RSS Portal

Поиск на RSSportal: названию ленты текстам новостей   


Matbugat.ru RSS

RSS Matbugat.ru
  • 2015-03-27 04:21 Казан IT-парк Бизнес-инкубаторы резидентлары арасында мөселман проекты да бар
    25.03.2015 Интернет 21-22 март көнне Казан IT-паркында 17-нче язгы сайланыш үткәрелде. Сайланышта Йошкар-Ола, Яшел Үзән, Казан һәм Ижаудан килгән 25 проект катнашты. 10 проект арасында җиңүче итеп, бөтендөнья мөселманнары өчен файдалы мобиль кушымта уйлап тапкан оешма - Halal Guide билгеләнде. “Бизнес-инкубатор резидентлары санына керү безнең өчен зур мөмкинлекләр ача. Биредә стартаплар өчен нык ярдәм күрсәтәләр: экспертлар киңәшләре, эш өчен уңайлы шартлар, һ.б.”, - дип белдерә Halal Guide проектын тормышка ашыручы Айрат Касимов.     17-нче сайланыш кысаларында, Бизнес-инкубатор хезмәткәрләре, 100 гә якын гариза кабул иткәннәр. Жюри алдында чыгыш ясау мөмкинчелеге, бары тик, 25 проектка гына бирелде. Сайланышта эшләгән жюри югары технологияләр өлкәсендә танылган шәхесләр.   HalalGuide кушымтасы хәләл нокталарны тиз һәм уңайлы итеп табарга ярдәм итә. Моннан тыш, HalalGuide командасы Мәскәүдәге “Мобиль мәчет” проекты өстендә эшли.   HalalGuide кушымтасыннан мәчетләр, гайбадәт кылу урыннарын, туклану нокталарын, ризык кибетләрен һәм мөселман киемнәре кибетләрен табарга була. Кушымта, хәләл ноктаның кайда урнашканын күрсәтеп кенә калмый, аңа иң якын һәм уңайлы юлны да күрсәтеп бирә.     Бүген кушымтада 2500дән артык хәләл нокта бар, алар Русия, Казахстан, Кыргызстан, Украина һәм Белорусиянең 1100 шәһәрендә урнашкан. Исемлеккә көн саен яңа оешмалар теркәлеп тора. Якын арада кушымтаның гарәп, төрек телләрендәге версияләре чыгарга тора. Әлегә ул инглиз һәм татар телләренә терҗемә ителгән.    Кушымтаны гаджетка урнаштыру – түләүсез.    Әйтеп үтергә кирәк, HalalGuide проектының кайнар телефон линиясе эшли башлады: 8-800-500-511-8. --- --- | 25.03.2015 (полный текст новости)

  • 2015-03-27 04:21 Әнине айнытасы иде!
    26.03.2015 Җәмгыять Исәнмесез, хөрмәтле редакция!Чарасызлыктан сездән ярдәм сорап хат язарга булдым. Бәлки миңа киңәш бирүчеләр, ярдәм итүчеләр табылыр. Исемнәрне үзгәртеп бирергә мәҗбүрмен. Ә тиебез бик ир­тә үлеп китте, йөрәк өянәге, диде табиблар. Миңа ул вакытта 14 яшь иде. Сеңелкәшем әтине бөтенләй хәтерләми. Ул чакта аңа 3 яшь кенә иде. Шул көннән без әни белән генә калдык. Әниемнең әти-әнисе күптән вафат, әти ягындагылар Башкортстанда яши, ә авылда туганнарыбыз юк. Хәер, туганнарыбызның үз тормышлары инде, бездә эшләре юк. Әтинең үлемен әни бик авыр кичерде. Башта ул юләрләнә үк башлады бугай. Әтинең киемнәрен урындык башына элә, фотосын куя, аның хушбуен өй буйлап сиптереп йөри. Өстәлгә утырганда да әтигә дип аш сала, чәй ясый. Үзе бертуктамый елый, төннәрен дә әтине искә алып, саташып чыга иде. Бездә дә гаме юк иде бугай. Минем мәктәптә укуым белән дә кызыксынмый, сеңелкәшем елаганга да исе китми. Язга таба карлар эрегәч, зиратка йөри башлады. Әнинең кайтканын күзәтеп торам да мин дә әти каберенә барып елыйм. «Әнине безгә кайтар, акылына килсен иде, элекке әниебез булсын иде», – дип ялынам. Минем зиратка йөргәнемне күршедәге әби күреп алган икән. «Яшь кызларга андый урыннарга керергә ярамый!» – дип ачуланды бу. Мин исә әни турында сөйләп бирдем. Шуннан ул әни белән ныклап сөйләште, намазга басарга, дини китаплар укырга өндәде. Әни элекке халәтенә кайта башлады кебек. Намазга басмаса да, кулына догалар алып утыра башлады, безгә дә игътибары артты. Җәй көне авылга ферманы төзекләндерергә Чувашия якларыннан агартучы маляр хатыннар шабашкага килде. Аларны кич кунарга кайсын кая таратып бетерделәр. Йортыбыз зур булгач, икесен безгә керттеләр. Кичләрен, эштән соң болар эчәргә гадәтләнгәннәр икән. Өстәлдә гел аракы шешәсе күренә башлады. Әниебезнең шул хатыннар белән бергә эчә башлаганын сизми дә калдык. Әтиебез дә салгаларга ярата иде анысы. Тик әти эчкән башка икән ул. Әнинең эчүе  аңлатып бирә алмаслык авыр. Шундый оят... Классташларым: «Кичә әниеңне күрдек, кибет буенда исерек иде!» – дигәч, җир тишекләренә кереп китәрдәй була идем. Ярый, сеңлем садикка йөри, мин өй эшләрен үзем башкарам, ашарга пешерергә дә өйрәндем, чөнки әни кухняга сирәк керә. Авылда ир-атлар белән чуала дип тә сөйлиләр аны, тик мин ышанмыйм. Әтигә булган мәхәббәтен оныта алмаганга эчә ул, әтигә беркайчан да хыянәт итмәс иде. Әни безгә бәйләнми үзе, дөрес, кәефе булмаганда кычкырырга, сугарга мөмкин. Ләкин бердәнбер әниебезнең кыланмышларына түзәбез инде. Көн саен эчми ул үзе. Вакыт-вакыт туктап та тора, эшен дә җиренә җиткереп эшли, клубта идән юа ул. Күршеләр, сез аны берәр әбигә алып барып карагыз, диләр. Әнинең апаларына  яздым инде, Башкортстандагы дәү әниләргә дә ярдәм сорап хат җибәрдем. Ләкин беркем дә кайт­мый әле, эшләре тыгыздыр инде, дәү әниләрнең үз хәлләре хәлдер, картлар бит. Тиздән мин  мәктәпне тәмамлыйм,  авылда каласым килми, шәһәргә китеп, укуымны дәвам итәргә хыялланам, сеңлем нишләр дип борчылам, бөтенләй кечкенә бит әле ул. Мәктәпкә укырга кергәч, төп ярдәм итүчесе – әни кирәк бит аңа. Әнине ничек тә айнытасы, рәткә китерәсе иде. Бәлки аракыдан дәвалаучы әбиләр, экстрасенсларны беләсездер. Ярдәм итсәгез иде!? ӘЛФИЯ К. | (полный текст новости)

  • 2015-03-27 04:21 Хәләл йомырка нинди була? (ФОТО, ВИДЕО)
    26.03.2015 Дин Хәләл азык белән тукланган тавык хәләл йомырка сала, дип аңлата кошчылар. Татарстанда иң эре кошчылык комплексы хәләл йомыркалар базарын яулап алуга дәгъва итә. Татарстанның Лаеш районы Габишево авылындагы кошчылык фабрикасының 35 еллык тарихы бар. Заманалар үзгәреп, бөлгенлеккә төшә язган фабрика соңгы өч елда республика Хөкүмәте һәм инвесторлар ярдәмендә янә аякка басып, Россиядә йомырка җитештерүче алдынгы кошчылык фабрикалары унлыгына керде. Бүгенге көндә Габишево авылындагы хуҗалык “Ак Барс” Холдинг компаниясе” ачык акционерлык җәмгыятенең Лаеш филиалы буларак “Ак Барс” кошчылык комплексы” җаваплылыгы чикле җәмгыяте составына керде.     Шактый таушалган кошчылык фабрикасы яңа хуҗалар һәм шулай ук федераль һәм төбәк бюджетлары исәбенә төзекләндерелгщн. Бүген биредә 1,9 миллион баш тавык асрарга һәм көн саен 1,7 миллион данә йомырка җитештерергә мөмкинлек тудырылган. Монда Германиядән “Lohmann” һәм Америка селекционерлары чыгарган “Hy-Line” токымлы тавыклар асрыйлар – андыйлар йомырканы күп сала. Аларны үз җирлегебездә үрчетер өчен чит илдән ел саен 57 мең баш чебеш сатып алып кайталар. Шулар үсеп җиткәч, хуҗалыкның инкубаторын йомырка белән тәэмин итеп торалар. Чебешләр яши торган абзар да, тавыкларныкы да заманча җиһазландырылган, бөтен эш автоматлаштырылган: бина эчендәге һава температурасы, кошларны вакытында ашату, эчертү, йоклату – барысы белән компьютер идарә итә.     Бүгенге көндә предприятиедә продукцияне сортларга бүлү һәм капларга тутыру эше дә тулысынча автоматлаштырылган булсын өчен яңа комплекс сафка бастыру белән шөгыльләнәләр. Сортларга бүлү комплексының гомуми мәйданы 4,5 мең квадрат метрны тәшкил итә, аның зур склады да булачак. Тавык абзарларыннан йомыркалар турыдан-туры шушында җыелачак. Күптән түгел кошчылык комплексы белән танышып, эшнең никадәр югары дәрәҗәдә оештырылганын карагач, Татарстан Президенты Рөстәм Миңнеханов сортлагыч җиһазлар алырга дәүләттән дә ярдәм күрсәтергә вәгъдә иткән.     – Безнең җитештерү күләмен арттырырга, булганына өстәп тагын 500 мең баш тавык асрарлык мөмкинлегебез бар. Хәзерге вакытта Татарстанда йомырка буенча иң эре җитештерү – безнең предприетиедә, республика базарының 30 процентын биләп торабыз, аны 90 процентка да җиткерә алабыз. Нигездә, сәүдә челтәрләре белән эшлибез, шуңа күрә безнең продукция Татарстанда гына түгел, Россиянең бик күп төбәкләрендә тәкъдим ителә. Даими хезмәттәшләребез – Мәскәү, Санкт-Петербург, Волгоград, Башкортстан, Дагыстан, Краснодар һәм Ставрополь краеннан. Казанның ипи заводлары һәм кондитерлык комбинатлары да бары тик безнең хуҗалык йомыркаларын куллана. Складта йомыркалар ике көннән дә озак ятмый, чөнки заказлар күп, товар бик тиз таралып бетә. Көн саен ике машина Казанда сатарга чыгып китә, ял көннәрендә ярминкәләргә йөрибез, тиздән башкаланың Колхоз базарында һәм Идел буе районы базарында даими сәүдә ноктасын ачарга ниятлибез. Габишево авылында да кошчылык комплексының үзендә фирма кибете эшли башлаячак. Безнең продукция кибет киштәләренә тиз арада килеп җитү сәбәпле, аның диетик сыйфатлары саклана, без халыкка файдалы ризык җитештерүебез белән мактана алабыз, – дип сөйли “Ак Барс” Кошчылык комплексы” ҖЧҖ Лаеш районы филиалы директоры Ришат Хисмәтуллин. Ягъни йомырканы саклау вакыты 45 тәүлекне тәшкил итсә, беренче җиде көндә ул әле диетик булып исәпләнә. Әмма, әйтик, продукция ерак аралардан китерелгәндә, әлбәттә, аның ул сыйфаты юкка чыга...   Хуҗалык җитәкчесе Лаеш йомыркаларының хәләл булуын да ассызыклый. Узган ел “Елның иң яхшы йөз товары” Бөтенроссия конкурсында лаешлыларның “Хәләл” продукциясе “Яңалык” номинациясендә билгеләп үтелгән.   – Кошларга без үзебезнең кырларда үскән ашлыктан әзерләнгән катнаш азык ашатабыз. Гадәттә, тавыкларга йомырка салсын өчен махсус ит-сөяк оны бирәләр, ә без аңардан баш тарттык һәм рационны кузаклы культуралар, кукуруз исәбенә тулыландырдык. Шулай ук безнең тавыклар Татарстанда иң чиста суны эчә. 12 артезиан скважинасыннан су алабыз, аны да фильтрлыйбыз. Нәтиҗәдә, йомыркаларның тәмен һәм сыйфатын яхшыртуга ирештек. Чиста, хәләл продукциягә ихтыяҗ бик зур, – ди Ришат Хисмәтуллин. Һәм республикада йомырка җитештерүен ил күләмендә алдынгылар рәтенә күтәрүдә, беренче чиратта, Татарстан җитәкчелегенең ихтыяри карары мөһим роль уйнавын әйтә. Бу очракта җирле кошчылык комплексының яңартылуы яшьләрне эш урыннары белән тәэмин итүдә, авыл җирлеген саклауда да өлеше бәяләп бетергесез.   Автор фотолары. Лилия ГАДЕЛШИНА | 25.03.2015 (полный текст новости)

  • 2015-03-27 04:21 Язмышны бозган ялгыш
    26.03.2015 Язмыш Кеше язмышлары күбесе утлы күмер ­ кебек... Бу вакыйгаларга шактый вакыт узса да, ­Гөлия тарихын язарга булдым. Гөлия белән Марат күрше авыллардан. Берсен-берсе яратып өйләнешәләр. Шәһәрдә матур гына тормыш итә башлыйлар. Авылга кунакка кайт­канда, башта Гөлияләр авылы аша узасы булгач, беренче шунда туктыйлар. Ә Маратның әти-әнисенә бу ошамый, «Марат кияүгә чыккан» дип, канәгатьсезлеген белдерә башлыйлар.   Каената эчәргә ярата торган була. Берсендә, улы аның белән утырып эчмәгән өчен, Маратның башына шешә белән китереп суга ул. Шул рәвешле улын да эчәргә өйрәтә. Гөлия белән уртак балалары тугач та, бер ни үзгәрми, Марат хәмердән аерыла алмый.   Язгы эшләр вакытында булышырга дип авылга кайта яшьләр. Каената эштә булгач, Марат үзе генә тирес түгәргә чыгып китә. Гөлия баласы белән өйдә кала. Кинәт каенанасының рюмкага аракы салганын күреп гаҗәп­ләнә, баксаң, ул аны улына бирә икән, имеш, арыгандыр, эчсен, хәл керер бераз. Шул көнне тавыш куба гаиләдә. Баланы үзләрендә калдырып, киленне куып җибәрер дәрәҗәгә җитәләр. Әй үкенә дә соң Гөлия бу нәсел белән бәйләнгәненә! Әмма дәшми. Берсендә каенаналарына өй юарга кайталар. Марат түшәмнәрне, Гөлия тәрәзәләр һәм аскы өлеш­ләрне юа. Тыныч кына эшләгәндә, каената кайтып керә дә пыр туздырырга тотына. Малаеның өй юганы, хатын-кыз эшен башкаруы ошамый аңа. Төнгә каршы кечкенә бала белән яшьләрне өйдән куып чыгара исерек каената. Ярты төнне капка төбендә уздыргач, Марат белән Гөлия балаларын форточка аша кертеп, ишекне ачтырып, шыпырт кына кереп яталар.   Бу вакыйгалардан соң, озак кайтмый әниләре янына яшьләр. Берничә ел үткәч, Маратны койма тотарга үзләре чакырып кайтаралар. Ләкин ире  икенче көнне  үк  шәһәргә килеп җитә. Тагын шул хәл кабатланган икән, исерек әтисе тавыш куптарган. Марат кырда машинасында кунган. Әнисе сыеры савылмаганлыгы исенә төшеп, капкадан кергәндә,  өеп куйган бүрәнәләргә абынып, кулын сындырган. Тик монда Маратны гаепләп калдыралар. Икенче көнне каенатасы да  шалтыратып: «Марат әнисенең кулын сындырып китте, өч мең акча кайтарсын», – ди. Каенатасы үлгәнче дөрес­лекне белми яшиләр. Каенанасы барысын да сөйләп бирер­гә иреннән курка, Гөлия Маратка ышанмый.   «Эчкән һәркем дүрт төрле сыйфатка керә, –дигән бер акыл иясе. – Башта кеше тавис кошына охшый – ул күперенә, масая башлый. Аннары ул маймыл кыяфәтенә күчә һәм уйный, шаяра башлый. Тора-бара кеше үзен арысландай хис итә. Ул үз-үзенә бик ышанган кыяфәт ала, үзен үтә көчле, горур саный. Ахыр чиктә эчкән кеше дуңгызга әйләнә». Каената да эчүдән дуңгызга әйләнеп, теге дөньяга китә. Озак тормый каенана да үлә. Гөлия белән Марат исә балалары буй җиткәч, аерылыша. Оясында ни күрсә, очканда шуны куа, дип әйтүләре дөрес икән. Марат әтисенең кыланмышларын кабатлый башлый. Гөлия исә иренең кул күтәрүләренә түзә алмыйча, аерылып китә. Рузилә ШАКИРОВА | (полный текст новости)

  • 2015-03-27 04:21 Радик Юльякшин Гөлсирин Абдуллина аркасында үз гастрольләрен туктатып тора?
    26.03.2015 Мәдәният Белгәнебезчә, Башкортостанның иң популяр җырчыларның берсе Радик Юльякшин бу яз айларында һәр көн диярлек сольный концерт куя. Шунысы кызык, нәкъ менә апрельнең уртасында гастрольләр челтәрендә кечкенә генә тәнәфес. Ә 15 апрель көнне Казанда Радик Гөлсирин Абдуллинаның өстәмә концертында катнаша икән. Гөлсирин аркасында гына үзенең концертлар турын бүлдерә микән ни Радик?   “Продюсерым белән апрель аена концертлар графигын төзеп утыра идек. Шул вакытта Рифат абый Фәттаховтан Гөлсирин Абдуллина концертында катнашырга тәкъдим килде. Гастрольләр челтәре тыгыз булуына карамастан,15 апрель мин Казанга Гөлсирин Абдуллина концертына киләм! Иҗаты ошый миңа! Шулай ук Венера Ганиева,Ришат Төхвәтуллин,Ринат Вәлиев кебек артистлар белән бер проектта катнашу минем өчен кызык! Ә инде 16 апрельдан мин янәдән гастрольләрдә,” - диде Радик Юльякшин.   Шулай итеп,15 апрель көнне Радик Юльякшин үз тамашачысын Г.Тукай исемендәге дәүләт филармониясендә Гөлсирин Абдуллина концертында көтеп кала!   Айбикә ФӘТТАХОВА | (полный текст новости)

  • 2015-03-27 04:21 Сабыр төбе алтын түгел! (дәвамы)
    26.03.2015 Ир белән хатын   Әсәрнең башын һәм укучылар фикерен моннан укыгыз: http://matbugat.ru/news/?id=11420 Ярты сәгать эчендә Айдарның Лилияне өйдән куып чыкарганы Сәкинәнең бар туганнарына мәгълүм булды. Кичерә алмады Сәкинә баш бирмәс киявен. Барысы да аннан куркып тора, каршы сүз әйтми, барысы да. Ярар бу юлы план барып чыкмады, җебегән Лилия булдыра алмады. Җиңдем дип уйлама, кияү, Сәкинә, диләр мине.   Хәтирәнең авылдан шәһәргә авышу сәбәбе башка авыл кызларыныкыннан аерылмый. Сазга баткан фермадан, чөгендер чүбеннән качып килде ул. Тик шунысы, ул моңы егерме дүрт яше тулгач кына батырчылык итте. Укымышлы кыз, башта авыл мәктәбендә бер-ике ел укытты, аннары гына авылны ташлап чыгып китте Туган апасы  ике бүлмәле фатирда үзе генә яшәп ята иде, кызны үзенә иптәшкә чакырды:   - Авылда тормыш та, аек кияү дә юк. Әйдә минем янга шәһәргә, - диде.   Кияү дигәннән, Хәтирә кич клубка чыгуның бер дә кызыгын тапмады. Авызларыннан көмешкә исе килеп торган егеләр белән аралашуны кирәксенмәде, чөнки Хәтирәнең әтисе беркайчан аракы белән шаярмады. Шулай итеп, кыз өйдә утыра торгач, егерме дүртне дә тутырды. Шул ук апасы ярдәме белән төзелеш оешмасына генераль  директор Соломин Сергей Ивановичның сәркәтибе булып урнаша алды. Хезмәте авыр түгел. Белеме булган кыз документлар эшен тиз төшенеп алды. Торуы шул апасында булды, кичке клубларга да барып егетләр эзләп йөрмәде. Чынлыкта, мәхәббәт дигән хис кызга әле таныш түгел иде.   Ул шулай иртән эшенә килеп утыра да эшкә ябыша. Сергей абый өчен мондый сәркәтиб чын бүләк кебек булды. Күп нәрсәне кушканны көтмичә үзе эшләп куя, бар шартын китереп документларны тутыра. Директорга инде кул гына куясы кала. Шуңа күрә Сергей абый кызның хезмәт хакын да бераз арттырды.   - Исәнмесез, хуҗа мондамы икән?   Кыз башын күтәреп ишеккә карады. Ишектә мөләем генә ир басып тора. Шундый ягымлы итеп елмайган үзе. Кызның өстенә бер чиләк кайнар су койгандай булды.    - Монда, сез кем буласыз, абый?   - Айдар булам мин, сеңлем. Миңа хуҗа кирәк иде, – дип ул тагын елмайды.   Елмаюы шуның кадәр матур булып чыкты, кызның сулышы капты.   - Ә, әйе, ул сезне көтә инде, керегез, – диде кыз көчкә телен әйләндереп.   - Рәхмәт, – диде дә Айдар Соломин янына кереп китте.   Хәтирә хәле китеп урындык аркасына сөялде. Нәрсә булды соң әле бу, нигә сулышы капты, нигә хәле китте? Кыз күзләрен йомды, тагын ирне күз аллады. Әллә гашыйк булды инде? Аның бар күзәнәкләре, бар геннары “Булса ни? Мин - хатын-кыз!” – дип  котырынып эшләргә тотынды.   - Ходаем, аның чыкканда кабат минем яннан узасы бар.   Кодрәтеннән килсә, кыз директор ишеген мәңге ачылмаслык итеп кадаклап куяр иде. Чыкмасын, чыкмасын. Күңелен биләп алган ят хистән курыкты ул. Тик язмыш син теләгәннең киресен генә эшләп тора. Ишек кабат ачылды, мөләем ир кабат кыз янына килеп басты.   - Кара,  нинди чибәр кызлар эшли икән бездә, һаман эш, дип күрмичә дә йөрим икән .   Хәтирә кызарып чыкты: “ Ул миңа игътибар итте, итттееееее ........ . ”   Айдар үзе кыздагы алышуны күрмәде, саубуллашып чыгып та китте. Үз мәшәкате муеннан: монда эш, өйдә тавыш.   “Аның бит уң кулында балдагы бар, өйләнгән, ул гаиләле, исеме кем әле?   Айдар – балдагы бар, Айдар – балдагы бар ......”.    Баш чигәләре түзә алмаслык булып кысылды, көне буе ни эшләгәнен тоешмый йөрде кыз. Аның шулай исәреп китүен Сергей абый да сизеп алды, шуңа өенә кайтарып җибәрде.   - Бар, кызым, кайтып ятып тор, авырыйсың, ахыры, – диде.   Хәтирә ничек апасы фатирына килеп җиткәнен дә сизмәде, кайтты да ятты. Апасы чәй эчәргә чакыргач та тормады. Хәтта күзен йомарга да курыкты, күзләрен йомды исә, аның каршына елмаеп Айдар килеп баса.   - Айдарррр... – кыз йокыга талыр алдыннан шулай пышылдады.   Көн артыннан көннәр үтә торды, яз да җитте, Айдар да офиска керми тормады, билгеле. Хәтирә аны ялкынлы күзләре белән каршы алды, шундый ук күзләр белән озатып калды.   Бер көнне Соломин бар офиска хәбәр салды:   - Иртәгә,  шимбә көнне,  барыбыз да табигатькә чыгабыз, эш дип монда язны күрмичә калып булмас.    Тормыштан тәм таба белә Сергей абый, билгеле, язның бер генә көнен булса да күреп калырга тели иде.   Икенче көнне барысы да җыелып автобус белән елга ярына таба кузгалды. Айдарның хатыны тагын әнисе янына кайтып киткән. Инде ничәнче тапкырын.   - Ярар сиңа, мужикмы син, юкмы, кабат артыннан кайтырга җыенасың. Менә бу юлы кайтма. Бераз котырынмый торырлар. Нишләрләр икән? - Коля дустын үгетләп күндергән иде.   Автобуста Айдар белән Хәтирәнең урыннары бергә туры килде, кыз ниләр кичергәндер бу минутларда. Бәлки, автобус беркайчан туктамасын, дип теләгәндер. Айдар исә кыз ягыннан ниндер бер җылылык, ягымлы дулкынлы караш тоеп барды. Ир күңеле таш түгел, сизде ул, аның җаны шундый назлы карашларны бик сагынган иде шул.   Килеп җиттеләр аланга таралыр алдыннан Соломин эндәште:   - Яшьләр учак өчен утын әзерли, олылар табын хәстәрли!   Һәркем үзенә кушылган йомышны башкарырга дип таралды. Хәтирә яр буенда инде коры ботаклар калмаган дип урман эченәрәк атлады. Шулай ботак җыя-җыя ул имән агачы янына барып туктады. Кыз аның астарак корыган ботагын күреп алды. Моны сындырсаң яхшы булачак инде. Кыз сикереп ботакка асылынды. Тик имәннең алай җайлы гына бирешәсе килмәде. Башта авырлык белән генә ботагын аска төшерергә ирек бирде, инде булдырдым дигәндә, Хәтирәнең кофта якасыннан эләкетереп өскә күтәрде. Менә булды да, кызның ике аягы да җиргә тими  асылынып калды.   - Коткарыгыз, зинһар!   Тавышка йөгереп Айдар килеп җитте, ул кызны кочаклап алды да кофтасын ычкындырып җиргә төшерде. Тик кочагыннан чыгарырга теләмәде. Шундый кайнар тәнне аның күптән кочканы юк инде, ә күзләре төпсез диңгез кебекләр, их, кереп чумасы шул диңгезгә,  мәхәббәт дәрьясында йөзәргә иде бер. Кыз да Айдарның кочагында ир кичергән хисләрне кичерде. Ул шушында сөйгәне кочагында үләргә дә әзер иде. Тик тәрбия үзенекен итте.   - Җибәрегез, Айдар абый, яхшы түгел.   Ир теләр-теләмәс кенә кызны кочагыннан чыгарды. Кире аланга алар бергә кайттылар һәм кичкә кадәр бергә булдылар. Айдар нәкъ элеккечә гел шаяртты, эш тә онытылды, гаиләдәге тавыш та. Нидидер үзендә бер җиңеллек тойды ул. Кыз да аннан күзен алмады, аның һәр әйткән сүзенә рәхәтләнеп көлде, ул теләгән ризыкларны алып бирде. Иртәгә дөнья бетсә-бетсен, алар бүген иң бәхетлеләре. Гашыйклар әйләнә-тирәне күрмәделер, тик әйләнә-тирә аларны кичкә кадәр күздән ычкындырмады.   Дустын таный алмый күзәтеп утырган Николай үзалдына: “Бәлки, дустым, синең өчен шулай яхшырак булыр,” – дип куйды.   Дүшәмбе Айдар эштән кайтышка Ләйлә өйдә иде инде. Атасын күрүгә кечкенә Рәсилә мүкәләп килде дә, Айдарның балагына тотынып торып басты. Аннары аңа кул сузды. Янәсе, әти күтәр инде, мин кайттым бит.    Айдар иелеп баланы кулына алды да яратып күкрәгенә кысты:   - У-у-у-у, кызым, дәү булып үсеп килгән икән.   - Нәрсә, килмәсләр дип уйлаган идең мәллә? - кухнядан Ләйлә тавышы ишетелде. - Бер шалтыратып карамадың, исең дә китмәгән синең. Миннән котылып, рәхәттә яшәргә уйлаган идеңме? Әнә, әни борчылып, урын өстенә ауды. Синең аркада ул шундый булды.   “Бераз котырынмый калсыннар, нишләрләр икән?” Димәк, әбинең агуы чыга алмагач, кан асымы күтәрелгән.   - Килгәнсең бит әле.   - Килдем шул, ничек килдең, диген, көчкә, бала өстерәп кулларым өзелә, дип торам. Ник кайтып алмадың?   - Моңарчы кайтып алганнар да җитәр, авыр булгач, предсидәтелеңә әйт идең, китереп куйган булыр иде.   - Нәрсә-ә-ә-ә? - Ләйләнең күзләре шар булды. Каян белә ул аларны?   Ләйләләр ягына кайткан саен шуны белде Айдар. Күршеләрнең дә төрлесе була бит. Бар тик кенә йөргәне, бар күп сөйләшкәне. Менә шулары барын да сөйләп бирде. Ләйлә үз вакытында күп ирле хатыннарны елаткан. Чын-чынлап азгын тормыш, бәлки, озак та барган булыр иде, тик колхоз рәисе Ләйләне посадка янында барган машинасыннан тибеп төшереп калдыра. “Ычкын моннан, шалава, күземә күренмә башка!” Шушы хәлдән соң әни кеше тизрәк кызны кияүгә олактыру ягын карый. Айдарны күргәч үк кызына әйтә:    - Кызым, ычкындырма моны, айныганчы туй хәстәрен күрергә кирәк булыр. Фатирын алсын, бәбәй алып кайтып бир, аннары яхшылап бөгәрбез аны. Бөгелмәсә, чыгып китәр, фатир сиңа калыр.   Акыллы баш та инде Сәкинә ханым, кызының озак тора алмаячагын белде  ул.   - Әниең белә идеме соң шулай йөргәнеңне?   - Белеп торды, ник белмәсен, өй телефонына да шалтыраталар иде.   - Нәрсә диде инде?   - Бер сүз әйтмәде.   Әйе, оят, намус дигән нәрсә аларга таныш түгел.   - Нәрсә карап торасың миңа шулай? – диде Ләйлә, Айдар каршысына килеп басты да, – чыкканнардыр бит сиңа кияүгә.   - Чыктың инде, машинадан тибеп төшергәч, кая барсың. Гайбәт җыя белмәгән егет, эләктереп калырга менә дигән.   Элек хатыны белән сүзгә килгәндә Айдар үзен бик авырайган кебек сизә иде, бу юлы берни дә тоймады, әйтерсең, ике чит кеше сөйләшеп тора. Ләйлә урынга сыгылып төште дә еларга тотынды, читен шул кайчак үз пычрагың белән битеңә бәрсәләр. Ир аны юатмады да, хәтта янына да бармады. Кызын алдына утыртып телевизор карарга утырды. Ул, билгеле, фатирны калдырып чыгып китә ала. Тик  менә бу азгын кулына баланы ничек калдырасың? Нәрсә күреп үсәр, анасы юлыннан китмәс, дип кем әйтә ала. Закон хатын-кыз ягында шул, бу ирләр өчен беркайчан чишелмәслек мәсьәлә.   Икенче көнне Айдар торып эшенә китте, ир белән хатын күтәрелеп бер- берсенә бер сүз дә әйтмәде. Шулай сөйләшми атна узып та китте.    Ул офиска кергәләп йөрде, йомышы булса да, булмаса да шунда сугылу ягын карады Айдар. Аның кергәнен  ишек ачылган саен күтәрелеп карап, көн саен, сәгать саен, минут саен Хәтирә көтте. Очрашкан саен озак итеп сөйләшеп тора башладылар. Айдар солдат хезмәтен сөйләп кызны көлдерә иде, кыз авылда булган вакыйгарларны. Рәхәт иде аларга икәү бергә булганда. Ике мәртәбә төшке аш вакытында су да коенып кайттылар. Тик якынаеп бетәргә берсе дә адым атларга кыймады. Хәтирәне әти-әнисенең яхшы тәрбиясе кулыннан тотты, гаиләле кеше бит, ярамый. Айдарның Ләйләгә бернинди тойгылары калмаса да, аны Рәсилә кызы җибәрмәде. Кызын ул хатын кулына калдырып китәргә курыкты, шулай вакыт бара торды.    Җомга көнне Айдарның эше иртә бетте. Шуңа ул өйгә төштә үк кайтып керде. Ишек ачылган тавышны ишетеп, Ләйлә ноутбук артыннан сикереп торды да, кухняга чәй куярга йөгерде. Рәсилә юк, ул бакчага йөри башлады, инде  һаман баланың теле ачылмый. Хатыны болай ул кайтышка ашарга әзерлим, дип бик ашыгып тормаганын белгән ир, бераз аптырап куйды. Нәрсә булган моңа? Ул залга чыкты да ноутбукка күз салды. Ләйлә ашыгып битен япмый калдырган. Анда яшь кенә егетнең фотосы һәм аста язып җибәргән SMSкасы тора иде.   “Матурым, кабат кайчан очрашабыз инде, сагынып беттем мин сине.”    Айдар хәле китеп урындык өстенә утырды. “Кабат очрашабыз”, дигән, димәк, беренче генә түгел инде. Ир үзен тиз кулга алды, клавиатурага басып җавап язарга тотынды.   “Син кайчан телисең, шунда, алма бөртегем”.   “Әйдә, бүген үк,  ирең кайтканчы, көндез“.   “Ирем соң гына кайта, ашыкмасак та була, кайда очрашабыз соң?”   “Шул элеккеге урында инде”.   Айдарга билгеле түгел шул аларның очрашкан урыннары:   “Бәлки бүген башка урында очрашырбыз”.   “Әйт кайда икәнен, мин синең белән очрашу өчен теләсә кая бара алам”.   “Шәһәр читендә яңа фонтаннар бар бит, шунда, өченче фонтан янында, әйтик ярты сәгатьтән соң, очып килеп җитәрмен, сагынып беттем инде”.   “Мине инде шунда, дип уйла, җаным, көтәм, пока”.   “Пока, матурым, мине күргәч исең китәр әле...” – дип куйды Айдар үзалдына.   Айдар телефонын алды да Николайга шалтыратты:   - Коля, машинаңны кабыз да минем янда бул, биш минут вакыт сиңа.   - Яхшы, мин хәзер.   Дуслар күптән инде бер-берсен белеп бетергәннәр озаклап аңатып торасы юк. Калганын юлда сөйләшерләр.   Айдар үрелеп Ләйләнең телефонын кесәсенә салып куйды, аннары шап итеп ноутбукны япты. Шалт иткән тавышка хатыны чыкты.   - Нишләтәсең син аны?   - Менә бер егет очрашуга чакырды, бармыйча булмас, дип торам.   Ләйлә агарып китте, нинди хата ясаганын чамалап алды да, ноутбукка үрелде, ләкин өлгермәде. Ире ноутбукны шартлатып өстәл почмагына бәрде. Бетте, чәчелде барысы да. Ләйлә дә аңлап алды.   - Айдар, син дөрес аңламагансың, мин сиңа хәзер барын да аңлатам, - дип нидер сөйләнергә тотынды.   Ир инде аны ишетмәде, хатынын этеп җибәрде дә ишеккә юнәлде, аягына авыр ботинкаларын киеп тышка атылды. Аның артыннан атылып чыккан Ләйлә подъезд тәрәзәсеннән күреп калды, машинасы белән Николай килеп туктады, аңа Айдар утырды һәм алар кузгалып китте.   Хатын томандагы кебек кире фатирга керде, калтыранган куллары белән шәһәр телефонында код җыярга тотынды.    - Алло, әни ...........            Көне җиләс, рәхәт шундый. Фонтаннар янында тагын да. Камил изүләрен чишеп эскәмиягә терәлеп утырды, ике кулын ике якка җәеп куйды. Хәзер Ләйлә килеп җитәчәк. Ух, ул хатын, түшәктә ниләр генә кыланмый. Шунда аның каршысына ике егет килеп басты. Камил тураеп утырды:   - Исәнмесез, егетләр, берәр соравыгыз бар идеме әллә?   - Әйе, бар иде, - диде берсе. – Бер егет шушында очрашуга чакырган иде.    Камилнең куркуыннан каушап калды. Ләйләнең ире! Ул торып басмакчы иде, тик Коляның саллы йодрыгы аның касыгына кунды. Камил сулыш ала алмас булып бөгелеп төште. Бу башы гына икән әле. Айдар аның чәченнән тотты да башын фонтанга батырды. Сулыш ала алмас булып тончыга башлагач, кире тартып алды. Камил еш-еш сулыш алырга тотынды, укшый башлады.   Аны иягеннән тотып, йөзен өскә күтәрделәр.   - Нәрсә, йөрәк маем, серләшеп алабызмы?   - Егетләр, барын сөйләп бирәм, кыйнамагыз гына!   - Сөйлә.    Алар интернет аркылы танышканнар, ике ай инде очрашалар, егет барын да калтырана-калтырана сөйрәп бирде.   - Кыйнамагыз мине, зинһар өчен.   Айдар скамейкага утырып шырпы кабын чыгарды да тәмәкесен кабызды, аннары шырпы кабын өскә күтәреп егеткә эндәште.   - Шырпы кабын күрәсеңме?   - Күрәм.   - Күрсәң шул, мин хәзер аны кулдан ычкындырам, ул җиргә төшеп җиткәнче син моннан юкка чыгарга тиеш, аңладыңмы!   - Аңладым.   - Бер, ике, өч – кап кулдан ычкынды.   Ул җиргә төшеп җиткәнче Камилдән җилләр исте.   Айдарлар йортына килеп туктагач, Коля машинаны сүндерде дә, бер кулын дусты җилкәсенә куеп эндәште:   - Айдарик.   - Нәрсә?   - Әйдә бүген өйгә кереп торма, ә? Безгә кайтабыз, әни дә сине күптән күргәнем юк, ди. Сөйләшеп утырырбыз, куна да калырсың. Әйдә, бүген өйгә кайтма, ә?   Ул дустының халәтен күрде. Сабыр Айдар сабырлыкның төбенә төшеп җитән. Ә сабыр төбендә алтын тапмаган. Сабыр төбендә алтын юк! Бу килеш хатыны янына кайтса, әллә ниләр булуы бар.    - Юк, өйгә керәм.   - Айдар, друг, кермә, зинһар!   Җавап итеп машина ишеге ябылды. Айдар өенә кереп китте. Николай бер дусты артыннан ымсынды да, туктап калды. Шушында дустын тотып кала алмаган өчен, Николай Сергеевич гомере буе үкенеп яшәячәк.   Айдар фатирына килеп кергәндә әби-бабай шунда иде инде. “Килеп җиткәннәр болай да кайнаган казан астына утын өстәргә.”    - Син, кияү, бөтенләй чыгырдан чыктың инде, әйеме. Ник минем кызыма нахак ягасың син, ә?   - Нәрсә, син генә дип белдең мәллә дөньяда? – дип каршысына Ләйлә килеп басты. – Синең белән торганга рәхмәт әйт әле башта.   Ирнең урт тешләре шыгырдады:   - Тукта хәзер үк!   - Әни, күрәсеңме нишли ул, миңа өйдә сөйләшергә дә ярамый хәзер. Кара син моны, күп кылансаң, сиңа ишеккә дә төртеп күрсәтергә күп сорамам мин, йолкыш!   Бу сүзләр инде сабырлыкның соңгы җебен өзде.    - Хах! – Ләйлә бер урында әйләнде дә йөзе белән идәнгә килеп төште.   Кызының хушсыз калып тәгәрәвен күргәч, әбисе сикереп торды:   - Нишлисең син, кабәхәт! Мин синеме, мин синеме... – ул протез тешләрен ыржайтып кияү каршысына килеп басты. Илдар абыйның каршысына Сәкинә шундый йөз белән килеп басса, коты чыга. Бу юлы да кияүне шулай котын алырмын дип уйлады. “Шык” – протез тешләр очып чыгып, стенкага бәрелеп чәчелделәр, әби кеше идәнгә тәгәрәде.   Айдар нидер мыгырдап урыннан тора башлаган Илдар абый каршына килеп басты. “Гөрес” – бабай кирегә ишелеп төште. Айдар тыныч иде, берсен дә котырынып типкәләргә тотынмады. Башта бабасының якасыннан тотып алды,  аннары әбисенең чәчен урап тотты да ишеккә юнәлде.   - Нишләттең син аларны?   Аңына килгән хатыны Айдарга таба якынлашып килә. Ул  уң аягын өскә күтәреп хатынның колак артына ук тибеп җибәрде. Ләйлә диванга очты.    Ике гәүдәне өстерәп килеп, ишекене тибеп ачты. Чәче авыртудан аңга килгән әби тавыш бирде.   - Кияү, нишләвең бу, нишлисең, кияү? – коты чыккан иде аның. Ә алга таба ни буласын белмәү тагын да куркыныч.    Подъезд коридорына чыккач, Айдар кулларын ычкындырды. Сәкинә ханым курыкса да, кабат Айдарны үз кулына алырга тырышып карады:   - Мин синеме, мин сине... Моның өчен беләсеңме, нишләтәм?   Кинәт Сәкинәнең аяк аслары тоймас булды. Айдар әбисен өскә күтәрде дә кире идәнгә ташлады. Бетте, әбинең тыны чыкмады башка.    Әби, бабай артыннан аларның киемннәре очып чыкты. Әбинең сумкасын тибеп очырды. Күршеләр уяу икән. Уң як фатирдан кемдер ашыга-ашыга телефон номеры җыярга тотынды.   Айдар фатирына кире керде, залга узып, диванга утырды. Аннары кәрәзле телефонын алып номер җыйды.   - Алло, Айдар абый.   - Әйе, мин бу, Хәтирә.   - Ничек шалтыратасы иттегез, Айдар абый? Хәлләрегез ничек?   - Хәтирә сеңлем!   - Әү, Айдар абый.   - Мин сиңа бәхет телим, сиңа яраткан егеткә кияүгә чыгып, озын парлы тормыш теләп калам. Хәтирә, Хәтирәм...   Җавап булмады, Айдар көтмәде дә аны.   Кабат исенә килгән Ләйлә диван почмагына кысылып утырды. Коты чыккан, сулыш алырга да курыкты хатын. Айдар аңа борылып та карамады. Шулай сүсез унбиш минут тирәсе утыргач, каты итеп ишекне шакыдылар.   - Кем ул? - Ләйлә калтыранган тавыш белән сорады.   - Ачыгыз, полиция!   Суд залы. Халык шыгрым тулган. Монда Айдарның энесе белән әтисе, авыз эченнән дога укып утырган Айдарның әнисе Халидә апа да бар. Сергей Иванович та, Тамара апа да монда, ул да ара тирә чукынып куя, Айдар өчен дога кыла. Яннарында Николай. Барлык бергә эшләгән дуслары да килгән.    Шулай ук, Шакиров Айдар Раятовичка шикаять белдерүче, Гараевлар-Сәкинә апа белән Илдар абый да монда. Алдагы рәттә үз алдына карап утырган Шакирова Ләйлә ханым да бар. Ул тикшеү барган өч ай эчендә, ничектер, ябыгып киткән, ялгыз тормышның никадәр авыр икәнен төбенә кадәр төшенгән, рухы сынган иде. Айдарның дуслары нәфрәтле карашы астында тагын да бөкрәя төшкән.   Тикшерү өч ай барды, гаепләнүче Шакиров өч ай тикшерү камерасында утырды, ниһаять, бар документлар эзерләнеп беткән. Бүген Айдарга хөкем карары чыгарылачак.   - Басыгыз суд килә.   Барысы да торып басты.   - Утырыгыз.   Ян бүлмәдән куллары богаулы килеш Айдарны алып кереп, эскәмиягә утырттылар. Өч ай камерада утырган вакыт үзенекен эшләгән, аның ярты чәче агарып беткән. Йөзенә сары кунган, бик ябыккан. Моны күреп, Халидә апа елап җибәрде. Төпчек улы белән Раят абый аны тынычландырырга тырышты. Айдар күтәрелеп залга карады. Аның күзләре залдан кемнедер эзләде. Карашы  “Бирешмә!” - дип йодрыгын өскә күтәргән Николай дустын узып китте. Әти -әнисе өстендә дә тукталмады. Бер почмакта берәү дә күрә күрмәсен, дип посып утырган Хәтирәдә караш аз гына тукталып калды да, кабат зал буенча кемнедер эзләргә тотынды. Юк, тапмады. Алып килмәгәннәр! Өч ай буе кечкенә кызын шушында гына булса да күреп калырмын, дигән өмет белән яшәде, алып килмәгәннәр. Айдар эскәмиягә утырды да карашын аска төшерде, хөкем беткәнче башка башын күтәрми шулай утырды.   - Бүген Шакиров Айдар Раятовичка кузгатылган җинаять эше карала. Шакиров Гараевлар һәм Шакирова Ләйлә Илдаровнага тән җәрәхәтләре салган. Башлыйбыз.   Иң беренче булып прокуратура вәкиле чыгыш ясады. Ул Шакировның ни сәбәпле кулга алынуын аңлатты, шикаятьчеләр табиблар күзәтүен үтеп, нинди җәрәхәтләр алганын язган белешмәне судья алдына китереп куйды.   - Иң беренче итеп шикаять бирүче ШакироваЛәйлә Илдаровнаны чакырабыз.   Ләйлә шулай куырылган килеш торып басты, егыла күрмим, дигән кебек, сакланып кына трибуна янына якынайды.   - Мин, Шакирова Ләйлә, Шакиров Айдарга биргән шикаятемне кире алам. Һәм аңа бернинди дә җаза бирүегезне теләмим!   Умарта оясына таяк тыгып болгаттылармени, зал гөж итеп куйды. Төрле тавышлар яңырады:   - Нәрсә, оятыңа көч килдемени!   - Синең үзеңне хөкем итәргә кирәк!   - Әйтәсе юк, кешене нинди хәлгә калдырдылар.   Ләйлә тагын аска бөкерәйде.   - Кызым, нишилсең син. Айдар суккач, башың түнде мәллә? – диде Сәкинә ханым.   - Ләйлә, тилеләнмә! – диделәр туганнары.   Судья өстәлгә сукты:   - Тавыш, тавыш! Тавышны бетерергә. Мин сезне кисәтергә мәҗбүр! Шакирова, әгәр сез шикаятегезне кире алсагыз, гаепләнүченең  сезгә зыян салу буенча эш башка каралмаячак.   - Әйе, аңлыйм һәм кабатлап әйтәм, Шакировны җавапка тартырга, дигән шикаятемне  кире алам. Шулай ук гаепләнүченең никахлы хатыны буларак, закон нигезендә үз туганыма каршы яки яклау нигезендә шаһидлык итүдән баш тартам.   - Суд сезнең үтенечегезне кабул итте, Шакирова, урыныгызга утырыгыз.    - И бала, бала, нишләвең инде бу! – Сәкинә ханым аптырашта иде.   Ләйлә шулай идәннән күзен алмый урынына барып утырды. Суд беткәнче шулай кымшанмады ул.   Айдарның Соломиннар яллаган адвокаты, прокуратура вәкиленә таба карап, баш бармагы белән аска таба төртеп күрсәтте. Әлегә безнең файдага бара!   - Суд,  шикаять бирүче Шакиров Илдар һәм Сәкинә ханымны сорауларга җавап бирергә чакыра.   Болары инде кызганып тормады Айдарны:   - Бандит, кабахәт, иманы юк аның, бөтенләй чыгармаска кирәк, төрмәдә чересен! - дип, Сәкинә ханым бар агуын чыгарып бетерде. Хагын да нахагын өйде. Рәхәтләнеп котырынды суд залында.   Илдар абыйның җаваплары кыска булды:   - Әйе шулай, сукты, Сәкинәнең уң кулы белән ике кабыргасы сынык. - Бары шулай  гына булды.   - Бозау! – хатыны монда да ирен түбәнсетүдән тартынмады.   Аннары Лилия һәм ике туганы чыгыш ясап карады, тик алар җинаять эшенә бер нинди кагылышлы сүзләр әйтә алмагач, кире утырттылар. Төрле нахакны Сәкинә ханым болай да җитәрлек өйгән иде инде.   Алар артыннан Соломин Николай Сергеевич чыгыш ясады. Ул гаепләнүченең  гаиләдәге тавыш турында зарланганын сөйләде.   - Айдар бик күп түзде, мин булсам, шуның кадәр сабыр булмас идем, – дип сүзен бетерде.   Айдарның җитәкчесе буларак өлкән Соломин да чыгыш ясады. Гаепләнүчене  тырыш хезмәткәр, коллективта аралашучан кеше буларак, яхшы бәя бирде.   - Шакиров акыллы, тырыш хезмәткәр, – диде.   Шулай ук Айдарның ике як күршесе аның беркайчан тавыш күтәрмәгәнен, киресенчә, Ләйлә ханым һәм менә бу ханымның, – Сәкинәгә бармак төртеп күрсәттеләр, – тавышлары яңгырап торуын әйттеләр.   Сораулар алынып беткәч, прокуратура вәкиленә сүз бирелде:   - Нинди генә сәбәпләр аркасында булмасын, Шакиров закон нигезенә җавапка тартылырга тиеш!   Иң соңыннан Айдарның адвокаты чыгыш ясады. Ул гаепләнүченең җинаять кылуына нинди сәбәпләр этәргәнен аңлатты.   - Кешене хөкем итеп була, законнар бар, тик кайчак аны кемнәрдер җинаять кылырга этәрә. Шакиров озак түзеп килгән һәм тормыш иптәшенең хыянәте соңгы этәргеч булган. Әгәр Шакированың әти-әнисе килеп, гаилә арасына кысылмаган булса, бәлки, җинаять булмыйча калган булыр иде. Судья әфәнде, карар чыгарганда мин китергән дәлилләрне истә тотуыгызны сорыйм.   Судья Айдарга карап эндәште:   - Гаепләнүче, Шакиров Айдар Илдарович, сезгә сүз бирелә.   Айдар торып басты.   Судья:   - Сез үзегез кылган җинаятегезне таныйсызмы?   - Таныйм.   - Сез үкенәсезме?   - Юк.   - Судка әйтер сүзегез юкмы?   - Юк.   Судья киңәшмәгә юнәлде.   Киңәшмә озак бармады. Судья тиз әйләнеп чыкты.   - Шакиров Айдар Раятовичны дүрт ел да сигез айга ирегеннән мәхрүм итәргә.   Булып узган хәлләрдән соң ярты ел вакыт узды.   Ләйлә эштән инде кайткан. Өй мәшәкатьләреннән арынып, шәлен бөркәнеп,  аякларын бөкләп, диванда телевизор карап утыра. Әллә сериал карый, әллә үз уйларына күмелгән, белмәссең. Янында кечкенә Рәсилә курчаклары белән булыша. Менә аның күз карашы телевизор өстендәге мөлаем елмайган ир кеше фотосына төште. Әнисе дә гел  фотога карый, аннары елый. Кызчык та хәтерли, бугай, бу абыйны, бик тә яхшы абый иде. Кем соң әле бу фотода, шундый матур абый.    - Әти!   Ләйлә сискәнеп китте. Колагыма гына ишетелде, ахыры, әллә инде Рәсиләнең теле ачылды.   - Кызым, син әйттеңме, кабатла әле. Нәрсә дидең?   - Әнә, әтии!    Кыз ачуланып кашларын җыерды, шуны да белмисеңмени дигәндәй, йөгереп килеп әнисенең кулыннан алды да, бер үзенә, бер фотого төртеп күрсәтеп:    - Минем әти, – дип кабатлады.   Ләйлә чүгәләп кызын кочагына алды да, әллә сагышыннан, әллә кызының теле ачылу шатлыгыннан үксеп елап җибәрде. Бала күңеле әнисенең ник елаганын аңлый алмады. Шулай да юатуны кирәк, дип санады. Нәни куллары белән әнисенең чыланган битен сөртеп:   - Дәү кыз ииии, итми, - дип куйды.   Кайтсын гына Айдар, кайтсын гына, аягына егылып гафу сорармын, аякларын үбәрмен, алдында чәчем белән җир себерермен, кайтсын гына, кичерер ул аны, кичерер... Ялгыз хатын көн саен шулай уйлады. Кызларның бар сагышларын, бар эч серләрен, бар күз яшьләрен үзенә сеңдерә алган мендәргә капланып, Хәтирә дә көтә сөйгәнен. Ул бары тик аның янына гына кайтачак, аныкы гына булачак. Кыз күңеле шулай эчтән сызып сөйгәне кайтканын көтте. Кешеләргә сиздермәде, ә менә төн җиткәч, мендәренә каплана да  Хәтирә, яшьләр буасын ерып җибәрә. Көтә, ул да көтә Айдарын. Соломиннар да кабат адвокатлар яллап, кабат Айдарның эшен күтәреп, аны чыгару артыннан йөри, алар да көтә аны. Әти-әниләре турында әйтеп торасы да юк. Ә Айдарны иң сагынган кешесе кечкенә Рәсилә иде.  * * *  “АВТОРДАН: Кадерле укучым! Мин әсәрне шушы юллар белән төгәлләмәкче идем, шулай да синең өчен аз гына ачыклык кертүне кирәк, дип санадым. Айдар колониядә үзен яхшы яктан күрсәтеп һәм Соломиннар тырышлыгы белән, тиешле срогыннан алда, бер ел да алты айдан иреккә чыга. Ә менә үз артындагы колония капкасы ябылгач, ул кайсы якка юл тотар, анысын фаразлауны синең карамакта калдырам.”        Язылды 16.12.14     Зиннур ТИМЕРГАЛИЕВ --- | 26.03.2015 (полный текст новости)

