ә бит ул – бик сәләтле, музыкаль егет. Шуңа күрә бу бәйгегә бүгеннән әзерләнә башларга кирәк дип саныйм. Юбилей уңаеннан кабул иткәч, Рөстәм Миңнеханов та эстрада турында сүз кузгатты. Икенче урында торган зур милләт дип әйтәбез икән, безгә эстраданы күтәрергә һәм аның дәрәҗәсе төрки кардәшләр алдында горурланып күрсәтерлек булырга тиеш. “Төреквидение” мисалында мин мәсьәләне болай хәл итәр идем: җырчылар арасында кастинг үт­кәреп, аларны башкару осталыгы, артистлык җәһәтеннән бик зур өйрәтү эшләрен башлап җибә­рергә.  Артист бит ул тама­ша­чы­ның күңелен ачудан бигрәк, тәр­бия эшен башкарырга тиеш. Зә­выкны исә җырлый белгән һәрбер кеше дә тәрбияли алмый. Без – моңлы һәм җырлый белә торган халык. Әмма җырлый бел­гән бар кеше дә сәхнәгә менә алмый. Тиеш тә түгел. Кызганыч, бездә әлегә әзерлеклесе дә, чиле-пешлесе дә сәхнәдә. Болай дәвам итә алмый. Фонограмма мәсь­әләсен генә алыйк, югары сыйфатлы фонограммалар бармак белән генә санарлык. “Төрек­видение”гә килсәк, кием дизайнерлары, ша­гыйрьләр, композиторлар, аран­жировка ясаучылар арасында да бәйге үткәрмичә булмый. Арзанлы такы-токы җырлар, ташка үлчим башкару, зәгыйфь тавышлар чоры үтте инде.   – Бу мәсьәләне хәл иткәндә үзегез ничек катнашыр идегез?   – Президент кабул иткән көнне дә бу мәсьәлә күтәрелгәч, аны хәл итүдә катнашырга бурычлымын дип саныйм. Худсоветның рәисе булыр идем һәм бөтен көчемне, тәҗрибәмне кулланыр идем. Гөлинә ГЫЙМАДОВА 56 | 17.04.2015 (полный текст новости)

  • 2015-04-21 02:16 Театрда нәрсә рөхсәт ителү һәм нәрсә рөхсәт ителмәү турында сөйләшү булачак
    20.04.2015 Мәдәният Камал Театры һәм “Смена” заман мәдәният үзәге “Театраль лекторий” дип аталган уртак проектларын дәвам итә. Әлеге проект кысаларында Камал театрының әдәби бүлек мөдире Нияз Игъламов һәм театрның баш режиссеры Фәрит Бикчәнтәев белән очрашулар үткән иде. 29 апрельдә 18.00 сәгатьтә “Смена”да театр тәнкыйтьчесе Нияз Игъламов һәм дин әһеле, ТРның Җәмәгать Палатасы әгъзасы Рөстәм Батров катнашында “Театрда нәрсә рөхсәт ителә һәм ителми?” дигән темага әңгәмә-бәхәс үтәчәк. Соңгы арада Россия театрлары хакында халыкта төрле фикерләр йөри: бөтенесенең телендә  Мәскәүнең Театр.doc хәлләре, Новосибирск опера һәм балет театрының “Тангейзер” спетакле хакындагы каршылыклы фикерләр, Кирилл Серебренниковның  Гоголь Үзәгенә сәнгать җитәкчесе итеп куелуы белән бәйле тавыш-гаугалар... Казанда әлегә мондый күренешләр күзәтелми, ләкин аның кайбер билгеләре инде сизелә. Камал Театрының баш режиссеры Фәрит Бикчәнтәевны соңгы спектакльләреннән соң милли театрны “үтерүдә” гаеплиләр. Шуны да билгеләп үтәргә кирәк: мондый гаепләүләрдән Казанның башка театрлары да читтә калмый.  Театрда нәрсә рөхсәт ителә һәм ителми? Иҗатчы өчен чикләр куелганмы? Сәнгатьтә гомумән чикләр булырга тиешме? Камал Театрының әдәби бүлек мөдире, театр тәнкыйтьчесе Нияз Игъламов һәм дин әһеле Рөстәм Батров әлеге сораулар хакында ачыктан-ачык фикер алышырга чакыра.   | (полный текст новости)

  • 2015-04-21 02:16 Тукай каберендә дә хата булгач инде... (ФОТО)
    20.04.2015 Мәдәният Күптән түгел бер төркем татар язучылары һәм зыялыларының Тукай каберенә чәчәкләр салуыннан фоторепортаж элгән идек. Роза Мифтахова исемле укучыбыз бер детальгә игътибар иткән. "Татарча хатасыз" акциясенә мисал җыючыларга Тукай каберенең фотосын да аласы иде. Башка очракта тыныш билгеләренә күз йомарга да була, тик бу бит Тукай кабере!" - дип яза ул.   "Тукай үзе ул өтерләрне куймаган, дип акланырлар иде, ләкин бит алар русча текстта да куелмаган!" - дип аптырый Роза ханым. Чыннан да, Габдулла Тукай кабер ташында язылган шигъри юлларда тыныш билгеләрен куеп тормаганнар. Татар вариантында да, рус вариантында да. Әллә бу хәзер хатага саналмыймы? Ничек уйлыйсыз?      Казанда Габдулла Тукайны искә алу чарасыннан ФОТОрепортаж: matbugat.ru/news/?id=11560 Шамил АБДЮШЕВ фотолары.   --- --- | 20.04.2015 (полный текст новости)

  • 2015-04-21 02:16 Татарстанда көчле җил һәм юеш карлы ҺАВА ТОРЫШЫ сакланачак
    20.04.2015 Җәмгыять Татарстанда бүген көчле җил, буран һәм юеш кар күзәтелде. Аномаль һава торышы республика территориясендә көньяк-көнбатыш циклонлы өермә көчәю белән бәйле. Төнлә көчәйгәндә җилнең тизлеге секундына 21-26 метрга кадәр җитәчәк. "Циклонлы өермәнең республика хәрәкәте барышында циклон тирәнәйгән һәм активлашкан. Андый актив хрәкәт, кагыйдә буларак, көчле җил, катнаш явым-төшемнәр, шулай ук тимерчыбыкларга һәм агач ботакларында юеш кар ябышу, кыска вакытлы бураннар, күз күреме начарлану белән үрелеп бара", - диелгән ТР Гидрометеорология һәм әйләнә-тирә мохит мониторингы идарәсенең ашыгыч хәбәрендә.   Иртәгә көндез дә көчле җил саклана, көчәйгәндә секундына 17-22 метрга кадәр җитәчәк. Вакыты белән юеш кар һәм яңгыр рәвешендән явым-төшемнәр күзәтелергә мөмкин. Төнлә республикада 4 градус җылыдан 1 градуска кадәр салкын, көндез 4-9 градус кадәр җылытачак.   22 һәм 23 апрельдә тотрыксыз һәм салкын һава торышы саклана, вакыты белән катнаш явым-төшемнәр көтелә. Төнлә һәм иртән юлларда бозлывык барлыкка килергә мөмкин. Көндез термометр баганалары 3-10 градус җылыны күрсәтәчәк.  --- --- | 20.04.2015 (полный текст новости)

  • 2015-04-18 10:58 Аның кадәр акчам юк, доктор! - Ә күпме бар?
    16.04.2015 Медицина Түләүсез сырхауханәнең чиратларында талоннар өчен сугышып арыгач, танышым түләүлесенә киткән. Телевизордан көн-төн рекламаланган бер клиникага барып кайткач, андагы хезмәткәрләрне «чегәннәр» дип атады бу. Фотосурәте клиниканың беренче катындагы «почетлы табиблар» исемлегендә булган хезмәткәр – чын табибларны кимсетмәс өчен, шулай атыйм әле – белән моның аралашуын язам. Пациент белән доктор сөйләшүенә караганда, чүпрәк сатучы чегән белән сатып алучыныкы төслерәк ул. Кайсы җире авыртканын сораган, анализларын караган, бик эшлекле кыяфәт белән клавиатурада нәрсәдер яза ди үзе. Аннары диагнозын әйтеп биргән – бу бик куркыныч чир икән. Әмма дәвалап була. Турыдан бәргән бу: – Дәвалау курсы 38 мең, хәлегез җиңеләячәк, дөрес, ярты елдан тагы килергә туры киләчәк. Әмма безнең даими клиентларга ташламалар бар...   – Теге ни, доктор, 38 мең бик күп, аның кадәр акчам юк...   Доктор да төшеп калган егет түгел:   – Ә күпме бирә аласың?   Ул арада «үзең белән күпме акчаң бар» дип кызыксына башлаган. Кесәгә генә керми инде ди. Акча юк дигәнне ишетми, дәвалау курсын башлап җибәрүен игълан иткән, рецепт та яза башлаган. Бик сирәк һәм кыйммәтле дарулар, имеш, клиниканың үз даруханәсеннән алса, ташлама белән алып булачак икән. Зур акчадан өреккән танышым да алданмагаем дип, куркуыннан «чегән»не күзәтә икән. Никтер гел компьютер экранына карый ди доктор дигәннәре.   Бәхетенә, кемдер кереп, докторны чакырган. Танышым чыгып качмаска вәгъдә биргәч кенә табиб дигәннәре чыгып киткән.    Танышым бик кызыксынучан кеше буларак, әдәп саклап тормаган, компьютер экраныннан үрелеп, нәрсәләр язганын караган. Караса-а!!! Моның симптомнарын интернеттагы «Яндекс» сайтына язып эзләгән дә диагноз куйган икән бу! Интернеттан карап, диагнозын куйган, шуннан ук даруларын да язып алган.   Качкан бу. Соңрак ачыкланганча, «яндекс диагноз» дөрес булып чыкмаган...   Мондый хәлгә аптырыйсы да юктыр – түләүсез медицина бар ул, әмма сине түләүле медицинага яшәү шартлары төртеп кертә. Ә адым саен ачылган медицина үзәкләренә, ишегалды саен икәү булган стоматология клиникаларына каян табиб табып бетермәк кирәк? Менә җыялар кем эләгә шуны. Ә клиникалар табыш китерсен өчен, күп клиент кирәк тә түгел – андагы бәяләр аз санлы клиентлар белән дә табышка эшләргә мөмкинлек бирә. Ә авыру, чын диагнозын ачыклаганчы, ыштанын салачак, чире тышка бәреп чыккач кына диагнозы беленәчәк.   Дәүләтнең бу өлкәдә тәртип салачагы юк. Андый контрольне көтү дә урынсыздыр.    Скандинавия илләрендә, мәсәлән, мондый өлкәләрне халык контрольдә тота. Һәр кеше нинди дә булса иҗтимагый оешмада әгъза булып тора, нинди дә булса өлкәгә күзәтчелек итә. Бездә моңа ерак – башкалар кылган кыек эшне күрмәскә тырышабыз да, үзебез берәр кыенга тарысак, ришвәт биреп котылу ягын карыйбыз. Клиникаларда жалу кенәгәсе кебек системаны да кертә алырлар иде, анысы да юк.    Шуңа да телисеңме-юкмы, сайлыйсың:  яки озаклап шәхси клиникада эшләүче намуслы табибны табасың, яки түләүсез клиникадагы озын чиратларда көнеңне уздырасың, яки интернеттан үзеңә диагноз куясың, яки аптекага барып, зарыңны сөйлисең – алар табып бирәләр шәп даруны...    Әмма бер нәрсә хак – кеше чынлап торып яшәргә теләсә, түләүле медицина да көчсез. Рәмис ЛАТЫЙПОВ | (полный текст новости)

  • 2015-04-18 10:58 Татарстанда яңа дәүләт бүләкләре булдырыла
    16.04.2015 Җәмгыять Тиздән Татарстанда яңа төр дәүләт бүләкләре барлыкка килергә мөмкин. Бүген республиканың Дәүләт Советы депутатлары шул турыдагы закон проектын беренче укылышта карады. Әлеге документны парламентка Татарстан лидеры Рөстәм Миңнеханов шәхсән үзе керткән. Гомумән алганда, әлеге закон проекты “Татарстан Республикасында халыкка адреслы социаль ярдәм турында” һәм “Татарстан Республикасы дәүләт бүләкләре турында”гы законнарга үзгәрешләр кертүне күз алдында тота. Документ кысаларында республикада дәүләт бүләкләренең яңа өч төре барлыкка килергә тиеш.   - Хәзерге вакытта республикада Татарстан алдындагы казанышлар белән бәйле бары тик бер генә орден бар. Билгеле булганча, соңгы елларда республика актив рәвештә камилләшә, россиякүләм һәм халыкара дәрәҗәдә дә аның абруе артканнан-арта. Бу исә Татарстанның дәүләт бүләкләре системасына үзгәрешләр кертү таләбе куя, - дип әлеге закон проектының мөһимлегенә басым ясады Татарстан Президентының дәүләт-хокукый идарәсе җитәкчесе Фәридә Волкова.   “Дуслык” ордены, “Татарстан Республикасы алдындагы казанышлары өчен” орден медале, “Татарстан Республикасының Атказанган яшьләр сәясәте өлкәсе хезмәткәре” мактаулы исеме кебек бүләкләргә хәзер тәфсилләбрәк тукталырбыз.   “Дуслык” ордены турында...   “Дуслык” ордены белән Татарстанның халыкара абруен күтәргән, башка төбәк һәм чит илләр белән элемтәләрне ныгытуга зур өлеш керткән затларны бүләкләячәкләр. Бу бүләккә сәүдә, икътисади, фәнни һәм мәдәни тармакларда зур эшләр башкарган, инвестицияләр җәлеп итү өлкәсендә, хәйрия һәм җәмәгать эшчәнлегендә активлык күрсәткән һәм шул рәвешле Татарстанның үсү һәм камилләшүенә ярдәм иткән затлар да лаек була ала. Шунысын да билгеләп үтү кирәк, “Дуслык” ордены белән россиялеләр генә түгел, ә чит ил кешеләре һәм гражданлыгы булмаган затлар да бүләкләнә ала.   Әлеге орденны тагу кагыйдәләренә килгәндә, ул күкрәкнең сул ягына урнаштырыла. Әгәр дә кешенең Россия Федерациясе, СССР орден-медальләре һәм “Татарстан Республикасы алдындагы казанышлары өчен” ордены булса, әлеге бүләк алардан соң тагылырга тиеш.   “Татарстан Республикасы алдындагы казанышлары өчен” орден медале турында...   Билгеле булганча, хәзерге вакытта “Татарстан Республикасы алдындагы казанышлары өчен” ордены республиканың иң югары дәүләт бүләге булып санала. Закон проекты исә шундый ук исемдәге орден-медален булдырырга тәкъдим итә. Шул рәвешле, Татарстанда иң югары статуска ия дәүләт бүләгенә лаек булу өчен, башта “Татарстан республикасы алдындагы казанышлары өчен” орден медале белән бүләкләнү таләп ителәчәк.   - Шәхси затларны орден белән Татарстан каршындагы аерым казанышлары өчен генә бүләкләсәләр, орден медале исә республика дәүләтчелеген үстерү, гражданнарның хокукларын һәм ирекләрен тәэмин итү, икътисад, мәдәният, сәнгать, спорт һәм башка шундый тармакларны камилләштерүгә зур өлеш керткән өчен биреләчәк, - дип ассызыклады Фәридә Волкова.   Шул ук вакытта, әлеге дәүләт бүләге җәмәгать тәртибен саклаганда, хәрби, гражданлык һәм хезмәт бурычларын башкарганда гомерен куркыныч астына куйган, кыюлык һәм батырлык күрсәткән затларга да тапшырылачак. Җәмәгать һәм хәйрия эшчәнлегендә актив катнашу да әлеге орден медален алуга шарт була ала.   “Татарстан Республикасының Атказанган яшьләр сәясәте өлкәсе хезмәткәре” мактаулы исеме турында...   “Татарстан Республикасының Атказанган яшьләр сәясәте өлкәсе хезмәткәре” мактаулы исеменә килгәндә исә, аны гамәлгә куюның максаты – яшьләр сәясәте өлкәсе хезмәткәрләренең бу эшкә керткән өлешен бәяләү, аларның хезмәт һәм иҗади активлыгын стимуллаштыру.   - Хәзерге вакытта яшьләргә ярдәм итү аеруча мөһим максатларның берсе буларак карала. Аларга үз-үзләрен камилләштерүнең, белем алуның ни дәрәҗәдә мөһим булуын аңлатырга, патриотлык хисләрен уятырга кирәк. Әлеге мактаулы исем нәкъ менә шушы максатларны күздә ота да инде, - дип аңлатты Фәридә Волкова.   Шунысын да билгеләп үтү кирәк, Дәүләт Советы депутатлары әлеге закон проектын беренче укылышта тулысынча кабул итте.     Рәмзия ЗАКИРОВА --- | 16.04.2015 (полный текст новости)

  • 2015-04-18 10:58 Ике ир-ат әни белән кызын көчләп, икесенә дә куркыныч чир йоктырган
    16.04.2015 Фаҗига Россия Тикшерү комитетының Татарстан буенча Тикшерү идарәсе әлеге коточкыч җинаять эшен тикшерүне төгәлләгән. 30 яшьлек Максим Никитин белән Рөстәм Мусин, кылган гамәлләренә бәйле рәвештә, Россия Җинаять кодексының берничә маддәсе буенча гаепләнелә. Тикшерү фаразлары буенча, 2012 елның октябреннән 2014 елның маена кадәр Максим Никитин наркотик кулланган хәлдә, Зәй шәһәрендәге фатирында үзе белән яшәүче хатын-кызның 2004 елда туган кызын көчләгән, аңа карата сексуаль характердагы көчләү гамәлләре кулланган.   Моннан тыш, 2014 елның маенда Никитин кыз балага карата шушы гамәлләрен танышы, шулай ук наркотик куллану аркасында исерек булган Рөстәм Мусин белән берлектә кылган. 24 майга каршы төндә алар берничә тапкыр кызның 32 яшьлек әнисенә карата да сексуаль характердагы көчләү гамәлләре куллана.   Икенче көнне әлеге хатын-кыз хокук сакчыларына мөрәҗәгать итә, көчләүчеләр тоткарлана. Җинаять эшен тикшерү барышында Максим Никитинның көчләве аркасында зыян күрүчеләрнең икесенә дә сифилис, кызга моннан тыш С гепатиты йоктыруы да ачыклана.   Никитинның моңа кадәр дә җинаять җаваплылыгына тартылганы булган. Ир-атлар гаепләрен өлешчә генә таныган. Суд тарафыннан алар икесе дә сак астына алынды. Тикшерү органнары җитәрлек дәлил туплап, эшне суд карамагына тапшырган. --- --- | 16.04.2015 (полный текст новости)

  • 2015-04-18 10:58 Казанда татар аш-сулары пешерү буенча мастер-класс узды (ФОТО)
    16.04.2015 Аш-су Бүген Казанда «Ак калфак» татар хатын-кызлары иҗтимагый оешмасы татар аш-сулары пешерү буенча мастер-класс уздырды. Безнең фоторепортаж:                 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31   Шамил АБДЮШЕВ фотолары --- | 16.04.2015 (полный текст новости)

  • 2015-04-18 10:58 Айгөл Хәйруллина белән Илфар Кәримов бөтен халык алдында өйләнешүләрен игълан итте
    17.04.2015 Шоу-бизнес Әлеге вакыйга татар шоу-бизнесында тәүге тапкыр оештырылган “Тамада-шоу” проектында булды. Ул көнне бер сәхнәдә Казанның иң популяр 20 тамадасы чыгыш ясады. Ә иң ахырда “Болгар радиосы” ди-джейлары Айгөл Хәйруллина белән Илфар Кәримов нәкъ шул көнне өйләнешүләрен сәхнәдән яңгыраттылар. Шоу итеп оештырылган тамаша булгач, әлбәттә, барысы да чынбарлыкка туры килеп бетмәскә мөмкин. Intertat.ru хәбәрчесе бу хәбәрнең никадәр дөреслеккә туры килүен ачыклар өчен "гаепле"ләр белән элемтәгә керде.  "Кияү" Илфар Кәримов:   - Илфар, сезне Айгөл Хәйруллина белән “Тамада-шоу” проектында өйләндерделәр...   - Айгөл Хәйруллина белән без күптәннән бергә эшлибез. Радиода эшләгәнемә дә 10 ел. Төрле юбилейларда, банкетларда, шулай ук сәхнәдә дә бергә алып барабыз. Шуңа күрә күп кешеләр бездән: “Сез ирле-хатынлы мәллә?” - дип сорыйлар. Әлбәттә, ирле-хатынлы түгел. Бары тик коллегалар гына. “Тамада-шоу” проектына әзерлек башлангач, оештыручылар ике популяр алып баручыны өйләнештерергә кирәк, диделәр. Биредә катнашкан тамадаларның күбесе парлы яки гаиләле иде. Өйләнешмәгәннәрдән Айгөл белән без булып чыктык. Ирле-хатынлы булуыбыз турында сүзләр дә йөргәч, безне кәләш белән кияү образларында сәхнәгә чыгардылар. Безнең туйны сәхнәдә уздыралар. Ә килгән тамашачы банкет кунаклары буларак утырды.   - Образ образ белән, кеше алдау түгелме соң?   - Розыгрыш дип әйтик. Кеше алдау дип әйтмәс идем. Минем өйләнүем – шәхси тормышым. Кеше ышана икән - ышана, ышанмый икән - ышанмый. Күптән инде безне өйләнешергә йөриләр дип сөйлиләр иде. Шуңа күрә без ул сүзләргә нокта куярга булдык та, шулай итеп сәхнәдә туй ясадык.   - Айгөл Хәйруллина белән яшь аермагыз да бар түгелме?   - Яшь аермасы... 7-8 яшькә өлкән ул миннән.   - Сәхнәдән сезне Казанның ЗАГСында язылышып, хәзер бирегә киләләр дип тә игълан иттеләр бит...   - Театральләшкән номер иде ул. Розыгрыш! “Тамада-шоу” булгач, туй уздырмый калу мөмкин түгел иде.   "Кәләш" Айгөл Хәйруллина:   - Айгөл, мондый розыгрышка ничек бардыгыз?   - Һәрбер шоуда ниндидер бер кеше ышандырырлык яисә кеше озак итеп сөйләрлек “изюминка” булырга тиеш. “Тамада-шоу”ның да кульминациясе итеп безне өйләндерергә булдылар. Сценарий буенча да сәхнәдә туй барды.  Илфар белән без 10 елдан артык тамада булып йөрибез. Без аның белән дуслар. Ялган өйләнешүебез хакында әти-әниләребезгә әйтеп рөхсәт алдык. Илфар бер тапкыр да өйләнмәгән. Шулай булгач, әле аның өйләнәсе бар. Миңа да кияүгә чыгасы булыр. Минем бит әле 15 яшьлек улым да бар. Бу розыгрышта катнашу рөхсәтен аннан да сорадым. “Әнием, киләчәк эшеңдә, үсешеңдә ниндидер табыш китерә торган юл була икән, мин каршы түгел”, - диде ул.   - Шулай да бу розыгрышка әзерлек ничек барды соң? Күлмәк сайлау, прическа, макияж һәм калганы...   - Хәзер чын-чынлап кияүгә чыга калсам, бу адымга барырга җөрьәт итмәс идем (көлә). Туй күлмәген сайлау гына да катлаулы эш булып чыкты. Ярый без сәхнәгә Илфар белән киенеп-ясанып кына чыктык. Башка яктан фикер йөртсәк, яшь парларга ресторан сайлау, тамада турында да уйларга кирәк. Ә киемгә килгәндә, ул яктан бик җаваплы мин. Гомеремдә дә кием тектергәнем юк. Кибетләрдә 100 тапкыр киеп карап алам. Шуңа туй күлмәген сайлау да җиңелләрдән булмады. Аны мин прокатка алып тордым.    Бу розыгрыш алдыннан уйланулар күп булды, әлбәттә. Репутациямә йогынтысы булмасмы, дип тә уйландым. Илфарның да киләчәктә өйләнәсе бар. Йөргән кызы булыр. Бу тамашаны ишетеп, син бит инде аерылган, дип тә әйтүе бар. Илфар да шоу өчен кирәклегенә төшенде. Без "өйләнешү"ебезне бер кешегә дә әйтмәдек. Хәтта таныш тамадалар арасында да әлеге розыгрышка чын күңелдән ышанучылар булды. Безнең арада бары дуслык кына була ала. Шатлыкларыбызны да, кайгыларыбызны да уртаклашабыз. Хәтта ир кеше эшен эшләргә туры килгәндә кайчакта аңа мөрәҗәгать итәм. Безнең турыда йөриләр алар дип күптән сөйлиләр иде инде. Ир-ат белән хатын-кызны бергә күргәч, халыкта болар йөриләр икән, очрашалар икән, йоклыйлар икән, дигән сүз таралу киң таралган. Ир-ат белән хатын-кыз арасында ниндидер бизнес килешүләр булган сыман, бездә дә нәкъ шулай. Яхшы дусларымны беркайчан да югалтырга теләмим, шуңа күрә дусларым белән йокламыйм да, үбешмим дә (көлә).    Яшерен-батырын түгел, яраткан кешемнән әлеге розыгрышта катнашу рөхсәтен сорадым. Шоу өчен кирәк булгач, ул каршы килмәде. Ә Илфар белән өйләнешүебезне белүчеләрнең күбесе шатланды гына. Сәхнә артындагы тамадалар, “Зө-Ләй-Лә” триосы кызлары: “Сезнең өйләнешүегезне белгән булсак, чәчәкләр алып килгән булыр идек”, диделәр хәтта. Сәхнәдән шигырьләр үк сөйләгәч, чыннан да шулай дип кабул иттеләр.   Проектның авторы Зәмирә Рәҗәпова:    - Айгөл белән Илфарның өйләнешүләренә кемдер ышанды, кемдер юк. Шул ук рус шоу-бизнесын алыйк. Анда бөтен җырчыларны бер-берсенә өйләндереп, кияүгә биреп, хәтта аерып та бетерү очраклары күзәтелде. Ничек кенә булмасын, халыкка бу кызык. Ә безнең очракта уйлап чыгарылган әйбер түгел. Айгөл Хәйруллина белән Илфар Кәримовның бергә булулары халык телендә йөргән әйбер. Чөнки ди-джей эшендә дә, тамада булып та бергә йөриләр. Инде халык ирле-хатынлымы сез дип, үзләреннән үк сорый башлаган иде бит. Ә ни өчен аларның бергә икәненә инандырып, пиар алымы итеп кертмәскә дип уйладык та, без аны эшләдек. Чөнки “Тамада-шоу” проекты туйларга багышланган. Барыбер бу тамашада кәләш белән кияү булырга тиеш иде һәм алар аның фишкасы булдылар да. Ә без, үз чиратыбызда, әлеге розыгрыш өчен барлык халыктан гафу үтенәбез.     1     2 Эльза ГАЗИЗОВА | 16.04.2015 (полный текст новости)

  • 2015-04-18 10:58 Латыйпова 317 млн, Әминов 15 млн, Гафуров 9 млн - депутатлар керемнәрен күрсәтте
    17.04.2015 Сәясәт Татарстан Дәүләт Советы депутатлары 2014 керемнәре турында декларацияләрен тапшырды. Мәсәлән, "Бәхетле" кибетләре хуҗасы Мөслимә Латыйпова узган елны 317,4 миллион сум акча эшләгән. "Яңа Гасыр" телерадиокомпаниясе генераль директоры Илшат Әминовның кереме 15,7 миллион сум, ә аның хатыныныкы 25,3 миллион сум.   "ТФБ Холдинг" оешмасы җитәкчесе Роберт Мусин 187,4 миллион сум акча эшләгән.   Майонез җитештерүче депутат Вадим Махеевның узган елгы кереме - 2,1 миллион сумны тәшкил итә.   Ә КФУ ректоры Ильшат Гафуровныкы - 8,9 миллион сум. Гафуровның хатыны исә нибары 615,6 мең сум гына эшли алган.   Чагыштыру өчен: Россия президенты Владимир Путин 2014 елда 7,654 миллион сум акча эшләгән. Илшат Әминовтан ике тапкыр кимрәк.   --- --- | 17.04.2015 (полный текст новости)

  • 2015-04-18 10:58 Бүген Сәйдә Мөхәммәтҗанова "Голос.Дети" финалында көч сынаша
    17.04.2015 Шоу-бизнес Беренче каналда туры эфирда "Голос.Дети" проектының финалы бүген була. Тамашачылар тырышлыгы белән финалга узган Казан кызы Сәйдә Мөхәммәтҗановага бүген ярдәм аеруча кирәк. "Су буйлап" җырын башкарып, жюрины һәм тамашачыларны таң калдырган Сәйдә җиңәргә мөмкин. Бүген кич иң күп тавыш җыйган катнашучы җиңүче булачак. Тапшыру "Время" яңалыклары беткәч башлана. Теләге булган бар кеше смс ярдәмендә Сәйдә өчен тавыш бирә ала.  Алдарак язган идек: Бүген Сәйдә Мөхәммәтҗанова “Голос. Дети”ның финалына чыга ала! (ВИДЕО) --- --- | 17.04.2015 (полный текст новости)

  • 2015-04-18 10:58 Казанлыларны Камал театры каршына иртәнге гимнастикага чакыралар
    17.04.2015 Спорт 8 апрельдә 10.00 сәгатьтә сезне Фәнис Җиһанша белән бергәләп камал театры каршында иртәнге зарядка ясарга чакырабыз! Күптән түгел Камал театры "Язны йоклап үткәрмә" дигән акция игълан итте. Акция кысаларында төрле чаралар, конкурслар, флеш-моблар үткәрелеп килә. http://kamalteatr.ru/document/campaighns_tat.html   Сезне Татарстанның атказанган артисты Фәнис Җиһанша белән бергәләп бер атнага җитәрлек энергия һәм көч тупларга чакырабыз. Мондый зарядкалар алга таба атна саен кабатланачак һәм аларны төрле артистлар үткәрәчәк.   БЕЗНЕҢ БЕЛӘН БЕРГӘ БУЛ - ЯЗНЫ ЙОКЛАП ҮТКӘРМӘ! | (полный текст новости)

  • 2015-04-18 10:58 Әлмәттә дүртенче каттан сикергән егет Волгоградның югалган кешесе булган
    17.04.2015 Фаҗига 16 апрель төнендә Әлмәтнең Ленин урамындагы йортта 28 яшьлек бер егет 4 нче кат балконыннан сикереп төшеп үлгән. Ул Волгоградта югалган егет булып чыга. Һәлак булган егет берничә тапкыр үз-үзенә кул салачагы хакында язган булган. Социаль челтәрдәутыручылар полицейскийларның фатирдан-фатирга йөреп, йортта яшәүчеләрдән әлеге фаҗигале хәл турында сораштыруларын язалар, дип белдерә “Әлмәт таңнары” басмасы. | 17.04.2015 (полный текст новости)

  • 2015-04-18 10:58 Хәзер “КАМАЗ”ны Әзербайҗанда да җыялар
    18.04.2015 Икътисад Татарстан – Россиянең аеруча көндәшлеккә сәләтле төбәкләренең берсе. Моның шулай булуын Россия Хөкүмәте генә түгел, ә чит ил вәкилләре дә ассызыклый. Татарстан лидеры Рөстәм Миңнеханов шәхесе исә чит ил вәкилләренә үзара хезмәттәшлекнең ышанычлы һәм нәтиҗәле булачагына гарантия бирә. Бу аңлашыла да, чөнки Татарстан Президенты вазифаларын вакытлыча башкаручы Рөстәм Миңнеханов чит илләр белән элемтәләрне җәелдерү, әлеге төбәкләрдә Татарстан товарларын таныту һәм республикага инвестицияләр җәлеп итү белән шәхсән үзе шөгыльләнә. Бу эшчәнлек аеруча мөһим юнәлешләрдән санала һәм, илдә катлаулы икътисади вәзгыять хөкем сөрүгә карамастан, уңай нәтиҗәләргә китерә. Мәсәлән, Татарстан лидерының бу атнада Әзербайҗанга кылган эшлекле сәфәрен генә алыйк. Алар Әзербайҗан Президенты Илһам Алиев белән үзара хезмәттәшлекне ныгыту турында фикер алышты. Шунысын билгеләп үтү кирәк, Татарстан һәм Әзербайҗан арасындагы эшлекле мөнәсәбәтләрнең тарихы шактый озын. Хәзерге вакытта ике арада сәүдә-икътисади, фәнни-техник һәм мәдәни хезмәттәшлек буенча хөкүмәтара комиссия эшли, Әзербайҗанда Татарстан вәкиллеге булдырылган. Әле алай гына да түгел, Казан һәм Баку арасында турыдан-туры авиаочышлар оештырыла. Эшмәкәрлек тармагына килгәндә исә, бүгенге көндә Татарстанда Әзербайҗан инвестицияләре катнашында 25 предприятие эшли.   — Татарстан һәм Әзербайҗан арасында үзара хезмәттәшлекне җәелдерү өчен бик зур мөмкинлекләр бар. Сәнәгать тармагы белән бәйле элемтәләрне ныгыту аеруча мөһим дип саныйм. Нефть һәм химия, машина төзелеше, авыл хуҗалыгы һәм көнкүреш техникасы җитештерү тармакларында да тәҗрибә уртаклашу кирәк. Хәзерге вакытта төп максат – бердәм көч белән сәүдә әйләнешен арттыру һәм аны тагын да киңәйтү, — дип ассызыклады Рөстәм Миңнеханов.   Шулай да, әлеге сәфәрнең иң мөһим өлеше – Гянджин машина заводында “КАМАЗ” машиналары җыю линиясен эшләтеп җибәрү булгандыр, мөгаен. Татарстан лидеры Рөстәм Миңнеханов сүзләренә караганда, әлеге яңа юнәлеш халыкны тотрыклы эш урыннары һәм яхшы хезмәт хакы белән тәэмин итәчәк.   Рөстәм Миңнеханов, гомумән, “КАМАЗ”ның позицияләрен халыкара дәрәҗәдә ныгытуга аеруча зур игътибар бирә, чөнки әлеге завод йөк машиналары җитештерү буенча Россиядә беренче урынны тота. Бу эшчәнлек “КАМАЗ”ны үстерү һәм камилләштерүдә дә зур роль уйнаячак. Шунысын да исегезгә төшерәбез: күптән түгел Казанда уздырылган Россия-Индонезия форумында Рөстәм Миңнеханов Индонезиядә дә “КАМАЗ” җитештерә башлау тәкъдиме белән чыккан иде, дип хәбәр итә "Интертат". | 16.04.2015 (полный текст новости)