  • 2015-03-26 10:22 Рузилә Хәертдинова: “Туем көнне коеп яңгыр яуды...” (ФОТО)
    25.03.2015 Шоу-бизнес Берничә ай гына таныш мин Рузилә Хәертдинова белән. Моңлы тавышын ишеттем дә, талантына гашыйк булдым. Язмышы да үзенчәлекле аның. Бу әңгәмәдә җан әрнүе, елау-көлү барысы бергә кушылган. Тоташ эмоцияләр! Һәм аның көчле рухы! Гади авыл кызының беркем ярдәменә өмет итмичә 7 ай эчендә Казанны яуларга тырышуы! Хәер, барысын да үз тәртибе белән... — Кешене гомер буе язмыш йөртә. Казанда укып бетереп, сәхнә белән исәп-хисапны өзеп, туган якларыңа кайтып киткәч, сине нинди сәбәпләр кабат башкалага китерде? — Әти-әнием — гади авыл кешеләре. Мин — гаиләдә бердәнбер бала, бик кырыс тәрбия бирделәр миңа. Әти бик йомшак күңелле анысы, ә әнием һәр адымымны инә күзеннән үткәрә. Миңа әле дә дусларым, син кирәгеннән артык дөрес, ди. Шундый тәрбия өчен әти-әниемә бик рәхмәтлемен. Ялгыш юлга кереп китмәскә, үз-үземне югалтмаска нәкъ менә аларның төпле тәрбиясе ярдәм итә! Мин бит инде 4 яшьтә “Үрдәк кайта елгадан” җырын башкарып, районда беренче урынны алган бала. Шуннан соң сәхнәдән төшеп тормадым да бугай. Әтием дә баянда уйнап җырлый. Тик миндәге моң Хәертдин бабамнан килә диләр. Ул җырлаганда халык елап утыра иде, дип сөйлиләр. Шуңа сәнгать юлын сайлавым беркем өчен дә яңалык булмады. Киресенчә, әти-әни соңгы акчаларына булса да миңа сәхнә костюмнары тектереп, төрле җыр конкурсларына үзләре йөртә иде. Өметләр зурдан иде, кыскасы...   2007 елда, 16 яшьлек бала Минзәләдән Казанга укырга дип чыгып киттем. Консерваториягә керү иде хыялым. Имтихан вакытында халкыбызның “Гөлҗамал” җырын җырлаганда аңымны югалтып, рояль артына егылганмын: әллә дулкынлану булды, әллә имтихан алучы Зилә апа Сөнгатуллинаның күз карашы шулай тәэсир итте — белмим. Тик шуннан соң ул уку йортыннан баш тарттым. Әнине җитәкләп, Казан педагогия институтының музыка факультетына киттем. Монда Айдар абый Фәйзрахманов сыйныфына эләктем. Мин бит кечкенәдән баянда уйнаган кеше, Рәгъде абый Халитов: “Икенче Флера Хөрмәтова ясыйм мин синнән!” — дигән иде! III курска кадәр иртәнге җиделәрдә институтка килеп, баян уйныйм. Уйный-уйный гармун каешына ышкылып кулларым канап бетә иде. Ә аннары нишләптер вокал якынрак була башлады. Айдар абый Фәйзрахманов: “Балакаем, сиңа Казанда калырга кирәк!” — дия иде. Ул гомер буе икенче әтием кебек булды.   — Казанны ташлап китәрлек нинди сәбәп булды соң?   — Гашыйк булдым. Аны беренче күрүгә үк: “Их, менә бу егет ирем булса иде!” — дигән уй йөгереп узды. Беркая чыкмаган кыз бала тәүге тапкыр чын күңеленнән гашыйк булды. Аның телефон номерын үзем эзләп таптым! Йөреп киттек. Мин — Казанда, ул Чаллыда укый. Тулай торактан беркая чыкмыйм: 24 сәгать телефоннан сөйләшәбез! Шулай итеп биш ел сизелми дә үтеп китте. Укуны бетерүгә аны Чирмешәнгә эшкә билгеләделәр һәм без өйләнешеп, шунда китеп бардык. Сәхнә, иҗатташ дуслар белән араны өздем. Мине бөтен кеше югалтты. Бик тә гаиләле булырга теләдем! Ә бит туем көнне, мунча өйалдында елап утырган әтиемә кушылып, коточкыч көчле яңгыр яуды, беркайчан күрелмәгәнчә койды гына. Бу Аллаһы Тәгаләдән бер билге булгандыр шул...   — Син үзеңне югалттыңмы?   — Әйе... Җан тынычлыгымны югалттым мин!.. 16 яшьтә Казанга килеп, ике югары белем алган, инде ут урынына чабып, сәхнәдә үз урынын таба башлаган кеше, бәлки, иремә лидер булып тоелгандыр. Ләкин лидер буласым килми иде. Ут анысы мин, әйе! Рамил абый Миндияр белән гастрольләрдә йөргәндә: “Шушы Рузилә белән юлга чыксаң, беркайда югалмыйсың!” — дия иде. Әзергә яшәргә өйрәнмәгән, көчле рухлы! Усаллык та бардыр: дөреслекне күзгә бәреп әйтәм. Тик гаебемне сизсәм, шундук гафу үтенәм! Иң зур хатам, беләсеңме нәрсә иде: мин аны артыграк яраттым!.. Бөтен кимчелекләренә күз йомып яраттым!   — Мөнәсәбәтләр какшауда бер кеше генә гаепле була алмый...   — Икебездә дә булгандыр... Яшь идек. Күңелләрдә тәңгәллек таба алмадык. Тик мин аңа шулай ярата алуым өчен гомерем буе рәхмәтле булырмын. Укыганда Айдар абый: “Җырның һәр сүзен йөрәк аша үткәреп җырларга кирәк!” — дия иде. Ул чакта кая инде сүз тәмен тою?! Менә хәзер җырның һәр борылышы җаным аша үтә!   — Ә моңлы кешеләр гел сагышлы була кебек...   — Бәхетсез, диясең киләме? Мин дә артистлар арасында күбрәк йөргән саен шул хакыйкатькә инана башладым. Бәхетле йөрәк моңлана алмый, күрәсең...   — Ирең белән араларны мәңгегә өзеп, чит җирдә яңа тормыш башлау куркытмадымы?   — Казанга килүемә 7 ай. Озаклап уйлап торырга вакыты ул түгел иде — “Бисмилла”мны әйттем дә чыктым да киттем. Казанда ике иптәш кызым — Ленара һәм Диана каршы алды. Диана — Мәдәният министрлыгында, Ленара Татар конгрессында эшли: мине дә баштанаяк эшкә күмделәр. Сабан туе үткән барлык төбәкләрне урадым, тын алырга да вакытым булмады, бер самолеттан төшәм, икенчесенә утырып очам. Өч ай эчендә 50 ләп самолетта очып чыкканмындыр. Шуның аркасында бөтен сагышлардан арынып тордым. Аннары Казанда балалар бакчасына музыка җитәкчесе булып урнашырга ярдәм иттеләр. Нәкъ шул көннәрдә интернет челтәре аша бергә укыган дус егет эзләп тапты. “Рузилә, әйдә, минем белән!” — дип концерт-банкетларга чакыра башлады. Ул миңа рухый яктан шулкадәр зур терәк булды, аңа бик рәхмәтлемен. Ләкин гомерлек дуслар булып кала алмадык... Баксаң, аның күңелендә дуслык кына булмаган икән!..   — Иҗат кешеләренең итәгенә гел гайбәт ябышып йөри...   — Мине дә шундый хәлгә куйдылар: әле дә нахак сүзләрдән айнып бетеп булмый... Сәнгать кешесе булу — бер, аерылган хатын-кыз булгач, гайбәткә сәбәп тагын да күбрәк. Кайчак төннәр буе күзгә йокы керми. Соңгы арада Коръән укый башладым, шундый тынычландыра икән ул! Дус кызларым: “Үзгәрдең, олыгайдың”, — ди.    Җитдиләндем!.. Артист тормышы бик җиңел түгел шул! Ярый әле: “Балам, бар да яхшы булачак!” — дип яшәгән әти-әнием бар! Алар тыныч булсын, минем өчен беркайчан йөзләре кызармасын иде. Мөмкинлек чыгуга Казанга күчерәсем килә үзләрен. Янда якын кеше булмау мең өлеш авыр. Җанда ярату ярасы да төзәлеп бетмәгән. Әгәр элекке иремне тагын бер күрсәм, минем белән ни булыр?! Хисләремне йөгәнләп кала алырмынмы?! Бу сорауга җавап юк...   Йөрәгемне бикләмим! Һәм... Ходаема өметләнәм: юлымда тиң ярым очрар кебек!     1     2     3     4     5     6     7 Эльмира ҖӘЛИЛОВА | (полный текст новости)

  • 2015-03-26 10:22 .tatar-да иң уңышлы доменнарны эләктерергә өлгерегез (ИСЕМЛЕК)
    25.03.2015 Интернет Татцентр.ру сайты .tatar зонасындагы иң уңышлы доменнарны барлаган. Дөресрәге, әлегә буш булган доменнарны. Кемнең сайт эшләү теләге бар һәм кем .tatar доменын үз итә, кирәген теркәп калырга ашыгыгыз. Бәясе бер елга 555 сум. Әлегә буш доменнар: --- --- | 25.03.2015 (полный текст новости)

  • 2015-03-26 10:22 Сабыр төбе алтын түгел! (әдәби әсәр)
    25.03.2015 Ир белән хатын “ Мммм... - Ләйлә күзләрен ачты. – Нәрсә булды бу?“ – ул һаман аңышмый иде әле. Ханым идәндә йөз түбән капланып ята, башы нигәдер бик каты шаулый. Ул тиз генә хәтерен яңарта башлады. Аның каршында Айдар басып тора, ирнең күзләре һәр вакыттагы кебек сабырлар. “Шуннан-шуннан, ни булды соң?” Кинәт Ләйләнең күзеннән “гөлт” итеп утлар атылып чыкты, аннары берни дә хәтердә түгел. Ул акрын гына торып утырды да, бүлмәгә күз салды. Ире  бер кулы белән Ләйләнең әнисе, Сәкинәнең чәченнән урап тоткан,  икенче кулы белән әтисе, Илдар абыйның якасыннан алган да ишеккә таба сөйрәп бара. Әтисе дә, әнисе дә хушсызлар.   - Син, син нишләттең аларны? Беләсеңме, мин сине хәзер нишләтәм!    Ләйлә идәннән торып басты да, Айдар өстенә ыргылды.   Ир хатынының үз янына килеп җиткәнен көтеп торды, аннары кинәт уң аягы хәрәткә килде. Бөтен бүлмәгә “ах” иткән тавыш яңгырады.  “Мине дә үтерде,” – дигән уй яшен тизлегендә башыннан үтте Ләйләнең, һәм ул  хушсыз калып диван өстенә килеп төште. Айдар әбисе белән бабасының гәүдәләрен кулдан ычкындырмый ишеккә таба юлын дәвам итте.   Туксанынчы еллар башы иде. Айдар солдат хезмәтен тутырып туган йортына кайтты. Десантчы булып хезмәт итте. Аннан контракт төзеп, тагын ике ел ярымга калды. Барысы бергә өч ел. Хәрби билетында “Десантник  развед. рота”,  дип язылган. Айдар  солдат хезмәтенең ничегрәк үткәнен сөйләп йөрмәде. Тик уң як кул башында ярылып киткән зур җөйне күргәч, Айдарның әнисе Халидә апаның җаны өшегәндәй булды. Өйдәге бар кеше Айдар янында бөтерелде. Ә ана улын күзәтте. Егерме өч яшен тутырып килгән малайның  чигә чәчләрендә инде ак төсләр күренә.    - Ходаем, ниләр күрергә язган булган сиңа, улым. Нигә бу түрәләр ил бүләләр? Нигә үзләре үстермәгән балаларны ут эченә тыгалар? Баласының ниләр күргәнен аңлар өчен әни кешегә күп кирәк түгел. Икенче улы Алмазның да солдат хезмәтен тутырып кайтасына тагын бер елы бар әле. Аңлап була Халидә апаны. Балаларын ут эченнән кайтканын көткән  аналарның җаннары телгәләнә.   Моңарчы сабыр холыклы Айдар үзен кайткан көнне кич клубка чыккач ук күрсәтте.    - О, Айдар! - дип каршысына кочагын җәеп килгән сыйныфташы, сугыш чукмары Саматны килә-килешкә сугып екты. Самат солдатка бармады. Тик авылда сугыш чукмары дигән даны чыкты. Үзе хезмәт итмәгәнгә, солдаттан кайткан егетләрне үзенең әшнәләре белән бергә тукмарга ярата иде. Бу турыда Айдарга да яздылар, белеп кайтты ул. Башта “Юарга кирәк,” - дип аракысын эчәләр, аннары тотып тукмыйлар. Янәсе, әллә кем булып йөрмә, монда без баш.    Клубка эшсезлектән адашып кергән каравылчы Рәсүл абзыйның күзләре дүрт булды. Әле Саматны болай хушын югалтырлык итеп еккан кеше юк иде авылда. Җен кебек таза. Аңа олылар да каршы әйтергә куркып торалар. Сугыш чукмарында, тукта олы яки кечкенә кеше, ир-хатын дигән фикер юк иде. Ул-авылга баш.   - Энем, нигә аны сугып ектың, бер дә алай ачу китерерлек сүз әйтмәде бит ул сиңа?   - Вакыт уздырып тормадым инде, Рәсүл абый, шунда ук эшен бетереп куйдым, – дип җавап бирде Айдар.   Атаманнары аңсыз калгач, Саматның әнчекләре дә артка чикте. Көтүчесез куркак иде шул алар.    Буйга алай пәһлевән түгел, метр да җитмеш дүрт. Тик киң гәүдәле, мускуллары бүртеп, күренеп торган солдат егеттән клубтагы кызлар да хушсыз калды. Менә, ичмасам, егет! Самат та әнә хушына килгәч, клубтан сыпыртты. Кызлар бик курка иде аннан.   Айдар клуб эчендә тегесе, монысы белән күрешкәләп йөрде дә, бер кызга да сүз кушмый, аларны аптырашта калдырып, өенә кайтып китте. Бик үпкәләделәр Айдарга: “Харап икән берәүләр, әллә кем булган, бик кирәгең бар иде”.    Икенче көнне өйдә әтисенә булышкалап тегесен-монысын эшләп йөрде Айдар. Кичкә таба урам халкы көтү каршы алырга чыкты. Узган көн яңалыклары барысына билгеле иде инде. Авылга яңа сугыш чукмары кайткан.    - Йә, солдат, хәлләр ничек? – дип, нәрәт бирергә чыккан бригадир Айдар янына килеп утырды.   - Ничек булсын, дембельләрнеке кебек инде, – дип җавап җавап бирде тегесе.   - Ишеттем инде, ярар, әйдә, ул малайга күптән кирәк иде.   - Шуннан ни димәкче буласың?   - Шуннан шул, егет, иртәгә авыл халкы чөгендер арасын эшкәртергә чыга. Синең карамакка алты буразна. Көчеңне шунда күрсәтерсең, - дип кеткелдәп көлеп куйды бригадир.    - Минем колхоз басуында утырткан чөгендерем юк .   - Ничек юк?   - Шулай, юк, минем чөгендерне утыртыгыз, дип, телеграмма сукканны хәтерләмим.   - Син акыл сатма, яме, башың яшь әле. Авыл халкының барысына да бүлеп бирелгән. Солдаттан кайттым дигәч тә, бигрәк тагын.   - Димәк, калганнарның утырткан чөгендере бар, минеке юк.   - Малай, синең белән мин башкача да сөйләшә алам! – бригадирның гайрәт чәчәргә иде исәбе.   - Соң, әйдә башкача сөйләшик, мин каршы түгел.   Айдар бригадирның якасыннан тотып өскә күтәрде. Тегенең аяклары җиргә тияр-тимәс булып калды.    - Улым, тимә, кешеләр карап тора, җибәр, – дип Халидә апа улы янына килеп басты.    Бригадирның аяклары кире җиргә төште. Айдар аны этеп җибәрде.    - Син, абзый, бар, нәрәтеңне биреп чык инде, юкса чөгендереңне чүп басар.   - Солдаттан кайтып гайрәт чәчә, утырткан чөгендере юк, имеш, бригадир шулай мыгырдана-мыгырдана өй буенча йөрергә китте.    Шуның белән шул. Кызык карарга өметләнгән күршеләр ерык авызларын япты. Ярар, барыбер инде сөйләргә сүз булды. Раят малае бригадирның якасыннан тотып селкегән. Итәкле-сакаллы телефоннар өй буенча таралды. Улы янына Раят абый чыгып утырды. Тыныч, сабыр холыклы иде әтисе. Малайның бик үзгәргәнен ул да чамалады:   - Алай, ну, бөтен авылны кыйнап бетергәч, нишләрсең инде, малай?   - Юкны сөйләмә, әти, нигә авыл халкын кыйныйм инде мин, үзләре сорагач кына инде.   - Чөгендергә чыкмагач, авылда калырга исәбең юк, дигән сүзме инде бу?   - Әйе, әти. Мин шәһәргә китәрмен инде, күрәм, авылда тормыш калмаган.   - Анысы дөрес, колхоз дип әйтерлек җире юк. Безгә ярый инде, пенсия килә. Эшләгән кеше акчаның ни икәнен дә онытты. Түләмиләр бер тиен дә.  Кайчан китәсең?   - Иртәгә дип торам, алып кайткан бераз акчам бар, җитәр.   - Ярар, бала-чага түгел инде, үзең беләсең. Әйдә, кичке ашны ашап алыйк та, син киткәнче бакчадагы печәнне өярбез.   Ата белән бала капка аша йортка юнәлделәр.    Айдар иртүк сөт машинасында шәһәргә килеп кергәндә, шәһәр уянган инде, дип әйтү дөрес булмас. Шәһәр беркайчанда йокламый, көнме – төнме, аермасы юк.  Бертуктаусыз шау-шу, машиналар, халык күп. Барысы да үзләре генә белгән юлдан, үзләренә генә билгеле эшләре белән чаба. Айдар килде әле, дип, шәһәрнең исе китмәде. Авылдан бәхет эзләп шәһәргә агылган егетләр көн саен йөзәрләп. Бергә артык, бергә күп, аермасы юк шәһәргә. Килгәнсең икән, карап  карарбыз, ничегрәк килеп чыгар икән, дип уйлый шәһәр. Шушында инде егетләр булдыра алсалар, ныклап аякка басалар, барып чыкмаса, тормыш төбенә тәгәриләр. Тик авылга кире кайтырга дип берсенең дә уенда булмый инде. Анда тормыш юк, кызлар да юк андыйлар өчен.    Айдарның бергә хезмәт иткән дусты бар иде монда. Урыс егете Николай.  Яхшы гына егет үзе, инде беттек, дигәндә дә курку белмәс. Айдар кебек таза, бик дуслар иде алар. Якын-тирәдә җәһәннәм кайнаганда да бер-берсен ташламадылар. Андый дуслар арасында милләт, дин аермасы бөтенләй булмый. Бертуганнар кебек яшәделәр. Айдар, кулына Коля язып тоттырган адрес буенча, юлны, автобуслар маршруты тукталышларын белеп, дусты йортын табып, ишектәге кыңгырау төймәсенә басты.     - Кем бар анда? – ишек артыннан тавыш иштелде, шуның артыннан ук ишек тә ачылды, сары чәчле ханымның башы күренде, – Сезгә кем кирәк?   - Исәнмесез, миңа Николай кирәк иде.   Ханым Айдарга текәлеп карап торды да:   - Фотода күргәнем бар кебек, син Айдар буласың, ахыры, Коляның синең турында сөйләгәне бар.   - Әйе, Айдар мин.   Ханым ишекне зур итеп ачты да, егетне бер кулы белән кочаклап эчкә таба этте. - Уз, әйдә, уз, син дә миңа улым кебек инде, энем. Икегез өчен дә чиркәүгә барып, исән-имин кайтыгыз, дип дога кылдым. Килүең бик яхшы булган.   - Кем ул, Тамара? - залдан Сергей абый килеп чыкты.   - Менә Айдар килгән бит, ул инде авылдан килеп җиткән, Коля әле уянмаган да.   - О-о-о, бик яхшы, әйдә, торма анда ишек артында, уз кухняга, чәйләп алабыз.    Коляның  әти-әнисе Айдарны ике яктан аркасыннан кочаклап кухняга әйдәделәр.   - Коля, йокы капчыгы, тор инде, Айдар кунакка килде.   Каршы як бүлмәдән дөбердәгән тавыш ишетелде. Аннары Айдар каршына дусты йөгереп чыкты.   - Айдар, друг! – дип Коля Айдарны кочагына алды.   Соломиннар гаиләсе белән чәй эчкәндә Айдар шәһәргә эш эзләп килүен әйтте. Авыл тормышы турында сөйләп үтте.    - Алай, – диде Тамара апа. – Без инде авылда тормыш яхшырак, барыбер үз бакчасы бар авыл кешесенең, тамагы тук, дип уйлап йөри идек.    - Шәһәргә бик ышанып килгәнсең, – дип сүзгә кушылды Сергей абый, – монда да май да каймак түгел. Акча түләүче юк. Шул менә шабашка белән йөргәннәр генә акча күрә. Түрәләр, эшмәкәрләр котырынып йорт, дача сала. Алар таба, алар кулында дилбегә.     Николай телгә килде :   - Айдар бит авыл малае, балта эше таныштыр инде сиңа?   - Таныш, әти янында йөреп өйрәндем.   - Без монда егетләр белән бригада төзедек. Синең кебек оста кирәк.  Бригадада яртысыннан күбесе шәһәр егетләре. Таш сала беләләр, штукатурка, плитка дигәндәй. Менә балта эшенә килгәндә, булдыра алмыйлар.   - Чынлап, шулай ит әле син, эш эзләп тапсаң да, барыбер акчасын күрә алмассың, түләү юк бер җирдә дә. Бераз акча, бүлмә тапканчы бездә торырсың. Торырсың, дип инде, шабашниклар айлар буе өйгә кайтмый, – дип сүзен очлап кеткеләп куйды Сергей абый.   Шулай итеп, Айдар белән Николай  икенче көнне шабашкага чыгып китте. Эше авыр булса да, акчалы иде. Кулына акча керә башлагач, Айдар торырга кечкенә генә бүлмә дә тапты. Хакын да күп сорамадылар. Тамара апа белән Сергей абыйга рәхмәт әйтеп, Айдар шунда күчте .   - Улым, авылга кайтсаң, әти-әниеңә бездән күп сәлам әйт.  Безне онытып бетермә, яме! Үз йортыңа кайткан кебек килеп кер, дип Тамара апа Айдарны озатып калды.   Торырга урыны булса да, Айдар анда сирәк кайтты. Икешәр атна кайтмый эшләгән вакытлары булды. Зарланмады, эш күреп үскән авыл малаеның  “Уф!”-дия торган гадәте юк иде. Коля белән гел бергә булдылар. Бригадада төрле милләт кешеләре булса да, тату яшәделәр. Көз айлары җиткәч кенә авылга кайтып килә алды егет. Энесе кайтырга ярты ел калып бара. Авылда газ кертәләр.  Бер тиен күрә алмаган авыл халкы акча эзләп изалана. Авылның күп яшьләре акча эшләргә читкә чыгып киткән. Кулларына бер төргәк акча тоттыргач, Халидә апа белән Раят абзый “Уф!” - дип җиңел сулап урыннарына утырдылар. Кем акча түләми, шуңа газ кертмиләр, дигәннәр.   - Улым, үзеңә каламы соң?   - Бар, әни, борчылма.   - Соломиннарга барсаң, күп итеп сәлам әйт, яме, каклаган казым бар, күчтәнәчкә илтеп бирерсең!   - Ярар, әни, шулай итәрмен, – дип җавап бирде уллары.   Казны илтә баргач, Коля шыпырт кына Айдарга эндәште:   - Тагын ике көннән чыгып китәбез, кызлар янына барып киләбезме?   - Бармыйча булмас, эш дип инде, кызлар онытып та бетергәннәрдер  безне.   Николайлар йортыннан ерак түгел кызлар тулай торагы бар, егетләр күптән инде анда барып йөрергә ияләнгәннәр иде. Вахтада торган апалар ике акыллы егетнең килеп  йөрүенә сүз әйтмәделәр. Үзләре эчеп, котырынып йөрми. Бик гайрәт чәчкән егетләрнең колак төпләренә утыртып тынычыландыра беләләр.   Билгеле инде, бу ике егетне кызлар да яратты. Беркайчан куллары буш булмый, күчтәнәчсез килмиләр, акчалары да бар. Айдар белән Коляны сагынып каршы алдылар.   - Абау, сез онытылып беткәч кенә киләсез безгә. Башка җирдә кызлар таптыгыз мәллә?   - Әйе, таптык, безнең кәләшләр: мастероклар, балта, пычкы, чүкеч, кадаклар, - дип Николай авызын ерды. - Аз гына вакыт булуга сезнең янга инде, кызлар.   - Шулай дип ялганлаган булыгыз инде.    Кухняга тәмәке тартырга керде егетләр. Шунда күрше бүлмәдән бер кечкенә гәүдәле, җыйнак кына кыз килеп чыкты.     - Исәнмесез, – дип, кыз тыйнак итеп егетләр белән исәнләште дә аш салырга кереште.   - Шундый чибәр кыз, күргән юк иде сезне моңарчы, исемегезне белсәк, начар булмас иде туташ, – диде Николай.    - Ләйлә, - дип исемен атады кыз.   - Кара, яшьти, нинди чибәр кызлар бар икән монда, исеме дә матур - Ләйлә, әйеме. Яшьти, сиңа әйтәм, чукрак мәллә? - Николай дустына таба борылып карады. Айдарның авызы ачык, кыздан күзен ала алмый тора.    Коля дустының хәлен бик тиз чамалап алды.   - Ну всё, пропал Айдар друг.    Кызлар янына кергәч, Коля шаяруын дәвам итте:   - Кызлар, Айдар сезнең янга башка килмәскә булды бит әле.   - Кая, ничек, нигә әле шулай? – кызларның күзе Айдарга төбәлде.   - Менә, сезнең теге кечкенә, күрше кызына гашыйк булды бит!   - Коля, җитте инде! – Айдар Коляга йодрык селкеде.   - Ләйләгәме? – Кызлар бер-берсенә карашып куйдылар. – Алай икән, бәлки, үтәр әле, алай бик хай димәс. Шыпырт җил сасы була.   Кызлар әйткәнчә булмады шул. Айдар вакыты булган саен, Ләйлә янына йөри башлады. Башта кыз карышса да, тора-бара егетне үз куенына алды. Инде Айдар кунып та кала башлады.   - Бер егет алдалап качты мине, – дип еласа да Ләйлә, кыз түшәк өстендә үзен бик оста тотты.   Бер генә микән? Ошамаган. Айдар хатын-кыз күрмәгән егет түгел. Ансын гына аера белә. Чын-чынлап оста хатыннар кебек назлады кыз егетне. Ләйләнең туган йортына кайтып әти-әнисе белән дә танышып килделәр. Сәкинә апа белән Илдар абый алай карт түгелләр, пенсия яшенә җитмәгәннәр. Айдарның бер алдына – бер артына төштеләр, елмаеп кына тордылар. Сәкинә ханым җитез булса, Илдар абый бик тыныч, хатынының авызына гына карап тора иде. Тик менә йортлары бик иске. Сарай, мунча дигәннәре ишелергә тора. Коймасы, капкасы дигәндәй, бик төзек дип әйтеп булмый.    - Ярар, энем, - диде кич чәй эчкәндә Ләйләнең әнисе, - шул көзләргә туйны итәрбез инде, балалар.    Туй дигәч, Айдар сискәнеп куйды. Ул бит әле туй турында бер сүз дә әйтмәде, тәкъдим дә ясамады. Ничек алай бик тиз? Төрле уйлар белән кире шәһәргә кайтты егет.   - Мин аңламадым, нигә әниең туй диде ул, мин сиңа тәкъдим дә ясамадым бит әле.   - Ясама, теләмәсәң, – диде кыз, – бер тапталганны таптап китүе кызык сезгә.   Ничек итсә итте Сәкинә ханым, үз дигәненә иреште. Айдар туган авылында гөрләтеп ике көн туй үткәрде.  Аннары кода-кодагыйны, күрше-күлән, туган-тумачаны, йола саклап атна буе кунакка чакырып, сыйлап йөртте. Раят абый белән Халидә апа алҗысалар да шат иделәр, килен күрү бәхетенә ирештеләр. Ләйләгә кызым-кызым гына дип тордылар. Тик менә ни өчендер Сәкинә апа белән Илдар абый гына җавап итеп кода-кодагыйны кунакка чакырмадылар.    - Кем  белә, бәлки аларда башкачадыр, - дип кенә куйды Айдарның әнисе. Кире шәһәргә кайткач, Айдар инде шабашка эшен ерактан алмый башлады. Кунарга гел  яшь хатыны янына кайтты. Аларның инде бригада оешып,  Коля белән Айдар икесе дә бригадир ролендә. Эш күп, кайчак Айдар соң кайта. Моның өчен ул Ләйләдән күп үпкә сүзләре дә ишетә. Яшьләр янына ай саен Сәкинә ханым килергә ияләнде. Акрынлап кияүгә ни эшләргә кирәген өйрәтә башлады. Инде Айдар чамалый, әби-әби генә түгел, ә генерал икән бит. Аннан Илдар абый да, Ләйлә дә бик куркалар икән. Гомумән,  Илдар абый басылып беткән, үз сүзен әйтә алмаслык бәндәгә әйләнгән. Ирлеген югалткан ир, билгеле, хуҗалык карамый. Эшенә бара, кайта, алдына куйганны ашый. Эшлә дисәләр, эшли – юк икән, тик утыра.    Кияүгә биргәч, әнисе кызын да ничек итеп ирне кулга алырга икәнен өйрәтергә тотынды. “Кызым,  Айдар һаман сине тыңламый, ник алай ул үз сүзен сүз итә? Ник син аңа ирек бирәсең? Бөтенләй басып бетерә бит сине!” Кияүгә дә бәйләнә башлады:   - Нәрсә, кияү, эштән иртә кайтып булмыймени? Бер сүз әйтеп булмый сиңа. Минем белән гел сүзгә киләсең. Һаман болай тора алмыйсыз. Төзелештә эшләп фатир булдырма инде. Кит моннан, булмаганны...    Айдарның акчасы бар үзе, бер бүлмәле фатир алып була. Тик ике бүлмәлесен исәптә тота иде. Ә анысына бераз акча җитеп бетми. Ләйлә авырайгач, Айдарга бөтенләй көн бетте. Эштән кайтса, Ләйлә тавыш чыгарды.  Анысы – алай түгел, монысы – болай түгел. Әби атна саен килә башлады. Хәзер ирне ике яктан талыйлар.    - Кызым, исенә килергә ирек бирә күрмә, гомерең буе иреңне көйләрсең, –дип тукып кына торды Сәкинә ханым кызына.    Ни булганын аңышмый башлады Айдар. Тыйнак кына Ләйлә, бер алдына бер артына төшеп елмаеп торган әбисе, кинәт кенә ике аждаһага әйләнделәр. Ул күбрәк уйчан йөри башлады. Болай да аз сүзле, бөтенләй сөйләшмәс булды. Моңа Коля да игътибар бирде:   - Айдар, сиңа нәрсә булды бик нык үзгәрдең, безгә дә килмәс булдың. Әни дә сине сорый, кая югалды, ди?   Айдар өйдә булган хәлләрне дустына сөйләп бирде .   - Да, брат, мочат тебя капитально, бәлки, аерып җибәрерсең. Болай яшәп булмый бит инде.   - Балабыз туарга тора бит, Коля.   - Бала тугач, бөтенләй бетерәчәкләр сине, анда инде бала белән куркытып. Үзең чамала, брат. Мин кызлардан белешәм әле. Алар белмичә кисәтмәгәннәрдер сине. Бер-бер хәл бар монда.   Шулай аерылыштылар дуслар.   Айдар өенә кайтып китте. Ачкыч белән ишекне ачып кергәч, аңышмый торды. Бүлмә эче буш. Өстәлдә хат ята. “Торырга фатирың булгач, килеп алырсың, белдеңме!”   Хат Ләйлә кулы белән язылса да, сүзләре Сәкинә ханымныкы. Айдар урындыкка утырды да уйга калды.    - Бер бүлмәле булса да, фатир алмый булмас инде.   Икенче көнне Айдар акчасын алып фатир эзләп чыгып китте. Төзелеш өлкәсендә эшләгәч, кайда  арзанрак бәягә алып була икәнен хәбәрдар иде ул. Озак эзләмәде, юньле хакка тиз тапты. Кухняга гарнитур, өстәл, залга диван, стенка кебек әйберләр алырга да акчасы калды әле. Шул эшләрне бетереп йөргәндә кәрәзле телефон шалтырады, әбисе Сәкинә:   - Нәрсә, хатын кайтып китте, дип иркенләп йөрисеңме, Ләйлә кыз алып кайтты. Тфү, ир булып йөргәнең.   Айдарның башы әйләнеп китте. Ләйлә белән кичә генә сөйләшкән иде бит,  аны-моны әйтмәде. Анасы сүзен тыңласа да, хатыны аңа көн саен шалтыратып торды. Үзенеке-үзенеке инде, Ләйләнең Айдарны читкә бер дә җибәрәсе килми шул.    Тормыш үз җае белән дәвам итте. Айдар хатынын бала тудыру йортыннан туры яңа фатирына алып кайтты. Гөрләтеп бәби туен да үткәрделәр. Авылдан әти-әнисе белән энесе, Соломиннар гаиләсе килде. Әби белән бабай да,  ничектер, моңарчы тавыш булмаган кебек бәйрәм иттеләр. Кечкенә Рәсиләне кулларына тотып карау бәхетенә ирешү өчен олылар чират торды.    Шунда Ләйлә Айдарга үтенечен җиткерде :    - Айдар, туганнан туган Лилияне тулай торактан чыгарганнар, торырга урыны юк, бәлки, бераз торып торыр?   Айдарның ата булу бәхетеннән дөнья түгәрәк, бары тик яхшылык кына эшлисе килеп тора.   - Ярар соң, торсын, сиңа иптәш булыр, – диде.   Ир белән хатын өстәл артында шулай сөйләштеләр. Яннарында утырган Николай барын да ишетеп торды. Айдарның ризалыгын ишеткәч, Ләйлә яшендәге кызга карап алды да, үз алдына гына әйтеп куйды:   - Не одобряю.   Әти кеше гаилә өчен тагын да ныграк тырыша башлады. Эштән кайта-кайтышка тизрәк кызы янына ашыкты. Яратты, бик яратты Айдар кызын.  Яшь гаилә янына Лилия дә күчеп килде, Ләйләгә булышкалый башлады. Бар да җайланып бетте, дип йөргән ир бу бәхетле мизгелләрнең вакытлы булуын чамалый алмады.   Шулай эштән кайтып керде Айдар. Өйдәгеләр күтәрелеп кенә карадылар аңа, ул да моңа артык игътибар бирмәде. Бәлки, арыганнардыр, дип уйлады. Карыны ачкан иде, тизрәк кухняга узды. Тик нигәдер ашарга пешмәгән.   - Әнисе, ашарга пешермәдеңмени?   - Көне буе бала  кара, ашарга пешер, хезмәтче мәллә мин сиңа?     - Ник, сез бит икәү, өйдә Лилия дә син, берегез пешерә ала иде бит инде.   - Нәрсә, мин генә җитмим, туганымннан да хезмәтче ясарга исәбеңмени хәзер?   Айдар җил кайсы яктан искәнен чамалый башлады. Тагын башланырга тора, димәк. Аның алай тавыш чыгарсы килмәде.   - Ярар, үзем ашарга куеп җибәрәм, – дип кухняга чыгып китте.   Аш салып җибәрде дә, ванна керергә җыена башлады.   - Әнисе,  мин юынып алам, ит кайнап чыкса, күбеген генә җыеп алырсың, яме?   - Үзең җыя алмыйсыңмени, аннары ваннага керер идең, – дип сүзгә Лилия  дә кушылды.   Ир ишетмәмешкә салышты. Юынып чыкты да, тагын аш хәстәренә күмелде. Бик карыны ачкан иде.   - Ух, ашыйсым килә! - дип куйды.   - Бер дә ач кешегә охшамагансың, тавышың яхшы чыга, – дип Лилия каныгуын дәвам итте. - Ләйләне хезмәтче итеп бетергәнсең. Ә бәйләнә белә,  анысына оста.    Кызлар инде күптән талап ирләрне җиңеп була икәнен әниләреннән өйрәнгән. Шуңа берсе иренә ябышса, калганнары да калышмый. Айдарның мондый хәлгә калганы бар. Алай гына түгел, Ләйләнең туганнары Айдарны булдыксыз, ялкау, усал, әшәке, Ләйләне көне-төне талап ята дип, бар дөньяга сөйләп чыктылар.  Хәтта элеккеге союздаш републикаларга кадәр туганнарына шалтыраттылар. Нахак аларда бик күп, жәлләми өләшәләр. Билгеле инде, боларның барысы башында Сәкинә ханым торды. Айдар нык күзәтү астында, һәр адымын,  һәр сулышын гаеп иттеләр. Айдар шаярса да - начар, җитди сөйләсә дә,  үзен әллә кемгә куйган булып йөри кияү балакай.   Инде ир чамалады. Ләйләләр белән авылда беркем аралашмый, күрше-күлән аларны читләтеп үтә. Айдар белән аралашканда:   - Әллә нинди көнчел, нахак яга торган кешеләр алар, - дип әйткәлиләр иде.   - Сәкинә авыргач, күрше хакы дип, өен карап, чәйләрен куеп тордым.  Ярты ел элек үзем операция ясатып кайттым. Йортны караштыра алмассың микән, дигәч, вакытым юк, диде. Больницадан кайткач, хәл белергә дә кермәде Сәкинә - дип сөйләде күрше апасы.   Күршеләр бераз Айдар белән аралашырга куркып йөрсәләр дә, кияүнең Сәкинә кебек  кара үчле, сүз йөртә торган түгел икәнен тиз белеп алдылар, шуңа кунакка кайтканнда әллә каян кычкырып сәлам, капка төбенә чыкса, иркенләп сөйләшәләр бирәләр иде.    Сәкинә ханымга бу бер дә ошамады. Шулай булмый ни, кияүне әшәке кеше итеп кеше алдында күрсәтү читенләште аңа. Халык үзенчә хәл итте. Сәкинә теләгәнчә түгел. “Их, нинди егетләр шундый кешеләр кулына килеп эләгә бит!” – күршеләрнең Айдар турында фикере шулай булды. Аңа карап нәсел белән талау тукталмады.   - Кода-кодагыен, әйтмим дә инде, ике ялкау. Ләйлә аларга кайтса, кодагый кузгалмый да икән. Бар эшне кызыма өеп калдыра. Кодасы аннан калышмый, йортта бер ни эшләми үзе.   Билгеле инде, Сәкинә үзләрнең иске йортында гомер иткәннәрен,  каралты-куралары ишелергә торганын исенә дә китермәде. Халидә апа белән Раят абыйның шыңгырдап торган таза, төзек, чиста хуҗалыгы ук аларның нинди тырыш кешләр икәнен сөйләп тора шул.   Сәкинә белән Илдар шуңа да күршеләрне күрә алмас булды. Бар яктан аларның иске йортларын таза хуҗалыклар урап алган. Сарайларында икешәр баш сыер, берничә симертеләсе бозау, сарыклар, ул тавык-чебеш, каз-үрдәк. Ә үзләренең хуҗалыгында көчкә ун тавыкка җитә. Алар аны күрмәде, утыз елга якын бергә яшәп тә үзләре булдыра алмады. Тик барыбер күршеләрне сөйләделәр: сараннар, акча кортлары һ.б.   - Атлаган саен сине көйләргә кем әле син шул кадәр? - дип кыз һаман туктамамады, - бераз өйдә шыпырт кына йөрсәң дә ярар.   Айдар аңышты, Лилия квартирага торырга аны чынлап бөгеп бетерү өчен кергән икән. Моны вакытында туктатырга кирәк. Ул Лилия каршысына килеп басып:   - Син минем йортка кереп, мине таларга җыенасың, ахыры, кызый? Мин сиңа  ирек бирмәмен, аңладыңмы? Кеше йортында тавыш чыгарып йөрергә сиңа кем рөхсәт бирде соң әле? Үз йортымда мин сөйләшергә тиеш түгел икән. Бераз үзең ир белән хатын арасына кысылмый торсаң, минемчә, яхшырак булыр.    Лилиянең күзләре шар булды. Алай булырга тиеш түгел бит. Ул болай каты, кискен җавапка әзер түгел иде, куркып китте, күзләреннән яшьләр атылып чыкты. Әйе, өелеп ябышканнар, гадәттә, куркак булалар.   Лилия тиз генә киенде дә әйберләрен алып чыгып китте.   - Ник аңа шулай дидең инде? – дип Ләйлә ысылдады, – эндәшмәсәң ярамый идемени?   - Көннең көнендә эндәшми генә үз йортымда яшәргә кушасыңмени миңа? Вакытында туктатырга кирәк.   Ләйлә телефонга барып ябышты:   - Алло, әни ........... .   Дәвамы берничә көннән Зиннур ТИМЕРГАЛИЕВ --- | 25.03.2015 (полный текст новости)

  • 2015-03-26 10:22 Сәйдә Мөхәммәтҗанова: "Максатым – 1нче каналдан татар җырын җырлап күрсәтү иде" (ВИДЕО)
    26.03.2015 Мәдәният Русиянең 1нче каналындагы "Голос. Дети" ("Тавыш. Балалар") тапшыруында Сәйдә Мөхәммәтҗанова татарча "Су буйлап" җыры белән чыгыш ясап, залны һәм жюрины гына түгел, ә социаль челтәрләрне дә таң калдырды. Инде берничә көн интернетта чыгыш турында фикерләр әйтү, видеоны урнаштырулар дәвам итә. Азатлык Сәйдә белән элемтәгә кереп, аңа берничә сорау бирде. 1нче каналның "Голос. Дети" ("Тавыш. Балалар") тапшыруы иң күп карала торган тапшырулардан санала. Ул "Голос" ("Тавыш") тапшыруының балалар өчен варианты булыр тора. Исегезгә төшерәбез, 2012 елда, тапшыруның беренче сезонында әлеге бәйгедә татар кызы Динә Гарипова җиңү яулаган иде. Хәзерге бәйге – балалар өчен тапшыруның икенче сезоны. Ул 13 февральдә башланып китте. Тапшыруда өч остаз бар. Алар катнашучылардан үзләренә такымнар туплый. Бу беренче этап үткәч, такымнар арасында һәм эчендә җыр ярышлары үтәчәк.   13 март чыгарылышында (соңгы "күрмичә" сайлап алу этабында) Казаннан Сәйдә Мөхәммәтҗанова чыгыш ясап, залны һәм остазларны шаккатырды. "Су буйлап" җырын татарча башкарганда, беренче секундларда ук аңа остазлар Пелагея белән Дима Билан борылды. Пелагея исә җырдан соң аякка басып кул чапкач, җырны шундый оста башкару техник яктан бик авыр булуын искәртте. Нәтиҗәдә Сәйдә Пелагея такымында катнашырга булды.   Азатлык яшь Сәйдәгә берничә сорау белән мөрәҗәгать итте.   – Сәйдә, тапшыруда ни өчен катнашырга булдың? Ничек катнашырга хәл иттең?   – “Голос” проекты яңа гына күрсәтелә башлагач, мин шунда ук балалар өчен дә булса иде, дип уйлаган идем. Һәм чыннан да “Голос. Дети” проекты турында ишеткәч, мин шатландым, әти-әниемә "әйдәгез, без дә видеоны җибәрик", дидем. Әтием ике җыр җибәрде: “Әллүки” белән “Аве Мария”ны. Көз көне безгә “киләсе этапка уздыгыз” дип шалтыраттылар. 10 мең гаризадан нибары 500 кешене сайлап алдылар. Мин беренче сезонда катнашырга тиеш идем, ләкин чират җитмәде шул. Икенче сезонга калдым.   – Татарча җырлау фикере ничек туды? Җырны үзең сайладыңмы?   – "Тапшыруның беренче сезонында ук редакторларга “татарча җырлыйм әле” дип тәкъдим иткән идем, алар баш тартканнар иде, “В горнице” дигән җырны бирделәр. Миңа чират җитмәве хәерлегә булды: икенче сезонга килгәч, мин башка җырны җырлыйм дидем. Аларга “Су буйлап” җырын җырлый башладым, беренче куплеттан соң туктамакчы идем, ахырына кадәр җырлаттылар. Исләре бик нык китте, “син бу җырны олыларча җырлаганыңны аңлыйсыңмы?” диделәр. Шуннан соң оркестр өчен аранжировка сорадылар.   – 1нче каналдан бөтен Русиягә татарча җырларга курыкмадыңмы? Борылмаслар дип борчылмадыңмы?   – Мин бик шат, максатым 1нче каналдан татар җырын җырлап күрсәтү иде. “Су буйлап” жыры минем күңелемә бик якын, моңлы. Авыр җыр булса да, андый җырларны җырларга яратам.   Әлбәттә, дулкынландым. Ләкин баштан ук миңа ике кеше борылгач, шатландым. Җырны җырлап бетерергә тырыштым. Татар җырына борылмаслар дип уйлаган идем.   – Киләчәккә хыял-планнарың нинди?   – Мин әле укыйм. Җырларга бик яратам, хыяллар турында әле уйлаган юк. Беләм, җырчы булу бик җиңел түгел. Ләкин җырларга бик яратам. Киләчәк турында әле уйлыйм.   “Голос”та тагын татарча җырларга җыенасыңмы дигән сорауга Сәйдә серле генә: “Карагыз, анда тагын да кызыграк булачак. Татарларга гына түгел, мөселманнарга да”, дип җавап бирде.   "Милләтеннән оялмый торган буын үсеп килә дип шатланып утырдым"   Сәйдәнең чыгышы социаль челтәрләрдә зур шау-шу уятты. Инде берничә көн дәвамында төрле урыннарда җыр видеосы бастыралар, хуплау фикерләрен белдерәләр. Азатлык тамашачыларның фикерен белергә тырышты.   Казаннан журналист Алсу Исмәгыйлева җырның аңа бик ошаганын әйтте. “Милләтеннән оялмый торган буын үсеп килә дип шатланып утырдым. Милләтенең мәдәниятенең никадәр бай булуын күрсәтергә тырышты, молодец”, диде.   “Татарча җырлаганы өчен генә дә иң югары баллны бирер идем. Җиңүгә шанслар бармы, юкмы, аны әйтә алмыйм, ләкин Сәйдә үз вазифасын үтәде инде, минем өчен ул - җиңүче. Һәркем үзе өчен җиңүчене үзе билгели бит? Мин инде билгеләдем”, диде Алсу Исмәгыйлева.   Бөтендөнья татар яшьләре форумы активисты Диләнур Әхмәтҗанова чыгышны туры эфирда карамаса да, аның социаль челтәрдә тиз таралганына игътибар итте.   “Беренче фикерләрем – горурлык, сыйфатлы җырлау. Үзе дә интервьюда моң төшенчәсе турында әйтте. Сәйдәдә ул моң бар. Үзе яшь булса да, көйне, рухны тоемлый белә, тамашачыга җиткерә белә. Моны жюри да сизмичә калмады. Әнием аны хәтта "яшь Илһам Шакиров" дип тә атады.   Русия күләменә күп кенә татар җырчыларның югарыга үтеп керүе тикмәгә түгел. Татар көенең элек-электән килгән үзенчәлекле аһәңе бар, ул дөньякүләм музыка сәнгатендә көч сынашырлык. Һәм бу – факт. "Голос" проектындагы уңышлар моңа дәлил булып тора”, диде Диләнур.   2014 елда Сәйдә “Созвездие-Йолдызлык” фестивалендә гран-прига ирешкән иде. Интернеттагы фикерләргә күрә, аның алдагы уңышларын татар халкы түземсезлек белән көтеп кала.   Рашат ЯКУПОВ | 16.03.2015 (полный текст новости)

  • 2015-03-25 04:36 Путин Миңнехановны Татарстан Президенты вазифаларын башкаручы итеп билгеләде
    25.03.2015 Сәясәт Россия Президенты Владимир Путин «Татарстан Республикасы Президенты вазифаларын башкаручы турында»гы Указны имзалады, дип хәбәр итә Кремльнең матбугат хезмәте. Дәүләт башлыгы сайтында урнаштырылган документ тексты нигезендә, Рөстәм Миңнеханов вәкаләтләре вакыты чыгуга бәйле рәвештә,  Татарстан Республикасы Президенты итеп сайланган зат үз вазифасына керешкәнче, вакытлыча Татарстан Республикасы Президенты вазифаларын башкаручы итеп билгеләнә. Указ имзаланган көннән үз көченә керә. | 25.03.2015 (полный текст новости)

  • 2015-03-25 04:36 Апа, ә сез кызыгызны кыйныйсызмы?
    25.03.2015 Җәмгыять Апа, ә сез кызыгызны кыйныйсызмы? Орчык кадәр кечкенә кызчык әнә шулай дип сорагач, аптырап куйдым. Баксаң, аны әнисе каты кул белән тәрбияләргә тырыша икән. Сәбәбе дә гел табылып тора: йә начар билге алган, йә китапларын онытып калдырган, йә күлмәген пычраткан... “Минем әни бик усал, – дип сөйли мәктәптә очраган кызчык. – Кайбер фәннәрдән начар бил­геләр дә алгалыйм. Ә ул шуның өчен каеш белән суга. Почмакка да бастыра. Шунда гына йоклап киткән вакытлар да бар. Әнидән куркам мин. Бүген тагын кыйнар инде. Өй эшен эшләмәгән өчен көндәлеккә ки­сәтү яздылар. Сез минем әнигә сөйләшкәнне әйтә күрмәгез. Белсә – әни икебезне дә бетерә. “Кешегә сөйләп йөрмә”,– ди бит ул миңа. Сез минем әнине белә­сездәдер әле. Гел кешеләр белән кычкырыша. Әллә шуңа әнине яратмыйм да кебек хәзер. Ә әтием безне кечкенә вакытта ташлап киткән”. Яңа гына балалар бакчасыннан мәктәп партасы артына утырган баладан күп нәрсә таләп итеп тә булмый шикелле. Әле аларның күбесе уйнап туймаган, кайбер­ләренең бер дә укыйсы килми, кайсылары дәрестә йоклап та китә. Сабый бит әле алар. Нәни кыз балаңны дәрес әзерләмәгән өчен кыйнау – аны үзеңнән чит­ләтү түгелме соң? Әлеге хәлгә ачыклык кертү өчен психолог Эльвира Сафинага мөрә­җәгать иттек.   – Башлангыч сыйныфта укучы балаларга мәктәп мохитенә иялә­шү өчен шактый вакыт кирәк. Бу чорда балага ата-ана тарафыннан ныклы игътибар булырга тиеш. Бала төрле холыклы яшь­тәш­ләре янына килеп эләгә, аңа болай да авыр. Менә шул вакытта аңа ата-ана киңәше, фикере, яр­дәме кирәк тә. Хәзерге вакытта балалар берләшеп уйный да белми бит. Болай да мәктәптән арып кайткан баланы кыйнап ташлау дөрес эш түгел. Бу гамәлнең ки­ләчәктә баланың язмышын җи­мерәсен аңларга кирәк. Кыйнау балага җәза бирү ысулы була алмый. Тормышыңнан канәгать тү­гелсең икән, баладан һич кенә дә үч алырга ярамый. Бу, чыннан да, аның киләчәгенә тәэсир итми калмаячак. Беренчедән, бала әти-әнисенә карата тискәре хисләр кичереп үсә. Икенчедән, яшьтәш­ләре арасында үзен башкалардан ким, кирәксез итеп тоярга мөм­кин. Ә бу исә аңа карата әйләнә-тирәдәгеләрнең мөнәсәбәтендә дә чагылмыйча калмаячак. Бала ул – Ходай бүләге. Ул сиңа кирәк­ме, юкмы икәнлеген тапканчы уйларга кирәк иде. Ә инде тудыр­гансың икән, син аны тәрбияләргә тиеш.   Алсу Батталова (башлангыч сыйныф укытучысы):   – Баланың өй эшен эшләп кил­мәвендә әти-әнинең дә өлеше бар. Хәзер мәктәп программалары шактый катлауланды. Шуңа күрә кайчак өйгә эш итеп тә би­релә. Башлангыч сыйныфта укыган сабыйга укытучы гына түгел, әти-әнисе тарафыннан булган уңай мөгамәлә дә кирәк. Гаи­лә­сендә тынычлык булмаган, әни­сеннән яки әтисеннән куркып яшә­­гән сабыйның психикасы баш­ка төрле була. Өй эшен дә тыныч вакытта әзерләргә кирәк. Баланы: “Син булдырасың. Молодец! Акыллы да инде минем балам”, – дип мактап торырга кирәк. Кечкенә баладан мактау сүзләре кызганмагыз. Укытучы үз чиратында әлеге кызчыкның әнисе белән сөйләшергә тиеш. Бәлки, шуннан соң берәр үзгәреш булыр.   Рузилә Шәрәпова (4 бала анасы):   – Балаларымның ничек үскә­нен дә сизми калдым. Күп булгач, алар бер-берләренә булыша. Бер­кайчан да аларга кул күтәрмә­дем. Әмма шкаф башында тал чыбыгы тора безнең. Әллә шуның тәэсире, балалар сүзне тыңларга тырыша. Безнең өйдә уртага салып сөйләшү гадәте бар. Әти­ләреннән куркып торалар. Үзең дөньяга китергән сабыеңны ничек итеп кыйнарга була соң? Мин моны хәтта күз алдына да китермим.   Айсылу (2 бала анасы):   – Кызым балалар бакчасына йөргән чак. Гел кисәтү алып кайта. “Эльвина тешли, Эльвина сугыша”, – диләр. Сөйләшеп тә карыйм бала белән, әмма нәтиҗәсе юк. Бервакыт эштән кайттым. Кызым киреләнеп елый гына бит. Шулвакыт минем беләкне тешләп алды. Бирдем генә кирәген. “Башка сугасыңмы, тешлисеңме?” – дип яңаклыйм гына. “Юк, башка алай эшләмим”, – дигәнче кыйнадым. Улымны да шулай итеп тәр­типкә утырттым. Хәзер буй җитсә дә, сабак укытканны онытмый әле. “Шулчакта ярый тук­ма­дың. Алайса, тәмәкече була идем”, – дип шаярта. Гөлгенә ШИҺАПОВА 42 | 20.03.2015 (полный текст новости)

  • 2015-03-25 04:36 “Диван” коворкингында татар йолдызлары белән очрашулар башлана
    25.03.2015 Шоу-бизнес Татар бистәсендәге “Диван” коворкингында татар йолдызлары белән очрашулар башлана. Чара һәр чәршәмбе узачак. Кичәнең беренче кунагы – Илназ Гарипов. “Диван” коворкингында яшьләр проектлары тормышка ашырыла, иҗади очрашулар һәм кичәләр уза.   “Диван” коворкингы Татар бистәсендә яшьләргә эшләү һәм аралашу урынына әйләнде. Монда семинар, мастер-класслар, тренинглар оештырыла. Әйтик, 22 февраль көнне монда Өченче татар шигъри слэмы узды.   --- --- | 25.03.2015 (полный текст новости)

  • 2015-03-25 04:36 Татарстанның кайсы районнарына су басу куркынычы яный?
    25.03.2015 Экология Быел Татарстанда язгы ташу чоры апрель аеның беренче декадасына туры килер, дип уйланыла. Язгы һава торышының кинәт кенә суытып җибәрүе исә әлеге чорның тыныч һәм хәвеф-хәтәрсез узачагына ышанычны арттыра. Бу турыда Татарстанның гидрометеорология һәм әйләнә-тирәне күзәтү Идарәсе җитәкчесе Сергей Захаров хәбәр итте. Ул китергән мәгълүматларга караганда, агымдагы елда язгы ташу чоры шактый тыныч узарга мөмкин. Соңгы көннәрдә кинәт кенә көннәрнең салкынайтып китүе һәм һава температурасының әкренләп төшүе бу өлкәгә шактый уңай йогынты ясый икән. Су басу куркынычы булган районнар тәгаенләнде   Шулай да, тынычланырга ярамый. Ник дигәндә, су басырга мөмкин булган территорияләр һаман да бар һәм әлеге урыннардагы җитәкчеләргә аеруча игътибарлы һәм уяу булырга кирәк.   - 2015 елда кыш шактый үзенчәлекле булуы белән аерылып торды. Кар катламы уртача 34 сантиметр тәшкил итте. Кар күләме исә узган ел белән чагыштырганда якынча ике тапкырга кимрәк, - дип сөйләде Татарстанның гидрометеорология һәм әйләнә-тирәне күзәтү Идарәсенең гидрология бүлеге җитәкчесе Алексей Соколов.   Быелгы кышның төп үзенчәлеге – республика территориясендәге кар күләменең төрле җирдә төрлечә булуы. Яшел Үзән, Арча, Аксубай, Питрәч, Чистай районнарында һәм Казан шәһәрендә кар запаслары күләме югары. Ә менә Азнакай, Бөгелмә, Чүпрәле, Мөслим һәм Әлмәт районнарында исә, киресенчә, кар аз икән.   - Әлеге күрсәткечләргә бәйле рәвештә кар күләме аеруча зур булган район җитәкчеләренә мөрәҗәгать итәсе килә. Бу - сезнең районнарга су басу куркынычы яный дигән сүз. Шуңа күрә торак-коммуналь, юл, энергетика һәм санитар-эпидемиологик хезмәтләрнең язгы ташуга әзерлеген яхшы итеп тикшерүегезне сорыйм, - дип белдерде Татарстанның гражданнар оборонасы эшләре һәм гадәттән тыш хәлләр министры урынбасары Николай Суржко.   Халык белән эшләгез   Җитәкче китергән мәгълүматларга караганда, тиздән Татарстанның 12 районыныда боз шартлату эшләре башланып китәргә тиеш. Әлеге эшчәнлекне су объектларындагы 39 урында башкару күздә тотыла. Араларында Сөн, Якла, Мишә, Зөя, Минзәлә, Ык, Мәллә һәм башка сулыклар бар. Билгеле булганча, бу - боз тыгылышлары барлыкка килергә мөмкин булган урыннар. Шуларның 14е исә – машина йөри торган күперләр.   - Җирле үзидарә органнары җитәкчеләреннән халык белән тыгыз элемтәдә эшләүләрен үтенәм. Су басу кыркынычы булган җирләрдә гомер итүчеләр исә барча тиешле мәгълүмат белән тәэмин ителергә тиеш. Шул ук вакытта аларга су күтәрелә башлаган очракта нинди карарлар кабул итәргә кирәклекне дә төгәл итеп аңлатырга кирәк, - дип ассызыклады министр урынбасары.   Әле алай гына да түгел, җитәкчеләргә торак йортлар, фатирлар, шәхси милек секторларында булып, анда гомер итүчеләр белән танышу да йөкләнә. Анда гомер итүчеләрнең, бигрәк тә авыру, инвалид һәм өлкән яшьтәге татарстанлыларның исемлеген төзү мөһим. Шул ук вакытта аларны эвакуация тәртибе белән дә таныштырырга кирәк.   Гидротехник корылмалар ни хәлдә?   Шунысын да билгеләп үтү кирәк, язгы ташу чоры тыныч узсын өчен гидротехник корылмаларның да төзек булуы кирәк. Кызганыч, Татарстандагы 1225 гидротехник корылманың бары тик 35 процентында гына куркынычсызлык дәрәҗәсе шактый югары икән.   - Әлеге төр корылмаларның күбесе 1960-1980нче елларда ук төзелгән. Шуңа бәйле рәвештә аларның торышы шактый начарланган. Хәзерге вакытта барлык гидротехник корылмаларның өчтән бере авария хәлендә дип санала. Шуңа күрә бу корылмаларда төзекләндерү эшләрен оештыру мөһим, - дип сөйләде безгә Идел буе округының Ростехнадзор идарәсе баш инспекторы Рамил Гыйльметдинов.   Ул китергән мәгълүматларга караганда, әлеге җитешсезлекләрнең күбесе гидротехник объектларның торышын күзәтмәү, аларны вакытында ремонтламау нәтиҗәсендә килеп чыга. Хәер, бу - Татарстан гына түгел, ә гомумән, Россия өчен хас проблема. Шуңа күрә 2014 елда Ростехнадзор идарәсе Россиянең әлеге төр корылмаларында махсус инвентаризация уздырган икән.   - Татарстанда бу эшчәнлек беренчеләрдән булып тәмамланды. Хәзерге вакытта хуҗасыз гидротехник корылмаларга милекчеләр эзләү эшчәнлеген генә тәмамлыйсы калды, - дип ассызыклады җитәкче.   Татарстанның Гадәттән тыш хәлләр министрлыгы китергән мәгълүматларга караганда, 2015 елда язгы ташуга әзерләнү өчен барлыгы 860 миллион сум күләмендә акча тотылачак. Суүткәргеч торбалар сузу, аларны төзекләндерү һәм чистарту өчен барлыгы 321,4 миллион сум акча сарыф ителгән инде. Яр буйларын ныгытуга 289,9 миллион сум тотканнар. Гидротехник корылмаларны ремонтлауның исә 226,5 миллион сумга төшкәнлеге мәгълүм. | 24.03.2015 (полный текст новости)