  • 2015-04-18 10:58 Бергәлек эш бәрәкәтле
    17.04.2015 Җәмгыять 21 апрель көне көнне җирле үзидарә хезмәткәрләре үзләренең профессиональ бәйрәмнәрен билгеләп үтәрләр. Бу әлегә яшь бәйрәм, өченче тапкыр гына билгеләнә. Җирле үзидарә - ул халык белән хөкүмәт арасындагы күпер дисәк тә, дөрес булыр, алар бик күп нәрсә өчен җаваплы, бигрәк тә авыл җирендә. Авыл бит ул зур бер хуҗалык, һәм ул хуҗалыкның төзеклеге, ныклыгы хуҗадан тора. Ә хуҗа ролен, әлбәттә, авыл администрациясе башлыгы үти. Безнең төбәктәге татар авыллары башлыклары бүгенгә барысы да үз вазифаларын намус белән үти торган эшчән, гадел, лаеклы җитәкчеләр һәм һәркайсын язып чыгарга була. Бәйрәм уңаеннан без Спас районындагы иң зур авыл – Татар Моклокасы башлыгы Салех Щегалев белән әңгәмә кордык. Ул 14 ел инде авылны җитәкли. Һәм әңгәмәбез дә шул дәвердә эшләнгән эшләр, авыл тормышы турында барды. - Салех Сафинович, 2001 елда сез бу урынга сайланганда авылда халык саны күпме иде һәм хәзер күпме?   - Мин февральдә сайландым, ул чакта авылда 1650 кеше яши иде. Бүгенгә даими яшәүчеләр саны якынча 800, ә теркәлгәннәр 1120. Картлар вафат була, яшьләр китә, шулай халык саны кими бара. Туйлар юк диярлек, булса да, биредә туй итеп, яшәргә шәһәргә китәләр, туучылар саны да бик аз, быел нибары бер бала туып тора. Аяныч, әлбәттә, әмма без хәл итә торган мәсьәлә түгел шул бу.    - Сезнең авыл районда иң зурымы?   - Әйе, мәйдан буенча да, халык саны буенча да безнең авыл ра-йонда гына түгел, тирә-якта да иң зур дип санала. Авылның мәйданы 270 гектарга якын. Бүгенгә барлык социаль объектлар – мәктәп, поч-та, китапханә, мәдәният йорты, көндезге стационар уңышлы гына эшләп киләләр. Ике мәчетебез, янгын депосы бар. Халыкка ике райпо һәм биш шәхси кибет хезмәт күрсәтә.   - Колхоз юк бит инде хәзер, халык ничек итеп көн күрә?   - Бездә балтачылар күп бит, алар бригадалар булдырып, авылларда эшләп йөриләр, Мәскәүгә китеп вахта буенча эшләүчеләр дә бар. Авылның социаль объектларында байтак кеше эшли, хатын-кыз арасында район үзәгенә йөреп эшләүчеләр дә аз түгел, терлек асрап көн күрүчеләр дә бар.   - Авыл тулаем газлаштырылганмы, сулар, юллар ни хәлдә?   - Газлаштыру безнең авылда әле 1999 елда башланса да, бер урамга гына газ кергән иде, ә тулаем бу эш берәр ел элек кенә тәмамланды. Барлык документацияне администрация эшләде, халык соңгы имзаны гына куйдырды, болай итү күпкә уңайлырак булды һәм эшне тизәйтте. Проектлар халык исәбенә, ә урам газүткәргече тулаем өлкә бюджеты биргән акчага эшләнде.    Юлларга килгәндә, күбесе урамнарга вак таш түшәлде инде, быел “Җирле инициативаларга ярдәм” программасы кысаларында Новая урамына вак таш түшәлер (818 м.). Школьная урамының 540 метры әлегә бернисез, анда да вак таш салырбыз. Шул программа буенча үткән елда мәдәният йортын ремонтладык. Нибары 1 млн. 400 мең сум акча тотылды, шуның 360 меңен спонсорлар, 480 меңен район, калганын өлкә бирде. Суүткәргечнең озынлыгы 22 километрдан артык һәм искергән инде, анысын да акрын гына ремонтлыйбыз, 5 км. инде алышынды.   - Салех Сафинович, эшегездә нинди иң зур проблемалар килеп чыга?   - Иң зур проблема – финансларның җитешмәве. Шулай да туган мәсьәләләрне чишә барабыз, халык бездә аңлаучан, эшләп була аның белән. Спонсорлар да ярдәм итә тора, рәхмәт үзләренә. Әле менә Җиңүнең 70 еллыгына әзерлек эшләре алып барабыз – күптән түгел мәктәптә ветераннарга медальләр тапшырдык, һәйкәлгә декоратив ремонт ясалыр. Сугыш ветераннары бездә өчәү генә калды, ә мин эшли башлаганда аларның саны 17 иде.   Клуб, китапханә, мәктәп белән тыгыз элемтәдә эшлибез, әлбәттә. Менә мәктәп белән бергә Җиңү аллеясы утыртырга планлаштырабыз. Авылны төзекләндерү эшләре даими алып барыла, җәйгә клумбалар эшләргә дә ниятләнәбез. Иң мөһиме – халык белән бергәләшеп эшлибез, шундый эш кенә бит бәрәкәтле була. Җиңү бәйрәме узгач, сабан туена әзерләнә башларбыз, ул бездә 12 июньдә узар   - Салех әфәнде, әңгәмәгез өчен рәхмәт, киләчәк бәйрәмегез белән котлап, сезгә һәм администрация хезмәткәрләренә уңышлар телибез.   Ахырда Салех Сафа улының үзе турында да берәр сүз әйтеп үтик әле. Ул биредә туып-үскән, авылының чын патриоты. Горький авыл хуҗалыгы институтын тәмамлагач, 1984 елдан алып колхозда баш инженер булып эшләгән, аннары халык аңа авыл язмышын ышанып тапшырган һәм ул бу ышанычныбүгенгә тикле аклап килә, шулай булмаса, кабат сайламаслар иде үзен. Хатыны Рәйханә белән ике бала тәрбияләп үстергәннәр, алар гаиләләре белән шәһәрдә яшиләр. Әби-бабай да булып өлгергәннәр инде.   Салех әфәнденең оештыру сәләте зур, намусы пакь, ул бигрәк киң күңелле, кунакчыл кеше, шуңадыр да биредә еш кына өлкә күләмендәге төрле милли-мәдәни чаралар да уза. Алар клубтамы, мәктәптәме була – глава һәрчак беренче ярдәмче һәм вакыйганың уртасында кайный. Менә шундый җитәкчеләрнең тырышлыгы белән авылларыбыз гөрләп яши әле.   Наилә ЖИҺАНШИНА | (полный текст новости)

  • 2015-04-18 10:58 Самарада XIX төбәкара “Татар балалары җырлый” фестивале үткәрелде (ФОТО)
    18.04.2015 Мәдәният Бөек Җиңүнең 70 еллыгына багышланган чараны өлкә мәдәният министрлыгы, Самара шәһәре мәгариф бүлеге, Халыклар дуслыгы йорты һәм татар милли мәдәни оешмалары ярдәмендә Самара шәһәренең милли-мәдәни автономиясе оештырды. Бөек Ватан сугышы ветераннары һәм тыл хезмәткәрләре фестивальгә кадерле кунаклар буларак чакырылган иде. “Яктылык” татар мәктәбе әзерләгән “Безнең бурыч” дип аталган хореографик- вокаль композиция Сабан туе күренеше белән башланып китте. Бу Камышлыда булган хәл, чөнки сугыш башланган якшәмбе көнне - 22 июньдә анда гына түгел, башка татар авылларында да сабантуйлар гөрләгән бит.  Бәйрәмчә киенгән халык мәйданда шау-гөр килә. Кемдер бии, кемдер милли уеннарыбызны уйный. Шулчак: “Сугыш башланган!” - дигән хәбәр ишетелә, халык тынып радиоалгычтан Молотовның шомлы сүзләрен тыңлый... Ир-егетләр саубуллаша,  Бар да китә сугышка. Кулларына корал алып, Басалар алар сафка... Мәйдан зар-елау, җыр һәм гармун тавышларына күмелә.  Озатып вокзаллар                                 каршында,  Маңгайдан үптеләр аналар, Тузанлы юллардан үттеләр  Дөньяны күрмәгән балалар ...   «Яктылык»лыларның беренче ноталарыннан ук зал җитдиләнеп китте, һәркем үзенең сугыш кырыннан кайта алмаган туганнарын исенә төшерде. Ә сәхнәдә вакыйгалар яшен тизлегендә үзгәрә тора. Менә инде ирләрен озаткан хатыннар башларын иеп, кырыс йөзләрен җиргә төбәделәр. Берничә секундка залда да, сәхнәдә дә тынлык урнашты. Берсүзсез аңлады халык: “Нишләргә?! Ничек яшәргә хәзер?!” - дип уйлый ялгыз хатыннар. Ачу һәм нәфрәт тулы күзләр залга төбәлә, ә аяклары дөбер-дөбер тыпырдый башлый... Бу тыпырдауда көне-төне эшләү гайрәте тә, сугышны җиңәрдәй көч тә, дошман белән көрәшкә киткән ирләрен мәңге көтәргә әзер булу нияте дә бар иде.    Шул мизгелдә сәхнәдә ак күлмәк кигән егетләр пәйда була. Каен кебек зифа егетләр арасында “Ана” (башлап биюче Әдилә Рәхимова) йөри...   ...Каеннарны кочты ана,  Каенлыкта ул адашты, Кайрыларын сыйпый-назлый  “Балам” диеп ул саташты...   Бу мизгелләрдә залда күз яшьләрен яшерергә тырышучы бер мин генә түгел идем. “Ана” башын тотып-тотып елады, кулларын күтәреп Ходайга ялварды, каеннар арасыннан улын эзләде, ә ул кайтмады...   Безнең халык бердәм булып, Күтәрелде дошманга. Тар-мар итеп илбасарны, Куып китте Берлинга...   Радиоалгычтан Левитан тавышы ишетелә:”...Германия полностью разгромлена”, ә сәхнә артыннан: ”Кайталар, кайталар!” тавышы ишетелә. Шул мизгелләрдә сәхнәгә медальләрен ялтыратып чын сугыш ветераннары күтәрелде. Бу уңышлы алым гамәл белән сәхнәдәгене кушып җибәргәндәй булды. Укучылар ветераннарга бүләкләр тапшырганнан соң да әле картлар аларның кулларыннан тотып, җибәрергә теләмичә күз яшьләре аша рәхмәтләрен җиткерделәр. Бу вакытта зал урыныннан кубып кул чапты.   Җиңү! Нинди зур бәйрәм бу! Ничек инде “Ярмәк вагы”на сиптермичә түзәргә! Китте бию, китте җыр! Ничек килештерәләр бит “яктылык”лылар! Иске Ярмәкнең “Ак каен” ансамблен уздыралар дип әйтеп булмаса да, чамалары килгән! Бу мизгелләрдә залның нишләгәнен күрсәгез икән!    “Аулак өй” күренешенә кертелгән күпсанлы татар гореф-гадәтләре, уеннары һәм җыр-биюләр дә, совет чорын тасвирлаучы “Яблочко” да, 3 - 4 сыйныф балаларының “Бәхетле балачак” биюе дә, мәктәпкәчә әзерлек төркеменә йөрүче нәниләрнең чыгышы да, җырлар да, сугыш турындагы шигырьләр дә бер тында, бер рухта үтте. Тәнәфессез, озак сүз куертып тормыйча, номерларны игълан итмичә генә сәхнәгә йөгереп чыккан, йөгереп кергән балалар артыннан күз иярмәде. Менә бу фестиваль! Менә бу триумф булды!    Ә иң мөһиме - арабызда утырган рус һәм башка милләт кешеләре дә бу композицияне аңлап, фестивальнең ахырына кадәр йотлыгып карадылар, ә ахырда Самараның берләштерелгән мәгариф идарәсенең өзлексез коллекцион белем бирү бүлеге җитәкчесе Евгений Астахов, Халыклар дуслыгы йортының информация бүлеге хезмәткәре Светлана Воробьева фестивальгә зур бәя биргәннәр, татар мәктәбен шәһәребезнең иң яхшы иҗат мәктәпләре белән тиңләгәннәр, дип әйтүчеләр булды.    Бөек Ватан сугышының 70 еллыгына шундый зур һәм катлаулы теманы күтәреп, тулы һәм эчтәлекле хореографик-музыкаль композиция әзерләгән “Яктылык” татар мәктәбе укытучылары - идеясен биргән Асия СӘЙФЕТДИНОВА, сценарийны язучы Линар АБСАТТАРОВ, биюләрне сәхнәгә куючы хореографлар Инзилә ГЫЙЗЗӘТУЛЛИНА һәм Алия ГАЗИЗОВА яңа программа турында менә ниләр сөйләделәр.   Асия СӘЙФЕТДИНОВА: “Фестивальне караганнан соң директорыбыз Радик Рифкать улы Газизов: “Киләсе елларда нәрсә белән гаҗәпләндерә алырбыз инде, белмим. Моңардан яхшырак булырга мөмкин дә түгелдер”, - дигән иде. Ләкин яңа идеяләр туа башлады инде, Аллаһы кушса, аларны да тормышка ашырырбыз. Ә бу композиция 2014 елның мартында ук башыма килде.   Казан телевидениесеннән “Аулак өй” фольклор композициясен карап утырам. Сугыш вакыты. Кем бәйли, кем чигә, кемдер җыр суза. Ә бер хатын (үзе яза белми, күрәсең) яшүсмер баласыннан фронтка хат яздыра. Шул мизгелдә күз алдыма үзебезнең мәктәп балалары килеп басты. Әһә, ана роленә Ирида Йосыпова туры килер иде. Ә чигү-бәйләүне безнең “Йолдыз” бию театры балалары бик оста булдыра...   Шул төнне мин йокламадым диярлек. Ә иртән мәктәпкә килү белән Линар Сәгыйровичны эзләп таптым да барысын да түкми-чәчми сөйләп бирдем. “Әле вакытыбыз юк, чыгарылыш кичәләре уздырырга кирәк. Ләкин башыңа оеткы салам, уйлый тор”, - дидем.   Бу уку елы башында ул миңа инде әзер сценарий китереп тоттырды. Мин аны үзем укыйм, үзем елыйм, шундый эчтәлекле, шундый матур. Ә ахырда: “Юк, Линар, булмый бу. Безнең ярымтатар, ярымрус телендә сөйләшүче балалар моны булдыра алмас. Безгә җырлы-биюле композиция кирәк”, - дигәч, ул тагын уйларга китте. Ике атна эчендә икенче, менә нәкъ сез күргән сценарий туды. Безнең Линар - бик талантлы егет бит ул, зәвыклы, нечкә күңелле, матурлыкны күрә белә торган кеше”.   Инзилә ГЫЙЗЗӘТУЛЛИНА: “Без Алия Газизова белән сценарийны укыдык та “аһ” иттек. Мин күп еллар “Ялкынлы яшьлек” ансамблендә хореограф булып эшләгән каенатам  Рәшит Гыйззәтуллинны һәм энемне ярдәмгә алып килдем. Балачагымда Түбән Кама шәһәренең “Нәүрүз” бию театрында шөгыльләнгәндә өйрәнгәннәрем дә кирәк булып чыкты. Сез алда әйтеп үткән дөбер-дөбер бию - ул “сухопляс”  дип атала. Чыннан да, аның тәэсире зур булды кебек, барыбызга да бик ошады. Вак-вак басып дөбердәү ул сугыш вакытында тылда эшләүче, балалар үстерүче аналарның эчке халәтен тасвирлады. Укучы балаларга чын күңелемнән рәхмәт әйтәсем килә, ял көннәрендә, каникулларда беркая да китмичә көн саен репетицияләргә йөрүләре, биюләрнең яңа алымнарын тырышып-тырышып өйрәнүләре, шундый зур программаны, 230 бала катнашындагы фестивальнең барлык биюләрен чиста итеп, ялгышсыз башкаруларын зур уңыш дип саныйм. Ә алар берсе дә гади генә түгел бит. “Ярмәк вагы” гына да ни тора!"   Асия СӘЙФЕТДИНОВА: “Безнең мәктәптә Салават Хәкимов исемле малай укый. Ул үзе бик талантлы, ләкин репетицияләргә йөрергә яратмый. Җәйге каникулларга Иске Ярмәктә яшәүче әбиләренә кайтып киткәндә мин аңа әйттем: “Салават, ярар, биергә теләмисең икән, без сине җәйге экспедициягә җибәрәбез. Син авылдан “Ярмәк вагы”н өйрәнеп кайт, аннары безгә дә өйрәтерсең!”   Салават Иске Ярмәктә яшәүче Мәрьям Маннан кызы Шәфигуллина янына йөреп, барысын да төгәл өйрәнеп, хәтта видеога яздырып алып кайтты һәм Инзилә апасына биюнең бөтен алымнарын күрсәтте. Үзе дә биергә риза булды.  Шуннан соң без, “Ак каен” ансамбленнән рөхсәт сорап, балаларыбызны да вакка биергә өйрәтә башладык. Нәрсә килеп чыкканнын күрдегез инде".   Линар АБСАТТАРОВ: “Иҗат кешеләре барысы да шундыйдыр инде. Асия Гусмановна башыма “оеткы” салып куйганнан соң, мин китап укысам да, кино карасам да, телевизорны кабызсам да, күземә яңа композициябезнең детальләре күренә иде. Информация тупланган саен ул тулы композициягә әверелә барды. Бирелгән темага мәгълүмат башыма үзеннән-үзе килеп керә сыман. Менә композициябезне “Безнең бурыч” дип атау да очраклы хәл түгел бит. Чөнки безнең бурыч - ул балаларыбызны дөрес итеп тәрбияләп үстерү, гореф-гадәтләребезне саклап яшәү, җыр-биюләребезне буыннан-буынга күчереп бару, сугыш һәм хезмәт ветераннарыбызны хөрмәтләү һәм ярдәм итү...”    Асия СӘЙФЕТДИНОВА: “Сугышка китү күренешен, сугыш вакытындагы авыр тормышны тасвирлаганда алты-җиде ел элек тектергән иң иске костюмнарыбызны табып алдык. Шуның белән композициябез отты гына. Ә ялгыз ана (Ирида Йосыпова башкаруында) малаен беренче сыйныф укучысы Руслан Сәлахов шулкадәр оста уйнады ки, аны күреп, барысы да елады. Ә бәлки ул уйнамагандыр, чыннан да сугыш башлана дип куркып, Ириданың итәгенә чытырдап ябышкандыр, шул мизгелдә зур зәңгәр күзләреннән мөлдерәп яшьләр агып чыккандыр...”   Самара шәһәренең татар милли-мәдәи автономиясе рәисе Рифкать ХУҖИН: “Мин ул малай турында чын артист бу, дип уйлап куйдым. Аның күз яшьләрен күргән залдагы бер кеше дә битараф кала алмады, минемчә.   Чыннан да, быелгы фестиваль башка еллардагыга караганда эчтәлеклерәк, матуррак үтте, дип саныйм. Монда татар оешмаларының оештыру эше һәм матди ярдәме генә тигәндер. Ә калганын мәктәп укытучылары һәм укучылары башкарып чыкты. Шуның өчен “Яктылык” мәктәбе җитәкчелегенә, шушы бәйрәмне сәхнәгә куйган хореографлар Инзилә Гыйззәтуллина һәм Алия Газизовага, сценарий язучы, гармунда уйнаучы, җырчы һәм әдәби талант иясе Линар Абсаттаровка, хор белән җырларга өйрәтүче Алинә Шәмсетдиновага, идеясен уйлап чыгаручы, балаларны “Ярмәк вагы” биюенә читек чолгавычлары, кулъяулыклар чигәргә өйрәтүче Асия Сәйфетдиновага һәм чиксез талант ияләре - “Яктылык” мәктәбе укучыларына рәхмәтләремне белдерәм. Киләсе фестивальләргә кадәр!"   Югарыдагы фотода Әдилә РӘХИМОВА.      Мәктәпкәчә яшьтәге балалар биюе (башлап биюче Әминә КАНЮКАЕВА).     "Ярмәк вагы".     Автор фотосурәтләре.   Эльмира ШӘВӘЛИЕВА 16 | 18.04.2015 (полный текст новости)

  • 2015-04-18 10:58 Имам да үзе, фермер да
    17.04.2015 Авыл Т.Новгород өлкәсе Спас районы Татар Моклокасында да фермерчылык хәрәкәте әкрен генә баш күтәрә. Мәсәлән, биредә бу тармакның пионеры дип Ринат хәзрәт КУКАЕВны (фотода) санарга мөмкин. Югары дини белемне ул Мәскәү университетында алган, хәзер үзәк мәчет имамы буларак, Түбән Новгородның “Маһинур” мәдрәсәсендә квалификациясен үстерә. Ринат хәзрәт җитәкләгән крестьян-фермерчылык хуҗалыгы, билгеле, Пильна районының татар авыллары гигантларыннан калыша, әлбәттә, ләкин руслар әйтмешли, лиха беда начало. Бүген Моклока фермеры 30 гектар җирдә арпа, солы үстерә. Хуҗалык эшчәнлегенең төп юнәлеше терлекчелек булганлыктан, җитештергән иген фуражга тотыла. Дүрт гектар мәйданда люцерна да чәчкән. Сыерлар, үгезләр, тайлар асрый ул. Җитештергән сөтле ашамлыкларны, итне авыл халкы сатып ала икән. Югары сыйфатлы, экологик чиста продукциягә сорау зур. Барлык кыр эшләре Ринат әфәнде җилкәсенә ятса, терлекчелек белән күбрәк аның хатыны Гализә шөгыльләнә: сава, ашата. Аңа бу эштә кызлары булыша. “Өч кызыбыз – безнең яшәү дәртебез, куанычыбыз. Алар кече яшьтә булсалар да, бар эштә дә ярдәм итәләр. Киләчәктә дә алар беренче ярдәмчеләребез булыр дип ышанабыз”, - ди Ринат. Фермер карамагында арендага алынган җирләр дә бар. Биш пай үзенеке булса, калганнарын аңа туганнары биләмәгә биргән. “Пайчыларым белән яңа уңыш алгач ук санашам. Бүгенгә алар канәгать дип уйлыйм”, - ди фермер.  Ринат хәзрәт яңа терлек каралтысы төзергә җыена. Бу максатка ике гектар ярым җир дә булдырган. “Алла бирсә, озакламый планлаштырган корылманы төзи башларбыз. Өлкә максатчан программасы кысаларында торгызалсак, бигрәк әйбәт булыр иде. Киләчәктә, бәлки, өлкә хөкүмәте ярдәме белән техника паркын да яңартып булыр. Хуҗалыкта иген комбайны, тәгәрмәчле трактор, тагылма агрегатлар бар барын. Ләкин, терлек санын үстерсәк, чәчүлек мәйданын да арттырырга кирәк булыр. Ә зур күләмдә җир эшкәртер өчен техник парк көчле булырга тиеш”, - ди ул.    Максатчан программаларга фермерның ышанычы бар, чөнки “Белгечләргә ярдәм чаралары» программасы кысаларында аңа яңа йорт төзергә 2 миллион 700 мең сум акча бирелгән. “Яңа йортка узган елда ук нигез салып калдырган идек. Аллаһы ярдәме белән очына чыгарбыз. Форсаттан файдаланып, авыл администрациясе хезмәткәрләренә һәм шәхсән Салех Щегалевка зур рәхмәтләремне белдерер идем, бар эшемдә дә алар зур ярдәм күрсәтәләр”, - ди Ринат хәзрәт.    Ә авыл башлыгы Салех Щегалев язма герое турында болай ди: “Ринат хәзрәт Татар Моклокасының иң абруйлы кешеләренең берсе. Ул авылга кайткач ук минем беренче ярдәмчем булды - мәет җирләү мәшәкатьләрен үз өстенә алды, бүтән эштә дә гел булышып тора. Бүген үзәк мәчет имамы буларак ул мөһим эш башкара. Фермерчылык эшчәнлеге дә башкаларга үрнәк булып тора”.    Әйе, уңай тәҗрибә зур роль уйный фермерчылык үсешендә. Татар Моклокасында һәм башка Рангы буе авылларында Ринат хәзрәт үрнәге белән канатланган фермерлар саны артыр дип ышанасы килә. Бу бит авыл үсешенә дә гарантия булып тора.      Ринат СӨННӘТОВ | (полный текст новости)

  • 2015-04-18 10:58 Казан артистлары Самараны “кыздырды”
    17.04.2015 Шоу-бизнес 5 апрельдә Самараның Киров мәйданындагы Мәдәният сараенда Казан артистларының “Зур концерт”ы тулы залда гөрләп узды. - Минем буем кечкенә булганга күрә залны “кыздырырга” чыгарып җибәрделәр, көнләшеп торсыннар әле, көчлерәк алкышлагыз, - дип тамашачыларны көлдерде сәхнәгә беренче булып чыккан “Татар җыры-2013” бәйгесе лауреаты Илназ Гарипов. Һәм ул  чынлап та үзенең “Яратам!” дигән җыры белән залны “кабызып” җибәрде.  Аңардан соң сәхнәгә чыккан Ленар Сәйфиевнең “Көтәм сине, көтәм”,  Эльвира Хамматованың “Рәхмәт сиңа” җырларын да самаралылар көчле алкышларга күмеп озаттылар. Автор-башкаручы Нияз Җәләловның “Кило ярым прәник” җыры мәзәк булып тоелса да, бу мизгелләрдә һәркем үзенең әнкәсен исенә төшереп утыргандыр. Һәрберебезне алар сагынып көтеп алалар, кунак итәләр, суыткычта һәм базда булганның барысын да төяп җибәрәләр, ә икенче кайтуыбызга тагын әзерләп куйган булалар инде. Моның өчен бездән аларга кило ярым прәник...     Ә менә татар җырларын һинд көенә башкаручы Индира, минемчә, бу матур җырларны үз көйләребезгә салып җырласа, тагын да матуррак булыр иде кебек. Хәер, һинд  кинофильмнарын яратып караучылар өчен җырчының чыгышы зур бүләк булгандыр. Индираның һинд кызларына охшатып биюен һәм җырлавын “браво” дип кычкырып озаттылар.    Татарстан Республикасының атказанган артистлары,  ирле-хатынлы җырчылар Динә һәм Рафаэль Латыйповларны самаралылар күптән беләләр һәм һәрвакыт бик җылы кабул итәләр. Алар үзләрен сәхнәдә тота беләләр, җыр-биюләре дә сокландыргыч була.   Яшь җырчы Морат Гайсин да дәртле “Яз килә!” җыры белән алдан җырланган “Якыннарым”нан алган моңсу тәэсирләребезне таратып, кәефебезне күтәреп җибәрде. Сәхнәгә бер-бер артлы чыгып торучы Эльвира Сөләйманова, Булат Нигъмәтуллин, “Артур һәм Марат” дуэты, Ләйсән Гыймаева кебек танылган артистлар залны тәмам “кыздырып” бетергәч чыккан яшь җырчы Илгәрәйгә зал да кушылып җырлады.   Концертны алып баручылар Гөлназ Сәфәрова һәм Әйваз Садыйров та: “Сәхнәдә төтен! Янабызмы, әллә концерт шулай кызу барамы?!” - дип шаяртып, “кызган” концертка үз өлешләрен керттеләр.   Чыгыш ясаган һәр артист самаралыларга карата сәламнәрен җиткереп, яратуын белдереп торды, ә тамашачылар кайнар алкышлар белән җавап бирделәр.   Ләкин тамашаның ахыры гына ямьсез килеп чыкты: алып баручылар “Зур концерт”ның ахырына якынлашуын игълан итәргә дә өлгермәделәр, ә Самараның “рәхмәтле” тамашачысы инде дәррәү кубып гардеробка таба ыргылды.  Шулай итеп, Казаннан ерак араны якын итеп килгән артистларга ярымбуш залга баш ияргә чыгарга туры килде. Үзебезне “культурный” кеше дип санап, концерт карарга килгәнбез икән, тагын биш минут кына түзеп, артистларны тиешенчә озатсак, яхшырак булмас идеме икән? Артист халкы бик нәзакәтле, нечкә күңелле, үпкәчән халык бит ул.    Дөрес, бу кичәдә ниндидер сәбәпләр аркасында чишенү бүлмәсендә тамашачыларга ике кеше генә хезмәт күрсәтә иде. Шуңа күрә чират та зур булды. Тик, яхшылабрак уйласаң, сәхнәгә хушлашырга чыккан җырчыларга, өч сәгать буе уйнаган инструменталь ансамбль егетләренә шундый ял кичәсе бүләк итә белгәннәре өчен рәхмәтебезне белдерергә әллә ни күп вакыт та кирәкми иде бит.  Казан артистлары ни уйлагандыр, белмим, ә менә кайбер тамашачыга бу бер дә ошамады.    Римма НУРЕТДИНОВА фотосурәте.    Алия АРСЛАНОВА 16 | 18.04.2015 (полный текст новости)

  • 2015-04-18 10:58 З.Кадыйрова, Н.Гыйматдинова, Г.Галимуллина - «Ел китабы» җиңүчеләре (ИСЕМЛЕК)
    17.04.2015 Җәмгыять Бүген Татарстан Милли китапханәсендә «Ел китабы-2013» республикакүләм бәйгесенең җиңүчеләрен атадылар. Бәйгегә 219 китап тәкъдим ителгән булган. 47се – татарча проза, 29ы – татарча шигъри җыентыклар, 46 балалар китабы, 49ы – рус телендә бастырылган матур әдәбият, 48е - публицистика һәм фәнни-популяр әсәрләр (шуларның 22се татарча, 26сы русча). Иң укыла торган китаплар исемлеге Татарстанның 1541 муниципаль китапханәсе биргән мәгълүматларга карап төзелгән. «Татарча проза» 1 урын: Зифа Кадыйрова «Бәхеткә юл кайдан?» 2 урын: Нәбирә Гыйматдинова «Үзем генә беләм...»  3 урын: Гөлсинә Галимуллина «Күгәрчен оя корганда» Кызыксындыру бүләге: Факил Сафин «Гөлҗиһан»   «Татарча поэзия»  1 урын: Габдулла Тукай «Актык тамчы яшь» (төзүчесе Ленар Шәех) 2 урын: Кол Гали «Кыйссаи Йосыф»  3 урын: Флера Гыйззәтуллина «Яну дәверләрендә»  Кызыксындыру бүләге: Ләис Зөлкарнәй «Мәңгелектән исә җил»    «Татарча балалар китабы» 1 урын: Хәкимҗан Халиков «Сакчы күркә»  2 урын: Нур Әхмәдев «Мырауҗанның туган көне»  3 урын: Шәүкәт Галиев «Шәвәли Маҗаралары» Кызыксындыру бүләге: Алмаз Гыймадиев «Телефонлы кәҗә»    «Рус телендә бастырылган матур әдәбият» 1 урын: Зөфәр Фаткудинов «Бегущий от ада или господин уголовник»  2 урын: «Кот воркот, Котофей Котофеевич – Мырау Батыр» (төзүчесе - Люция Гыйззәтуллина) 3 урын: Әлфия Ситдыйкова һәм Вера Хәмидуллина «Радуга Сабантуя - Сабантуй балкышы»  Кызыксындыру бүләге: Альбина Абсалямова «Живая вода»    «Татар телендә публицистика и фәнни-популяр әдәбият» 1 урын: «Татар китабы» (төзүчеләре Раиф Мәрданов һәм Ирек Һадиев) 2 урын: Равил Фәхретдинов «Татар тарихы» 3 урын: Әнвәр Хәйри «Әхмәд ибн Фадланның 921-922 нче елларда Болгар дәүләтенә сәяхәте вакытында язылган хикәяте»   «Рус телендә публицистика и фәнни-популяр әдәбият»  1 урын: «История татар с древнейших времен» 2 урын: Булат Хәмидуллин һәм Лилия Мөхәммәдиева «Гази Загитов, Григорий Булатов – знаменосцы Великой Победы».  3 урын: «Татарстан из века в век» --- --- | 17.04.2015 (полный текст новости)

  • 2015-04-18 10:58 Сәйдә Мөхәммәтҗановага "Голос"та җиңәргә әз генә җитмәде (ВИДЕО)
    17.04.2015 Шоу-бизнес "Голос.Дети" проекты тәмам. Сәйдә Мөхәммәтҗанова Пелагея командасыннан 40,9% тавыш белән беренче булса да, финалның соңгы этабында җиңә алмады. 1 урын - Сабина Мостаевада. Менә Сәйдә чыгышлары:               --- --- | 17.04.2015 (полный текст новости)

  • 2015-04-18 10:58 Балабыз тугач, ирем белән мөнәсәбәтләр әллә нишләде...
    18.04.2015 Ир белән хатын Мин Зөфәргә яратып чыктым. Утыз ел элек булды бу хәл. Ул вакытта матур хыяллар, изге теләкләр белән кавыштык. Әмма бала тугач, арадагы мөнәсәбәтләр әллә нишләде. Зөфәр салгалый башлады. Өйдә әле ыжгырып торган каенана да бар. Бер дә үзебез теләгәнчә яшәп булмады. Кайчак эштән иртәрәк кайтып, ятып та торасым килә иде. Ирем белән үзебезчә генә яшәр­гә теләсәк тә, Зөфәр әнкәсен ташлап китә алмады. Арабызга әнкәй җитәрлек тыкшынды. Ирем эчүен дәвам итте. Анысына да ияләнеп беткән идем инде. Ә бер көнне күгемне кара болыт каплады. Зөфәр билгесез кеше­ләр белән сүзгә килгән дә, алар аны кыйнап ташлаганнар. Бу хакта безгә хәбәр ишетелгәндә, Зөфәрнең тәне суынган иде инде.   Ирем  үлгәч, кая барырга да белмәдем. Каенанам да бергә яши алмаячагыбызны әйтте. Авылга үз әти-әнием янына китәр идем дә, анда гаиләсе белән абый яши. Шулай итеп, урам чатында калдым. Баламны җитәк­ләп автобус көтеп торганда, бер машина килеп туктады. “Яңгыр бит. Әйдә, утырыгыз”, – диде руль артындагы ир-ат. Без дәшми генә кереп утырдык. “Кая барасыз?” – ди бу. “Барыр җирем юк. Ирем үлде. Әткәй белән әнкәй янына кайтып карыйм инде”, – дим. Шофер күрше генә авылныкы булып чыкты. “Мин синең апаңны беләм”, – ди бу. Фаяз безне туган авылыма озатып куйды да  кире кайтып китте.   Ә кичкә таба әнисен ияртеп өебезгә килеп керде ул. Шулай итеп, мин күрше авылдагы Фаязның хатынына әйләнеп куйдым. Матур гына яшәп киттек. Бер-бер артлы ике балабыз туды. Олы улым Айзат та бу йортта кимсетү күрмәде. Тормыш үз көенчә  барганда ишегебезне тагын кайгы җиле шакыды. Айзат суга батып үлгән. Бу хәсрәтне бик авыр кичердем. Бар юанычым булып кече улым белән кызым калды.   Гел елап утырмас өчен, кеше арасында булыйм дип, эшкә чыктым. Гөнаһ шомлыгына, беренче көннән үк бер ир-атның миңа күзе төшкәнен сизеп алдым. Аның белән бик тиз дусларга әйләндек. Бер елдан соң мин Ринатсыз яшәүне күз алдына да китерергә курка башладым. Бу хәлләр иремә ишетелгән икән. Ул аны-моны әйтеп тормады, каядыр чыгып югалды. Ике көннән бакча башында асылынган гәүдәсен табып алдык. Иремнең минем аркада үз-үзенә кул салганын белгәнгә, бу хәсрәтне кичерү бик тә авыр булды. Менә шулчакта миңа бернинди Ринат та кирәк түгеллеген аңладым. Мин бит авыр чагымда ярдәм кулы сузып, мине гаиләсенә алган, баламны яратып, тәрбияләп үстергән, ике сабыемның әтисен генә яратам икән. Иремнең ашлары узгач, Ринат белән араларны өзәргә булдым. Аның гаиләсе, балалары бар. Ул бер сүз дә әйтмичә китеп барды. Ә өенә кайтканда Ринат машинасы белән каршы як полосага чыгып, “КамАЗ” астына кергән. Фаҗига булганмы бу, әллә ул да үзен үземе...    Ә мин үземнең кайгы-хәсрәт алып килүче хатын икәнемне аңладым. Бу хәлләрдән соң сәламәтлегем начараеп, урын өстенә калдым. Башымда бер генә агармаган чәчем дә калмады. Кулларым калтырый торганга әйләнде. Хастаханәдә ятканда күршем Наҗия апа мине аякка бастырды. “Син бик күп гөнаһ кылгансың. Яшисең килсә,  изгелек кыл”, – ди бу. Аның сүзләре миңа көч бирде. Хастаханәдән чыгуга Ринатның хатыны янына барып гафу үтендем. Күңелгә бераз җиңел булып китте. Шуннан соң мәдрәсәгә укырга кердем. Догалар өйрәнә башлагач, дөньяга бөтенләй башкача карый башладым. Узган ел авылда ятим калган 10 һәм 12 яшьлек баланы үземә тәрбиягә алдым. Хәзер шулар белән мәш килеп яшим.   Ял саен үземнең балаларым да кайтып йөри. Олыгаеп барган мәлдә, күңелемә бераз тынычлык таптым. Элек белми һәм белеп кылган гөнаһларым өчен бик үкенәм. Минем язмышым башкаларга гыйбрәт булсын иде. Янәшәмдәге ирләрнең гомере аянычлы тәмамлануына әле дә үземне гаеплим. Беренче иремә бераз игътибарлы булып яшә­сәм, бәлки без гомер көзләренә бергә керер идек. Ялгыз калган чакта әллә ниләр уйлыйм. Әмма башымдагы кирәк­мәгән уйларны янымда бөтерелеп йөрүче чәчәк кебек ике кызым, “әбием” дип торган оныкларым куып тарата. Тик...   Рәмзия. --- --- | 18.04.2015 (полный текст новости)

  • 2015-04-18 10:58 Ни өчен урыс балалары, мәктәптә дистә ел татар теле өйрәнеп тә, татарча сөйләшә алмый?
    18.04.2015 Мәгариф Татар теле шундый катлаулымы, әллә соң өйрәтә белмибезме? КФУдагы татар теле укыту кафедрасы доценты, Казандагы 41нче мәктәптә һәм 27нче гимназиядә татар теле укытучы Николай Максимов янына беренче чиратта әлеге сорауларга җавап эзләп килдем. Әңгәмә барышында бүтән сораулар да туды. – Флера Сафиуллина белән Игорь Литвиновның урыс балаларына татар телен өйрә­түгә багышланган дәреслек­ләре бар иде. Укыту метод-ысулла­ры­ның аермасы нәрсә­дә? Нинди кимчелек­ләре бар?   – Дөресен әйтим: Сафиуллина да, Литвинов та аның методын эшли алмады. Чөнки ул эшнең беренче этабы гына, тиз-тиз генә дәрес­лекләр булдырырга кирәк иде. Җентекләп эшләргә аларның вакыты да булмады. Укытучылар да юк иде. Дәреслекләр язылды, ләкин бер дәреслеккә дә методик яр­дәмлек эшләнмәде. Литвинов дә­реслеге сөйләм үрнәкләре булуы белән аерылып тора. Флера ханымныкында да диалог дип бирелгән үрнәкләр бар. Ләкин алар сорау-җавап, сорау-җавап­тан гына тора. Бу диалог түгел, сорау алу булып кына кала. Диалог булсын өчен, син җавап бирәсең дә, аңла­ганыңны раслап, сорау да бирәсең. Әйтик, синең исемең ничек, дип сорагач, минем исемем – Рәшит, дип җавап бирәсең дә, ә синең исемең ничек, дип кайтарып со­рыйсың. Менә шулайрак оештырылырга тиеш аралашу, әңгәмә. Кыскасы, сөйләм яңалыгы кертелеп барылырга, сөй­ләм үс­те­релергә тиеш. Әгәр шулай корылмаса, ул диалог-әңгәмә булмый. Баштан ук диалог формасына китерүче булмады. Тел өйрәтергә алынучыларның төп хатасы бу.   – “Ана теле” он-лайн программасы буенча уку тәрбия­челәргә, укытучыларга мәҗ­бүри куелган дип ишеткәнем бар. Моны ничек аңларга?   – Бөгелмәгә, Азнакайга семинарга баргач, татар теле укытучы­ларының миңа беренче соравы шул булды: әлеге “Ана теле” он-лайн электрон дәреслеген төзүдә Сез катнаштыгызмы? Юк, дим. Шулай дигәч, нигә Казан безне мыс­кыл итә, дип аптырыйлар. Чынбарлыкта, әлеге программага кереп, аны өйрәнүчеләр бик аз. Ләкин Мәгариф министрлыгы кеше­лә­ренә дә, аны эшләүчеләргә дә анда кереп шөгыльләнәләр дигән күр­сәткеч-сан кирәк. Чит илләрдән берән-сәрән керүче­ләрне исәпкә алмаганда, аңа урыслар да, мәктәп балалары да керми. Шулай аз кергәч, татар теле укытучыларына “нагрузка” биргәннәр. Әйтик, 15-20 ел эшләгән татар теле укытучысы шул мәктәптәге урыс хатын-кы­зының исем-фамилиясе белән керә дә, шуның өчен эшли. “Тугыз дә­рәҗәгә хәтле эшләргә кирәк, төн­нәр буе шуны эшләп утырабыз”,– дип зар елый укытучылар. Әле бер генә түгел, ике урыс кешесе исе­меннән эшләргә кирәк. Тәрбияче­ләргә дә шулай куелган: татар тәрбиячесе урыс тәрбиячесе өчен эшли. Мәгариф министрлыгы районнарга “йөк­ләмә” җиткерә: сезнең районнан быел шуның хәтле кеше әлеге программага керергә тиеш. “Ана теле” он-лайн програм­ма­сының эш нәтиҗәсе бу. Күз буяу дип кенә әйтү аз моны.   – Ә менә Чехиядә берничә тел укыту бик яхшы куелган диләр.   – Анда балалар полилингваль программа буенча укый. Әнә Татарстанда ачылган төрек лицей­ларының да программалары шун­дый иде. Татар теленә – дүрт сә­гать, инглиз теленә уналты сә­гать бирәләр, бөтен фән­нәрне диярлек инглиз телендә укыйлар иде. Нигә татар теленә дүрт кенә сәгать, чөнки укучы­ларның барысы да диярлек татар балалары. Төрекләр полилингваль про­грам­ма буенча укытты.   – Казанда күп тел өйрәтүгә корылган андый программа буенча эшләүче мәктәпләр күп­ме?   – Министрлык мәктәпләргә дүрт төрле программа буенча эшләргә рөхсәт итә. Мәктәпләр үзләре сайлап ала. Шунысы кызганыч: мәктәпләр татар теленә иң аз сәгатьләр бирелгән программаны кабул итә. Хәзер бер генә мәктәп-гимназиядә дә атнасына биш сәгать татар теле укытучы калмады бугай инде. Шулай булгач кайдан килеп полилингваль мәктәп булсын ул?!   – Сингапур методы турында нәрсә әйтерсез?   – Чынбарлыкта андый метод юк. Министрлык дәрәҗәсендә өстән төшерелә ул. Сингапур укуларына мәктәп директорларын, завучларын чакыралар да, шуның буенча эшләгез, диләр. Хәзер укытучы буталып бетте. Сингапурдан килеп укытып йөргән кешеләр дә аның нәрсә икәнен белми. Ул методмы, методикамы, технологияме дип сорыйсың – нәрсә икәнен үзләре дә белми. Ул дәрестә, билгеле бер этапта кулланыла торган элемент кына. Гадәттә татар теле укытучыларына махсус курслар үткәрелә. Укытучылар, мәктәбенә кайткач, шуның буенча эшләргә тиеш. Дүртәрләп утырталар да, имеш, лидер әзерлиләр. Тик дүрт баланың берсе генә эшли. Калганнары рәхәтләнеп утыра. Балаларны надан калдыруның бер юлы гына бу. Файдасына караганда, аның зыяны күбрәк. Укытучылар шул форма белән эшләмәсә, яңалыгы юк булып чыга, урын ала алмый. Татар телен укыту методикасы кайда? Укытучыда милли горурлык булырга тиеш. Киресенчә, безнекеләр үзләре Сингапурга барып ничек укытырга кирәклеген өйрәтә ала.   – Укучыларны катлаулы кушма җөмләләргә анализ ясый белергә өйрәтү нәрсәгә кирәк? Әмирхан Еники, Лев Толстой тәрбиялибез дип уйлыйлармы икән?   – Алар да грамматиканы белеп язмаган. Мин кушма җөмлә синтаксисын бөтенләй әйтмим. Ләкин бала беренче сыйныфтан башлап кушма җөмлә кулланып сөйли. Мин Казанда яшим, мин яшәгән шәһәр бик матур, дип әйтә ул. Бу инде синтетик иярчен җөмләле кушма җөмлә. Аның терминны белүе мәҗбүри түгел, ләкин бу җөмләне әйтә белергә тиеш. Аны анализларга да тиеш түгел, минемчә. Мәсәлән, мин язам, Марат укый, дип әйтә бит ул сөй­ләшкән вакытта. Бу инде тезмә кушма җөмлә. Ул үзеннән-үзе килеп чыга. Әйтик, мин беләм: әни миңа бүләк алып кайта, ди бала. Бу да кушма җөмлә. Аны өйрәтергә генә кирәк. Интонация белән бирелә ул. Җөмләне анализлый белү тормышта кирәк түгел. Ул татар теле, урыс теле укытучылары өчен, филолог­ларга кирәк. Ике яшьлек бала сөйләшә башлый. Грамматиканы белмәсә дә, дөрес итеп әйтә. Җип-җиңел ул – сөй­ләшергә өйрәтү. Мәктәп дәрес­лекләрен карагыз: башта теория, аннан күнегүләр бирелә. Урыс баласына да материал шундый тәртиптә өйрәтелә. Шул ук вакытта татар балалары да матур, дөрес итеп сөйләшә белергә тиеш. Дәреслектә сөйләм юк бит. Укучы балалар гына түгел, студентлар да үзе турында яза белми. Грамматиканы үтә ул, әмма аны сөй­ләмендә кулланмый. Сөйлә­мендә кулланмагач, өйрәтүдән файда юк. Төп максат – баланы матур сөйлә­шергә, фикер йөртергә өйрәтү. Сөйләшә белү – ярты бәхет ул. Кеше матур итеп аралаша, фикерен җиткерә белергә тиеш. Шул чагында гына ул дәрәҗәгә ирешә. Күл­мәгеңә карап түгел, сөйләмеңә карап бәя бирәләр. Кеше сөйләшә белә икән, димәк, яза-анализлый да белә.   – Сез, урыс баласына, татарча аралашу өчен, 700 сүзне, телебездә булган утыз сөйләм калыбын белү җитә, дисез. Үз технологиягезне кыскача гына аңлатып китегез әле. Әллә аны метод дип әйтү дөресрәкме?   – Телгә өйрәтү ысул-метод та, методика да түгел, технология ул. Технологик процесс. Беренче класста татар телен өйрәнә башлаган бала унберенче класстан татарча яхшы аралаша, дөрес итеп яза белүче кеше булып чыгарга, технологик күренеш-хәл менә шулай тәмамланырга тиеш.   – 700 сүз кирәклеген кайдан исәпләп чыгардыгыз?   – Бу бик гади. Татар телендә ничә сорау сүз бар? Кем, нәрсә, нинди, кайсы, ничек, ничә, нигә, кайчан, нишли, нишләми. Бетте. Сүзлеккә ничә мең сүз тупланса да, шул сорауларга гына җавап бирә. Сөйләм процессында иң еш кулланыла торган сүз – фигыль формасы ул. Фигыльләрне берләш­те­рергә кирәк. Әйтик, хәрәкәтне белдерүче фигыльләр бар. Бару, кайту, керү, чыгу, менү, төшү, килү, китү, эшләү, ясау. Бетте, башка юк. Монда бөтен нәрсә хәрәкәтне белдерә. Кемдер каядыр бара, чыга, эшли, менә, төшә, кайта... Гел шул түгәрәктә. Төп фигыльләр болар. Хәрәкәтне белдерә торган фигыльләргә тукталыйк. Әйтик, барам – кайчан, кем белән, нәр­сәдә, ничәдә, ничек. Менә шушы сорауларга алда телгә алган фи­гыльләр җавап бирә. Тагын бер­ничә калып – уйлау, мөнәсәбәт фигыльләре бар. Менә шуларга нигезләнеп сөйләм калыбы тө­зелә. Болар бөтенесе утызга сыеп бетә. Мәсәлән, телче галим Зәкиев, 52 калып бар дип, мине­келәрне бераз киңәйтергә тәкъ­дим итте. “Синтаксик нигездә генә сөй­лә­шергә өйрәтергә мөм­кин. Яшьрәк вакытым булса, синең эшне дәвам итеп, урыс балаларына дәреслек төзергә үзем дә алыныр идем. Элек дәреслек төзергә алынучылар синтаксик нигезне аңлап бетермәде”, – дип үзенең хуп­ла­вын җиткерде.   Мөнәсәбәт фигыльләре турында аерым әйтеп китәсем килә. Яратам, яратмыйм, хөрмәт итәм, хөрмәт итмим. Икәү генә алар. Мин хөрмәт итәм. Кемне? Әтиемне, әниемне, бабамны, дустымны. Ни өчен? Менә кушма җөмлә. Әбием булган өчен. Бабаем булган өчен. Менә шулай утыз калып килә дә чыга. Сүзләр 700дән арта да алмый. Бер үк сүзләр кабатлана гына. Дөрес, синонимнар күп инде. Ә менә Сафиуллина төзегән программаларда, бала ел саен 1500 сүз өйрәнергә тиеш, диелгән. Ун елга тапкырласаң, 15 мең сүз килеп чыга. Шул хәтле сүз ятлауның нигә кирәге бар? Бу бит сөйләм теле.   – Беренче дәрестә үк татарча сөйләштереп буламы?   – Була. Теләсә кайсы ауди­ториягә кереп, беренче көнне үк мин аларны татарча сөйләштереп чыгып китәм. Әйтик, беренче дәрестә үк, мин яратам, дип яздырам. Кемне яратасың? Әниемне, әтиемне, абыемны, апамны, энемне, сеңлемне, күршемне, Марияне, Светаны. Сөйләм калыбы өч этаптан тора. Сөйләм калыбында беренче этап – беренче затның сөйләме ул. Ул үзе турында сөйли, сөйләгәндә фикерләргә дә өйрәнә. Икенче этапта, монолог нигез итеп алына да икенче зат килеп керә, диалог башлана. Беренче зат, мин әтием­не, әниемне, энемне, сеңлем­не... яратам, дип бөтенесен әйтеп бетерә дә икенче заттан сорый: Саша, син әниеңне яратасыңмы? Монда инде әңгәмә башлана. Әйе, әйе, мин әниемне, чынлап та, яратам, дип җавап бирә тегесе. Беренче зат белән икенче затның роль­ләре алышынып тора. Кем сорау бирә – ул беренче затка әйләнә. Рольләрне алмашып, бер-берсен тулыландырып, аралашу китә. Биредә, әйе, юк кебек сүзләр, кереш, эндәш сүзләр, ымлыклар килеп керә, сөйләм матурая. Сөйләм матурайгач, сөйләшәсе килә башлый. Өченче этапта өчен­че зат катнаша. Ул таныш кеше дә, чит кеше дә булырга мөмкин. Әйтик, тукталышта дустыңнан тыш тагын бер кеше басып тора. Аңа мөрәҗәгать итеп, зинһар, әйтегез әле: Камал театрына ничәнче автобус бара икән, дип сорыйсың. Ул да театрга бара икән, сөйләмгә аның – өченче затның да катнашып китәсен көт тә тор.   – Димәк, сөйләмнең өч этабын да беренче класста ук өйрәтә башларга кирәк?   – Әйе, өч этап та беренче класста ук үтелә. Класстан класска сөйләмне катлауландырып кына була. Сыйныфта текст, кайсыдыр бер әсәрдән өзек, шигырь бирелә. Укытучы шушы шигырь текстын да сөйләм калыбына сала. Әйтик, Роберт Миңнуллинның “Әни кирәк” дигән шигыре бар. Мин тактага, кемгә, дип язып куям. Укучы, миңа, энемә, сеңлемә... дип тутыра башлый. Шигырьдә, әни кирәк, дип кенә язылган. Укучы, әти, бабай, әби... кирәк, дип тутыра башлый. Менә сөйләм калыбына салу җиңелме?!   – Димәк, балаларга татар телен генә түгел, инглиз, француз, немец телләрен дә, сүз ятлатып түгел, шушылай – сөйләм калып­ларына нигезләнеп өйрәтергә кирәк? Димәк, Сез уйлап тапкан технология – универсаль технология?   – Әйе, дөрес әйтәсез. Чит телләрне дә өйрәтә белмиләр. Әгәр без инглиз телен дә шушылай – минемчә өйрәтсәк, зур уңышларга ирешер идек. Чынлап та, бездә инглиз телен укыта белүче юк. Инглиз телен ятлатып өйрәтәләр. Ятлатып сөйләшергә өйрәтеп булмый. Бу технология теләсә кайсы телгә бара. Рәшит МИНҺАҖ --- | 18.04.2015 (полный текст новости)

  • 2015-04-16 02:54 Клара Булатова: «Укытучылыгым шагыйрәлегемә, шагыйрәлегем укытучылыгыма бик зур зыян ясады»
    14.04.2015 Сәясәт Татарстанның атказанган мәдәният хезмәткәре, Әлмәт районының Мактаулы гражданины, Рафаил Төхфәтуллин, Саҗидә Сөләйманова исемендәге премияләр лауреаты, танылган шагыйрә, укытучы Клара Булатова – иҗаты кыю омтылышлар, якты хисләре белән сугарылган, табигать һәм җәмгыятьтәге һәр вакыйга, күренешләрне сизгер һәм нәфис йөрәге белән тойган шәхес. Шагыйрә 1936 елның 18 мартында Татарстанның Сарман районы Татар Карамалысы авылында укытучылар гаиләсендә туа. Әти‑әнисе укытучылар булганлыктан, аңа бала чактан ук әти-әниләре белән бергә бер төбәктән икенчесенә күчеп йөрергә һәм төрле авыл мәктәпләрендә укырга туры килә. 1954 елның көзеннән хезмәт юлын башлый – Түбән Ләшәү авылы мәктәбенең башлангыч сыйныфларында балалар укыта, аннан соң төзелештә эшли, Әлмәт шәһәрендә көнкүреш комбинатында кассир, Төзүчеләр сараенда оештыручы вазифаларын башкара. 1962-1965 елларда ул янәдән мәктәптә – Әлмәт районының Колшәрип авылы балаларына тел-әдәбият, тарих фәннәре укыта. 1965-1969 елларда Клара Булатова Казан дәүләт университетының татар теле һәм әдәбияты бүлегендә укый. Уку белән бергә иҗат эшен дә дәвам иттерә. 1967 елда студент кызның «Язлар алда» исемле лирик шигырьләре тупланган беренче китабы дөнья күрә. 1970 елдан СССР (Татарстан) Язучылар берлеге әгъзасы. Ярты гасырдан артык гомерен балалар тәрбияләүгә багышлаган Клара ханымның иҗаты кеше күңелен җырлата да, елата да торган, иң мөһиме, уйландыра, җанны‑рухны чистарта, өмет яктылыгын сакларга өйрәтә торган итагатьле тойгылар тупланган 50 китабы белән бай.   Шагыйрә белән без дә Галиҗәнап иҗат турында сөйләштек.   – Клара апа, иҗатыгызда чагылмаган юнәлеш, әйтергә теләп тә, каләм очына эләгә алмыйча калган темаларыгыз бармы?   – Минем каләм очы тимәгән тема, юнәлеш калмагандыр. Әмма язарга теләп тә, язылмыйча калган әйберләр бар, чөнки язарга вакыт булмады. Мин беркайчан да караламага язганымны хәтерләмим. Шигыремдә дә мин шуны әйткәнмен.   Мин һәрвакыт акка гына язам, Ак, караны ләкин бутамыйм.   Бастырып чыгару өчен дә, ничек язсам, шулай тәкъдим итәм. Мин туганнан бирле мәктәптә, ярты гасырдан артык укыткан кеше. 72 яшенә кадәр укытып йөргән кешеләрне беләм, ләкин алар шагыйрә түгел. Укытучылыгым шагыйрәлегемә, шагыйрәлегем укытучылыгыма вакыт ягыннан бик зур зыян ясады.   – Хәзер ниндидер «Серле көндәлек» язасыз дип ишеткән идек...   – Иҗаттан тукталып тору минем өчен яшәү түгел инде ул... 50 китап ике китап та түгел, моны да бәяли белергә кирәктер. 2014 елда «Җиде тубал бәхет», «Күрдеңме син?» исемле ике җыентык дөнья күрде. Хәзерге вакытта үз-үземне белә башлаганнан бирле шигъри юллар белән алып барылган көндәлекләремне барлап, шундагы әле беркайда да укылмаган-ишетелмәгән әсәрләрне сайлау белән мәшгульмен. Биредә «Луч» телекомпаниясенең «Җомга» тапшыруына килгән мәлләр дә, 10 ел эшләү дәверендә очраган кызыклы вакыйгалар да, 25 ел Әлмәттән авылларга, аннары чирек гасыр авылдан Әлмәткә йөреп мәктәптә дә, училищеда да, институтта да укыту, шәһәребезнең татар иҗтимагый үзәген төзүче, Язучылар берлегенең эшен алып баручы буларак та гаять кызыклы истәлекләр урын алачак.   – Яшь вакытта беленми ул, олыгайгач сагындыра, диләр туган нигез хакында. Туган нигезегезне еш искә аласызмы, кайтасызмы?   – Кайда  бар соң ул минем туган нигез?! Мин, гомумән, юлда туганмын. Карамалыдан безнең әткәйне мин бишектә чакта ук куганнар. Укучыларны ике якка чыгарып бастырганнар, тере стена, дивар. «Долой Булатовны», «Долой халык дошманын» дип пычрак атканнар. Аны Себергә җибәреп өлгермәгәннәр, тиз акланган. Ул ятим үскән бала. 14 яшендә үзенең әтисен, әнисен, олы апасын бер гүргә иңдереп, ясин чыккан Илексаз малае. Кайттым мин әти туган авылга. Анда әле Бакый тавы, Бакый чишмәсе дигән урыннар сак­лана, Бакый ул минем бабай.   – Ә күп кенә шигырьләрегездә искә алынган туган җир, туган нигез дип язганда кайсы авылны күздә тота идегез?   – Ү зебезнең Татарстаныбызны күздә тотып язам. Татар татар инде ул. Стан – ил дигән сүз. Татар иле, татар җире, татар теле... Менә шул нигездә язылган шигырьләр ул. Ә туган нигезгә килгәндә, чана юлы беткән, арбага эз төшмәгән вакыт. Саз җирдә арба әйләнгән, мин шунда туганмын. Ул вакытта әти Карамалыда мәктәп директоры булган, шуңа мин Сарман районы Карамалы авылы кызы булып язылганмын. Ә Сарман ягы тарихка – җырлы як, тау ягы булса да, нурлы як булып кереп калган. Ул якларга барсам, халыкның мәңге яши торган әйберләргә чын күңелдән табынганлыгын күреп, сөенеп кайтам.   – Тормышны төрле чорларга – балачак, яшьлек еллары, олыгайган вакытка бүлеп карарга була. Андый мөмкинлек булса, гомерегезнең кайсы чорын киредән яшәр идегез?   – Үткәннәргә кайтыр идем димим, ләкин яңадан туар идем. Мин бит белмим, кем булганмын. Таш булганмынмы, агач булганмынмы. Ә киләчәктә болан буламмы, елан буламмы – анысын да белмим. Әгәр бу дөньяга тусам, нәкъ шулай яшәр идем. Укытучы һәм шагыйрә булыр идем.   Габдулла Тукай исемендәге Татарстан Республикасы Дәүләт бүләгенә Булатова Клара Гариф кызы «Келәү: ­Шигырьләр, повесть, хикәя» (Казан: Татарстан китап нәшрияты, 2013 ел), «Сәяхәтнамәләр: шигырьләр» (Казан: Татарстан китап ­нәшрияты, 2013 ел), «К солнцу лицом» ­(Казан: Рухият, ­2013 ел) китаплары өчен тәкъдим ителде.   Фәрдия ХӘСӘНОВА | (полный текст новости)

  • 2015-04-16 02:54 Моңарчы күрелмәгән операция: пациентның башын икенче тәнгә күчереп утыртмакчылар
    14.04.2015 Медицина Россия программисты Валерий Спиридоновны катлаулы операция көтә. Аның башын икенче тәнгә күчереп утыртмакчылар. Операция 2017 елга планлаштырылган, аны Италия табибы Серджио Канаверо ясаячак. Табиб әйтүенчә, барысы да яхшы булса, Валерий Спиридонов бер елдан соң хәрәкәтләнә башлаячак, үз тавышы белән сөйләшә, битен дә тоя алачак. Пациент үзе булырга мөмкин күңелсезлекләр турында белә, аңлый, әмма эксперименттан баш тартмый. Сергей Готье, Россиядә баш трансплантолог: – Операциянең катлаулылыгы шунда – донор тәненең арка мие пациент­ның баш мие белән туры килергә тиеш. Бер ке­шенең башын икен­че ке­ше­нең тәненә утырту бик катлаулы. Бөерне күчереп утырт­канда да организм донор бөерен­нән котылырга тели, шуңа да иммунитетны баса торган дәвалау ысулы кулланыла. Бу очракта да кеше тәне пациент башыннан “ваз кичәргә” мөмкин. Аны ничек тә тоташтырып эшлә­теп җибәрергә дә кирәк бит. Шуңа да бу эшнең нәти­җәсе уңай булуында шик­лән­гәч, кирәкме соң бу операция дигән сорау туа. Әмма шул ук вакытта мин бу адымны тән­кыйтьләмим. Нә­тиҗәсе уңай булмаса да, трансплантология, физиология, иммунология, анестезиология һ.б. өл­кә­ләрдәге сорауларга ачыклык кертә алачак, яңа мөм­кин­лек­ләр ачачак.   Лилия ИСХАКОВА, КФУ аспиранты:   – Фән ягыннан карасак, нинди нәтиҗәсе булуга карамастан, бу зур ачышлар ясарга мөмкинлек бирәчәк. Уйлап карагыз: хәзер баланы ярып алу катлаулы операция булып саналмый, әм­ма элек хирург пычагы ас­тында күпме хатын-кыз җан биргән! XX гасыр башында бер табиб, бала таптырганда унбиш хатын-кыз үлгәннән соң, үзен атып үтергәнен укыган идем, әмма табиб­лар тәҗ­рибә аркылы баланы ярып алу операциясен ясарга барыбер өйрәнгән.   Бу мәсьәләнең этик ягы да бар. Ике яктан да ризалык булырга тиеш. Чит илдә кешеләр, үзләре белән берәр ни була калса, тән әгъ­заларын донор буларак куллана аласыз, дип ризалык би­рә. Кеше дөньядан кит­кәндә дә максималь файдалы булырга тели. Ул башка кешегә тагын бер гомер бү­ләк итә. Димәк, тагын яшәргә мөмкин­лек алган кеше дә тормышын заяга уздырмаска тиеш, күб­рәк яхшылык кылырга тиеш дип саныйм.   Илнар Зиннәтуллин, “Туган авылым” мәчете имамы:   – Башны икенче тәнгә кү­череп утыртуга риза булу­чы­ның озак яшәргә теләүдән яки үлемнән куркудан булырга мөмкин. Аллаһка ышанучылар бакыйлыкка күчен­гән­нән соң да тормыш булганын белә, ягъни алар физик үлем­нән курыкмый. Барысы да Аллаһ Тәгалә кушканча булачак дип яши. Галимнәр фике­ренчә, кешенең холкы-фи­гы­ле, тормышка карашы, гому­мән, бөтен мәгълүматы баш миендә саклана ди, әмма дини кешеләр бу мәгълүмат җан­да саклана дип саный. Бө­тен тормыш кешегә бүләк ителгән җанда. Бу операция вакытында кемнең җаны сак­ланыр – билгесез. Бераз сакчылрак карарга кирәк бу адымга.   Хәния ФӘРХИ, җырчы:    – Авыру егет ягыннан да, табиб ягыннан да, ай-һай, бик җитди, катлаулы адым. Егет чарасызлыктан ризалык бир­гән­дер. Ул үләсен чамалыйдыр, шуңа үзен файдалы итеп тоярга телидер. Аллам сакласын, әмма мин аның урынында булсам, шулай ук эшләр идем кебек. Табиблар Аллаһ түгел, барысы да Аның телә­ге­нә бәйле. Табиб куллары белән могҗиза кылынса, бу зур казаныш булачак. Әмма операция үлем белән тәмам­лана икән – аяныч. Табиб та бит кеше, аның пычагы астында кеше үлсә, моның белән яшәргә дә кирәк бит.Ә сез табиб белән пациентның бу адымын хуплыйсызмы? 52 | 11.04.2015 (полный текст новости)