  • 2015-03-25 04:36 Чебен тимәс чер итәр балалар үстерәбезмени?
    25.03.2015 Җәмгыять Хәзерге заманда зур проблема калкып чыкты: бу – балалар суициды. Ник күбәеп китте икән мондый хәлләр бүген? Элек Совет чорында булганмы алар? Бер яктан карасаң, бүген мондый хәл бөтенләй булырга тиеш түгел кебек. Ашау-эчүгә иркенлек, өс бөтен, сүз иреге муеннан, контрольдә тотучы оешмалары да юк, ә нәтиҗә – киресенчә. Ул балалар күбесе яхшы гаиләләрдән. Бәлки моның төп сере дә тормышка яраклашмаган «чебен тимәс чер итәр» дип атала торган,  авырлыкны, катырак сүзне күтәрә алмый торган балалар тәрбияләп үстерүдәдер? Ә бәлки моның тагын бер сере җәмгыятьнең начар булуында, начар үрнәк күрсәтүендәдер? Сораулар күп, җавап юк кебек. Әйе, совет заманында балаларның аңнарын хәрби-патриотик, рухи-патриотик юнәлешкә юнәлтүче оешмалар, түгәрәкләр, тимурчылар отрядлары күп һәм бу оешмаларның файдасы көн кебек ачык иде. Хәзер ничек тәрбия­ләнә соң балалар? Компьютер, чәчләрне үрә торгызырлык кинолар белән, наркотиклар, спиртлы эчемлекләр, порнография белән. «Әтәч сәясәте» белән генә тәрбия алып бару мөмкин түгел (минем эш кычкыру, ә анда таң атамы, атмыймы, минем эш түгел). Телевизор экраннарына яшь маркировкасын куеп кына котылып калырга тырыша чиновниклар. Алай гына булмый. Баланың психикасына үтергеч йогынты ясау­чы киноларны, тапшыруларны, гомумән, күрсәтүне тыярга кирәктер.   Икенчедән, балаларга беренче сыйныфтан ук психология дәресләре кертергә кирәк дип саныйм. Мәгариф өлкәсендә дә яңа законнар чыгып тора, аңлап та өлгереп булмый. Андый-мондый хәл булганда, укытучыны яисә ата-ананы гаеплиләр. Әйе, балалар өчен ата-ана да, укытучылар да җаваплы, тик илле процентка гына. Калган иллесе өчен система, җәмгыять җавап бирергә тиеш. Хәзерге законнар буенча, балаларга сүз әйтмә син, тырнак белән чиертмә.  Бала гаепле икән, тел белән әйткәнне аңламый икән, җәзасын да алырга тиеш. Болай барса, чебен тимәс чер итәрләр, эгоистлар, сүз күтәрми торган, шуңа унынчы катка менеп аска сикерә торган балалар үстерүебез мөмкинлеге күп тапкырларга арта. Укытучыларны үз вазифаларын башкарудан өзеп, прокуратура юлында гына йөртә башласак, педагогика институтларына керүче булмаска мөмкин. Болай да аларның дәрәҗәләре төште. Элек укытучы балалар өчен ата-анадан да югарырак, фәрештә кебек иде. Мәктәпләргә кереп ата башладылар бит инде. Кая бара бу дөнья? Хөрмәтле газета укучылар! Бу темага сезнең дә фикерләрегез бардыр,  тәрбия ысуллары тәкъдим итүчеләр булыр бәлки, әйдәгез, сөйләшик әле.   Фәндияр ГЫЙЛМАНОВ | (полный текст новости)

  • 2015-03-25 04:36 Рөстәм Миңнеханов Венера Ганиевага машина бүләк итте (ФОТО)
    25.03.2015 Мәдәният РСФСР һәм Татарстанның халык артисткасы Венера Ганиева шушы көннәрдә 60 яшьлек юбилеен бәйрәм итә. Бүген ул Хөкүмәт йортында Рөстәм Миңнеханов белән очрашты. Юбилярга сәламәтлек һәм иҗади уңышлар теләгәннән соң, автомобиль ачкычлары тапшырдылар. Чарада Мәдәният министры Айрат Сибагатуллин да бар иде. Рөстәм Миңнеханов юбилярга «Форд ЭкоСпорт» машинасы бүләк итте, дип хәбәр итә ТР Президенты матбугат хезмәте.                   Фото: ТР Президенты матбугат хезмәте. --- --- | 25.03.2015 (полный текст новости)

  • 2015-03-25 04:36 Татарстанның халык артисты Әлфия Галимова вафат
    25.03.2015 Мәдәният Бүген, 25 мартта, 93нче яшендә, Татарстанның халык артисты, җырчы Әлфия Әхәт кызы Галимова вафат булды. Әлфия Галимова 1950 елда Мәскәү консерваториясен тәмамлый һәм 1950 – 1963 елларда Татар опера театры солисты булып эшли башлый. 1964 – 65 елларда Казан музыка училищесында укыта, 1966 – 1986 елларда – Габдулла Тукай исемендәге Татар сдәүләт филармониясе солисты.   Татар музыка сәнгатендә Әлфия Галимова кабатланмас эз калдырган ьырчы. Аның Опера театрында башкарган кабатланмас Джульеттасы, нәзберек Снегурочка, соклангыч Виолетта партиясе. Ә татар композиторларының романсларын һәм җырларын, аеруча “Гөлҗамал”ны ничек гаҗәеп кимәлдә башкара ул!   Әлфия Әхәт кызы Галимова белән хушлашу иртәгә, 26 мартта 11 сәгать 30 минутта Казанның Фрунзе урамы 1нче йорт 88нче фатирында була. Мәрхүмәне Самосыр зыяратына җирләячәкләр.   Габдулла Тукай исемендәге Татар дәүләт филармониясе һәм "Матбугат.ру" мәрхүмәнең якыннарының тирән кайгысын уртаклаша.   --- --- | 25.03.2015 (полный текст новости)

  • 2015-03-24 11:26 Илназ Сафиуллин үз-үзен яндырган (ФОТО)
    24.03.2015 Шоу-бизнес Быел романтик җырчы Илназ Сафиуллинның иҗатына 10 ел. Юбилейга җырчы бик нык әзерләнә. Моңа бер дәлил – тиздән дөньяга чыгачак клибы. Клип “Рәхмәт” исемле җырга төшерелгән. Җырның сүзләрен дә, көен дә Илназ Сафиуллин үзе иҗат иткән. Алай  гына да түгел, җырның рус телендәнге варианты да бар. Әмма исеме генә башкачарак: “Прости”. Әлеге клип Казанның Губкин урамындагы йортларның түбәсендәге мәйданчыкта Илдар Юзеевның оныгы, клипмейкер Самат Юзеев командасы белән төшерелгән. Әйтергә кирәк, кайчандыр җырчы үзе дә Губкин урамында яшәгән. “Рәхмәт” клибының төшерү эшләре ярты елга сузылган. Илназга хас булганча, сюжет, декорацияләр, утлар куелышы - барысы да уйланып эшләнгән. – Ике телне дә үзләштергәч, татар һәм рус телендә дә җыр иҗат итәргә булдым. Моңа каршы килүче кеше булмас дип уйлыйм. “Рәхмәт” җыры тормыштан алынып иҗат ителде. Җырдагы “рәхмәт” сүзен һәркем үзенчә аңларга тиеш. Рәхмәт - ул бик символик сүз. Бу дөньяда булганың өчен рәхмәт дигән сүз генә түгел, ә нәкъ менә тормышның бер өлешен якын кешең белән бергә узып, бөтен авырлыкларны, шатлыкларны уртаклашу өчен рәхмәт дип әйтелә. Клипта хатын-кыз образы ачыла һәм ул бик матур бирелә. Әлеге рольне бүгенге көндә Казан театр училищесының II курсында укучы Виктория Назырова башкарды. Шул ук вакытта клипта “рәхмәт” сүзе гафу дигән мәгънәне дә ачып салачак. Хатын-кыз образында уйнаучының эреп юкка чыгуын да күрерсез. Моңа каршы җавап итеп клипның кульминациясендә үз-үземә бензин сибеп, яндырырга мәҗбүр булам. Бөтен клип буенча ике төп герой. Виктория һәм мин. Бик кызыклы, фәлсәфи һәм уйландырырга мәҗбүр итәрлек килеп чыкты. Чыннан да тормышыбыздагы күп нәрсә гүзәл затларыбыздан тора. Алар яныбызда булмаса, ялгызлыкны бик авыр кичерербез кебек. Менә шуны без клипта да күрсәтергә булдык. Барысының да серен ачып бетермим. Тамашачы клипны тиздән күрә алачак, – диде Илназ Сафиуллин Intertat.ru хәбәрчесенә.     1     2 Эльза ГАЗИЗОВА | 23.03.2015 (полный текст новости)

  • 2015-03-24 11:26 .tatar доменлы исемнәрен теркәү башланды
    24.03.2015 Интернет Бүгенгә 150 халыкара, Россия, республика компанияләре һәм шәхси затлар доменлы исемнәр булдыру турындагы заявка бирде. Бүген .tatar зонасында доменлы исемнәрне ачык теркәү башланды. Доменлы исемнәрне теркәү мөмкинлеге интернет-ресурс булдыру планнары .tatar. домены миссиясенә туры килгән барлык теләүчеләргә дә бирелгән. Доменлы исемне теркәү өчен аккредитацияләнгән теркәүчеләрнең берсенә мөрәҗәгать итәргә яки теркәү сайты аша якынча заявка бирү зарур. Бүгенгә 150 халыкара, Россия, республика компанияләре һәм шәхси затлар доменлы исемнәр булдыру турындагы заявка бирде, дип хәбәр итә ТР Мәгълүматлаштыру һәм элемтә министрлыгы матбугат хезмәте. | 23.03.2015 (полный текст новости)

  • 2015-03-24 11:26 Ваһапов фестивале тәкъдим итә - “Дуслык моңы: татар-башкорт йолдызлары”
    24.03.2015 Мәдәният Уникаль шоу: татар һәм башкорт эстрадасының 3 буын йолдызлары бер сәхнәдә, 11 апрель көнне Казанда! Язгы күтәренке кәеф, ике тугандаш халыкның күңелгә үтеп керерлек моңлы җырларын сезгә бүләк итәчәкләр: * Ришат Төхвәтуллин, * Нәзифә Кадыйрова, * Фәдис Ганиев, * Гөлназ Асаева, * Рөстәм Асаев, * Илһам Вәлиев, * Руслан Сәйфетдинов, * Фердинант Сәлахов, * Ярамир Низаметдинов, * Сирина Зәйнетдинова, * Алмаз Хәсәнов, * Рифат Шәрәфетдинов * һәм "Казан егетләре" төркеме! 11 апрель көнне 17:00да "Уникс" концертлар залында очрашырбыз!   БИЛЕТЛАР САТУДА:   Касса:8(843)2927006 Кассир.ру & Концерт.ру       | (полный текст новости)

  • 2015-03-24 11:26 Казанда “Музыкаль каймак” концерты булачак
    24.03.2015 Шоу-бизнес Телевизор экраннарыннан карап, радиодан тыңлап яратып өлгергән, тамашачылар фикере буенча “иң-иң”нәр исеменә лаек булган җырчыларның барысын да - “Музыкаль каймак” концертында күрә алачакбыз. Алар: Айгөл Рәхимова, Рамил Галимҗанов, Альбина Апанаева, Илдар Әхмәтов, Эльмира Сөләйманова, Руслан Кираметдинов, Ләйсән Гимаева, Ринат Рахматуллин, Ильмира Нәгыймова, Әлфинә Әзһәмова, Раяз Фасыйхов, Филүс Каһиров һәм башка бик күп танылган җырчылар. Яшь башкаручылар да булыр дип көтелә. Инде күңелгә кереп калган җырлар белән бергә өр-яңаларын да ишетеп булачак ул кичтә. Моңлы җырлар арасында күңел көрлеген саклап, күтәренке кәеф бүләк итәргә юморист Рәшит Сабиров киләчәк!   18 АПРЕЛЬ КӨННЕ 17:00 СӘГАТЬТӘ КАЗАННЫҢ ФИЛАРМОНИЯ КОНЦЕРТЛАР ЗАЛЫНДА   очрашканга кадәр!   ЙОЛДЫЗЛАР БЕЛӘН ТУЛЫ КОНЦЕРТ ХАЛЫНА СИН ДӘ КИЛ!   Билетлар алып калырга ашык:   «ФИЛАРМОНИЯ» кассасы: +7 (843) 277 18 22.   KASSIR.RU сайты яки (843)512-25-35 телефоны аша мөрәҗәгать итәргә мөмкин.   Шулай ук билетларны «Евросеть» челтәрләреннән һәм CONCERT.RU сайтыннан алырга мөмкин.   Билетларга заказ бирү өчен телефон: 240-84-84.   Белешмәләр өчен телефон: 297-43-77.   | (полный текст новости)

  • 2015-03-24 11:26 “Зина кылдыңмы? Беркемгә үпкәли алмыйсың”
    24.03.2015 Дин (“Туган авылым” мәчете имамы Илнар хәзрәт Зиннәтуллин белән әңгәмә) – Хатының яки ирең үлгәч, яңадан тормыш кору – бу хәләл җефетеңә хыянәт итү түгелме? – Дөньяда Аллаһ ризалыгы өчен дип яшәргә өйрәнергә кирәк. Без үзебезнең рәхәтлегебез өчен яшибез һәм шул нәрсә проблемалар тудыра да инде. Балалар дип яшибез. Берәүнең улы булган, ул гел улым, дип яшәгән. Бөтен әйбер аңа кала, ул нәсел дәвамчысы, дип уйлаган. Әмма уллары көннәрдән бер көнне асылынып үлә. Бу кешенең бөтен өметләре киселә, тормышы бетә. Гел үлгән малайлары турында гына уйлап йөри башлый. Хатынны яки ирне яратып яшисең, алар да сине калдырып иртәрәк үләргә мөмкин. Шулай булгач, Аллаһ ризалыгы өчен яшәргә кирәк.   Әбү Сәләмә р.г. белән Үммү Сәләмә бер-берсен бик нык яратучы пар була. Үммү Сәләмә иренә әйтә: “Син үлеп китсәң, мин бервакытта да кияүгә чыкмыйм, ялгыз калам. Сүз биримме?” – ди. Ире: “Алай дип сүз бирә күрмә. Мин алданрак үлеп китсәм, кияүгә чыгачагың турында сүз бир. Кияүгә чыгып, рәхәтләнеп, тулы канлы тормыш белән яшә”, – ди. Чыннан да, Әбү Сәләмә алданрак үлеп китә. Үммү Сәләмә р.г. Пәйгамбәребез г.с.гә кияүгә чыга. Яңадан тормышка чыгу хыянәт итү булса, Пәйгамбәребез г.с. дә өйләнмәс иде. Аның да яраткан хатыны Хәдичә р.г. вафат була. Пәйгамбәребез г.с. үзе генә кала. Ул хатыны  аннан 15 яшькә олырак та була әле. Пәйгамбәребез г.с. бик нык кайгыра, әмма барыбер өйләнә. Тик үлгән хатынын яратудан туктамый.     Тормыш дәвам итә дигән нәрсә бар. Ялгыз яшәгәнче, парлы яшәвең хәерлерәк. Пәйгамбәребез г.с. әйтә: “Әгәр дә берәр хатын-кызның ире үлеп китеп, ул кияүгә чыкмыйча балаларын иманлы итеп, үзе генә тәрбияли икән, бу хатын, һичшиксез, җәннәт иясе”, – ди.    Әни кеше бөтен мәхәббәтен балаларына бирә. Вафат булган әтиләре турында сөйләп, аларны әтиле дә итә ала. Әмма кияүгә чыкса, моны эшләп булмый, яңа ире бар чөнки. Бу ир балаларны ничек кабул итәр – билгесез. Балаларга артык игътибар да биреп булмый, ир көнләшергә мөмкин.    – Егет кызны алдап китсә, кызның рәнҗеше төшәме?   – Егет кызга әйтә: “Әйдә, якынлык кылабыз”, – ди. Күп очракта якынлык кылуның инициаторы булып егетләр тора, алар басым ясый. “Син курыкма, мин сиңа өйләнәм. Өйләнгәч якынлык кылабыз ни, хәзер ни, аерма нәрсәдә соң?” – ди. Кыз риза була. Якынлык кылалар. Әмма егет өйләнми: “Мин сине яратмыйм, без бер-беребезгә туры килмәгәнбез икән”, – ди. Кыз рәнҗи: “Ул мине алдалады”, – ди. Монда бернинди дә алдау юк. Алар икесе дә зина кылды. Егет тәкъдим итте, кыз риза булды. Икесе дә шайтан тарафыннан алдандылар, гөнаһка керделәр. Кыз мондый очракта: “Ниятләрең изге икән, әзрәк көтеп тор. Никах укыткач, барысы да булыр”, – дияргә , баш тартырга тиеш иде.   Зина кылалар. Кыз корсаклы килеш кала, егет китеп бара. “Минем бала түгел, миңа бала кирәкми, мин яшь әле”, – ди. Кыз рәнҗи. Монда да рәнҗеп мәгънә юк. Зина кылдыңмы? Зинадан балага уздың. Аллаһы Тәгалә зина кылганың өчен сине җәзалады. Бу проблемага үзең теләп бардың, хәзер хәл ит инде. Үпкә, рәнҗеш ул нахакка рәнҗетелсәң төшә. Әгәр никах укыткач, егет хатынын аерса, менә монда рәнҗергә була. Ир китеп бара, балаларын карамый. Элеккеге хатыны балаларын күрсәтми икән, ир дә рәнҗергә мөмкин. Иманлы итеп тәрбияләп тә игелек белән кайтармасалар, әти-әни балаларына рәнҗергә мөмкин. Балаларыңа тәрбия бирмәдең, алар янында эчтең-тарттың, сүгенеп йөрдең, иман сүзен өйрәтмәдең, Аллаһы Тәгаләне танытмадың, бары тик кеше алдарга гына өйрәттең һәм алар сине алдап ташлап китсәләр, монда да үзеңә генә үпкәләргә мөмкинсең.    – Кияүгә чыкмаган хатыннарга дин ничек карый?   – Сәбәптән тора: принципиаль рәвештә кияүгә чыкмау Ислам дине тарафыннан хупланмый. Кайбер кеше тиң парын таба алмый, чөнки үзе турында артык зур фикердә тора. Үзеңне башкалардан өстен кую – зур гөнаһ. Кайбер хатыннар ирләренә: “Сиңа кияүгә чыгып, бөтен гомеремне әрәм иттем”, – диләр. Мондый сүзләр хыянәт итүгә караганда да начаррак.   Бер кызның бер аягы булмый, кистергән. Моны сорап, күп кеше килә. Ул аларга “юк” дип җавап бирә. Ни өчен? Ул аларга җәфа булырга теләми. Мондый теләк әйбәт. Кайбер кешенең холкы начар була, башка кешеләрне рәнҗетмим, аларга авырлык китермим, дип ул өйләнми. Үзеңнең начар икәнеңне тану да әйбәт гадәт.   Теләсәң, яр табарга була. Аның өчен Аллаһы Тәгаләдән сорарга кирәк, лаеклы кеше¬ләрен бирер.   ГАБДЕРӘХИМ | (полный текст новости)

  • 2015-03-24 11:26 Саубул, аноним! Хәзер «Матбугат.ру»да үз исемең белән генә язып булачак
    24.03.2015 Интернет Бүгеннән “Матбугат.ру”да язмаларга комментарийларны бары тик “Вконтакте” аккаунтыннан гына калдырып була. Шуның белән “Матбугат.ру” сайты эшчәнлегенең бер чоры тәмамланды дисәң дә буладыр. Бу адым безгә авыр бирелде. Аңлыйбыз, яңа тәртип сайттагы активлыкны киметәчәк. “Без “Матбугат.ру”га коммент укырга гына керәбез”, - диючеләр шактый. Шул ук вакытта комментарийларга дәгъвалар, шалтыратулар, үпкәләр дә бик күп иде. “Зинһар, минем белән интервьюны “Матбугат.ру”га элә күрмә”, - дигән үтенечләрне даими ишетәбез. Фәлән кеше комментларны укып авыруга сабышты дигән сүзләр дә килеп ирешә (әле бу комментарийларның бик күбесе чистартып барылган килеш). “Якташыңны тап” бүлегендәге гайбәт комментарийларны чистартып бетерерлек түгел. Кайберләре буенча хәтта хокук саклау органнарына мөрәҗәгатьләр булгалады.   Гомумән, бу дәвер эчендә төрле хәлләр булды. Мәсәлән, бер үк кеше үз исеме белән геройны мактапмы-мактый, астарак шул ук кеше икенче исем белән геройны бетереп ата. Үз-үзләре белән сөйләшеп утыручыларны да күргән бар.    Хәзер комментларны бары тик үз исемең белән генә язып булачак. Әлбәттә, күпләрнең “геройлыгы” бераз сүреләчәк. Икенчеләр, гомумән, сайтка кермәс булыр. Өченчеләр анонимлыкны бетерүне сүз иреген кысу дип бәяләр. Ничек кенә булмасын, хәзер язмаларга комментарийларны һәм “Якташыңны тап”та постларны бары тик “Вконтакте” аккаунтыннан гына калдырып була. Бу – татарлар арасында иң популяр социаль челтәр. Әлбәттә, анда фейк аккаунт та ачарга мөмкин. Әмма монысы инде икенче мәсьәлә.   Инде “Матбугат.ру” укучыларына ике мөһим сүзебез бар.    Беренчедән, безнең белән булуыгыз, безнең сайтка керүегез өчен сезгә бик зур рәхмәт!   Икенчедән, үтенечебез шул – “Матбугат.ру”дагы активлыкны киметмик. Үз исемебез белән бер-беребезгә яла якмый, мыскыл итми генә констуктив рәвештә фикер алышыйк!    Зур хөрмәт белән, admin. --- --- | 24.03.2015 (полный текст новости)

  • 2015-03-23 10:33 Балалар нигә үз-үзен үтерә?
    23.03.2015 Җәмгыять Узган ел Татарстанда балалар арасында үз-үзенә кул салу очраклары кинәт артып киткән. 2014 елда андый яшүсмерләр саны 23кә җиткән. Бу 2013 ел белән чагыштырганда 35 процентка күбрәк. Бу турыда Татарстан Дәүләт Советының чираттагы утырышында республиканың балалар хокукларын яклау буенча вәкаләтле вәкиле Гүзәл Удачина хәбәр итте. Авылларда үз-үзенә кул салучы балалар арта   Җитәкче китергән мәгълүматларга караганда, узган ел Татарстанда үз-үзенә кул салган балалар саны 2013 ел белән чагыштырганда 6 очракка күбрәк теркәлгән.   - Суицид очраклары Казан һәм Чаллыда аеруча күп. Башкалада андый очраклар сигез булса, Чаллыда – биш. Бөгелмә районыныда – ике, Алексеевск, Баулы, Чүпрәле, Түбән Кама, Яңа Чишмә, Питрәч һәм Тукай районнарында берешәр бала үз-үзенә кул салды, - дип сөйләде Гүзәл Удачина.   Бактың исә, соңгы елларда авыл җирлегендә теркәлә торган суицид очраклары кинәт кенә артып киткән икән. Шәһәр балалары арасында әлеге күрсәткеч 10 мең балага 0,44 булса, авыл җирлегендә исә – 1,95.   - Үз-үзенә кул салган балаларның 15е мәктәптә укыган, 7се – башлангыч һәм урта һөнәри белем бирү учреждениеләрендә белем алган. Бары тик бер генә бала беркая да эшләмәгән һәм укымаган, - дип дәвам итте сүзен Гүзәл ханым.   Алимент түлиселәре килми   Гомумән алганда, 2014 елда Татарстанның балалар хокукларын яклау буенча вәкил исеменә барлыгы 1,2 мең мөрәҗәгать килеп ирешкән. Аеруча актуаль мәсьәлә булып һаман да балаларның торакка хокуклары бозылу белән бәйле проблема санала.   - Кагыйдә буларак, һәр өченче мөрәҗәгать шул хакта. Торак белән бәйле проблемаларның 17 проценты ата-ананың аерылышуына бәйле рәвештә килеп чыга. Алар махсус теркәүдән төшерелә яки инде тору урыныннан законсыз рәвештә чыгарыла. Ятим һәм ата-ана игътибарыннан мәхрүм калган балалар да торак белән бәйле проблемалар белән шактый еш очраша, - дип дәвам итте сүзен вәкил.   Балалар өчен алимент түләмәү белән бәйле проблема шулай ук көн үзәгендә. Гүзәл Удачина сүзләренә караганда, әлеге мәсьәлә белән мөрәҗәгать итүче аналар артканнан-арта.   - Әлеге аналарга балаларын берьялгызлары гына үстерү шактый авыр. Ә аларның әтиләре исә еллар буе алимент түләми. Әлеге затларның балаларына булган бурычлары шактый зур. Бу эшкә суд приставларының тиешле игътибар бирмәвен ассызыклап үтәр идем, - дип белдерде бала хокуклары буенча вәкил. Рәмзия ЗАКИРОВА | 20.03.2015 (полный текст новости)

  • 2015-03-23 10:33 “Син бит – хатын-кыз, балаларың кайда?”
    23.03.2015 Җәмгыять Казан шәһәрендәге 2 нче тикшерү изоляторына җинаять кылган, әмма әлегә хөкем карары чыгарылмаган кешеләрне китерәләр. Алар арасында төрлесе бар: ирләр дә, хатын-кызлар да, берничә тапкыр җинаять кылганнары да, тәүге тапкыр хаталанучылар да... Бүген анда 800дән артык кеше тотыла. Һәр көн саен 15-20 кеше китерәләр. Күңелем – эш коралы Һәр килгән яңа кеше белән беренче көннәрдә үк психолог­лар эшли. Эчке хезмәт майоры, психология лабораториясе җи­тәкчесе Гөлназ Фәтхуллина сүз­ләренә караганда, шунсыз булмый да. “Җинаять кылуда шик­ләнелгән кешеләр безгә килеп эләккәндә төрле халәттә була. Кем өчендер бу инде гадәти күренеш булса, беренче тапкыр эләгүчеләр бу вакыйганы авыр кичерә. Андыйлар янына барып ярдәм күрсәтергә туры килә, – ди Гөлназ. – Бирегә килеп эләккән кешеләр белән ун көн эчендә аралашып чыгабыз. Алар белән психологик тест үткәрәбез. Шу­ның нәтиҗәсенә карап аларны күзәтү астына алабыз. Бер дә хөкем ителмәгән кешеләр белән берничә тапкыр суд алдына басучылар аерым тотыла. Үзебезчә, яңа гына килеп эләккән кешене төрмә мохитеннән ераграк тотмакчы булабыз. Хөкем карары буенча билгеләнгән вакытын биредә тутырып чыгып, яхшы юлга басучылар да күп. Кай­берәүләр суд карарын көтеп ике ай гына утырса, биредә еллар буе утыручылар да бар икән. “Ул-бу килеп чыкмасын өчен, үзе­безнең хезмәткәрләргә дә психолог ярдәме кирәк. Гади кешеләр белән эшләмибез бит”.   Ирләргә караганда хатын-кызлар белән эшләве җиңел икән. Алар сөйләшергә ярата. Би­­редә ялгыз калгач, кем бе­ләндер аралашасылары килә. Ә менә ирләр белән уртак тел табуы җиңел түгел. Күп еллар дәвамында эшли торгач, Гөлназ ханым җинаять кылучыларны бер күрүдә үк бәяләргә өйрәнгән. Аларның бүлмәгә ничек итеп атлап керүләре, үз-үзләрен тотуларыннан, карашыннан ук кем икәнлеген чамаларга була, ди ул. “Мин кешенең күңелен тоям. Аларны ачып бирергә кирәк. Күңелем – минем төп эш коралым. Тоткыннар белән аралашып аның холкын, нәрсәгә мохтаҗ, нинди эшләр кылырга мөм­кин­леген әйтәбез. Беренче мәртәбә эләгүчеләр белән икенче, өченче тапкыр килүчеләр аерылып тора”.   Берүзенә – 6 пар аяк киеме   Без килгәндә хатын-кызлар бүлегендә тикшерү бара иде. Һәркайсы үз сумкалары белән чыгып басып, кием-салымнарын күрсәтә. Камераларда 5-6 кеше. Бер ханым 6 пар аяк киеме белән килгән. Берсе кышкы, берсе көзге, җәйгеләре дә бар. Хатын-кыз монда да хатын-кыз булып кала. Әмма төрмә тормышының аларга ныграк йогынты ясаганын әйтеп торуның да кирәге юктыр. Кайберләре бирегә килеп эләгү белән якыннарыннан, туганнарыннан колак кага. Бу инде аларның тормышын икеләтә кыен хәлдә калдыра. Әнә бер хатынны бала тудыру вакыты җиткәндә алып килгән­нәр. Аларга аерым бүлмә бирә­ләр икән. Вакыты җиткәч, бу хатыннарны күзәтү астында бала табу йортына озаталар. Аннары кабат бирегә әйләнеп кайталар. Кайчак бер бүлмәдә ике әни бергә яши икән. “Баланы анадан аеру юк. Андыйларны үзендә махсус бакча яки балалар йорты булган төрмәгә җибәрәләр. Әни­ләре срогын тутырганчы, алар да төрмәдә тора”, – ди Гөлназ Фәт­хуллина.   Минем гаебем юк   Марина ханымга 52 яшь. Биредә әле беренче генә көн. Югары белемле, икътисадчы. Әмма үз һөнәре буенча эшлә­мәгән. Аңа 15 яшь булганда әтисе, тагын 10 елдан әнисе үлеп китә. “Әти-әниемнең гомердә кыңгыр эш кылганнары булмады. Әти – укытучы, партия кешесе иде. Туганнарым белән дә беркайчан ачуланышканым булмады. Хәзер дә араларыбыз әйбәт. Ирем белән күптән аерылыштык. 35 яшьлек улымның үз гаиләсе бар инде. Ул да мине кире какмый”, – дип сөйли Марина. Хатын бирегә кеше алдалаганга килеп эләккән. Суд карары да билгеле. Әмма ханым моның белән риза түгел. “Гаебемне танымыйм. Бу эшкә минем катнашым юк. Мин риза түгел. Яңадан апелляциягә бирәм, – ди ул. – Нык борчылып, нервыларым какшады. Шунлыктан калкансыман биземне алдырырга туры килде. Ә хәзер гормоннарсыз тора алмыйм. Гел дару кирәк”.   Вакытында аерылган булсам...   Карап торышка Наташага 36 яшь биреп булмый. Шактый олы күренә үзе. Хәмер аны әнә шундый хәлгә җиткергән. “Мин бит болай ук булыр дип уйламаган идем, – дип, Наташа елап ук җибәрде. – Иремнең рәтләп эш­ләгәне булмады. Ике кызыбыз үсеп килә. Олысына – 15, кече­се­нә кичә генә 11 яшь тулды. Үзем балалар йортында үстем, инде сабыйларымны да шундый язмыш көтәме? Кече кызымны мине кулга алуга ук ятимнәр йортына җибәргәннәр. Олысын туганнарым алып киткән. Ирем минем аркада хастаханәдә ята, инвалид калдырдым мин аны. Ул көнне гадәттәгечә бераз салып алдык. Эчкәч, бөтен борчуларым искә төшә минем. Күңелемдә йөрткән ачу кабат калкып чыга. Коммуналь хезмәтләр өчен түләмәгәнгә бездә утны өзгәннәр иде. Ачудан кулымдагы пычак белән төртеп алдым. Караңгы иде. Ул зарланмады, без йокларга яттык. Икенче көнне мин иртән эшкә киттем. Ирем уянып,  авыртам дигәч, олы кызым “ашыгыч ярдәм” чакырткан. Баксаң, бөеренә зыян килгән икән. Бер яктагысын кисеп ташлаганнар”, – дип сөйли хатын.   Наташаны ана хокукларыннан да мәхрүм итмәкчеләр. Моңа кадәр ике тапкыр хөкем ителсә дә, төрмәгә үк барып җитмәгән. Беренче тапкыр штраф белән котылган, икенче юлы шартлы рә­вештә ирегеннән мәхрүм иткән­нәр. “Әтиебез бик иртә үлеп киткән. Шуннан соң әнинең нер­вылары какшап, башына зыян кил­гән. Безне – биш сабыйны төрле балалар йортларына озат­каннар. Миңа ул вакытта 3 яшь булган. Еллар узгач, биш туган Ка­занның бер балалар йортында очраштык. Әти-әнидән калган фатирларны тигез итеп бүлдек. Миңа һәм сеңлемә ике бүлмәлесе эләкте. Тик ул миңа әйтеп тормыйча, аны сатты да кияүгә чыкты. Мин исә урамда калдым. Кияүгә чыккач, ике кызыбыз туды. Әмма ирем белән кешечә яши алмадык. Эчкән саен өйдә тавыш чыга. Күпме генә тырышсам да, хәмердән котыла алмадым. Менә шуның аркасында бирегә эләктем дә инде, – ди ул. – Ирем белән яшәү авыр булды. Веналарымны берничә тапкыр кистем, бишенче каттан да сикереп карадым. Әмма исән калдым. Күпме үләм дисәм дә – коткарып калалар. Димәк, мин кемгәдер кирәк әле. Шуңа күрә хәзер андый уйларым юк. Балаларым хакына яшисем килә. Ирем алдында гаеплемен. Вакытында аерылып киткән булсам – мондый хәлгә калмас идем. Балаларым да минем язмышны кабатлый бит”.   Монда ярамый бит   Аиданың үз-үзен тотышы ук башкача. Ачылып сөйләшә, кайчак шаярткалап та ала. Кыз наркоман икән. “Әтиебез күптән үлде. Әни исән-сау, дүрт яшьлек улымны да ул карый хәзер. Бергә яши торган кешем бар иде, хәзер аерылыштык инде. Мине кулга алдылар бит, – ди 26 яшьлек татар кызы. – Күптән түгел 30 яшьлек бертуган апам ВИЧтан үлеп китте. Вакытында дәваланмады. Ул да  наркоман иде. Апам үл­гәч, аның даруларын эчә башладым. Иммунитетым начар. Хәл юк. Даруны байтактан эчтем. Монда кан анализы биргән идем, нә­тиҗәләре билгеле түгел, бәлки чирем беткәндер, дигән өмет бар үзе”.   Балага узгач, Аида наркотик­ларсыз яшәп караган. Үзе әйтүен­чә, ике елдан артык агу кулланмыйча көн күргән. Тик начар гадәте тагын “баш калкыткан”. “Ансыз яшәп булмый. Бөтен төрлесен татып карадым. Үләр хәлгә җиткәч, табибларга барып егылдым. 2012 елда мине исәпкә куйдылар. Ниндидер дарулар эчәргә дип тә әйткәннәр иде. Гепатит та бар миндә. Бер тапкыр хөкемгә тартканнар иде. Ул вакыт төрмәгә кадәр барып җит­мәдем. Бу юлы ике елга утыртачаклар. Гаебемне таныйм”, – ди ул. Тик яшь ханымның сөй­лә­шүендә дә, күзләрендә дә бернинди үкенү, кылган гамәле өчен оялу хисләре сизелмәде, баласын да искә төшермәде...   ...Тимер рәшәткә артына эләк­кән әлеге ханымнар белән аралашкач, алар түгел, күбрәк иректә калган балалары, әти-әниләре, туганнары кызганыч булды. Язмыштан узмыш юк, дибез. Ә биредәге кешеләр белән очрашкач, язмышларны үзебез язабыз түгелме, дигән уйларга да урын табыла... Гөлгенә ШИҺАПОВА 39 | 20.03.2015 (полный текст новости)

  • 2015-03-23 10:33 “Колхозник” тамгасы шәһәр кешесенә дә тагыла
    23.03.2015 Җәмгыять Зәвыксыз, ямьсез киенгән кешегә гадәттә “колхозник” тамгасы сугыла, авыл кешесенә генә түгел, киенә белмәүче шәһәрнекенә дә тагыла бу кушамат... Беркөнне Беренче каналдагы “Голос. Дети” тапшыруы карап, балаларның сәләтләренә сокланып утырам. Шунда миллионлаган тамашачылар каршында күлмәктән һәм ...кроссовкидан җырлаган кыз баланы күреп, җыр тыңлау гамем җуелды. Ни дип аңларга моны? Зәвык дигән нәрсә кайда? Бу бит зур проект, шоу-программа! Клубта эшләгәндә авыл сәхнәсенә кроссовки киеп чыккан кыз бала күрмәдем мин. Колхозда эшләп, тере акча күрмәгән ата-ана, бурычка булса да акча табып, баласының өс киеменә туры килгән аяк киеме алып кигезә иде. Әллә җырлау гына сәнгатьме, матур киенә белү дә үзенә бер сәнгать ләбаса! Юккамыни, зәвык белән киенүне илкүләм хәл итү дәрәҗәсенә күтәреп, “Модный приговор” ише телетапшырулар әзерлиләр. Ә шул ук вакытта, зур сәхнә тирәсендә, сәнгать үзәгендә кайнаучылар, гади генә нәрсәләрне аңламыйчамы, әллә аңлапмы – үтәмиләр. Спорт мәйданчыгы белән сәхнәне бутамасыннар инде, кем әйткәндәй, колхозник булмаган башлары белән! Ун минутлык чыгышка яратып кигән кроссовкидан аерылып торып буладыр бит?! Зәвыкны бернигә санамаган кеше кызганыч та соң! Әллә ни тырышлык та таләп ителми югыйсә, бары тирә-яктагыларны һәм үзеңне хөрмәт итеп, урынына күрә киемен сайлый белергә генә кирәк. Артык чыгым тотмыйча, гади киемнәр киеп тә зәвык сакларга мөмкин ләбаса.   Авыл җирендә дә үтә нечкә зәвык белән киенүчеләр була, әмма алар, ни кызганыч, “ак карга” кебек күренәләр. Пончо дигән кием модага кергән елларда минем дә бик тә киясем килгән иде шуны, ләкин “ак карга” булудан тайчындым. Хәер, миңа килешмәс тә иде. Раушания Шәяхмәтова язгандай, минем кебек “кырыклы такталар”га пончо атлаган саен, уңга-сулга бәргәләнеп, килбәтсез кыяфәт ясар иде. Үз гәүдәң төзелешенә туры килгән киемнәр генә матур, ыспай күренә шул. Тик барыбер авыл кешеләре, шәһәрнекеләрдән аермалы буларак, киясе килгән киемнәрен кия алмыйлар. Бервакыт ике яктан пампушкалары асылынып торган соңгы модалы чәшке бүрек алып кидем. Кибеттә чират торган арада да өлкән яшьтәге апалар минем пампушкаларымны әллә ничә кат: “Бу нәрсә? Үзең тактыңмы?” – дип тоткаладылар. Өч көн пампушкалар тоттыртып “ләззәтләндергәч”, дүртенче көндә эчкә тыгып кидем. Аннан: “Кая теге матур йомры нәрсәләре, кисеп алдыңмыни?” – дип аптыраттылар. Шуннан соң, чынлап та, кисеп алдым – бүтәнчә мөмкин түгел иде...   Шәһәр урамнарында, мода артыннан куам дип, киресенчә, зәвык югалтучылар да, иң кадерле нәрсә – сәламәтлекләрен аямаучылар да күп. Зәһәр салкын беркөнне районга баргач, шофер егет белән машинада кызның эштән чыкканын көтәбез. Тәрәзәдән үткән-сүткәнне карап утырам. Ерактан килүче соңгы модалы киенгән бер кызга игътибар итми мөмкин түгел: әйтерсең, җилкенеп яшьлек үзе килә! Күңелне куаныч биләде! Якынлаша торгач, кызның нечкә үкчәле нәфис итекләреннән өстәрәк, капрон колготки аша, йомры тез башлары, кыска итәктән матур бот тарафлары, кендек турыннан курткасы, ялан баш булуы яхшы шәйләнде. Ул якынлашкан саен күңел кителә барды: “И-и, чибәркәй, дистә елдан җылы көндә дә мамык шәлгә төренеп йөрүче чирләшкә буласың бит болай”, – дигән уй басты. Шоферымның да күзе шунда икәнен чамалап, өйләнмәгән егет янында яшьләрчә сүз әйтергә кирәк таптым: “Чибәр кыз!” – дидем күз кысып, янәсе, әллә кая карап йөрмә. Егет күз кырые белән тагын бер кат карап алды да: “Без мозга!” – диде...   Шулай шул, зәвык белән, мода белән киенү өчен урынын һәм вакытын исәпкә алырга кирәк. Аннан без, урта яшьләрдәге хатыннар да, яшәрәсе килепме, яшьләрчә киенәбез кайчак. Яшьне дә исәпкә алып киенергә кирәк шул. Урта яшьтәге шактый юан хатыннарның шорты кигәненә, сыланып торган джинсы-футболкалары аша май катламнарын санарга мөмкинлек бирүләренә сәерсенеп карыйм. Матурлык белән зәвык икесе бергә туры килгәндә генә чын мәгънәсендәге гүзәллек туа шул. Шунысын да язмый мөмкин түгел: кайчак киноларда күз явын алырлык чибәр артистлар тискәре роль уйныйлар һәм шуның белән киемнәренең дә, үзләренең дә матурлыклары күренми үк башлый. Шуннан әйтеп кара тышкы матурлыкка эчке матурлыкның бер катнашы юк дип. Һәр нәрсәдә гармония бар шул.   Чәшке туннардан, биек үкчәле итек-туфлиләрдән кәс-кәс атлап шәһәр хатыннары, шул хатыннар янында тел-теш тидермәслек киемдә ирләр ялларда авылга кайтып төшәләр. Ыгы-зыгылы таш каладан арынганга сөенепме, әллә купшылыктан туепмы, ата-бабадан калган иң иске, ямаулы киемнәрне киеп (каян табалар диген!) урамга чыгалар. Кышын кар көрәгән булып, җәй көне капка төбе себергәндәй итеп, әллә кайчан күрмәгән таныш-белешләрен очратып, бөтен кеше үтеп-сүтеп йөри торган урам уртасында, бакча карачкысына кигезәрдәй шул киемнәре белән “урам күрке” булып, әллә ни вакыт басып торалар. Без, авыл кешеләре, гомерлек “колхозник” тамгасы сугылса да, кибеткә чыкканда да кадергә кия торган киемнәребезне киябез. Бу тәртипкә әби-бабайларның да күпчелеге буйсына. Берничә ел элек шәһәрдән күченеп кайткан хатынның һәр ишек төбендә диярлек була торган тапталган дежур башмак белән ел әйләнәсендә кибет, почта ише җирләргә килүен һич аңлый алмыйм. Әллә соң “ярамаган тагын авылда” диюме бу?!   Зәвык сүзенә сүзлектә нинди аңлатма бирелгән икән дип карадым. “Зәвык – матурлыкны, гүзәллекне тоя белү, әйберләргә эстетик бәя бирә белү сәләте; ләззәт, рухи рәхәтлек, кәеф, хозур” диелгән. Әйе, “Голос. Дети” тапшыруындагы балаларның киенү рәвешен дә дөрес тәнкыйтьлим икән. Чынлап та, музыка дигән бөек сәнгатьне тоемлаган кеше ничек зәвыкны тоя белми икән ул? Ә бит шуны күргәч, рухи рәхәтлек җуела. Әллә соң мин искечә – авылча уйлыйммы? Заманча тамашачылар зәвыгы шулай булып, әллә талант ияләре шуңа яраклашалармы?  Гүзәл ГАЛЛӘМОВА 9 | (полный текст новости)

  • 2015-03-23 10:33 Казан гаиләсендә унынчы бала туган
    23.03.2015 Җәмгыять Леонид һәм Раиса Верниковскийлар Казанның Идел буе районындагы ГХАТ бүлегендә унынчы балалары тууын теркәгәннәр. Әлеге гаилә 6 ир һәм 3 кыз бала тәрбияли. Яңа туган кызчыкка Надежда исемен кушканнар. Казанның ГХАТ идарәсе хәбәр иткәнчә, Леонид Казанда туган. Булачак тормыш иптәше белән ул Саранск шәһәрендә дусларына кунакка баргач очраша. Гаилә башлыгы Казан компрессор заводы карамагындагы 9-нчы номерлы һөнәри техник училищены тәмамлап, “слесарь” белгечлеген үзләштереп чыга. Раиса - һөнәре буенча “математика һәм информатика укытучысы”. 1997 елның 22 июнендә яшь пар өйләнешә һәм Казанда яшәп кала. Гаилә башлыгы менә инде 20 ел тирәсе Казан компрессор заводында һәм трамвай депосында слесарь булып эшли. Аның тормыш иптәше моңа кадәр 99-нчы номерлы урта мәктәптә укыткан, хәзер исә гаиләдә балалар тәрбияли.   Нәни кызчык Надя зур гаиләдә туу белән бик бәхетле. Олы балалары Сережага 15 яшь, ул мәктәптә укый, буш вакытларында волейбол уйный, чаңгыда йөри. 14 яшьлек Андрей теннис, волейбол белән шөгыльләнә, тимераякта шуа. 12 яшьлек Татьяна һәм 10 яшьлек Суламита сәнгать мәктәбендә музыка белән шөгыльләнәләр. 9 яшьлек Эдуард шахмат уены белән мавыга. 7 яшьлек Максим киләсе уку елында мәктәпкә барырга әзерләнә. 4 яшьлек Кирилл балалар бакчасына йөри, бик тырышып шигырьләр сөйләргә өйрәнә. 5 яшьлек Алексей һәм 2 яшьлек Ангелина әниләре янында өйдә торалар.   Исегезгә төшерәбез, 2014 елда Казан шәһәре демографик үсеш буенча рекорд куйды. Бер ел эчендә 22949 сабый туу очрагы теркәлде.  | 20.03.2015 (полный текст новости)

  • 2015-03-23 10:33 Әлфия Айдарская: “Бер чәй кашыгы шикәр комын ипигә алмаштыра идем”
    23.03.2015 Җәмгыять Тынгысыз йөрәкле, ару-талуны белмәгән Әлфия апа Айдарская һәрвакыт каядыр ашыгыр, ниндидер эш белән мәшгуль булыр. Ике айдан 90 яше тула, дип уйламассың да. Югыйсә, тормышның ачысын-төчесен күп татыган ул. Әлфия апа әти-әниле килеш әбисе-белән бабасында, Бишбалтада  үсә. Ул вакытта әнисе - танылган артист һәм композитор Сара Садыйкова белән әтисе - режиссе, артист Газиз Айдарский Мәскәүдә яшиләр.  Әлфиягә 8 яшь тулганда әтисе туберкулездан үлеп китә.  Шуннан соң әнисе аны үзе белән гастрольләргә йөртә башлый.  Бервакыт Уфага баргач, Әлфиянең урамда бер белдерүгә күзе төшә. Ленинградтагы хореография училищесына балалар җыялар икән. Ун яшьлек кыз бинага башкаларга  ияреп керә дә, үз сәләтен күрсәтә. Жюрида утырган  танылган бию остасы Фәйзи Гаскәров Әлфияне шунда ук сайлап ала. Тик ана кеше генә моңа сөенми, чөнки бердәнбер баласын ерак чит җирләргә җибәрәсе килми аның. Тик кыз үзенекен итә. Ә каникулда килеп  Әлфиясенең “Сказка о царе Салтане” спектаклендә Белочка партиясен караганнан соң Сара  апа кызының уңышына шатланып  туя алмый. Тик яшь биючеләргә тыныч кына укып бетерергә насыйп булмый... Алар алтынчы сыйныфны тәмамлап, имтиханнар биреп йөргән чакта, Левитан тавышы уята кызларны... Илдә сугыш башлана.  Левитанның  “Наше дело правое,  враг будет разбит, победа будет за нами!” дигән сүзләре сугыш тәмамланганчы бу үсмерләрнең колагында яңгырый.   Бервакыт  Әлфия тулай торакта кизү торганда,  таң атканчы тәрәзә төбендә китап укып утыра. Шунда иртәнге тынлыкны бозып һава тревогасы яңгырый. Ул арада  балаларның барысын да бомбадан саклану убежищеларына озаталар. Укуларын тәмамларга бер ел калгач, укучыларны туган якларына кайтарып җибәрәләр. Ленинград училищесын Пермь шәһәренә эвакуациялиләр.   Сара апа кызын Казанга алып кайта. Сугыш башлангач, аны 1939 елда бүләк ителгән фатирыннан да  чыгарып җибәрәләр. Карл Маркс урамында бер кечкенә бүлмәдә өчәүләп яши башлыйлар  ( өченчесе – бабасы ягыннан туганнары, ул дөм  сукыр апа була). Ягылмый торган бүлмәдә интегүләрне әйтеп кенә аңлатып буламы соң?   Кышын өсләренә пальто, аякларына итек киеп йоклыйлар.     - Көнгә бер стакан су эчеп яшәгән чаклар да булды, - дип искә ала ул елларны Әлфия апа.     Кыз, сугыш чорында биеп йөреп булмас, дип, 543 нче хәрби заводка  үлчәүче булып эшкә урнаша.  Анда  700 грамм ипи өчен өчәр сменада, тәүлегенә уникешәр сәгать эшлиләр. Транспортта йөрергә акча булмау сәбәпле,  Карл Маркс урамыннан Киров районындагы Бишбалта бистәсенә кадәр трамвай юлы буйлап җәяүләп йөгерә. Ул чагында баласы булмаганнарга налог түләтеп тә теңкәләренә тияләр. Әлфиягә аны 16 яшеннән түләргә туры килә. Киемнәрен иптәш кызлары белән алыштырып кияләр. Бервакыт үзләренә кунаклар килгәч, Сара апа кызын шикәр карточкасын биреп кибеткә җибәрә. Ә анда  шикәр булмагач, шоколад ала Әлфия. Үзенең  шоколад ашыйсы килсә дә, кайтканда башка кибеткә кереп аны шикәргә алыштыра.   1942 елда Әлфияне Муса Җәлил исемендәге опера театрына балет биючесе итеп эшкә чакыралар. Госпитальләргә барып концертлар куюда алар башлап йөри. Аны тамашачы да таный башлый. Репетицияләрдән соң, Бауман урамындагы балык кибетенә чабалар, кибетчеләр танып аңа әҗәткә балык биреп җибәрәләр. Әлфия аларны базарда бераз арттырып сата да, өйләренә башка азык-төлек алып кайта. Кайберләре биюче кызга талонсыз да ипи биреп кайтаралар.   1943 елда укуын дәвам итәр өчен Әлфияне Пермьгә чакыртып алалар. Биш көн буе  ачлы-туклы  килеш пароходта бара кыз. Үзенең икмәк карточкасын онытуы аркасында, бер ай буе тагын иписез яши.  Тулай торак янында үзенә бирелгән бер чәй кашыгы шикәр комын ипи кисәгенә алыштыра...   Училищеда  дуэт  биюе дәресендә аларны театрдан килгән артистлар өйрәтә. Укучылар үзләренең паегын  партнерларына бирергә тиеш була. Ә аларның ач калуына берәүнең дә исе китми. Сугыш чорында үзенең тук чагын хәтерләмәсә дә,  т җиңүгә ышаныч  яшәтә  Әлфияне.   Укуын тәмамлагач, Әлфия Айдарская Муса Җәлил исемендәге татар дәүләт опера һәм балет театрында эшли башлый. Адамның “Жизель” балетында  Мирта, Җиһановның “Зөһрә” сендә – Җамал, Чайковскийның “ Лебединое озеро” сында –  Одетта – Одилия  һәм башка күп кенә партияләрне бии. Камал театрында  “Хуҗа Насретдин” спектаклендә көнчыгыш халыклары биюен биергә дә насыйп була.     Сугыш тәмамланганда Әлфия Айдарскаяга 20 яшь тула. Ул  “Бөек Ватан сугышында фидакарь хезмәте өчен” дигән медаль белән бүләкләнә.  Әмма театрда эшләгән чакта аңа  мактаулы исем бирү турында гына уйламыйлар.   Әлфия апа виолончел остасы Всеволод Грекуловка кияүгә чыга, Ростислав исемле улларын үстерәләр. Анысы да театрда барабанчы булып эшли. Ни кызганыч, ире - 1985 елны, улы 2002 елның 22 сентябрендә якты дөньядан китеп баралар. Оныгы Оля бүгенге көндә Санкт-Петербургта яши.   Әлфия апа театрдан киткәч, сәнгать мәктәбендә, музыка һәм театр училище- ларында ритмика, хореография дәресләре укыта. Аннары машинкада басу курсларын тәмамлап, республика тире-венеорология  авырулары диспансерында эшләгәндә, “Коммунистик хезмәт ударнигы” дигән мактаулы исемгә лаек була.   Ул эшсез утыра алмый торган хезмәт сөючән кеше. Кызында бу сыйфатларны Сара апа тәрбияләгән, күрәсең.  Әлфия апа әнисе турында “Сагыналар сине якын дуслар”, “Память сердца”  дигән китаплар һәм аның ноталы җырларыннан торган ике җыентыгын чыгаруда үзеннән зур өлеш кертте. Шулай ук әтисе Газиз Айдарскийга багышланган  альбом да аның тырышлыгы белән дөнья күрде. Әлфия апа әнисенең шигырьләрен рус теленә дә тәрҗемә итә. Ул  Сара Садыйкованың 4 нче татар гимназиясендәге музеен  карап тота. Яшел Үзән районының Күгеш мәктәбендә Газиз Айдарский музее да  аның булышлыгы белән ачылган.  Ә хәзер әлеге  мәктәпкә аның исемен бирү өчен янып йөри Әлфия Айдарская.   Люция ХӘБИБУЛЛИНА | (полный текст новости)

  • 2015-03-23 10:33 Казанда иң лаеклы «Татар кызы» белән «Татар егетен» сайлаячаклар
    23.03.2015 Милләт Бүген Г. Камал исемендәге Татар дәүләт академия театрында «Татар кызы-2015″ һәм «Татар егете -2015″ Казан шәһәре бәйгесенең финалы узачак. Бәйгедә югары сыйныф укучылары татар телен, милли гореф-гадәтләрне, татар халкының тарихын һәм сәнгатен белүдәкөч сынашачак. Анда җиде егет һәм җиде кыз катнашачак. «Татар-информ» хәбәр итүенчә, бәйгедә кызлар арасында "Сылу кыз-2015", "Уңган кыз-2015", "Сөйкемле кыз-2015", "Ягымлы кыз-2015", "Зирәк кыз-2015", "Зыялы кыз-2015" һәм егетләр арасында "Баһадир егет-2015", "Зыялы егет-2015", "Оста егет-2015", "Җитез егет-2015", "Уңган егет-2015", "Ватанпәрвәр-2015" номинацияләрендә җиңүчеләр билгеләнәчәк.   «Татар кызы» бәйгесе узган елны беренче тапкыр Русия күләмендә узды. Башкортстаннан Алинә Гыйззәтуллина 20 кыз арасыннан бу бәйгедә җиңеп чыкты.   Фотода: Алинә Гыйззәтуллина --- --- | 23.03.2015 (полный текст новости)