  • 2015-04-16 02:54 Айзат “Адмирал”га кереп җиткән җиреннән кире чыга алмаган
    14.04.2015 Фаҗига “Адмирал” базары янган көнне күрше хатыны, ике кечкенә баласын ияртеп, язгы аяк киемнәре алыр өчен шул базарга барырга җыенган иде. Ире эшеннән иртәрәк китә алмау сәбәпле, базарга бармый калдылар. Ходай саклаган, күрәсең. “Карак керсә – берне ала, янгын кер-сә – берни калмый”, – дип әйтә иде әбием. Күпме кешеләр эш урынсыз, соңгы акчаларына сатып алынган товарсыз калды. Хәер, акча була да бетә, анысы бер хәл. Ә бит “Адмирал”дагы янгын күпме кешенең гомерен өзде. Айзат Фәсхетдинов – “Адмирал” корбаннарының берсе. Үлүчеләр исемлегендә ул Азат Әмирович дип язылган. Шуңа күрә баштарак якташыбызның үлеменә ышанып та бетмәдек, бәлки берәрсе белән бутаганнардыр дип уйладык. Әмма 27 яшьлек Айзатның үле гәүдәсе табылгач, соңгы өмет тә сүнде. Айзатны туган авылына алып кайтып җирләделәр, аны соңгы юлга озатырга йөздән артык кеше килде.   Айзат Яшел Үзән районының Урысбага авылы егете. Әнисе Миңниса апа озак еллар укытучы булып эшләде, әтисе Әмир абый элеккеге колхоз рәисе. Биш балаларын кечкенәдән тырыш, хезмәт сөючән итеп үстерделәр алар. Айзат аларның дүрт кыз арасындагы бердәнбер уллары, әти-әнисенең төп терәге, ышанычы иде.   Ул мәктәптә укыган чакта мәктәп директоры булып эшләгән Ләлә Шакирова да әлеге укучысын сагынып, җылы итеп искә ала.   – Бар яктан да килгән иде Айзат. Ярдәмчел, акыллы, конфликтларга керми торган, актив егет булып истә калган. Спорт белән шөгыльләнде, техника белән кызыксынды. Яхшы укыды. Әти-әнисенә һәрвакыт булыша иде. Эчеп, тартып, тырай тибеп йөри торганнардан түгел иде. Аның кебек ягымлы балалар аерым истә кала бит ул. Айзат әнә шундый үзенчәлекле, сабыр, тырыш укучы иде , – ди ул.   Соңгы елларда Айзат дуслары белән тимер рәшәткәләр ясаган. Өйләнгән. Яшел Үзән шәһәрендә фатир алган, әле күптән түгел генә торагында ремонт эшләрен төгәлләгән. Хатыны “Адмирал” базарында сәүдә ноктасы тоткан. Янгын чыккан көнне ул Мәскәүгә товарга киткән булган, ә Айзат исә, янгын турында ишетүгә, базардагы товарны коткарырга дип, “Адмирал”га чапкан. Әмма кереп җиткән җиреннән кире чыга алмаган...   Айзатның бертуган апасы Эльмира белән якыннан таныш без. Әле берничә ай элек кенә Яшел Үзәндә юбилей кичәсендә күрешкән идек. Бу хәсрәтле көннәрдә чылтыратмадым Эльмирага. Мондый кайгылы вакытта сораштырып, Айзат турында истәлекләрен яңартып борчырга базмадым. Ходай сабырлык бирсен аларга!  Эльвира ГЫЙСМӘТУЛЛИНА 13 | (полный текст новости)

  • 2015-04-16 02:54 ТВ алып баручы Гөлназ Рәхматуллина нинди китаплар укый?
    14.04.2015 Җәмгыять – Китап укырга яратам мин. Әле яңарак кына Мәдинә Маликованың «Югалган якутлар» китабын укып чыктым. «Югалган якутлар» повесте – жанры буенча детектив, көтелмәгән чишелеш, мәхәббәт тарихы... – шуңа бик тиз укыла. Шушы җыентыктагы «Чәчкә балы» да бик кызыклы, гыйбрәтле әсәр. Нәбирә Гыйматдинованың «Үзем генә беләм» дигән китабы да бик ошады. Анда язучы намус, вөҗдан, тугрылык, әхлаклылык кебек төшенчәләрне олылый, укучыларны да шуңа өнди.Гомумән, әлеге ике авторның яңа китапларын түземсезләнеп көтеп алам, чөнки аларның язу стиле, теле ошый. Гади дә, шул ук вакытта үтемле дә итеп язалар алар. Аеруча яраткан китапларымны берничә кат уку гадәте дә бар миндә. Мөхәммәт Мәһдиевнең китапларын кат‑кат укыганым бар. Күптән түгел Габдрахман Әпсәләмовның «Ак чәчәкләр» китабын өченче кат укып чыктым. Бер китапны укып чыгуга ук икенчесенә тотынмыйм. Китап укыган вакытта мин шуның белән генә яшим. Өй, гаилә, балалар икенче плангарак кала башлый. Хәтта ашарга пешергәндә дә бер кулымда китап була. Күпмедер вакыт чынбарлыкка кайтып, гадәти тормыш белән яшәп алгач кына, кулыма кабат китап алам. Дилбәр ГАРИФУЛЛИНА | (полный текст новости)

  • 2015-04-16 02:54 «Тамада-шоу»дан ФОТОрепортаж
    14.04.2015 Шоу-бизнес Бүген Казанда моңарчы күрелмәгән тамаша булды. «Тамада-шоу» фестивале татарның иң танылган тамадаларын бер сәхнәгә җыйды. Филармония залыннан безнең эксклюзив фоторепортаж:                   1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35  36 37 38   Шамил АБДЮШЕВ фотолары --- | 14.04.2015 (полный текст новости)

  • 2015-04-16 02:54 Илназ Минвәлиев: “Миңа түзгән хатынга рәхмәт” (ФОТО)
    15.04.2015 Шоу-бизнес Җырчы Илназ МИНВӘЛИЕВ сәхнәдән бер ел чамасы югалып торган иде. Хәзер яңадан иҗатка чумган. Шалтыраткач: “Күрешеп сөйләшик әле бер. Хәбәрләр шактый җыелды”, — диде ул. Әйтелгән урынга төгәл вакытка килеп бастым. 40 минут көттереп, Илназ да килеп җитте. — “Бөке”дә утырдым. Әй, ачуны чыгара да бит. Шул бетерә инде сәламәтлекне. Бөтен авыру нервлардан. Эмоциональ кеше бит мин. Шоферларын әйтер идем... — дип сөйләнә-сөйләнә Илназ белән эчкә уздык. — Бассейнга йөри башладым. Шуннан килешем. Гел руль артында, хәрәкәт юк диярлек. Ә тик яту минем эчне пошыра, гел кыймылдап торырга кирәк. Ерак юлдан кайткач, бассейн, сауна иң рәхәте. Су тынычландыра, ял иттерә. Алайса үләм нервыланып... “Авылдан бер тиен акчасыз чыгып киттем” — Илназ, бу ел синең өчен түгәрәк даталарга бай икән. Сәхнәдә  төркем туплап җырлый башлаганга 10 ел, үзеңә 35 тула...   — Сүзне ерактан башлыйм әле. Җырчы Илназ Минвәлиев буларак танылганчы, тормышта шактый каезланырга туры килде миңа. Заманында туган авылым Олы Солтаннан (Балык Бистәсе районы — Л.Й.) чыгып китүе бер дә җиңел булмады. Казанга “бутый” белән киткәнемне һич онытмыйм. Акча юк. Әти-әни ничек киткәнемне белми дә калды. Бер тиен бирмәделәр. Ертык чалбар, ашарга юк... Укытучым Рәүф абый мотоциклга утыртып КДПУның спорт факультетына китерде. Әмма анда керә алмадым. Кире кайтып та китәсе килми. Торыр урын юк. Подъездларда яшәдем, подвалларда кунып йөрдем. Бераз акча эшләр өчен, иртүк базарга барып карбыз бушата идем, идән дә юып йөрдем. Берсе өчен дә оялмыйм.  — Алайса пешекче белгечлеге син теләп сайлап алган һөнәр булмаган?   — Спорт факультетына ныклап әзерләндем. Бөтенесе “блат” белән кереп бетте. Ә мине, “бутый”дан килгән егетне, бер балл җитми дип, борып җибәрделәр. Авылга кире кайтмыйм, дип чыгып киттем бит. Нишләргә? Трамвайга утырган идем, Родин урамы тукталышына җиткәч, ватылды. Менә шунда очраклы гына һөнәри училище янына туры килдем, танышлар очрады. Озак уйлап тормадым, укырга кердем. Бишкуллап алдылар. Урамда яшәгән малайга училищеның тулай торагы җәннәт булып күренде. Нинди генә очракта да елый белмәдем, кечкенәдән шундый идем. Алты ай эчендә ниләр генә күрмәдем анда. Ә хәзер шул авыр чакларны сагынып та искә алам әле. Чыныктырды мине ул еллар.    Укый башлагач, Казан малайлары белән “разборка”лар тотынды. Стипендияне талыйлар иде. Мине берсендә юеш подвалга бикләп куйдылар. Анда дым, пычрак... Шуннан каты авырдым. Бу сынау да юкка булмаган икән. Шуннан соң хатыным Динара белән якыннан таныштым да инде.  — Аның белән бергә укыдыгызмы?   — Әйе, төркемнәр генә аерым иде. Ул мине бик карады. Кызлардан игътибар күп булды. Ә Динара кайгыртучанлыгы белән алдырды. Яшермим, артык наз күргән егет түгел идем. Өйдә алай бик майлап, баштан сыйпап тормадылар. Ә Динара җылы сүзләрен кызганмады, күңелемне йомшартты. Ничектер рәхәт булып китте. Нәтиҗәсе — 17 яшебез тулыр-тулмас өйләнештек.  — Пешекче булып эшләргә туры килдеме соң?   — Мин башкармаган эш калмады. Бер-бер артлы өч бала туды. Көн-төн чаптым. Кафеда пешердем, ит чаптым... Тормыш бөтен куәтенә басты. Яшьлек белән уйланылмаган инде. Юньле торыр урының да булмаган килеш, өч бала алып кайтылган бит. Ресторанда эшләгәндә, бәхет дими ни дисең, Хәмдүнә апа Тимергалиеваны күреп, якыннан танышу насыйп булды. Ул безгә ашарга кергәли иде. Оялып тормадым, янына килеп: “Хәмдүнә апа, мине үз канатыгыз астына алыгыз әле. Җырлыйсым килә”, — дидем. Ул миңа тормышта юл күрсәтте. Тыңлап карагач: “Булдыра аласың син. Әйдә, кил, бергә эшлибез”, — диде.    Тормышымда ике хатын-кызга аеруча рәхмәтлемен. Башта Хәмдүнә апа юл күрсәтсә, өйләнгәч терәгем Динара булды. Бөтен ирешкәннәрем аның ярдәме белән. Баштарак Динарага авыр иде. “Миңа пешекче егет, элекке Илназ кирәк. Мин аңа гашыйк идем. Артист кирәкми”, — диде. “Элекке Илназны сагынам”, — дип әйткәли иде. Мин өйдә юк, бөтен мәшәкать үзенә генә. Өч бала. Берсе авыру булып туды бит әле. Эшләр белән китәм дә барам, китәм дә барам... Сәхнә тормышына чумдым. Аннан хатын акрынлап шушы режимга ияләште. Миңа түзгәне өчен мең рәхмәт аңа! Үзенә җылы сүз әйткәнем юк. Ә дусларга аны гел мактап йөрим.    Артист юлын сайласам да, поварлыкны тулысынча ташламадым, гастрольләрдән кайткан-киткән арада барып эшли идем. Ресторанда ит чабып машина алдым (хәзер Илназ 38 (!) енче машинасында йөри — Л.Й.). Әфлисун төсендәге “бишле” иде ул.    “Мин бик кырыс әти” — Илназ, хәтерлим, өч малайны учларыңда гына биетә идең син. Хәзер үстеләр инде. Әле дә балаларга кырысмы?   — Иркәләп тормыйм. Әйе, һаман шулай кырыс. Күп әйбер алып та азындырмыйм. Тыңласагыз гына алам, дим. Каты тоткач, нәтиҗәсе бар. Балаларым акыллы, бик тырыш. Спорт белән шөгыльләнәләр. Каратэга йөриләр. Күп уңышларга ирештеләр.    Миңа әти коры булды. Үзем дә улларыма шундыйрак тәрбия бирергә телим. Сугып җибәргән вакытларым да бар. Балаларның берсен дә аермыйм. Эләктерсәм, өчесенә бергә эләктерәм. Эшне дә барысына тигез бүлеп бирәм. Үпкәләмәсеннәр дим. Елаганнарын күргәнем юк. Үзем дә әтигә беркайчан күз яше күрсәтмәдем. “Чыгарасы яшьләрегезне мәктәптә калдырып кайтыгыз”, — дим малайларга.    Ике улым баянда уйный, хорга йөриләр. Берсе Анапага барып чыгыш ясап кайтты. Уңышларына куанам.    — Үзең 17 яшьтә өйләнгәнсең. Олы улың Алмазга да 16 тулган икән инде. Әтисе кебек, иртә өйләнәм, дисә... Каршы килерсеңме?   — Юк, каршы килмим. Моңа җиңел караячакмын. Алар җитди, бик тырыш. Җебегән егет булып үсмәделәр. Әтиләре кебек, тормышны яшьтән тартып бара алырлар, дип ышанам.    “Кыңгыраулы ат популяр була, апаем” — Илназ, заманында Хәмдүнә апаны очратмасаң, бүген, бәлки, берәр ресторан хуҗасы булыр идең?   — Юк. Алай дип әйтә алмыйм. Авылдан килгәч, бәлки, юлдан язып, берәр карак булыр идем. Вакытында тиешле кешеләре очрап торды.    2005 елда, Хәмдүнә ападан рөхсәт сорап, хәер-фатыйхасын алып, аерым чыгыш ясый башладым, шул елны Камал театры сәхнәсендә беренче “сольный” концертымны бирдем. “Минем биткә кызыллык китермә”, — дип озатты ул.    Ун ел иҗат гомерендә күпме юллар кичелгән. Бүген Илназ Минвәлиев булып йөрим икән, кабатлыйм, бу хатыным тырышлыгы. Тормышта аның көчле булуы ярдәм итте. Сәхнә кешесе тегендә дә, монда да йөри.    — Синең хакта гайбәтләр дә аз булмады...   — Әллә нәрсәләр сөйләделәр. 150 хатын-кызның ире булдым инде мин. Бандит та ясап бетерделәр үземнән. Булганын-булмаганын, кирәген-кирәкмәгәнен сөйләделәр. Кайчак Хәмдүнә апага бушана идем. Ул шәп кеше бит: “Кыңгыраулы ат популяр була, апаем, борчылма. Кыңгырауны асып торсыннар. Популярлаша гына барасың”, — дип кабатлый, мине тынычландыра иде.    — Хыянәт турында сүзләр ишеткәч, Динараның йокысыз төннәре дә аз булмагандыр... Кычкырып әйтмәсә дә, эчтән янгандыр...   — Янды инде. Аның күңел халәтен аңлыйм. Көнләшкән чаклары да күп булгандыр. Үзе генә белә. Тик миңа бер тапкыр да кычкырмады, каршымда еламады. Әмма яшерен генә күз яше түккән чакларын күргәләдем. Күпме генә усал, коры булсам да, хатын-кыз елаганга болай гына карый алмыйм, күңелемә авыр. Өстәвенә минем гаеп белән булганда. Кызулыгым белән авырлыклар да китергәнмендер, теңкәсенә дә тигәнмендер. Эш белән өйгә кайтып кермәдем. Гел түзде ул миңа, әле дә шулай. Минем өйгә кайтып балаларга кычкырудан башка тәрбия биргәнем юк (көлә). Динара миңа Аллаһы Тәгаләнең зур бүләге.    — Дингә күчүе дә тынычлык эзләп булгандыр әле...   — Дүрт ел бардыр, Динара дингә килде, яулык яба башлады. Биш вакыт намаз укый. Баштарак, ияләшмәгәнгә, авыррак булды. Аннары ниндидер рәхәт хис биләде.       — Илназ, сәхнәдән бераз читләшеп тордың. Концертлар куймадың. Бу нәрсә белән бәйле иде?   — Нинди генә усал күренсәм дә, кырыс булырга тырышсам да, миндә дә күңел бар. Иҗат кешесенең эчке халәте чебеннеке кебек нечкә. Төрле вакыт булгандыр инде. Аллага шөкер, яңадан эшкә чумдым, яхшы төркем тупладым. Режиссерым — Тинчурин театры артисты Зөфәр абый Харисов, алып баручым Алсу Җиһангирова бик оста, баянчым Венер Мөбарәкшин дә бик шәп кадр. Барысы да көчле. Элекке төркем таркалды бит. Шуннан соң оста сәнгать әһелләрен озак эзләдем. Бер ел буе җырламадым. Кәеф булмаган килеш, эшлим, дип тамашачы каршына чыгып басуны кирәк тапмыйм. Бер ел эчендә күп уйландым, тырыштым. Хәзер илһам да бар, состав та көчле. Аллага шөкер, эшләр гөрли.    Ун ел сәхнәдә кемнәр белән генә эшләмәдем. Әмма һәрвакыт үземә-үзем хуҗа булып калдым. Продюсерым да булмады, төрле компанияләрдә дә тормадым, министрлык кулы астында да эшләмәдем. Үзем тормыш диңгезен ерып, алга барам да барам.       1       2      3     4     5     6     7     8     9   Лилия ЙОСЫПОВА | (полный текст новости)

  • 2015-04-16 02:54 Уразавылда хор коллективлары ярышты (ФОТО)
    15.04.2015 Мәдәният Белгәнебезчә, Бөек Җиңүнең 70 еллыгы уңаеннан өлкә районнарында төрле чаралар уздырылып килә. Кызыл Октябрь районы хакимияте, мәсәлән, мәдәният, спорт һәм яшьләр эше буенча комитет белән берлектә, 27 март көнне Уразавыл мәдәният йортында өч этаптан торган “Битва хоров” конкурсының беренче турын оештырды. Аның икенчесе апрель урталарына, ә финалы 8 майга билгеләнгән. Конкурста районның өлкән яшьтәге гражданнарын һәм инвалидларны социаль тәэмин итү үзәге, халыкны социаль яклау идарәсе, мәдәният һәм мәгариф комитетлары, район үзәк кастаханәсе, Уразавылдагы Мансур Хафизов урамы, Пильна агропромышленность техникумының Уразавыл филиалы, Чүмбәли, Кечас, Салган, Кече Рбишча һәм Уразавыл мәктәпләреннән 12 хор коллективы катнашты. Жюрины Кызыл Октябрь районының мәдәният, спорт һәм яшьләр эше буенча комитет рәисе Максут Яруллин җитәкләде. Аның урынбасары булып Земство җыены аппараты җитәкчесе Ринат Абдрахманов, ә жюри әгъзалары итеп мәгариф комитеты белгече Ольга Дианова, Нижгар татарлары конгрессы рәисе Гаяр Хәсәнов, мәгълүмати-мәдәни үзәк директоры Фәрит Абдрахманов, “Ядкарь” төркеме солисты Рауф Ярмөхәммәтов һәм район газетасы корреспонденты Ирина Сорокина билгеләнделәр. Өлкә үзәгеннән килгән вәкилләр, мәдәният министрлыгы консультанты Николай Туркин белән милләтара хезмәткәрлек бүлеге мөдире Наталья Храмова, Кызыл Октябрь районы җитәкчеләре Халит Сөләйманов белән Ринат Җәләлов, Гаяр Хәсәнов белән Максут Яруллинның чыгышларыннан соң конкурс ачык дип игълан ителде. “Алма төшәрди урын калмады” дигәндәй, зал шыгрым тулды. Ярышны социаль тәэмин итү үзәге коллективы сугыш чоры җырлары белән башлап җибәрде. Ә тәнәфесләр вакытында Казаннан бүләкле урын алып кайткан Кочко-Пожар кызы Лилия Юнисова матур иттереп биеде, Рәшит Ваһапов исемендәге конкурслар лауреаты Рафаил абый Каюмов татар җырларын башкарды.  Беренче турның нәтиҗәсе буенча, мәдәният комитеты һәм социаль яклау дәүләт учреждениесе коллективлары төгәл алтышар балл белән алга чыктылар. Чара бигрәк мавыктыргыч һәм күңелле булып үтте. Килгән халык санына карата, бу үзе бер мәдәни сабантуй, үзе бер бәйрәм концерты иде. “Битва хоров”ның алдагы турлары да шундый зур оешканлык белән югары дәрәҗәдә үтүенә ышанасы килә.     1     2   Автор фотолары. Р.РАМАЗАНОВ | (полный текст новости)

  • 2015-04-16 02:54 Язучы Рәмзия Габделхакова белән әңгәмә
    15.04.2015 Мәдәният Бәлки, исегездәдер, без, өлкәбезнең татар авыллары мәктәпләрендә укуче бер төркем кызлар һәм егетләр, туксанынчы еллар башында “Бердәмлек” газетасы редакциясе чакыруы буенча кышкы каникуллар вакытында бер атнага якын Самарада журналистика серләрен үзләштерү белән шөгыльләнгән идек. Кайберәүләребез шуннан бирле газеталарга язу өстендә күбрәк эшли башлап, мәктәпне тәмамлаганчы “Бердәмлек” белән тыгыз элемтәдә яшәде, “Яшь журналистлар” клубы дигән рубрика астында байтак кына язмаларыбыз да “Бердәмлек” битләрендә дөнья күрде. Бүгенге көндә дә безнең шушы клуб әгъзалары яратып өлгергән шөгыльләреннән аерылмыйлар. Мәсәлән, Камышлы мәктәбен тәмамлаган Раилә Садретдинова-Гайнетдинова - хәзер “Камышлы хәбәрләре” газетасының танылган хәбәрчеләренең берсе. Мин үзем дә педагогия институтын тәмамлаганнан соң, Татарстанның Лениногорски шәһәрендә берникадәр вакыт “Яшьлек иле” газетасында эшләп алдым, хәзер дә төрле газета-журналларга, шул исәптән яраткан “Бердәмлегебез”гә, шәһәребезнең “Заман сулышы”  газетасына да төрле язмалар язгалап торам, хикәяләр дә иҗат иткәләдем. Аларның кайсылары Татарстан газеталары битләрендә дә дөнья күргәләде. Лениногорски шәһәренең каләм тибрәтүчеләре, өлкәннәр дә, яшьләр дә, еш кына бергә җыелышып, үзебезнең иҗат җимешләребез белән уртаклашабыз, кирәк булганда бер-беребезне мактыйбыз да, тәнкыйтьлибез дә. Яшьләр өлкән яшьтәге Альберт Хәсәнов, Рәмзия Габделхакова кебек тәҗрибәле язучылардан үрнәк алалар, алардан язу серләренә өйрәнәләр.   Узган елда без каләмдәшебез Рәмзия Габделхакованың 55 яшьлек юбилеен билгеләп үттек. Ул безнең Шенталы районы белән чиктәш Татарстанның Чирмешән районында туып-үсеп, баштан Казанның кооперация техникумын, аннан дәүләт университетының журналистика факультетын тәмамлаган, хәзерге вакытта Лениногорски шәһәренең балалар йортында китапханә мөдире булып эшли.    Үткән гасырның туксанынчы елларында ныклап иҗат белән шөгыльләнә башлап, Рәмзия ханым бер-бер артлы биш китап чыгарган. Аларның барсын да укучылар яратып кабул иттеләр.    Туган көне, юбилее уңаеннан әлеге шагыйрә һәм прозаик, Татарстан Язучылары һәм Татарстан Журналистлары берлекләре әгъзасы Рәмзия Гайса кызы Габделхакова (Юнысова) белән әңгәмә кордым. Ул “Бердәмлек” газетасы укучыларына да кызыклы булыр, язучының иҗаты белән кызыксынучылар саны артыр, дип уйлыйм.   * * *   Көз аенда тугангадырмы, журналист, шагыйрә һәм прозаик Рәмзия Габделхакованың  иҗаты елның шул фасылы сыман төсләргә бай, мул уңышлы. Агачлар төрле төстә булган шикелле, аның да иҗаты күптөрле төсләр белән балкый: шигырьләре - алсу нурлы, проза әсәрләре - саргылт-алтын... Ә ул драматург буларак та танылды әле. Казанда Тинчурин исемендәге театрда аның  пьесасы буенча куелган “Өзелгән яфраклар” спектакле гөрләп барды.    - Рәмзия апа, сез нинди генә әсәр язарга алынсагыз  да, прозамы ул, шигырьме, мәкаләме, алар шундый җиңел, гади һәм аңлаешлы килеп чыга. Тел байлыгы,   сүз матурлыгы сезгә каян килә?   - Җиңел укыла торган һәр уңышлы әсәрнең төбендә сәләт кенә түгел, зур хезмәт ята. Эзләнүләр, уйланулар. Язган әйберне мин кат-кат укыйм, артык булып тоелган сүзләрдән, җөмләләрдән арындырам. Бераз “суыткач” кабат карап-төзәтеп чыгам. Шулай камилләштерә торгач, “Тау артында кояш бар” романын 25 биткә кыскарттым. Әсәрнең эчтәлегенә генә түгел, теленә дә игътибарлы булырга кирәк. Чөнки сүз - язучының төзелеш материалы. Тел байлыгы, сүз матурлыгы әби-бабайдан, әти-әнидән, мәктәптә алган белемнән һәм әдәбиятны яратудан киләдер. Без бит китап укып үскән буын.   - Хикәя - повесть сюжетларын кайдан аласыз?   - Тормыштан, кеше язмышларыннан. Буш урында яхшы әсәр тудыру кыен. Язучы фантазиясе дә кушыла, әлбәттә. Ләкин башлап җибәрү өчен таяныр нокта кирәк.    - Хикәя, романнар ничек һәм күпме вакыт языла? Иң озак язылган әсәрегез кайсысы?   - Хикәяне мин башта күңелдә язам. Аннары, җай булганда компьютерда җыям да ераккарак алып куям. Бераз вакыт үткәч, кабат алып укыйм, төзәтәм, үзгәртәм. Күңел риза калса, моның өчен бер-ике ай вакыт җитә. Әгәр  юк икән, хикәяне тагын “ял иттерәм”. Бастырырга кыймыйча, еллар буе үз вакытын көтеп яткан әсәрләрем бар. Өч ел элек язылган бер хикәямне быел гына тәвәккәлләп матбугатка тапшырдым. Иң озак язган әсәрем “Тау артында кояш бар” романы булды. Мин аны 1994 елда башлаган идем, бүленә-бүленә яза торгач, бары 2008 елда гына тәмамлый алдым.   - Быел сезнең “Нишләттегез Гөлкәйне?” китабы дөнья күрде. Аны кайдан табып алырга була?   - Ул китап әлегә Казанда Бауман урамындагы “Нур” кибетендә генә сатыла бугай. Безнең Лениногорскиның “Китаплар йорты” киштәсендә минем бер китабым да күренмәде.   - Мин генә түгел, башка кешеләрдән дә: “Көзге яшен”  исемле китабыгызны өстәл китабым итеп тотам”, дип ишеткән бар.  Күңел төшкән вакытларда шигырьләрегез җанга шифа бирә, чынлап та, ниндидер сихер-тылсымы бар, ахыры. Кайда соң ул тылсымлы кое, илһам кайдан килә?    - “Тылсымлы кое”, ягъни күңел байлыгы әби-бабайлардан, әти-әнидән биреләдер, мөгаен. Ә илһамның кайдан килгәнен белсә, бар кеше шунда йөгерер иде. Ләкин аның койрыгын тоту авыр, чакырганда килми, уйламаганда-көтмәгәндә ишек кага. Иҗат сер инде ул, кеше - үзе дә сер. Минем бер шигыремдә мондый юллар бар:   Серле юллар күбрәк калсын Мең киртәле язмышыңнан. Теләгәннәр танып алсын  Сине йөрәк тавышыңнан...   - Яңа шигырьләр җыентыгы чыгару теләге юкмы?   - Теләк бар, ләкин шигъри җыентыкны туплап-әзерләп чыгару өчен шактый вакыт кирәк. Ә ул һаман  җитми. Яңа шигырьләр байтак җыелды югыйсә. Үткән ел Татарстан гимны сүзләренең авторы, фронтовик шагыйрь Рамазан Байтимеровның тормыш һәм иҗат юлы турында китап әзерләп үтте. Әдипнең тулы биографиясен ачыклау, иҗади мирасын барлау, фото-документлар, истәлекләр туплау, китапны төзү шактый озакка сузылды. Нефтьчеләр ярдәме белән “Рухият” нәшриятында басылган әлеге китап шагыйрьнең юбилеена зур бүләк булды, Рамазан аганың рухы шат булсын.    - Үзегез язганнарны укырга яратасызмы?   - Язганда кат-кат укырга туры килә. Ә китап булып чыккач, укыйсы килми. Чөнки анда синең өчен бернинди яңалык юк. Бары укучыны гына яңалык көтә.   - Кемнәрнең әсәрләрен  укыйсыз?   - Күңелгә уелып калган әсәрләр бихисап: Габдрахман Әпсәләмовның “Мәңгелек кеше”се, “Алтын йолдызы”ы, Салих Батталның “Сигезенчесе кем?”, Нәби Дәүлиның “Яшәү белән үлем арасында”, Шәриф Хөсәеновның “Мәхәббәт сагышы”, Эдуард Касыймовның “Гомер ике килми” әсәрләре, Гаяз Исхакый, Әмирхан Еники, Фатих Хөсни хикәяләре, Хәсән Туфан, Нияз Акмал, Саҗидә Сөләйманова шигырьләре... Барысын да санап бетерү мөмкин түгел. Шуны  гына әйтә алам, китап укымаган кеше язучы була алмый. Минем остазларым китаплар булды.   - Үзегезне драматург булып та сынап карадыгыз. Казанда Тинчурин исемендәге театрда сезнең  пьеса буенча куелган “Өзелгән яфраклар” спектакле гөрләп барды. Бу сезнең өчен шатлыктыр.   - Көтелмәгән шатлык. Ул әсәрне мин үзебезнең яшьләр театры өчен генә язган идем бит. Аның җитәкчесе Зөмәррә Шәрәпова очраган саен миннән пьеса сорап аптыраткач, язмый чара калмады. Шөкер, ул спектакль үзебездә зур уңыш белән үтте, аны авыл сәхнәләрендә дә куйдылар. Халык яратып кабул иткәч, күңелдә ышаныч уянды. “Өзелгән яфраклар”ны интернет аша Казанга Тинчурин исемендәге театрга җибәрдем. Биш ай дигәндә премьерага чакырдылар, бу хәбәргә башта ышанмый тордым. Минем өчен бер могҗиза булды ул.   - Кешеләрдә нинди сыйфатны иң өскә куясыз?   - Намусны. Намуслы кешегә бар яклап та ышанып, таянып була. Чөнки Намуска бары тик яхшы сыйфатлар гына иярә.   - Сезне ничек гаҗәпләндереп булыр иде?   - Ихласлык һәм риясыз ярдәм белән. Хәзерге заманда болар бик сирәк күренеш.    - “Бердәмлек”не укучыларга әйтер сүзләрегез, киңәшләрегез юкмы?   - Халык язмышын аңлап, озак еллар буе милләткә тугры хезмәт итүче “Бердәмлек” газетасы коллективына рәхмәт әйтәсем килә. Талантлы авылдашым Дания Әгъзамовага (кызганыч, хәзер мәрхүмә инде) һәрчак игътибарлы булып, аңа рухи көч биреп торулары өчен дә рәхмәтем зур. Әсәрләре “Бердәмлек” газетасында күренсә, Дания апа бик сөенә иде...   Барчагызга да уңышлар, өметле киләчәк телим. Дөньялар имин булсын.   - Бик зур рәхмәт! Сезгә дә корычтай нык сәламәтлек, “тылсымлы” коегыз саекмасын, тагын да яңадан-яңа әсәрләрегез белән укучыларыгызны озак еллар сөендереп яшәргә язсын!   Зилә МӨДӘРРИСОВА (Хәсәншина) | (полный текст новости)

  • 2015-04-16 02:54 Казанның Совет районы суды читтән торып миллиардер Алексей Семинга арест салды
    15.04.2015 Җәмгыять Кичә Казанның Совет районы суды "Адмирал" сәүдә үзәгендәге янгын турындагы җинаять эше фигуранты, "АС Менеджмент" идарәче компаниясе" Директорлар советы рәисе Алексей Семинны читтән торып сак астына алу турында карар чыгарды. Суд тикшерүчеләрнең гаепләнүчене арест салу турындагы гаризасын канәгатьләндереп, аны агымдагы елның 11 маена кадәр сак астында тоту турында карар чыгарды. "Сак астында тоту вакыты РФ территориясенә экстрадицияләү вакытыннан санала башлый", - дип аныклап узды судья, шул рәвешле, прокуратура таләбен канәгатьләндереп. Суд утырышы вакытында прокурор ассызыклаганча, Семин чит илдә булганлыктан, аңардан сорау алып булмый - андый сорау алу гамәлдә булмый.   Семинның адвокаты суд залында якланучысының Россиядән фаҗигале хәлләргә кадәр үк киткәнен һәм Франциядә дәваланганын, ә тикшерүчеләрдән качып ятмаганын әйтте. "Ул гаепләүләр турында белә һәм мәгълүмат бирергә әзер, әмма әле килгәне юк. Ул үзенә карата җинаять эше кузгатылганны белә, ул чит илдә", - дип билгеләп үтте прокурор. Моңа каршы адвокат, берәүнең дә Семинны сорау алуга чакырганы юк, чакыруны һәм мәгълүмат бирүдән баш тартуны раслаган дәлилләр юк, дип билгеләп үтте.   Искәртеп узабыз: 13 апрель көнне тикшерүчеләр Алексей Семинга  Җинаять кодексының дүрт маддәсе буенча гаепләү белдерде. Кичә Татарстан тикшерү органнары Алексей Семинны халыкара эзләүгә игълан итте. Җинаять эшен тикшерү кысаларында «АС Менеджмент» идарәче компаниясе” ЯАҖ нең милке, төгәлрәге, Россия Федерациясендәге 400 күчемсез милек объекты һәм җир участогына арест салынган. Компания әлеге карарга карата шикаять белдерде.     Хәзерге вакытта "Адмирал" сәүдә үзәге янгыны буенча җинаять эше буенча 12 кеше тикшерү уза.   Юлия РЕВИНА | 15.04.2015 (полный текст новости)

  • 2015-04-16 02:54 Юллар начар түгел лә! Үзебез йөри белмибез
    15.04.2015 Авто Бу бит – әле яңа гына түшәлгән асфальт! Инде юлларда ярыклар хасил булган, изелгән, җимерелеп төшкән урыннар шактый. Таныш күренешме? Язга чыккач, яңа гына салынган юлларның йөзе китү – бездә гадәти хәл. Бу шәһәргә дә, районнардагы юлларга да хас. Юлларны сала торалар, ә алар җимерелеп тә бара... Төзе­лешкә киткән миллиардлаган сум акча җилгә оча. Юл хуҗалыкларын сүгеп телгә алу гадәте бар, әмма түрәләр салынган юлны тәртиптә тотарга куша. Сер түгел, ел саен, яз җитте исә, юллардагы йөк машиналары хәрәкәтен чик­лиләр. Аларны язгы салым белән “куандыралар”. Бүген­нән, ягъни 15 апрельдән бу  чикләү гамәлгә керә.  Ул бер ай дәвам итәчәк. Чамадан артык авыр йөк машиналарына төбәк юлларында йөрүне чик­лиләр. Йөкләрнең чиге билгеле: бер күчәрле йөк транспорты өчен бу 6 тоннаны тәшкил итә, ике күчәр­леләргә – 5 тонна, өч күчәр­леләргә  – 4 тонна. Юллардагы чикләү автобусларга, азык-төлек, дару, орлык, ашлама, почта, ягулык, хайваннар һ.б. ташучы транспортка кагылмый. Башка авыр йөк машиналары, бары тик аерым рөхсәт кәгазе алынган очракта гына йөри алачак. Ул очракта да юлларга зыян китерәбез дип кул куеп, акчасын да чыгарып салырга тиеш булалар. Шарты шундый. Татарстан транспорт һәм юл хуҗалыгы министры урынбасары Артем Чукин сүзләрен­чә, быел  бу түләүнең уртача күләме  –  5 – 15 мең сум.  Сүз уңаеннан, ЮХИДИ мәгълүматларына караганда, 2014 елда 9 мең рөхсәт кәгазе бирелгән. Күпмерәк күләмдә акча җыелганын белеп булмады, бу турыда Татарстан Финанс министрлыгы белә дип әйтелде, әмма барлык җыелган акча юлларны тәр­типтә тоту өчен тотыла дип ышандырдылар.   Чикләүсез булмый, ди тү­рәләр. Югыйсә икътисадый кризис вакытында пред­прия­тиеләргә, эшмә­кәрләргә чикләү түгел, күбрәк эшләргә мөмкинлек бирергә кирәк. Вакытлыча булса да ябып тору аларның да керемнәрен киметә. Әмма түрәләр моны мәҗбүри чара дип аңлата.   “Татарстанда яки Рос­сиядә генә мондый галәмәт дип уйламагыз, юлларда йөк машиналары йөрүен вакытлыча тыю АКШ, Канада, Швеция белән Финляндиядә дә бар. Алар да юлларын шул рәвешле саклый. Кышкы салкыннар, аннары яз көне булган дымлы һава торышы юлларны җимерә. Йөк машиналары да еш йөрсә, түшәлгән асфальтлардан берни дә калмаячак”, – дип аңлата Чукин.   Юлларның гел-гел җи­мерелүе, бәлки, аларны начар салуга бәйледер? Мондый  дәгъвалар Татарстан Транспорт һәм юл хуҗалыгы министрлыгына  еш бел­дерелә. Ә Татарстан ЮХИДИ башлыгы Рифкать Миң­не­ханов алар ягына таш атарга ашыкмаска чакыра.   “Авыр йөк маши­нала­рының хәрәкәтендә тәртип урнаштырмыйбыз икән, яхшы юллар бервакытта да булмаячак! Имеш, начар юллар салына, диләр. Менә дигән төзүче оешмалар тарафыннан  салынган юлларда да йөк машиналарының авырлыгыннан 8 сантиметр­лы колеялар барлыкка ки­лә. Универсиадага төзел­гән юлларда шундый хәл. Әле яңа гына ялт итеп торалар иде, ә бүген чо­кыр-чакырлы алар. Юлларга иң күп зыян ки­те­рүчеләр ул – “Вольво”,  Кытайда җи­теш­терелгән һәм “КамАЗ” йөк машиналары. Кайберәү­ләр чамадан тыш йөк төйи, бу очракта нинди юллар чыдасын ди? Бу – күптәнге проб­лема. Күзәтү, тикшерү эшен җайга салмыйбыз икән, без юл төзүчеләрне сүгүдән туктамаячакбыз. Юлларны яхшы салалар, үзебез дөрес йөри белмибез”,  – диде  ул.   Аның сүзләренчә, март аенда Татарстанга караган юлларда йөргән 854 мең 524 йөк машинасы тик­шерелгән. 17 мең 528 ка­гыйдә бозу очрагы теркәлгән, шулар­ның 12 мең 507 очрагында – рөхсәт кәгазьләре булган, ә 5 мең 21 очракта машиналар рөхсәтсез йөргән булып чыккан. Кагыйдәләргә буйсынмаучыларга штраф каралган: йөртүче тотылган очракта 2 мең сум түләячәк, вазыйфаи затлар – 15-20 мең сум, ә юридик затлар – 400-500 мең сум. Аерым очракларда машина йөртү хокукыннан да мәхрүм итәргә  мөмкиннәр.   Сүз уңаеннан, йөк машинасыннан нинди күләмдә зыян булырга мөмкин? Гадәти “КамАЗ”ны алыйк: ком, таш кебек йөк салсаң, коры һава булган чорда да  100 чакрым юлга  зыяны чама белән 10 мең 500 сум тәшкил итә. Шул ук йөк машинасы яз көне юллардан җилдерсә, 100 чак­рым юлга инде 33 мең 500 сум күләмендә зыян килә. Аерма бармы? Бар. Әле бит бер генә йөк машинасы турында сүз бара. Ә юллардагы йөзләгән йөк машинасын санасаң һәм бер чакрым асфальт юлны ремонтлауның 8 млн сумга төшкәнен истә тотсаң, түгәрәк сумма килеп чыга. Шуңа күрә йөк машиналарында эшләүчеләргә язгы чикләүләргә һәм язгы салымнарга түзеп тору хәер­лерәк, ди түрәләр.  Аннары барлык пред­приятие­ләр, оешмалар бу чикләү­ләрнең кертелүе турында алдан кисәтелгән, төзү материалларын тупларга  бер ай вакыт бирелгән. Римма БИКМӨХӘММӘТОВА 54 | 15.04.2015 (полный текст новости)

  • 2015-04-16 02:54 Богданның яшисе килә!
    15.04.2015 Җәмгыять Богдан Ханнановка Испаниянең “Текнон” клиникасында операция ясату өчен 42 000 евро кирәк. Әнисе малайга “Аллаһы Тәгалә бүләге” дигәнне аңлаткан исем кушып, ул сабыйны барлык бәла-казалардан саклар дип өметләнгән. Әмма табиблар Богданга Веста синдромы, эпилепсия диагнозы куялар. Авыру нәнинең үсешен нык тоткарлый. Богдан аркасыннан корсагына әйләнергә генә өйрәнгән, ә башын әлегә кадәр тота белми. Сабыйның трахеясы бик нык тар, ә приступлар вакытында ул, гомумән, ябыла, шуңа да ул трахеостомик трубка аша гына сулый. - Безнең табиблар улыбыз сәламәтләнүгә бернинди өмет бирмәде. Әмма мин бирешмәдем һәм без Испаниядә тикшеренү уздык. Чит ил белгечләре балабызны бары тик баш миеннән эпилепсия чыганагын юк итү генә коткарачак, дип әйтте. Эпилепсиягә каршы препаратлар көзәннәрне тоткарлап кына тора. Димәк, кайчан да бер алар ярдәм итми башлаячак һәм бала үлеп китәргә мөмкин, - ди Богданның әнисе.   Әни кеше улын дәвалауга төрле юллар белән акча юнәтергә тырыша. Операция өчен 67 мең евро һәм анда очу һәм яшәү өчен 4 мең евро кирәк. Малайны ул берүзе тәрбияли һәм мондый сумманы ул җыяр хәлдә түгел. “Зинһар, улымны коткарырга һәм аңа тормыш бүләк итәргә ярдәм итегез”, дип ялвара ана.   Ярдәм итәргә теләүчеләр өчен банк реквизитлары:   Благотворительный фонд «АиФ. Доброе сердце», ИНН 7701619391, КПП 771801001, банк получателя: ОАО «Сбербанк России» г. Москва,   БИК:  044525225, р/с: 40703810838090000738, к/с: 30101810400000000225, назначение платежа: для Ханнанова Богдана. | 15.04.2015 (полный текст новости)

  • 2015-04-16 02:54 Психолог Рамил Гарифуллин "Голос.Дети" турында: Балалар тапшырулары сексуальлек ягы­на басым ясап ялгыша
    15.04.2015 Шоу-бизнес Соңгы вакытта халык­ның Сәйдә Мөхәммәт­җа­нова язмышы белән кызыксынуы артты. “Голос. Дети” тапшыруында татарча җырлаган озын толымлы тыйнак кыз самимилеге белән татарлар күңеленә генә хуш килмәгәндер. Ник дигәндә, ул финалга үтә алмагач, “Беренче канал” җитәкчелегенә ризасызлык белдерүчеләр саны Россия буенча шактыйга җыелган. Шоу-бизнесның үз законнары. Финалга үтәр өчен өстәмә этап халык үтенеченә карап кына оештырылмагандыр. Ни генә булса да, Сәйдә җанатар­ларында өмет уянды. Ләкин әлеге этапның турыдан-туры эфирын караучылар арасында Сәйдә үтә алмас инде дип борчылучылар да шактый булды. Чөнки кызыбыз үтә тыйнак, тамашачыга мөрәҗәгать иткәндә дә миңа тавыш бирегез дип чәчрәп – чыкмады. Сүзен: “Без бит – балалар, ниндидер роботлар түгел, елыйбыз да...” – дип йомгаклады ул. Әмма барысын да шаккатырып 56 балл җыйды. Сәйдәнең иҗади үсешен психолог Рамил Гарифуллин да күзәтеп бара икән. Ул менә шундый балалар өчен бәйгеләр кирәк дигән фикердә: – Җиңүгә омтылышлары бик каты көчле булган балалар бар. Алар үзләрен бү­ләкләүләрен, бәяләү­ләрен көтә. Бу бит – иҗатка зур этәргеч. Әлегә баланың иҗатын бәяләүдә конкурс­тан кала берни дә уйлап чыгарылмаган. Әйтик, бала, чыннан да, зур талантка ия, ә ул бәяләнми икән – бу да яхшы нәтиҗә түгел. Шулай итеп, бәйгеләр балалар уңышын бәяләүнең традицион ысулы булып тора. Әмма монда бер чиктән икенчесенә ташланмаска кирәк. Еш кына ата-аналар балалары җиңсен өчен куркыту ысулын куллана. Алар фикеренчә, ел саен беренче урын булырга тиеш. Алай түгел икән, бу – чын мәгъ­нәсендә афәт. Сабый бәй­гене курку, тәшвишләнү бе­лән көтеп ала. Еш кына сабый сына. Җиңелгән бала­ның үз-үзен тотышы үзгәрә. Ул депрессиягә бирелә яки чыгырыннан чыгучанга әй­ләнә”.   Психологның борчылуы юкка. Сәйдәнең әти-әнисе ба­лаларының күңеленә иман орлыгы салган, максатка сабырлык аша ире­шүне алга сөрәләр. Бу бәй­гедә катнашыргамы-юкмы дигән сүз чыккач та, Айрат хәзрәт, кызының “Беренче канал”дан татар җы­ры яң­гырата алуына көче җитә дип саный. Шулай итеп тә­вәккәллиләр дә. Юра­ган­нары юш килә. Безгә артыгы кирәк түгел иде ди ул һәм бүген Сәй­дәнең сәла­мәтлеге өчен бик нык борчылуын җит­керде:   – Туры эфирдан соң бер көн ял итте дә, Сәйдәбез Мәскәүнең Кремль Сараендагы чарада катнашты. Ул анда яратып җырлый торган “Су буйлап” җырын баш­карды. Аннан финал өчен Сергей Жилин белән бер репетиция ясадылар. 17се көнне тагын бер репетиция була да, кич белән эфирга чыгачак. Сәйдә финалда татарча җырлыйсым килә дигән иде. Әмма ка­налның үз кагыйдәләре, нинди җыр тәкъдим итсә­ләр, шуны башкарырга туры килә. Бүген без җиңү турында уйламыйбыз, бу зур сынаудан Сәйдәнең исән-имин чыгуын телибез. Бу – бала өчен бик зур стресс, камера алдында үзен тыныч тотса да, эчендә ни кайнаганын бер Алла гына белә. Сәйдәбез ябыгып бетте. Дөресен генә әйткәндә, финалга үтмәгәч, хәтта шатланган да идек.   Ни өчен Сәйдә “Беренче канал” тамашачысы мәхәб­бәтен яулады соң? Ни сә­бәп­ле ул иң күп тавышны җыйды? Чөнки ул тапшыруга балалык самимилеген өстәде. Башкалардан аермалы буларак, Сәйдә зурларча кыланмый. Рамил Гарифуллин да балалар тапшырулары сексуальлек ягы­на басым ясап ялгыша дип саный. Мисалга ул “Беренче канал”дагы “Утренняя звезда” тапшыруын китерде. Аныңча, тапшыру финалга эләкмәгән балаларга психологик җәрәхәт салу сәбәпле ябылган. “Юрий Николаев, чыннан да, зур проблемаларга юлык­ты. Беренчедән, балаларда сексуальлек күрсәт­кече зур иде. Алар өлкән­нәргә охшап калды. Икен­чедән, балалар психикасына зыян салынды һәм күпме акча сарыф ителеп тә, нәтиҗәсе булмады, дип ата-аналар зур тавыш куптарды”, – диде ул. Сәйдәнең көндәшләрендә дә сизелде бу галәмәтләр. Зурларча ярышып та, җиңә алмаганны күтәрә алмыйча үксеп чыгып китүләре Рамил Гарифуллин әйткән психологик җәрәхәткә ишарә дә инде. Татарстанның халык артисты Венера Ганиева исә Сәйдә Мөхәммәт­җанованы талантлы һәм үтә чыдам бала дип саный.   – Көчле, чөнки тамыры нык, иманлы, милли җанлы бала. Мин аны гел күзәтеп киләм. Алты яшеннән сәх­нәгә менгән, “Йолдызлык” бәйгесенең иң зур бүләген алган бала ул. Аеруча халык җырларын аң­лап, көйгә кү­ңелен­дәгесен салып башкара ала. Мин аңа татар сән­гатенә хезмәт итү­че шәхес булыр дигән өметләр юрыйм.   17 апрельдә тапшы­ру­ның финалы. Сәйдә Мөхәм­мәтҗановага уңышлар һәм нык сәламәтлек теләп калабыз.   Гөлинә ГЫЙМАДОВА 54 | 14.04.2015 (полный текст новости)

  • 2015-04-16 02:54 Казанда Габдулла Тукайны искә алдылар (ФОТОрепортаж)
    15.04.2015 Мәдәният Моннан бер гасыр элек 1913 елның 15 апрелендә Габдулла Тукай якты дөньядан киткән. Бүген Казанда бөек шагыйрьне искә алдылар. Чарада язучылар, музыкантлар, артистлар һ.б. иҗат әһелләре бар иде.                 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19   Шамил АБДЮШЕВ фотолары --- | 15.04.2015 (полный текст новости)

  • 2015-04-16 02:54 Татарстанда әни кеше яңа туган баласын чиләктәге суга батырган
    15.04.2015 Фаҗига Әгерҗе район суды Азево авылында яшәүче 25 яшьлек Татьяна Мерзляковага карата хөкем карары чыгарды. Ике бала әнисе өченче сабыен үтерүдә гаепле дип табылды һәм 3 елга (шул ук вакытка сынау шарты белән) шартлы рәвештә ирегеннән мәхрүм ителде. Суд ачыклаганча, 8 гыйнварда тулгак тота башлагач, әлеге хатын-кыз үзлегеннән бала табарга була – ишегалдындагы мунчага керә һәм бернинди санитария шартлары булмаган урында бала таба. Соңрак ачыкланганча, бала дөньяга сау-сәламәт, җитлегеп туган була. Ләкин баласын күкрәгенә алып җылытасы, тизрәк табибларга мөрәҗәгать итәсе урында, ул сабыйны үтерү теләге белән сулы чиләккә салып калдыра.  Әлеге хәл турында хатын-кыз үзен начар хис итеп, табибларга мөрәҗәгать иткәч кенә билгеле була. Ул балага узуын якыннарыннан һәм табиблардан да яшереп йөргәнлеге ачыклана.   Хөкем ителүче гаебен тулысынча таныган. --- --- | 15.04.2015 (полный текст новости)