  • 2015-03-22 06:55 Сөенче (ХИКӘЯ)
    22.03.2015 Ир белән хатын Җәмиләсенең, йортын-балаларын калдырып, алдан барып ятасы килмәсә дә, Надир корсагы иягенә җиткән хатынының тулгагы башланганны көтмәде, йөк машинасының кабинасына чак сыйдырып, аны район үзәгендә урнашкан хастаханәгә алып китте. Бу арада биле борчыганга да зарланып алды хатыны. Ярый, машина үз кулында, анысы әйбәт. Шулай да, баланың кайчан туганын минуты-сәгатенә хәтле алдан белеп булмый. Әллә бүген, әллә иртәгә. Биш минутка соңга калуга караганда, ун минутка алдан бару хәерле. Юлларны кар баса башласа да, тиз генә ачмыйлар. Аннары, хатыны күпме тукып торса да, Надирның да әзрәк, аның юклыгыннан файдаланып, иркенләп “сыйланып” аласы килә. Шундый бит инде бу хатын-кызлар, гел алар теләгәнчә булсын. Авызга әз генә капсаң да, чәрелди башлыйлар.    Җәмиләсе бүген аеруча бәйләнчек. Юл буена: “Надир, эчә күрмә берүк, кеше булсаң, эчә күрмә генә”, – дип бертуктаусыз тукып барды. Иренең, ярар, ярар, дип баш кагуына да бик ышанмады кебек. Әз генә тынып тора да, тагын үзенекен сөйли: “Надиркаем, ике малай синең өстә кала. Алар хакына эчә күрмә, зинһар”, – дип тагын үзенекен башлый. Надирның хәтта вакыты белән ачуы да кабарды. Тик авырлы хатыны белән бәйләнешәсе килмәде, телен тешләде: “Бу хатыннарны да әйтер идем инде!”. Сүзне икенчегә борыр өчен генә булса да, әйтеп куйды: “Әй суыклыгы быел кышның!”   Юлның ватык-бозык җирләрендә машинасын бик сикертмәскә тырышып, җай гына бара торгач, хастаханәгә дә килеп җиттеләр. Кулына төенчеген тотып утырган Җәмилә кабинадан чыгарга ашыкмады. Утырган җиреннән җайсыз булса да, борылып, иренең күзләренә төбәлде: “Надир, мин сиңа ышанам... Өйне, балаларны сакла берүк...”. Түземлеге төкәнә башлаган Надир хатынын акыртып куйды: “Ярар дим бит инде! Бер балык башын күпме чәйнәргә була?!”. Җәмилә җавапка иренең кулларын авырттырырлык итеп кысты да, әкрен генә кабинадан төшеп, хастаханә ягына атлады. Хатынын балалар тудыру бүлегенә кабул иткәнче, Надир шактый гына көтеп утырды. Инде кайтырга дип кузгалган ирен Җәмиләнең һаман да яныннан җибәрәсе килмәде. Шәфкать туташы үзен ашыктыра башлагач та, Надирның җиңеннән тотып, күзләренә карады: “Балаларны кара...”. Әллә нинди, моңарчы күренмәгән, сәбәбе билгесез курку, өркү шәйләнә иде аның карашында. Надирның хатынын тынычландырасы килеп китте: “Борчылма, дим бит. Беренче кат кына калдырмыйсың безне аулак өйдә”. Ишектән чыкканда Надир хатынына борылып карыйсы итте. Аның карашын сизгәндәй, баскычтан менеп барган Җәмилә дә иренә борылып карады...   Надир район үзәгендәге йомышларын үтәгәнче, берникадәр вакыт үтте. Ир, азык-түлек кибетенә кереп, ике улына тәмле-татлы күчтәнәчләр алды. Киштәгә кукраеп тезелгән акбашлы шешәләргә карап торды да, үзенә дә сый алды. Тагын бер-ике җиргә тукталып, авылга кайтып кергәндә кышкы кыска көн кичкә авыша башлаган иде инде. Идәра янында басып торган бухгалтер хатын Мәдинә, кулын болгап, Надирның машинасын туктатты. “Әле генә шалтыраттылар. Ай да Җәмиләң булдыра! Иртән генә алып киткән идең, шул арада кыз да табып өлгергән!” , – хәбәр итте хатын елмаеп. – Сөенче синнән! Сөенче!   Надир шатлыгыннан колач җитмәслек юан Мәдинәне, күтәреп, бер-ике әйләндерде дә: “Булыр сиңа сөенче!” – дип өенә очты.    Ул кайтып кергәндә, алты яшьлек олы улы Камил ике яшькә кечерәк энекәше Иршат белән яңа алган төсле телевизор карап яталар иде. Надир бу кибетләрдә яңа гына күренә башлаган замана могҗизасын, хакына карамыйча, бер-ике көн элек кенә, берничә ай акча җыеп, район үзәгеннән барып алган иде. Моңа хәтле ак-каралы телевизордан башканы күрмәгән балаларның шул төсле телевизорга исләре, ушлары китте. Надир белән Җәмилә дә, бәләкәй балалармыни, бу хәтле ачык, бу хәтле төрле буяуларга шак катканнар иде.    Ике малай яңа телевизорга шул хәтле мөккибән китеп утыралар, хәтта әтиләренең кайтып, сеңелкәшегез туды бит, сөенче! дигән сүзләрен дә ишетсәләр ишеттеләр, ишетмәсәләр юк. Ә Надирның шатлыгы эченә сыймый иде. Сыярлыкмы соң?! Җәмиләсе белән күпме көттеләр алар кыз! Әй дә булдыра Җәмилә! Аның тазалыгы өчен тотып куймый булмый! Әй дә булдыра хатын! Аннан әти кеше булдырмыймени? Ул да булдыра! Тоттык әти кеше өчен! Ә кызның кечкенә тәпиен юарга кирәкмимени?! Кирәк! Шактый гына исереп өлгерсә дә, Надирга бу гына аз күренде. Алпан-тилпән атлап, кибеткә юнәлде. Кибет алдында басып торучы мәңгелек сәрхүшләрне ярыйсы гына сыйлап, бәйрәмен дәвам итте: “Сөенче..!”   Кесәсенә ике акбашны тыккан әтиләре чак-чак атлап ишектән кергәндә, Камил белән Иршат яңа телевизорны яртылаш сүтеп яталар иде инде. Каршысына, кара, әти, нинди лампочка! дип килеп җиткән Иршатка Надир томанлы күзләре белән карап торды да: “Ах сез эт балалары!” – дип ачуыннан сүгенә-сүгенә, улының кулындагы лампаны идәнгә ыргытты. Малайларны елата-елата, икесен дә җилкәләреннән тотып, ишек алдына сөйрәп алып чыгып китте...   ... Надир башы чатнавыннан уянып китте дә әле генә күргән төшен искә төшерергә маташты. Җәмиләсе, яңа туган кызларын күкрәгенә кысып, урам буйлап килә. Тик каршысына килгән Надирны күрә дә, кире борылып йөгерә... Нинди сәер төш...    Ярым исерек Надир, урыныннан чак-чак торып, су эчте. Кире урынына ятарга теләп, диванына авам дигәндә, аяклары идәндә яткан ниндидер пыялага бастылар. Надир, ямьсез сүгенеп, ут кабызды... Идәндә яртылаш сүтелгән төсле телевизор... Ватык пыяла кисәкләре... Бу ни хәл бу? Ә малайлар кая? Ирне кинәт яшен суккандай булды... Ул, киенеп-нитеп тормыйча, тышка атылып чыкты. Келәт ишегенең йозагын суырып алды һәм катып калды... Келәтнең бер мөешендә, бер-берсенә сыенып, ике бала утыра. Камил энекәшен иске капчыкларга төрсә дә, кышның челлә салкынында ике малай да суынып өлгергәннәр иде инде... Надир, яраланган ерткычтай бәргәләнеп, балалары янына егылды. Бераздан төнге тынлыкта, бөтен авылны сискәндереп, мылтык шартлаган тавыш ишетелде... Физәлия ДӘҮЛӘТГӘРӘЕВА --- | 22.03.2015 (полный текст новости)

  • 2015-03-22 06:55 “Умники и умницы”да түбәтәйле Татарстан егете катнашты
    22.03.2015 Мәгариф Узган атнада татарлар “Беренче канал”ны яулап алды! “Голос дети” проектында татар телендәге чыгышы белән Сәйдә Мөхәммәтҗанова телевизор караучыларның күңелләрен әсир итсә, “Умники и умницы” тапшыруында тагын бер татар егете Юрий Вяземскийны “Иншаллаһ” дип әйтергә мәҗбүр итте. Актаныш районы Иске Теләкәй авылы егете Айдар Шәйхин тапшыру барышында үзен шактый яхшы дәрәҗәдә белемле һәм лаеклы икәнен дәлилләде. Егетебез Татарстанның Премьер-министры урынбасары, Мәгариф һәм фән министры Энгель Фәттаховның укучысы да икән әле: Айдар заманында аннан лидерлык дәресләрен алган.   Шунысын ассызыклап үтәргә кирәк: мондый дәрәҗәле тапшыруда катнашу бәхете һәркемгә дә тәтеми. 2014 елда Татарстанда, шулай ук Россиянең башка төбәкләрендә дә, әлеге бәйгенең сайлап алу турлары узган. Шунда җиңгән укучыларга сентябрь башында чирекфиналда булачак темалар игълан ителгән. Тик ул теманың кайсы аспекты биреләсе бөтенләй  билгеле булмый. Өч ай дәвамында әзерләнеп, декабрь башында тапшыруның чирекфиналында катнашырга барган Айдар.     - Тапшыруның төбәк турларында бары тик 10 сыйныфта укучылар гына катнаша ала. Ә яңа уку елы башында алар 11 сыйныфка күчкән булып чыга. Минем белән дә нәкъ шулай килеп чыкты, – дип аңлатты безгә Айдар.   Татарстанда узган сайлап алу турлары ике өлештән торган. Беренче өлештә тестлар һәм оста сөйләм конкурсы булса, икенче өлештә инде катлаулырак биремнәр үтәргә туры килгән. Җитмәсә, анда тапшыруның алып баручысы Юрий Вяземский хәтта үзе дә килгән. Айдар сайлап алу турларында сорауларга чикләвек ваткан кебек тиз генә җавап биргән. Бәхеткә, сораулар да Татарстан тарихы буенча 19 гасырга караган ә егетебезнең яраткан предметы – тарих.   - Бу уенда катнашу минем өчен тәҗрибә булды, – дип сөйләде Intertat.ru хәбәрчесенә Айдар. – Үз яшьтәшләрем белән очрашу, алар белән ярышу мине белем ягыннан нык баетты.   Шунысын әйтергә кирәк: “Умники и умницы”да җиңүчеләр МГИМОга керү хокукына ия була. Тапшыруның киләсе турына үтмәсә дә, Айдар борчылмаган. Ник дигәндә, киләчәккә “билеты” егетнең күптәннән кесәсендә икән бит инде. Эш шунда ки, Айдар узган ел Бөтенроссия тарих олимпиадасының йомгаклау этабында призлы урын яулаган. Ә ул диплом, үз чиратында, Россиянең теләсә кайсы югары уку йортына керергә мөмкинлек бирә.   Актаныш егете катнашкан уен тимер юл темасына багышлана. “Миңа әлеге тема бөтенләй дә якын түгел. Бәлки җиңелүемнең сәбәбе дә шуның белән бәйледер. Үзеңә якын тема булмагач, аны бит өйрәнгәндә дә бик яратып өйрәнмисең”, – дип елмая егет.   “Умники и умницы”га баргач, бер көндә дүрт тапшыру төшергәннәр. Шул тапшыруларның темасы уртак була икән. Айдар “теоретик” буларак катнашкан көнне тапшырулар әкиятләр, Алтын Урда темаларына багышлана. Алтын Урда темасына багышланган тапшыруда орден һәм медаль алып, “келәмгә” (дорожка) чыгу мөмкинлеге бирелә. Егет курыкмыйча, кызыл юлны сайлый, гәрчә әле яшел юлны сайлау мөмкинлеге булса да.   - Бәлки кызыл юлны сайлау минем тарафтан хата да булгандыр. Без катнашкан уенда яшел юлда катнашучыга җиңел сораулар туры килде. Яшь кеше булгач, рискка да барасы килә бит, – дип аңалатты егет.   “Умники и умницы” тапшыруының алып баручысы Юрий Вяземский Татарстан укучыларының яхшы әзерлекле булуын тапшыруда да ассызыклап әйтте. Айдар да аның белән килешә. Егет фикеренчә, Татарстанда укучылар яхшы әзерлектән тыш, республика тарафыннан да ярдәмне тоя. Егет үзе Актанышның сәләтле балалар өчен ачылган мәктәбендә укый.   Шунысын да билгеләп узарга кирәк: башка катнашучылардан аермалы буларак, Айдар уенга түбәтәй киеп чыккан иде. Егет инде 9 яшьтән бирле түбәтәй киеп йөри икән.   - Юрий Павловичка да түбәтәй белән килүем ошады. Ул бит шоу әзерли. Шуңа тапшыруга ниндидер үзенчәлек кертү хуплана гына. Җитмәсә, минем бер җавабымнан соң алып баручы “Иншаллаһ” дип әйтте. Юрий Павлович – православ динендәге кеше. Аның мөселман кешесе өчен кадерле булган сүзне әйтүе җаныма әйтеп бетермәслек рәхәтлек бирде, – дип өсти егет.   Тапшыруны карау белән анда катнашу шактый аерыла икән. Ник дигәндә, оештыручылар катнашучыларга “алкышлар”, “тынлык” дигән команда биреп тора икән. Уенга техник җайланмаларны алып керү бөтенләй дә мөмкин түгел, ди. Уен бик гадел бара. Жюрида утыручы кешеләр дә шактый кырыс икән. Ә Юрий Павлович, киресенчә, булышырга тырыша, ди. Тапшыруда бер катнашучы хәтта аңын да югалткан. Ул вакытта жюрида утыручы бер балерина шул кызга ярдәмгә килгән икән. Алинә МИННЕВӘЛИЕВА --- | 22.03.2015 (полный текст новости)

  • 2015-03-22 06:31 Урмандагы очрашу (Хикәя)
    21.03.2015 Җәмгыять Зиннәт, кирәкле җиренә барырга әзерләнеп, өй алдындагы машинасын кабызган гына иде, улы Ринат, гадәттәгечә, әтисенең кайда юнәлгәнен дә сорамыйча, аның янәшәсенә менеп утырды. Әтисенең сораулы карашын сүзсез аңлаган үсмер егет: “Әти, мин дәресләрне әзерләдем. Ал инде мине үзең белән”, – дип ялварып карагач, Зиннәт, ризалыгын белдереп, көлемсерәп кенә куйды да, капка төбендә кул изәп калган хатынына баш кагып, юлга кузгалды. Үсеп килгән улын үзе белән иптәшкә еш кына ияртеп йөререргә күнеккән иде Зиннәт. Беренчедән, машинасы да бик яңа түгел. Ватылып, ярты тәүлек икәүләп юлда яткан чаклары да булды. Икенчедән, әзрәк тирә-як дөньяны күрсен, белсен улы. Гел генә ата-ана канаты астында яшәмәс. Аңлый-белә торсын көнкүреш тормышның мәшәкатьләрен, төшенә торсын. Менә бүген дә алар салынып яткан өйләренә идән-түшәм такталары юнәтер өчен аталы-уллы район үзәгенә юнәлделәр. Тик башта юллары гына бик уңмады. Пилорама тоткан урман хезмәткәре Гафурны ни эшендә, ни өендә тота алмадылар. Килгәч-килгәч йомышын үтәмичә кире кайтасы килмичә, Зиннәт урманчының хатыныннан Гафурның кайсы делянкада агач кистергәнен ныклап сорады да, машинасына утырып урманга юл тотты. Зур гына район үзәген буйдан-буйга чыгып, тук башаклы басуны үтеп, борма-борма юл белән көзге урман эченнән шактый гына ара уздылар. Тиешле делянкага җитәрәк, машина тавышын ишетеп, аларның каршысына Гафур үзе чыкты. Зиннәт, улын машинада калдырды да, Гафур белән урман эчендәге алачыкка юнәлделәр. Эшкуар Гафурның эше гөрләп барганы күренеп тора. Ерак та түгел ике ир бензинлы пычкы белән урман яңгыратып агач кисеп яталар. Алар янында киселгән ботакларны бер урынга җыеп йөрүче хатын-кыз күренә. Гафур белән Зиннәт алачыктагы агач өстәл артына утырып, артык сүз куертмыйча гына фәлән күләмле материал сату-алу турында кул сугып килештеләр, сөйләштеләр. Зиннәт, теләгән йомышы барып чыккач, җиңел сулап куйды да, Гафур белән саубуллашып, кайтырга кузгалды. Урманчының кысан алачыгыннан чыккач Зиннәт якында гына гөрселдәтеп агач аударып йөргән ике иргә игътибар итте. Дөресрәге, алар янындагы хатынның агач ботаклары арасыннан күренер-күренмәс кенә шәйләнгән гәүдәсе аңа искиткеч таныш күренде. Зиннәт, куе ботакларны ера-ера, шул якка табан атлады. Утыз-кырык яшьләр чамасындагы ике ир-егет, аны шәйләмичә, бензин пычкысы белән зырылдатып агач кисәләр. Ирләрчә тупас киенгән, ябык кына гәүдәле хатын, Зиннәт якынлашу белән, аны тиз күреп алды. Кулына агач ботакларын тоткан хатын баскан килеш Зиннәткә төбәлде. Гөлҗиһан танымаслык үзгәрсә дә, Зиннәт аны таныды. Аның алдында күз төпләре кара көйгән, карашы мәгънәсен югалткан, үз яшеннән күпкә олы күренгән беренче хатыны Гөлҗиһан басып тора иде. Гөлҗиһанның сүнгән карашында бер мизгелгә кызыксыну уянды. “Зиннәт?”, – авызыннан тәмәкесен төшермәгән хатынның тавышы ирләрчә богаздан, калын чыкты. Бу очрашуга Зиннәт артык шат булмаса да, пычкы тавышыннан ераккарак бер төпкә барып утырды. Гөлҗиһан аның артыннан иярде.   – Син монда ни эшләп йөрисең?   Зиннәт хатынның күзләреннән күрде: бәлки, элекке ире аны эзләп килгәндер... “Сине эзләгән чаклар, шөкер, артта калды...”, – үзалдына уйлап куйды Зиннәт.   – Өй салабыз. Идән-түшәмгә материал кирәк. Шуны юнәтеп йөрүем.   Бер мизгел тын гына утырдылар. Зиннәтнең иң курыкканы уллары Ринат турында сүз кузгалу иде. Гөлҗиһан улын исенә төшермәде кебек.   – Ә мин монда урман кисешәм, – сүз булсын өчен генә әйтеп куйды Гөлҗиһан.   – Кайда яшисең? – Зиннәткә гайләсенең, баласының кадерен белмәгән, адашкан, абынган бу хатын кызганыч иде. Ни дисәң дә, ул – беренче хатыны, улының анасы.   – Алачыкта торам бу ирләр белән.   Гөлҗиһанга урманда ике ир белән яшәве гадәти күренеш иде, ахры. Зиннәт аның күзләрендә оялуга, тарсынуга охшаган бернинди тойгы да күрмәде. Яңаклары кыйналудан кара көйгән, авызыннан аракы, тәмәке исе бөркелеп торган бу бозык хатын яныннан Зиннәтнең тизрәк, шушы минутта ук йөгерә-атлый, абына-егыла качасы килде. Ул, урыныннан торып, машинасын калдырган якка юнәлгән иде, Гөлҗиһан Зиннәтнең иң курыккан соравын бирде: “Ринат кая? Улымны күрәсем килә”. Ир хатынга башын борып бер тын карап торды да: “Улың? Ул синеке түгел”, – дип, алга атлады.   Көтмәгәндә килеп чыккан бу очрашудан исәңгерәгән Зиннәт машинасын тиз генә таба алмады. Ул башына суккандай агачлар арасында йөрде дә, йөрде. Аның күз алдыннан кино кадрлары кебек, ялт-йолт итеп, үткән тормышы үтте. Кибеттә сатучы булып эшләгән чая Гөлҗиһан белән танышу. Беренче очрашу. Кавышу. Уллары Ринат туу. Гөлҗиһанның бер-бер артлы кылган хыянәтләре. Ринатка ике яшь тулганда азгын Гөлҗиһанның баласын ташлап, авыл клубын төзүче әрмәннәр белән чыгып китүе. Нарасый баланың бертуктаусыз “әннә...” дип елавына түзә алмыйча, әнисен эзләтү. Бер елдан соң классташ кызы Кадриягә өйләнү. Кызлары туу. Яңа әнинең улын да, кызын да бер тигез итеп яратып үстерүе. Зиннәтнең колагыннан Гөлҗиһанның карлыккан тавышы китмәде: ”Улымны күрәсем килә...”. Ә моңа хәтле кайда булдың син, ана кеше? Күке хатын? Әйе, торыр-таяныр җирең булмагач, бер кайткан идең. Зиннәтнең әти-әнисе салган туган йортына минем дә хокугым бар, минем монда паспортым теркәлгән, дип йорт бүлергә, тавыш чыгарырга килгән идең. Тик урамда уйнап йөргән улың яныннан танымыйча үтеп киттең. Өйгә кергәч улың турында кызыксынмадың. Болдырдан : “Менә сиңа йорт!”, – дип, тыела белмәгән арт җиреңә ирең тибеп төшергәч әллә нинди әшнәләрең белән яный-яный киткән идең... Туя белмәс җенси теләгеңнең гомерлек колы булып яшәдең. Гөнаһтан курыкмадың, чирканмадың. Менә нинди хәлгә төшкәнсең! Унөч елга бер тапкыр искә алмаган улың кирәк булган хәзер сиңа! Ә син аңа кирәкме? Сорадыңмы улыңнан?.. Юк, күрергә тиеш түгел ул сине! Белмәсен мондый әнидән туганын әлегә! Үскәч үзе теләсә эзләп табар сине. Ә әлегә белмәсен... Аның чын әнисе бар. Кадрия әнисе...   Уйларына батып, агачлар арасында адашып йөргән әтисен югалтып, Ринат борчыла башлаган иде. Зиннәт күренү белән улы тынычланып елмаеп куйды. Әтисе кабинага кереп утыруга, үзенә хас булмаган җылы наз белән Ринатны күкрәгенә кысты: “Улкаем минем!”. Әтисендәге мондый үзгәрешкә Ринат әзрәк гаҗәпләнсә дә, бер сүз дә дәшмәде. Малайның игътибарын машинага терәлеп диярлек килеп басып, пыяла аша үзеннән күзен алмыйча төбәлеп карап торган ят хатын җәлеп итте. Бер мизгелгә генә Ринатка бу ямьсез апа таныш сыман күренде. Малай сораулы карашын әтисенә күчерде: “Әти, кем ул? Нигә ул миңа болай карый?”. Зиннәт җавап бирмәде. Моторны кабызды да, бар көченә газга басып, юлда очраган тирән чокыр-чакырга, агач төпләренә, җирдә яткан ботакларга карамыйча, машинасын алга куды. Бите-йөзе кара көйгән ямьсез хатын машина көзгесендә әзрәк тибрәлеп барды да, караңгы урман чытырманында юк булды.   Бераздан машина тигез басу юлына чыкты. Зиннәт тә әзрәк тынычлана төште, булса кирәк, машинаны бик кумады. Ринат бик әһәмиятле хәбәр әйткәндәй әтисенә: “Әти, син урманда йөргәндә әни шалтыратты. Борчыла. Кайчан кайтасыз? ди. Мунча яккан, аш пешергән”. Зиннәт канәгать елмайды: “Хәзер кайтабыз, улым. Өйгә, әниең, сеңлең янына кайтабыз”. Ринат инде урманда күргән куркыныч кыяфәтле хатынны оныткан, инде ул күңеле белән әнисе янында иде. Әтисенә карап елмая-елмая, малай: “Әти, безнең әни дөньяда иң яхшы әни, әйбит?”, – дип куйды. Карашын алдагы көзге мул басу юлына юнәлткән әтисе килешеп баш какты.   Физәлия ДӘҮЛӘТГӘРӘЕВА | 21.03.2015 (полный текст новости)

  • 2015-03-21 05:24 Кризисның уңай якларын сизәсезме? (Сораштыру)
    21.03.2015 Җәмгыять Казанда аерылышучылар саны, узган елның шул ук чоры белән чагыштырганда, 13 процентка кимегән. Шунысы гаҗәп, башкаланың ЗАГС идарәсе җитәкчесе Гүзәлия Габбасова бу уңай күренешне кризис белән бәйли. “Чөнки авырлыклар кешеләрне берләштерә”, – дигән ул. Ә сез кризисның уңай якларын күрәсезме? Марат ГАТАУЛЛИН, эш­мәкәр: – Ничек инде икътисадый кризис кемгәдер, ничектер файдалы була алсын? Тизрәк бетсен, үтсен дип телим, әмма озакка сузылыр кебек. Кызганыч, дәү­ләт җитәкчеләренә икъ­тисад түгел, ә сәясәт кы­зыграк, әһәмиятлерәк булып чыга. Безнең бизнес чит ил банклары, финанс корпо­ра­­цияләре белән бәй­ле иде. Чит ил санк­цияләре кер­телә башлагач, алар Рос­сиядә эш­ләүләрен туктата яки ки­метә башлады. Бу безгә турыдан-туры аяк чалды. Тугыз төбәктә ширкәтебез­нең филиалы эшли иде, хезмәткәр­ләр­нең гомуми саны – 300 кеше. Безгә бу кризис белән 20 процентын кыскартырга туры килде, бу – 60 кеше эшсез калды дигән сүз. Бик авыр. Әлегә хезмәт хакын кыс­картмадык, ничек түли идек, шул дәрәҗәне сак­ларга тырышабыз, әмма хәлләр авырлашса, каешны тагын да кысыбрак бәй­ләргә туры килмәгәе.   Зөлфия ВӘЛИЕВА, “Зө-Ләй-Лә” төркеме җырчы­сы:   – Кризисны, гомумән, сизмим. Уңай якларын да, тискәре якларын да күр­мим. Әйе, тормыш кыйм­мәтләнде, бәяләр артты, керем дә азайды. Артык концертлар белән дә акча эшләп була дип әйтә алмыйм. Әмма кеше олыгая барган саен (мин дә алга таба барам) акчаның мө­һимлеге югала, тормышта башка кыйммәтләр өстен­лек итә башлый. Гаилә, балаларның, әти-әниләр­нең сау-сәламәт булуы, тыныч гомер итү, кешеләр белән тату мөгамәләдә булу – бүген минем өчен иң әһәмиятлесе.   Морат СИРАҖИН, фер­мер:   – Безгә – фермерларга файдага булды бу кризис. Чынлап әйтәм. Кибетләрдә ризык түгел, ә суррогат сатыла. Чит ил валютасы арткач, ризык бәяләре дә котырып үсте. Кеше: “Ник мин сыйфатсыз ризыкны бу кадәр зур бәядән алам?” – дип уйлый һәм фермерлар продукциясен күбрәк ала башлады. Шәһәрләрдә яр­минкәләр ел әйләнәсе бара, автолавкалар белән килеп туктап, күпләп сату бәясеннән сатарга мөм­кин­лек бар. Безгә дә, халыкка да файдалы. Әле менә шәһәр буенча заказларын таратып кайтып киләм, ке­сә тулы акча. Аннары Татарстан Авыл ху­җалыгы һәм азык-төлек ми­нистр­лыгы фермерларга субсидия бирәчәк, сатылган бер литр сыер сөтенә дәүләт 3 сум өсти, ә кәҗә сөтенә – 13 сум. Әйбәт бит! Ризык кыйммәтләнгәч, халык та бакчаларында алабута тү­гел, ә бәрәңге белән кишер үстерә башлаячак. Исерек белән ялкауларга гына бу кризис начарга, алар ачтан киселәчәк.   Зөлфәт САБИРОВ, сатучы (Әлмәт):   – Без азык-төлек, көн­дәлек товар сатабыз. Ни дип әйтим? Кеше ашамый тормый ул, берсенең дә тегермәне тик тормый. Әм­ма кешеләр арзанракны карый. Безнең кибеткә болай да байлар яки элита кешеләре йөрмәде, әмма халык сыйфатсызрак ризык белән туклана башлады. Беренче чиратта то­варның бәясенә карыйлар. Ризыкның төрлесе бар: мәсәлән, манный яр­масы­ның 30 сумлыгы да, 25 сумлыгы да бар. Соң­гысын сайлый ул. Җиләк-җи­меш­кә килгәндә, Мароккодан кайткан мандариннар сатылмый, халык кыйммәт дип алмый. Алса, Төр­киянекен ала. Помидорны да Төркиянекен ала. Үзе­бездәге җитеште­рүче­ләр арзанга сатачак дигәннәр иде. Кая инде ул?! “Майский” кыярлары “оптовый” базада 155 сум тора. Без дә бәясен кү­тәрергә мәҗбүр. Бу кризислар – минуска. 38 | 20.03.2015 (полный текст новости)

  • 2015-03-21 05:24 Удмуртия мәктәпләрендә татар сыйныфларына язылалармы?
    21.03.2015 Мәгариф 2000/2001 уку елында республикада 1425 укучы татар телен үзләштергән. 2002/2003 елда бу сан 1300 булып кимүгә юл тота башлаган. Ә бүгенге көндә Удмуртия республикасында хәлләр ничек тора? Татар сыйныфларына ничек язылалар? Милли мәгарифтә нинди уңышлар, проблемалар бар? Әйдәгез, кабат шул хакта сөйләшик. Иң элек, милли мәгарифкә турыдан-туры кагылышлары булган милләттәшләребезнең фикерләрен тыңлап китик. Бриллиант Абдрахманова  (107нче бакча мөдире):  “Быел безнең бакчаның чыгарылыш төркемендә 30 бала тәрбияләнә. Аларның 20се 12нче мәктәпкә барырга, бер өлеше 6нчы гимназиядә белем алырга теләк белдерделәр. Әлбәттә, без 4 ел биргән милли тәрбиянең мәктәптә дә дәвам иттерелүен телибез. Ләкин ата-аналарны берничек тә көчләп балаларын татар сыйныфларына җибәрергә мәҗбүр итә алмыйбыз, аларның балаларын кайсы мәктәпкә илтүләре үз ихтыярында. Безнең күпчелек балалар яшәү урыны буенча 12нче мәктәпкә карыйлар. Шуның өчен без күбрәк  алар белән хезмәттәшлек итәбез. Әлеге мәктәптә дә татар сыйныфлары эшли. Әгәр башка фәннәрне дә тирәннән үзләштерүче сыйныф буларак ачылса, әти-әниләр татар сыйныфларында балаларын укытырга каршы түгелләр. Шуның өчен, иң элек, татар сыйныфларының дәрәҗәсен үстерү турында уйланырга кирәк”.  Рәсимә Садыйкова (Ижау шәһәренең татар теле укы­тучыларының методик берләшмәсе җитәкчесе):     “Бүгенге яңача мәктәп Федераль дәүләт стандартлары (ФГОС)  белән яши, дияр идем мин.  Бу дәүләт документларында “нематериальное этнокультурное наследие” дигән термин турыдан-туры кулланылмаса да, Россия халыкларының мәдәниятен, телен өйрәнү белән бәйле мәсьәләләр каралган. Ләкин кызганыч, бу - төп юнәлешләрнең берсе түгел. Ә мәктәпкә укыту программаларына кертергә мөмкинлекләр  үз ихтыярына куелган. Бүген исә һәр мәктәп, һәр гаилә, һәр бала өчен БДИнары зур бер сынау булып торганда, халык хәзинәсен өйрәнү һәм саклау өстәмә йөккә әйләнә. Укытуның нәтиҗәлеге турында кайгыртып кертелгән бу дәүләт имтиханын калдырган очракта да, әгәр шул БДИ сорауларына халык­лар мәдәнияте, йолалары, толерантлык мәсьәләсенә каралган сораулар кертелсә дә, мәктәпләрдә моңа күбрәк игътибар бирелер, ата-аналар да аңа өстәмә йөк итеп түгел, ә гомуми белемнең нигезе итеп карар иде. Кызганыч, без бүген әнә шул “өйрәнергә мөмкин” дигәннән генә чыгып эш итәргә мәҗбүрбез.    Әйе, региональ компонент ул укыту программаларына салынган һәм һәр фән аны үз ихтыяҗыннан чыгып үзгәртә ала. Ләкин  кызганыч, бу ихтыяҗ һаман шул җанында миллилек булган укытучыда гына туа ала. Шуңа күрә, документта каралган принциплар декларация булып кына кала. Укыту программасын сайлаганда мәктәп җитәкчеләре, ата-аналар, укытучылар программаның вариатив өлешенә игътибарлырак һәм җаваплырак карасыннар иде дигән теләк кала. Бүген дәресләре булмаган укытучылар сыйныфтан тыш эшләр һәм төрле чаралар ярдәмендә рухи хәзинәне сакларга тырышалар. Ләкин монда да проблемалар юк түгел. Бүген татар теле фән буларак өйрәнелә торган шәһәр мәктәпләренең берсендә дә татар моңына, биюенә өйрәтә алырлык профессиональ белгечләребез юк. Ә шәһәр, рес­публика күләмендә үткәрелгән чараларда күпчелек профессиональ төркемнәрдә,  мәдәният йортларында шөгыльләнгән балалар катнаша. Балалар бакчаларында, мәктәпләрдә, гаиләдә телне, музыка коралларында үзлегеннән өйрәнгән уйнаучыларга игътибар бирелсә, аңа мөнәсәбәт тә үзгәрер иде. Балалар өчен Сабан туе, Карга боткасы кебек милли йола фестивальләрен дә республикада традициягә кертеп җибәрергә вакыт. Әйе, проблемалар җитәрлек. Ләкин “йөк” урыннан кузгалмый”.    Гөлчәчәк Әхмәтшина (6нчы гимназия директоры):     “Гимназия үзен яхшы яктан күрсәтүгә иреште. Безнең чыгарылыш укучыларының БДИ нәтиҗәләре дә югары була. Шуның өчен әти-әниләр балаларын бик теләп гимназия сыйныфларына яздыралар. Бу сыйныфта татар теленнән тыш инглиз, рус теле, тарих фәннәре тирәннән өйрәтелә”.   Гөлфинә Шәехова (әни):    “Улым белән беренче сыйныфка җыенабыз. Татар гимназиясенә укырга барырга теләгебез бар. Әмма анда беренче чиратта әлеге микрорайонга караган балаларны гына кабул итәләр. Урын калган очракта гына шәһәрнең башка районнарында яшәүче татар балаларын алачаклар. Улыбыз Булат 107нче бакчага йөреп, милли тәрбия алды. Гимназиядә укырга теләге бар. Әлеге уку йортына татар телен яхшы белгән, милли җанлы балаларны кабул иткәндә яшәү урынына карамасыннар иде”.     Рәмзия Габбасова (Удмуртия татарларының милли-мә­дәни автономиясе рәисе):     “Бүген татар сыйныфларына язылу мәсьәләсе кискен тора. Удмуртиядә 14 мәктәптә укучылар татар телен өйрәнәләр, дип мактансак та, аларның күбесе факультатив буларак үзләштерүгә кайтып кала. Бу мәсьәләне милли оешмалар да, татар теле укытучылары да ялгыз җиңеп чыга алмыйлар. Уңышлы гына эшли башлаган мәктәпләрдә татар сыйныфларының ябылуына илебездәге демографик хәлнең начараю да тәэсир итте. Ләкин соңгы елларда бу хәл уңай якка үзгәрде. Димәк, бер туктап калган эшне кабат кузгалтып җибәрү өчен 20 ел элек милли хәрәкәттә булган дулкын кирәк. Дөрес, Конституциядә һәркемнең ана телендә аралашырга, туган телендә белем алырга хокукы бар диелгән. Әмма бу мәсьәләне хәл итүне мәктәп җитәкчелегенә тапшыру күп очракта киртә булып тора. Чөнки мәктәп җитәкчеләренең күпчелеге моны авыртмаган башка тимер тарак кебек кабул итәләр һәм бу эшкә алынуны кирәк дип тапмыйлар. Татар теле укытучылары белән бер өстәл артына утырып, туган проблемалар турында ачыктан- ачык сөйләшергә һәм Республиканың фән һәм мәгариф министрлыгына, дәүләт җитәкчеләренә мөрәҗәгать итеп, үзебезнең мәнфәгатьләрне якларга кирәк”.   Милләттәшләрем белән аралашканда туган сораулар белән Фән һәм мәгариф министрлыгының милли тәрбия һәм белем бирү бүлеге җитәкчесе   Валентина Корепановага мөрәҗәгать иттем һәм түбәндәге җавапны алдым.   “Белгәнегезчә, оптимизация вакытында республикада 10 мәктәп ябылды. Кызганычка каршы, алар барысы да милли мәктәпләр иде. Татар сыйныфларының кимүенә ул да сәбәпче булып торды. Быелгы уку елында  республика күләмендә 14 мәктәптә 859 укучы татар телен фән буларак, ә факультативта 7 мәктәптә 140 укучы үзләштерә. Үткән ел белән чагыштырганда, татар телен фән буларак үзләштерүчеләр саны 26 укучыга арткан, ә  факультативларда шөгыльләнүчеләр саны 37 балага кимегән. Яңа стандарт­лар нигезендә мәгариф министрлыгы мәктәп җитәкчеләренә милли белем һәм тәрбия бирегез, дип фәрман бирә алмый. Без бары аларга тәкъдим белән генә чыга алабыз. Хәзер мәктәпләр үзләре укыту программасын төзи. Яңа законда ана телен укыту дәресләре рус теле хисабына булырга тиеш түгел, дигән сүзләр дә бар. Әти-әниләр ул законнарны бик игътибар белән өйрәнәләр, хокукларын яхшы беләләр. Шуның өчен алар татар сыйныфларына барырга теләмиләр.    Ә гимназиягә килгәндә, ул моңа кадәр республиканың инновацион мәйданчыгы булды. Шушы дәвердә ул башка мәктәпләр белән бүлешерлек эш тәҗрибәсен туплады. Белем бирү күрсәткечләре дә югары. Шуңа узган ел республиканың ресурс үзәге статусы бирелде. Гимназия шәһәр муниципаль мәгариф идарәсенә карау сәбәпле, аның матди-техник базасын ныгыту да шәһәр карамагында. Беренче сыйныфларга язылуга килгәндә, теләге булган әти-әниләрнең балаларына 6нчы гимназиядә урын табылыр, дип уйлыйм. Бары аларга сабыр гына 1 июльне көтәргә кирәк.               Кадрлар мәсьәләсенә килгәндә, Удмуртиядә 20 татар теле укытучысы эшли. Аларның 60%ы 35-50 яшькә кадәр. Республикада татар теле белгеченә кытлык юк, дип уйлыйбыз, чөнки мәктәпләрдән татар теле укытучысын сорап гариза бирүче юк. Бүгенге көндә республика мәктәпләрендә татар теле укытучыларына 15% өстәмә хезмәт хакы түләнә. Район мәгариф бүлеге милли тәрбиянең алга китүен тели икән, ул мәктәп директорларына да 15% өстәмә түләүне җайга сала ала. Мәсәлән, Якшур-Бодья районының мәгариф бүлеге җитәкчесе районда удмурт телен укытуга зур әһәмият бирә. Әлеге районда быелгы уку елында күп кенә мәктәпләрдә удмурт телен фән буларак та, факультативта да үзләштерә башладылар.   Милли сыйныфларның тиешле дә­реслекләр белән тәэмин ителә башлавы, балаларга белем бирүнең камилләшүен уңай үзгәрешләр дип әйтер идем. Элек Татарстан һәм Удмуртия министрлыклары арасында төзелгән килешү нигезендә, бер-беребез белән дәреслекләрне алыштыра идек. Кызганычка каршы, бу алым белән эшләгәндә без тиешле дәреслекләрне ала алмый идек. Соңгы ике елда дәреслекләрне укытучылар биргән гариза буенча гына сатып алабыз. Үткән уку елында 421 мең сумлык татар теле дәреслекләре алынды”.   Күргәнегезчә, милли мәгарифне күтәрүгә һәрберебез тотынмый торып, эшне алга җибәреп булмаячак. Күңелебезгә кереп оялаган ”Барысы да югарыдан булырга тиеш” дигән фикер белән дә килешеп бетәсе килми, чөнки түрәләргә генә ышанып утырсак, татар сыйныфларының ябылып бетүе дә ихтимал. Яшь әти-әниләрдә милли үзаң уятырдай матур чаралар оештыру да уңай нәтиҗәләр бирәчәк. Вакыт-вакыт  милли мәгарифтә туган проблемаларны тиешле органнарга җиткереп тору кирәк.   Февраль аенда Удмуртиянең мәгариф һәм фән министрлыгында быел гына оешкан иҗтимагый советның беренче утырышы булды. Шура әгъзалары арасында Удмуртия татарларының милли-мәдәни автономиясе җитәкчесе Рәмзия Габбасованың булуы, бәлки югарыда телгә алынган проблемаларны чишүдә ярдәм итәр.   Рилия ЗАКИРОВА | (полный текст новости)

  • 2015-03-21 03:51 Татарны “данлаучы” Айдарлар
    20.03.2015 Мәдәният Матбугатта еш кына телгә, милләткә кагылышлы каршылыклы фикерләр күренә. Берәүләр милләттәшләрнең башка халыклар гореф-гадәтләрен киптергеч кәгазь сыман сеңдерүен, асылыбыздан ераклаша баруын язалар, хәтта халкыбызга куркаклык, хөсетлек, ялагайлык хас дип тә өстиләр. Ә икенчеләре исә моны милләткә тел тидерү дип бәялиләр, халык – бөек ул, үз халкыңа тап төшерү тәрбиясезлек билгесе диләр. “Т.Я.” авторы Рөстәм Зарипов та үзенең бер мәкаләсендә милләт исеме белән авыз чайкау әтрәгәләмлек күрсәткече дип атады. Тискәре гамәл кылган милләттәшләрнең гаебен тулаем милләткә аударып язган каләмзатларны яман гадәтләрдән биздерү юлын да күрсәтте: Конституциянең, Җинаять кодексының фәләненче маддәләре буенча җавапка тарту төзәтәчәк икән үзләрен. Бераз оят та булып китте, чөнки үзем дә милләттәшләр арасында тамыр җибәргән алама гадәтләр хакында шактый гына язып ташладым бугай. Һич кенә дә “өтермән” шулпасын чөмерәсе килми бит! Ләкин, кызганычка, миңа Рөстәм әфәнде һәм милләт дип янып яшәүче бүтән авторларыбыз кебек бары тик татарлар гына яшәгән төбәктә гомер итәргә, татар мохитендә генә кайнарга насыйп итмәде шул. Үз телендә сөйләшергә кимсенеп, вата-җимерә булса да урысча сөйләшергә маташкан, моңлы җырларыбызны тыңлаудан бизеп, шалтыр-шолтыр такмак әйтүче “җырларга маташучылар”га мөкиббән, милли матбугатны кулына да тотмаучылар арасында яшим һәм эшлим. Нишлисең, адым саен үзебезнекеләрнең ваемсызлыгына һәм, һич курыкмый әйтәм, алда телгә алынган куркаклыгына вә ялагайлыгына юлыккач, җан әрни бит! Һөнәре татар теле укытучысы булып та ана телен белмәгән балалар үстергән берәүләр турында да, шәһәр җирендә яшәп тә саф татарча сөйләшә торган егетләр үстерүемнән көлүче милләттәш хакында да, күпчелек өлкәннәребезнең “вынук” дип сөйләшүләре һ.б. хакында әйтми һич ярамый бит! Көндез никах укыталар, кич җыелып эчәләр. Менә монысы, җәмәгать, шактый киң таралган афәт. Дәш-микме, чүпне тышка чыгармыйкмы? Чирен яшергән – үлгән диләр бит. Барысы да ал да гөл диеп яшәсәк, тискәре сыйфатларыбызга күз йомсак, милләтебез ни-нәрсә ота соң?   Без дан-шөһрәткә ирешкән милләттәшләребез белән горурланырга яратабыз. “Голос”та җиңгән кызларыбыз өчен куанып туялмадык. Эльмира Кәлимуллина, мәсәлән, Мәскәү сәхнәсендә татарча җырлаудан да, татар кызы икәнен кат-кат ассызыклап, Татарстан тамашачысына рәхмәт әйтүдән дә курыкмады. Шулай ук читтә яшәүче, татар фамилияле, дан-шөһрәткә ирешкән милләттәшләребез белән дә горурланабыз. Әйтик, бер авыз сүз татарча белмәгән киноактерны җыр-кино фестивальләрен алып барырга чакырабыз. Нәсел тамыры татарга тоташкан танылган спортчылар, галимнәр, сәнгать осталары турында горурланып сөйлибез, язабыз, гәрчә алар башка халыкка хезмәт итсәләр дә. Әмма кайчагында кайбер милләттәшләребез ил сәхнәсендә битне кызарталар шул...   Беркөнне Беренче каналдан КВН карап утырам. “Оренбургская губерния” дигән команда чыгыш ясый. Араларында Айдар исемле чибәр, озын буйлы татар егете дә бар. Бервакыт: “Әйдәгез әле, жюридан тезләнеп, безне югары лигага чыгаруларын сорыйк әле!” – дип шаярталар болар. Барысы да тезләнде. Шулчак буесыны белән мәктәп баласына охшаган бер кызыйлары: “Торыгыз! Кайчан күргәнегез бар урыс кешесенең кемнәндер тезләнеп нидер сораганын?!” – диде һәм, башкаларга кушылып аягына басарга омтылган Айдарның җилкәсенә басып: “Ә сиңа, Айдар, тормасаң да ярый!” – дип өстәде. Айдарыбыз тезләнгән килеш калды (рәсемдә)... Әй, көлеште зал! Жюри-дагыларның күзләре яшьләнде көлә-көлә. Ә минем шушы өрлектәй егет өчен җаным сыкрады. Бәлки мин юмор аңламыймдыр? Ләкин милләтне мескенлектә гаепләү күренешендә татар егетенең карусыз катнашуы нормаль күренеш мени инде? Бу беренче генә очрак түгел. Тагын бер Айдар бар әле КВНчылар арасында. Монысы – Төмән шәһәренең “Союз” командасы капитаны Айдар Гәрәев. 2014 елның финал уенында әлеге егет “татарская пацанская” дип атаган җыруын башкарып, Мәскәү публикасын тәгәрәп көләргә мәҗбүр итте. Хәер, ил буйлап миллионлаган телетамашачы соклангандыр башының арт чүмеченә татар түбәтәе элгән егетнең чамасыз кыюлык күрсәтеп, изге бәйрәмебез хакында “Курбан-байрам, курбан-байрам” дип, яшелле-мөшелле тавышлар чыгарып акыруыннан. Әле моның белән генә бетмәде милләттәшебезнең “батырлыгы”. Бер мәлне егеткәй, янында торган кызга ачуланып, башындагы түбәтәен идәнгә орды... Шул рәвешле татар түбәтәе 10-15 минут сәхнәдә тәгәрәп йөрде, кемдер аның өстенә басты, берәве тибеп үк очырды... Их, мин әйтәм, колагын борырга иде кемнән туганын оныткан бу юеш борынның!   КВНда тоташ бер генә милләт вәкилләре тупланган командалар да бар. Әйтик, кавказлылар. Тау бөркетләре бик шәп юмор хисенә ия, әмма горур халык. Үз чыгышларында милли үзенчәлекләреннән, гореф-гадәтләреннән бернинди мыскыллауга урын калмаслык итеп тә шаярта беләләр бит! Урысларның да үзләренең дини йолаларыннан тамаша ясаганнарын күргәнем дә, ишеткәнем дә юк. Ә безнең Айдарлар, кемдер кушуы буенчамы, үз теләкләре беләнме, акча-шөһрәткә кызыгыпмы, үз милләтләреннән мәсхәрәләп көлү юлына басканнар. Менә боларга беркем дә Конституция һәм Җинаять кодексы маддәләре хакында искәртми дә искәртми инде. Ни өчен менә шушындый фактларны күреп ишетеп торсалар да, бер генә иҗтимагый яки дини оешма да үпкә дә, шелтә дә белдерми? Дәшмиләр, чөнки куркаклыкны һәм битарафлыкны толерантлык дип атарга өйрәнделәр.   Без дә дәшмикме? Бүгенге вәзгыятьне белмичә, Тукай, Сәйдәш, Исхакый, Кол Галиләр нәселеннән икәнлегебез, данлы тарихыбыз белән мактанып ятып кына милли үзаңны саклый, торгыза алырбызмы? Минем нәселемдә сәүдәгәрләр булган дип мактанып кына мин мал-мөлкәт иясенә әйләнмим, бабаларым укымышлы муллалар иде дип тә шапырынырга хакым юк, чөнки намазда түгелмен әлегә. Шуңа да, без һаман да элеккеге гайрәтле кавем дип, хыял дөньясына чумып яшәмик. Акны – ак, караны кара дияргә, үзебезгә читтән күз салырга өйрәник.  Раушания ШӘЯХМӘТОВА 9 | (полный текст новости)

  • 2015-03-21 03:51 Иске Татар бистәсе буйлап сәяхәт
    20.03.2015 Җәмгыять Заманында Казан байлары яшәгән, татар интеллигенциясен берләштергән Иске Татар бистәсе әле кайчан гына ташландык хәлдә иде. Без студент чакта монда күп йортлар җимерек булганын хәтерлим. Шөкер, тарихи истәлекләрне саклап кала алдылар. Хәзер яңартылган йортларны, җыйнак урамнарны күреп күңел сөенә. Биредә - тере тарих, биредә - борынгы әби-бабайларыбыз эзе, татар мохите, рәхәтләнеп ял итү урыны. Иске Татар бистәсе шактый  зур. Төп урамнарның берсе - Каюм Насыйри буйлап атлыйм. Әнә, сәүдәгәр Муллин йорты. Йортның капкасы ачык. Чәк-чәк  музее да шунда ачылган. Миннән алда гына: “Группадашларны алып килергә кирәк әле монда, кызык ич”, - диешә-диешә йорттан ике кыз чыгып китте. Музейда бер сәгатьлек экскурсия уздыралар.  Хәзергә болгарларның килеп чыгышы турында сөйләсәләр, тиздән җәйге программага күчәчәкләр. Анысында татарның милли костюмнары белән таныштырачаклар. Ул костюмнарны киеп карарга да рөхсәт ителәчәк. Экскурсия барышында кулдан эшләнгән чын чәк-чәкне аерырга да өйрәтәләр. Ә соңыннан борынгы рецептлар буенча әзерләнгән чәк-чәк, бавырсак белән чәй эчәргә була. Әле 19 гасыр байлары гына ашаган сирәк ризык - как-тош та тәкъдим итәләр. Каюм Насыйри язмаларында сакланып калганча, ул миндаль чикләвеге кушып ясала икән. Төгәл рецептны кызлар әйтми, сер, ди. Кулдан ясалган чәк-чәкне, бавырсакны алардан сатып алырга да мөмкин. Ял көннәрендә музейга керү бәясе олыларга 350 сум икән, алдан язылырга кирәк. - Кеше шулай күп киләме? - дим.   - Әйе, ял көннәрендә сәгать саен эшләргә туры килә, берьюлы 15тән артык кешене алып керә алмыйбыз, берсендә бер кыз бездә булып кайтканнан соң туган көненә бөтен дусларын җыеп килгән иде, туристларга да бик ошый, экскурсияне инглиз һәм рус телендә алып барабыз,- ди кызлар.   - Ә татарча?   - Әдәби татар теле бик авыр бит ул, әзерләнәбез инде, өйрәнәбез, әлегә булмый, - диделәр.   Бистәнең үз бакчасы   Чәк-чәк музееннан чыгуга асфальтта акбур белән төрле рәсемнәр ясаучы кечкенә балаларны күреп гаҗәпләндем. 3-4 яшьлекләрне төркемнәре белән Иске Татар бистәсен күрергә алып килгәннәрме? Баксаң, Иске Татар бистәсендә шәхси балалар бакчасы ачылган икән. Кызыксынып, бакча капкасының кыңгырау төймәсенә басам. Балалар бакчасына 2 яшь ярымнан алалар икән. Зуррак балар Әл-Мәрҗәни мәчете бинасында тәрбияләнәләр. Кечерәкләре мәчеткә каршы  йортта урнашканнар. Хәзер бакчада барлыгы 65ләп бала  йөри.  Баланы көне буена калдырган  өчен аена 9300 сум түләргә кирәк, ә ярты гына көнгә китерсәң, 7000 сум. Кечерәкләр мин кергәндә йокларга әзерләнәләр иде. Малайлар, кызлар аерым бүлмәләрдә йоклый икән. Хәзрәтләрнең бишек җыры урынына  Коръән сүрәләре укыганы ишетелә. Монда балаларга кечкенәдән дин сабаклары өйрәтәләр, тел, әдәп-әхлак дәресләре бирелә,  балалар сөйләм үстерү күнекмәләре ала, рәсем ясау, төрле кул эшләренә төшенә.   Ашый торган  ризыклары да хәләл.     Ары киттем. Менә Екатерина II рөхсәте белән салынган беренче таш мәчет - Әл-Мәрҗани. Монда 30 елдан артык күренекле шәхесебез Шиһабетдин Мәрҗани имам булып торган, мәчетнең исеме дә шуннан. Атна уртасы булуга карамастан, никах укытучы парлар да күренә. Элегрәк мәчет каршындагы “Мәрҗән” кафесында никахлашучылар өчен чәй өстәле әзерләү мөмкинлеге бар иде, хәзер исә кафе ябылган икән. Тышына “Бары мәчет хезмәткәрләре һәм көллият укучылары өчен генә” дип язып куелган, ишекләре эчтән бикле. Ә никахлашучылар өчен мәчетнең үзендә чәй табыны әзерләргә була диделәр.   Мәрҗани мәчетеннән ерак түгел Апанай мәчете урнашкан. 1768-69 елларда ул салынып беткәч, Казанда икенче мөселман мәхәлләсе оеша. Шуңа да Апанай мәчетен икенче җәмигъ мәчете дип атарга гадәтләнгәннәр. Шулай ук аны халык телендә  байлар мәчете дип тә йөртәләр. Попечительләре сәүдәгәр Апанаевлар белән бәйледер инде бу. Мәчетнең кибете дә бар.  Элекке елларда басылган сирәк дини китапларны да табарга була монда. Гомумән, Татар бистәсендә мәчетләр шактый. Төзелеше белән рус чиркәвен хәтерләтүче (туристлар фикере) Борнай мәчетен әйтәсеңме, 200 еллык тарихы булган   Зәңгәр мәчетме...   Бибиөмөгөлсеммәрьямгалиябану, йә, әйтеп кара!   Юныс мәйданы. Фатых Кәрим,  Габдулла Тукай урамнары. Шамил йорты. Хәзер монда Тукайның Әдәби музее урнашкан. Каяндыр килеп чыгып миңа ияргән бер бабай бертуктамый нидер сөйли. Рус бугай үзе.  Әллә бераз чиерткән шунда, киенүе ярыйсы гына, башында эшләпә.     Сөйләгәннәре чын да кебек, Иске Татар бистәсе тарихын яхшы белгәнгә ошаган. Тик менә исемен сорагач, сүзне башкага бора. Сәер кеше булды әле бу!   - Монда француженка яшәгән бит! Менә әйтеп кара әле, телең әйләнми, әйтә алмыйсың - Бибиөмөгөлсеммәрьямгалиябану, йә! - диде ул Шамил йортына ымлап.   Шаяртамы дисәм, “Ул үзен Жильбер мадам дип йөрткән, француз хатынына ошарга тырышкан, эшләпәләр генә киеп йөргән”, - дип дәвам итте бабай.   Баксаң, бу йорт бик бай сәүдәгәр Ибраһим Апаков өчен ике катлы особняк итеп төзелгән булган. 1884 елда сәүдәгәрнең бердәнбер кызы 18 яшьлек Мәрьямбану (теге бабай әйткән Бибиөмөгөлсеммәрьямгалиябану буладыр инде бу)  имам Шамилнең өченче улы, генерал, 45 яшьлек Мөхәммәт-Шәфигә кияүгә чыга. Тарихи чыганакларга караганда, ул чынлап та фрацуз пансионатында тәрбияләнгән. Әлеге йорт  аларга туй бүләге итеп бирелә, имеш. Соңрак бу йортның  конфет кибете булганы да билгеле. Мөхәммәт-Шәфи үлгәннән соң, йортның  хуҗасы булган Валиулла Ибраһимовны  Казанда “конфет короле”, дип йөрткәннәр, ди.     Монда кая тамак ялгарга?   Бабайдан аерылырга теләп, ашап алам әле, дип кире борылам. Кыска гына Күнче урамы буйлап Кабан күленә таба төшәм. Күнче - Иске Татар бистәсендә иң кыска урам. Озынлыгы 100 метр чамасы, киңлеге өч метрдан аз гына артык.   Ни хикмәт, тик Татар бистәсендә юньләп тамак ялгап алу урынын табу авыррак булды. Кыйммәтле рестораннарда ашарга һәркемнең мөмкинлеге юк, ә менә “Татар утары” тәкъдим иткән кафеда хәләл ризык пешермиләр. Шунысы да кызык, “Татар утары”ның ресторанында 150 сум торган өчпочмак, кафесында 45 сум. Аермасы нидә икән? Мөгаен, пешерү ысулындадыр! Ресторанда камыр ризыклары утын белән ягыла торган чын мичтә пешерелә, диделәр. Янәшәдәге тагын бер затлы ресторанда бөтенләй өчмочмак ише әйберләр пешереп вакланмыйлар. Аның каравы аш-су остасының  иҗат җимеше - хәләл итле кыстыбый - 650 сум тора.     “Татар утары” -  туристлар өчен уңайлы,  кунакханә, ресторан, сувенирлар сатыла торган кибетләр – барысы да бер урында урнашкан. Сувенирлар сатучы ханым мине утарның тарихы белән таныштырырга ашыкты.   - Бу Казан уезды Чувашлы авылы кешесе Хәмит Сабитов йорты булган. Ул баш киемнәре, түбәтәйләр тегү белән шөгыльләнгән, - дип сөйләп китте ул.   Сувенирларның ниндие генә юк, Казан турында истәлек сакларга теләгән кешегә мәгънәле бүләкләр җитәрлек, бәяләре дә “тешләми” кебек. “Татар утары”нда Кукмара итекләрен дә табарга була, өйдә баскан токмач, кулдан ясалган талкыш-кәләвә, балчыктан ясалган савыт-саба да бар. Сүз уңаеннан, үзең дә балчыктан берәр нәрсә ясый аласың. Белгечтән мастер-класс алып, үзеңне сынап карау 650 сум тора.   Иске Татар бистәсе турындагы хикәятем моның белән генә тәмамланмый әлбәттә, бистәдә хәзер дә яшәүче кешеләр белән таныштырырга телим әле мин сезне. Ә бистәне якын киләчәктә нәрсә көтә, андагы яңалыклар хакында бистәнең җитәкчесе Марат Усманов белән әңгәмәне «Шәһри Казан»ның киләсе саннарыннан укый алырсыз. Эльвира МОЗАФФАР | (полный текст новости)