  • 2015-04-16 02:54 «Язмышыңның бирче яртысын» (ДӘВАМЫ)
    15.04.2015 Язмыш "Матбугат.ру"ның даими авторы Зиннур Тимергалиевның бер генә әсәре дә укучыларны битараф калдырмый. Соңгы эленгән әсәренең башын мең ярым кеше укыды. Бүген дәвамын эләбез. Ахыры - алдагы көннәрдә. Әсәрне укыгач, үз фикерләрегезне язсагыз, бик рәхмәтле булыр идек. «Язмышыңның бирче яртысын» әсәренең башы монда: http://matbugat.ru/news/?id=11544  Дәвамы: * * *   Айдан артык больница палатасында аунады Илдар. Каты ятакта селкенми генә ятарга куштылар. Унсигез яшьлек егет өчен бу газап. Яшьтәшләре җәйнең бар матурлыгын тоя алдылар: җыелышып, капка төпләрендә утырдылар, су керделәр, урманнарга барып йөрделәр. Гашыйклар сөйгәннәренә айлы җылы кичләрдә мәхәббәт аңлаштылар. Боларның барысыннан да мәхрүм калды Илдар. Аңа бары ап-ак түшәмгә генә карап яту насыйп... Озак ятканнан аркасы бозыла башлады. Аның аркасын, сак кына кузгатып спирт белән чистарттылар. Ул үзе бер газап, арка кайчак чыдамаслык булып кычыта башлый. Иң читене - йомышын больница чүлмәгенә йомышлау. Аны күбрәк Фәридә апа төн куна саклады, кайчак әнисен ял иттерү өчен сеңлесе Алсу да калгалады. Яшь булса да, тормыш итәргә өйрәнде кыз. Авылның бар хуҗалык эше шул кыз өстенә төште. Сыйныфташлары Марат белән Рәсимә кулдан килгән кадәр булыштылар, билгеле. Тик алар да авыл балалары, үз хуҗалыкларында әти-әниләре эшне табып кына тора. Әнә шулай бер ай вакыт узды. Илдар янына берничә тапкыр тикшерүче килеп китте.    Тик Илдар кул селтәде, Хәйдәргә шикаять язмады.   - Ярар инде, улым, кадалып китсеннәр, – диде Фәридә апа.   Илдарга утырырга ярамагач, Бикмурзин ашыгыч ярдәм машинасы белән кайтарырга кушты. Малаен алырга килгән Рәйхан абзый аңа турыдан сорау бирде:   - Доктор, малай ничек буласы минем, тик боргаланмый, турысын әйтегез, кыек-мыек сөйләгәнне яратмыйм, үзем дә сөйләмим.   Бикмурзин Рәйхан абзыйның күзләренә карады. Ул инде күп кешеләр белән аралашып, психолог булып беткән. Әйе, мин нинди генә хәбәр ишетсәм, аякта басып калачакмын, дип әйтәләр иде Рәйхан абзыйның күзләре.   - Абзый, улыгызның кабат аягына басар, дигән ышаныч бары 20 процент кына.   - Егерме булса да бар, димәк.   - Бар.   - Булды, миңа шул җитә, димәк ышаныч бар, рәхмәт сезгә, доктор. Авылга килсәгез, безгә дә сугылыгыз.   - Авылыгызга ике атнага бер киләчәкмен, әле күзәтергә кирәк егетне. Суык тидермәгез. Башы, куллары эшли башлады, аяк бармаклары авыртуны сизә. Өзлекмәсен, кирегә китүе бар.   - Аңладым. Сау булыгыз.   - Сау булыгыз.   * * *   Илдарны түр бүлмәгә урнаштырдар. Сарайда электән сакланып калган агач ятак бар иде. Бик ярап куйды. Бер-ике көн күрше-тирә кергәләп, хәл белешеп алды да, аннары бер төрле көннәр башланды. Фәридә апа, пенсия яшендә булса да, акча кирәккә эшләп йөри иде. Эшен ташлады, аннары ярты ел буе Илдарга группа артыннан чапты. Аның нинди газап икәнен группа алырга йөргәннәр генә белә инде.   Күрше тирәләрдән бары Рәсимә генә, Алсу янына кергәч, Илдар бүлмәсенә сугылды.   - Исәнмесез, Илдар абый.   Кызның һәрвакыт йөзе көләч була.   - Менә дигән, синең белән танцага барырга торам әле,–дип шаярткан була Илдар.   - Барам, Илдар абый, бары синең белән генә барам, яме! Бар егеткә шулай диярмен, яме,–дип көлә кыз.   - Син аларга әйт, Илдар абый киргәгегезне бирә юкса, диген.   - Ярар, шулай диярмен.   Рәсимә күренеп алгач, Илдар өчен ниндидер бер ямь кала бүлмәдә. Егет урыннан тора алмаса да, кызлар игътибары барыбер кызлар игътибары инде .   Январь ае иде. Тышта буран. Рәйхан абый эшкә чыкмады. Фәридә апа кибеткә киткән. Әтисе борылып Алсу кызына эндәште.   - Бар, өйдә утырма, Рәсимә янына кереп, өй эшен әзерләп чык.   - Әти, кичкәрәк керермен инде.   Рәйхан абзый кызына яндырып карап куйды. Алсу белә: әтисе ике сөйләшми.   Ул тиз генә җыенды да күршегә йөгерде.   - Үскән саен каршы әйтәләр, иртә әле сезгә атагыз белән бәхәсләшергә.   Юк, ачуланып әйтмәде ул. Тиз кабынса да, тиз суына Рәйхан абзый. Борын астыннан көлемерәп кенә куйды. Балалар үсеп җиттеләр бит. Аннары ул Илдар яткан бүлмәгә килеп керде. Малайның урыннан тора алмаганына эчтән сызланса да, тыштан күрсәтмәде. Көйләүгә калса, бала шуңа ияләшәчәк, үзен көйләтәчәк бит.   - Ничек синең хәлләр?   - Ярый әти, менә ятам.   - Күпме ятарга җыенасың инде шулай?   - Әлегә бер ел диделәр бит.   - Әлегә бер ел. Бил турысы ничек?   - Сызламый инде, әти.   - Ярар, сызламагач, бик яхшы, - дип әти кеше ятакка утырды, аннары сакланып кына малаеның аркасына кулын кертте.- Авыртамы ?   - Юк, әти.   Рәйхан абзый көчле кулы белән курчак кебек кенә ябык гәүдәне өскә сак кына күтәрә башлады.   - Әти...   - Авыртамы?   - Юк.   - Шулай булгач, нәрсә дип шыңшыйсың?   - Ярамый, диделәр бит.   - Алтмыш килолы егеткә ярамый инде, кырык килолы скелетка ярый, шыңшыма!   Илдар үзе дә күптән туйган инде тик ятып. Аның, аз гына булса да, күтәреләсе килде тагын.   - Әй, үзең көчәнмә, иртә әле, малай актыгы, сине генә күтәрер егәр бар әле минем.   Шулай сакланып кына улын күтәреп утыртты Рәйхан абый, аннары аркасына мендәр кыстырып куйды.   - Авыртамы?   - Юк, әти.   Илдарның гел, ятып торган җирдән күтәрелгәч, башы әйләнә. Тик аның күптән утырып карыйсы килә иде инде. Шуңа күңеле күтәренке.   - Менә атна буе шулай, әлегә көн саен, бишәр минут утырачаксың. Тик үзең көчәнәсе булма!   - Ярар, әти, – дип бала рәхмәтле күзе белән атасына карады.   - Тәк, әйдә балавыз да сыкмыйбыз, сине балавыз сыгып урында ятсын өчен үстермәдем мин.   Ике ир шулай килештеләр. Фәридә апага да, Алсуга да бер сүз әйтмәделәр.   Сер озак тора алмады, билгеле. Малайны күтәреп азапланган Рәйханны күргәч:   - Рәйхан, нишлисең син? Бетерәсең бит баланы, – дип кычкырды Фәридә апа.   - Бетәсе булса, беткән булыр иде инде, атнадан артык утырып тора инде малай.   Менә сиңа яңалык. Тавышка йөгереп кергән Алсу, абыйсына яшьле күзен күрсәтмәс өчен, Фәридә апа артына сыенды.   Март башында йортка Бикмурзин килеп керде.   - Кая, ничек сез, Сабиров? – дип бүлмәгә узды.   Илдар утырып тора иде.   - Алай, менә сиңа кирәк булса, кем торгызды инде сине?   - Әти торгыза, үземә көчәнергә кушмый тик.   - Анысы яраган икән әле, - диде табиб һәм янында басып торган Рәйхан абзыйга борылып эндәште:   - Кая, абзый, сак кына йөзтүбән әйләндерик әле, мин карарга тиеш, зыян булмаган микән?   Авыруны карап чыккач:   - Тәртип бар да, утыра башлагач, утыр инде син, үзең көчәнмә, атаң сүзен тыңла, энем.   Бикмурзинны капкага кадәр Рәйхан абзый озата чыкты.   - Димәк, егерме процентка ышаныч куйдың инде, абзый.   - Куймадым, куям, ышаныч булмаса, адәм баласы ышанычсыз-өметсез нигә яши?    - Абзый, зинһар, бик сак булыгыз.   - Беләм “пытыр Рәйхан “ булсам да, җүләр түгел мин.   Доктор Рәйхан абзыйның җилкәсеннән какты да саубуллашып чыгып китте.   Рәйхан абзый, өйгә кире кергәч, Фәридә апа сорап куйды:   - Фәтих Кәримович нәрсә диде?    - Нәрсә дисен, җитте аңа урына өстендә аунарга, - диде, һәрвакыттагы кебек кырыс кына.   Кырыс булса да, сак кына кагылды балага. Бердәнбер улы бит, нәсел дәвамы. Ул инде Илдарга тезләрен дә бөгәргә куша башлады. Ни гаҗәп, аяклары егетне тыңлады. Шулай ата белән баланың тырышлыгы үзенекен итте. Илдар май башында капка төбендә кинәнеп утыра иде инде. Билгеле, үз аягы белән чыкмады. Аны Рәйхан абзый күтәреп чыгарды.   - Утыр әйдә монда, өйдә ятасың юк.   Май ае. Бер ел вакыт узып киткән икән инде. Нинди газаплы ел узды. Илдар, мондый бәхет үзенә тәтемәс, дигән иде. Менә атасы тырышлыгы белән насыйп булды бит. Сиринә исенә төште. Ел буена бер тапкыр да, аның янына килеп, хәлен белмәде кыз. Шәһәргә укырга кергән, диделәр. Гарип егет нигә инде аңа? Җавапсыз мәхәбәттән йөрәге кысылып куйды егетнең. .   - Ай, Илдар абый, танцага иртә бит әле, кич килерсең, нигә көндез көтеп утырасың әле мине?   Рәсимә Илдарны капка төбендә күрү шатлыгын яшерми, йөзе балкыган кызның.   - Миңа кадәр башка егетләр күреп өлгермәсен дип, алдан ук чыктым, – дип егет тә авызын ерды.   - Юк, килмәсләр, мин аларга, Илдар абый кирәгегезне бирә, дидем инде күптән. Кич чыгар җай юк әле монда. Имтиханнар борын төбендә. Алсу өйдәме, Илдар абый?   - Өйдә, сине көтә.   Кыз капкадан кереп китте.   Җәй айларын капка төбендә үткәрде егет. Үзең генә бүлмәдә яту түгел инде ул, ара- тирә күрше-күлән үткәләп китә. Туктап сөйләшеп тә алалар. Кара көз айлары җиткәч, тагын Бикмурзин килеп чыкты. Авыруны карап чыккач, Рәйхан абзыйга борылды:   - Нәрсә дим инде, абзый, тәртип әлегә бар да.   - Доктор, малайны аякка бастырырга кирәк.   - Мин култык таякларын китерергә кушармын. Инде елдан артык вакыт үтте, чатнаган җир төзәлеп беткән. Йөрәкле кеше икәнсез, Рәйхан абзый, минем сезгә хөрмәтем зур.   - Сезгә рәхмәт, Фәтих Кәримович, сез карап, ышаныч биреп тормаган бусагыз, көчем җитмәс иде алай.   - Аллага тапшырдыкмы?   - Әйдәгез, доктор.   Алар ике яклап утырып торган Илдарны култыклап алдылар да аягына бастырдылар.   Аяклар калтырап торсалар да, басып калырга тырышып көчәнәләр. Димәк, атлап китәргә теләкләре бар, егәр генә кирәк.   - Ничек? - Бикмурзин егеткә карады.   - Көч юк, доктор.   - Көче килер тик ятмасаң, инде үзеңә тырышырга кирәк булыр. Тик яткан ташка мүк үсә.   - Мин аңладым сезне.   - Бик яхшы, аңлагач. Рәйхан абзый, берәр ай шулай ярдәм итеп, бастырып торыгыз, аннары үзе басып тора башласын.   - Тик ятарга ирек бирмәм, доктор.   - Кемгә-кемгә, сезгә ышанам.   Аякка басу озак барды. Башта аяклары арып, кире урынга төшәргә итенде. Тик янында басып торган Рәйхан абый ирек бирмәде.   - Бас, бас малай актыгы. Утырырга тизрәк,  алтмыштагы атаң муенына менеп утыр тагын...   Шулай вакыт узган саен Илдар, култык таякларын да ташлап, бары бер таякка гына таянып йөреп китте.   * * *   Тормыш шулай акрын гына ага торды. Алсу белән Рәсимә дә, шәһәргә барып, укырга керделәр. Программист булырга исәпләре. Шәһәр ерак түгел, бары унбиш чакырым гына. Илдар да алардан калышмады, читтән торып авыл хуҗалыгы техникумында укый башлады. Зоотехника бүлегендә. Шулай яз айлары иде. Илдар дәресләрен карап утыра. Өйгә Рәйхан абзый килеп керде дә Илдарны күзе белән эзләп табып эндәште:   - Малай!   Илдар күтәрелеп карады.   - Әйдә әле минем белән.   Өйдә әтигә каршы эндәшү юк, Илдар, торып, атасы артыннан тышка чыкты. Ата кеше малаен көтеп тормады, сарайга кереп китте. Илдар, аннан калышмыйча, артыннан атлады.   - Менә кара!   Кышкы сарай идәнендә өч баш куян кайнаша иде.   - Әти, ник алып кайттың аларны?   - Өйдә тик кенә утырмассың бит инде, менә карарсың.   - Тик утырма, дип инде, әти, мин бәрәңге бакчасының бераз җиренә ике парник ясап куймакчы идем, син ничек уйлыйсың?   - Начар фикер түгел, колхозда эшләп, ыштан киеп булмый хәзер. Алсуны да укытып бетерергә кирәк. Ул кыз кеше, әнә ноутбук сорый. Ссуда алдым бүген. Базарга сугылган идем, берсе куян сатып тора. Кызыгып алып кайттым. Такта, брусларга да заказ бирдем, иртәгә китерәселәр. Тотынып карыйк әле, улым.   - Тик менә бу таякны ташлап бетереп буламы, юкмы?   - Ташларсың, муеннан эшкә батсаң, таяк түгел, тамак та онытыла,–диде киңәшер кешесе барлыгына күңеле булып Рәйхан абзый.   Шулай иттеләр дә. Билгеле, Рәйхан абзый такта, брусларны үзе ташыды. Барыбер малайга артык күтәртергә курыкты. Шуның кадәр тырышып, аягына бастырды.Тик менә, электр пычкысы булса да, кулына ике куллы пычкы алды, икенче башын Илдарга тоттырды. Кадак- чүкеч тә малай кулында булды.   Шулай итеп, хуҗалыкта куяннар өчен оялар да булды, ике зур гына парник та үз урынын алды. Фәридә апа, борчылса да, Рәйхан абзыйга каршы төшмәде.   - Тәк, әнисе, бар, ашыңны кара әле, монда ирләр өстендә торма!    Әни кеше йортка кереп китсә дә, тәрәзәгә күз салгалап торды.   Бердәм эш таркалмас, ди. Илдар җәй буе парниклар, куяннар белән булышты. Укуын да ташламады. Алсу да каникулда абыйсына ярдәм итте. Ике баланың шланг белән бер-берсенә су чәчрәтеп уйнавын карап тору күңелле иде ата-анага. Аннары Илдар, якын-тирәдән әйбер барып алу өчен, таякка тотынмый башлады. Таяк онытыла төште. Физик хезмәт Илдарны аягына бастырып бетерде. Беләгендә көч тә иңде. Көрәшче “пытыр Рәйхан малаена“ атасы төсе йогуы сизелде. Шулай итеп, ничә ел гаилә өстендә торган кайгы аларны калдырып китеп барды. Йортка ямь иңде, күз яшьләрен яшьләрнең көлгән тавышлары алыштырды. Алсу, Рәсимә, ике яктан басып, Илдарны компьютер серләренә өйрәтергә тотынды.   Әле җәй башы гына булуга карамастан, күрше авыл кибетләренә Илдар үстергән кыяр, помидорлар сатуга чыкты инде.Үз авылындагы Суфия кибетенә яшелчәне илтмәде ул. Алай да җәй буе саткан яшелчәдән кергән акча, яхшы гына мая тупларга ирек бирде.   Алсу да инде көзгә, мода буенча киенеп, кабат укырга китә алды. Авыл кызы, димәссең. Аның артыннан сыйныфташы Марат атлады, ул да укый, геолог булырга. Ике яшь йөрәкне мәхәббәт җепләре бәйләп килә. Ярар, ата-аналар каршы түгел. Маратның апасы Сиринә әнә Суфия малаена кияүгә чыкты. Шәһәрдә торалар икән. Суфия фатир алып биргән. Илдар, Сиринәнең кияүгә чыгуын ишеткәч, йөрәге кысылып куйса да, ничек бар, шулай кабул итте. “Мин дә сине яратам, Илдар җаным, - димәде бит егеткә.“   Шулай итеп, кара көз дә җитте. Ата белән малай керем белән чыгымны исәпләде.   - Әти, бу куяннар үрчесә дә, әллә ни файда булмады.   - Шулай икән шул, аларны үрчетеп файда юк.   - Яз башында биш үгез алсак, ничек булыр икән, аннары мин авыл советыннан яныбыздагы буш җирне сорадым әле. Тагын өч парник куярга исәп.   - Нәрсә диделәр соң?   - Салымын түләсәң, ал, диделәр.   - Шулай инде, тик яткан җиргә берәү дә игътибар итми, кешегә булса, акча бир аларга.   Кичке ашны ашагач, Илдар капка төбенә чыкты. Таяк күптән онытылды. Шул вакыт арасында укып, права да алды инде. Бер “Газель» машинасы алырга исәбе Илдарның. Хуҗалык зурайган саен, техника кирәге үзен ныграк сиздерә башлады. Парниклар да арткач, яшелчәне төяп илтергә кирәк, тирә - як кибет хуҗалары әнә, әле кыш җитмәгән, Сабантуйга яшелчә булмас микән, дип сораштыргалыйлар. Үз уйларына чумып чыгып килгән Илдар караңгыда капка төбендә утырган карачкыны күреп сискәнеп китте.   - Абау...   - Нәрсә, кызлардан куркасыңмыни, Илдар абый?   Күрше кызы Рәсимә икән.   - Кара телогрейка киеп чыккансың да.   Кыз рәхәтләнеп көлеп җибәрде.   - И-и-и, мине танцага чакырган булды, кайтканда каршыга мәче чыкса, ташлап качарсың син.   Аңа кушылып Илдар да көлде.   - Юк, качмыйм.   - Ярар, сүздә батыр инде сез шулай.   - Ник берүзең генә утырасың?    - Кем белән утырыйм инде мин тагын, Алсу белән Марат клубка киттеләр.   - Ник син бармадың?   - Мине алып барырга кеше юк бит, бер егет бар да, тик ул караңгыда өеннән чыгарга курка, – дип Рәсимә тагын көлеп җибәрде.–Менә, мин әйтәм, капка төбеннән керергә куркыр, болдырына кадәр озатмыйча булмас инде, дим.   - Үчекләшмә инде.   -Үчекләшсәм, нәрсә булган. Бәлки, сиңа ачуым килеп утырамдыр.   - Миңа? Ни өчен?   Рәсимә торып басты да, егеткә туры карап эндәште:   - Син больницада ятканда, төнлә кемдер килеп, Хәйдәр абый машинасының бар тәрәзә пыяласын коеп төшергән иде.   - Ишеттем мин аны, кем ватканын белә алмадылар бит.   - Мин коеп төшердем аны, караңгы дип куркып тормадым, әти-әни йоклап калды, тәрәзәдән сикереп төштем дә...   Рәсимә кырт итеп борылды да, үз йортларына таба атлап китте.   Илдар авызын ачкан килеш аны карашы белән озатып калды. Башта аякка басарга дип тырышты, аннары менә хуҗалыкны күтәрәм дип чапты. Баксаң, әнә нинди кыз үсеп җиткән күршедә генә. Рәсимәнең башын туры тотып атлап барганын сокланып күзәтте. Кара нинди сылу! Буй-сыны нинди төз! Кара, аның Сиринәдән соң бер кызга да күз салганы юк икән бит! Илдар кызны капкаларыннан югалганчы күзәтеп торды да өйгә кереп китте.    Кыш буе хуҗалыкта эш кайнады.   Яз башында инде сарайда дүрт үгез тора иде. Ике парникка өстәп, авыл башында тагын да зуррак, заманча эшләнелгән дүрт теплица калкып чыкты. Аларны карарга, билгеле инде, үзләренең генә көче җитмәде, дүрт авыл хатыны ялларга туры килде. Кредит аласы булды, тик кире кайтару авыр булмаячак, керем яхшы.   “Мин нәрсә, тик утыраммыни?”–дип Фәридә апа зарлангач, хуҗалыкка йөз баш каз бәбкәләре өстәлде. Көчеңне кызганмый эшләсәң, тормыш авылда да яхшы бара. Илдар, кызык өчен шул авыл башына койма тотып, бераз виктория дә утыртты.   Авыл халкы да күрде инде бу үзгәрешне. Шуңа күрә чирле Рәйхан малаен “Морза Илдар”дип атый башладылар.   - Кара син бу малайны, аякка басмас дигәннәр иде. Нинди басмаган! Әнә хуҗалыклары ничек үсеп килә, тик тормый бер дә. Чып-чын Морза инде!   Алсу белән Рәсимәнең компьютерга өйрәтүе ярады Илдарга. Компьютер белән исәп–хисап алып баруы җиңел икән. Яшелчә ташырга “ГАЗель» машинасы да алып җибәрде.    * * *   Шәһәр квартирасында бүген инде дүртенче көн ялгызы, кечкенә Рамил белән үзе генә куна Сиринә. Ир канаты -Хәйдәр әнисе Суфия апаны озатырга чыгып киткәннән бирле өйгә кайтып кергәне юк. Бу хәлләргә ияләште инде Сиринә. Хәйдәр, тартып керәм, дип чыгып киткән җиреннән дә шулай икешәр көн юкка чыгып тора. Аннары сакалга батып, шешенеп кайтып керә. Бик каты махмырдан була. Баш төзәтергә акча сорый башлый, таптыра, булмаса, кул да күтәрергә күп сорамый. Болай ул югында өйдә тынычрак та әле. Ичмасам, чыгып киткән җиреннән башка кайтмаслык булып юкка чыксын иде, дип аз гына теләмәде хатын.   Күпме көндәшләрне узып, авылның бер дигән егетен кулына төшерде бит Сиринә. Бик бәхетле итеп сизде үзен. Менә дигән таза гәүдәле, мода буенча киенгән, машиналы егет иде бит Хәйдәр. Үзен җиңүче итеп тану Сиринәгә тагын да горурлык өстәде. Их, тиле яшьлек! Яшьлекнең күзе сукыр була икән, аңлады моны хатын, тик соңга калып аңлады.   Башта бар да яхшы иде кебек. Хәйдәрнең әти-әнисе фатир алып бирде. Авылдан чыгып китеп, кемнең шулай тиз генә фатирлы булганы бар? Сиринә каршыдагы мәктәпкә укытучы булып урнашты. Бераздан Хәйдәрнең сәер яклары күренә башлады. Ул никтер эшкә урнаша алмады. Шәһәр буйлап эзләп йөргән булды, урнашып та карады, хәтта берничә җиргә, тик эшли алмады. Әллә нинди сәбәпләр табып бетерде: кайсында эше авыр, аз түлиләр, кайда коллективта җыен җүләрләр җыелган була. Шулай өйдә генә утыра бирде. Сиринә эшкә дә чапты, гаиләне дә карады. Ул кайтышка Хәйдәр ашарга пешереп кую түгел, савыт-саба да юмаган була. Әле мәхәббәт парыннан айнып бетмәгән Сиринә, кайтуга ирен көйләргә тотына:   - Көне буе ач утырдыңмыни, җаным, хәзер ашарга пешерәм, чәй куеп җибәрәм.   Сиринә ул вакытта Хәйдәрнең бөтенләй тормыш итәргә яраксыз кеше икәнен аңлап бетерми иде шул. Бай гаиләдә бердәнбер бала, кадер-хөрмәттә үсте. Башка авыл балаларына эләккән кебек, аңа хәтта бакча чүбе дә тәтемәде. Ашыйсы килсә, ашарына пешкән, өсте-башы һәрчак чиста. Шуңа ул ничек тә булса тормыш алып барырга кирәген бөтенләй уйлый белмәде. Ике атнага бер әнисе килеп торды. Малаеның кулына учлап акча тоттырды. Тик ул акчалар инде үзенә генә түгел, ә гаиләсенә кирәк, дип башына да китермәде ир кисәге. Ул шулай өйрәнгән, әти-әни кулына акча тоттыра, һәм ул акчаларны бары үзе генә туздыра. Бу турыда Сиринәгә бер сүз әйтмәделәр. Шулай булмый ни, киленгә акча турында әйтсәң, үзенә тартып алыр. Хәзерге киленнәр барын булдыра.   Шулай барган тормыш, Сиринә бәбәй алып кайткач, тагын да авырайды. Инде иргә игътибар кимеде, күп вакытны бала алды. Вакытында ашарга да пешми кала, декрет акчасы да күп түгел. Ашамлык, квартира өчен түләү дә кыенлашты. Сиринә Хәйдәргә эш турында әйтә башлады. Тик бу Хәйдәргә ошамады:   - Нәрсә, минем муенда утырыргамыни исәбең?–дип җавап кайтарды.   Билгеле, елдан артык хатын җилкәсендә утырдым, дип уйлый белмәде. Хәйдәр әти-әнисе һәм янында бөтерелеп йөргән кызлар тарафыннан үзен генә көйләргә ияләнгән шул. Сиринәгә дә ул бар кызларга караганда үзен яхшырак көйләгән өчен генә өйләнде, монда мәхәббәтнең бер катнашы юк. Тик менә хатынның игътибарын бала хәзер күбрәк үзенә тарта. Ул моңа риза түгел инде билгеле. Хәйдәрнең Сиринәгә карашы үзгәрде.    Бала төн уртасында да елап уяна. Сиринә, торып, баласын карый, кабат йоклатыр өчен, бишек җырын көйли. Бу ирнең ачуын гына кабарта.   - Бар әле, кухняга кереп шыңшы! –дип кенә җикеренә.   Шулай тормыш акрын гына артка тәгәри башлады. Бервакыт алдына пешкән ит китереп куймаган өчен дә Хәйдәр тавыш чыгарды:   - Мужикмы мин, юкмы, ботка ашап утырырга. Нәрсә миннән көләсең?–дип кычкырды.   Мужик булгач, эшләргә, ит алырлык акча табарга кирәк.Ул аны уйлый белмәде.   Авылда яшәгән әнисеннән ярдәм сорарга оялды хатын. Бөтен авылга таралыр, элеккеге Хәйдәрне эләктерә алмый калган көндәшләр бот чабып көләрләр, дип уйлады. Ризыкны чак җиткереп килгән чибәр Сиринә бик биреште, ябыкты, элеккеге чибәрлек юып алган кебек юкка чыкты. Балага да ими сөтен җиткерә алмады. Ир бала тамакка таза. Ясалма сөт алып кайтасы иде, аннары төрле җиләк-җимеш каптырасы иде дә Рамилгә, тик акчасы юк бит, каян аласың, ди аларны?   Ишек ачылып китте, башта фатир эченә сасы махмыр исе таралды, аннары ир канаты килеп керде. Суфия биргән акчаларны туздырып бетергән, шешенеп, сакалга батып беткән. Бик зур эш майтарган кебек кайтып керде. Дөресрәге, ашыйсы килгәч, хатын исенә төшкән. Исәнме-саумы юк, бала турында да сорамады.   - Ашарга бармы?   - Бар, кухняда.   Аз булса да тамак ялгап алырмын дип, Сиринә калган ярмадан ботка пешергән иде.    - Тагын ботка, әйеме, кайчан аш була инде өйдә? Бөтенләй ялкауга әйләндең әле син, аш та пешерә белмисең.   - Итен, бәрәңгесен алырга акча юк, иртәнге якта суд приставлары белән коммунальщиклар килделәр. Әҗәт күп җыелган, түләмәсәгез, опись яыйбыз, диделәр.   - Түлә шулай булгач, ник түләмисең?   Хәйдәр минут эчендә ботканы сыпыртып куйды. Үзең ашадыңмы, баланың карыны ач түгелме, диеп сорау юк.   - Каян, нинди акчалар алып түлим ди мин аны?   - Кешеләрнең хатыннары ничек түли син дә шулай түлә.   - Кеше хатыннарына ирләре уч тутырып акча алып кайтып бирә.   - Тагын тотынасыңмы? Нигә әле мин сиңа акча табарга тиеш, ә? Син кем шулкадәр ир муенында утырырга?   - Ничек ир муенында утырыйм, ди мин, декрет акчасына яшисең бит син үзең дә.   - Ә алаймыни, син баймыни әле, кая, алайса, баш авырта, бер яртылык акча бир.   - Ул акча алган көнне үк тотылып бетә бит!   - Мин сине әле жәлләп килә идем, мә алайса!    Хәйдәр, кизәнеп, Сиринәгә сугып җибәрде.   Әйләнеп барып төште хатын, ул мондый кыйнауларны күп күрде инде. Исеңдәме, Сиринә, сыйныфташ малайларга ул шулай сугып җибәрә иде, нинди көчле, дип Хәйдәргә сокланып карый идең. Мәктәп коймасын тибеп сындырганда, көлеп тордың. Берәүне дә кызганмаган бәндә, сине кызганыр, дип белдеңме? Башың кайда иде синең, башың? Ни уйлап, шушы Хәйдәр артыннан чаптың? Сыйныфташың Илдарны нишләтте ул? Урыныннан тора алмаслык итеп имгәтте, башта куркып йөрсә дә, соңыннан ни диде? “Бик яхшы акыл керттем мин аңа,”–дидеме? Хәлсез хатын, торып, аягына басты.   - Алай да аңламасаң, әйдә киен, Рамилне дә киендер.   Сиринә куркып сорады:   - Нигә?   - Менә хәзер икегез дә чыгып ычкыныгыз моннан, бер ярты тапмыйча кайтып керәсе булмагыз! Алга таба менә шулай булыр өйдә.   - Нишлисең, Хәйдәр, кич якынлаша бит инде, нинди ярты ди ул, каян табыйм мин аны?   Хәйдәр тагын сугап җибәрде.   - Ике минут, юкса якагыздан тотып болгыйм ишектән, бер яртысыз кайтып керәсе булмагыз!   Сиринә тиз-тиз өстенә элде, аннан баланы киендерде, буш ими суырган кечкенә Рамил көйсезләнә, елый ук башлады.   - Ычкыныгыз тизрәк, махмыр өстенә тагын аның шыңшыганы гына җитми монда.   Шулай итеп, кич якынлашуга карамый, ач бала белән ач ананы урамга куып чыгарды җәфа ир.    * * *   Шәһәр буйлап баласын күкрәгенә кыскан килеш хәлсез хатын атлый. Аның кулында баласыннан башка берни дә юк. Бар байлыгы - өсләренә кигән киеме. Барлык көчен җыеп, авылга кайтасы була. Юл чатына таба атлаган ханым, баласын күкрәгенә кыскан да саташкан кеше кебек сөйләнә, карыны ач бала аның күкрәген талкып елый.   - Елама улым, елама, менә хәзер әби янына кайтабыз. Анда барысы да бар, тәмле сөт тә, алмалар да күп анда, безнең әбинең алмалары шундый тәмле. Улым рәхәтләнеп ашар менә, еламас та улым. Әбисе тәмле итеп ботка да пешереп бирер, матур күлмәкләр дә күп булыр, Алла боерса.   Сиринә шулай сөйләнде, әллә үзен юатты, әллә баласын. Тик инде ул бер карарга килгән, башка ире янына әйләнеп кайтмаячак. Ул бары арттан Хәйдәр куа чыкмасын дип кенә курыкты, шуңа күрә кызу–кызу атлап, юл чатына чыгып җитәргә ашыкты.   - Менә, улым, килеп җиттек, хәзер берәр машиналы абыйны туктатабыз да...   Бала елап арган, ара-тирә сулкылдап кына куя.   Кичкә таба шәһәр белән авыл арасында машина аз йөри. Сиринә кулын күтәреп озак басып торса да, ара-тирә узып киткән машиналар туктамыйлар гына бит. Законнар катгый, сабыйлар өчен махсус утыргыч булмаса, зур гына штраф түлисе. Берәүнең дә алай юкка гына акча чыгарып саласы килми. Озак торды хатын шулай. Кулдагы баланы куярга урыны да юк бит, ичмасам. Сиринәнең беләкләре арып бетте. Инде менә егылам–егылам, дип торганда, каршысына кыйбатлы чит ил машинасы килеп туктады. Руль артында кырык биш–илле  яшьлек ир:   - Кая кайтасыз, кайсы якка? –дип сорады.    Сиринә аңлатып биргәч:    - Ул якка түгел шул, район үзәгенә кадәр генә идем. Ярар, утырыгыз әйдә, ерак авыл түгел икән, кич бала белән кайчан кайтып җитәсең әле, - диде.    Сиринә рәхмәтле күзләре белән иргә карады:   - Рәхмәт абый, бик зур рәхмәт сезгә,- диде кабинага кереп утыргач.   - Абый дип, алай картайтма инде мине, бер дә абый буласы килми эле,- дип көлеп куйды ир.–Гомәр исемле булам мин, Гомәр диген.   - Юк инде, ничек сезгә алай дип әйтим?   Сиринәнең шаярыр җае юк. Үтереп карыны ачкан. Ботканы Хәйдәр ашап бетерде, кечкенә Рамил дә кабат борчыла башлады.   - Ярар, әйтмәсәң үпкәләмим,–дип тагын авыз ерды ир,–бу бандит нигә еларга маташа әле монда?   - Ашыйсы килә аның.   - Улаймыни, кая әле менә сумкамда яңа алган батон бар иде, каты җирен сындырып бирик әле, тик суырсын шунда. Курыкма, без менә тастар башын суырып үстек, пычак та булмады,- дип сумкасын ачып җибәрде ир.   Яңа пешкән ипи исе кабинага таралды, ул Сиринәне кызганмый борынына ук үтеп керде. Ачлыктан хәлсезләнгән хатын, бу искә башы әйләнеп, аңын җуйды.   - Сеңелем, сеңелем ни булды? Балаң төшеп китә бит.   Гомәр ана кулыннан төшеп барган баланы күтәреп алды.   Чит кеше кулына килеп кергәнен Рамил сизде дә елый башлады.   - Ай, Аллам, ни булды соң?–Гомәр, аяк астыннан үрелеп, су алды да хатын авызына салды.   Сиринә йотылып су эчте, аннары күзләрен ачты:   - Абый, аз гына шул ипи кисәген миңа сындырып бирегезче, зинһар өчен.   - Сеңелем, синең ашаганың юкмыни бүген?   Сиринә башын селкеде, бүген аның ризык капканы юк.   - Алай, мә, сеңелем, суны тагын эч, моннан ике километр кафе булырга тиеш, шунда тукталырбыз.   - Минем анда керерлек акчам юк.   - Кирәкми, сеңелем, акчам бар минем.   - Аны кабат кайтарып бирә дә алмам әле, абый.   - Тәк, сеңелем, сөйләшми генә тик утыр, яме!    Гомәр, бер кулы белән бала тоткан килеш, машинасын кабызды, аннары бер кулы белән генә идәрә итеп кузгалып китте. Баланы кабат әнисе кулына тоттырырга шикләнде. Бу хәлсез хатын аяк астына төшереп җибәрер тагын.   Кафе янына ук килеп туктатты ул машинаны.   - Тәк, кая әле, егет,– Гомәр баланы арткы утыргычка салып куйды,–тик кенә ят яме? Сеңелем, карап тор, төшеп китмәсен,- дип кафега кереп китте.   Кире чыкканда, бер кулына җылы шулпа гына салган пластмасса тәлинкә белән ике кашык, икенче кулында балалар өчен кечкенә савытта җимеш пюресе иде.   - Мә әле, сеңелем ашап ал,- дип Сиринә кулына шулпа тотырды да, кабат кафедан әйләнеп, чәй күтәреп чыкты.   Аннары, пюрене тотып, арткы утыргычтагы бала янына кереп утырды, Рамилне алдына алды:   - Кая әле, егет, бер ашап алыйк.   Сиринә, шулпага ябышкан җиреннән туктап, Гомәргә эндәште:   - Абый, мин аны үзем ашатыр идем.   - Хе, сеңлем, мине бала карый белми дисеңме әллә? Ике тишек борын үстердем инде мин. Ике кызым бар, кияүдә инде алар икесе дә, берәр оныгым бар. Бала бакканым бар минем, сеңелем. Син, әйдә, аша- аша, сумкадан батон да сындырып ал.   Сиринә батон сындырып алды да кабат ашарга тотынды. Рамил Гомәр абзый аз-азалап каптырган пюрене сыпырта барды.   -Хоо, егет, вәт аппетит синдә, таза егет булып үсәрсең, болай булгач.   Шулпа ашап, кайнар чәй эчеп алган Сиринә, Гомәр абыйга чиксез рәхмәтләр әйтеп, машина утыргычы артына сөялде. Бар тәне белән тоеп торды, аның ике күкрәгенә дә шаулап сөт килеп төште. Ике күкрәк тә тыгызлап тула башлады, аларның инде күптән болай тулганнары юк, сызлый ук башладылар.   - Абый, мөмкин булса мин, балага ими ашатып алыр идем.   - Шулаймы, ярар алайса, тәмле әйбер бетте, егет әле туймады да, кая, кашыкны бир, егет, әнә әниең ими ашата хәзер,–дип баланы әнисе алдына куеп, тышка чыгып басты. Рамил ике кулы белән әнисенең тыгыз күкрәген эләктереп алды. Аннары ими ашарга кереште. Ник шунда дөньясы җимерелми, Рамил имине тиз генә ычкындырмаячак инде хәзер.   * * *   Гомәргә кырык сигез яшь, тормыш иптәше белән ике кыз үстерде. Балалар инде үсеп буйга җиткән, кызлар күптән кияүдә. Тик менә әби–бабай булып тигез картаю насыйп булмаган икән шул. Ике ел элек аның хатыны йөрәк өянәгеннән ике кызын, хәләлен калдырып китеп барды. Парлы тормышлары төрлечә булгандыр. Гомәр үзе район үзәгендә туып–үсте. Менә шунда авылдан техникумга укырга килгән кызга өйләнде. Туксанынчы елларда тормышлар чуалып китте. Тик Гомәр җеп очын эләктереп алды, башта үзләренең урам якка карап торган гаражларыннан кечкенә генә автомастерской ачып җибәрде. Халык машина сатып ала башлады, клиентлар күбәйде. Бераз акча кергәч, инде зур автомастерской ачты. Башта үзе эшләде, аннары эш белүче егетләр җыйды. Менә шулай алга китте бизнес. Аның хәзер район үзәгендә өч шундый машина төзекләндерә торган мастеркойлары һәм райондагы зуррак авылларда запчасть сата торган өч кибете, шәһәрдә автосалоны бар.Барын булдырганчы бик күп чабарга туры килде аңа. Ике кызы үскәнен күрми дә калды. Өйгә бик соң гына кайтты. Хатыны  тәрбияләде кызларны, аңа алдына бала утыртып сөю аз эләкте. Менә хәзер инде алай ашыгып чабасы да юк, бар да көйләнгән. Кызлар кияүгә чыгып киткәч, ике катлы йортта да берүзе торып калды. Шуңа өйгә кайтасы да килми аның. Их, улы булмады бит, бик теләде ул малайны, ходай насыйп итмәде. Менә хәзер барысы да бар. Ике катлы йорт, район үзәгендә берничә фатир, шәһәрдә өч бүлмәлесе тагын. Акча ишелеп керә. Нишли инде ул хәзер акча белән? Кызларга ярдәм итәр иде, кияүләр үзләре дә эшмәкәрләр, бабай ярдәменә мохтаҗ түгелләр. Акыллы, төпле кияүләр икесе дә, ике кызы да балда, майда йөзә. Тормышы җитеш.   Менә аның каршысына ике җан иясен чыгарып куйды язмыш. Ул күз кырые белән кабинага карап алды. Бала анасының күкрәгенә ябышкан да ими ашый. Гомәр күтәрелеп күккә карады, рәхәт булып китте. Шул рәхәтлек аңа шушы ике җаннан аерылырга ирек бирми. Ул үзен җаваплы итеп тойды...   - Абый, без булдык, тамак туйды безнең.   - Шулаймы, бик яхшы алайса, - дип Гомәр машина эченә кереп утырды. Баланың тамагы тук, йоклап киткән.   Алар юлга кузгалды. Гомәр күз кырые белән күзәтеп барды. Сиринә, тамагы туйгач, җылы машина эчендә йокы белән көрәшә. Баланы төшереп җибәрермен, дип курка.   - Сеңлем, исемең кем әле синең?   - Сиринә исемле мин.   - Менә нәрсә Сиринә, инде соң, авылга кайтып җитә алмассың. Хәзер бер кибеттә туктап сөт алабыз, чәй-шикәр, чәй эчәргә берәр нәрсә. Менә бу егеткә дә подгузниклар белән ясалма сөт юнәтербез. Минем монда бер бүлмәле фатирым бар, бүген шунда кунарсыз. Анда барысы да бар, курыкма.   - Кирәкмәс, Гомәр абый, авылга кайтырмын инде.   - Нинди авыл, әнә хәзер үк балаңны төшереп җибәрергә торасың. Бүгенгә ял итегез.Иртәгә калганын уйларбыз. Бу күз төпләреңдәге күгәргән эзләрнең тарихын да сөйләрсең, бәлки.   Гомәр аларны бер бүлмәле фатирда калдырып китте. Ике сумка әйбер алып кертеп бирде. Урын-җир кайда икәнен күрсәтеп чыгып китте. Ул, билгеле, үз фатирына да алып кайта ала иде аларны, тик сүз чыгудан шикләнде. Район үзәге, халык бер–берсен белә.    Шулай итеп, ана белән бала чит кеше фатирында төн куна калды. Юк, курыкмады алар, куркырлык та түгел иде, икесе дә алҗыган, чиста урын-җиргә ятып йокыга талдылар. Тамагы тук, асты коры, Рамил дә төнлә әнисен борчымады.   Икенче көнне соң гына уяндылар. Сиринә баланы имезгәч, чәй куеп җибәрде, башта баланы юындырды, аннары үзе юынып алды. Шулай иркенләп чәй эчеп утырганда, ишектән Гомәр килеп керде:   - Я, ничек сез монда?   - Бик әйбәт йокладык, Гомәр абый, еламадык та.   - Бик яхшы, дәү малайлар еламыйлар.   - Авылга кайтып китәрбез инде, Гомәр абый, сезгә бик зур рәхмәт, хәлебезгә кердегез. Безгә әби янына кайтырга кирәк, әйеме, улым?   Гомәр уйга калды, аның нигәдер бу чит хатынны үзеннән ерак җибәрәсе килми башлады.   - Авылга кайтарып куярмын, анысы. Тик син, сеңелем, ничек шул хәлдә бала күтәреп, бер нәрсәсез, акчасыз юлга чыгып киттең?   Сиринә авыр сулап куйды да, бөтенләй чит кешегә үзенең бар тормышын бер тын белән сөйләде дә бирде.   - Алай, тормышта андый хәлләр дә була, син, билгеле, ирең янына кайтамячаксың?   Сиринә, юк, дип башын селкеде.   - Ә авылга чынлап та кайтасың киләме?   Дөресен генә әйткәндә, Сиринәнең болай авылга кайтып бер дә халык каршысында егыласы килми, тик тормыш син теләгәнчә бармый шул, чарасызлыктан шулай эшләргә мәҗбүр, бала хакына горурлыкны җиңәргә. Яшь ханымның уйга калып утырганын, үзенчә хәл итте Гомәр.   - Сеңелем, мондый кыяфәт белән, әйдә, кайтма әле син авылга.   - Кая барыйм абый, минем башка барыр җирем юк.   - Бар, торуың монда булыр.   - Гафу итегез, Гомәр абый, ир иртән иртүк торып киткәндә, аның мендәр астында калдырган акчаларына риза булып торган хатын түгел мин. Авылга кайтам,–дип җыена башлады Сиринә, - ярдәмегез өчен рәхмәт сезгә, бурычларымны түләрмен.    - Тукта әле, сеңелем, алай кызма, акчага килгәндә, мин беренче аен, зинһар каршы килмә, булышырмын. Эш, дигәндә, сезнең авылдан Сабиров дигән эшмәкәр район үзәгендә кибет ачып йөри, аның инде сатучылары бар, тик бер ышанычлы директор кирәк, дигән иде.   - Сабиров дисезме, абый? Сабиров Илдар түгелме?   Сиринә Илдарның кабат аякка басканын да, эшмәкәр булып киткәне турында да хәбәрдар булып торды. Тик аңарда Илдарга карата мәхәббәт хисе булмады, булмас та инде. Ходай язмаган икән, күкләр никах укымый.   - Әйе, Илдар исемле, бик акыллы кеше ул, аны гомер буе урында гына ятарга тиеш, дигән булган табиблар, бик каты кыйнаган булганнар икән аны, ул әнә аягында йөри, эше дә яхшы гына бара. Ярты авылыгыз аңа эшли, дип сөйлиләр.   Илдар кебек кешеләрне хөрмәт итә белде Гомәр, шуңа да, кибет ачам, дип йөргән егеткә бераз үзенең танышлары аркылы булышып торды.    - Классташым ул минем.   Сиринә Илдарның ничек итеп кыйналганын сөйләп бирде.   - Алай икән. Әйтәм бит, бик көчле шәхес ул егет. Ну, ничек, Илдар белән сөйләшеп карыйммы? Авылга кайтып сөйләп йөрмәс, андый кешегә охшамаган. Сыйныфташлар да булгач, бик яхшы инде, килешеп эшләп китү уңай булыр.   - Ни бит, кибет эшен белмим.   - Эшләп карамый кем белә инде аны? Өйрәнерсең, мин дә менә бераз ярдәм итәрмен.   - Гомәр абый, минем бит документлар кулымда юк. Өйдән баланы гына кулыма алдым да чыгып йөгердем. Анда кире барырга куркам мин.   - Тә-әк, болай итәбез, сеңелем, менә сиңа акча, юк, башыңны селкемә, эшли башлагач, кайтарып бирерсең. Бу борын тишегеңә кирәк ул акча,–ул идәндә нәрсә беләндер уйнап, юанып утырган Рамилгә төртеп күрсәтте.–Эшең барып чыкса, аны да көндезгә урнаштырып торырга урын табарбыз. Борчылма, монда минем сүз бар җирдә дә үтә. Документлар дисең, уйлап алырга кирәк булыр, җае чыгарга тиеш. Миңа шәһәрдәге адресыңны язып бирә алмассың микән?   - Нәрсәгә ул сезгә, Гомәр абый?   - Яз, курыкма, әйтәм бит уйлап карыйм дип, җае чыкмый калмас.   Сиринә аның кулына адрес язып тоттырды.   Ул шулай саубуллашып чыгып китте.   Гомәр, машинасына кереп утыргач, кәрәзле телефонын алып, каядыр шалтыратты.   - Әйдә, икәү әзерләнеп торыгыз, шәһәргә барып кайтасы бар, эш чыкты.   Ахыры берничә көннән...   --- --- | 15.04.2015 (полный текст новости)