  • 2015-03-21 03:51 Ришат Төхвәтуллин: “Мине Ваһапов фестивале танытты!”
    20.03.2015 Мәдәният Бүген,20 мартта,Татарстан Республикасы мәдәният министрлыгында 2015 елда узачак Рәшит Ваһапов исемендәге халыкара татар җыры фестиваленең яшь башкаручылар конкурсына багышланган матбугат конференциясе узды. Сорауларга фестиваль директоры Рифат Фәттахов, җырчы-педагог Венера Ганиева, режиссёр Халисә Исмәгыйлева, фестиваль лауреатлары Рөстәм Асаев, Илүсә Хуҗина, Ришат Төхвәтуллин, Гөлсирин Абдуллина җавап бирде. Матбугат очрашуында яңгыраган кайбер фикерләр белән таныштырып үтәбез.   РИФАТ ФӘТТАХОВ: “Быел конкурста катнашучыларның саны көннән-көн арта бара. Димәк,яшь башкаручыларның фестивальга,аның мөмкинлекләренә ышанычы зур. Бу инде фестивальнең татар дөньясында үзенең лаеклы урыны бар дигән сүз. Конкурс лауреатларының уңышлы иҗаты да безне сөендерә. Иманым камил:быел да фестиваль татар дөньясына яңа исемнәр, яңа тавышлар ачар!”   ВЕНЕРА ГАНИЕВА: “Ваһапов фестивале - бүгенге көндә татар дөньясындагы иң затлы, иң дәрәҗәле проектларның берсе. Ул инде республикабызның бер матур мәдәни брендына әйләнеп бара. Бигрәк тә, фестивальның талантлы яшьләрне табу һәм үстерү буенча зур эшен билгеләп үтәр идем.”   ХАЛИСӘ ИСМӘГЫЙЛЕВА: “Бу фестиваль татар халкына бик кирәк. Моннан 10 ел элек фикерем шундый иде, бүген дә ул үзгәрмәде. Алай гына да түгел, Ваһапов фестивале яңа конкурслар, яңа фестивальләр үсешенә этәргеч бирде.”   РӨСТӘМ АСАЕВ: “Иң зур теләгем - Ваһапов фестивале киләчәктә дә югары профессиональ таләпләрен киметмәсен иде.”   ИЛҮСӘ ХУҖИНА: “Минем профессиональ үсешемдә Ваһапов фестивале зур роль уйнады. Аның концертларында катнашуны үзем өчен зур дәрәҗә дип саныйм.”   ГӨЛСИРИН АБДУЛЛИНА: “Бүген мин зур сәхнәдә беренче адымнарымны гына ясыйм. Һәм киләчәгемне дә Ваһапов фестивале белән бәйлим!”   РИШАТ ТӨХВӘТУЛЛИН: “Мин элегрәк тә Татарстанда да, Башкортостанда да күп конкурсларда катнаштым, әмма аларның хәрберсенә рәхмәтле булган тәкъдирдә дә, шуны әйтә алам: ”Зур сәхнәгә мине Ваһапов фестивале чыгарды, халыкка мине ул танытты!” Продюссер Рифат Фәттахов хыялларымны тормышка ашырырга ярдәм итте. Киләчәктә дә Ваһапов фестивале белән тыгыз иҗади хезмәттәшлектә булырбыз дип ышанам.”   Исегезгә төшерәбез: Быел, Рәшит Ваһапов исемендәге XI Халыкара татар җыры фестивале кысаларында чираттагы яшь башкаручылар конкурсы үткәрелә. Конкурста югары һәм урта музыка уку йортларын тәмамлаган яки анда укучы җырчылар катнаша. Гаризалар 10 апрельгә кадәр кабул ителә. Ә конкурсның йомгаклау турлары Казан шәһәрендә 23 – 24 апрель көннәрендә үтәчәк. Җиңүчеләр тантаналы рәвештә 18 майда, С.Сәйдәшев исемендәге Зур концерт залында, Ваһапов фестиваленең гала-концертында игълан ителәчәк.   Конкурс шартларын түбәндәге чыганаклардан табарга була: ВКонтакте “Ваһапов фестивале/Вагаповский фестиваль” дигән группа, яки бу адрес буенча: http://vk.com/vagapov_fest.   Айбикә Фәттахова, Ваһапов фестиваленең матбугат үзәге.               --- --- | 20.03.2015 (полный текст новости)

  • 2015-03-20 01:41 Татарстанда көндезге һәм төнге температура аермасы 20 градус тәшкил итә
    19.03.2015 Җәмгыять Татарстан синоптиклары фаразларына караганда, иртәгә республикада алмашынучан болытлы һава, явым-төшем көтелми. Төнлә һәм иртән юлларда – бозлавык. Төнлә температура 2-7 градуска кадәр төшәчәк, аязганда – 10 градуска кадәр. Көндез 5-10 градуска кадәр җылытачак. 20 мартта алмашынучан болытлы һава, явым-төшем көтелми. Төнлә температура 2-5 градус тәшкил итә, көндез 7-10 градуска кадәр җылытачак. 21 март төнендә алмашынучан болытлы һава, урыны белән юеш кар һәм вак яңгыр яварга мөмкин. Температура 0-5 градус салкын булачак, юлларда – бозлавык, дип хәбәр итә ТР Гидрометеорология һәм әйләнә-тирә мохитне күзәтү идарәсе. --- --- | 19.03.2015 (полный текст новости)

  • 2015-03-20 01:41 Гүзәл Маликова яшь ире белән бергә җырлаячак
    20.03.2015 Мәдәният Татарстанның атказанган артисты Гүзәл Маликова - балалардан алып өлкәннәргә хәтле музыкага мәхәббәт тәрбияләгән шәхес. Үзенең ике улы – Муса белән Гайсә генә дә ни тора! Шуңа өстәп, ул 35 ел буе төрле буын кешеләреннән торган ансамбльләрне җитәкләде. Үзенең әнисе дә, 80 яше тулуга карамастан, инде 25 ел шул ансамбльдә җырлап йөри. Бу көннәрдә исә Гүзәл юбилее уңаеннан концерт программасы әзерләп йөри. - Гүзәл, гаиләгез белән сәхнәдә сезне еш күрдек. Улларыгызда балачактан сәнгатькә мәхәббәт тәрбияләмәсәгез, алар сәнгатҗ юлын сайлар идеме икән? Уңышларында кемнең өлеше зуррак булды? - Муса кебек балалар бик сирәк туа торгандыр. Ул ике яшь тә ике ай дигәндә җырлап җибәрде. Аны туганнан бирле гастрольләргә үзем белән йөрттем. Биш яшендә ул  инде сәхнәдә Вафирә Гыйззәтуллинаны гармунда уйнап җырлатты. Сигез яше тулгач, Германиягә Татар мәдәнияте көннәренә бардык. Муса шунда немецларның пөхтәлеген бик ошатып кайтты.  Шул вакытта ук: “Мин киләчәктә Германиядә укырга тиешмен” , – дигән иде. Ә Гайсәнең бернәрсәгә дә теләге булмаган килеш  сәнгать дөньясына үзем кертеп җибәрдем. Ул: “Мин җырламыйм да, уйнамыйм да, йә президент,  йә  шофер булам”, - дип йөри иде.. Бүгенге көндә тальян, баян, аккордеон, гобой, флейта, фортепьяно, кубыз, авыз гармуны кебек уен коралларында уйный икән, монда минем өлешем күбрәк, дияр идем. Гайсә кечкенә чакта Илһам Шакиров аны сәхнә алдына чыгарып: “Менә сезгә бүләк. Без аның белән бер көнне туганбыз”, - дигәч, “кеше бүләк буламыни?” дип аптырап калган иде.   Бүгенге көндә консерваториянең 4 нче курсында белем ала. Армиядә хезмәт итеп кайтты. “Солдатта булган диләр” дигән җырны җырлап йөреп, армиягә бармый калып булмас, дип үз теләге белән китте.   - Бүген Муса Германиядә нинди эшләр белән шөгыльләнә?   - Ул Германиядә студент чагында ук андагы зур бүләкләрнең берсе - Рихард Вагнер премиясенә лаек булган иде. Бер үк вакытта элекке  Казан педагогика университетының музыка факультетын да тәмамлады. Германиядәге музыка академиясеннән соң, аспирантурада белем алды. Хәзерге вакытта докторантурада укый. Диссертация яклаганнан соң, башкару осталыгы докторы булачак. Муса 25 кешелек ирләр хорын җитәкли. Оркестрда дирижер булып эшли. Фин татарлары аны үзләре белән бергә концертлар куярга чакыралар. Әле Казанда да чыгыш ясарга тиешләр.   - Сез аларны музыкадан тыш тагын нинди эшләргә өйрәттегез?   -  Беренче чиратта олыларны хөрмәт итәргә, туган телебездә матур итеп сөйләшергә  өйрәтеп үстердек. Тик башка эшкә өйрәтү турында уйлап бетермәнмен шул. Муса Германиягә китеп баргач, ботинка шнурын да бәйләргә өйрәтмәгәнмен, дип елап утырган идем. Әмма барыбер тормыш өйрәтә ул. Хәзер бөтен  өй эшләрен дә үзенә эшләргә туры килә.   - Аның киләчәген ничек итеп күз алдына китерәсең?   - Үзенә кайда хөрмәт күрсәтәләр, шунда яшәр, дип уйлыйм мин аны. Татар кызы белән гаилә корсын иде дип телим.   - Сез заманында сәхнәдә гаиләгез белән матур концертлар оештыра идегез. Тамашачы  чыгышларыгызны яратып карады. Утыз елга якын бергә яшәгәннән соң, Гүзәл белән Рөстәм Маликовлар аерылышкан, дигән сүзгә ышанасы да килмәде...   - Дөнья булгач, төрле хәлләр була икән. Гаилә корганда беркем дә аерылышырмын, дип кияүгә чыкмый. Һәркем бәхетле яшәргә хыяллана.   - Сезнең аерылышуга улларыгызның мөнәсәбәте ничек булды?   - Аллага шөкер, балалар бик тәрбияле. Алар безгә кысылмады. Муса белән Гайсәнең:  “Әнием, син бәхетле булсаң, без синнән дә бәхетле”,  – дигән сүзләрен ишеткәч күңелем тулды.   - Ир-ат өчен иң кирәкле сыйфат, дип кайсыларын саныйсың?   - Тугрылыклы булу,  ярата белү, төгәллек кирәк.   - Бүген Гүзәл Маликованың йөрәген яулаган ир-егет кем ул?   - Газинур хәрби кеше булган, хәзер отставкада.  Әнисе вафат булгач, алты ел буе  әтисен тәрбияләгән. Андый кеше начар булмас, дип уйладым. Мин аңарда җырга да мәхәббәт тәрбияләргә өлгердем. Бергәләп дуэт башкару өчен җыр да яздырдык.   - Синең өчен яшәү яме нәрсәдә?   - 55 яшькә җиткәндә әти-әнием, балаларымның, үземнең исән-сау булуым шатлык түгелмени?! Иң зур байлыгым – сәламәтлек. Аннары, шушы яшьтә яныңда яраткан кешең һәм эшең булу да  бәхет. Балаларымның уңышларына куанып яшим.  Болар барысы да минем тормышыма ямь өсти.   - Юбилей уңаеннан  узачак концертыңда  тамашачы Муса белән Гайсәне күрә алачакмы?   - Концерт 15 майда булачак. Ике улым да катнашачак, алла боерса. Люция ХӘБИБУЛЛИНА | 20.03.2015 (полный текст новости)

  • 2015-03-20 01:41 Интервью бирүчеләр иң еш әйтә торган 10 сүз (уены-чыны бергә)
    20.03.2015 Юмор Гадәттә, газета-журналлар битләрендә чыккан интервьюлар шомартылган, чистартылган була. Интервью бирүченең күп кенә сүзләре язмага керми кала. Без шул сүзләрнең рейтингын төзедек. 1. Бу яздыра мәллә??? (диктофонга күрсәтеп) 2. Моны сиңа гына әйтәм, газетка чыгарма тагын! 3. Алай ук дип язма инде, халык аңламас. 4. Мин тәнкыйтьтән курыкмыйм, теләсә нәрсә яз минем турында. Теге алда сөйләгәннәрне генә язма.  5. Син үзең матурла инде шунда. 6. Алай ук дип язма инде, мактана дип әйтүләре бар. 7. Монысы сер булып калсын. 8. Әмма анысын инде үзегез килгәч, күрерсез (берәр чара турында сүз булса). 9. Ой, юк, мине төшермә, мин фотогеничный түгел! 10. Чыкканчы миңа күрсәтәсеңдер бит инде?   Данил СӘФӘРОВ | (полный текст новости)

  • 2015-03-20 01:41 Ижауда яшәүче Гайнура апа Харисовага 105 яшь тулды
    20.03.2015 Җәмгыять Гайнура апаның тормышы берничә чорга туры килә. Ул патша Русиясендә Октябрь революциясенә кадәр 1910 елның 17 мартында Татарстанның Сарман районы Иске Дрюш авылында мулла гаиләсендә туган. Революция, сугыш, коллективизация, кулак гаиләсе дип талаулар, социализм төзү чоры һәм үзгәртеп кору еллары. Гайнура апа өчен болар бу чорның тарихы гына түгел. “Аларның барысын да безнең әни татыган, күп газаплар кичергән”, дип басым ясады улы Мөдәрис. Гайнура апа үзе дә үткән гасырның егерменче елларындагы вакыйгаларны хәтерли. “Әле бер төркем аклар килеп керә авылга, йортларны талый, әле икенче төркем кызыллар килә - алар да халыкны талый”, дип сөйләде.   Гайнура Харисованың гаиләсе кулак гаиләсе дип репрессиягә эләгә. Нәселләрендә дин әхелләре күп була. Авылдан тормышларын ташлап,төнлә качып китәргә мәҗбур булалар. Улы Мөдәрис бу уңайдан әнисе сөйләгәннәрне исенә төшереп, күрше авылда шагыйрә Гөлшат Зәйнашева гаиләсен Архангельскига сөргенгә җибәрүләрен әйтте.   Гайнура апа гаиләсе Чаллыга килеп урнаша. Ул анда биш сыйныфны тәмамлый, әмма кулак баласы дип аны мәктәптән куалар. Ул белемен үзлегеннән дәвам итәргә мәҗбүр була. Икенче дулкын репрессиядән качып, Гайнура апа Харисова гаиләсе 1932 елда Ижау шәһәренә күчеп килә. Фатирга урнашалар. Абыйсы эш эзләп китә. Кешеләргә утын кисәргә сөйләшә. “Абыем балта, мин пычкы тотып иртән эшкә чыгып китә идек. Көне буена утынны кисеп, ярып, өеп куйгач, акча бирәләр иде”, дип сөйләде ул елларда ачтан үлмәс өчен нинди генә эшкә алынмаганнары турында Гайнура Харисова. Эшләп алган акча ачтан үлмәскә ярдәм итә. Башта күп төрле кара эшләр башкарырга туры килә аңа. Сугыш башланыр алдыннан бер таныш табибә: “Утын кисеп йөрергә җитәр инде, кил безгә шифаханәгә, санитар булып эшләрсең”, дип чакыра. Гайнура апа соңрак махсус курслар тәмамлап, шәфкать туташы белгечлегенә ия була.   Сугыш елларында Ижау шәһәренең 3нче санлы бала тудыру йортында эшли. Шушы бала тудыру йортында үзе дә 1950 елда беренче баласы – улы Мөдәрисне таба. Өч елдан соң кызы Бриллиант та шунда туа.   Кырыгынчы еллар азагында Гайнура апаның тормышы тагын кискен борылыш ясый: ул шәһәрдә хатын-кызлардан беренче фотограф булып эшли башлый. Туганнары сүзләренчә, үзен матур композиция төзеп, фотога оста төшерүче итеп таныта.   Гаилә архивында ул елларда төшкән күпсанлы фотолар саклана. “Сугыштан соң документларга күп фотосурәтләр кирәк булды, шуңа без хәтта ялсыз да эшләдек”, дип искә алды ул еллардагы хезмәтен Гайнура апа.   Үткән гасырның алтмышынчы еллары Гайнура Харисованың тормышына тагын үзгәрешләр кертә – ул кондитер-пешекче булып ашханәгә урнаша. Илле ел элек шуннан лаеклы ялга чыга. Һәрчак хәрәкәттә булган Гайнура апа, тик кенә утырмый, җәйләрен бакчада җиләк-җимеш, яшелчә үстерә, оныкларын тәрбияли. Улы белән кызы да эш сөючән, кешелекле, оныклары да дәү әниләре сүзеннән чыкмый. Инде күпсанлы оныкларының сабыйлары үскән, алар белән сөенә ак әби - хәтта аларның да исемнәрен ялгышмыйча санап чыкты.   Сәламәтлегенә дә зарланмый 105 яшьлек милләттәшебез. Әле туксан яшендә бакчада бәрәңге казыган,100 яшен тантана итәргә килгән кунакларны үзе бәлеш пешереп сыйлаган. “Соңгы айларда күзләре генә күрми, әмма бар нәрсә белән дә кызыксынып, тыңлап тора”, диде улы Мөдәрис.   105 яшькә җитеп физик яктан сәләмәт, аек акылда булу – зур бәхет. Аның озын гомерле булуының сере нидә дигән сорауга Гайнура апаның кызы Бриллиант: "Гореф-гадәтләрне, дини йолаларны үтәп яшәүдә, сәләмәт тормыш итүдә. Әниебез 12 яшеннән намаз укый, хәзер дә калдырмый. Ашауда да хәләл ризык кына кулланды”, диде. Нәселләрендә озын гомерле туганнары да күп икән. Әнисе дә 100гә җиткән, әтисенең әнисе дә 97не тутырган.   Гайнура апаны юбилее белән котлап Ижау шәһәре администрациясе башлыгы Денис Агашин, үзе яшәгән Ленин районы администрациясе вәкилләре килгән иде. Денис Агашин юбилярга Җиңүнең 70 еллыгына багышланган медаль, Русия президенты имзалаган хат, бүләкләр тапшырды. Җитәкчеләр һәм якыннары Гайнура апа Харисовага әле тагын озак еллар яшәвен теләде.     Гайнура апаның яшьлек еллары     Гайнура апа улы Мөдәррис белән     Гаилә архивы     Гайнура Харисова гаиләсе белән     Ижау шәһәре администрациясе башлыгы Денис Агашин котлый Хәмидә ГАЙФУЛЛИНА | 19.03.2015 (полный текст новости)

  • 2015-03-19 06:12 Өметләнәбез инде...
    19.03.2015 Мәдәният Ниндидер зур өметләр баглап көтеп алган Мәдәният елы да тарих битләрендә урын алды. Акландымы ул өметләр, юкмы - һәркем үзенчә бәя бирергә омтыла. Бер караганда, бүген илебездә икътисади һәм сәяси башбаштаклык хөкем сөргәнлеген үз күзләребез белән күреп торабыз икән, ниндидер гайре табигый алгарыш турында хыяллану артык та кебек. Шулай булса да, кеше күңеле беркатлы бит инде ул: ә бәлки... Ә бәлки Мәдәният елында гына булса да, хөкүмәт җитәкчеләре бу өлкәгә дә игътибарларын арттырырлар, дигән өмет чаткысы яшәп килде. Ләкин... Юк, бер уйласаң, “ләкин” дип тә әйтеп тә булмый торгандыр. Нәрсәләрдер эшләнде ич ел дәвамында. Үзем яшәгән Чаллы каласы мисалында гына әйтим: Мәдәният елында автошәһәрдә 146 концерт куелган, театр­лар тамашачы хөкеменә 9 яңа спектакль чыгарган. Тулаем алганда, ел дәвамында бер меңгә якын тамаша күрсәтелгән. Шәһәр музейларында, картиналар галереясында, китапханәләрдә күргәзмәләр, әдәби-мәдәни чаралар даими үткәрелгән... Хәтта җаваплылыгы чикле “Электротранспорт” җәм­гыяте белән берлектә оештырыл­ган “Мәдәни трамвай” шәһәр проектын телгә алырга була.   Билгеле, бу чаралар өчен рәхмәттән башка сүз юк. Ләкин бит, минем уйлавымча, болар барысы да көндәлек эшләр. Моның өчен генә Мәдәният елы игълан итеп торуның кирәге юк иде. Ниндидер зур, тарихи, мәдәниятне чынлап та олылаган вакыйга көткән идем мин. Әйтик, инде ничәмә-ничә ел Чаллыда татар дәүләт драма театры һәм курчак театры өчен махсус, заман таләпләренә җавап бирердәй бина салу турында сүз бара. Узган ел азагында эшли башлаган яңа шәһәр җитәкчесе дә бу хакта матур фикерләр ирештергән иде. Чаллыда хәтта “Мәдәни шәһәр” дип исемләнгән махсус программа да кабул ителде. Янә “ләкин” дияргә мәҗбүрмен...   Мәдәният белән әдәбиятны аерып карарга да кирәкмидер, бер уйласаң. Икесе дә халыкны рухи тәрбияләү чарасы. Кем әйтмешли, Чаллыда берара эшләп алган “Мәдәни трамвай” юлының рельс­лары кебек, ике төрле аталса да, икесе “җитәкләшеп”, бер юнәлештә баралар алар. Шулай булса да, Алла рәхмәте, җитәкчеләребез аерым бер елны “Әдәбият елы” дип игълан итәргә булган. “Мәдәният елы”нда тормышка ашырып өлгермәгән гамәлләрне үтәү максатыннандыр, бәлки?! Бирсен Ходай!   Әлбәттә, бу ел безнең ише каләм ияләре күңелендә аеруча матур һәм зур өметләр уята. Чаллы төбәгенең әдәби тормышына килсәк, шактый истәлекле вакыйгалар белән башланып китте ул. Мисал өчен, Мамадыш районында күренекле язучы Шәйхи Маннурның тууына 110 ел тулуга багышланган тантаналы чаралар (Мамадыш җирлеге каләм ияләре Чаллы язучылар оешмасына карый), Татарстан Язучылар берлегенең Чаллы бүлегенә яңа җитәкче билгеләнү, балалар язучысы Рәшит Бәшәр иҗатын олылау кичәсе, каһарман-шагыйрь Муса Җәлилне искә алу митингы... Әле ел башы гына булса да, саный китсәң, байтак җыела.   Башкаларны көнләштерерлек тагын бер горурлыгыбыз - әдәбият музее бар Чаллыда. Безнең рухи учагыбыз. Шунда ук “үзешчән” каләм ияләрен туплаган “Ләйсән” әдәби берләшмәсе эшләп килә. Горурланып әйтер урын бар - Чаллы төбәгендә яшәүче генә түгел, бөтен татар әдәбиятында зур әдәби казанышка ирешкән каләм ияләренең шактые шушы “Ләйсән” мәктәбен үткән кешеләр.   2015 ел - Чаллы шәһәре өчен тарихи вакыйга елы да. Чаллы язучылар оешмасы төзелүгә - 35 ел. Шул уңайдан, шәһәр башкарма комитетының мәгариф һәм мәдәният идарәләре белән берлектә, мәктәпләрдә язучылар белән очрашу кичәләре башлап җибәрелде. Бу инде мәктәп балалары үзебездә яшәп иҗат итүче һәр шагыйрь, һәр язучы белән очраша ала дигән сүз. Ә балачакта чын әдип белән очрашу гомерлеккә онытылмаслык булып җанга уелып кала бит ул. Алай гына түгел, профессиональ әдипләр күзәтүе астында һәм турыдан-туры аларның булышлыгы белән балалар, үсмерләр арасында даими иҗади бәйгеләр оештыру аларның иҗади сәләтен үстерүгә, әдәбиятка яңа авторларны җәлеп итүгә уңай тәэсир итәдер дип уйлыйм.   Ни генә әйтсәк тә, әдәбият, һәм бигрәк тә татар әдәбияты бүген зур кыенлыклар кичерә. Әдәбиятка гади халык һәм зур җитәкчеләр тарафыннан тиешле игътибар булмау сәбәплеме, әллә бүгенге мәгариф системасының заман таләпләреннән бик артта калуы балаларыбызның белемен, фикерләү дәрәҗәсен төпкә өстериме - яшь буын әдәбиятка бөтенләй диярлек тартылмый. “Бүген халык китап та, газета-журнал да укымый. Кешенең бар кайгысы - кием-салым, азык-төлек юнәтү. Аларга инде классика да, мавыктыргыч детектив та, күңелгә ятышлы шигырь дә, тетрәндергеч мелодрама да кирәкми...” Бу сүзләрне татар әдәбияты күгендә якты йолдыз булып исәпләнергә хаклы, берничә әдәби бүләк иясе дәрәҗәсенә ирешкән аксакал язучы авызыннан ишеттем. Хәтта бар белемен, тормышын әдәбиятка, халыкка аң-белем таратуга багышлаган әдәплелек көрәшчесе (“әдәбият”ның тамыры “әдәп” сүзенә бәйле дип уйларга кирәк) бүгенге чынбарлыгыбызга шундый нәтиҗә ясый икән, бу проблеманы ят итмәсәк иде.   Өлкән буын язучыларыбыз - безнең төп тотка. Һичьюгы аларны сакларга, тормышларында һәм иҗатларында булдыра алганча ярдәм итәргә кирәк. Профессиональ язучылар олыгая бара. Безгә яшьләрне үстерү турында уйларга күптән вакыт. Инде ел хәтле елны “Әдәбият елы” дип атаганбыз икән, ул кайсыдыр ки каләм ияләрен дәүләт күләмендә олылау, кемгәдер мактаулы исемнәр бирүгә генә кайтып калмасын иде. Халык һәм җитәкчелек тарафыннан әдәбиятның чын әхлакый-тәрбияви ролен, рухи кыйммәтен дөрес аңлап, аңа тиешенчә игътибар бирелсен, каләм иясенең хезмәте дөрес бәяләнсен иде...   Өметем зур әле: “Әдәбият елы”нда әдәбиятыбызның дә­рә­җәсе тиешле югарылыкка кү­тәрелер. Ниндидер рәсми доку­ментларда, мөнбәрләрдә яң­гы­раган канатлы чыгышларда гына түгел, ә чынбарлыкта.   Шәхсән үземә килгәндә, тыйнаклыкны бер читкә куеп булса да әйтим, 2015 ел - минем өчен мөһим вакыйга елы да бит әле. Боерган булса, 50 яшьлегемне каршылыйм. Инде Аллаһы Тәгалә рух һәм тән сәламәтлеге насыйп итеп, шул көннәрне күңел көрлеге белән каршыларга, уй-хыялымда йөрткән иҗади хезмәтләремне укучыларым игътибарына ирештерә алсам иде...   Амур ФӘЛӘХ | (полный текст новости)

  • 2015-03-19 06:12 “Ана теле”ме, “Туган тел”ме?
    19.03.2015 Милләт Мөгаллимнәр. Дәрелфөнүнендә (Педагогия университетында) миңа Гүзәл ханым Туктарованың фәннәр кандидаты дәрәҗәсенә дәгъва иткән диссертациясен тыңларга туры килде. Аның диссертацион темасы «Европейские заимствования в татарском языке (на материале законодательных актов)» дип атала иде. Танылган тел-әдәбият галимнәребезнең фикере бер иде: галимә җитди эш башкарган. Мин дә Гүзәл ханым өчен куанып, аның майтарган эшен эчтән генә хуплап утырдым. Кызганыч ки, вакытым кысан булу сәбәпле, голәмә каршына чыгып, галимәгә үз теләкләремне әйтә алмадым. Шулай да, соң булса да уң булсын дигәндәй, язма рәвештә генә булса да, фикерләремне Гүзәл ханым Туктаровага да, гәзитебезне укучыларга да җиткезим, дидем. Һәрбер тел күрше телләрдән алган сүзләр белән байый. Мисал эзләп ерак барасы юк, урыс теле иң башта күршеләре булган төрки халыкларыннан, аеруча татар теленнән алынган кәлимәләр белән байый башлаган. Дөресен генә әйткәндә, урта гасыр урыс теле турыдан-туры татар теле хисабына байый: атаман (ата кеше), башлык (башлык, баш киеме), беркут (бөркет), деньга (тәңкә), кистень (кистән), кушать (күшәү), лошадь (алаша ат), солома (салам), соха (сука), товарищ (туар ише), топтать (таптау), тьма (төмән), штаны (ыштан), очаг (учак), хомут (камыт), ушлый (һушлы, ягъни зиһенле)...   Украин сөйләмендә дә татар теленнән алынган сүзләр бихисап, чөнки төрки халыкларыннан урысларга, украиннарга иң якын ут-күршеләр булып татарлар (нугайлар) гына утырган. Үзбәк, казакъ, кыргыз, уйгыр еракта, ә кырым татарлары, Казан татарлары, нугайлар гомер-гомергә урыс белән янәшә тормыш кичергән.   Мәгълүмдер ки, урыс теле унсигезенче гасырда гына бүгенге рәвешен ала башлый (Кантимер, Волков, Фонвизин, Ломоносов). Бу авторларның теле Пушкин әсәрләренең теленә нигез булып ята. Пушкин шулар нигезендә халыкка якын телдә иҗат итә башлый. Ягъни, урысның әдәби теле унтугызынчы гасырда камилләшә. Бүгенге урыс теленә 250 ел чамасы.   Аннан соң урыс теленә алман (бигрәк тә техника атамалары), инглиз (бигрәк тә аш-су атамалары), итальян сүзләре (бигрәк тә музыкаль атамалар) ургылып килеп керә. Тел байый һәм бүген инде урыс теле дөньяның иң бай телләреннән санала.   Урыс теле иң яшь тел, яшь тел тиз үзгәрә, байый. Әйтик, Явыз Иван белән Петр патша заманнарында урысча язылган кәгазьләрне бүгенге академиклар да авыр аңлый. “Слово о полку Игореве” әсәрен бүгенге урта белемле урыс кешесе бөтенләе белән аңламый. Ә “Слово” белән бер үк вакытта язылган, сигез йөз ел әүвәл иҗат ителгән “Йосыф кыйссасы”н татар әбиләре төп нөсхәсеннән җылый-җылый укый торганнар иде. Ана телебез иң борынгы телләрдән санала, карт тел тиз үзгәрми.   1917 елгача фин теле иң имгәнгән, чит телләрдән алынган сүзләр белән чуарланган тел иде. Фин теле швед, алман, инглиз, урыс телләре йогынтысында үлеп бара иде. Финләндиядә яшәүче татарлар белән күп мәртәбәләр аралашуыма күрә, бүген фин теленең иң бай, иң чиста тел икәнен беләм. Ничек ирешкәннәр соң финнәр бу нәтиҗәгә?   Русиянең бер колониясе буларак яшәгән Финләндия Русиядән аерылып чыгуга илбашының махсус фәрманы белән финнәр Ана телен читтән кергән сүзләрдән арындырырга тотыналар. Ят сүзләр урынына финнең онытылган сүзләрен кайтару, әгәр чит-ят сүзне алмаштырырлык сүз табылмаса, ул сүзне уйлап чыгару сөреше (процессы) башлана. Ил буенча яңа сүз уйлап табу ярышы уздырыла. Тәкъдимнәр күп булу сәбәпле, ясалган яңа сүз галимнәр, язучылар тарафыннан сайлап алына. Мәсәлән, бөтен дөнья “телефон”ны телефон ди, ә финнәрдә ул “пүһәлун”. “Пүһәлун” сүзе ике фин сүзенең беренче иҗекләрен кушып ясалган. “Ерактан сөйләшү” гыйбарәсен “пүһәлун”ны алар шулай барлыкка китергән. Ясалма сүзләр табуда фин язучылары алда бара икән. Табылган һәм тәкъдир ителгән яңа сүзне радио-телевидение, гәзит-журнал аша бөтен мәктәпләргә, рәсми оешмаларга тараталар һәм яңа сүз кануни рәвештә телгә кереп китә.   Төрекләр дә шушы юлны узды, алар да 1925 елдан “түрәтелмеш кәлимәләр” (ясалма сүзләр) сөрешен башлап җибәрде. Ишетүебезгә күрә, французлар рәсми кәгазьләрдә, халык алдында чыгыш ясаганда чит телдән кергән сүзләрне кулланган кешегә телне пычратканнары өчен салым түләтәләр икән.   Казакълар да үз телләрен ят сүзләрдән арындыра башладылар, алар бу эштә шактый үҗәт кыланалар. Мәсәлән, кардәш халыкларының барысы да дип әйтерлек “мороженое”ны “туңдырма” дип атый. Ә казакълар “балмуздак” ди. “Балмуздак” ясалма сүз. Ул ике сүздән ясалган “бал” һәм “муздак” (бозлык), япъни “баллыбоз” мәгънәсенә туры килә. Казагыстанда туңдырма сатыла торган барлык кибетләрнең маңгаена “Балмуздак” диеп язылган. Хәзер бу сүз казакъның үз сүзе булып кереп китте. Казакълар читтән кергән теләсә нинди ят сүзләргә үз телләреннән чыгып, алмаш табалар.   Бездә дә шул ук сөреш (процесс) бара. Ләкин бу гамәлнең тискәре ягы гына күренә. Әйтик, “сотовый телефон”ны булыр-булмас тәрҗемәчеләр, турыдан-туры урыстан күчермә ясап, “кәрәзле телефон” дип йөртә башладылар. Бу агач тәрҗемә, туры тәрҗемә, Ана теленә ятышсыз уйдырма. “Кесә телефоны” Ана телебезгә ятышлырак, чөнки ул әсбап кесәдә йөртелә. Кытайлар да, алманнар да “кул телефоны” ди, чөнки бөтен кытайлар да, алманнар да телефонны кулларына тотып йөри иде.   Гәзит-журнал, радио-телевидение хезмәткәрләре колагына әйтәм, зинһар, теләсә кем уйлап тапкан мәгънәсез тәрҗемәләрне эфирда кулланмагыз, яңа сүз галимнәр, Ана теле белгечләре, язучылар игътибары аша узарга тиеш. Бәлки ясалма, уйдырма сүзләрне канунлаштыру өчен аерым бер тәшкилат төзергә кирәктер? Ә?   Ана телебездә урыс теленнән кергән сүзләр байтак. Телне ят сүзләрдән чистартканда кыекка кереп китәргә һич тә ярамый, урыстан кергән һәм татарлашкан сүзләрне, һичшиксез, телебездә калдырырга кирәк. Мәсәлән, гүрничә (горница), пөдәүкә (пудовка), чут (счет), кәстрүл (кастрюля), чөнки бу сүзләр читтән керсә дә, Ана телебез тегермәнендә тартылып, Ана теле кагыйдәләренә буйсынган. Алар татарлашкан. Урыслар үзләре дә татар сүзләрен турыдан-туры кабул итмәгән, татар сүзләрен урыс теле тегермәнендә тарттырып кулланганнар.   Гарәп-фарсы телләреннән кергән сүзләрне шушы телләрнең кагыйдәләре буенча әйтергә, язарга мәҗбүрбез. Башкортлар дөрес эшләде, алар гарәптән кергән сүзләрне әйтелгәнчә (башкортча) язалар, “Табигать” түгел, “тәбигәт”, “сәгать”не “сәгәт”, ”канәгать”не “кәнәгәт” дип сөйләү һәм язу телебезгә ятышлырак.   Шуннан килеп чыга ки, читтән кергән сүзләр әйтелештә дә, язылышта да татарчалашырга, ягъни Ана телебез кагыйдәләренә буйсынырга тиеш!   Ят сүзләрне үз кагыйдәләре белән язсаң, тел пычрана, фәкыйрьләнә, Ана теле тегермәнендә тартылганнары телне баета.   Кайбер гәзитләр “компьютер” урынына “кампитыр” дип халыкка кертергә маташалар. Сүзләрне татарчалаштыру да кыекка кереп китәргә тиеш түгел, сүз табалмыйсың икән, ”компьютер” дип яз, аның ни гөнаһысы бар?   Мин, мәсәлән, “компьютер” урынына “тамгасар” кәлимәсен кулланам. Төрекләр “компьютер”ны “билгисаяр” ди, ягъни “белем туплаучы” мәгънәсендә. Ни өчен мин “тамгасар” дим, чөнки Ана телебездә “тамга” сүзе “символ”ны аңлата, компьютерда тамгалар (символлар) күп, “сар” сүзе күплекне аңлата, әйтик, “каенсар” – каен күп үсә торган урын. Шуннан килеп чыга инде “тамгасар”. Тамгасарның “мышка”сын мин “дүңгәләк” дим. Көз көнендәге буш кырда җил тәгәрәтеп уйный торган коры түгәрәк үлән була. Җил уңаена дүңгәләк ары тәгәри, бире тәгәри, ә нигә “мышка”ны “дүңгәләк” димәскә? “Калькулятор”га мин “санак” дим. Татар телендә (исем) сүз ясый торган кушымчалар бар (әк, ак), әйтик, көрәк (көрәгеч), тарак (тарагыч), кайрак (кайрагыч). Шушы мантыйкны куллансак, санагыч “санак” була да куя. Гәзит-журналларга, радио-телевидение редакторларына шушы сүзләрне кулланырга тәкъдим итәм.   Онытылган сүзләрне кайтару да бик мөһим мәсьәлә. Элек татар китапларының тышына “издательство” дип яза идек, кайтты бит “нәшрият” сүзе, әле күптән түгел генә “культура йорты” дип яза идек, кайтты бит “мәдәният сарае”, беркем дә гаҗәпсенмәде, Аллага шөкер. “Нәшрият, мәдәният” сүзләрен кайтару турында беркем дә махсус фәрман чыгармады. Тагын кайтарыйк үз сүзләребезне! Дөрес, бу ике сүз безгә гарәптән кергән. Булсын! Алар инде татарлашып беткән, бу сүзләрне рәхәтләнеп кулланыгыз!   “Ана теле” тәгъбире телдән төшеп бара кебек. Аны “Туган тел” басып узды. Ни кызганыч, бик матур атама, югыйсә. Ана саклаган телебезне. Мин “Туган тел” гыйбарәсенә каршы түгел, ләкин бөтен телкардәш халыклар ”Ана теле” дип сөйләшкәндә ни өчен без генә ”Туган тел”гә ябышып ятабыз? Дөрес, Тукай шулай язган, ләкин бит ул урыстан, “Родной язык”тан алынган сүз, туры тәрҗемәдәге сүз. Кулланыгыз сез “Туган тел” гыйбарәсен, әмма “Туган тел” “Ана телен” үтермәскә тиеш. Без мәктәптә укыганда гел “Ана теле” дип яза, сөйләшә идек. Иң беренче “Ана теле”, аннан “Татар теле”, аннан “Туган тел” булырга тиеш.   Ана телен саклау, үстерү эше очраклы кешеләрнең эше булырга тиеш түгел, Ана теле мәсьәләләре дәүләт дәрәҗәсендә хәл ителергә һәм бу эш белән хөкүмәт даирәләрендәге шәхесләр “дәүләт эше” буларак бик нык шөгыльләнергә тиеш!  Рабит БАТУЛЛА. 9 | (полный текст новости)

  • 2015-03-19 06:12 Янгыннан соң базарларга йөрү куркыныч түгелме? (ФОТО)
    19.03.2015 Җәмгыять Казан үзәгендә урнашкан сәүдә йортларының берсендә сату итүчеләр янгын башланган очракта “кеше кая чаба, шунда чабарга” киңәш итә. Сатып алучылар исә базарларның буталчык булуыннан зарлана... “Адмирал”дагы фаҗига халык арасында зур шау-шу уятты. Өстәвенә, бу – Казан базарларында килеп чыккан беренче генә янгын түгел инде. Шуңа күрә кешеләр арасында сәүдә йортларына йөрергә куркучылар саны да артып китте. Бу аңлашыла да, әлеге урыннарда янгын куркынычсызлыгы кагыйдәләренең ни рәвешле үтәлүен, гадәттән тыш хәл килеп чыккан очракта кая барасын һәм ни эшлисен алар каян белсен... Шуңа күрә без берничә Казан сәүдә йортларына барып, әлеге урыннарда куркынычсызлык кагыйдәләренең ни рәвешле үтәлүен  тикшереп кайтырга булдык та инде. Моның өчен халык арасында аеруча популяр булган ике зур базарны сайладык.   Халык кая чаба, шунда чап...   Без барган беренче сәүдә йорты Казан үзәгендә урнашкан һәм үзен зәвыклы сәүдә йорты буларак тәкъдим итә. Бирегә йөрүче халык сәүдә рәтләренең буталчык булуыннан зарлана, биредәге сакчыларның ярдәм итәргә ашыкмавын ассызыклый.   - Бу комплекс шактый катлаулы итеп төзелгән. Адашсаң, тиз генә чыгу юлын табам димә... Бигрәк тә өченче катка менү зур авырлык тудыра. Өстәвенә, сатучылар һәм сакчылар да ярдәм итәргә ашыкмый. Берсе - бер якка, икенчесе икенче якка җибәрә. Чыгу юлының кайда икәнлеген үзләре дә белми диярсең, - дип зарланып алды сатып алучыларның берсе.   Ә менә кулына рация тоткан сакчы исә әлеге сәүдә үзәгендә янгын беркайчан да чыкмаячак, дип ышандырды.   - Безнең сәүдә йорты элиталы урын булып санала. Монда барысы да югары дәрәҗәдә оештырылган, - дип белдерде ул. Шулай да, “Муравейник” сәүдә йортының әлеге сакчысы безгә запас чыгу юлларын, янгын сүндерү өчен махсус җиһазлар саклана торган урыннарны ни өчендер күрсәтергә теләмәде. “Баш катырып йөрмәгез әле”, - дип кенә белдерде.   Сатучылар да минем соравымны шаяруга борды. “Янгын башланса, халык кая чаба, шунда чабасың инде” дигән бик кирәкле (!) киңәш бирделәр.   Халык базарда адаша   Аннары без Себер трактында урнашкан икенче базарга юл тоттык. Әлеге базар бик “буталчык” дип зарланучы сатып алучылар шулай ук күп. Социаль челтәрләр әлеге төр шикаятьләр белән тулган дисәм дә, ялгыш булмас.   - Әлеге базар буйлап 1,5 сәгатькә якын йөргәнбездер, мөгаен. Аннары чыгу урынын таба алмыйча буталып беттек. Чынлап әйтәм, адаштык. Сәүдә йортыннан чыгу урынын күрсәткән бер генә билге дә юк. Янгын башланса, без кая барырга тиеш икән? - дип зарлана Ольга исемле интернет-кулланучы.   Хәер, “Бик Зур”да без әлеге төр җитешсезлекләрне ачыкламадык. Киресенчә, тиешле билгеләрнең барысы да урынында, эвакуация ишекләре дә һәр залда берничә, янгын сүндерү җиһазлары да адым саен диярлек урнаштырылган.   - Соңгы ел ярым вакыт эчендә Гадәттән тыш хәлләр министрлыгы безне өч тапкыр тикшерде. Соңгы тикшерү октябрь аенда узды. Күзәтчелек органнары тарафыннан ачыкланган җитешсезлекләрнең барысы да 100 процент юкка чыгарылды, - дип сөйләде әлеге сәүдә йорты директорының куркынычсызлык буенча урынбасары Евгений Зайцев.   “Адмирал” сатучыларда җаваплылык хисен көчәйтте   Шунысын да билгеләп үтү кирәк, янгын куркынычсызлыгы турында сөйләгәндә, кеше факторы турында да онытырга ярамый. Кагыйдә буларак, янгын куркынычсызлыгы сиреналары кычкыра башлаган очракта күпләр урыннарыннан кузгалырга ашыкмый. Алар, бу - гади тикшерү генә дип уйлап , тынычланалар. Ярый ла, ул, чыннан да, янгын куркынычсызлыгы җиһазларын тикшерү генә булып чыкса... Ә чынлап янгын башланган очракта бу кешеләрне нинди язмыш көтә?   - Әлбәттә, төрле кешеләр бар. Шулай да, күпләр барысын да тулысынча аңлап эш итә. “Адмирал”дагы вакыйгалардан соң сатучылар үзләре дә сагаеп калды. Әлеге тикшерүләрне тиешле гамәл буларак кабул итәләр. Гомумән, базарлар яну белән бәйле соңгы вакыйгалар аларда җаваплылык хисен көчәйтте. Иң беренче чиратта товарны түгел, ә үз гомереңне саклау турында уйларга кирәклекне дә аңладылар кебек, - дип дәвам итте сүзен җитәкче.   Евгений Зайцев “Адмирал” базарындагы аяныч хәлләрдә сәүдә йорты җитәкчесен генә гаепләү белән килешмәве турында да ассызыклады.   - Әлбәттә, директорны берничек тә аклап булмый. Шулай да, аны кешеләр үлемендә гаепләү дөрес түгел дип саныйм. Сез үзегез “дөрләп яна торган бинага ашкынучы сатучыларны полиция хезмәткәләре дә көчкә генә тоткарлап тора алды”, дип язасыз. Әгәр дә кеше үз-үзен белештермичә, әлеге моментта товарын коткару турында гына уйлаган икән, директор аларны ничек саклап калсын, - дип саный ул.   “Адмирал”дагы вакыйгалардан соң “СОГАЗ” компаниясе өр-яңа тәкъдим белән чыкты. Алар кеше күп йөри торган объект хуҗаларының җаваплылыгын иминиятләштерү кирәк, дип белдерә. Бу – биредә төрле гадәттән тыш хәлләр нәтиҗәсендә зыян күргән затларга ярдәмне шул иминият акчаларыннан түләргә мөмкинлек бирәчәк. Әлеге чара бюджет акчаларын саклауны һәм ярдәмгә мохтаҗларга вакытында акча күчерүне дә тәэмин итәчәк, ди компания җитәкчесенең беренче урынбасары Николай Галушин.     1     2     3     4     5     6     7     8     9     10     11   Солтан ИСХАКОВ фотолары. Рәмзия ЗАКИРОВА | 19.03.2015 (полный текст новости)

  • 2015-03-19 06:12 Сәйдә Мөхәммәтҗанова: "Минем өчен иң мөһиме - татар халык җырын яңгырату иде"
    19.03.2015 Мәдәният Узган атнада Беренче каналда барган “Голос” тапшыруында якташыбыз, унөч яшьлек Сәйдә Мөхәммәтҗанованың татарча җырлаганын күреп күпләр сөенгән. Шатлыкларын интернет аша да уртаклашканнар. “Син – татар милләтенең энҗесе”, “Шундый бала булганда, татарлар мәңге яшәячәк”, - дип яшь җырчыны канатландырып та җибәргәннәр. Чыннан да, “Голос” та “Су буйлап” дигән җырны  яңгырату идеясе каян килгән соң? Сәйдә анда катнашу  өчен башта  татар җырыннан кала, өч русча җыр әзерләп бара. Әлеге музыкаль тапшыруның мөхәррирләре  аннан: “Синең репертуарыңда берәр күңелле җыр бармы?” - дип сорыйлар. Әмма Сәйдә андый җыры юклыгын әйтеп, аларга  узган ел “Созвездие – Йолдызлык” та Гран-при алган  татар халык җыры “Су буйлап”ны башкарып күрсәтә. Шул җырны проектта катнашу өчен сайлап та алалар.   Сәйдә үзенең “Голос” та катнашуы хакында болай дип сөйли:   – Мин сәхнәгә чыкканда бик дулкынландым. Анда оркестрга кушылып җырладым. Пелагея белән Дима Билан миңа таба борылгач кына каушауларым юкка чыкты. Шул мизгелләрдә ничек сөенгәнемне аңлатырлык түгел. Аннары үзем Пелагеяны сайладым, чөнки ул минем рухыма туры килә. Үзе дә халык җырларын башкара. Гомумән, аның иҗаты миңа бик ошый. Ул шат күңелле, аралашучан. Мин биредә катнашып финалга үтүне максат итеп куймадым. Минем өчен иң мөһиме - татар халык җырын яңгырату иде. Аның каравы, мин “Су буйлап” ны илебездәге бөтен милләттәшләргә ирештердем.   Тамашачылар арасында  Сәйдәгә багышлап шигырь юллары язучылар да шактый.   Калын толым, кара күзең Сихерләде бит Сәйдә. Татар моңын бар җиһанга Тарат, чибәр кыз, әйдә! Люция ХӘБИБУЛЛИНА | (полный текст новости)

  • 2015-03-19 06:12 Габдулла Тукай бүләгенә кандидатлар игълан ителде
    19.03.2015 Мәдәният 2015 елда Габдулла Тукай премиясе кандидатлары исемлеге мәгълүм булды. Алар арасында кинорежиссер кандидатурасы да бар. Татарстан Республикасы Президенты каршындагы Габдулла Тукай исемендәге Татарстан Дәүләт премияләре буенча комиссия, тапшырылган әсәрләрне һәм хезмәтләрне карап тикшергәннән соң, түбәндәге кандидатларны 2015 елда Габдулла Тукай исемендәге Татарстан Республикасы Дәүләт премиясенә дәгъва кылуга тәкъдим итте: Булатова Клара Гариф кызы: «Келәү: Шигырьләр, повесть, хикәя» (Казан: Татар китап нәшрияты, 2013 ел), «Сәяхәтнамәләр: шигырьләр» (Казан: Татар китап нәшрияты, 2013 ел ), «К солнцу лицом» (Казань: Рухият, 2013 ел.) китаплары.   Кәримов Камил Әдһәм улы: «Уен: роман, хикәяләр һәм юморескалар» (Казан: Татар китап нәшрияты, 2010 ел), «Игезәкләр йолдызлыгы: роман-фарс» (журнал «Казан утлары», 2010 ел: №9, б.5-62, №10, б.6-50), «Ком сәгате: роман, повестьлар» (Казан: Татар китап нәшрияты, 2000 ел) «Сакау күке: роман, повесть» (Казан: Татар китап нәшрияты , 2005 ел) китаплары.   Колмогорцева Ирина Константиновна: «Казан һәм Габдулла Тукай» график эшләнмәләр сериясе.   Корбанов Рафис Харис улы: «Рафис Корбан шигырьләре» (Казань: Татар китап нәшрияты, 2013 ел.) китабы.   Леронов Лемон Лерон улы: «Бәхеткә биш минут кала: пьесалар» (Казан, Татар китап нәшрияты, 2012 ел.), «Сөяксез тел: пародияләр, эпиграммалар» (Казан, Татар китап нәшрияты 2008 ел), «Җил көймәсе: шигырьләр» (Казан, «Мәгариф» нәшрияты, 2008 ел).   Матуров Илдар Заһир улы: «Моя линия фронта» (2010 ел), «Туфан - Туфан инде ул» (2013 ел) фильмнары.   Салихов Харис Салих улы: «Религия и наука (основы мировых религиозных и светских культур)» («Дин вә фән (дөньякүләм дини һәм мәдәни этика нигезләре») (Казан: «Идел-Пресс», 2012 ел), «А.Пушкин, Г.Тукай иҗатында Коръән вә бүгенге рухи тәрбиянең бер мәсьәләсе» (Казан, «Идел-Пресс», 2008 ел).   Муса Җәлил исемендәге Татар дәүләт опера һәм балет академия театрының иҗат коллективы: Мөхәммәтҗанов Рәүфәл Сабир улы, Ковтун Георгий Анатольевич, Андреева Кристина Андреевна, Тимаев Михаил Иванович - «Алтын Урда» спектаклен куйган коллектив. --- --- | 19.03.2015 (полный текст новости)

  • 2015-03-19 03:26 Казан читендә йорт салуның ние бар – мүклисе дә чутлыйсы
    18.03.2015 Җәмгыять Фатирда яшәү рә­хәтрәкме, әллә шәхси йорттамы? Соңгы арада әнә шул сорау белән баш ватучылар саны арткан. Берәүләр уйлаган арада, икенчеләр Казан тирә­сен­дә­ге буш җирләрне алып бетереп бара. Бүген шәһәр эчен­дә үз йорты белән яшәргә теләүчеләр буш кишәр­лек­нең бер квад­рат метры өчен бер миллион сум акча түләр­гә риза. Ә Казан читендәге бистәләр­дә ун сутый коры җирне уртача ике миллион ярымга сатып алырга мөм­кин. Аннары йорт саласы гына кала. Анысының ние бар – мүклисе дә чутлыйсы... Социологлар үткәргән тик­шеренүләргә күз салсаң, моннан утыз ел элек ил халкы бер торактан икенчесенә ур­тача 49 елга бер тапкыр күченгән икән. Гади итеп ке­нә әйткәндә, кеше үз го­ме­рендә яшәү урынын бер тапкыр алыштырган. АКШта исә бу күрсәткеч 5–8 ел тәшкил иткән. Америка халкын куып тота алмасак та, соңгы елларда россиялеләр “түбәсен” ешрак алыштыра башлаган. Берничә ел элек “Иҗтимагый фикер” фонды үткәргән сораштыру нә­ти­җәләреннән күренгәнчә, ха­лыкның егерме проценты хә­зер яши торган фатир яисә йортына соңгы биш елда гына күчен­гән. Тагын унике проценты “өй туе”н 6–10 ел эчендә ясаган. Бер түбә астында яшәү вакыты 15–20 елга кадәр кимегән. Шунысы да бар: бу саннарга авыл халкы да керә. Ә менә вакытлыча фатир алып торучылар исәпкә алынмый. Кычкырып җырлыйсың килсә...   Лилия һәм Дамир Ибә­туллиннар ике ел эчендә өч “түбә” алыштырырга өл­гер­де. Былтыр өйләнешкән гаи­лә башта әти-әнилә­рен­нән калган өч бүлмәле фатирда яшәде. Озак тормастан, Дамир фатирны сатты да Казаннан ерак түгел бер бис­тәдә җир алды. Күптән түгел генә ике катлы йортка кү­ченде алар. “Үз йортың белән яшәүнең өс­тенлеге күбрәк, – ди Дамир. – Дивар артында ир­тәнге җи­дедән алып, төнге ун­бергә кадәр шау-шу ки­лүче күр­шеләрең булмау үзе ге­нә ни тора! Күпкатлы йортта яшә­гәндә гел машина куярга урын таба алмыйча азаплана идек, хәзер бу мәсьәлә дә хәл ителде. Су бетереп, ут сүн­дереп тә тин­терәтмиләр. Үз йортың белән яшәү кыйм­мәт­рәк, әл­бәттә, монда бит барысын да үз көчең белән эшлисең. Торба шартласа, сан­техник та йөгереп килми”.   Психолог Лилия Бормусова сүзләренә караганда, күпләр шул рәвешле күп­тәнге хыялын чынга ашыра. “Шәһәрдән читтә үз йортың белән яшәргә карар кы­лу­ның мөһим якларының бер­се – балаларны саф һа­вада, имин шартларда үс­терү те­лә­ге. Ата-аналар балалар­ның психологик һәм физик сәламәт­леген кайгырта, – ди белгеч. – Үз йортыңда ни те­лә­сәң, шуны эшләргә мөм­кин. Мәсә­лән, кычкырып җыр­ларга ярый. Ә күршелә­рең сиңа комачау итмәячәк. Өлкән яшь­тәгеләр исә шәхси йортны җиргә якынрак булу өчен сайлый”. Фатирны йорт­­ка алы­штыручылар арасында үз көчен сынап караучылар, башкалардан аерылып яшәр­гә теләүчеләр дә җитәр­лек икән.   Капкага җир җитми   Торак йорт салу өчен җир сату белән шөгыль­лә­нүче Марат Исламов әй­түенчә, үз йортында яшәргә теләүчеләр көннән-көн арта. Хәер, моның шулай икә­нен аңлау өчен Казан ти­рәсендә бер-бер артлы “үсеп” торучы коттедж бис­тәләренә күз салу да җитә. “Кайберләренең исемен дә истә калдырырга өлгер­ми­без, биредә инде җир бетә”, – ди риэлтор. Моңар­чы халык йорты булган яки нигезе салынган кишәрлек­ләргә өстенлек бирсә, хәзер күб­рәк буш җир сайлый икән. “Җир кишәрлеге беркайчан да үз бәясен югалт­мый, – ди Марат Исламов. – Бигрәк тә Казан читен­дә­гесе”.   Риэлтор сүзләренә караганда, шәһәр читендәге бистәдә үз йортың белән яшәү теләге практик яктан үз-үзен акламый. “Бигрәк тә яшьләр өчен катлаулырак. Бүген сорау зур булган коттедж бистәләренең кү­бе­сендә балалар бакчасы булса да, сырхауханә, мәк­тәп юк. Димәк, көндәлек эш­ләргә җитешү өчен ир дә, хатын да машинада йөрер­гә тиеш була”, – ди ул. Шып­лап тулган яңа бистә­ләрдә урам өчен дә “көрәш” башланган. “Җирнең һәр сантиметры исәптә. Шуңа күрә күпчелек халык капкасын булса да урам ягынарак чыгарып куярга тырыша. Нә­тиҗәдә юллар тарая. Хәзер бистәләрдә урам аша ике машина уза алса, бу яхшы санала инде”, – ди Марат Ис­ламов.   Өч миллионлык эш   Гөлназ һәм Айнур Корбангалиевлар да Казаннан ерак түгел урнашкан бис­тәдәге ике катлы агач йортка ия. “Өй туе”н үткәрергә әзерләнеп йөриләр. “Җир­не моннан биш ел элек әтием сатып алып куйган иде, – ди Айнур. – Йортны үз көчебез белән торгызабыз. Ялларда, бәйрәм көн­нә­рендә туганнар җыелы­шып эшләдек. Ел ярым дигәндә йортны түбә астына керттек. Хәзер эчке эш­ләрне башкарам. Җир сатып алу акчасын исәплә­мә­гән­дә, ике катлы таш йорт­ны башыннан алып ахырына кадәр төзеп бетерү өчен ким дигәндә 3 миллион сум акча кирәк”.   Айнур машинада йөрсә, Гөлназның “тимер ат”ы юк. “Бистәдән метрога кадәр автобус йөреп тора. Бәясе 30 сум. Эшкә шулай йөрим, – дип сөйләде Гөлназ. – Үз йортың белән яшәүнең дә кимчелекләре бар инде, әлбәттә. Кирәк чакта ипи чыгып алырга кибет тә юк. Балага да күңелсезрәк. Ба­ла-чага тавышыннан шау-шу килеп торучы ишегалды юк бит монда. Һәркем үз эченә бикләнеп яши. Баланы урамга үзен генә чыгарып җибәрмим, күрше саен бозау кадәр эт, ялгыш ычкынмасыннар дип куркам. Аның каравы, һавасы чис­та”. Элек халык шәһәр үзә­гендә яшәргә омтылса, хәзер таш диварлардан качу ягын карый, ди белгечләр. Шунысы да бар: бүген бу – байлык билгесе түгел. Моңарчы шәхси йортны фатирдан кала тагын бер милек итеп сатып алсалар, хәзер шәһәр читендәге өй – бер һәм бер­дән­бер яшәү урыны. Эльвира ВӘЛИЕВА 37 | 18.03.2015 (полный текст новости)