  • 2015-04-16 02:54 10 еллыгын билгеләүче «Мин татарча сөйләшәм!»дә ниләр булачак (ПРОГРАММА)
    16.04.2015 Милләт «Мин татарча сөйләшәм!» акциясе быел 10нчы тапкыр узачак. Быелгы акция берничә чарадан тора: республика мәктәпләрендә бәйге уздыру, «Татар-дозор» квест-уены, «Татарча хатасыз» фотомарафоны, «Тяжело с татарским» антипремиясен тапшыру, Яр Чаллы, Түбән Кама, Алабуга шәһәрләре буенча концерт турлары һәм Бауман урамында гала-концерт. «Мин татарча сөйләшәм!»не Татарстан Мәдәният министрлыгы ярдәмендә Бөтендөнья татар яшьләре форумы, Татарстнанның Фән һәм мәгариф министрлыгы, Бөтендөнья татар конгрессы оештыра. Бу акция, һичшиксез, татар яшьләре тормышында иң зур вакыйга булачак. Беренче тапкыр әлеге чараны 2006 елда зыялы татар яшьләрен берләштергән “YZEБEZ” креатив хәрәкәте уздырган иде.       Татар – дозор “Татар дозор-2015” квест-уены 19 апрель көнне узачак. Йөздән артык кеше, командаларга бүленеп, алдан билгеләнгән маршрут буенча йөреп, сәүдә нокталарында һәм кафеларда татар теленең кулланылышын тикшерәчәк. “Татар дозор” уены “Иске Казан” префектурасыярдәме белән үткәрелә. Квестның төп максаты – республиканың икетеллелек канунын куллануны гамәлгә ашыру. Уен барышында элмә такталар, реклама баннерлары, юл күрсәткечләре һәм татар теле кулланылган башка хаталы урыннар фотога төшереләчәк. Квест җиңүчеләре акциянең төп өлешендә бүләкләнәчәк. Башка еллардагы кебек үк чара 26 апрельдә (якшәмбе) Габдулла Тукайның туган көнендә уздырыла. Квест җиңүчеләренә "Вымпелком" ААҖ (Билайн) тәкъдим иткән бүләкләр тапшырылачак. Бу ширкәт соңгы берничә елда чараның төп иганәчеләренең берсе булып тора. Шунысы да кызыклы: "Билайн" элемтә операторы беренчеләрдән булып татар телендә хезмәт күрсәтә башлады.   “Тяжело с татарским” антипремиясе   Оештыручылар тарафыннан акция дәвамында кибетләр, сату нокталары һәм сервис тармакларында татар телен инкарь иткән оешма исемлеклекләре төзелә. Акция оешмаларның эшчәнлегенә уңай тәэсир итә. Әйтик, былтыргы антипремиягә лаек булган оешмалар (Опера һәм балет театры сайты (http://kazan-opera.ru/tat/), Симфоник оркестр сайты (http://tatarstan-symphony.com/tat/) һәм “Әкият” курчак театры сайты (http://tat.puppet-show.ru) татар телен кулланышка керттеләр. Быелгы премия лауреаты әлегә сер булып тора. Аның исеме дә гала-концерт вакытында билгеле булачак.   “Татарча хатасыз” фотомарафоны   “Татарча хатасыз” фотомарафонының беренче этабы 21 февраль көнне – Халыкара туган тел көнендә старт алды. Билгеле булганча, Татарстанда канун нигезендә ике дәүләт теле – татар һәм рус телләре бертигез дәрәҗәдә кулланыла. Хаталарның күбәюе, вакыт-вакыт көлке дәрәҗәсендәге сүзтезмәләренең халык хозурына эленеп куелуы күңелне тырнап тора. Бу вәзгыятьне төзәтер өчен татар яшьләренең актив өлеше әлеге фотомарафонны үткәрү инциативасы белән чыкты. Марафонның максаты – элмә такталар, билбордлар, баннерлар, реклама белдерүләре, мәгълүмат такталары, юл күрсәткечләре, җитештерүчеләрнең товар тышлыкларында татар телендәге грамматик, синтаксик һәм стилистик хаталарын табу, белдерүләрнең ике телдә эшләнгәнен күзәтү. Фотомарафонның икенче этабына иң күп хаталы элмә такталары фотоларын җибәргән катнашучылар узачак. Икенче этап 16 май Казан шәһәрендә була. Стартта һәрбер катнашучыга конвертта биремнәр белән маршрут тапшырылачак. Җиңүчегә бүләк – Iрhone! Бүгенге көнгә, йөздән артык хаталы элмә такталары белән фотосурәтләр Казан, Яр Чаллы, Түбән Кама, Алабуга, Бөгелмә, Әлмәт, Кайбыч районнарынан килде.   “ШИКӘрные” дуэты яки Тукай рэп укый!   Быел акцияга “ШИКӘРные” төркеме кушылды. Алдарак, төркем солистлары Ислам Вәлиев һәм Туран Гатауллин Татарстан Республикасы Президенты Рөстәм Миңнехановның туган көненә багышлап клип төшерделәр. Махсус, акция өчен егетләр “Тукай рэп укый” дип атлаган клип төшерде.     2015-Татарстан Республикасында парклар һәм скверлар елы  Билгеле булганча, 2015 ел – Татарстан Республикасында Президент указы белән парклар һәм скверлар елы дип билгеләнде. Бу инициативага кушылып, “Мин татарча сөйләшәм” акциясенең оештыручылары татар хәрефләреннән инсталяция әзерләделәр – Ө, Ә, Ү, Һ, Ң, Җ. Мәгълүм булганча, “Мин татарча сөйләшәм!” акциясенең үзгәрмәс логотибы булып “Ә” хәрефе булып тора. Димәк, татар яшьләре төрле инициативаларны гамәлгә ашыруда, милли компонентның җитешсезлегенә игътибарны җәлеп итәргә тырыша.   Гала-концерт   Акциянең 10 еллыгына багышлап республиканың зур шәһәрләре буенча концерт-турлары планлаштырыла. 24 апрель көнне “Мин татарча сөйләшәм” концерты – Түбән Кама, 25 апрельдә – Яр Чаллы һәм 26 апрельдә Казанда узачак. Шәһәрнең үзәк урамында “тере тавышка” башкарыла торган бәйсез артистлар һәм башка альтернатив татар сәхнәсе вәкилләре катнашында зур концерт үтәчәк. Гадәттәгечә, “Мин татарча сөйләшәм” акциясе 26 апрельдә – татар шагыйре Габдулла Тукай туган көнендә узачак. Бу көнне, Казанның Бауман урамында 15:00 сәгатьтә татар музыкасының яңа буын башкаручылары, төркемнәре катнашында зур бәйрәм концерты булачак. Шулай ук, татар хәрефләреннән инсталяция, урамдагы кешеләргә урысча-татарча сүзлекләр һәм “Мин татарча сөйләшәм” логотибы төшкән түштамгалар, футболкалар таратылачак. Шулай ук, Россияның башка регионнарыннан кунаклар килүе көтелә – Чувашия, Башкортстан, Удмуртия, Мари Иле һәм Киров өлкәсеннән. Музыка өлеше өчен Yummy Music студиясе җаваплы. Бу көнне сәхнәдә Исмаил һәм “Ачы таң” төркеме, K-Ru һәм Ittifaq, Илгиз Шәйхрәзиев, D’ali, Azat Sound System, Рәдиф Кашапов һәм башка альтернатив татар сәхнәсе вәкилләре чыгыш ясаячак. Үзенең яңа альбомын тамашага “Алканат” төркеме  тәкъдим итәчәк. Төркемнең солисты –  Мариин театрының яшь башкаручылар академиясе солисты Артур Исламов. “Беренче канал”ның «Голос. Дети» проектында катнашуына һәм тыгыз графигына карамастан, акциянең гала-концертында яшь башкаручы Сәйдә Мөхәммәтҗанова да чыгыш ясаячак.   --- --- | 16.04.2015 (полный текст новости)

  • 2015-04-16 02:54 Зиннәтулла Билалетдинов: «Ак барс»ны татарларның горурлыгы итү өчен тырышам»
    16.04.2015 Спорт Үзләрен бөтен дөньяга таныткан милләттәшләребез арасында иң титуллысы – Зиннәтулла Билалетдинов. Ул алты тапкыр дөнья, сигез тапкыр Европа чемпионы. 1984 елгы Олимпия уеннарында алтын медаль яулаган, ә 1980 елгы Уеннарда көмеш медальгә ия булган СССР җыелма командасында сакчы сыйфатында уйнады. Тренер буларак та уңышлары сокланырлык. Ул җитәкләгән Русия җыелма командасы 1998 нче елда үткәрелгән Олимпия уеннарында – көмеш, ә 2002 елда бронза медальләр яулады. Баш тренер буларак 2000 елда Мәскәүнең «Динамо», 2006-2008 елларда Казанның «Ак барс» командасын Русия чемпионы итүдә турыдан-туры катнашты. 2007 елда ул җитәкләгән «Ак барс» Европа чемпионнары кубогын, ә 2009, 2010 елларда КХЛ (Континенталь хоккей лигасының) Гагарин кубогын отты.  Зиннәтулла Хәйдәр улының оста уенчы булуын раслый торган берничә фактны әйтми китсәк язмабыз тулы булмас иде. Ул СССР чемпионатларында 588 матчта уйнап, көндәшләре капкасына 63 шайба кертә. Мондый күрсәткеч күп кенә һөҗүмчеләрне дә бизәр иде, ә Зиннәтулла «Динамо»да сакчы сыйфатында уйный! Билалетдиновның спорт биографиясендә Канада кубогы өчен ярышлар аерым урын алып тора. Ул бу мәртәбәле бәйгедә өч тапкыр – 1976, 1981 һәм 1984 елларда катнаша. Безнең хоккейчылар өчен бигрәк тә 1981 ел истәлекле: финалда СССР җыелма командасы канадалыларны 6:0 исәбе белән тар-мар итә. Уеннан соң канадалылар безнекеләрдән капкачы Третьякны, сакчылар Фетисов, Васильев һәм Билалетдиновны иң яхшы уенчылар дип атыйлар. Бәлки менә шушы уены милләттәшебезне соңрак НХЛның, ягъни Милли хоккей лигасының «Виннипег Джетс» командасына тренер итеп чакырылуына этәргеч биргәндер. Аңа кадәр әле бер генә Русия (СССР) тренерын да Америкага остаз итеп чакырганнары юк иде. Игътибар иткәнегез бардыр: уеннар вакытында бик тә җитди һәм кырыс күренә ул. Командасы җиңеп барамы-җиңеләме, эчендә кайнаган хисләрен йөзенә чыгармый. Ә тормышта ул бик тә ачык күңелле әңгәмәдәш.   – Зиннәтулла Хәйдәрович, сезон башында, ягъни 5 октябрьдә «Автомобилист» белән очрашу Сезнең өчен, тренер буларак, 800 нче уен иде. Ил чемпионатында моның кадәр уен үткәргән остазлар әлләни күп түгел. Ә инде 13 мартта «Авангард» (Омск) белән очрашу алдыннан Сезне 60 яшьлек юбилеегыз белән тәбрикләделәр. Ни кызганыч, шәкертләрегез бу көнне оттырды. Менә мондый даталар, түгәрәк саннар Сезнең өчен нәрсә ул?   – Әлбәттә, 60 яшь тулу кеше тормышында ниндидер мөһим этап: нәтиҗәләр чыгарырга, дусларны җыеп бәйрәм итәргә. Әмма, үзегез күреп торасыз, минем бәйрәм итәргә вакыт юк: бу арада казармадагы хәрбиләр кебек яшибез – режим бозарга да, өйгә кайтырга да ярамый. Сезон башында алдыбызга куйган максат – Гагарин кубогын оту.   – Минем коллегаларым – журналистлар исәпләп чыгарганнар: «Ак барс» белән эшләгән сигез сезон дәвамында туган көнегезнең (13 март) алтысын команда бозда үткәргән. Дүртесендә җиңелгәнсез, бары икесен генә откансыз.   – Мондый статистиканы журналистлар гына «казып чыгара» ала. Мин инде элеккеләрен оныткан идем – рәхмәт, искә төшердегез. Тормыш бит гел җиңүләрдән генә тормый. Алга таба җиңәр өчен бәлки оттырулар да кирәктер. Менә «Авангард»ны да бит, минем туган көннән соң өч тапкыр рәттән җиңеп, ярымфиналга чыктык.   – Сочидагы Олимпиадада медаль яулый алмауны ничек кичердегез?   – Ничек булсын инде, бик авыр булды. Сәбәпләрен санап, акланып торасым килми. Шуны гына әйтә алам: хоккейда ике генә юл бар – җиңү һәм җиңелү. Отсаң – син шәп белгеч, оттырсаң начар кешегә әйләнәсең. Өстәгеләргә нәтиҗә бүген кирәк – иртәгәге көн хакында берәү дә уйламый. Шуңадырмы, әнә, җыелма команда тренерларын бияләй алыштырган кебек алыштыралар.   – Зиннәтулла Хәйдәрович, ничек хоккейчы булып китүегез хакында да әйтсәгез иде?   – Безнең буын (узган гасырның 50-60 нчы елларда туган малайлары хакында әйтәм) ишегалды командаларында футбол-хоккей уйнап үсте. Ул вакытта хәтта Мәскәүдә дә махсус спорт мәктәпләре әлләни күп булмагандыр.   Ә минем әтием Хәйдәр белән әнием Нәймә икесе дә Нижгар өлкәсенең Сергач районы, Пица авылыннан. 1952 елда алар өйләнешеп, Мәскәүдә яши башлаганнар, ә 1955 елда мин туганмын. Җәйләрен авылда әби-бабай янында уздыра идем, кышын исә ишегалдындагы хоккей мәйданчыгында, олылар әйтмешли, «шар суктык». Үзебезнең микрорайонда, округта барысын да отып бетергәч безнең команда «Алтын алка»ның Мәскәү беренчелегендә финалга чыкты. Шунда миңа Аркадий Ларионов дигән тренер игътибар иткән. «Динамо» стадионындагы секциягә чакырды. Соңыннан үзе сөйләгәнчә, аңа минем һөҗүмче сыйфатында да уйнавым, кирәк вакытта капка янына кайтып сакчыларга булышуым да ошаган икән. Шулай итеп, мин 15 яшемдә генә спорт секциясенә килеп эләктем. 1972 елда Аркадий Чернышев белән Виталий Давыдов мине «Динамо»ның яшьләр командасына алдылар, аннан соң ике елдан мин инде Александр Мальцев, Валерий Васильев кебек атаклы хоккейчылары булган «Динамо»ның төп составында уйный башладым.   – Сер түгел: хоккейда сакчыларга аеруча нык эләгә: секундына фәлән чакрым тизлек белән очып килүче шайбаны кәшәкә яисә гәүдәң белән туктатырга да кирәк, көндәшләр белән бәргәләшүләр дә була. Күз төпләре кара көйгән улларын күреп, әти-әниегез: «Ташла шар сугып йөрүеңне», – дип әйтмәделәрме?   – Алай дип әйткәннәре булмады. Чөнки мин мәктәптә дә яхшы укыдым. Ә инде «Динамо»ның яшьләр командасында уйный башлагач, баштанаяк спорт формасына киендерделәр, ашата башладылар, әле өстәвенә ай саен 70 сум акча да түлиләр иде. Аны мин әти-әнигә алып кайтып бирә идем.   – Ә ничегрәк тренер булып киттегез?   – Әле уйнаган вакытта ук «Динамо»ның икенче командасында тренер вазыйфаларын башкара идем. Уеннардан соң дәфтәремә мөһим әйберләрне теркәп бара башладым. Анатолий Тарасов, Аркадий Чернышев, Виталий Давыдов кебек атаклы тренерлар «мәктәбен» үтү дә үз ролен уйнагандыр. Шулай итеп, уйнап туктауга остаз булып киттем. Соңрак мине тренер сыйфатында Америкага чакырдылар. Мин ул хакта хәтта хыялланырга да курка идем. Шунда ук ризалык бирдем һәм җәй көне үк океан артына юл тоттым. Миңа бер айдан инглиз телендә интервью бирә алырлык дәрәҗәдә тел өйрәнергә куштылар. Тырышырга туры килде. Америкада мине барысы да Билл дип йөрттеләр. Анда үзем дә күп нәрсәгә өйрәндем.   – Буш вакытларыгызда нәрсә белән шөгыльләнәсез? Сезне элегрәк театрда да күргәләгән булды, Салават концертында да булдыгыз.   – Кызганычка каршы, быелгы сезонда театрга да, концертларга да барганым булмады, эш тә эш. Хәзер, ягъни плей-офф вакытында бигрәк тә.   – Сезне бильярдны бик яхшы уйный дип сөйлиләр.   – Кем белән чагыштырасың инде. Элегрәк, әле үзем хоккейчы вакытта, атналар буе базада яткан чакта, чыннан да, бильярд суга идек. Ул да шар сугу бит. Хәзер исә бик сирәк кенә уйнаштыргалыйм. Бильярд, чыннан да, нервыларны тынычландыра торган тыныч уен. Ә хоккейда секунд эчендә ниндидер карар кабул итәргә кирәк.   – Күп кенә спорт сөючеләрне тагын бер сорау кызыксындыра. «Рубин»ның баш тренеры Ринат Билалетдинов сезнең берәр туганыгыз түгелме?   – Юк, фамилиядәш кенә. Дөресен генә әйткәндә, аның белән якыннан танышкан да юк әле. Ә болай вакыт булганда Казан командаларының (футбол, волейбол) уеннарын телевизордан күзәтеп барам.   – Сез Казанда ун еллап яшисез. Безнең шәһәр ошыймы?   – Казанны мин икенче туган шәһәрем дип саныйм. Соңгы 5-6 ел эчендә генә дә ул күзгә күренеп яхшы якка үзгәрде.   Татарстанның беренче Президенты Минтимер Шәрипович Шәймиев мине Казанга чакырганда болай дип әйткән иде: «Син «Ак барс»ны бөтен татарларның горурлыгы итәргә тырыш!» Бу сүзләрне гел истә тотам һәм шуның өчен бөтен көчемне куеп тырышам. Шунысы куандыра: биредә җитәкчеләр дә спортның халык өчен ни дәрәҗәдә әһәмиятле икәнлеген аңлыйлар. Мин Казанда үземне бик иркен, рәхәт хис итәм һәм спорт карьерамның нәкъ биредә тәмамлануын телим.      1     2     3   Атлас ГАФИЯТОВ 13 | (полный текст новости)

  • 2015-04-16 02:54 Хисап бирергә чират торам, алдымда әле алты укытучы
    16.04.2015 Мәгариф Шимбә күпләр өчен ял көне. Әмма сеңлем бу көнне эшли: мәктәптә укыта. Бер шимбәдә кичке сәгать җидедә кесә телефонына чылтыраттым. Бүген кыскарак эш көнедер, гаиләсе янына кайтып, ризыкланып, бераз хәл җыйгандыр, иркенләп сөйләшеп алсак та була, дип уйлавым үземчә. Сеңлемнең: – Хисап бирергә чиратта торам, алдымда әле алты укытучы бар. Тамагым ачты, башым бик авырта, – дигән җавабын ишеткәч, аптырап калдым. Кәгазь эшенең исәбе-хисабы юк, төн урталарына кадәр күз чекрәйтеп утырам, дип сөйләгәне бар иде инде. Әмма кичкә кадәр мәктәптә тоткарланып, хисап бирү – башка сыймаслык хәл, минемчә. Урамда инде караңгы, шәһәр буйлап ничек кайтып җитәр икән дип борчылып, кат-кат чылтыратам. Абау, һаман җитмәгән икән чираты! Инде сәгать тугыз тулганда гына хисабын тапшырып, автобус тукталышына киткәнен белдем. Ярый әле, ире каршыларга чыгачак икән. Бу вакытта такси белән кайтсаң да куркыныч бит әле, нинди таксист очрамас...   Әле беркөнне генә ата-аналар җыелышы кичке унга кадәр сузылган. Инде монысы... Шулкадәр мөһим, кичектергесез нинди хисап булды икән соң ул? Сорашмадым бу турыда. Ул язулар берәр киштәдә тузан җыеп ятмас, дип кем ышанып әйтә ала? Тәмам чумдык инде сүз, кәгазь боткасына. Укытучыларга тынычлап укытырга ирек булырмы?   Мәгънәсез хисап-отчетларны үземнең дә биргәнем бар. Сиксәненче еллар башы. Коммуналь хуҗалыкта икътисадчы булып эшләгән чагым. “Югары”дан мондыйрак эчтәлектәге хат килеп төште: “Соңгы вакытта ала каргалар күбәеп, авыл хуҗалыгына зур зыян салалар. Шәһәрегездә күпме карга булуын тиз арада хәбәр итегез”. Ни көләргә, ни еларга белмәдек.   – Хезмәт хакыма өстәп, утыз процент түләсәгез, шәһәр чүплегенә каргаларны санарга үзем барам, – диде бер бухгалтерыбыз. Шаяртып, билгеле. Чама белән дә белерлек түгел бит аларның чутын. Нихәл итмәк кирәк: тоттык та, бер сан “сырлап” җибәрдек инде.   Берзаман оешманың алдагы егерме елга эш планын төзеп бирүне сорадылар. Анысын да уйлап чыгарырга туры килде. Шуннан соң күп тә үтмәде, илдә үзгәрешләр башланып, тормышыбызның асты-өскә килде. СССР таркалып, инде Русия дигән илдә яши башладык. Бик күп оешма-предприятиеләр юкка чыкты, коммуналь хуҗалык урынына башка исемдәгесе төзелде. Йә, алдан күрә ала идекме без бу хәлләрне? Планыбызның язмышы нинди булгандыр инде...   Бүгенге хезмәтем саннар дөньясыннан бик ерак булса да, мәгънәсез хисаплар белән әле дә очрашам. Өстәвенә ул хисапларны: “Фәлән сәгатькә җибәрегез”, – дип кисәтәләр. Шул вакыттан соңга каласы түгел. Нигә шундый ашыгычлык? Гомумән, мондый отчет кемгә, ни өчен хаҗәт икән дигән уй туа. “Өстәге” берәр түрә баласына кәгазь кыштырдатып утыра торган җайлы, зур акчалы эш кирәк булгангадыр, мөгаен. “Ата казыгыз ничә күкәй салды?” дигән хисап сорыйсылары гына калды.   Бухгалтерыбыз һәр ручка, бетергеч, башка вак-төяк өчен хисап тота. Шуларның берсен генә алган хезмәткәргә дә әллә ничә документ тутырыла, имзалар салына. Өч сумлык әйбер өчен никадәр сыйфатлы ак кәгазь, буяу тотылып, әрәм була! Ил байлыгын миллиардлап үзләштерүчеләр генә халык алдында бернинди хисап биреп тормыйлар.   Бер ветераныбыз әйтмешли, хисаплар – кешене куркытып тору ысулы да ул (төп эшчәнлек белән бәйлесе турында әйтмим). Вакытында яки бөтенләй бирми кара син аларны! Бу инде башыңа сугу өчен җитди сәбәп, дигән сүз.  Галиябану ХУҖИЕВА 13 | (полный текст новости)

  • 2015-04-14 12:06 “Ак барс”ның җиңәсенә ышанасызмы? (Сораштыру)
    12.04.2015 Спорт Сишәмбе көнне “Ак барс”ның Гагарин Кубогы финалындагы көндәше билгеле булды. Казан командасы хәлиткеч матчларда Санкт-Петербургның СКА хоккейчыларына каршы уйнаячак. Болай булыр дип бик азлар гына фаразлаган иде. Бу – “Ак барс”ның инде өченче финалы, беренче икесе Зиннәтулла Билалетдинов­ның җиңүе белән тәмамланды. Вячеслав Быков җитәкләгән СКА исә финалда беренче тапкыр гына чыгыш ясый. Беренче ике очрашу 11 һәм 13 апрель көннәрендә Казанда булачак. Ә сез “Ак барс”ның җиңәсенә ышанасызмы? Радик САБИРОВ, “Идел” журналы мөхәррире:   – ЦСКА белән СКА арасындагы беренче өч матч мәскәүләр файдасына тә­мамлангач, Санкт-Петер­бург командасының финалга чыгуы минем өчен кө­тел­мәгән хәл булды. Әмма СКАны алга чыгаруда админис­тратив чаралар кулланылыр дип сизгән идем, шулай булды да. Ә финалда ике команда гына түгел, ике тренер сөзеше дә булачак. Быков та, Билалетдинов та – чын профессионаллар, тәҗ­ри­бәле тренерлар, алар икесе дә бер-бер артлы Рос­сия­нең җыелма командасы белән идарә итте. Быков куылгач, Зиннәтулла әфәнде куелды, шуңа күрә теш кайрау күптән бара. Быковның ысулы – һөҗүм итү, ә Билалетдинов командасы саграк уйнарга тырыша. Шуңа күрә безнекеләргә тукмак башы төшә дә. Әмма “Ак барс” тигез уйнарга тырыша, шуңа уңышка ирешә дә. Фаразлар кыласым килми, шулай да хөкемдарларның “ялгыш­лык”ларыннан куркам.   Сөләйман ГАЛИУЛЛИН, Арча районы, көрәш тренеры:   – Финалга ЦСКА чыгар дип көттем. Кызганыч, безгә СКАга каршы уйнарга туры килә. Барысына да билгеле: футбол, хоккей, волейбол клубы булсынмы, ул Санкт-Петербургтан икән, аларга “яшел ут” булачак, аларга дигәндә барлык кагыйдәләр бозыла. СКАга дип инде ни­чә еллар зур чыгымнар тотыла. “Йолдыз”лары да күб­рәк. Безнең көндәшләргә араларында Ковальчукның булуы да уңай йогынты ясар төсле. Командада әйда­ман­нар булырга тиеш. “Ак барс”ка хоккей уенчыларына гына түгел, ә гадел булмаган системага каршы да көрә­шергә туры киләчәк. Зин­нәтулла Билалетдинов һө­җүмгә бармас, монда хәзер капканы саклау, гол керт­термәү мөһимрәк.   Ләйсән ГЫЙМАЕВА, җырчы:   – Хоккейның бөтен ка­гый­дәләрен аңлап бетермим, әмма “Ак барс” өчен җан атам. СКА безнекеләр бе­лән чагыштырганда көч­ле команда дип әйтеп булмый, аларның бервакытта да җиң­гәннәре юк иде бит. Мин алар турында, го­мумән, беренче ишетәм. Ирем Булат Бәйрәмов алар­да уенчы “йол­дыз”лар бик күп дип әй­тә, чит илдән чакырылганнары шактый икән. Тик моңа кадәр җиң­мәгәч, димәк, алар­га “йол­дыз”лы состав кына ярдәм итмәгән булып чыга. “Ак барс”­ның җиңүен телим, тагын бер тапкыр чемпион булсыннар! Финал уеннарына ничек тә барып кайтасы иде.   Рөстәм ЗАКИРОВ, Татарстанның халык артисты:   – И тарттылар бу СКАны, и суздылар, ниһаять, хыяллары тормышка ашты кебек. Финалга чыгып, үз­лә­ре­не­кен итәргә тырышачаклар. Яратып бетермим Санкт-Петербург командасын, алар шул төньяк баш­ка­ла­ның “Газпром” фи­нанс­лаган хоккей клубы булганга ке­шеләр рәтендә йөри. Соңгы уенда да хөк­ем­дар­ларның СКАга хәер­хаһ­лы икәне күренде бит, күп очракта күз йомдылар. “Ак барс” белән уйнаганда да СКАны җиңүче ясар өчен, барысын да эшләя­чәкләр. Мәскәүләр ярат­мый Казан командасын, Зин­нәтулла Билалетдиновны да узган ел Олимпиада вакытында ничек камчыладылар! Финал уенында да хөкем­дар­лар гадел булыр дип өмет­ләнмим, без­некеләргә ике­ләтә авыр булачак. Аннары “Ак барс”­ның уены да элекке Морозов, Зариповлар чыгышын­нан аерыла бит инде. Элегрәк казаннарның матур комбинацияле голлары була иде, хәзер алка көндәш капкага адашып кы­­на керә.   Рамил ГАТАУЛЛИН, хоккей җанатары:   – “Ак барс”ның җиңәсе­нә ышанасы килә дә бит. Тик бу көннәрдә хоккей сөю­челәр арасында менә мондыйрак гыйбарә пәйда булды: Казан командасы ота калса, Татарстанда газ бәясе артачак. Ә аннан ни файда? 51 | 10.04.2015 (полный текст новости)

  • 2015-04-14 12:06 «Матбугат.ру»ның туган көннәр бүлегенә ничек эләгергә?
    12.04.2015 Интернет «Матбугат.ру»ның туган көннәр бүлегендә ник мине котламадыгыз? Әллә берәр үпкәгез бармы миңа? Шундыйрак сорауларны еш ишетергә туры килә. Әлбәттә, бернинди үпкә юк. Туган көнегезнең кайчан икәнен белгән булсак, һичшиксез, язган булыр идек. «Матбугат.ру»ның туган көннәр бүлегенә эләгүнең бердәнбер шарты - сезнең исемегез әзме-күпме танылган булырга тиеш. Әлеге бүлектә артистлар, журналистлар, спортчылар, сәясәтчеләр, фән эшлеклеләре урын алган. Әлбәттә, кайберләре шәхсән сезгә таныш булмаска мөмкин. Шул ук вакытта, сез белгән кешеләрне башкалар белмидидер. Ничек кенә булмасын, туган көннәр бүлегендә яхшы гына база тупланды, дип саныйбыз. Алга таба, әйдәгез, аны бергә баетыйк. Танылган кешеләрнең туган көннәре турында мәгълүматыгыз бар икән, безнең белән бүлешүегезне сорыйбыз. Үзегезнең туган көнегезне дә безгә хәбәр итегез. Оялмагыз. Оялып тора торган заман түгел )) --- --- | 12.04.2015 (полный текст новости)

  • 2015-04-14 12:06 Ә сез Путинга нинди сорау бирер идегез?
    12.04.2015 Сәясәт 16 апрель көнне Россия президенты Владимир Путин белән туры элемтә булачак. Бу чара ел саен оештырыла. Бу пәнҗешәмбе көнне булачак туры эфирны үзәк каналлардан бик каты рекламалыйлар. Ә сез, "Матбугат.ру" укучылары, Путинга нинди сорау бирер идегез? Шушында языгызчы. Президентка җиткерербез дип вәгъдә итә алмыйбыз, әмма сезнең сорауларны ишетү безгә дә кызык.  --- --- | 12.04.2015 (полный текст новости)