  • 2015-03-19 03:26 Казан һәм Кырым шагыйрьләренең уртак җыентыгы дөнья күрергә мөмкин
    18.03.2015 Мәдәният Бу хакта Мәскәү – Казан − Симферополь видеокүпере вакытында фикер алышу булды. Казан һәм Кырым шагыйрьләренең уртак җыентыгы барлыкка килергә мөмкин. Бу хакта бүген Мәскәү – Казан − Симферополь видеокүпере вакытында фикер алышу булды. Видеокүперне Казан ягыннан «Татмедиа» брифинглар залында «Татар-информ» мәгълүмат агентлыгы оештырды һәм аны агентлык генераль директоры Леонид Толчинский алып барды. Уртак җыентык булдыру инициативасын Казан журналисты җиткерде. Видеокүпердә катнашкан Кырым Республикасы Җәмәгать палатасы рәисе урынбасары Александр Форманчук бу фикерне хуплап: “Кырым Украина составында булганда, безнең әдәби мохит бик сәясиләшкән иде. Өч язучылар берлеге эшләп килде, әмма алар бер-берсе белән уртак фикергә килә алмады. Хәзер исә бу берлекләрне яңадан теркәү буенча бик катлаулы процесс бара. Кырым татарлары арасында язучылар һәм шагыйрьләрнең үзара аралашуында да кыенлыклар бар. Миңа калса, безгә Казан белән элемтәне тагын да ныгытырга кирәк”, — диде ул.   “Рус теле һәм әдәбияты укытучылары ассоциациясе” Бөтенроссия иҗтимагый оешмасы төбәк бүлеге җитәкчесе Александр Рудяков та шулай ук бу идеяне күтәреп алды. “Кырым Республикасы җитәкчелеге тарих, рус теле һәм әдәбияты укытучыларына ярдәм программасы кабул итте. Безнең бу программада бераз резервлар бар һәм уртак җыентык чыгаруда булыша алыр идек. Ул басма гына түгел, электрон вариантта да булырга мөмкин бит. Электрон басма тизрәк тарала һәм укучыга тизрәк барып җитә ала”, — диде ул.   ТР Язучылар берлегенең рус әдәбияты секциясе җитәкчесе, шагыйрә, тәрҗемәче Лилия Газизова исә: “Бу, чыннан да, — бик кызыклы идея. ТР Язучылар берлеге бу эшкә алыныр дип уйлыйм. Безнең татар һәм рус шагыйрьләренең уртак җыентыгын чыгару буенча тәҗрибә бар. Китап кәгазьдә дә электрон вариантта да булсын”, — диде.   РФ Җәмәгать палатасының иҗтимагый дипломатияне үстерү комиссиясе рәисе Елена Сутормина да бу фикерне хуплавын белдерде. | 17.03.2015 (полный текст новости)

  • 2015-03-19 03:26 Киемең нинди?
    18.03.2015 Дин Аллаһ бәндәләр өчен ике төрле кием яралткан. Берсе – күзгә күренә торганы – безнең оят җирләребезне каплап, үзебезне хайваннардан өстен, аерым икәнебезне күрсәтер өчен. Чөнки кешеләрдә оялу сыйфаты бар, хайван ояла белми, аңа кием кирәк түгел. Әмма кеше башка, ул акыл белән зиннәтләнеп, Әдәм, ягъни намаз укучы дигән исем алып, Җир йөзенә хәлифә итеп куелган. Барча мәхлукат аңа хезмәт итә. Безнең вазифа – җирдәге нигъмәтләрнең барысыннан файдалану һәм Аллаһка итагать кылу. Итагать кылабызмы? Кушканнарын үтибезме? Кием мәсьәләсен карыйк. Гаурәт җирләр каплаулымы соң? Юк. Гаурәт күрсәтеп кеше көлдерәбез, кеше кызыктырабыз, кеше аздырабыз. Хәзер җилбәзәкләр генә түгел, күренекле артистларыбыз да сәхнәгә менеп, халыкка гаурәт күрсәтәләр дә, шуны сәнгать дип аңлатмакчы булалар. 70 яшькә җитүче кайбер артистларыбыз да чәч тузгытып, итәк күтәреп йөрүне, артистлар, сыер мөгезе куеп, җилен тагып, лифчик киеп, үгез сораучы сыер булып уйнауны “сәнгать” дип атыйлар. Кием турындагы аятьнең ахырында Аллаһ Раббебез: “Тәкъвалык киеме бирдек, тәкъвалык саклау киеме хәерледер”, – диде. Аллаһ Тәгалә безне тышкы бозыклыклардан саклау өчен, күзгә күренми торган кием белән төреп алган икән. Галимнәр аны “биокыр” дип атыйлар. Киемебез оятыбызны гына түгел, үзебезне дә саклый икән. Никадәр шәрә йөрсәк, безне саклаучы көч, ягъни энергия кырыбыз, яман кешеләрнең күз карашындагы бозыклык белән кушылып, зарарланып, безне саклау сәләтен югалта.   Кием мәсьәләсендә хатын-кызларга таләп зуррак, чөнки алар, беренчедән, нәфис. Нәфис әйберне ныграк сакларга кирәк. Икенчедән, алар – булачак әни кешеләр, милләтебезнең киләчәген тәэмин итүчеләр. “Ана” дигән бөек исем йөртергә тиешле шул затларыбызда җәй көне кием сарыкка таккан тамга – чук кадәр генә кала. Алар бозыклыктан азат, оятлары бар дип буламы? Бозык агач төзек җимеш бирә алмый. Бүген туучы балаларның 10-15 проценты гына сәламәт икән, нормаль бала табучы хатын-кыз юк икән, әдәпле киенергә, яулык бәйләп йөрергә кирәклеген аңлату өчен тагын нәрсә җитми?! Дөрес тормыш алып барыйк дисәк, киләчәк буыннар сәламәт булсын дисәк, балаларыбыз әдәп, оят төшенчәләрен белергә, тиешле киемнән йөрергә гадәтләнергә тиешләр. Милләтне савыктыру ул – әхлакны савыктыру.   Ашап, эшләп тән ныгый, укып гыйлем ныгый, ә шәрә йөреп ни файда алабыз? Акылыбыз артамы, сәламәтлек ныгыймы? Кешеләргә матур күренер өчен кирәкме бу? Анысы нәрсәгә? Мактаныр өченме? Ул чибәрлек сиңа мактаныр өчен бирелгәнме, шөкеранә кылыр өченме? Кеше бәхетле булсын өчен аны чын күңелдән ничә кешенең яратуы кирәк? Кияүгә чыккан кешегә ничә кешенең кадерләп, сөеп каравы кирәк? Берәү булмаса, читен. Әмма иң хәерлесе: аның бер булуында. Без бүген, өйдәгеләргә караганда, урамдагыларга ныграк ошарга тырышып йөрибез, гаиләдәге аңлашылмаучылыкларның да нигезе шунда. Ир хатынын, хатын ирен яратмаса, башкаларның өзелеп сөюеннән нинди мәгънә? Урам вакытлы, ә гаилә гомерлек. Вакытлы ләззәткә алданып, гомерлек бәхетебезне кулдан ычкындыра күрмик. Шәрәләргә Аллаһтан тәүфыйк, алар янындагыларга сабырлык сорыйк.  Җәлил хәзрәт ФАЗЛЫЕВ 9 | (полный текст новости)

  • 2015-03-19 03:26 Шәхси балалар бакчалары ябылырмы, калырмы?
    18.03.2015 Мәгариф Моннан берничә ел элек балалар бакчаларына кытлык проблемасын шәхси учреждениеләр төзеп чишеп булачак дигән иде шәһәр мэры Илсур Метшин. Әмма, кризис белән бәйле рәвештә шәхси балалар бакчалары ябыла башламагае. Балалар оешмалары җитәкчеләре Ассоциациясе рәисе Мариэль Волкова якын киләчәктә ата-аналарның 60 проценты шәхси балалар бакчаларыннан баш тартырга мөмкин дип белдерә. Бу Россия буенча, ә бездә хәлләр ничегрәк? Дәүләтнеке. Татарстанның  Мәгариф һәм фән министрлыгы  матбугат үзәге мәгълүматлары буенча, бүген барлыгы 2013 мәктәпкәчә яшьтәге учреждение исәпләнә.  Кечкенә районнарда бу проблема кискен тормаса да, зур шәһәрләрдә, аеруча Казанда балалар бакчалары җитми. Сабый тууга чиратка бассаң да файда юк. Бигрәк тә яшь гаиләләр күпләп төпләнгән Совет, Идел буе районнарында хәлләр мөшкел. Күп ата-ана баласына 3 яше тулып китсә дә, өйдә утырырга мәҗбүр, кайберләре ирексездән шәхси балалар бакчаларын сайлый, нянкалар яллый. Яллар идең дә,  акчаң булса. Кайбер кешенең айлык хезмәт хакы да баланы караган өчен түләүгә җитмәскә мөмкин бит. Дәүләт балалар бакчасына сабыеңны йөрткән өчен, яшенә карап, аена уртача 2500 сум тирәсе түлисең. Моңа өстәп хәзер күп кенә балалар бакчалары төрле түгәрәкләр, өстәмә хезмәтләр тәкъдим итә. Балаңны башкалардан ким күрәсе килмичә, әлбәттә, син дә языласың. Бер түгәрәк, кимендә, 500 сум тирәсе торса, менә сиңа тагын өстәмә түләү. Кайбер җирдә балалар бакчаларындагы  каравылчы өчен дә ата-анадан түләттерәләр. Аннан тыш бәйрәм уңаеннан, вак-төякләргә дип “үзең теләп” ярдәм итәсең -  тагын 1000 сум тирәсе чыгарып бирәсең. Дөрес, күп балалар бакчаларында хәзер акча җыюны тыйдылар, тәрбияченең туган көненә дә бүләк алмыйлар икән дип ишеттем.  Кыскасы, дәүләт учреждениесенә йөрүче бала өчен аена күп дигәндә 4 мең сум китә дип алыйк.   Нянкалар.  Баланы кемгә калдырырга белмәгәндә, их, кая авылдагы дәү әни дип уфтанып куясың. Нянкага бер кило конфет биреп кенә котылып булмый шул. Ул бала карап акча эшли. Хезмәтенең бер сәгате уртача 150 сум. Авито.ру сайтында нинди генә нянкалар юк.  80 сумга бала карарга әзер булганы да бар. Әмма балаңны бер белмәгән кешегә калдырасы  килми бит. Шуңа да монда таныш-белешләр аша сорашып, җиде кат үлчәгәннән соң гына сайларга туры килә. Сәгатенә 100 сум ала дип исәпләсәң, син эштә вакытта балаңны карап торган өчен нянкага көненә 700 сумлап түлисең. Аена 23 көн эшләсәң дә, бу 16 мең сум тирәсе килеп чыга.   Шәхси. Татарстан Мәгариф һәм фән министрлыгының матбугат үзәге “ШК” га җавап биргәнчә, ел башыннан  алып бүгенгә кадәр республикада 37 шәхси балалар бакчасы теркәләгән. Гаилә бакчалары монда керми. Алардан аермалы буларак, шәхси балалар бакчаларын министрлык катгый күзәтү астында тота икән. Шәхси балалар бакчаларына урнаштыру алай ук авыр түгел, әлеге дә баягы акчаң булса. Монда гадәттә,10-15мең тирәсе беренчел кертем сорыйлар. Ай саен түләү бәясе 7-25 мең тирәсендә. Күршебез инде икенче ел улын Яңа Савин районындагы шәхси балалар бакчасына йөртә.   - Аена 12 мең түлибез. Төркемдә 11 бала. Иң кечкенәсенә 1 яшь. Көненә биш тапкыр ашаталар. Көн сан җиләк-җимеш бирәләр. Үз табиблары бар. Ул баланы күзәтеп тора. Өстәмә хезмәтләр өчен аерым акча җыймыйбыз. Шул 12 мең сумга инглиз теле, логопед белән эшләү, психолог хезмәте өчен түләү дә кергән. Балалар белән ныклап шөгыльләнәләр. Улыма 3 яшь тә тулмаган иде әле. Ул инде инглиз телендә унга кадәр санарга өйрәнде, төсләрне аера башлады. Бакчадан канәгатьмен, кыйммәт булганы өчен генә дәүләтнекенә күчерергә телим, - ди ул.   Күп шәхси балалар бакчалары «фәлән сабыйлар үзәге”, “иҗат йорты” кебек исемнәр артына “яшеренгән”. Дөресен генә әйткәндә, балалар бакчасы ачу бер дә җиңел эш түгел ул. Лицензия алу өчен бер кочак кәгазь генә җыярга кирәк. Иң авыры - Казанда таләпләргә туры килә торган бина табу. Яңа нормативлар буенча, бер балага кимендә 2, 5 квадрат метр мәйдан туры килергә тиеш икән.   Туучылар саны күп булганда шәхси балалар бакчаларына да ихтыяҗ кимемәс,  мөгаен. Икенче яктан, шәхси балалар бакчаларына сабыйларын нәкъ менә чарасызлыктан, вакытлыча йөртүчеләр шактый.  Өч-дүрт елдан бэби-бум тыныр, балалар бакчаларында урыннар да бушар дип фаразлый кайбер белгечләр. Әнә шул вакытта ата-ана арзанлырагын сайлар, мөгаен. Җитмәсә, хәзер яңа төзелгән заманча дәүләт балалар бакчаларын шәхсинекеннән аерып карап булмый. Бүген исә республикада балалар бакчаларына 162 мең 638 бала  чиратта тора. Эльвира МОЗАФФАР | (полный текст новости)

  • 2015-03-18 10:22 “Адмирал”ның бер корбаны
    17.03.2015 Фаҗига Тукталышта бер ханымнан “Адмирал” базарына нинди автобус баруы белән кызыксынам. “Юк бит инде ул, янып көлгә әйләнде”, – ди ханым. “Беләм, мин әйтәм, беләм, базар юк, ну минем танышларым анда. Өченче көн инде улларының гәүдәсен күрергә зар-интизар булып басып торалар...” 11 мартта төштән соң Яшел Үзән районында яшәү­че Миңниса апа шалтыратты. “Казанда “Адмирал” базары яна икән, улым Айзатның шунда кереп киткәнен күр­гәннәр... Хатыны Айгөлнең анда сәүдә урыны бар, аның әйбер­лә­рен чыгарырга ке­рүе булган. Бер танышына эш телефоныннан шалтыратып әйт­к­ән. Хәзер шалтыратып карыйбыз, телефонын алмый. Зинһар, “Ашыгыч яр­дәм”гә шалтыратып белеш, әллә больницага алып кит­теләр микән?” – ди, чарасыз калган Миңниса апа, үзе елый. Бер генә түгел, берни­чә шалтыраттым “Ашыгыч яр­дәм” станциясенә. Андый ке­ше безнең исемлектә юк, ди­деләр. Зыян күрүчеләрне кабул итәргә РКБ, 7 нче һәм 12 нче шәһәр хастаханәләре әзерләнеп тора икән. Ул дә­валау оешмаларына да шалтыратып карадым. Танышларым да, таныш тү­гелләр дә ярдәм итәргә торды. Тик хастаханәгә озатылучылар арасында Айзат юк иде.     27 яшь кенә иде әле аңа. Өч көн буена исәндер, япь-яшь кеше үләргә тиеш түгел, дигән өметтә яшәдек. Мин үземне: “Янгын вакытында әйбер ташыганда им­гән­гәндер дә, хәтерен югалтып, урамда йөридер. Әгәр шулай булса, табылачак”, – дип юаттым. Әнисе Миң­ниса апа бетон плитә астында буш ара булып, шунда җайлы гына урнашса, улым­ның гомере бетми әле, балачактан эшләп үсте, спорт белән шөгыльләнде, нык ул, дип уйлаган. Тагын бү­тән­нәрнең нинди фаразлары булгандыр? Бүген ир­тәнге бишләр тирәсендә хәра­бәләр эченнән, плитә ас­тын­нан Айзатның үле гәү­дәсен тартып чыгардылар. Өмет сүнде...   Шул хәерсез янгын аркасында Миңниса апа таянычын, газиз улын югалтты. Тагын күпме ата-ана олы хәсрәткә дучар булды, балалар ятим калды.  Миллионлаган бурычлар, түлән­мәгән кредитлар, янып көл­гә әйләнгән чүпрәк-чапрак, мал турында әйтеп тормыйм, кеше гомере белән чагыштырганда алар вак нәрсә. Бу чираттагы фа­җига нилектән килеп чыкты, аны булдырмый калу мөмкин идеме, киләчәктә кабат шун­дый афәт килеп чыкмасмы? Бүген инде бик күп­ләрнең йөрәген шул сораулар талкый. Ләкин тә­гаен генә җавап бирүче юк... Фаҗига булган урында авыр тынлык, якыннарын югалтучыларның инде күз яшьләре дә кипкән. Уйлары – янгыннан алып чыгылган җәсәдләрне туган якларына алып кайтып җирләү. Арада Урта Азия халкы да байтак, алар да олы кайгы кичергән, моннан тыш, озын, мәшәкатьле юл хәстә­рен дә күрәселәре бар.     Айзатны мин байтак еллар беләм. Миңниса апа­ның, гомумән, 5 балалы ишле гаиләнең карап торган бердәнбер уллары иде ул. Олы кызым әлеге гаиләнең төпчек игезәк кызлары Айсинә һәм Нурсинә белән Казандагы гимназия-интер­натта 7 нче сыйныфтан бер­гә укыдылар. Авылдан кил­гән кызлар баштарак, алай күзгә ташланып, аерылып тормады. Бер ярты ел булдымы икән, җые­лы­ш­ларда укытучылар гел шуларны мактап, үрнәк итеп сөйли башлады.   Мактамаслык та түгел, кызлар бик тырышлар иде, рус теленнән дә, инглиз телен­нән дә, төрек теле­ннән дә тиз алдырып киттеләр һәм укып бетер­гәнче шул югарылыктан төшмәделәр. Әниләре Миңниса апаны аеруча якын иттем – бигрәкләр дә тыйнак, ипле, итагатьле ул. Әтиләре Әмир абыйны да җыелыш­ларда күрә идек. Кызлар соңгы сыйныфта укыганда җыелышларга абыйлары йөрде. Кирәк чагында Миңниса апаны машинада утыртып алып килеп җит­керә иде. Җитди, акыллы егет, сеңелкәшләре алдында үзен бик җаваплы саный, аларга булыша, акчасын да чыгарып сала. Кемнеңдер әтисе дә баласы өчен шулай җан атып йөр­­мәс, билләһи. Айзатның игезәк кызлар белән яшь аермасы 5 кенә ел дип һич уйламадым. Ме­нә ичмасам, абый, менә ичмасам,  ир-ат. Әнисенең уң кулы, сердәше, сеңел­ләрен, апаларын, аларның балаларын да карап, кайгыртып торучы иде ул.    “Бик тә якты кеше иде, – дип искә ала гаилә дуслары Лилия ханым. – Аны урамда очратып, аз гына сөйләшеп торсаң да, кәефең күтәре­леп китә. Яшь булса да, шундый мәгънәле, төпле фикерле иде”. Сигезенче март бәйрәменә авылга кайтып, якыннарына бүләк ясагач, күрше-тирәдәге әбиләргә чәчәк бәйләмнәре өләшеп, күңелләрен күреп чыккан Айзат. Шул ук көнне шә­һәргә китеп барган. “Әй, улым, бигрәк тиз китәсең, сөйләшеп тә утыра алмадык”, – дип өзгәләнгән әни­се белән: “Озакламый кайтам бит”, – дип  хушлашкан.   ...Әйе, озакламады, кайт­­­ты. Җансыз гәүдәсен үзе чистартып, карап торган  авыл зиратына алып кайтып җирләделәр. “Яшәр­гә, тормыш итәргә шулка­дәр ашкынды, күпме планнар корды. Үз бизнесын булдырды, ипотекага фатир алды, инде игезәк кызларны тораклы итә­чәкмен дия иде”, – ди бертуганы Эльмира. Килә­чәктә мәчет салдыру уе да булган Айзатның. Тик болар чынга ашмый калды, Ходай аны үз куенына алды. Анда да яхшы кешеләр кирәк,  ди­ләр бит. Фәния АРСЛАНОВА 36 | 17.03.2015 (полный текст новости)

  • 2015-03-18 10:22 Мәскәү “Шүрәле”се - Казанда!
    18.03.2015 Шоу-бизнес Мәскәү каласында оешкан “Шүрәле” төркеме Казанда беренче тапкыр зур концертын тәкъдим итә. Казанның Халыклар дуслыгы йортында 22 март көнне “Шүрәле” фьюжн-төркеме һәм “Голос” проекты ярымфиналчысы Иделия Мөхәммәтҗанова концерты узачак. “Кунакларны җанлы этник музыка, искиткеч костюмнар һәм онытылмаслык хис-кичерешләр көтә”, - дип вәгъдә итә оештыручылар.  “Шүрәле” төркеме 2010 елда Мәскәү шәһәрендә оеша. Катнашучыларның төп теләге – үз композицияләрен һәм халык җырларын заманча аранжировкада world music стилендә башкару. Кыскасы, халык көйләрен популярлаштыру, заманга һәм төрле милләт тыңлаучыларына яраклаштыру. Бүгенге көндә төркем үз җырларын әзерли. Алар нигезендә заманча европа стандартларына туры килә торган татар көйләре ята. “Татар текстлары белән генә чикләнмичә, рус, инглиз сүзләренә язылган җырларны да башкарабыз. Шулай ук кинофильмга көй язу тәҗрибәләребез дә бар”, - ди Мәскәү артистлары.   “Шүрәле” оешкан вакытта татар музыкасын бары уен коралларында гына башкарган. Төркемгә Иделия Мөхәммәтҗанова килеп кушылгач, композицияләр аның нәфис тавышы һәм халыкчан җырлавы белән дә бизәлә башлый.   Шүрәле – үз вакытында Мәскәүдә татар телендә җанлы музыка башкаручы бердәнбер колектив иде. Төркем гаҗәеп этно-рок жанрында эшләве белән үзенчәлекле. Бу музыканы алар классик эшләнештә лә, заманча бизәлештә дә яңгырата.   “Шүрәле” исеме исә, татар һәм башкорт әкиятләрендә чагылыш тапкан мифик персонажга бәйле. Шүрәле, алар фикеренчә, җор телле, яхшы күңелле, беркатлы зат. Шулай килеп чыга да – әкиятләргә күз салсак, шүрәленең берсенә дә зыяны тимәгән. “Шүрәле” дә, үз җырларын күңелле, гадәти булмаган рухта башкара – тамашачы да битараф калмый.   Казан тамашачысына “Шүрәле” төркеме Turkvizyon-2014 бәйгесенең сайлап алу туры аша да таныш. Мәскәү кунакларын жюри рәисе, Татарстанның халык җырчысы Венера Ганиева күреп алып, ошатып калган иде.   Шунысын да әйтеп китәргә кирәк, 2014 елда төркем тулы составы белән Бөтендөнья татар яшьләре Форумында делегатлар буларак катнашты. Форум 2014 елның август аенда Казанда узды һәм дөньяның төрле илләреннән 600 катнашучы җыйды.   Төркемнең солисткасы – Иделия Мөхәммәтҗанова “Голос” проекты ярымфиналисты.   “Шүрәле” рус һәм татар эстрадасы артистлары белән "Государственный Кремлёвский дворец", "Крокус Сити Холл", "Известия Холл" һ.б. концерт залларында чыгыш ясаган. Мәскәүдә узучы Сабантуй бәйрәменнән дә, башка чаралардан да читтә калмый алар.   Төркемнең составы:   Рөстәм Байбиков – флейта, вокал. Илдар Сәләхов (Татарстанның атказанган артисты) – баян, вокал. Марат Галимов – электрогитара һәм акустик гитара. Виталий Савельев – барабаннар, перкуссия. Иделия Мөхәммәтҗанова – вокал, клавишалар. | 18.03.2015 (полный текст новости)

  • 2015-03-17 04:49 "Голос"та җырлаган Сәйдә Мөхәммәтҗанованың әти-әнисе белән ӘҢГӘМӘ һәм ФОТО
    17.03.2015 Мәдәният Бу җырны татарның абруйлы җырчылары да, сәхнәгә чыгарга талпынганнары да башкарып карады. Кемнедер ул сындырды, ә кемнәрнедер биеклекләргә күтәрде. 13 яшьлек Сәйдә Мөхәммәтҗанова балалар өчен “Голос” тапшыруының сайлап алу турында шушы җырны башкарып, Татарстанны гына түгел, бөтен Россияне тетрәндерде дип әйтсәк тә, арттыру булмас, мөгаен. Ә хикмәте, тапшыруның музыкаль мөхәррире Евгений Орлов сүзләре белән әйткәндә, җыр дәвамында милләтенең язмышын үз йөрәге аша үткәрүендә. Бер төн эчендә танылу   Сәйдә бер төн өчендә популярлык казанды. Сә­бә­бе нидә? Көчле тавыш, дө­рес музыка, дөрес кием сай­лагангамы? Ай-һай, алай гынамы икән... Россия эстрадасы чит ил музыкасы бе­лән чирле. Моны тапшырудагы остазлар да, музыка белгеч­ләре дә күрә. Бәлки шуңа милли музыкага игътибар иткәннәрдер дә. Әм­ма милли музыкага мө­рә­җәгать итү­челәр дә юк дип әйтеп булмый. Музыка белгече Н.Горчичная cүзләре белән әйткәндә: “Практика җырчы булырга атлы­гу­чы­ларның милли музыка бе­лән кызыксынуын күр­сәтә. Тик милли музыканы тың­лау­чылар, кабул итүче­ләр генә аз. Сәбәбе дә гади: үтем­ле итеп башкаручылар юк”. Менә шуңа кү­рә без Сәйдәнең күңел­ләрне кузгатырлык көченең серен гаи­лә­сеннән эзләргә булдык.   Ул – гаиләдә уртанчы бала. Әнисе Зилә баланың музыка дөньясына беренче адымнарын болай сурәтли: – Сәйдә балалар бакчасына барганда да, кайтканда да гел җырлый иде. Нәрсә күрсә, нәрсә ишетсә, шуны көйли дә бирә. Шуннан без аны, җитәкләп, Абдулла Алиш исе­мендәге балалар иҗаты үзә­гендәге “Ак калфак” фольклор ансам­бле­нә алып бардык. Алсу Еникеева сабый күңеленә аз-азлап мөнә­җәт, бәетләр, халык җәүһәрләрен сең­дерә башлады. Сәйдә ан­самбльдә беренче көн­нәр­дән үк тиз үзләште. Аны баштан ук солистка итеп куя башладылар. Шуннан китте инде.   Шуннан китте дигәнгә, 6 яшендә “Йолдызлык” фес­ти­валендә 3 нче дәрәҗә лау­реат булуы, “Браво, дети” бө­тенроссия вокал бәй­ге­сен­дә беренче урынны алуы, халыкара “Белая акация” романслар фести­ва­лен­дә бе­ренче урын алуы һәм башка бик күп бәйге­ләрдә җиңүе керә. Шунысын гына искәртик: узган елны ул “Йолдызлык”та Татарстан Президенты кулыннан гран-при алды, “Живой родник” халыкара бәй­ге­сендә дә гран-при алырга насыйп булды.   Ике азан арасында туды   Әтисе Айрат хәзрәт аның  дөньяга килүе дә хикмәтле булды ди:   – Мин ул вакытта Казандагы “Гадел” мәчетенең имамы идем. Сәйдәне көтеп алдык. Аңа кадәр безнең югалтулар да булган иде. Җомга көн иде. Җомга намазын башлар алдыннан бала тудыру йортына шалтыраттым, бала тумаган иде әле. Җомгадан соң шатлыклы хәбәр алдым.   Ике азан арасында туган балабыз ул безнең. Дөньяга килүе гүзәл вакытка туры килде. Хәзер Уралда, Югары Пышма шәһә­рендә имам булып торам. Сәйдә бүген әнисе һәм энесе белән Казанда яши. Әтисе белән абыйсы Югары Пышмада калган. Гаилә башлыгы бу хәлне болай аңлата:   – 2004 елны эшсез калдым. Урал якларына күченеп китәргә туры килде. Алдан 11 сыйныфны тәмамлаган улымны үз яныма алдырдым, аннан хатыным белән кызымны. Бар да әйбәт кебек, әмма Сәйдәнең чит мохиткә килеп эләгүе эчне пошыра иде. Сәйдә, гадәттә­гечә, музыка мәктәбенә йөри башлады. Укытучысы Анатолий Губский, акрынлап, аны опера сәнгатенә кертә башлады. Без исә, тавышына сак кагылсагыз иде, дип үтендек. Сәй­дәнең тембр үзенчә­леген остаз да күрде һәм сак эш­ләде. Шул ук вакытта ул Сәй­дәне спорт­чылар кебек әзер­лек­тә торырга өйрәтте.   Пышмада да Сәйдә бәй­геләрдә катнаша. Гаилә дә, бала да моны гадәти хәл итеп кабул итә, җиңүләргә дә күнегә. Ә Екатеринбургта узган академик чыгышлар бәйгесендә Сәйдә дипломантлар рәтендә кала. Гаилә аптырый: ничек инде? Гел беренче урыннар алган, лау­реат булган бала бит югыйсә. Анатолий Губский да, әти-әнисе дә сәбәбен ачыкларга керешә. Баксаң, барысы да бик гади: Сәйдә бик матур җырлый, әмма аның тавышы халыкчан икән. Шуннан гаилә карарга килә: Зилә ханым кечкенә балалар белән кире Казанга кайта. Чөнки Сәй­дәне мил­лилектән чит­ләш­те­рер­гә һәм аны Югары Пышма масштабы белән чик­ләргә ярамый. Бу – бер сә­бәп булса, метал­лургиягә нигез­ләнгән калада сабыйлар бер-бер артлы чирли башлый.   Гаилә башлыгы – кала­ның Иҗтимагый палатасы әгъзасы да. Ул Татарстан мисалында тәрбия чарасы буларак “Йолдызлык” кебек бәйге оештыру тәкъ­диме белән дә чыга. Әмма әлеге тәкъдим хупланмый. Шулай итеп гаилә икегә аерыла. Алар бу карарның дөрес булуына бер генә минутка да шикләнми. Сәйдә бер-бер артлы җиңүләре белән дә, Пышмада җуела башлаган татар теленә кире кайтуы белән дә сөендерә.   “Голос”ка килгәндә, бу – Сәйдәнең икенче талпынуы икән инде. Беренче юлы гариза бирсә дә, аңа чыгыш ясарга чират җитми кала. Бу юлы исә ул гариза биргәндә заманча җыр һәм өч телдә “Аллилуйа” җырын тәкъдим итә. Аннан татарча җыр җырлап күрсәтүен сорыйлар. Ул “Су буйлап” җыры белән “Йолдызлык” бәйгесендә җиңгән идем дип, аның бер куплетын җырлап күрсәтә. Аңа ахыргача җырларга кушалар һәм таң калып тыңлыйлар. Игътибар иткәнсездер: Сәйдә милли аяк киеменнән, джинсы чалбардан һәм күл­мәктән иде. Кагыйдә буенча, беренче чыгышта балалар концерт киемнәрен­нән чыгыш ясарга тиеш түгел. Оештыручылар Сәй­дәгә кроссовки киеп чыгарга куша. Әни­сенә, халык җырын спорт аяк киеме белән җырламыйлар дип, озак бәхәсләшергә туры килә.   Сәйдә намаз укый, сәх­нәгә чыкканда дога укымыйча чыкмый. Айрат хәз­рәт­тән кызының җыр дөньясына кереп китүен ничек кабул итүе турында да белештек.   – Төрле юл бар иде. Әмма Сәйдә мин шушы юлны сайлыйм дип кистереп әйтте. Алайса, миллилек, мөселманлык һәм Ватан төшенчәләрен онытма, дидем. Ул шушы юлдан бара, – диде ул. Киемнәрне дизайнер Элара Шәйхи белән бергәләп уйлыйбыз. Җыр­ларны сайлаганда да катлаулыларыннан курыкмыйбыз. М.Сөн­гатуллин репертуарындагы һәм Луиза Ба­тыр-Болгари җырларын бик яратып башкара. Әмма радио-теле­ви­дениегә би­рер­гә теләсәк, музыка авторын беләләр дә кире боралар. Нәрсә бу: татар белән татарның тип­кәлә­шүеме? Исән чакта ка­дерләнәсе талант бит ул югыйсә. Күпме популяр җырлар авторы.   “Голос”ның алдагы тапшыруларында ниләр кү­рербез соң? Сәйдә, миллилек һәм мөселманлыкны күр­сәтәчәкмен, дип ышандыра. Россияне моңы, ихласлыгы, милли горурлыгы бе­лән сок­ландырган Сәйдәгә алдагы тормышында да уңышлар насыйп булсын иде.   P.S. Әңгәмә тәмамлан­гач, Айрат хәзрәттән, Сез­нең дә Татарстанга күчеп кайтасыгыз килмиме, дип сорадым. Ул, чит җирләрдә дә милләткә хезмәт итәргә мөмкин анысы, әмма туган илебезгә кайту теләге юк түгел, дип җавап бир­де.   Гөлинә ГЫЙМАДОВА 36 | 17.03.2015 (полный текст новости)

  • 2015-03-17 04:49 Тәтештә улы әтисен пычак кадап үтергән
    17.03.2015 Җәмгыять Узган атнада Тәтеш районында берничә җинаять кылынган Узган атнада Тәтешнең Көньяк һәм Гагарин микрорайоннарында машиналарга зыян китерү турында ике хәбәр кергән. Җинаять ачылган. Угрылар да активлашканнар. Узган атнада табиб Соколовлар урамындагы йортларның берсен талаганнар (җинаять ачылмаган). Яруллин урамындагы бер йорттан алтын бизәнү әйберләрен урлаучы шикле кеше бар.   Һәм Тәтештә бик куркыныч җинаять кылынган: гаиләдә чык¬кан җәнҗал вакытында улы әтисен пычак белән чәнчеп үтергән, дип сурәтли “Тәтеш таңнары” басмасы. | 16.03.2015 (полный текст новости)

  • 2015-03-17 04:49 Килен конфликтологиягә укып йөрмәсен, әниең янына гына кайтсын, улым
    17.03.2015 Җәмгыять Ни сәбәпледер тиз генә ызгышып алдык ирем белән беркөнне. Үпкәләштек. Кичке аш вакыты җитте, нигәдер балалар да күренми, ичмасам. “Дошманым” белән бер-беребезгә каш астыннан күз ташлый-ташлый, турсаешып ашап утырабыз. Ниһаять, кече малай кайтты да, юынырга кереп китте, аннан ашыгып каядыр җыена башлады. “Кая җыенасың?!” – диюемә: “Әни, ачуланма, бер кыз белән очрашырга сүз куешкан идек, болай да соңарам, кайткач ашармын”, – диде. Әле тагын бер соравына җавап алырга иреште “булачак кайнана”: кәләшебез Казанда конфликтолог һөнәренә укый икән... Моны ишеткәч, “дошманым” да уянып китте! “Ник интегеп укып йөри ул һөнәргә?! Анаң янына алып кайт. Юк урында конфликтны ничек тудырасын “ә” дигәнче өйрәтеп бирер, әнә, ике диссертация язарлык тәҗрибәсе бар!” – дип мөгрәде. Малай чыгып йөгерде, ә без икебез дә телефоннарыбыздагы интернетка кереп чумдык. Әле генә килеп ирешкән мәгълүматны ничек тә тирәнәйтәсе бит! Алдан кисәтелгән, димәк, коралланган диләрме әле? Белмәссең, конфликтолог киленле булып куярбыз, ә мин тавышны чыгара гына беләм... Әттәгенәсе! Кичә үлгән булсам, белми китәр идем: чыннан да, бар икән бит конфликтолог дигән һөнәр иясе! Каян уйлап тапканнар диген?! Тулы бер фән бар икән конфликтология дигән!   Конфликтология – чорыбызның иң яшь һәм иң перспективалы һөнәрләренең берсе, имеш. Фәнни фаразлар киләчәктә конфликтологиясез сәясәтне, икътисадны һәм бизнесны күз алдына китерүе кыен икәнлеген раслый ди. Илнең 23 югары уку йортында әлеге һөнәр серләренә укыталар икән инде. Тик конфликтолог, ирем әйткәнчә, юк урында бәхәс-ызгыш тудыручы түгел, ә килеп туган каршылыкларны чишүче икән! Интернетка ышансаң, хәзер барлык дәүләт органнарында, сәяси һәм җәмәгать оешмаларында, психокоррекция һәм социаль үзәкләрдә, көч структураларының һәр тармагында конфликтологларга ихтыяҗ зур икән. Карале, әле моңа безнең кебек вакыт-вакыт “чөкердәшеп” яшәүче миллионнарча гаиләләрне дә өстәргә кирәктер инде. Шәп бит: чәпчеп-черелдәп ирне җиңә алмасаң, участок конфликтологына чылтыратасың!   Хезмәт кодексына төзәтмәләр кертелеп, профстандарт дигән канун эшли башласа, 2020 елдан барчабыз дәррәү эш урыннарыбызны алыштырып йөреячәкбез икән дигән хәбәрләр дә килеп иреште колакка. Әлеге карар кабул кылынса, русиялеләр бары тик үз һөнәрләре буенча гына эшли алачаклар, имеш. Диплом кирәк булган өчен генә укыган хәсрәт “эспитсиялист”ләр нишли инде ул очракта? Барысы да эшкә тиенәме? Әйтик, филолог дипломы белән журналист булып эшләгән чын иҗатчыга син балалар укытырга тиеш дибез, аның урынына өч тиенлек фикер әйтергә дә сәләтсез дипломлыны китереп утыртабыз. Әнә, төзүче һөнәренә ия берәү җырлый-җырлый халык артисты исеме йөртә – аны төзелешкә җибәрәбез. Барсын, закон шулай куша! Җырлыймы ул, мырлыймы – сәхнәдә бары тик дипломлы кеше генә йөрергә тиеш! Бу законны әвәләргә азапланган иптәшләр арасында да нинди генә һөнәр ияләре юк, аларны да кайсын – спорт, кайсын – мәгариф, кайсын мәдәният оешмаларына озатабыз. Министрлар арасында да кеше кәнәфие биләп утыручылар бар, мин сиңа әйтим...   Минем кулым җылы, балалар чирләгән саен дәвалый-дәвалый әллә нәрсәләргә өйрәнеп беттем, тик мин табиб булып эшли алмыйм, машина, мотоцикл, трактор йөртә беләм, ә самолет иярли алмыйм... Чыннан да, бары тик озак еллар укып кына үзләштерә торган һөнәрләр шактый. Шул ук вакытта дәүләт учреждениеләре хезмәткәрләренең бик күп өлеше “үз урынында түгел”, ягъни бүтән һөнәр ияләре. “Коммерсантъ” газетасы бу нисбәттән шактый саллы саннар китерә: хезмәткәрләрнең 55 проценты үз профиле буенча эшләми ди. Илбашыбыз В.Путин исә профстандартларны нәкъ менә дәүләт учреждениеләренә кертергә кирәк дип белдерде.   Димәк, картыма ышансак, мин менә дигән конфликтолог икәнмен. Әлегә теге стандартлар эшләми бит. Интернет бик тә дефицит эш дип мактый, шуңа күрә әллә соң тәвәккәллим микән? Әй, кайсыгызга кирәк чирек гасырлык эш тәҗрибәсе булган югары категорияле эспитсиялис?  Раушания ШӘЯХМӘТОВА | 18.03.2015 (полный текст новости)

  • 2015-03-17 04:49 Р. Мәннан. Кызыл күбәләк
    17.03.2015 ЯҢА КИТАПЛАР Шагыйрь, Татарстан Язучылар берлеге һәм Мамадыш муниципаль районы администрациясенең Ш. Маннур исемендәге әдәби премиясе лауреаты Ринат Мәннанның әлеге китабында балалар өчен язылган шигырьләре туплап бирелде.       --- --- | 17.03.2015 (полный текст новости)

  • 2015-03-17 04:49 Туфан Миңнуллин : Истәлек-хатирәләр, әдәби сәхифәләр
    17.03.2015 ЯҢА КИТАПЛАР Бу китапка халкыбызның күз уңында мәгънәле гомер кичергән, исән чагында ук мәртәбәле бәяләнүгә лаек булган олуг шәхесебез - гаҗәеп талантлы каләм иясе һәм күренекле җәмәгать эшлеклесе Туфан Миңнуллин турында замандашларының истәлек-хатирәләре һәм үзенең кайбер әдәби әхифәләре туплап бирелде.  Туфан Миңнуллин : Истәлек-хатирәләр, әдәби сәхифәләр / төз. М. Галиев       --- --- | 17.03.2015 (полный текст новости)

  • 2015-03-17 04:49 “НижАгро” оешмасының директоры Рамил Мусин белән әңгәмә
    17.03.2015 Авыл “НижАгро” чикләнгән җаваплылык җәмгыяте - берничә ел Кызыл Октябрь (Куйсуы, Яндавишча, Семочки) һәм Сергач районнары (Грибан, Камка) авылларында эшләп килгән “АгроИнвестГрупп” хуҗалыгының варисы (наследник). Аның базасы Уразавылда урнашкан. Бүгенге көндә бу хуҗалык безнең төбәктә эшчәнлеген алып барган аграр предприятиеләрнең иң эреләре рәтенә керә, чөнки быел алар 7 меңнән артык гектарда иген үстерергә ниятләнә. Шул уңайдан без оешманың генераль деректоры, Суыксу егете Рамил Мусин белән очрашып сөйләштек. Көн кадагында, әлбәттә, язгы кыр эшләренә әзерлек һәм киләчәккә планнар иде. - Рамил Абдулхарисович, тиздән хуҗалыклар кырга чыгачак. Сез җитәкләгән хуҗалыкта бу өлкәдә әзерлек ничек?    - Язгы кыр эшләренә әзерлек бара. Иң мөһиме – узган көздә 500 гектар мәйданга чәчеп калдырган уҗым бодае ярыйсы гына кышлаган. Димәк, мул уңышка өмет бар.    - Планнарыгыз белән таныштырсагыз иде?    - Планнар зурдан. Узган елда 2300 гектар җирдә иген үстерсәк, быел чәчүлекләр мәйданын шактый зурайттык һәм анда бөртеклеләрдән башка техник культуралар – кукуруз һәм рапс үстерергә җыенабыз. Бу культураларны аеруча Сергач районындагы Грибан һәм Камка авыллары кырларына чәчәрбез, бу районда хуҗалык 2800 гектар җир арендалый. Техник культуралар терлеккә фураж өчен үстерелер. Быел без игенчелектән гайре терлекчелек белән дә шөгыльләнергә җыенабыз. Шул максатка Кызыл Октябрь районының Акулинино авылында терлекчелек комплексы төзербез. Планда 800 баш токымлы сыер асрап, сөт җитештерергә. Ит җитештерү белән дә шөгыльләнербез - 3000 башка кадәр ит токымлы туарлар үрчетергә ниятләнәбез. Әлбәттә, бу максатка ирешүдә без өлкә максатчан программаларына ышанабыз. Әгәр инде булып чыкмаса, терлекчелек тармагын үз көчебез белән күтәрербез. “НижАгро”ның эшчәнлеген киңәйтергә узган елдагы табышыбыз һәм терлекчелек продукциясенә сорау этәргеч булды. Чит ил санкцияләре нәтиҗәсендә илебезнең импорт алмаштыруга юнәлеше дә иртәгәсе көнгә берникадәр ышаныч бирә.    - Кыенлыклар нидә күрәсез?    - Техник культуралар үстерү үзенә карата байтак кына чыгымнар таләп итәр: кукуруз, рапс эшкәртергә махсус агрегатлар, белгечләр, урып алган уңышны сыйфатлы саклап калыр өчен киптергеч кирәк булыр. Махсус техникабыз бар барын, киптергеч тә булдырырга тырышырбыз, ә белгечләр, бөтен аграр сектор предприятиеләрендәгечә, бездә дә дефицит. Кыш айларында хуҗалыкта 15 кеше даими хезмәт итә. Чәчү-уру кампаниясендә эшчеләр саны дүрт дистәдән арта. Татар авылларыннан килеп хезмәт итүчеләр дә юк түгел, ләкин алар аз, шуңа күрә яктан квалификацияләре түбән булган эшчеләр алырга мәҗбүр булабыз. Үз авылларыбыздагы аграр тәҗрибәле хезмәткәрләр булса, әйбәтрәк булыр иде, әлбәттә. Акулининодагыча, мәсәлән. Шушы авылда төзеләчәк хуҗалыкның терлекчелек комплексында җирле белгечләр хезмәт итәргә теләк белдерде. Хәзер аларның күбесе башка райондагы авыл хуҗалыкларына йөреп эшләргә мәҗбүр.    - Пайчыларыгыз белән ничек санашасыз?    - Килешү нигезендә. Пайлар өчен яңа уңыштан печән, иген бирәбез. Аларны авыллар буенча өләшә йөрибез, кайберләре хуҗалык амбарларыннан ук килеп ала. Санашмыйча калганыбыз юк бүгенгә.    - Рамил Абдулхарисович, әңгәмәгез өчен рәхмәт, уңышлар сезгә.    Кызганыч хәл, бүгенге авыл хуҗалыкларында яңа техника булдыру, җитештергән продукцияне лаеклы хакка сату һәм хуҗалыклар эшчәнлегенең нигезен тәшкил иткән бүтән проблемалар түгел, ә квалификацияле кадрлар дефициты кискен тора. Эшчеләрне яктан алырга мәҗбүрләр без, диләр күбесе хуҗалык җитәкчеләре. Әллә кайлардан эш эзләп килгәннәргә татар авыллары хуҗалыкларында эшләргә ярый икән, ә җирле халыкка ярамый. Парадокс.    Ринат СӨННӘТОВ | (полный текст новости)

  • 2015-03-16 10:54 Маннур Саттаров: “Яшәү рәхәт, бер мәшәкать тә юк...”
    16.03.2015 Җәмгыять Маннур Саттаров – фронтовик-шагыйрь, 1941-45 елларда сугышта булган, батырлыклары өчен бик күп орден-медальләр белән бүләкләнгән кеше. Маннур абыйга 2014 елның 29 ноябрендә 94 яшь тулды. Яшенең зур булуына да карамастан, ул гел йөреп тора. Аның әле автобуска менеп барганын күреп каласың, әле ул, шоферларның котын алып, бөтен кагыйдәләрне бозып, зур юл аша йөгереп чыга, әле “Идел-пресс” ашханәсендә, пешекче кызларга шаян сүзләр әйткәләп, ашарга ала. Гомумән, “Идел-пресс”ка ул көн саен диярлек килеп, бөтен редакцияләргә кереп, шигырьләрен укытып, кайсыларын бастырырга калдырып чыгып китә иде. Иде дим, чөнки соңгы вакытта күзгә-башка чалынмый. Әмма без аңа чылтыраткалап, хәлен сораштырып торабыз. Соңгы чылтыратуыбызга шифаханәдән җавап бирде, “хәлем яхшы, ял итеп ятам әле”, диде. Узган ел ахырында Маннур абый белән бергә “Идел-пресс” лифтында аскы катка төшкән идек. Лифтта төшкән арада шаяртып, комплимент әйтеп, сүз кушты, ә вестибюльгә төшеп җиткәч, утырып, сөйләшеп алдык.   – Маннур абый, ни хәлләрегез бар?   – Йөреп торам әле. Менә шигырьләремне бастырырга китергән идем.   – Бу арада күренми тордыгыз кебек...   – Килми калган көнем юк минем. Гел йөреп торам. Мин килгәндә үзегез булмагансыздыр. Озак бара алмыйм хәзер тольке. Бераз баргач, утырып, ял итеп алырга туры килә. Картаямдыр инде, мөгаен.   – Сәламәтлегегез ничек соң?   – Сәламәтлектән зарланмыйм. Үз аякларым белән йөрим, кая кирәк, шунда барам, врачлардан бәйсезмен.   – Үзегез генә яшисезме?   – Үзем генә. Оныгым табып биргән кеше килеп йөри, җыештыра, идән юа, ашарга пешерә. Өч көнгә бер, ике көнгә бер килеп, мине карап китә. Минем оныгым 3 бала атасы инде, иң кечкенә кызына 8 яшь.   – Маннур абый, сатираны һаман да язасызмы?   – Язам. Менә укып кара әле. Монысын бастырырга бирдем... Тукта әле, алып килдем дидем дә, кайсы редакциягә икәнен искә төшерә алмыйм... “Татарстан яшьләре” ахры...   – Юк, безгә кермәдегез шул. Бәлки “Чаян”дыр?   – Әйе шул, “Чаян” булгандыр. Менә укы әле.   Мин укыган арада Маннур абый башын утыргыч артына терәп, күзләрен йомып, ял итеп алды.   – Укыдым, Маннур абый, әйбәт булган. Маннур абый, арыттыммы сораулар белән?   – Юк, кыен сораулар бирмәдегез бит.   – Сезнең өчен кыен сорау нинди соң ул?   – Минем өчен кыен сорау юк. Миңа диңгез тубыктан, тамагым тук, дәүләт пенсия түли. Аз түгел – акчам җитә.   – Маннур абый, “әй дөнья, туйдым синнән...” дигән чакларыгыз булмыймы?   – Юк, тормыштан кем туйсын инде! Яшәү рәхәт, хәзер бер мәшәкать тә юк, мәшәкатьләр турында уйлаган да юк.  Чулпан КАМАЛОВА 8 | (полный текст новости)

  • 2015-03-16 10:54 Яшь язучы Рөстәм Галиуллин белән "Туры сөйләм" (ВИДЕО)
    16.03.2015 Җәмгыять 16 яшендә шигырь язып карамаган кеше буламы? Бүген яшь язучы-шагыйрьләрнең илһам чыганагы кая яшеренгән? Язучының олысы-кечесе, яше-карты буламы? "Ватаным Татарстан" газетасы белән "Татарстан" Дәүләт телерадиокомпаниясенең уртак проекты булган "Туры сөйләм"дә яшь язучы Рөстәм Галиуллин. | 14.03.2015 (полный текст новости)

  • 2015-03-16 10:54 Рашат Низами “Татмедиа”ның 10нчы катында бер тәрәзәдән чыгып икенчесенә кергән
    16.03.2015 Җәмгыять – Рашат әфәнде, хатыныгызга хыянәт иткәнегез булдымы? – Язучы, шагыйрьләрнең матур кызларга гашыйк булуы – табигый хәл.   – Гашыйк булу гына түгел, йоклау турында сүз бара...   – Ир-егетләрнең бер тапкыр булырга мөмкин... Хатыным белән бик тату, килешеп, матур итеп, икебез дә тормыштан, мәхәббәттән, сөюләрдән канәгать булып яшибез. Хыянәт белән хатынны борчымадым.   – Бер тапкыр булырга мөмкин дидегез, булдымы? Кем иде ул, читтә балагыз үсмиме?   – Юк. Читтә балам юк.   – Бәлки алдыйсыздыр?   – Алдамыйм.   – Бер тапкыр булды, дисез бит?   – Булды димәдем, булырга мөмкин, дидем. Ничек инде мин андый нәрсә белән мактаныйм? Аның өчен вакыт, акча кирәк, миндә аларның берсе дә булмады.   – Хатыныгыз усал түгелме?   – Юк, ул бик яхшы кеше: ярдәмчел, балалар өчен җан ата. Аңлашып яшәдек, хаталарны кичерә, гафу итә белә.   – Нинди хаталар?   – Тормыш катлаулы бит ул, төрле хаталар булырга мөмкин: эштә, кешеләр белән мөнәсәбәттә. Бәйләнеп теңкәгә тимәде. Дөрес, салганны яратмады. Укытучы гаиләсендә үскән, үзенең бер тамчы да аракы капканы юк аның.   – Исергәч нинди кеше сез?   – Холкым начарланмый, киресенчә, бөтен кеше “йомшап китәсең” диләр.    – Сезне “эчсә дә аягында нык басып кала”, диләр?   – Дөрес! Физик яктан бик таза кеше мин. Яшь вакытта беркайчан да исергәнемне хәтерләмим. Туйларда егетләр верандага чыгып яталар, мин исә ахырга хәтле утыра идем. Әле гармунда уйнап утырам.    – Хәзер салгалыйсызмы?   – Төрле вакытлар була, нәрсә яшереп торырга... Салганнан соң язмыйм. Андый әйбер юньле килеп чыкмый. Шунысы да бар, салган кеше 13 китап яза алыр идеме?! Әле казна эшендә эшләдем. Бәйрәмдә, очрашуларда бераз булды үзе, хәзер инде бик сирәк кенә... Дөресен әйткәндә, чамасын белсәң, дару бит ул, чамасын белмәсәң – агу. Күпме кеше кырыла шуның белән.   – Сез бит әле көрәшче дә. Кайчан шөгыльләнә башладыгыз?   – Мәктәптә укыганда ук. Студент чагымда зурлар көрәшенә керә башладым. Бервакыт икенче батырга хәтле килеп җиттем, ләкин беркайчан тәкә алганым булмады, чөнки авырлыгым ул вакытта 63 кило гына иде. Тәкә алыр өчен кимендә 80 кило кирәк. Авырлыгым шундый булса, бик күп тәкә җыяр идем, мөгаен. Студент чагында гимнастика, штанга, бокс белән шөгыльләндем. Үземне хәзер дә (65 яшь) физик яктан бик шәп хис итәм. Спорт рухны күтәрә, сәламәтлекне ныгыта.   – Хәзер нинди спорт төре белән шөгыльләнәсез?   – Иртә белән ким дигәндә 10-15 минут физик күнегүләр ясыйм, файдасы көне буена җитә. Әмма хәзер вакыт бик юк.   – Ник?   – Күп укыйм, күп язам. Оныкларны бакчага, мәктәпкә илтәсе, алып кайтасы бар. Пенсиягә чыкканнан бирле вакыт җитми.   – “Татмедиа” бинасының 10нчы катында урам яктан бер тәрәзәдән икенчесенә кергәнсез...   – Булды андый хәл. Ул вакытта “Казан утлары”нда баш редактор урынбасары идем. Киңәшмәгә чакырдылар. Егетләр шаярып ишекне бикләп куйганнар. Этеп, сугып карыйм, ачмыйлар. Тәвәккәлләдем инде. Тәрәзәгә әйбәтләп ябыштым, аста кечкенә генә тимер планка бар иде, ярый, ул чыдаган. Шуннан әкрен-әкрен аякны күчерәм, янәшәдәге тәрәзәгә барам. Шул тәрәзәгә тотындым да идәнгә сикереп төштем. Икенче бүлмәдә утыручы Зиннур Мансуров белән Әхәт Гаффар телсез калды. Анда төшеп китсәң, бер тапка әйләнәсең инде... Хәзер искә төшерсәм, йөрәгем “жу” итеп китә. 1987 ел иде бу.  – Сәйдәш турында гениаль әсәр язгансыз....   – Әйе. “Сәйдәшнең соңгы елы” дигән роман-кыйсса яздым. Әсәремне җан атып, яратып эшләдем. Шуңа күрә ул бик уңышлы килеп чыкты.    – Сәйдәш сезгә якынмы? Беләсезме аны, күргәнегез бармы?   – Ничек белим ди? Ул үлгәндә миңа 4 яшь кенә булган бит. Аңа кадәр Фәрит Яруллин турында роман-хроника яздым. Сәйдәшне язганда биш ел буе биографиясен, иҗатын, музыкасын өйрәндем, материал җыйдым.    – Сез хәзер ирекле рәссаммы?   – Әйе. Яшь чакта бәйсез булырга хыяллана идем. Ләкин гаилә, балалар бар, яшәргә акча кирәк. Андый юлга баса алмадым. Пенсиядән соң, ниһаять, менә ул көн килде. Рөстәм Яхин турында поэма яздым, хикәяләр, публицистик мәкаләләр белән матбугатка чыктым. Үкенмим. Өйдә эшлим хәзер.   – Гонорарлар киләме?   – Элек, 1980 елларда бик рәхәт иде. Фәрит Яруллин турындагы китабым өчен биш мең тәңкә алдым, ул вакытта “Жигули” шул бәя иде. Гонорарлар хәзер бик начар. Төрлечә килә: бер, ике, өч мең, 300 тәңкә дә булырга мөмкин. 12 мең сум пенсия алам.   – Сезнеңчә, бүгенге көннең иң бөек язучысы кем?   – “Бөек” дигән сүзне кулланырга яратмыйм. Иң талантлы язучылардан ике кешене беләм. Искиткеч эшчән, күп әсәрләр яздылар, бик актив эшлиләр. Һәрбер әсәрләрен көтеп алып укырга була. Болар – Батулла һәм Марсель Галиев. Шагыйрьләрдән – Равил Фәйзуллин.   – Кайчан күзлек кия башладыгыз?   – 40 яшьләрдән соң. 40 ел матбугатта эшләдем, күпме әсәр укырга туры килде! Яңа әсәрне иң элек мин укып чыга идем. Бервакыт Мәхмүт Хәсәнов “Язгы аҗаган” дигән романын китерде: өч калын папка. Шуны өч көндә укып, үз фикеремне әйттем.    – Хатыныгыз белән 1 апрель көнне танышкансыз икән, ир буларак нинди кеше сез?   – Гаиләне фатир, акча белән тәэмин итә алдым. Бакчамдагы ике катлы йортны үз кулым белән салдым. Бурасын күтәргәндә һәм түбәсен япканда гына кеше чакырдым. Әти – фронтовик, сыңар кул белән кайтты, балта тота алмый иде. Балта эшенә, көрәк, сәнәк сапларга, тырма тешләре ясарга, койма корырга өйрәтте.     1     2     3   ГАБДЕРӘХИМ | (полный текст новости)