  • 2015-04-14 12:06 Ләбиб Лерон: Әдәбиятны графоманнар басты
    13.04.2015 Мәдәният Татар әдәбиятына алар көчле дүртлек булып килеп керде – Газинур Морат, Ркаил Зөйдулла, Ләбиб Лерон һәм Ләис Зөлкарнәй. Ләбиб Лерон шулар арасында журналистика факультетын тәмамлаган бердәнбер каләм иясе. Калганнары әдәбиятчы булырга укыган. Димәк, Ләбиб Лерон әдәбият үренә күтәрелер, әдәби журналның баш мөхәррире булыр өчен икеләтә көч куйгандыр дип фаразларга кирәк. Хәер, Ходай биргән сәләте дә, үҗәтлеге дә җитәрлек. Юморист-язучы буларак танылса да, әдәбиятның һәр жанрында үзен сынап, күркәм генә үрнәкләр бирде Ләбибебез. Бүгенге әңгәмәдә язучы, шагыйрь, “Безнең мирас” журналының баш мөхәррире Ләбиб Лерон белән иҗат, каләм көче хакында сөйләшәбез. - Язучы өчен иң мөһиме нәрсә? - Сыйфатлы әсәр язу, дип уйлыйм. Үзем эшләгән балалар әдәбияты өлкәсендә дә, өлкәннәр өчен язганда да сыйфатлы әсәрләр иҗат итү кирәк. Әмма иҗатчының туктап торган чоры да булгалый. Бу хәтта Пушкинда да очрый...   - Шагыйрь, язучының әдәби үсеше бертөрле генә булмаска да мөмкин.   - Халык әйтә бит: “Тавыкның һәр салганы алтын йомырка түгел”. Язучының да һәр язганы шедевр була алмый. Камил әдәбият та, уртакул әсәрләр дә иҗатчы өчен бик кадерле, чөнки ул аның каләменнән тамган, күңелендә бөреләнгән. Ә инде бастыру яки китап итеп чыгаруга килгәндә, сак эш итәргә кирәк. Бу очракта инде язучы үзе зәгыйфь әсәрләрен укучыга тәкъдим итүдән тыелып калырга тиеш. Китап нәшриятында, гадәттә, мөхәррирләр эшләде. Рәис Даутов, Кыям Миңлебаев, Фәиз Зөлкарнәй, Наис Гамбәр зур дәрәҗәгә ия мөхәррирләр иде.   - Ул буын китеп барды бит инде...   - Әйе, хәзер ничек телиләр - шулай, күбрәк автор теләгәнчә чыга башлады. Әдәбиятны графоманнар басты. Акча түләп чыгару – заказлы әдәбият күренешләре пәйда булды. Бу очракта мөхәррирләрнең хаҗәте калмады, дип әйтергә дә ярыйдыр.   - Ләбиб абый, язучы һөнәре элегрәк кызыклырак идеме, әллә инде хәзер, сүз иреге заманында, “капиталистик шартлар” иҗатчы калебе өчен якынракмы?   - Элегрәк цензура бар иде. Язучы, әйтәсе килгән фикерен яшереп, ниндидер алымнарга төреп әйтә алды, эзоп теленә күчереп дип әйтимме? Тар, ә кайчандыр киң даирә дә моны белеп, аңлап ала торган иде. Күп әсәрләр кулъязма рәвешендә кулдан-кулга йөреп укылган.   - Язылып та, әле моның вакыты җитмәгән дип, үз көнен көтеп ятучы әсәрләрегез бармы?   - Күбрәк эшләнеп бетмәгәннәре генә дияр идем. Әзерләре дә юк түгел. Хәзер компьютер заманы бит. Элегрәк каләм белән яза идек, хәзер заманга ияреп компьютерда иҗат итәм. Шунда барысы да сакланып бара. Менә шуларны барлап чыктым беркөнне. Ярыйсы ук әйберләр тупланган. Хәзер бит газета-журналлар күп, темасына карап теләсә кайсында бастырырга мөмкин. Өстәлдә яткырудан мәгънә юк. “Суыту”, “өстәл өстенә куеп тору” дигән алым бар. Үзенә таләпчән әдип шундыйрак булырга тиеш тә.   - “Безнең мирас” күпмедер дәрәҗәдә үз кыйбласын тапты кебек. Журналга материал туплаганда да иң сыйфатлы язмалар гына алына торгандыр?   - Абруйлы журналыбызны үзгәртүне исеменнән үк башладык. Чын мирас, ялган мирас була алмый бит инде. Татар мирасы - ул безнең хәзинә. Журналда төп урын мирасыбызга бирелергә тиеш. Әмма мин әле мөхәррир буларак журналдан тулаем канәгать түгел. Биредә мираска бәйле материаллар да чыгарабыз, шәхесләребезне дә бирәбез. Журналның кыйбласы билгеләнгән. Галимнәр белән эшләсәк тә, фәнни-популяр телдә сөйләшәбез. Аллага шөкер, язучыларыбыз арасында фәнни-популяр телдә иҗат итүчеләр дә бар. Тарих белән кызыксындыру өчен халыкка якын тел кирәк бит. Журналны студент та, галим дә, кибетче дә, мәктәп баласы да укысын дигән максат белән эш итәбез.   - Балалар өчен язган кеше буларак, балалар әдәбияты хакында да сорыйсым килә. Яшерен-батырын түгел, балалар аудиториясе читкә тибәрелгән дигәнрәк тәэсир туа, аларга тәгаенләнгән тарихи әсәрләр юк бит...   - Дөрес әйтәсез, бу өлкәдә җиң сызганып эшләүчеләребез белән мактана алмыйбыз. Классик әдипләребез - Бари Рәхмәт, Шәүкәт Галиев, Ләбибә Ихсанова, Дәрҗия Аппаковалар бакыйлыкка күчте. Бәлки бу күренеш матди кыенлыкларга да барып тоташадыр. Матбугатта балалар өчен язылган әсәрләр булырга тиеш. Хәзер исә андый басмаларда күбрәк балаларның үз иҗатына игътибар бирелә. Бәлки бер яктан бу алым отышлыдыр да, ләкин заманында “Салават күпере”н чыгарганда фольклорны да, язучыларыбызның көчле әсәрләрен дә биреп бардык. Чаллыда нәшер ителүче “Көмеш кыңгырау” газетасы игътибарга лаек. Заманында Рафаэль Хәкимов та галимнәребезне балалар өчен тарихи әсәрләр язарга чакырды. Ул чагында Фәүзия Бәйрәмова, Ркаил Зәйдулла, Солтан Шәмсиләр кызыксынып алган иде.   - Ләбиб абый, Тукайның үзе әйтмешли, Сез коеп куйган язучы гына түгел, тәртипле гаилә башлыгы да бит. Әти кеше буларак балаларыгызга нинди тәрбия бирдегез?   - Гаилә тәрбиясенә килгәндә, безнең мохиттә Ркаил Зәйдулла, Ләис Зөлкарнәйләр бар иде. Без татарча сөйләшүне, милли тәрбияне алга сөрдек. Тәрбия балага исем куюдан ук башланырга тиеш, дип саныйм. Бакчага йөрткәндә: “Балаларыгыз русча белми, өйдә русча сөйләшегез”, - дип теңкәгә тия торганнар иде. Тик без моңа игътибар итмәдек. Балалар белән өйдә гел татарча сөйләштек. Шуңа да карамастан алар рус телен бик яхшы үзләштерде, бездән дә уздырып русча, татарча сөйләшәләр, инглиз, төрек телләрен беләләр. Әсәрләремне язганда, балаларымны да күз уңында тотам. Аларның һәрберсе теге яки бу әсәремдә чагылыш таба.   - Милли горурлык дигән төшенчә турында сүз куертканда, язучыларыбызның роле дә зур бит...   - Язучыларның роле гаять зур, шулай ук сәнгатькәрләребезнең дә. Язучы, артистларга карап, башкалар үрнәк ала. Рухи яктан үзләрен баета. Ходай гомеремне бирсә, балалар өчен дә, өлкәннәр өчен дә иҗат итәчәкмен. Маҗаралы әсәрләр үзенә ымсындыра. Тирән эчтәлекле әсәрләрне колачлау нияте дә юк түгел. Үзебезнекеләр булса, балалар исләре китеп Гарри Поттерларны укымас иде. Мөршидә КЫЯМОВА | 12.04.2015 (полный текст новости)

  • 2015-04-14 12:06 Хәерчеләр йөрмәсә дә төркем-төркем...
    13.04.2015 Җәмгыять Казанның эре сәүдә үзәкләрендә булганда, күңелгә тигән күренешләрнең берсе – өлкән яшьтәге агай-апаларның азык-төлек бәяләрен карап йөрүе. Килограммы сарык бәясе торучы казылык, яртышар меңлек сыр, балык һәм җиләк-җимешләргә, океан артыннан китерелгән башка төр азык-төлеккә кызыгудан бигрәк, гаҗәпләнеп карый алар. Кайчагында татып карыйсылары да киләдер. Тик көндәлек кирәк-яракка, шул исәптән әледән-әле бәясе артып торучы электр утына, суга, газга һәм башка түләү­ләр­гә киткән чыгымнардан соң калган пенсия акчасына ай буена яшисене уйлап, арзанрак хаклысын эзләп китәргә мәҗбүрләр. Эре сәүдә челтәре өл­кәннәрнең гадәтен яхшы белә. Сатып алучыларны күп­­ләп җәлеп итү максатында, әледән-әле, нинди дә булса продуктны арзанрак бәя­дән тәкъдим иткәли. Андагы чиратны күрсәң... ”Карусель” кибетендә күр­ше Мари Иле Республикасыннан ки­те­релгән дис­тәсе 39 сумлык тавык йомыркасы сатып алырга те­ләгән бер танышым әйт­кән­дәй, үзе бер мәхшәр. Кай­бе­рәүләр өчен азык-төлек­кә бәяләрнең аз гына арзанрак булуы да бик мөһим.   Ачлы-туклы гомер ки­черүчеләргә ярдәм итүнең нинди дә булса юллары бармы? Бу эшне ничек оештырырга?   Чиккә җиткәннәргә ни эшләргә?   Без – горур халык. Дәүләт югарылыгындагылар биг­рәк тә. Ничек инде бездә ачлы-туклы яшәүчеләр булсын ди? Татарстанда айлык уртача хезмәт хакы күпме икән­леген белмисезме әл­лә? Ул кадәрле акчага рә­хәтләнеп яшәп була, янәсе. Хикмәт тә шунда шул. Кай­берәүләр “уртача” хезмәт хакы тө­шенчәсе артына яшеренеп, хәлне ал да гөл итеп күр­сәтмәкче. Ә кеше­ләр арасында төрлесе бар. Шул исәп­тән атнасына бер итле аш күрмәгәннәре дә юк түгел. Бигрәк тә өлкән­нәрнең  хәле катлаулы. Рәсми мәгъ­лүмат­лардан күрен­гән­чә, Россиядә бүген 20 миллионнан артык кеше хәерчелек чигендә яшәргә мәҗбүр. Илдә барган сәяси вәзгыять нәтиҗәсендә, соң­гы вакытларда андый­ларның саны артканнан-арта, диләр.   Өстәгеләр халык  турында бөтенләй кайгыртмый, дип әйтеп булмый анысы. Россия Хөкүмәте җитәк­че­ләре мох­таҗ­ларга ярдәм итү буенча әледән-әле төрле програм­малар, тәкъдимнәр белән чыга. Депутатларны әйткән дә юк. Тик менә бу эшне ничек оештырырга? Андый ярдәм­не, табадан төш­кән коймак сыман, эләктереп алырга торучылар да аз тү­гел.   Ил җитәкчелеге өчен иң авыры – бездә миллионлаган кешенең хәерчелек чиген­дә яшәвен тану булгандыр, шәт. Һәрхәлдә, үзгәртеп корулардан соң дистә елдан артык вакыт шуңа сарыф ителде. Берничә ел элек, Россиянең кайбер төбәклә­рен­дә, анда әле шыпырт кына диярлек, мохтаҗларга азык-төлек карточкалары бирү буенча тәҗ­рибә үткә­реп карарга булдылар. Өс­тәгеләргә бигрәк тә Санкт-Петербург һәм Киров өлкә­сендә узган тәҗрибә ошый булса кирәк. Сәбәбе гади – мохтаҗларга бирелә тор­ган азык-төлек карточкасы би­ре­дә җирле бюджет исәбенә башкарылган. Әмма федераль бюджеттан бире­лергә тиешле акча киме­гәннән-кими барган бер вакытта, мохтаҗларга бирелә­чәк азык-төлекне җирле бюджетка аударып калдырырга тырышу да дөрес булмастыр, шәт.   Америкада мохтаҗлар күбрәкме?   Без кемнәндер оялып маташканда, дөньяның алга киткән илләрендә мох­таҗ­ларга азык-төлек талоннарын инде дистә еллар элек үк өләшә башлаганнар. Америка Кушма Штатларында 48 миллион кеше ай саен дәүләттән 15500 сум күләмендә азык-төлек яр­дә­ме ала. Билгеле, Россия икътисады мондый ук күләмдә чыгымнарны кү­тәрә алмый. Әмма, бел­гечләр әй­түенчә, Россия бюджеты мох­таҗларга аена 1 мең сум кү­ләмендә азык-төлек ярдә­ме күрсәтә алыр иде. Дөрес, ашаган белми, тураган белә дигәндәй, моның өчен дә бюджетта 250 миллиард сум акча табасы бар. Хәер, Россия кебек ил өчен әллә ни зур чыгым да түгел инде.   РФ Хөкүмәте вице-премь­еры Аркадий Дворковичны мәсьәләнең тагын бер ягы нык борчый. Мохтаҗ­ларга азык-төлек ярдәмен ничек атыйсы? Талон дияр идең, Россиядә бу сүз бик моңсу вакытларны искә төшерә. Шул исәптән азык-төлек карточкасы дип атау да килешеп җитми. Бу урында базардан терлек сатып алган агайның сүзләре искә төшә. “Үгез булмагае, чурт булсын, балаларга сөт булсын”. Ә халык, бигрәк тә гаилә бюджетын көч-хәл белән генә очын-очка ялгап баручылар мондый ярдәмне олы рәхмәт хисе белән кабул итәчәк. Моны аңлау өчен, өлкәннәр белән бер аралашу да җитә. Һәр­хәлдә, Санкт-Петербург һәм Киров өлкә­сендә мохтаҗ­ларга азык-төлек карточкалары ниге­зендә ярдәм күрсәтү тәҗри­бәсе дә шуны раслый.   Матбугатта хәбәр ител­гән­чә, Россия Сәүдә-сәнәгать министрлыгы апрель ахырында ук инде мохтаҗларга азык-төлек ярдәме систе­ма­сының үз моделен тәкъдим итәргә җыена. Министрлык белгечләре әйтүенчә, әлеге система төрле ташламалар булдыру ярдәмендә мохтаҗ­ларга үзебезнең илдә җи­теш­терелгән продуктларны тәкъ­­­дим итәчәк. Шул ук вакытта министр урынбасары Виктор Евтухов бил­геләп уз­ганча, тәкъдим ите­лүче про­дуктларның бары тик югары сыйфатлы булуы шарт. Әлеге исемлеккә тә­мәке, исерткеч эчемлекләр һәм озак сакланган продуктлар кертелми.   Илнең азык-төлек белән сәүдә итүче иң эре чел­тәр­лә­ре дә бу эштән читтә калырга җыенмый. Санкт-Петер­бург­ның “О.Кей” сәүдә челтәре шә­һәрнең социаль сәясәт комитеты белән берлектә мох­таҗлар өчен 64 меңнән артык социаль карта әзер­лә­гән. Мондый карточкалар ап­рель ае ахырында ук кулланучыларга барып җитә­чәк, диләр. Башка сәүдә үзәк­ләре дә әлеге программага кушылып ки­тәргә теләк бел­дерә.   Кайбер экспертлар азык-төлек карточкасына өстәп, сәламәтлеге какшаганнар өчен дарулар бирү мөм­кин­леген карауны да тәкъ­дим итә. Билгеле бер категория өчен бу кадәресе дә комачау итмәс иде, әлбәттә. Тумаган тайның билен сындырма, диючеләр булыр. Азык-төлек талоннарының булачагына шик юк анысы. Иртәме-соңмы, мохтаҗларга ярдәм бездә дә кертеләчәк. Моңа әзерлек эшләре күп­тәннән бара инде. Яңа гына бил­геле булганча, Россия Хө­күмәте тарафыннан РФ Авыл хуҗалыгы министрлыгына 2015 елның 1 сен­тяб­ренә ка­дәр әлеге проблема буенча конкрет тәкъдимнәр кер­тер­гә кушылган. Камил СӘГЪДӘТШИН 51 | 08.04.2015 (полный текст новости)

  • 2015-04-14 12:06 Итекле песи
    13.04.2015 ЯҢА КИТАПЛАР Кече һәм урта яшьтәге мәктәп балалары өчен әкиятләр.               --- --- | 13.04.2015 (полный текст новости)

  • 2015-04-14 12:06 Нәҗибә Сафина Рафис Корбаннан ник канәгать түгел?
    13.04.2015 Мәдәният Тукай премиясен бирү көннәре килеп җитә. Әдәби мәйданда - шагыйрә Нәҗибә Сафина белән шагыйрь Рафис Корбан. – Нәҗибә ханым, нигә сезне Язучылар Берлеге үз итмәде? – Язучылар Берлегенә съездда чын рәис сайламакчы идек, әмма бу эш барып чыкмады. Рафис Корбан очраклы рәвештә килеп эләкте. Язучылар Берлеге дип аталган җирдә бүген ничек телиләр, шулай эш алып баралар. Рафис Корбанга килдем. “Рафис, үзең генә эшли алмассың, нинди ярдәм кирәк?” – дигәнгә: “Миңа беркем дә кирәкми”, – дип җавап бирде.    Рафис Корбан Язучылар Берлегенә мине кертмәскә дип күрсәтмә биреп калдырган: “Әгәр дә безгә каршы сөйләсә, Нәҗибә Сафинаның кулларын каерып, урамга чыгарып ташлагыз”, – дигән. Урынбасарлары ул күрсәтмәгә бик үк буйсынып бетми үзе. “Китегез моннан, мин бит Рафис янына кермим”, – дип үтеп китәм.   Рафис хәзер үзен бик сәер тота. “Рәис булган чорда кеше Тукай премиясен алырга тиеш түгел”, – дигән сүзе бар иде аның. Әмма үзе басым ясап, үзен Тукай премиясенә чыгарды ул. Балалар өчен язылган “Рафис Корбан шигырьләрен” укып чыктым һәм аптырап калдым. Канәгатьләнерлек билгесе дә куеп булмаган китапны ничек итеп татар әдәбиятының иң югары бүләгенә тәкъдим итәргә мөмкин? Бу китаптан яңа шигырьләр тапмадым. Татар телен хөрмәт итмәү белән очраштым. Рафис Корбан белән бернинди дошманлыгым юк.  Әмма бу китап өчен Тукай премиясе бирелә икән, бу инде татар әдәбиятының төпкә төшүе, Тукайга булган хөрмәтнең бөтенләй бетүе дигән сүз.   – Чын рәис кем ул, нинди ул?   – Чын рәис – әдәби процесс белән җитәкчелек итә, татар әдәбиятына хезмәт итә торган кеше. Язучыларга матди һәм рухи ярдәм итә торган, бөтен татар дөньясы белән элемтәләр урнаштыра торган үрнәк кеше.   – Тарихта чын рәис булдымы?   – Гариф абый белән Туфан ага максималь мөмкинлекләрен файдаландылар. “Рәисләрнең барысы да Тукай премиясен алып киткән, мин генә алмый калмам инде”, – дип уйлыйдыр бәлки Корбан. Әмма Гариф Ахунов, Туфан Миңнуллин иҗаты белән чагыштырганда Рафис Корбанның иҗаты бик кечкенә шул.   – Тукай премиясе бит акчага килеп бәйләнә. Шуның өчен татар бер-берсен сатарга әзерме?   – Татар язучыларының хәле бүген бик авыр. Тукай премиясе – 500 мең сум. Каләм әһелләренең күбесенең ул акча төшенә дә керми. Әмма вөҗданлы язучылар бу акча өчен көрәшүне кирәк санамый.   – Татар язучылары шул премия аркасында дошманлашып бетә бугай инде...   – Әлбәттә! Бу – эткә ташланган сөяк сыман файдаланыла. Шул ук вакытта туган тел өчен көрәшергә тиешле Тукай премиясе лауреатлары “Туган тел” көнендә митингка да чыкмады. Әгәр дә без туган телебезне сакламыйбыз, якламыйбыз икән, милли мәгариф системасын кайтарырга бар көчебезне куймыйбыз  икән, татар язучысының, татар әдәбиятының киләчәге юк.   – Сезне Тукай премиясенә тәкъдим иткәннәре булмадымы?   – Югын, юк, әмма Рүзәл Мөхәммәтшин: “Исемлеккә Нәҗибә апаны да кертергә кирәк”, – дигән. Кирәкми! Татар мәктәпләре, татар авыллары үлеп барганда премия алам икән, татарны бетергән өчен бирелгән премия дип кабул итәм мин аны. Протест йөзеннән генә булса да бернинди премия алмас идем.   – Сез куркак түгел. Үз сүзегезне әйтергә кайчан өйрәндегез?   – Үз сүзен әйтә белә торган ата-ана, остазлар белән үстем. Әткәй әйтә иде: “Кызым, аяк астыңа кара әле, үз җиреңдә басып торасыңмы? Тирә-ягыңа колак сал, синең телеңдә сөйләшәләрме? Күккә күтәрелеп кара әле, синнән кояшны каплап куймаганнармы? Әгәр дә шушы өч фактор булмаса, син шулар өчен көрәш!” – дия иде.   – Акырмыйча гына, акыллы итеп сөйләшә беләсезме?   – Акырмаска иде дә бит... Әле дә: “Тавышланмыйк, күрмәмешкә салышыйк”, – диләр. Тыныч кына да сөйләшә беләм мин. Мәйданнарда кычкыруым – үземне-үзем тота алмаудан түгел, халыкны кузгатып булмасмы икән дип аптыраганнан гына.   – “Мөдәррис Әгъләм Нәҗибәнең кеме соң ул?” – диючеләр бар.   – Мөдәррис Әгъләм – законлы, рәсми язылышкан ирем.    – “Мөдәррис чын шагыйрь  иде, монысы шуңа ябышып үскән каты тышлы агач гөмбәсе шикеллерәк”, – дигән фикерне дә ишеткән бар.   – Кеше кемгәдер ябышып шагыйрь була алмый, үзе шагыйрь булып туа. Марс Шабаев: “Нәҗибә ханым, сез гениаль шагыйрь, ләкин Мөдәррис янында әрәм булдыгыз”, – дигән иде.    – Бүген халыкка шигырь кирәкме?   – Шигырь кирәкми дигән сүз бар. Чөнки халык матди якны кайгырта. Әмма бөтенләй ач-ялангач чакта да халык иҗаты тукталмаган.   – Газеталардан гонорарлар киләме?   – Сораганым юк. Сорамасаң, бирмиләр бугай. “Ватаным Татарстан”нан юри генә сорап карадым, алар миңа былтыргысын да бирмәде әле. “Мәдәни җомга” берничә елгысын бирмичә калдырды.   – Тукай бәйрәмендә быел шигырь сөйлисезме?   – Мине сөйләтмәскә дигән күрсәтмә бар инде. Әмма халык мине этеп сәхнәгә менгереп җибәрә һәм сөйләргә мәҗбүр булам. Бик тә шигырь укыйсы килә, халыкка әйтер сүзем күп...   * * *   Нәҗибә Сафина белән сөйләшеп бетергәч, Язучылар Берлегенә – Рафис Корбан янына чыгып чаптым.   – Рафис абый, Нәҗибә ханым: “Рафис Корбан рәислеккә очраклы рәвештә килеп эләкте. Бик тырышып, бик ялынып кандидатлыкка килде. Без Рафисны һич кенә дә рәис итеп куярбыз дип уйламаган идек”, – диде.   – Беркем алдында да: “Үземнең кандидатурамны куярга телим”, – дип ялынмадым да, тырышмадым да, алдан кычкырып та йөрмәдем. Әлбәттә, Нәҗибә Сафина кебек кайбер кешеләр өчен ул көтелмәгәнрәк хәл булды. Корылтай көнне генә үземне кандидатлыкка тәкъдим итүне бер-ике кешедән сорадым. Зур күпчелек минем өчен тавыш биреп рәис булып сайландым.   – Янә дә Нәҗибә Сафина: “Язучылар Берлегендә миңа каршы кампания башлап җибәрделәр...” – ди.    – Аңа каршы бернинди кампания башланганы юк, башламыйбыз да. Тыныч кына яшәсен. Мин Нәҗибә Сафинаның ярдәменә мохтаҗ түгел. “Нәҗибәнең кулларын каерып урамга чыгарып ташлагыз”, – дигән күрсәтмәне беркемгә дә биргәнем юк. Әкият бу! Миңа яла ягу.    Нәҗибә апаның ни өчен миңа каршы шундый фикердә торганын аңламыйм. Ул бөтен чараларда катнаша, мин аны кисәтәм: “Тавыш чыгарма, кычкырма, талашма!” – дим. Әмма ул һәрвакытта да ниндидер бер җәнҗал чыгара. Ул гына милләтпәрвәр, башкалар, әйтерсең лә, милләткә каршы эш алып бара. Язучыларның социаль хәлен кайгырту белән шөгыльләнәм. Мин килгәч шактый гына үзгәрешләр булды, язучылар, Нәҗибә Сафина үзе дә моны белә. “Акчарлак”тагы бер әңгәмәсендә “350 тәңкә сәдака бирәләр” дигән. 350 түгел, 1000 тәңкә ул. Ай саен бу акча һәр пенсионерга бирелә. Нәҗибә апа да ала. Алып киткән чакта “бәдбәхет” дип безгә ләгънәт укып китә.    – “Рәис булган чорда кеше Тукай премиясен алырга тиеш түгел”, – дигән сүзе бар иде. Үзе басым ясап үзен Тукай премиясенә чыгарды ул”, – ди Нәҗибә Сафина сезнең хакта.   – Монысы да әкият! Тукай премиясен Язучылар рәисе булган өчен бирмиләр, язган хезмәтең өчен бирәләр. “Рафис Корбан шигырьләре” дигән китабымны тәкъдим иттем. Ул начар китап түгел. Яраталар. Идарәдә 25 кеше, 17 кеше миңа тавыш бирде. Мин үткәнгә мин гаеплемени? Аларның берсенә дә басым ясамадым бит.   – Премиягә тәкъдим итү ничегрәк башкарылды?   – Башта әдәби остаханәләрдә, шулай ук Берлекнең Чаллы һәм Әлмәт бүлекләрендә үткәрелде. Чаллыдан – Айдар Хәлим, Әлмәттән Клара Булатова кандидатуралары үткән иде. Чаллы язучылары Фәүзия Бәйрәмова кандидатурасын да тәкъдим иткән булган, ләкин ул тиешле тавышны җыя алмыйча, төшеп калган. Әлмәттән дә шулай ук Альберт Хәсәнов кандидатурасы үтми калган. Ркаил Зәйдулла остаханә утырышларында катнашса да, берсендә дә беркемне дә тәкъдим итмәгән. Хәтта үзе җитәкләгән шигърият остаханәсендә дә. Ә идарә утырышында Ф.Бәйрәмова алдында яхшатланып, аның кандидатурасын тәкъдим итеп утырды. Мин моны гап-гади икейөзлелек дип кенә кабул итәм. Идарә утырышында Берлектән ике кандидатура күрсәтү турында килешенде һәм яшерен тавыш бирү юлы белән, тәкъдим ителгән 6 исем арасыннан икесе – Рафис Корбан һәм Камил Кәримов күпчелек тавыш җыеп, җиңеп чыктылар.    – Соңгы елларда Тукай премиясен теләсә кемгә бирә башладылар. Берничә ел бирмичә торырга кирәк, дигән карашта торучылар да бар бугай...   – Әйе, миңа да андый сүзләрне ишетергә туры килде. Ләкин аны китап укымаучы халык сөйли. Еш кына язучыларның, Тукай премиясен алуга ирешкән кайбер “классиклар”ның да авызыннан ишетергә туры килә ул сүзләрне. Мин аларга гаҗәпләнәм. Үзләренең бу олы бүләкне алу өчен ничә тапкыр тәкъдим ителүләрен бик тиз онытканнар да, хәзер “олы классик”ка әверелгәннәр! Каян киләдер татарга мондый тар күңеллелек?!    – Рәислектән китсәгез кайда эшләячәксез?   – Пенсиягә чыгам. Мин шәхси эшмәкәр. 3-8 яшьлек балаларга багышланган “Күчтәнәч” исемле журнал, китаплар чыгарам.    – Тукай бәйрәме ничек үтәчәк?   – 24ендә Төрки республикалардан килгән яшь язучыларның фестивале була. 25е язучылар җыелышы үткәрәбез, еллык йомгаклау. 26сы иртән Тукай һәйкәленә чәчәкләр салу, 12дә – митинг, 3тә Җәлил театрында әдәбият елына багышланган зур тантана-концерт.    – Сез нинди кеше?   – Турысын әйтәм. Турысын әйткән – туганына ярамаган. Үч алмыйм, үч алу ул көчсезлек билгесе, үземне көчле шәхес дип саныйм. Кеше белән талашмыйм. Әгәр ачуымны чыгаралар икән, маңгаена берне бирәм.   – Кемгә суктыгыз?   – Анысын әйтергә кирәкми.   – Бер мисал...   – Син бит аны: “Шул кешегә суккан”, – дип язып чыгасың. Минем йодрыкны татыганнар үзләре белә...   * * *   Татарстан Язучылар берлеге рәисләре   Кави НӘҖМИ – 1934-37; Мирсәй ӘМИР – 1937 (2 июль – 21 сентябрь) Л. ГЫЙЛЬМИ, Т. ИМАМЕТДИНОВ, И.ВАХИТОВ, Х. ҖӘМИЛ – 1937-39; Муса ҖӘЛИЛ – 1939-41; Таҗи ГЫЙЗЗӘТ – 1941-42; Гази КАШШАФ – 1942-45; Әхмәт ЕРИКӘЙ – 1945-50; Гариф ГОБӘЙ – 1950-53; Гомәр БӘШИРОВ – 1953-58; Афзал ШАМОВ – 1958-61; Мирсәй ӘМИР – 1961-68; Ибраһим ГАЗИ – 1968-71; Зәки НУРИ – 1971-74; Гариф АХУНОВ – 1974-84; Туфан МИҢНУЛЛИН – 1984-89; Ринат МӨХӘММӘДИЕВ – 1989-99; Фоат ГАЛИМУЛЛИН – 1999-2005; Илфак ИБРАҺИМОВ – 2005-2012; Рафис КОРБАН – 2012.     ГАБДЕРӘХИМ | (полный текст новости)

  • 2015-04-14 12:06 Мөхәммәт Мәһдиев. Кеше китә – җыры кала
    13.04.2015 ЯҢА КИТАПЛАР «Татар прозасы» сериясеннән дөнья күргән алтынчы китапта Татарстан Республикасының халык язучысы, Г. Тукай исемендәге Дәүләт премиясе лауреаты Мөхәммәт Мәһдиевнең «Без – кырык беренче ел балалары», «Кеше китә – җыры кала», «Торналар төшкән җирдә» повестьлары урын алды.       --- --- | 13.04.2015 (полный текст новости)

  • 2015-04-14 12:06 Шаһинур Мостафин. Ядрәләрне эреткән йөрәкләр
    13.04.2015 ЯҢА КИТАПЛАР Танылган эзтабар язучы-архивчы һәм шагыйрь, Россия Хәрби-тарихи фәннәр академиясенең мөхбир-әгъзасы Шаһинур Мостафинның әлеге китабына дәһшәтле сугыш чорында, дошманның үлем уклары сибүче дзот амбразураларын күкрәкләре белән каплап, җиңүгә юл ачкан каһарманнарыбыз турында төрле елларда республикабыз һәм илебез матбугаты битләрендә дөнья күргән документаль-публицистик язмалары туплап бирелә.       --- --- | 13.04.2015 (полный текст новости)

1   (Всего 1)

RSSportal.RU - крупнейший каталог русскоязычных новостных лент в формате RSS по различным тематикам, от бизнеса и образования до медицины и литературы. Новости в лентах обновляются несколько раз в сутки.

Яндекс.RSS
Бизнес
Автомобили
Hi-Tech
Кино
Здоровье
Мода
Новости
Музыка
Путешествия
Игры
Семья
Спорт
Шоу-бизнес
Культура
Политика
Экономика
Недвижимость
Юмор
Главные новости
Кулинария
Наука
На проверку
Другие ленты

Обратная связь