  • 2015-03-16 10:54 Татарстанда татарлар беткәнме әллә?
    16.03.2015 Милләт Мин Ижау шәһәренең 6нчы гимназиясендә татар теле укытучысы булып эшлим. Дәрес бирүдән тыш, Удмуртиядә генә түгел, ә Татарстанда узган төрле чараларда да катнашабыз. Аларның күп булуы сөендерә, чөнки Татарстан безне онытмый, һәрчак күз уңында тота. Гимназиядә татар телен өйрәнүче укучыларны үгетләп, ул чараларда катнашырга кыстыйбыз. Әйе, һәр укучы безнең өчен балкып янар йолдыз сыман. Һәр елны уза торган республикакүләм конференциядә дә укучыларны бары тик татар телендә фәнни эш язып катнашуларына ирешергә тырышабыз. Бала татарча сөйләшсен, татар телендә аралашсын, дибез. 21 февраль - туган тел көнендә Татарстанның Яр Чаллы шәһәреннән фәнни-гамәли конференциягә катнашырга чакыру алгач, укучым белән бик шатландык. Дәрәҗәсе ни тора бит! Регионара конференция. Әле Татарстанда булачак! Шуңа күрә, уйлап та тормастан, чыгышны саф татар телендә әзерләдек. Ничек инде Татарстанга барып, русча сөйлисең ди?! Әйе, 10нчы сыйныфта укып, инде күп тапкырлар республика олимпиадаларында мактаулы урыннар яулаган, хәзер “Татар кызы - 2015” бәйгесенә әзерләнеп йөрүче Гүзәл Зарифуллинага Чаллы шәһәрендәге гимназиядә узучы конференциядә катнашу бик мөһим адым булды.  Бар да алдан уйланылган, бик яхшы итеп оештырылган әлеге конференциядә барлыгы 70 укучы 4 секциягә бүленеп чыгыш ясадылар. Гүзәл катнашкан секциядә барлыгы 16 укучы иде. Алар, нигездә, Татарстанның төрле районнарыннан килгән иделәр. Барысы да җитди әзерләнеп, төрле темага бай эчтәлекле чыгышлар ясадылар. Ләкин Гүзәлгә дә, аны тыңларга килгән әти-әнисе өчен дә иң гаҗәбе шул булды - Ижау шәһәреннән килгән Гүзәлдән башка бер укучы да татарча чыгыш ясамады. “Татарстанның татар авылларыннан килеп вата-җимерә русча чыгыш ясаганчы, матур төзек итеп үз ана телеңдә чыгыш ясауга ни җитәр иде”, - диде Гүзәл кайтышлый.    Без Ижауда татар телен укытып, ана телләрен онытмасыннар дип, балаларның күбрәк татарча сөйләшүләрен таләп итәбез. Ә Татарстанда ни хәл соң? Әллә авыл баласы да русча аралашуны өстен күрәме? Билгеле, күп татар авылларында хәзер БДИне бирүдән куркып, русча укуга күчтеләр. “Үзебезнең ана телебез кая калды, ник югала?- дип чаң сугабыз. Баксаң, үрнәк алырлык Татарстанда да русча аралашуны өстен куялар икән. Бу ясалмалылык көннән-көн чәчәк ата хәзер. Инновацион технологияләргә ияреп, роботлар белән мактанып, техник җиһазларга өстенлек биргән мәктәп-гимназияләрдә, билгеле, акбур белән чүпрәк бер читтә калды.    Татарстанда яшәп тә, татарча сөйләшүдән оялган егет-кызларны тыңлап кайткан Гүзәлгә ни әйтим соң? Үзем дә җавапсыз калдым. Комиссия әгъзалары да, ичмасам, аны башкаларга үрнәк итеп куеп, канатландырырлык бер сүз дә әйтә алмаганнар. Тәүге тапкыр регионара фәнни-гамәли конференциядә чыгыш ясаган бу укучының киләчәктә тагын шундый урыннарда татарча чыгыш ясыйсы килерме, әйтүе кыен? Ә безгә Ижауда татар телебезне өйрәтергә алынган укытучыларга ничек итеп алга таба: “Ана телебезне онытмыйк, әйдә, татарча сөйләшик”, - дип әйтергә соң? Татарстанның үзендә рус теле модада икән бит?   Ә Гүзәлне Чаллы шәһәренә махсус алып барып, безгә ярдәм күрсәткән әти-әнисенә чын күңелдән рәхмәтемне белдерәм.    Ижау шәһәре, 6нчы гимназия.    Рәсилә ГАБДРАХМАНОВА | (полный текст новости)

  • 2015-03-16 10:54 Тукай бүләген – иң лаеклыларга!
    16.03.2015 Мәдәният Татарстанның Габдулла Тукай исемендәге дәүләт премиясе мәдәният әһелләре арасында республикабызның иң дәрәҗәле бүләге санала. Һәр яз саен аны тапшыру уңаеннан бөек шагыйрьнең туган көнен каршылаганда шау-шу булып ала. Габдулла Тукай премиясе лауреаты булу - Татарстанда иң абруйлы дәрәҗә. Әлеге олуг исемгә иң могътәбәр шәхесләр генә лаек дип табыла. Тик бу шулаймы соң? Соңгы арада Тукай бүләген ваклый башладылар, лаексызлар аны бер-бер артлы чират торып ала, дигән фикерне еш ишетергә туры килә. Чыннан да, кандидатураларын берничә ел рәттән куеп, бәхетле мизгелләрне көтеп алучылар да очрый. Бирелмәгән очракта да, ярар, икенче елга бүтән юл белән барып карарбыз, менә бирми генә карасыннар, дигән әрсезләр дә бар...   Ике роман язып (чынлыкта алары да повесть жанры таләпләреннән узмаган), әсәрләре хакында җәмәгатьчелектән фикер көтеп зарыккан, фикер булмагач (дөресен якыннары әйтергә кыймый торгандыр) - язганнарымны укырга иренәләр дигән сылтау белән әдәбият сөючеләргә үпкәләп йөрүче абзыйлар да бөек Тукай белән янәшә басарга җөрьәт итмәкче. Хәер, иҗаты белән урам сәнгатеннән ары китмәгән, сөйләменең яртысы сүгенү сүзеннән гыйбарәт җырчылар алганда, азмы-күпме каләм тибрәтүче эстрада сәхнәсе вәкиленең башы әйләнеп китүенә аптырыйсы түгелдер.   Рәсем сәнгатендә абруй казанганнар өчен Бакый Урманче премиясенең дәрәҗәсен күтәрергәдер бәлки, дигән фикерләр еш ишетелә. Җырчыларыбызга исә Илһам Шакиров исемендәге премия бик уңышлы булыр иде. Драма артистларына килсәк, атаклы драматург, артист Кәрим Тинчурин премиясе булдыру кулай кебек тоела. Татар милләте үз даһиларыннан оялырга тиеш түгел, аларны без Тукай дәрәҗәсенә күтәрсәк, бер дә артык булмас иде шикелле.   Шунысы кызык: татар әдәбияты һәм сәнгатенә зур өлеш керткән шәхесләр арасында нишләп артистлар, рәссамнар һәм язучылар гына соң? Гомере буе архивларда казынган, табылган бер факт өчен сабыйларча сөенгән, үз ачышын, уңышын яшь буын күңеленә сала баручы мөхтәрәм галимнәребез читтә кала килә.   Озак еллар Казан дәүләт университетында шәрык әдәбияты укыткан, Тукайның рухи остазлары булган Сәгъди, Хафиз, Руми, Хәйямнәрнең иҗат һәм тормыш юлын су кебек эчүче, тирән белемле галимә һәм затлы шәхес Резидә Ганиева исеме кандидатлар исемлегенә бөтенләй кертелми. Мәсәлән, гомер бакый фольклор дөньясында “яшәгән” сәнгать белгече Котдус Хөснуллинның да гайрәтен чигерделәр, канатын көйдерделәр әлеге премия белән. Кибәннең астыннан башларга кирәктер. Рафаэль Ильясовның татар җыр сәнгате дөньясындагы гамәлләрен күздән кичерегез, Зөһрә Сәхәбиеваны искә алыгыз... Бу премиягә алар лаек түгелмени?!   Язмабызны әзерләгән вакытта Татарстан Мәдәният министрлыгы җәмәгатьчелек хөкеменә быелгы кандидатлар исемлеген чыгармаган иде әле. Шулай да, кайбер рәсми булмаган мәгълүматларга караганда, быелгы кандидатлар арасында язучыларыбызның шактый булуы мәгълүм. Мөгаен, Россиядә Әдәбият елы уңаеннан каләм әһелләре премияле булып калырга омтыладыр... Мөршидә КЫЯМОВА | 12.03.2015 (полный текст новости)

  • 2015-03-16 05:52 Язгы ташу иртәрәк башланачак
    14.03.2015 Экология Хәзерге вакытта Татарстанда язгы ташуга әзерлек тулы көченә бара. Бу аңлашыла да: язның иртә килүе сәбәпле, ташу да башка еллар белән чагыштырганда иртәрәк башланырга мөмкин. Татарстанның Гадәттән тыш хәлләр министрлыгы китергән мәгълүматларга караганда, 2015 елда язгы ташуга әзерләнү өчен барлыгы 860 миллион сум күләмендә акча тотылачак. Суүткәргеч торбалар сузу, аларны төзекләндерү һәм чистарту өчен барлыгы 321,4 миллион сум акча сарыф ителгән инде. Яр буйларын ныгытуга 289,9 миллион сум тотканнар. Гидротехник корылмаларны ремонтлауның исә 226,5 миллион сумга төшкәнлеге мәгълүм. Язгы ташу тыныч узармы?   Баштарак республикада язгы ташуга әзерлек апрель башында тулысынча тәмамланырга тиеш дип ассызыкласалар да, хәзер исә язгы ташу шактый иртәрәк башланырга мөмкин дип фаразлана. Өстәвенә, әлеге чорның шактый катлаулы булуы да бик мөмкин, дип кисәтә белгечләр.   - Кыш башының шактый коры булуы, явым-төшемнәрнең азлыгы туфракның туңуына китерде. Өстәвенә, март аенда кар катламы кинәт кенә артып китәргә мөмкин. Шулай була калса, язгы ташу чоры шактый катлаулы узарга мөмкин. Шуңа күрә без иң начар вәзгыятькә әзер булырга тиеш, - дип ассызыклый Татарстанның гадәттән тыш хәлләр министры урынбасары Николай Суржко.   Хәер, әгәр алга таба да һава торышы хәзерге дәрәҗәдә сакланса, язгы ташу чорының шактый тыныч узуы да бик мөмкин. Иң мөһиме, һава температурасы кинәт кенә күтәрелмәсен.   - Термометр төнлә минус, ә көндезләрен плюсны күрсәтә. Бу – иң яхшы күрсәткеч. Алга таба да шулай дәвам итсә, язгы ташудан бер зыян да килмәячәк, - дип ассызыклыйлар җаваплы идарәчелектә.   Халык та әзерләнергә тиеш   Хәзерге вакытта республикада язгы ташуга әзерлек эшчәнлеге шактый актив бара. Һәрбер район бу эшне тиешенчә тормышка ашырырга тиеш. Хәзерге вакытта Гадәттән тыш хәлләр министрлыгы вәкилләре һәрбер муниципаль берәмлеккә йөреп, махсус тикшерүләр үткәрә.   - Район җитәкчеләре язгы ташу тәэсиренә эләгергә мөмкин булган һәрбер авыл җирлеге белән элемтәдә торырга, махсус аңлату эшләре алып барырга тиеш. Җитәкчеләрнең тырышлыгы гына җитми, язгы ташуга әзерлек эшчәнлегенә халык үзе дә кушылырга тиеш. Торак һәм хуҗалыгына зыян килүен теләмәгән татарстанлыларның төрле траншеялар һәм суның әйләнеп узуын тәэмин итә торган канаулар әзерли башлаулары сорала, - дип кисәтәләр Гадәттән тыш хәлләр министрлыгында.   Өстәвенә, Гадәттән тыш хәлләр министрлыгы балыкчыларны сулыкларга барудан тыелып торырга чакыра. Әгәр дә һава температурасы өч көн дәвамында 0 градустан югарырак дәрәҗәдә саклана икән, бозның ныклыгы 25 процентка кими. Рәмзия ЗАКИРОВА | 12.03.2015 (полный текст новости)

  • 2015-03-16 05:52 “ВТ” дус кызларны 49 елдан соң кабат табыштырды
    15.03.2015 Җәмгыять Студент елларындагы дуслык гомергә җитәрлек кадерле була ул. Төрле районнардан җыелышкан балалар, әти-әнидән читтә яши башлагач, бер-берсенә бик якын булып китә. Уртак табынлы уртак тормыш башлана. Бары да бергә, югы да уртак диләрме әле... Нәкъ менә шулай яшәгәннәр 1964–1967 елларда Казанның Товарищеская урамындагы 5 нче тулай торакның 24 нче бүл­мәсендә дус кызлар Суфия белән Хәтимә дә. Төрле бүлекләрдә укысалар да, бергә торгач, бик якынаеп китә алар. Бишенче курс­та тормышка чыккан Хәтимәнең туй көнендә Суфияга шаһидә булырга да туры килә. Ә аннары язмыш дигәннәре ахирәтләрнең икесен ике якка җибәрә. 49 ел буе күрешә алмый яши алар. “Хәтимә, бөтенләй үзгәр­гән­сең”, – дип кочаклап алды Суфия апа ахирәтен. “Ә син бер дә үз­гәрмәгәнсең”, – дип елмая Хә­ти­мә апа. Сөйләшә дә сөйләшә алар. Сөйләшеп сүзләр бетәр­лек­мени?! Кем кайда булган, нишлә­гән, балалары бармы? Кайда торалар, ничек яшиләр? Хәтимә апа­ның җәмәгате Азат абыйның чәйгә дәшүен дә ишетмиләр хәтта.   Укуын тәмамлагач, Хәтимә апаны Әгерҗедәге бер авылга укытучы итеп җибәрәләр. Ул чакта инде ул йөккә узган була, җитмәсә, Азат абый да Казанда кала. Аптырагач, укытырга урын булмасмы дип, ул туган якларына – Кукмарага кайтып китә. Декрет ялына чыкканчы Чурада гео­гра­фия-биология укыта, завуч булып эшли. Бала белән утырганнан соң Казандагы 7 заводка эшкә керә, аннан соң 25 ел дәвамында балалар бакчасында эшли. Бер кыз, бер ул үстерәләр. “Мин бит студент чакта Нуриева идем, ничек Азатның фамилиясен истә калдырдың син?” – дип сорый Хәтимә апа.   “Апага баргач, саргайган кә­газьләр арасыннан загста тутырылган язу килеп чыкты. Хәтимә белән Азатның туенда шаһидә кыз булган идем, шуның бер кәгазе үземдә калган булган. Анда аларның адреслары, исем-фа­милияләре язылган, бу 1966 ел­ның 23 мае иде”, – дип сөйли Суфия апа. Шул кәгазьне тапканнан соң, ул Хәтимәне эзләргә керешә. Бер танышы “Ватаным Татарстан” газетасында эзләү сәхифәсе барлыгын әйтә. Шуннан Суфия апа бар белгәнен газетага язып җи­бәрә. “Хәтимә Кукмарадан иде...” дигән эзләү хәбәре бөтен Кукмарага тарала. Туганнары, күрше­ләре (Хә­тимә апа белән Азат абый җәй­ләрен авылга кайтып яши) шалтырата башлый. “1962–1967 ел­ларда Казан педагогия институтында бергә укыган дус кызым Хәтимә Сәят кызы Гыймадиеваны эзлим. Ул география бүлегендә, мин химия-биология бүлегендә белем алдык. Хәтимә Гыймади­е­ва­ тумышы белән Кукмара районы Югары Шәмәрдән авылыннан иде, ялгышмасам. 1946 ел­ның 23 маенда туган. Ул 1968 елда кияүгә чыкты, ире белән Казанда тордылар. Шуннан соң безнең элемтәләр өзел­де. Миңа исә 40 ел дәвамында еракта – Нарьян-Марда гомер ки­черергә туры килде. 2010 елда гына Казанга күченеп кайттым. Дус­тым турында берни дә белмим, хәзер үткәннәр гел искә төшә. Бер кү­решеп сөйләшсәк иде дип яшим”, – дип язган иде безгә Казаннан Суфия Сәлим кызы Мөхәм­мәдуллина.   Институтны тәмамлаганнан соң Суфия апа үзенең мәктәбенә – Кама Тамагы районы Олы Карамалыга укытырга кайта. Үзе дә тумышы белән шушы яклардан – Олы Салтык авылыннан була ул. Шунда ул гомер юлдашы, ба­ла­ларының әтисе булачак Филгисне кабат очрата. Алар Кече Салтык егете Филгис белән бер класста укыган булалар. Филгис исә авылга кайтып күренә дә, Кременчугка очучылыкка укырга китә. Озак та тормый өйләнешеп тә куя алар, гаилә шулай итеп читкә чыгып китә. Башта Куйбышев өлкәсендә, аннан Нарьян-Марда гомер ки­че­рәләр. “Гомер буе укыттым. Шу­ның 33 елын кичке мәктәптә эш­ләдем. Ике ул үстердек. Туган як­ларга ел саен кайттык. Бө­тен­ләй­гә күченеп кайтканыма дүрт кенә ел әле”, – дип сөйли Суфия апа.   ...Бу ике ахирәт очрашыр сә­гатьләрне ничек көтеп бе­те­рер­гә белмәде. “49 ел очрашмаганны, ике көнгә түзә алмыйсызмени?” – дип сорагач та “юк” дип кырт кистеләр. “Студент чаклар гел искә төшә. Әле Люцияне, Ил­һамияне эзләп табасы килә. Люция хөрмәтенә кызыма да шул исемне куштым. Бәлки газетадан безне укып хәбәр бирерләр”, – ди Хәтимә апа.   Язманы тапшырыр алдыннан Суфия апага шалтыратып алдым. “Бик зур рәхмәт үзегезгә. Очрашабыз, сөйләшәбез. Бәйрәм белән котлаштык, күңелле бит, – ди ул. – Бер урамда диярлек яшибез, җәяүләп кенә барып хәлен белеп кайтам. Бергәләп аралашып яшәргә язса иде әле”.   Рәсимә МУЛЛАЯНОВА 34 | 14.03.2015 (полный текст новости)

  • 2015-03-15 02:07 Разил Валиев: "Безнең илдә язучылар бар, әмма язучы дигән һөнәр юк"
    15.03.2015 Мәдәният Мәскәүдә “Бердәм Россия” партиясе вәкилләре, язучылар белән бергә түгәрәк өстәл артына җыелып, сәясәт турында түгел, әдәбият турында сөйләште. Хезмәт кодексына төзәтмә кертеп, һөнәрләр реестрына “язучы” профессиясен кертү тәкъдиме дә яңгырады. Ничәмә-ничә ел язучыларга тынгылык бирмәгән мәсьәләнең менә хәзер калкып чыгуы юкка түгел. Исегездә булса, Татарстанда Парклар һәм скверлар елы булса, Россиядә, шул исәптән бездә - Әдәбият елы. “Таләп итәргә тиешбез” Россия язучылары һөнәри берлеге идарәсенең беренче секретаре Андрей Красильников әйтүенчә, Россиядә хезмәт килешүе буенча башкарылган эш кенә һөнәри эшчәнлек булып санала.   "Әгәр эш бирүче белән килешү юк икән, димәк, сез эшләмисез булып чыга. Иҗади эшчәнлек юридик системада билгеләнмәгән. Язучылык хезмәте үз урынын табарга тиеш", – диде.   Россия язучылар берлеге секретаре Николай Переяслов әйтүенчә, башка илләрдә язу-сызу эше рәсми рәвештә танылса, безнең ил, никтер, искәрмә. Юкса, каләм әһелләре депутатлар белән бертигез дәрәҗәдә закон чыгара: тегеләре - юридик, болары – әхлакый кануннар. Переяслов сөйләвенчә, күп кенә алга киткән илләр язучыларга дәүләт күләмендә ярдәм итә. Кытай бюджетында язучы берлекләрен финанслау буенча аеры маддә бар. Америкада каләм әһелләре университетларда төрле вазыйфада эшләп, профессорларныкы кадәр хезмәт хакы ала.   Россиянең Дәүләт Думасы вице-спикеры Сергей Железняк та әдәби эшчәнлеккә игътибарны киметмәскә сүз бирде. - 2014 елда авторлык хокукларын көчәйтүгә корылган федераль закон кабул итеп, инде язучыларның социаль хәлен көчәйтүгә чират җитте, – диде. Татарстан Дәүләт Советының Мәгариф, мәдәният, фән һәм милли мәсьәләләр комитеты рәисе Разил Вәлиев язучыларны һөнәрле итү турында инде 15 ел чаң суга.   Чаңны ишетүче генә юк.   - Бернинди кысага сыя торган әйбер түгел бит бу: безнең илдә язучылар бар, әмма исемлектә язучы дигән һөнәр юк. Алар пенсиягә чыга башласа да, гонорар мәсьәләсендә дә һәрвакыт проблема килеп туа. Элек Дәүләт Советында дүрт-биш язучы бар иде, хәзер мин генә калдым. Калган 99 депутат бу мәсьәлә белән бик үк кызыксынмый торгандыр. Рәссам, композитор дигән һөнәр дә булырга тиеш. Нурихан Фәттах, Габдрахман Әпсәламов профессиональ язучы иде, Аяз Гыйләҗев та соңгы 20-30 елда язу белән генә шөгыльләнде. Советлар берлеге вакытында партия карарлары белән гонорар мәсьәләсе яхшы хәл ителә, пенсиягә дә чыгып була иде, ә Советлар берлеге таркалгач, бу мәсьәләгә игътибар бөтенләй бетте, – диде Разил Вәлиев.     Март яки апрель аенда Татарстанда Әдәбият елын тантаналы төстә ачарга тиешләр. Парклар белән бергә Әдәбият елын да сиздерә башлаганнар халыкка. Язучылар берлеге каршындагы Тукай клубында Әдәбият елын ачу кичәсе узган, Татарстан Милли китапханәсендә әдәби салон ачып, Равил Бохараевның китабын тәкъдим итү, Рабит Батулла иҗатына багышланган кичә үткән. Узган атнада сәнгать әһелләре, Дәүләт Советында түгәрәк өстәл сөйләшүе үткәреп, резолюция кабул итте. Анда Әдәбият музеен, Бауман урамындагы элеккеге матбугат йортында Татар китабы кибетен ачу, Татарстан Милли китапханәсенә яңа бина төзү һәм башкалар тәкъдим ителде.   - Без, язучылар хөкүмәттән таләп итәбез һәм таләп итәргә тиеш тә, әмма үзебезгә кайвакыт таләп куярга онытабыз. Хөкүмәт тарафыннан таләпләр үтәлсен өчен, язучылар үзләренең җәмгыятькә, республикага кирәклекләрен күрсәтергә, дәлилләргә тиеш. Беренчедән, яхшы әсәрләр язып, икенчедән, җәмәгать активлыгы күрсәтеп. Язучылар авылларга, шәһәрләргә ешрак йөреп, халык белән очрашырга тиеш, – диде Разил Вәлиев.   “Гонорарны хезмәт хакы итеп түләргә кирәк”   Татарстан Язучылар берлеге рәисе Рафис Корбан әйтүенчә, язучыларга профессионал итеп карау кирәклеге турында ул бөтен җирдә әйтә. Разил Вәлиев, Роберт Миңнуллин, Фатыйх Сибагатуллиннан кала, башка бер генә депутатның да татар китабын укымавын, шуның аркасында әдәбият юк, дип сөйләп йөрүләрен әйтә.   - Бар бездә әдәбият! Язучыларыбыз булмаса, 12 төрки дәүләт арасында язучыбыз Айгөл Әхмәтгалиева Мәхмүт Кашгарый исемендәге халыкара хикәяләр конкурсында икенче урынны алыр идеме соң?! Язучыларны, активрак булыгыз, дип тәнкыйтьлим. Берлектә 333 кеше бар, әмма алар барысы да язмый, аларны җыйганнар да җыйганнар. Мин эшли башлагач, 25 кешене вафат булган язучылар урынына гына алган булып чыктык, ә болай бер кешегә дә артмадык, – диде Рафис Корбан.   Берлек рәисе әйтүенчә, язучылар теләнчеләрдән дә хәерче хәлдә. Сукбайлар тиен акчаны утырган җирендә ташлап китсә, Рафис Корбан, үзе әйтүенчә, юлда очраган тиен-миеннәрне күтәреп ала. Юлда яткан акчаны тиз күреп алса да, Әдәбият елын сизми икән ул.   - Узган елда ук Язучылар берлегенә Әдәбият елы планын төзергә куштылар. Төзедек, Мәдәният министрлыгына илтеп бирдек, шуның белән Аллаһ әкбәр. Әдәбият елын үткәрү өчен бездә бернинди эшче төркем дә төзелмәде, ә Мәскәүдә Нарышкинны (Сергей Нарышкин – Россия Дәүләт Думасы рәисе) билгеләделәр бит. Бездә дә берәр кешегә тапшырырга кирәк иде. Язучылар берлегенә биш миллион мең тәңкә бирәләр, дип Татарстанның Министрлар кабинетыннан күрсәтмә килде. Ләкин ул акчаны күргән дә юк, шул ук вакытта биш милионны кая тотасыз, дип йөзләгән инстанциягә белешмә сорыйлар, – диде Язучылар берлеге рәисе.   Гонорар мәсьәләсе язучыларның көн кадагыннан төшкән дә юк. Рафис Корбан әйтүенчә, хәзер теләсә кем теләсә кайда китап чыгарып, үзен мин шигырь, дип таныта.   - Язучылар берлегендә торганнарга профессионал итеп карап, гонорарны хезмәт хакы итеп түләргә кирәк. 1989 елда 32 битлек китабым өчен өч мең тәңкә гонорар алдым. Аның хәтле акчаны күргән юк хәзер. Язучы ел буе китап язып һәм берәр эшкуар ике минутта килешү төзеп, шул ук акчаны кесәсенә салып куя. Һавадан акча эшләүчеләр күп, менә алар профессионал булып санала, – диде Рафис Корбан.   “Әдәбиятны кысалар”   Халык китапларын иң күп укый торган язучыларның берсе Мәдинә Маликова да Мәскәүдәгеләрнең тәкъдимен биш куллап хуплый. Әмма акчаны кайчан тоттырырлар дип хыялланып йөрми, хыял күгеннән җиргә төшеп, үзе акча эшли.   - Татарстан китап нәшриятына гына салынып тормыйм. Берничә ел элек “Арыш тәме” китабым өч мең тираж белән чыгып, бер ел эчендә сатылып бетте. Ул миңа, әлбәттә, табыш китерде, бер өлешенә әсәрне кабат чыгардым. Бөтен кеше Совет чорында тормыш әйбәтрәк булды, дип әйтә торгандыр, әмма гел алай шома гына түгел иде. Ул вакытта күп нәрсә кешеләргә бәйле, иҗат кешесенә күп шартлар куела иде. Олыгайган көнемдә булса да миңа бәхетле чор туры килде, китапларны язам, аларны беркемнән рөхсәт сорамыйча, чират көтмичә шәхси нәшриятларда чыгару мөмкинлегем бар. Башыңны иеп йөрергә кирәкми, фәкать китабыңның укучыга кирәк булуы гына кирәк – диде Мәдинә Маликова.   Кызганыч, язучы Әдәбият елын берничек тә сизми, киресенчә, артка китеш сизелә, ди. Әйтик, былтыр гонорарларны бик каты кискәннәр, быел китапханәләрдә кыскартулар бара, китап алырга акча бирелми. Берничә ел элек Мәдинә Маликованың китапларын күпчелек китапханәләр бик теләп алса, узган ел икесе генә – Яшел Үзән белән Арчаныкы гына алган.   - Әдәбиятны кысу бара. Китапханәчеләргә хезмәт хакы вакытында түләнми, мин алар белән элемтәдә торам бит. Әдәбият елына бернинди өметем юк! Китап чыгарырга мөмкинлегем дә бар, әмма ул сатылмас, дигән курку яши. Шуңа да яңа әсәремне язарга да бик рухланып тормыйм. Халыкның матди хәле начарлангач, алар да китап алмый башлар. Иң элек ашау ягын кайгыртырга, балаларны киендерергә кирәк, нужа баскач, күңел ягын кайгырту чигенә, - диде Мәдинә Маликова.   Язучының һөнәри статуска ия булып, хезмәт хакы алу ихтималы шагыйрә Луиза Янсуарда күп сорау тудырды. Билгеле, һөнәр буларак статусы булса, язучының дәрәҗәсе дә үсәр иде, ди ул. Бүген каләм әһелләре, гонорарга гына яши алмыйча, газета-журнал редакцияләрендә эшләргә мәҗбүр.   - Чит илдә язучының статусы сатып алынган китаплары һәм халык арасындагы дәрәҗәсе белән генә билгеләнә. Бүген социаль челтәрләрдә кайсы гына битне ачма, һәркем язучы-шагыйрь. Бу очракта статус билгеләү Язучылар берлеге аша эшләнерме икән? Муса Җәлил сугышка китәр алдыннан, берлектә 35 язучы булган, шуның 25е фронтка киткән. Әгәр 35 язучы чынлап торып каләм әһеле булса, идеянең ни рәвешле тормышка ашырылуы күз алдына килә. Шул ук вакытта хәзер берлеккә кермәгән каләм әһелләре арасында да югары дәрәҗәдәгеләре бар. Алары белән нишләрләр? - дип сораулар чолганышында калды Луиза Янсуар.   Шагыйрә Әдәбият елында китап укуның яңа формалары барлыкка килүне тели. Хәзер күпләр китапның аудио вариантын тыңлый. “Калеб” яңа буын җыены шул юнәлештә эш башлап, язучыларның архивларда сакланып калган интервьюларын барлап, тапшыру әзерләргә ниятли. Бездә 50 яшенә килеп җиткәнче, язучыларны кадерли белмиләр. Каләм әһеле конвейер түгел, ул бер-ике ел язып, юкка чыгарга да мөмкин. Язучыны актив эшләп торган чагында күреп, продукциясен күтәреп ала белергә кирәк, – диде Луиза Янсуар.   Татарстан Дәүләт Советы депутатлары нинди китап укый? Илдус Касыймов (Бюджет, салымнар һәм финанс комитеты): - Китап укыйм, әмма татарчасын әзрәк шул. Яраткан шагыйрем – Габдулла Тукай, аның “Киңәш” шигыреннән “Якын дустым! Сиңа миннән киңәш шул: Кешеләргә сереңне сөйләмәс бул” дигән өзеге өстәлемдә тора. Габдрахман Әпсәләмовның “Ак чәчәкләр”ен берничә мәртәбә укып чыктым. Китапларны, гадәттә, үзем эзләп табып укырга яратам.   Илсөя Мезикова (Социаль сәясәт комитеты): - Соңгы вакытта үзебезнең институт галимнәре язган (Илсөя Мезикова Икътисад, идарә һәм хокук институтының Түбән Камадагы филиал директоры) берничә монографияне укыдым. Түбән Кама шәһәре хакимиятендә эшләгәндә, Илһам Шакиров миңа үзе турында 2005 елда чыккан китабын бүләк иткән иде, хәзер кабат шуны укыйм. Шәхсән белгән, аралашкан, сөйләшкән әдипләрнең – Разил Вәлиев, Роберт Миңнуллин, Туфан Миңнуллин әсәрләрен укырга яратам. Разил Вәлиев туган көндә дә, 8 мартта да шигырь белән генә котлый.   Таһир Һадиев (Экология, табигатьтән файдалану, агросәнәгать һәм азык-төлек сәясәте комитеты): - Укырга мин бик яратам. Белгечлегем буенча яңа фәнни китаплар да зур кызыксыну уята. Хәниф Кәримовның “Һәвәскәр умартачылык” китабын укып чыктым. Әдәби китапларга килгәндә, соңгы арада Рабит Батулланың мәрхүм шәхесләр турында истәлекләре тупланган “Урыннары җәннәттә булсын” китабын укыйм. Уйландыра торган китап. Ашыкмыйча, анализлап, аеруча мөһим фикерләрнең астына сызып укып барам. Линар ЗАКИРОВ | (полный текст новости)

  • 2015-03-15 02:07 Путин милләтләр эшләре буенча Федераль агентство төзергә боерды
    15.03.2015 Сәясәт Рәсәй хөкүмәте милләтара, конфессияара мәсьәләләрне үз кулына алырдай әлеге оешманы төзү буенча бер ай вакыт эчендә Президентка үз тәкъдимнәрен кертергә тиеш. Ил башлыгының югарыда әйтелгән әмере турында “Известия” газетасы хәбәр итә. Милләтара мөнәсәбәтләрдә, этноконфессия өлкәсендә дәүләт сәясәтен тормышка ашыру,  Рәсәй халыкларының бердәмлеген ныгыту һәм аларның этно-мәдәни үсешен тәэмин итү — Ведомствоның төп бурычы әнә шулардан гыйбарәт. Болардан тыш агентство максатка юнәлтелгән федераль программаларны, этникара, конфессияара мөнәсәбәтләргә кагылышлы мәсьәләләрне дәүләт күләмендә күзәтчелек астына алачак. Исегезгә төшерәбез, 2014 елның 8 сентябрендә Рәсәй  Президенты  Владимир Путин Рәсәй халыкларының этно-мәдәни үсеше өчен җаваплы булган Төбәкләр үсеше Министрлыгын бетерү турындагы Указга кул куйган иде.  Министрлыкны бетерү турындагы документтан күренгәнчә, ул дәүләт идарәсе системасын тагын да камилләштерү максатыннан эшләнде.  Министрлык функцияләрен икътисади үсеш, финанслар министрлыгы, төзелеш һәм торак-коммуналь хуҗалыгы министрлыгы, мәдәният, юстиция министрлыкларына тапшырылган иде. | 15.03.2015 (полный текст новости)

  • 2015-03-15 12:26 Медицина алга китте дип саныйсызмы? (Сораштыру)
    14.03.2015 Медицина Медицина тармагының заманча шартларга яраклашып, тамырдан үзгәрүе турында күпме генә сөйләнсә дә, күрсәтелгән хезмәтләр сыйфаты мактанырлык түгел. Моно­полиягә каршы федераль хезмәт идарәсеннән алынган мәгълүматларга караганда, бүген хастаханәләрдә куелган диагнозларның дүрттән бере дөреслеккә туры килми. Росздравнадор идарәсе узган ел сәламәтлек саклау өлкәсендә хокук бозу очракла­рының 40 процентка артканлыгын ачыклаган. Хокук бозуларның күбесе медицина хезмәтенең сыйфаты начар булу, аны пациентның рөхсәтеннән башка гына күрсәтү яки авыруга бөтенләй ярдәм итүдән баш тарту, бушлай медицина ярдәменә дәүләт гарантиясен бозу белән бәйле. Ә сез бүген медицина алга китте дип саныйсызмы? Наилә ГАЙНАНОВА, Татарстан Сәламәтлек сак­лау министрлыгының акушерлык һәм гинекология буенча әйдәп баручы белгече:   – Медицина һичшиксез алга китте, дип саныйм. Бү­ген аның һәр тармагында югары технологияләр кулланыла. Әйтик, хирургия тар­магында элек без ясый алмаган операцияләрне ге­нә алыйк. Баштарак аларны ярып ясарга кирәк булса, хәзер аны бер-ике тишек аша гына башкарырга мөм­кин. Гинекология өлкәсенә килгәндә, бүген бала таба ал­маучы хатын-кыз ЭКО ысу­лы ярдәмендә әни була ала. Югары технологияләр генә түгел, алар белән эшли белүче югары квалификацияле белгеч­ләр­нең са­ны арту да медицина тармагы үсеше­нә зур этәргеч булды. Ә инде медицина өлкәсеннән канә­гать бул­мау­чыларга кил­гәндә, хәзер бит зарланырга теләгән пациентка замана мөмкинлек­ләре, шул ук Интернет яр­дәмгә килә. Зарыңны кә­газьгә язып, элеккеге заманнардагы кебек айлар, еллар буе көтеп утырасы юк. Интернет-кабул итү бүлмә­се­нә кереп, зарыңны кал­дыра­сың да мөрәҗә­гатең көнен­дә барып ире­шә. Ме­нә шулар арасында аноним рә­вештә, үзенең исем-фа­ми­лиясен, кайдан икәнен күр­сәтмичә зарлы хат җибү­рүчеләр җитәрлек. Кем тарафыннан язылуы күрсәтел­мәгәч, мәгъ­лү­мат­ның дө­рес­леген дә ачыклап булмый. Шуңа күрә бу очракта объектив булмаган фикер­ләр дә җи­тәрлек.   Илсур МОРТАЗА, Буа сатира театры артисты:   – Фән өлкәсендәге үсеш­ләргә караганда, әл­бәттә, алга китеш зур. Ләкин аны халыкка карата кулланырга ашыкмыйлар. Хәзер, та­ныш­­ларың булмаса, дә­ва­ла­нып азапланасы да юк. Тү­ләмичә бер нәрсәгә дә өмет­ләнер­лек түгел. Үзем бел­гән­нән бирле безнең ил системасында зур үзгәреш күрмим.   Финзия ГАЗИЗОВА, “Яңа Гасыр” каналында “Хәбәр­ләр” тапшыруы корреспонденты:   – Хастаханәгә сирәк йөр­гәнгә күрә, медицинадан әллә ни зарлана алмыйм. Сирәк кенә барган вакытта да күрсәтелгән медицина ярдәменнән канә­гать калдым. Табибка танышлар аша кергәч, чиратларда талашып, сугышып йөрисе дә булмады.   Ләйсән МӘХМҮТОВА, “ЗөЛәйЛә” төркеме со­листы:   – Техника ягыннан медицина, бәлки, алга кит­кән­дер дә. Тик бу техника бөтен җирдә дә юк һәм аның бе­лән эшли белә торган бел­гечләр дә аз. Күп кенә яман авыруларны никтер чит илдә дәва­лый­лар. Димәк, бездә аны эшли белмиләр. Ә бит андый авырулар саны елдан-ел арта бара. Бу хакта бераз хөкүмәт тә уйларга тиеш инде. Оят, билләһи! Шундый зур ил үз-үзен һа­ман дәвалый алмый. Алга китешме бу? Мин авырмаска тырышам, авырган оч­ракта да хастаханәгә бармыйм. Чират һәм кайбер табиб­ларның мөнәсә­бәтен күр­гәч, өйдә ятып дәвала­нуың хәерле. Икенче яктан, та­биб­ларны да аңлап була. Аларга хәзер кирәк­мәгән кә­газь эшен йөкләде­ләр. Авыруларның күзенә карап тынычландырырга вакытлары да калмый. Ә бит кайвакыт шундый караш та җи­тә. Кырыс заманда яшибез. Барысы да акчага бәй­лән­гән. Бездә бушлай медицина да сүздә генә кала.   Рәзинә СИБГАТУЛЛИНА, Нурлат районының “Камыр Батыр” балалар бакчасы тәрбиячесе:   – Медицина алга китте китүен, тик гади халык аннан файдалана алмый. Бүген бездә акчалы кеше генә тиешенчә дәвалана ала. Ә акчасы булмаган кеше һаман да шул анальгин куллана инде. Шәхсән үзем медицина хезмәтеннән дә ка­нәгать түгел. Табибларга барсаң, күзеңә карап торалар. Акча “төртсәң”, дару­ның яхшысын, кыйммәт­лесен язып бирә­ләр, стационарда да урын табыла. Акчаңны кызгансаң, сау-сәламәт дип борып җибә­рәләр. 34 | 13.03.2015 (полный текст новости)

  • 2015-03-15 12:26 Зиннәтулла Билялетдинов белән ИНТЕРВЬЮ
    14.03.2015 Спорт Казанда Зиннәтулла Хайдәр улы Билялетдиновны зур хөрмәт йөзеннән олысы-кечесе нәкъ шулай – “Наш Билл” дип йөртә. Чөнки аның җитәкчелегендә генә Казанда хоккей искиткеч үсеш кичерде һәм иң яраткан спорт төренә әверелде. Аның кул астында мәркәзебезнең “Ак барс” хоккей командасы өч ел рәттән (2008, 2009, 2010) Континенталь лиганың төп бүләген отты. Быел да зур җиңүгә ирешү мөмкинлеге бар. Бүген, Зиннәтулла Хайдәрович үзенең түгәрәк туган көнен билгеләгәндә, аның хоккейчылары Казанда плей-оффның икенче әйләнешендә Омскның “Авангард” командасы белән беренче уенын үткәрәчәк һәм алар, баш тренерларына бүләк итеп, җиңү яуларлар дип ышанасы килә.  Ә без печәле якташыбыз, Россиянең атказанган тренеры белән плей-офф башланган көнне – 28 февральдә очрашып кайттык. Зур спорт тормышында кайнаган шәхесләр зур ярышлар алдыннан интервьюлар бирүгә сагаеп карыйлар, янәсе, алдан сүз куерту җиңү бәхетен кулдан ычкындырачак. Менә шундый ырымга күбрәк ышаналар спортчылар. Әмма ләкин якташлары өчен Зиннәтулла Хайдәрович бу кагыйдәдән тайпылырга мәҗбүр булды һәм безне Казанда бик җылы каршы алды: “Ривьера” кунакханәсенә урнаштырды, “Ак барс” белән “Автомобилист” уеннарына билетлар бүләк итте, аквапаркта күңел ачу, ял итү мөмкинлеге тудырды. Ә иң мөһиме – беренче уеннан соң ул үзе безнең белән очрашырга кунакханәгә килде, шунда кайбер сорауларыбызга җаваплар да бирде.   - Зиннәтулла Хайдәрович, безнең карашка, Сезне янәдән “Ак барс” командасы башында күрүгә татарстанлылар гына түгел, Россиянең бар почмакларында яшәүче татарлар да шаттыр. Чөнки “Ак барс” яхшы уен күрсәтүдән тыш, бөтен татарларны берләштерүче көч тә булып тора. Шәхсән Сез бу көчне тоясызмы һәм ул эшегездә өстәмә стимулмы, яисә, киресенчә, өстәмә йөкме?    - Әлбәттә, мин бу көчне нык тоям һәм шуңа “Ак барс”ның уенын югары дәрәҗәдә тотарга тырышабыз. Татарстанның беренче президенты, хөрмәтле Минтимер Шәрипович та мине Казанга чакырганда шул хакта кисәткән иде. Аның: “Син “Ак барс”ны бөтен татарларның горурлыгы итәргә тырыш”, - дигәне бүген дә хәтердә һәм гел шуңа омтылам, газиз халкым алдында зур җаваплылык тоям.    Бу җаваплылыкны, бөтен татарларны берләштерүче функцияне мин өстәмә йөк димәс идем, ә изге бурычыма тиңлисем килә.    Яхшы уен күрсәтүгә килгәндә, әйе, нык тырышабыз. Команда тулаем үзгәртеп корылды. Ул хәзер агрессив һәм актив хоккей күрсәтә. Әлбәттә, монысы куандыра. “Ак барс”та эшләү миңа бик ошый. Без һәрвакыт җиңүгә омтылабыз һәм төп максатыбыз иң югары үрләр яулауга юнәлтелгән.    - Татарстанның беренче президенты Минтимер Шәймиев белән Сез беренче Гагарин кубогын яуладыгыз дип әйтергә мөмкинме?    - Әйе, бу бик дөрес фикер. Минтимер Шәрипович “Ак барс”ны миңа якты өметләр баглап тапшырды, нык ярдәмен ышандырды һәм сүзендә торды. Дәүләт башлыгы буларак, кырык эшен кырык якка ташлап, бик теләп хоккей карарга йөрде, “Ак барс”ның чын күңелдән милләтпәрвәр җан атучысы ул. Әле бүген дә хоккей карарга килгәләп йөри. Тренер буларак формалашуыма, ачылып китүемә мин, беренче чиратта, аңа рәхмәтле. Чөнки ул миңа ышанды, уңышларыбызны сабырлык белән көтте. Минтимер Шәрипович искиткеч яхшы кеше. Ул спортны, хоккейны ярата, хәленнән килгән кадәр аларны Татарстанда җәелдерергә көч куйды.    Дөрес, әлеге президент Рөстәм Нургалиевич та безнең проблемалардан качмый, Татарстанда спорт өчен киң мөмкинлекләр, тиешле шартлар тудыра. Плей-офф башлануга ике көн калды дигәндә ул безгә килеп команда белән очрашты, хәлләребезне сорашты һәм уңышлар теләде.    - Зиннәтулла Хайдәрович, Сез тамырларыгыз белән Нижгар төбәгеннән. Т.Новгородның “Торпедо” командасын җитәкләргә теләгегез яки тәкъдим булмадымы? Нәкъ дисәгез, Сез безнең өлкә губернаторы Валерий Шанцев белән Мәскәү “Динамо”сында эшләвегез дәвереннән таныш булырга тиеш.    - Әйе, Валерий Павлиновичны бик яхшы беләм, без якын танышлар. Аның белән “Динамо” сафында 2000 елда чемпионнар булып калдык. Ул кеше турында бары яхшы тәэсирләрдә торам. Бик эшчән, оештыру сәләте зур үзендә. Нишләмәк кирәк, вакыт бара, хәлләр үзгәреп тора, ә тормыш һаман дәвам итә. Мин хәзер Казанда, Валерий Павлинович Т.Новгородта. Биредә миңа барысы да ошый: яраткан эшем бар, яшәү шартларым да тулаем канәгатьләнерлек. Шуңа Татарстан өчен күбрәк яхшы эшләр эшләп калдырасым килә.    - Сезгә хәзер кайсы кала – Мәскәүме, Казанмы якынрак?    - Мин Казанда үземне бик иркен, комфортлы хис итәм, чөнки күп вакытымны биредә уздырам. Ләкин гаиләм Мәскәүдә булганга күрә, ул шәһәр дә миңа якын. Анда барып кайтасы, оныкларны күрәсе килә. Ә Казан соңгы елларда тәмам үзгәрде, искиткеч матур, йөрергә уңайлы булды. Шуңа туристлар агымы да нык сизелә башлады.    - Гаиләм, оныкларым, дисез. Хатыныгыз да Мәскәүдә мени?    - Юк, җан юлдашым үзем белән. Ул минем тормышымда да, эшемдә дә нык терәк, какшамас тыл булып тора. Ә кызым белән кияү һәм ике оныгым Мәскәүдә яшиләр. Ир оныгым 15 яшендә, хоккей белән мавыга, кыз оныгым әле 7 яшендә генә.    - Хоккейдан тыш, җан шөгылегез бармы?    - Буш вакытларымда Казан буйлап, аның тарихи урыннарын күзәтеп җәяү йөрергә яратам. Шул ук вакытта яңа төзелешләр белән дә кызыксынам. Конкрет ниндидер шөгыль белән җитди мавыгырга артык вакытым юк.    - Сез яраткан ашамлык?    - Төрле салатлар яратам, балык ризыклары бик сөям. Нижгар казысыннан тыш, ит ашамыйм диярлек.    - Татар җырлары тыңлыйсызмы?    - Әлбәттә, бик яратам. Алҗып кайтканнан соң алар күңелгә аеруча ләззәт өсти, татар моңы белән җан ял итә, ул якты хатирәләрне уята. Салаватны бик сөеп тыңлыйм. Без аның белән күптән яхшы мөнәсәбәттә. Мин аны хәтта халык җырчысы дип әйтер идем. Чөнки ул үз халкына бик ачык шәхес.    Ә Нижгар төбәгеннән чыккан йолдызларны беләм белүен, тик мин алар белән якын таныш түгел. “Рубин” Казан футбол командасының баш тренеры, минем фамилиядәшем һәм якташым Ринат Билялетдинов белән дә якыннан күрешеп сөйләшкәнебез юк.    - Өченче тапкыр Гагарин кубогын отсагыз, аны туган якларыгызга алып кайтып, безне сөендерергә мөмкинлек таба алмассызмы икән?    - Алла бирсә, әлбәттә, аны гына башкарып чыгар идек. Ләкин ул кубокны иң баштан яулап аласы бар. Ә бу бик катлаулы һәм авыр мәсьәлә. Чөнки аңа дәгъва кылучы көчле командалар бүген аз түгел, аеруча армия сафларында исәпләнгәннәрен әйтер идем.    - Зиннәтулла Хайдәрович, кайбер матчларда хәлиткеч уенчылар чыгыш ясамый. Алар җәрәхәтләнәме яисә бу адымда бүтән мәсьәлә яшеренеп ятамы?    - Әйе, травма алганнары була, ә кайберләрен, чынлап та, команданың киләчәк ихтыяҗларын күзаллап запаста утыртып калдырабыз. Болары безнең “кухня” эше инде.    - Ялгышмасак, Сез туган авылыгыз Печәгә әле узган гасырның 1980 еллар башында кайткан идегез. Аннары инде 2010 елда Кочко-Пожарның 400 еллыгына багышланган сабантуйда катнаштыгыз, хөрмәтле кунак булдыгыз. Гасырлар алмашыну чорында авылларыбызда үзгәреш күзәтеләме?    - Минем балачак авылда үтте диярлек. Исемдә, Мәскәүдән кайтып төшкәч үк, авылныкыларга охшау нияте белән тузанда аулана идем. Ана телемне белү дә нәкъ шул авылдан килә инде. Ул вакытта замана үзгә иде шул. Ә әле авылларыбызга карасаң, йортларның зурлыгына, матурлыгына сокланып туймаслык. Һәркайсында шәһәр шартлары тудырылган. Берсе кызганыч, шул авылларны саклап һәм яклап торучы яшьләребез шәһәрләргә китә, - дип төгәлләде әңгәмәбезне Зиннәтулла Хайдәрович.    Форсаттан файдаланып, без аңа “Туган як”ның соңгы берничә санын һәм “Нижгар татарлары” журналының өченче чыгарылышын бүләк иттек, уңышлар теләдек, кунакка көтеп калуыбызны белдердек.      Фотода: О.Әндәрҗанов, З.Билялетдинов һәм И.Жиһаншин Казанның «Ривьера» кунакханәсендә;   Юбилей белән котлыйбыз!   “Динамо” хоккей командасы составында СССР данын яклаган, ә хәзер бөтен татарның горурлыгы булып торучы “Ак барс” Казан хоккей командасын җитәкләгән печәле якташыбыз Зиннәтулла Хайдәр улы Билялетдиновка 60 яшь тулды. Шул уңайдан без барча газета укучылар, “Ак барс”ның җанатарлары исеменнән аны түгәрәк гомер бәйрәме белән тәбрик итәбез! Мәдәният күгендә балкыган якташларыбыз Рәшит Ваһапов һәм Хайдәр Бигичев кебек үк, Зиннәтулла Хайдәрович та Татарстан спорты күгендә бер матур йолдыз сыман янып тора.   Күренекле якташыбызга сәламәтлеккә өстәп уңыш теләр идек. Чөнки спорт өлкәсендә уңышсыз җиңүләр яулау мөмкин түгел. Ә уңыш һәм җиңү бәхете күп очракта көчлеләргә елмая. Димәк, юбилярыбызга шулай ук физик һәм ихтыяр көче дә телик.   Үзе турында:    Зиннәтулла Билялетдинов хоккей белән профессиональ рәвештә 1969 елда Мәскәүнең “Динамо” командасында шөгыльләнә башлый. Аның составында 588 матч уйный һәм 63 алка кертә. Төп амплуасы – сакчы. СССРның җыелма командасы өчен 253 уен уйный һәм 21 алка кертә. 1984 елда Сараевода үткән Олимпия уеннары чемпионы. Ул – 8 тапкыр Европа һәм 6 мәртәбә дөнья чемпионатында җиңү яулаган якташыбыз, 1979 елда Чакыру кубогын, ә 1981 елда Канаданыкын откан хоккейчы.    Тренер буларак, Казанның “Ак барс” хоккей командасы белән 2008 елда Континенталь кубокны, ә 2009-2010 елларда Гагарин кубокларын яулады. Ике югары белеме бар. Ил чиге гаскәрләренең запастагы полковнигы, ике “Хөрмәт билгесе” һәм “Халыклар дуслыгы” орденнары иясе.   Гаиләсе турында:    Зиннәтулла Хайдәр улы Билялетдинов 1955 елның 13 мартында Мәскәүдә туган. Әтисе Хайдәр абый (1928-1999) армиягә кадәр Нижгар өлкәсенең Сергач районында туган авылы Печә колхозында эшләгән һәм 1952 елда Мәскәүгә күченеп киткән, “Красный богатырь” фабрикасында эшләгән. Әнисе Нәймә апа (1926-2000) булачак ире белән башкалада очрашкан, ире эшләгән фабрикада җыештыручы булып хезмәт иткән.    Хатыны Надежда белән бер кыз бала тәрбияләп үстергәннәр. Хәзер аларның ир һәм кыз бала оныклары бар.   Олег ӘНДӘРҖАНОВ | (полный текст новости)

  • 2015-03-15 12:26 «Мунча ташы» театры музыканты фаҗигале рәвештә һәлак булды...
    14.03.2015 Фаҗига 12 март көнне кичке сәгать алтылар тирәсендә “Мунча ташы” эстрада театрының музыканты Альберт Абдуллов юл-транспорт һәлакәтендә вафат булды. – Арчада ике сеанслык концертыбыз булды. Альберт Абдуллов беренче сеанска килә алмады. Икенче сеанска килергә дип, Түбән Камадан Арчага юлга чыга. Саба районында юл чатында “КамАЗ” машинасы белән бәрелешкән булган. Әлегә кем гаепле икәнлеге ачыкланмады. Икенче сеанс башланыр алдыннан Альбертка әллә ничә тапкыр шалтыраттык. Әмма элемтәгә чыга алмадык. Соңыннан фаҗига урынына килгән “гаишниклар” Альбертның кесә телефонын эзләп табып, безгә шалтыраттылар. Руль артында үзе генә булган. Әлеге коточкыч авариядә “КамАЗ” йөртүчесе исән калган. Альберт Абдуллов “Мунча ташы”ның алыштыргысыз музыканты иде, авыр туфрагы җиңел булсын.  Якыннарына Аллаһы Тәгалә сабырлык бирсен, – диде “Мунча ташы”ның җитәкчесе Гамил Әсхәдулла.   Чыннан да, Альберт Абдулловның “Мунча ташы” театрына керткән өлеше зур. Ул 25 елдан артык гомерен шуңа багышлаган иде бит. Intertat.ru редакциясе исеменнән без дә якыннарының кайгысын уртаклашабыз. Эльза ГАЗИЗОВА --- | 14.03.2015 (полный текст новости)

  • 2015-03-14 07:52 Укытучыда бала кайгысы юк
    13.03.2015 Мәгариф Мәктәпләрдә кәгазь боткасы кими дип ышандырсалар да, чынбарлыкта әлеге галәмәт укытучыларның теңкәсенә тиюен дәвам итә. Укытучылар аннан котылып, кайчан тыныч кына эшли башлар икән? Бүген замана мөгаллимнәре әнә шул хакта хыяллана. “Бүген безнең укытучыларның кулын күп төрле хисап эшләре богаулады. Һәр укытучыга 70 төрле документ әзерләргә кирәк. Алар­ның укучылары белән шөгыль­ләнергә вакыты да калмый. Дәүләт Думасының мәгариф комитеты ­депутатлары Россия Мәгариф министрлыгына артык документларны алып ташларга тәкъдим итәргә җыена. 90 нчы елларда яңалык эзләп табучы алдынгы карашлы укытучылар бар иде әле. Ул чакта аларның хезмәт хаклары азрак та иде югыйсә. Ә хәзерге педагоглар­ның моңа вакыты да юк. Бүген педагогларның барысын да хисап тутырырга мәҗбүр итәбез”, – дип белдерде Дәүләт Думасы депутаты Илдар Гыйльметдинов респуб­лика парламентында узган “тү­гәрәк өс­тәл”дә. Депутат, укытучылар дә­рестән тыш эшләр белән күбрәк шөгыльләнсен өчен, башлангыч сыйныфта биш көнлек укуга күчүне тәкъдим итә. Шунысын да әйтергә кирәк: бу очракта сүз аларның хезмәт хакларын киметү турында бармый. РФ Халык мәгарифе һәм фән хезмәткәрләре һөнәр берлеге­нең Татарстан оешмасы җитәк­чесе Юрий Прохоров декабрь аенда гына бер мәктәпкә 312 телефонограмма килүен мисал итеп әйтә. “Ә бит аларның һәр­берсенә җавап бирергә кирәк. Нәтиҗәдә директор­лар­ның укытучылар белән эшләргә, аларның дәресләренә керергә мөмкин­леге калмый. Кәгазь белән утырсынмы ул, әллә белем сыйфаты турында кайгыртсынмы?” – ди ул. Кайсының мө­һимрәк икәнен исә түрәләр үзләренчә аңлый. Аларга хисап кирәк.   Азнакайдагы 4 нче мәктәпнең директоры Ленар Хәйруллин да документ эшенең күп булуын укытуга комачаулый дип бел­дерә. “Көненә унар запрос килсә, икенче көнне ул 20гә җитәргә мөмкин. Ниндидер кәгазь кил­мәгән бер генә көн дә юк. Алар­ның һәр­кайсына билгеле вакытта яки көн дәвамында җавап бирергә кирәк. Югарыдан кирәк булгач, шулай тиештер инде дип кабул итәм. Директор буларак документлар әй­ләнешен кон­троль­дә тотарга туры килә, – ди ул. – Әле бит электрон һәм кәгазь вариантларын да сорыйлар. Электрон ысулы гына калса, уңайрак булыр иде. Ләкин бүген һәр яктан мәгълүмат агылып торган заманда аның кимүенә артык өметләнмим”.   Казанда башлангыч сыйныф укучыларына белем биргән Светлана да кәгазь эшенең күп булыннан зарлана. “Кайчак социаль хезмәткәр ролен дә башкарабыз кебек. Ветераннарның өйләренә барып, тормышлары турында ис­тә­лекләр язып алып кайтабыз. Монысыннан зарланмыйм, алар күр­гәннәр безнең өчен дә гыйбрәтле. Мәктәптә ветераннарга багышлап, чара уздыру да – тәрбия өчен кирәкле нәрсә. Ә менә мәгълүмат җыеп йөрү укытучыга кирәкме? Безнең башка эш юкмы әллә? Кайвакыт бер үк төрле мәгълүматны берничә урынга җибәрергә туры килә. Балалар белән шөгыль­ләнәсе дә бар бит”, – ди педагог.   “Хисап эше генә түгел, әле бит Интернет-конкурслар, дистанцион, онлайн укулар, вебинарлар, башка төрле бәйгеләр бар. Һәр­берсенә өлгерергә кирәк. Әле район мәгариф бүлеге мәктәп­ләрдә тикшерү үткәрә. Дәрестә баланың нинди универсаль гамәл­ләр куллануына кадәр сорыйлар. Ул аны каян белсен? Хәзер бит укыту­чының уку нә­тиҗәләрен, үсеш процентын тик­шерәләр. Белемне авыр үзләш­терүче балаларга, тәрбия­гә һәм башкаларга аерым папкалар әзерлибез. Һәр чи­ректә баланың белеменә нә­тиҗә чыгарабыз. Аптырагач, дәү­ләтнең укытучыны тикшерүдән башка эше беткәнме икән әллә, дип тә уйлыйм. Укытырга вакыт та калмый бит. Акчаны арттырдык дип, хәзер безне кәгазь белән кү­меп куяргамыни инде?” – ди авылда укытучы булып эшләүче Кадрия ханым.   Хәтта Татарстанның баш педагогы Энгель Фәттахов та мәктәптә хисап, кәгазь эше күп булуын таный. “Элек мәктәпләр 92 төрле хисап җибәрергә тиеш булса, хәзер ул сан 72гә кыскарды. Без аны 15кә калдырмакчы булабыз”, – дигән иде ул бер әңгәмәсендә. Ә укытучыларга бу яңалыкны күпме көтәргә, тагын күпме сабыр итәргә туры килер икән?  Сәрия САДРИСЛАМОВА 34 | 13.03.2015 (полный текст новости)

  • 2015-03-14 07:52 Гөлсирин Абдуллинаның беренче концертыннан ФОТОрепортаж
    13.03.2015 Шоу-бизнес Ваһапов фестивале лауреаты Гөлсирин Абдуллинаның Казан шәһәрендәге беренче концерты филармониянең туп-тулы залында шаулап-гөрләп узды. Яшь җырчыны беренче зур иҗади бәйрәме белән дуслары – Ришат Төхвәтуллин, Раяз Фасихов, Ринат Вәлиев, “Кама таңнары” һәм “Мирас” ансамбльләре, остазы – профессор Венера Ганиева, Алабуга мәдәният көллияте директоры Әлфирә Әкбәрова, Мамадыш районы хакимияте башлыгы урынбасары Алена Смирнова һәм, әлбәттә, әти-әнисе, туганнары тәбрикләде. Казан тамашачысы Гөлсиринне искиткеч җылы кабул итте, аны чәчәкләргә, алкышларга күмде. “Сез миңа бүген канат куйдыгыз, хәер-фатиха бирдегез, рәхмәт сезгә!” – диде Гөлсирин.   15 апрельдә шул ук залда Гөлсирин Абдуллинаның өстәмә концерты була, рәхим итегез!   Проектның продюсеры – Рифат Фәттахов, оештыручысы – Рәшит Ваһапов фонды.                                           Е.Мостафина фотолары.   --- --- | 13.03.2015 (полный текст новости)

  • 2015-03-14 07:52 "Голос Дети"да татар кызы "Су буйлап" җыры белән шаккатырды (ВИДЕО)
    13.03.2015 Шоу-бизнес Казан кызы Сәйдә Мөхәммәтҗанованың "Идел бит ул киң бит ул..." дип сузып җибәрүе булды, жюри әгъзалары бер-бер артлы аңа борылды. Җырның ахырына кадәр алар моңланып тыңлап утырдылар. Казан кызының "Голос Дети" проектындагы уңышлы чыгышы турындагы сөенечне башта илебезнең көньягында яшәүче милләттәшләр алды. Чөнки ул якларда тапшыру берничә сәгать алдан чыга. Күрмәгән булсагыз, менә видеосы:         Чыгыштан соң интервью:   --- --- | 13.03.2015 (полный текст новости)

  • 2015-03-13 05:00 Казан егетләреннән - дуэтка
    13.03.2015 Шоу-бизнес Татарстанның атказанган артистлары Артур Миңһаҗев һәм Марат Галимов журналистларга яңа музыкаль җыентык тәкъдим итте. Мәгълүм булганча, «Казан егетләре» төркемендә популярлык казанган егетләр дуэт төзеделәр. 14 март көнне Г.Тукай исемендәге филармония бинасында төркемнең дуэт буларак беренче концерты узачак. Концертта нәкъ менә яңа альбомга кергән җырлар яңгырар дип көтелә.   Егетләрнең сәхнәдәше, Россия һәм Татарстанның халык артисты Венера Ганиева да егетләргә үзенең изге теләкләрен җиткерде. Артур белән Марат - җитлеккән артистлар. Алар һәрвакыт үз эшләренең осталары булды. «Яңа «A&М» альбомына да җитди, профессиональ җырлар гына кергән. Татар эстрадасында ир-ат дуэт - сирәк күренеш. Әлеге дуэт зур иҗади уңышларга ирешәчәк әле. «Казан егетләре» төркемендә чагында да алар үзләрен чын мәгънәсендә зыялы башкаручылар итеп таныткан иде. Артур ул әле бик матур җырлар да иҗат итә. Аның көенә язылган әсәрне үземнең дә башкарасым килә”, - дип, егетләр адресына җылы фикерләрен җиткерде җырчы-педагог.   «Казан егетләре» төркемендә яшь егетләр пәйдә булгач, кайбер тамашачылар аптырап калган иде. Артур белән Маратны юксынуларын белдерүчеләр дә булды. 14 март көнне узачак концертта егетләр Роберт Миңнуллин, Гөлсәрвәр, Дилбәр Исламова, Ринат Мөслимов һ.б сүзләренә иҗат ителгән әсәрләр башкарачак. Артур шәхсән үзе дә көйләр язу белән мавыга, әлеге концертта аның җырлары да яңгыраячак. | 12.03.2015 (полный текст новости)

  • 2015-03-13 05:00 Татарстаннан Айдар Сөләйманов Бурятиядә “Ак ай” конкурсында катнаша
    13.03.2015 Мәдәният ТРның атказанган артисты Айдар Сөләйманов Бурятия Республикасының Улан-Удэ каласында узачак “Ак ай” (“Белый месяц”) эстрада җырын башкаручылар конкурсында катнаша. Конкурсның I туры 30 гыйнварда булды, II-III турлары 13-14 март көннәрендә узачак. Чара, эстрада вокалын үстерү, җырчыларның репертуарын сәнгати яктан баету һәм башкару осталыгын арттыру, әлеге жанрда иҗат итүче яшь авторларга, сәләтле яшьләргә ярдәм итү максатыннан, уздырыла. Конкурс Россия Федерациясе һәм Бурятия Республикасы Мәдәният министрлыклары, Бурятия башлыгы админитсрациясе һәм Хөкүмәте, “Республика халык сәнгате үзәге” БР Дәүләт автоном мәдәният учреждениесе тарафыннан оештырыла, диелә ТР мәдәният министрлыгы сайтында. | 12.03.2015 (полный текст новости)

  • 2015-03-13 05:00 Әллә каргышмы соң бу? ("Адмирал" фаҗигасен үз күзләрем белән күргәч)
    13.03.2015 Фаҗига Чәршәмбе көнне Казандагы иң эре базарларның берсе – “Адмирал” янды. Янгынны бертуктаусыз ун сәгать дәвамында сүндерделәр. Фаҗигадә биш кеше янып үлде. Бу – кичәге сан. Рәсми хәбәрләргә ышансаң, ут эчендә 25 кеше калган булуы ихтимал. Әмма урамда көн һәм төнен уздырган кешеләр, корбаннар күбрәк булырга мөмкин, дип әйтә. Янгын урынындагы мәхшәрне “ВТ” хәбәрчесе үзе күреп кайтты. Мәхшәрдән чыгып котыла алучылар ...Энҗе су эчендә басып торганын да, бер-бер артлы тәмәке кабызып, җиргә ташлаганын да сизми. Калтыраган кулы белән әни­сенә шалтырата: “Чыктык без, чык­тык, урамда басып торам, исән-сау мин, әмма анда кешеләр калды”, – дип сөйли. Аннары без­гә борылып, сүзен дәвам итә: “Янгын кафе ягында чыкты. Куртка алырга дип килгән идек. Башта өскә нидер тамган кебек булды, күтәрелеп карасам, түбә ягыннан төтен килә. Янабыз бит дим, ке­шеләр йө­герешә башлады. Шун­дагы сатучылар янгынны баш­та үзләре сүн­дерергә тырышты. Бе­рәүләр су алып килде, икенчеләре – янгын сүндергеч. Өчен­челәре шул арада товарларын да тутыра башлады. Янгын сүндерүчеләр тиз килде кебек, 13.15 сәгатьтә алар монда иде инде. Сәгатькә караганымны тө­гәл хәтерлим. Алар шул кафе тирә­сенә су сипте. Ә сәгать икеләрдә инде кафе урнашкан яктагы корылма җи­ме­релеп төш­те. Кеше­ләр базар эче­нә керергә, товарларын алып чыгарга тырышты, тик коткаручылар кеше­ләрне эчкә кертмәде. Чыгып өлгермәү­челәр дә күп иде”. Янгын чыккан сәүдә үзәгеннән 650 кеше эвакуацияләнгән, шу­ларның 250се – базар хезмәт­кәрләре, сатучылар. “Адмирал”­ның гомуми мәйданы – 12 мең квадрат метр. Сәгать өченче киткәндә “Адмирал” сәүдә үзәге тирәсен полиция хезмәткәре камап алган иде, машиналарны Клара Цеткин урамыннан борып җи­бәр­деләр. Башта йөзгә якын полиция хезмәт­кәр­ләре тирә-якны саклады, аннары тимер рәшәт­кәләр куелды.   Нәҗип алты зур капчык өстен­дә утыра, барысында да – оеклар. Тирә-яктан су ага, урамда торучы­ларның барысының да аягы лычма су. Нәҗиптән коры оеклар килеп сорыйлар, ул каршы килми, барысына да бирә.   – Бу – эчтән алып чыга алган бар товарым. Нәрсә өстери алдым – шуны чыгардым. Калганы складта калды, барысы да дөрләп янды. Миллион сумнан артык акчам тө­тенгә әйләнде. Ярты ел гына эшлим монда, барысы да әйбәт иде. Ник болай килеп чыкты соң? – дип аптырый Нәҗип. – Янгын сүндерү­че­ләр дә вакытында килде кебек. Әмма башта бер генә машинадан су сиптеләр бит. Калганнарында су булмаган диделәр. Башта ут туктаган кебек иде, әмма ялкын икенче якка сикерде. Кешеләрне коткара алмаслар микәнни?   “Чыгар улымны уттан, коткар берүк!..”   Утны машиналардан да, махсус поезд ярдәме белән дә сүн­дерергә тырыштылар. Вертолет өстән су сибә, әмма янгын туктарга уйламый да. Миңниса апа камап алынган тимер рәшәт­кәләрнең буеннан-буена йөге­реп йөри, әмма эчкә үтә алмый. Керт­миләр. “Улым шунда”, – ди ул. Полиция хезмәт­кәре коры гына: “Рөхсәт ителми”, – дип җавап бирә. “Ул монда булырга тиеш, Айзат шушында. Дуслары белән ут эченә кереп киткән...” – дип кабатлый Миңниса апа, әмма аны ишетүче юк. Үзе кулыннан телефонын төшерми. Ул секунд саен бер төймәгә баса. “Айзат” язуы чыга, телефон чакыра, әмма теге якта җавап бирүче генә юк.   Сәүдә үзәгендә янгын чыкканын ишеткәч, Айзат “Адмирал”га чапкан. Хатыны Мәскәүгә товарга киткән булган, ә ул, сәүдә ноктасында сакланган товарны чыгарыр өчен, базар эченә кереп киткән. Аның белән берничә иптәше дә булган. Кергән, әмма чыга алмаган. Сәгать инде кичке 5 иде, ә Миңниса апа дөрләп янган базар ягыннан күзен алмыйча: “Үләргә тиеш түгел бит ул, карап торган улым бит ул”, – дип өзгәләнә. Аннары, улын эзләп, хастаха­нәләргә шалтырата башлады. “Шушы улым белән дөнья көтә идем, сеңелләрен укыта иде бит. Эчеп-тартып, тузынып йөр­гән бала булса бер хәл. Ник кергән ул ут эченә? Чүпрәк бет­кәнме инде? Гел ке­шеләр өчен утка-суга керә торган бала. Аллакаем, чыгар улымны уттан, коткар берүк... 27 яшь кенә бит балама...” – дип күз яшьләрен тыя алмый ана.   Миңниса апа могҗизага ышана. Янгын инде алты сәгать дәвам итә, бина эчендә калган кешеләр турында бернинди дә мәгълүмат юк. Миңниса ападан башка берсе дә кара төтен, кызыл ут эченнән котылырга мөмкин булуына ышанмый. Ә ана улының телефонына шалтыратуны дәвам итә. “Ул, бәлки, монда да түгелдер. Телефоны кайдадыр төшеп калгандыр, яки ишетмидер...” – дип, туганнарына улының машинасын эзләргә куша. Киткәндер, ут эчен­дә түгел­дер дип уйлый ул. Әмма бераздан Айзат машинасы базар тирәсендә икәне ачыклана...   ...Тимер рәшәткәләрнең теге ягына уза алмаган халык арасында ирләрнең үкереп елаганы ише­телә. Аңын югалтучылар да бар. Берсен ничек юатырга белми азапланалар. Улы ут эчендә калган икән. “Ничә кеше соң анда?! Ник корбаннар турында бер мәгълүмат та юк?” Халык әнә шулай дип шаулаша. Билгесезлек имеш-мимеш­ләрне арттыра гына. Кемдер 50 кеше дип әйтә, кемдер күбрәк ди.   – Базар эчендә минем энем, дусларым калды, кимендә ун­биш­ләп кеше. Алар чыга алмады. Товарлары артыннан кереп кит­те­ләр, – дип сүзгә кушыла үзен Мансур дип таныштырган бер ир. – Миңа энем шалтыратты. Кай­да икәннәрен әйттеләр. “Коткарыгыз, тыным кысыла, сулый алмыйм”, – дип әйтергә генә өл­герде. Без керергә маташып карадык. Мин бит янгын сүн­де­рү­челәргә караганда бинаны яхшы беләм, алар­ның кайда калганын да чамалыйм. Чыгара ала идек без аларны, кертмәделәр, камап алган җирдән уза алмадык. Яр­дәм итә алмадык...   Кичке алтыларда “Адмирал”­га Татарстан Президенты Рөстәм Миңнеханов килде. Республика башлыгы, янгын урынын карагач, янгын чыгу сәбәп­лә­рен тик­ше­рергә, ачык­ларга, дигән әмер бирде. Сәүдәгәрләрне шә­һәр­нең башка үзәкләрендә сату урыннары бе­лән тәэмин итәргә кушты.   Очраклы янгынмы, әллә ут төртүме?   Кичкә таба халык “Адмирал” янындагы бинага җыела башлады, шунда оператив штаб та оештырылган иде. Халык үзара янгын кемгә файдалы икәне, кем күпме зыян күргәне, кешеләрне кот­кара алмаулары турында сөй­ләшә.   – “Адмирал”да янгын чыгу бары тик “Тура”га гына бәйле. Башта “Тура” үзе янды, аның өчен 700 млн сум акчаны кесәләренә салдылар. Аннары Даурия урамындагы комплекс, аннары Каравайда, аннары Вьетнам базары янды. Нәрсә, бу очраклы дип әй­тергә телисезме? – дип фикер йөр­тә өске киемнәр белән сәүдә иткән Тән­зилә Сариева. – “Адмирал” менә дигән итеп эшли иде. Аның яхшы эшләве аерым ке­шеләргә тынычлык бир­мәде. “Адмирал”да нидер буласы билгеле иде, шомланып көтә идек, чөнки бу мәхшәргә кадәр “Тура” кешеләре монда иснәнеп йөрде. Аларга эш­мә­кәрләрне үзләренә китертү кирәк. Кайчан туктыйлар эшмә­кәрләрне яндырудан? Бу бит – кече эшмә­кәрлекне юкка чыгару.   Аңа хезмәттәше кушыла. “Кредит өстендә кредит. “Яңа Тура”да акчам көлгә әйләнгәч, фатирымны залогка салып, яңа кредит алдым. Ничек түләп бетерим мин аларны? 10 миллионлык товар юкка чыкты. Кемгә барыйм? Кем булышачак миңа? Бу янгын өчен кем җавап бирәчәк? Гаеплеләр табылачакмы? Бу янгыннан соң бер эшмәкәр дә яңадан аякка баса алмаячак”, – дип сорауларын тезә ул. “Нинди акча, нинди товар турында сөй­лисез сез? Туктый сызмы-юкмы? Янгын эчендә абы­ем калды, анда кешеләр янып үлде!” – дип үксеп елый янындагы кыз.   “Адмирал” сәүдә үзәге директоры Хөсәин Гахраманов “Life­news”­ каналына үзенә янаулары турында сөйләгән. Сакчылардан тыш туганнарым, дусларым базарны сакларга ярдәм итте. Һәрвакыт бина тирәсен күзәттек, чит яки шик­ле кешеләр юкмы дип карый идек. Моңа кадәр дә ут чыкканы булды, әмма аларны шунда ук сүндерә алдык. “Тура” янгач, сездә дә шундый хәл булачак дип әйт­теләр. Вьетнам базарыннан соң да шулай дип янадылар. Кемнәр алар? Белмим”, – дип интервью биргән ул. Базар җитәкчесе сүзләренә караганда, “Адмирал”­ны иминиятләштерү эше төгәл­ләнеп кенә беткән, сәү­дә үзәге 560 млн сумлык итеп бәяләнгән. Ә кичә Татарстан прокуроры Хөсәин Гахрамановның хокук сак­лау органнары тарафыннан тоткарлануын хәбәр иттеләр.   Корбаннар турында төгәл мәгълүмат юк   Янгын тулысынча сәгать кичке унынчы яртыда сүндерелде. Кичә иртән “Адмирал”дан калган урында 76 берәмлек техника, 300дән артык коткаручы эшли иде, аларга ярдәмгә Самарадан да 100 кеше килгән. РФ Гадәттән тыш министрлыгының Идел буе үзәге башлыгы Игорь Паньшин сүзләренә караганда, хәрабәләр астында 25ләп кеше калган булырга мөмкин. Бу – якынча фаразланган сан. Алар турында туганнары әйткән. Кичә бер коткаручы да хәбәрсез югалган. Паньшин аңлатуынча, коткару эшлә­ренә ике көн вакыт кирәк.   Татарстан Гадәттән тыш хәл­ләр министрлыгының матбугат хезмәте җитәкчесе Андрей Родыгин янгын чыгуның берничә версиясе барлыгын әйтә. “Барысы да тикшерелә. Якынча фаразларга караганда, янгын электр аркасында чыккан. Беренче булып янгын чыгуны кафедагы сакчы күргән, ул электр чыбыгының төтенләве турында сөйләде. Янгын сүндерүчеләргә ул шунда ук хәбәр итмәгән, утны үзе сүнде­рергә тырышкан, үзенең көче җитмәгәч, 01 хезмәтенә хәбәр иткән. Алар килеп җиткәндә, 100 квадрат метр мәйданны инде ут камап алган була, – дип Игорь Паньшин сүзләрен җиткерә матбугат хезмәте җитәкчесе. – Кешеләр эвакуацияләнә, әмма базар хезмәткәрләре яңадан бина эченә керә. Тимер корылмалар җимерелеп төшеп, кеше­ләрнең чыгу юлларын яба”.   Кичә Татарстан сәламәтлек саклау министры Гадел Вафин журналистларга янгында зыян күрүчеләргә нинди ярдәм күр­сәтелүе турында сөйләде. Министр хәбәр иткәнчә, 15 кеше 12 нче шәһәр хастаханәсенә ките­релгән. Бүген стационарда 8 кеше ята. Берсенең хәле авыр, әмма тотрыклы. Ул реанимация һәм интенсив дәвалау бүлегендә ята. Кичә кичтән операция ясалган. Калганнарның хәле уртача.   7 нче шәһәр хастаханәсендә 12 кешегә медицина ярдәме күрсәтелгән. Бүген анда 6 кеше дәвалана. Ике кеше реанимация бүлегендә. Бүтәннәрнең гоме­ренә куркыныч янамый. Күбрәк баш өлешләре, күкрәк тирәсе зыян күргән, кул-аяклары җәрәхәт­ләнүчеләр дә бар. 2 кеше сөрем газы белән агуланган. 3 кеше 12 нче хастаханәгә бик авыр хәлдә китерелгән, кызганыч, табиблар аларның гомерен саклап кала алмаган. Янгын вакытында зыян күрүчеләр арасында Гадәттән тыш хәлләр министрлыгы вәкил­ләре дә бар. Эчке эшләр министрлыгы госпиталенә, республика клиник хастаханәсенә мөрәҗә­гать итүчеләр дә булган.   Бүген Гадәттән тыш хәлләр министрлыгы психологлары зыян күрүчеләргә һәм аларның якыннарына ярдәм күрсәтә, ул җәһәттән Түбән Новгород бел­гечләре дә чакырылган. Табиб­ларга кичә барлыгы 55 кеше кил­гән. Нык зыян күрүчеләрне Мәс­кәү хастаханәләренә озату турында сүзләр булган иде, лә­кин моны кирәк дип тапмаганнар.   Моңа кадәр базарлардагы янгыннар ял көненә туры кил­гәнгә күрә, корбаннарсыз котыла килдек. Әмма чәршәмбе көнне булган мәхшәрдә кешеләр янып үлде. Корбаннарның төгәл саны әлегә юк. Янгыннарның бер-бер артлы булып торуы күп сораулар тудыра. Монысы инде очраклы хәлгә охшамаган.   P.S. Татарстан Президенты Рөстәм Миңнеханов 2015 елның 11 мартында “Адмирал” сәүдә үзәгендәге янгын нәтиҗәсендә һәлак булган һәм зыян күргән кешеләр гаиләләренә матди ярдәм күр­сәтүне йөкләде, дип хәбәр итә республика башлыгы матбугат хез­мәте. Һәлак булган Россия Федерациясе гражданнары гаиләләренә Татарстан бюджетыннан 1 миллион сум акча биреләчәк. “Адмирал” сәүдә үзәгендәге янгын нәтиҗәсендә җәрәхәтләнгән Россия Федерациясе гражданнарына, сәламәтлекләренә килгән зыян дәрә­җәсенә карап, 200 мең сумнан 400 мең сумга кадәр акча бүленәчәк.   Янгын аркасында җәрәхәтләнгән чит ил кешеләренә Татарстандагы дәвалау учреждениеләрендә бушлай медицина ярдәме күрсәтеләчәк. Һәлак булган чит ил гражданнары гаиләләренең исә мәетне туган илләренә алып кайтуга киткән чыгымнары ком­пен­сацияләнәчәк. Кичә зыян күргән сәүдәгәрләр белән Татарстан Президенты кар­шындагы эшмәкәрләр хокукларын яклау буенча тулы вәкаләтле вә­кил Тимур Нагуманов һәм шәһәр җитәкчелеге вәкилләре очрашты. Римма БИКМӨХӘММӘТОВА 34 | 13.03.2015 (полный текст новости)

  • 2015-03-13 05:00 Син гармунда уйнадың... (Гармунчы, курайчы Рөстәм Вәлиевне искә алу)
    13.03.2015 Җәмгыять 5 мартта якташыбыз, Татарстанның халык артисты, мең төрле конкурслар лауреаты, гармунчы, курайчы Рөстәм ВӘЛИЕВнең вафатына бер ел тулып узды. Куйбышевта гади татар гаиләсендә туып үскән Рөстәм бала чагыннан гармунда, баянда уйнарга ярата. Ул үзенең тормышын да гармунга бәйләргә ният итеп, сигезенче сыйныфны тәмамлаганнан соң, Куйбышевның музыка училищесына керә һәм уңышлы тәмамлый. Шул елларда ул “Ялкынлы яшьлек” ансамблендә гармунда уйный. Ә армиядә хезмәт итеп кайтканнан соң, сәхнә юлын Казаннан башларга теләп, Казан дәүләт консерваториясенә укырга керә, шул ук вакытта Казан филармониясендә эшли башлый. Шунда аны Илһам ага Шакиров күреп ала һәм хезмәттәшлек тәкъдим итә. Рөстәм Вәлиевнең утыз ел гомере сәхнәгә багышланган: Зөһрә Шәрифуллина, Әлфия Афзалова, Илһам Шакировлар гастрольләре белән Россияне генә түгел, күп чит илләрне дә әйләнеп чыга ул. Ләкин үзенең 50 яшьлек юбилеен Рөстәм Самарада, туган шәһәрендә үткәрә.   Кызганычка, гомере кыска була аның. Кинәт, һич тә көтмәгәндә өзелгән гомер бигрәк аянычлы. Бер ел инде Рөстәм юк арабызда. Яхшы сүз һәм дога белән искә алыйк әле бу талантлы кешене...   Шамил ГАЛИМОВ:  - 2009 елның маенда туган авылым Яңа Кызылсуда мәчетебезнең 25 еллыгын билгеләп үткән идек. Миңа ул бәйрәмне оештыру комитетын җитәкләргә насыйп булды. Авылыбызның асыл ир-егетләре һәм хатын-кызлары да бу чараны оештыруга күп көч куйдылар. Шуңа күрә дә 2009 елның 23 маеның кояшлы, ямьле көне истәлекле бер вакыйга булып калды.   Имамнарның чыгышлары, вәгазьләреннән һәм төзелештә катнашкан якташларыбызның истәлекләреннән соң программага концерт та кертергә булдык. Кемне чакырырга дип, озак уйлап тормадык. Дини бәйрәм – ул күбесенчә олылар өчен бит. Шуңа күрә апа-агайларыбызның күңеленә хуш килгән татар җыры остасы Илһам Шакировны чакырырга булдык.   Илһам абыйны табу зур проблема түгел иде, чөнки аның гармунчысы - якташыбыз Рөстәм Вәлиев. Турыга аңа шалтыраткач, ул шатланып: “Көнен төгәл билгеләгез дә, без Кызылсуны эш планына теркәп куярбыз“, - диде. Шулай итеп, концерт кайгысы бетте.    Билгеләнгән көнне мәчет янына “Форд” автомашинасы килеп туктады. Рульдә Рөстәм үзе иде. Төшке ашны ашагач, артистлар сәхнәгә юнәлделәр.   ...Тамашачылар Илһам Шакировны басып, кайнар алкышлар белән каршы алдылар. Аны олы буын кешеләре бик яраталар бит. Кемдер яшь кенә Илһамның безнең авылга 1964 елның җәендә килгәнен исебезгә төшерде. Бәлки шулай булгандыр да. Ул вакытта Татарстан артистлары барлык татар авылларында булырга тырышалар иде бит. Эх, кайда ул хәзер - бала тулы авыл кырларында тракторлар гүләп торган, тузан күтәреп көтүләр йөргән чаклар...   Илһам абыйның моңлы тавышы авыл өстенә агылган саен без шушы бәхетле чакларыбызны исебезгә төшердек. Халык артистның чыгышын алкышларга күмеп, озак кына сәхнәдән җибәрми торган иде.   ...Бәйрәм тәмамланды, чәйдән соң кунакларыбыз юлга җыена башлады. Саубуллашканда, борынгы җыр исемә төште һәм җырлап җибәрдем: Карагайлы карурманны үтәр көннәр булырмы? Каршы килеп, кул бирешеп, күрешер көннәр булырмы? Белгән кебек, сизгән кебек булды бу. Аңа кадәр Рөстәм белән ел саен Самарадамы, Казандамы, очрашып тора идек. Ә бу очрашудан соң, нишләптер, бер дә очрашмадык. Күрешер көннәребез булмаган, күрәсең...   Айсылу АБДЕЕВА:  - Рөстәмнең вафатына бер ел тулып килгән көннәрдә тагын бер тапкыр фотоархивымны карап чыгарга, бергә эшләгән елларыбызны искә төшерергә теләгән идем. Күпме генә актарсам да, Рөстәмнең фотосурәтләре күп булмавына инандым. Ул фотога төшәргә дә артык яратмый иде шул.   Вакытына күрә мондый тыйнаклык яхшы да булгандыр, бәлки.. Ә хәзер, ул безне калдырып киткәч, аның ачык елмаюы, көлемсерәп караган күзләре җитешми. Талантлы кешенең күзләрендә язмышы язылган була, диләр. Бәлки, аның күзләренә тирәнрәк карасак, атылган йолдыз сыман кыска гомерен күрер, аңа игътибарлырак та булыр идек, күбрәк аралашыр идек...   Күпме генә үкенсәк тә, сагынсак та, күпме генә сүзләр әйтсәк, юк ул безнең арада, юк. Күңелләребездә аның урынын бер кеше дә ала алмас, ул урын гел буш булып, җырларыбызга чиксез моңсулык биреп торыр...           Идеал ГАЛӘҮТДИНОВ: - Рөстәм Вәлиев турында нинди сүзләр языйм икән дип уйланып утырганда Нәкый Исәнбәтнең бер шигырь юллары исемә килеп төште:   Аһ, терелттең син күңелнең Бар күмелгән кылларын! Яңрап үтте гомерләр, Син... гармунда уйнадың!   Кыска булды аның гомере. Әмма ләкин ул Аллаһы Тәгалә биргән гомерне сарыф итмәде. Әти-әниләрен хөрмәтләде, балаларына милли тәрбия бирде, хәләле Диләрә белән татулыкта, мәхәббәттә гаилә бәхетен татып яшәде, туганнарын, дусларын якын күрде. Рөстәм белән безнең әниләребез бер авылдан, Әбдеридән. Шуңа күрә дә мин аны туганым кебек якын иттем.   Татар музыка сәнгате өлкәсендә талант ияләре аз түгел. Ә Рөстәм Вәлиев, балкып торган йолдыз кебек, башкалардан аерылып тора. Аның югары дәрәҗәле һөнәри осталыгы, күпкырлы җәүһәри иҗаты халкыбызның күңел төпкелләреннән саркыган моң-сагышын, шатлыгын, йөрәк кылларын тибрәндерерлек итеп гармун, баян, курай кебек музыка коралларында уйнап, яшәү өметебезне үстерә, әхлакый нур өсти иде.   Ул татар гармунчылары, музыкантлары тарихында үзенә аерым эз калдырган шәхес. Рөстәм Вәлиев Татарстанның һәм Россиянең халык һәм атказанган артисты исемнәренә формаль рәвештә түгел, ә үзенең тырышлыгы, таланты нәтиҗәсендә ла-ек булды. Ходай аңа шул данга ирешү кодрәтен биргән.   Рөстәм Вәлиев сыман шәхесләр беркөнне дөньяга киләләр дә, мәңгелеккә калалар. Рөс-тәмнең моңнары бүген дә, киләчәктә дә яңгырап, йөрәкләрне, күңелләрне рухландырырлык көч биреп яшәвенә куанам.   Рөстәм Вәлиев үзенең иҗат гомерен татар халкының бөек җырчысы Илһам абый Шакиров белән уздырды. Ул миңа Илһам абый турында болай дип сөйләгән иде: “Шулай бервакыт Нурлаттан кайтып киләбез. Гадәттә мәзәк сөйләп, көлдереп барган Илһам абыйның тын-тавышы юк. Кайтып җиткәч, машинаны туктаттым да: “Илһам абый, ник бер сүз дә дәшмәдегез юлда?”- дип сорадым. “Мин эчемнән елап кайттым”, - диде ул.   Рөстәм Шәрифулла улы Вәлиевның арабыздан вакытсыз китүенә кайгырып, без дә инде бер ел буе “эчебездән елыйбыз”...   | (полный текст новости)

  • 2015-03-13 12:08 Әзһәр Шакировның юбилей кичәсе
    12.03.2015 Мәдәният 13 мартта 19.00 сәгатьтә Г.Камал исемендәге Татар дәүләт Академия театрында Әзһәр Шакировның юбилей кичәсе була. Россиянең һәм Татарстанның халык артистына 75 яшь. Артистны юбилее белән Салават, “Казан” бию ансамбле, Рөстәм Маликов, Гөлсирин Абдуллина, Россия һәм Татарстан театрлары вәкилләре, дуслары, хезмәттәшләре һ.б. котлаячак. Юбилей кичәсенең режиссеры – Татарстанның атказанган артисты Радик Бариев. Сценарий авторы – драматург, режиссер Илгиз Зәйниев. Шакиров Әзһәр Шәфикъ улы – 1940 елның 22 февралендә ТАССРның Тымытык районы (хәзерге Азнакай районы) Яңа Ташлыяр авылында дөньяга килә. 1961 елда Мәскәүдә М.Щепкин исемендәге югары театр училищесын тәмамлый һәм Татар академия театры труппасына кабул ителә.  Әзһәр Шакиров татар милли театрының иң талантлы артистларыннан берсе. Соңгы ярты гасырда татар театрын аның исеменнән башка күз алдына да китереп булмый.   Шушы еллар эчендә артист татар, рус, чит ил классикасы, хәзерге көн драматургиясе әсәрләрендә төрле пландагы 150дән артык сәхнә образы тудырды. Аларны тамашачы яратып кабул итте, театр җәмәгатьчелеге тарафыннан күбесенә югары бәя бирелде. Тамашачылар аның беренче рольләрен аеруча яхшы хәтерли: Җәүдәт (Х.Вәхит «Карлыгач канат кага»), Рамай (Т.Гыйззәт «Чаткылар»), Дәрвиш (М.Кәрим «Ай тотылган төндә»), Алибәк (Ч.Айтматов «Гүзәлем Әсәл»), Фазлый (Т.Гыйззәт «Кыю кызлар»), Исмаев (Т.Миңнуллин «Ир-егетләр»), Саматов (Г.Ахунов «Чикләвек төше»), Тимуш (К.Тинчурин «Зәңгәр шәл»).   1980-90нчы елларда яшь режиссерлар Дамир Сираҗиев һәм Фәрит Бикчәнтәев белән берлектә эшләү артистның иҗатына яңа сулыш өрде. Т.Миңнуллинның “Хушыгыз” спектаклендәге Галимулла образы өчен 1998 елны Әзһәр Шакиров Татарстан Республикасының Г.Тукай исемендәге Дәүләт премиясенә лаек булды.   Бүгенге көндә дә артист тулы канлы иҗат белән яши: Карло Гоцциның “Хан кызы Турандык” спектаклендә Тимур, Илгиз Зәйниевның “Бабайлар чуагы” спектаклендә Фуат Дамирович, Орхан Памукның “Минем исемен Кызыл” спектаклендә Остаз Осман, Г.Камалның “Банкрот” спектаклендә Доктор рольләре театр репертуарының бизәге булып тора.    Әзһәр Шакиров тарафыннан театрда гына түгел кино, телевидение һәм радиода да күп кенә образлар тудырылды. “Алтын мөнбәр” V Халыкара мөселман киносы фестивалендә “Бөркетләр” фильмындагы (режиссеры Р.Төхвәтуллин) Мирзаһит образы өчен “Иң яхшы ир-ат роле” номинациясендә җиңү яулады.  | (полный текст новости)

  • 2015-03-13 12:08 Мәхмүт хәзрәт Шәрәфетдин: "Хайваннарга ярдәм итү адәм баласын җәннәтле итәргә мөмкин"
    12.03.2015 Дин Бу гыйбрәтле кыйссаны Пәйгамбәребез (с.г.в.) үзе сөйли. “Бер юлчы сусыз кала һәм аның бик нык су эчәсе килә. Тегендә-монда бәргәләнеп, су эзли башлый. Йөри торгач, ташландык бер кое табып ала. Әлеге коега төшә һәм су эчә. Коедан чыгып юлын дәвам итә торгач, юл өстендә шулай ук сусаудан хәлсезләнеп аяктан егылган, телләрен асылындырган, авырлык белән генә сулап ята торган бер этне күрә. Карале, бу эт тә минем кебек сусау хисе белән яна бит, дип, әлеге этне бик жәлли. Киредән кое янына бара. Тирән генә булган бу коега төшә. Читегенә су тутырып, коедан чыга. Барып, шушы эткә су эчерә. Әлеге гамәле өчен Аллаһ Тәгалә аның бөтен гөнаһларын гафу итә. Һәм җәннәте белән бүләкли”. Хөрмәтле дин кардәшләрем! Хәдис китапларында бу кыйсса төрле-төрле риваятьләр белән килә. Шуларның берсендә, әлеге кеше бик гөнаһлы кеше иде һәм бер генә эшләгән изгелеге дә юк иде, дип языла. Бу кыйссада, әлбәттә, бик күп гыйбрәтләр бар. Пәйгамбәребез (с.г.в.) аны юкка гына сөйләмәгән. Иң зур гыйбрәтләрнең берсе – ул хайваннарга хөрмәт күрсәтеп, аларны рәнҗетмәү. Ягъни хуҗалык тирәсендә яшәгән хайваннарга карата кешенең мөнәсәбәте яхшы булырга тиеш. Шулай ук юлда очраган хайваннарга, ярдәм итә алганда, булышырга тиешбез.   Күп кенә галимнәр хайваннарны рәнҗетүче, сәбәпсез үтерүче кешенең үзенең дә шундый ук хәлгә тап булачагын әйтәләр. Истә калган бер хәлне сөйләп китәсем килә. Безнең күршедә яшәүче бер егет мәче баласын кулына алып, кесәсеннән газ баллоны чыгарып, мәче баласының йөзенә сиптергән иде. Мәче баласы сикереп төшеп, йөзен сөртә-сөртә китеп барган иде. Шушы эшне эшләгән кеше үзе дә берничә көннән соң аракы эчкән хәлендә мотоциклда әйләнеп капланды. Һәм мотоциклда булган кислота аның аягына акты. Аягы янды, шеште, җәй буе шифаханәдә ятып чыкты. Әле аннан соң да күпме, аягым авырта, дип, аксап йөрде.   Әлеге тормыш хәлендә ачык күрәбез: кешенең хайваннарны рәнҗетергә хакы юк. Кайбер галимнәр: “Кәефләнер өчен генә ауга чыгып хайваннарны атып йөрү дә бик зур гөнаһлардан була”, - дип әйтәләр.   Әмма шуны да әйтү кирәк: зарар китерүче хайваннарны үтерү рөхсәт ителә. Мәсәлән, хуҗалыкка зыян салучы күселәр, тычканнар, ниндидер җәнлекләрне үтерү гөнаһ булып саналмас.   Әлеге кыйссаның тагын бер гыйбрәтен искә төшермичә булмый. Хайваннарга ярдәм итү адәм баласын җәннәтле дә итәргә мөмкин. Шушы сүзне әйткәндә, Гомәр (р.г.) тормышында булган кыйсса да искә төшә. Гомәр (р.г.) икенче хәлифәләрнең берсе иде. Кичләрен гыйбадәттә, көндезләрен күп вакытта уразада, мөмкинлеге булганда Коръән укып уздырган, гаделлек белән хөкем иткән шушы диндар, тәкъва бәндә үлеп киткәннән соң, берничә кеше аны бер үк хәлдә төштә күрәләр. Күргән кешеләр төшләрендә: “Әй Гомәр (р.г.), тугры хәлифәбез, син намаз укый идең, һәр көнне диярлек уразалар тота идең, күп гыйбадәтләр, изгелекләр эшли идең. Шушы изгелекләрең арасыннан Аллаһ Тәгалә кайсысын аерым бәяләде һәм гамәлләрең арасында нинди гамәлең сине җәннәтле итте”, – дип сорадылар. “Әйе, намазлар, уразалар, изге гамәлләрем күп иде. Әмма бөтен гамәлләрем арасында мине җәннәтле иткән бер хәл булган. Дөньяда яшәгән вакытымда кулына кош тоткан бер сабый баланы күргән идем. Әлеге кошны баладан сатып алдым һәм азат иттем. Менә шушы гамәлем өчен Аллаһ Тәгалә мине җәннәтле итте”, – дип сөйләгән булган Гомәр (р.г).   Әйе, бу кыйссаны тыңлаган вакытта намаз укымаган кешеләр үзенчә бер нәтиҗә дә ясарга яраталар. Ягъни, карале, намаз укымасаң, ураза тотмасаң, хайваннарга ярдәм итеп кенә дә җәннәткә кереп була икән, дигән бер нәтиҗәне ясап  хаталы булалар. Намазның, уразаның фарыз икәнлеген белгән хәлдә аларны үтәмәү, этләргә, мәчеләргә ярдәм итү белән генә гомерне чикләү дөрес булмас. Булдыра алган хәлдә нинди генә саваплы, әҗерле, изге гамәл очраса, аларның барысын да эшләргә омтылырга тиешбез. Мәхмүт хәзрәт ШӘРӘФЕТДИН | (полный текст новости)

  • 2015-03-13 12:08 Фотограф Наил Зыятдинов Татарстанны яңача таныта
    12.03.2015 Җәмгыять Ни өчен туган җир иң матур урын икән? Кемдер моны геннар белән, кемдер тәрбия белән бәйләр. Ничек кенә булмасын, һәркемгә үз туган җире, үз йорты – иң кадерле урын. Шагыйрьләр аны олылап әсәрләр иҗат итә, сәнгатькәрләр җыр яза, ә замана фотографлары гүзәл күренешләрне сурәткә төшерә. Шундыйларның берсе – фотограф Наил Зыятдинов. Җырчыларны фотосурәткә төшереп, аларга яңа образ тудыру белән шөгыльләнгән егет бүген җитди проектка алынган. Татарстан АССР оешуга – 95 ел, Татарстан Республикасының яңа дәүләтчелегенә 25 ел тулуны билгеләп үткәчәк 2015 елда ул үзенчәлекле эш башлаган. - Наил, проектның асылы нәрсәдән гыйбарәт?   - Узган ел мин Казанның күренекле урыннарын фотосурәткә төшерү белән кызыксына башладым. Аларны махсус сайтымда урнаштырып барам. Беләсезме, туйлар яки ниндидер башка чараларны төшерүне глобаль нәтиҗә бирми. Рухи канәгатьләнү кичерү өчен башкалабызның һәм Татарстанның матур урыннарына игътибарымны бирдем. Моңарчы Интернет аша Азия фотографлары белән аралаша башлаган идем, алардан үрнәк алдым. Тик 7-8 ел фотография белән шөгыльләнүемә карамастан, беренче юлыдан ук аларныкы кебек яхшы сыйфатлы, югары технологияләр белән эшләнгән фотолар килеп чыкмады! Чөнки монда башка техник белемнәр кирәк иде. Мәсәлән, кичке шәһәрне төшерүне алыйк. Техник белемнәрең җитмәгән очракта да практика булырга тиеш. Ул сиңа фотосурәтне интуитив рәвештә матур итеп күрсәтергә ярдәм итәчәк. Азиядә халык тыгызлыгы күрсәткече зур. Алар барысын да эләктерергә, яшәргә һәм “зур базар”да үзләрен күрсәтергә тели. Миңа Азия фотографларының нинди технологияләр һәм нинди маркетинг алымнар кулланып эшләүләрен өйрәнергә туры килде. Алар рәхәтләнеп әлеге тәҗрибәләре белән уртаклашты. Ә мин аларга үземнең эш рәвешемне сөйләдем. Безнең арада конкуренция юк. Алар Җир шарының бер башында, ә без башка урынында. Безнең арада бары дусларча мөнәсәбәт урнашты. Шулай эшли торгач, Татарстан республикасының галереясын барлыкка китерү турында уйлана башладым. 2014 ел дәвамында Татарстанның күренекле урыннарын төшергән фотосурәтләрне җыйдым. Монда Казан, Болгар, Свияжск, Раифа монастыре керде, әле төшереп бетермәгән урыннар да бар. Әлегә шул эшләр белән йөрибез. Коптер (радио җайланма белән идарә ителә торган мини вертолёт) ярдәмендә һавадан да төшерәбез.     - Синең өчен бу эшнең файдасы бармы?   - Беренче чиратта, бу – безнең республиканы чит илләргә күрсәтү максатыннан эшләнә. Туризм өчен дә отышлы вариант дип уйлыйм. Теләсә нинди проект рәсемнән башлана. Ниндидер текст белән генә чит ил кешеләрен җәлеп итеп булмый. Шуңа да бүгенге көндә маркетингта, рекламада рәсемнән башка гына эшләп булмый. Моны эре булган компанияләр ярдәмендә эшләп булачак. Фотографлардан торган әйбәт команда җыеп, кызыклы фотосурәтләрне эре компанияләргә эшләп бирергә уйлыйбыз. Бу безгә дә, республикага да әйбәт булыр иде. Ә республика өчен фотосурәтләребезне бушка бирергә дә әзер без.   - Эре булган компанияләр ярдәмендә эшләп булачак, дип әйттең. Берәрсе белән элемтә урнаштырдыгызмы әле?   - Әйе, электрон форматта җитештерүче “SONY” компаниясе белән тыгыз элемтәдә торабыз. Кибетләрдәге “плазма”ларга карасак, анда төрле фотосурәтләр күрсәтелә. Алар безгә әлеге техниканың сыйфатын, мөмкинлекләрен күрсәтергә ярдәм итә. Техник продукцияләр сатучы эре компанияләр әлеге фотосурәтләрне мониторларында күрсәтер өчен сатып ала. Ә без, үз чиратыбызда, бу очракта “SONY” компаниясенә үзебезнең Татарстанның күренекле урыннарын төшергән фотосурәтләребезне тәкъдим итәргә җыенабыз. Алар аны башка илләрдә дә күрсәтә алачак. Без фотосурәтләрне бушка бирергә әзер һәм бу турыда әлеге “SONY” компаниясе белән сөйләшү бара. Бу идея белән без Мәдәният министрлыгына да чыктык. Әлеге фотосурәтләрдән торган галереяне аларга күрсәттек. “Язма рәвештә әзерләгез, без сезгә ярдәм итәрбез”, – дип безнең идеяне хуплады алар. Барлык әзер фотосурәтләрне Интернет аша электрон форматта җибәрәчәкбез. Республикабызның галереясын бөтен чит илләр дә күрер дип ышанып калабыз. Әлеге күргәзмәдә республикабызның күренекле урыннары гына түгел, ә безнең илгә уңыш китергән шәхесләр һәм, гомумән, безнең барлык уңышларыбыз урын алачак. Монда җитештерүче оешмаларыбызны, заводларыбызны күрсәтеп булачак. Агрессив коммерцияле рәвештә түгел, җиңел аңлашыла торган формада күрсәтеләчәк. Бездәге мөмкинлекләрне чит илләр дә күрә алачак. Электрон форматта эшләгән очракта информация күпкә күләмле килеп чыга һәм бүгенге заман аудиториясенә җиңел кабул ителә. Фотосурәтләр астында төрле телләрдә текст урнаштыруны да күздә тотабыз.   - Әлеге галереяне теләсә кем карый аламы?   - Шушы көннәрдә Казанның һәм республикабызның күренекле урыннары төшерелгән фотосурәтләр галереясының digitaltatarstan.ru дип исемләнгән сайты булдырылды. Анда фото да, видео да бергә урнаштырылды. Әлеге сайтка кереп барысын да күрергә мөмкин. Аннары Казанның төрле урыннарындагы мониторларга әзерләнгән республикабызның галереясыннан торган видеороликны куярга исәп. Ул бит гади генә галерея түгел. Әлеге әзерләнгән галерея бөтен дөньяда сәүдә үзәкләрендәге цифрлы ТВ мониторларында трансляцияләнәчәк.  Су спорты буенча Дөнья чемпионаты вакытында да күрсәтеләчәк. Планнар зурдан, әлбәттә. Бар нечкәлекләрен дә сөйләп бетереп булмас.   Белешмә:   Наил Зыятдинов – Казанда туган, өйләнгән, ике бала үстерә. Профессиональ рәвештә фотограф булып 10 ел шөгыльләнә. Хәрби хезмәттә булып кайткач, берничә газетада версткалаучы булып эшләгән, аннары фотога төшерү белән ныклап шөгыльләнә башлый. Заманында “Татар җыры” фестивалендәге фотографлар командасын җитәкли. Туйлар төшерү, реклама өчен предметларның фотоларын ясау белән профессиональ рәвештә шөгыльләнә.     1     2     3     4     5     6     7 Эльза ГАЗИЗОВА | 11.03.2015 (полный текст новости)

  • 2015-03-13 12:08 Ранил Нуриев бушлай Дубайга очачак яки «Танцы со звездами» татарча - 3 (ФОТО)
    12.03.2015 Шоу-бизнес Берничә ай дәвамында Казанның "Корстон" бинасында урнашкан бер барда шоубизнес вәкилләре биюдә көч сынашты. Ниһаять, кичә, 11 март көнне кич бәйгенең җиңүчеләре билгеле булды: Ранил Нуриев һәм Екатерина Карбаева. Аларга Дубайга юллама бүләк иттеләр. Безнең фоторепортаж:              1  2  3  4  5  6  7  8  9  10  11  12  13  14  15  16  17  18  19  20  21  22  23  24  25  26  27  28  29  30  Алдагы этаплардан ФОТОрепортажлар: «Танцы со звездами» татарча: эстрада йолдызлары үзләрен биюдә сынады (ФОТО) «Танцы со звездами» татарча - 2 (ФОТО)     Шамил АБДЮШЕВ фотолары --- | 12.03.2015 (полный текст новости)

  • 2015-03-13 12:08 Яшәү яме сөюдәме, мал җыюдамы?
    12.03.2015 Мәдәният Сөяме, сөймиме? Бу мәң¬гелек сорауларга җавапны кешеләр гомер буе эзлиләр. Нинди була соң ул, мәңгелек сөю? Бер-береңә буш вәгъдәләр әйтеп өметләндерүме, әллә Ходай биргән ярыңны саклап, йөге авыр булганда күтәрешеп, авыру булганда маңгаена кулыңны куеп, хәленә керә белүме? Бу сорауга җавапны драматург Флорид Бүләков тә “Сөясеңме, сөймисеңме” пьесасы аша эзләп караган. Галиәсгар Камал исемендәге Татарстан дәүләт академия театры артистлары үзләренең шушы спектаклен Самараның Максим Горький исемендәге драма театрында самаралыларга да күрсәттеләр. Ике пәрдәлек моңсу комедия миндә бик авыр тәэсирләр калдырды. Аны комедия дип әйтүе дә кыен, ул чын трагедия. Тормыш тәҗрибәсеннән күренгәнчә, татар гаиләсенә бик хас проблема күтәрелә биредә. Туйга кадәр бер-берсенең холык-фигылен белеп тә өлгермәгән, ата-ана димләве буенча кушылган ике яшь йөрәкнең тормышындагы иң мөһим өлеш – кыз артыннан йөрү, көннәр һәм төннәр буе бер-берең турында уйлану, сагыну, хыяллану, сынап карау һәм, ниһаять, хисеңнең тирән сөюгә әверелүен тою, шул хисләрне сөйгән ярыңа белдерү кебек иң тирән тойгылар төшеп кала. Кеше табигате таләп иткәнгә, шулай кирәк булганга күрә генә өйләнешкән парларның проблемалары гомерлеккә сузылырга мөмкин.    Гомәр белән Вәсилә дә шулай өйләнешкәннәр булса кирәк. Гомер узганы сизелми бит ул. Менә инде алар да картайганнар. Пәрдә ачылганда Гомәр (рольне картлыгында Равил Шәрәфи, яшьлегендә Раил Шәмсуаров башкаралар)  селкенмичә караватта ята. Вәсилә (картлыкта - Дания Нуруллина, яшьлектә - Ләйсән Рәхимова) мәрткә киткән ире һәм йорттагы чебешләре арасында йөгерә. Кинәт бабай аңына килә һәм күргән төшен сөйли башлый. Имеш, аның янына Әҗәл килгән һәм өч сәгать биреп, берәр игелекле эш эшләргә кайтарып җибәргән. Эшләсә, тагын өч елга бу дөньяда кала, эшләмәсә – үлә икән.   Өч сәгать эчендә нинди яхшылык эшләп була соң? Карт белән карчык алай да, болай да уйлап карыйлар, башларына бернинди рәтле уй да килмәгәч, узган тормышларын искә төшерә башлыйлар.   Менә алар өйләнешкән көн. Зөфаф киче. Гомәр кабалана-кабалана чишенә, тизрәк караватка яту ягын карый, ә кыз аңардан кача. Аяк терәп каршы булмаса да, нидер көтә кебек. Бәлки назлы сүзләр кирәктер аңа, ә бәлки кулыннан тотып күзенә генә карау да җитәдер. Ләкин әлегә кадәр кыз күрмәгән егет каян белсен инде наз дигән нәрсәне. “Сөясеңме соң мине?” – дигән сүзләр һавада эленеп кала. Шулай, сөю сүзләре ишетмичә, бу төндә кыз хатынга әверелә. Ә тора-бара бөтенләй Васька булып китә.  Тиздән хәтта үзенең мулла кушкан исемен дә оныта ул.   ...Ә вакыт уза гына бит. Менә инде озак вакытлар туктап торган сәгать тә, кинәт телгә килеп, вакыт үткәнне саный башлый. Бер, ике, өч, дүрт, биш... Әҗәл якында гына йөри, яхшылык эшләгәнне көтә.    “Әллә акча бирикме берәрсенә?” – дигән уй килә әбинең башына. Ә карт, чүлмәктән каймак ялаган мәче кебек, читкә карарга тырыша. Вәсилә сандыкны күпме актарса да, акча табылмый.    - Аһ, имансыз икәнсең! Үлемтеккә дип җыйган акчабызны эчеп  бетердеңмени?    - Әҗәлдән акча биреп кенә котылып булса, байлар беркайчан да үлмәс иде. Әнә, пачкалап кырылалар! - дип җавап бирә тапкыр бабай. - Әллә самавырыбызны тол Фәүзиягә бирикме?   Вәсилә әллә нишләп китә. Тел төбеннән Гомәрнең яшь чагында эчеп-тузып, шул тол Фәүзия янына йөрүе, уйнаштан туган Марат исемле  малаеның Гомәрнеке булуы аңлашыла. Вәсилә бераз ачуын күрсәтеп алгач, картын Әҗәлдән коткару өчен соңгы байлыгы – тишек самавырны булса да бирергә була:   - Ярар, тол хатынның күңелен күрү изге эш булса, бар инде, бир самавырны, - ди ул сабыр гына.   Үзләренең балалары юк бит аларның. Яшьлегендә берничә тапкыр балага узса да, Вәсиләнең корсагы гел төшә. Төшми нишләсен: авыр колхоз эшендә бил бөккән, урман кискән, Гомәр үрчеткән бал кортларыннан җыелган тәпән-тәпән балны ташыган хатынның карынында бала тормый шул инде.  Ире дә бит: “Менә бераз эшлибез дә, менә тагын бераз мал җыябыз да, аннары тормышыбыз яхшырыр, балабыз туар”, - дия-дия, хатынны һаман эшләтә, жәлләми, вакытында хастаханәгә илтеп, табибларга да күрсәтми.    ...Өч, дүрт, биш, алты... Вакыт котылгысыз рәвештә алга чаба. Ике сәгать калган. Гомәр гомерендә эшләгән яхшылыкларны исенә төшерә башлый. Озак уйлап торганнан соң: “Мин сине үбешергә өйрәткән идем”, - ди. Вәсилә көлеп куя. Аны кыз чагында Гомәрдән алдарак күрше егете бит очыннан үпкән булган инде. Бу сүзләрне ишеткәч, ир күтәрелеп бәрелә. Вәсиләне битеннән үбү дә гаеп, ә үзенең гомере буе тол хатын Фәүзия янына йөрүе гөнаһ түгелмени?   Ләкин үткәннәрне актарып, үпкәләшеп утыра торган көн түгел бүген. Аның тагын нинди яхшылыгы бар иде соң әле? Ә-ә-ә, сугыш! Ул бит илебезне фашистлардан азат иткән кеше! Әнә орден-медальләре дә бар. Сандыктан чыгаргач, арада Вәсиләнеке дә табыла. Авыр хезмәт өчен бирелгән орденны ул беркайчан да такмаган, күкрәген киереп, хөкүмәттән ташламалар эзләп йөрмәгән. Шуңа күрә дә өйләре дә начар, бөтен байлыклары да тишек самавыр да бер тәпән бал гына. Ә бүген ул орденны беренче тапкыр күкрәгенә кадый. Көне шундый бит инде, бәлки Әҗәл күрер дә, борылып китәр?..   Бу ике кеше гомерләре буе эшләгәннәр дә эшләгәннәр. Бәлки, Гомәрнең хатынына күтәрелеп карарга вакыты да булмагандыр. Ә бүген ул Вәсиләнең кулын учына алып беренче тапкыр сыйпый, кулларының кытыршы, ә битендә миңе булуын күрә. Гомер шулай тиз үтә бит ул. Әле кичә генә мәхәббәт тә, сөясе һәм сөеләсе төннәр дә, туачак балалар да алда әле, дип яшәгәндә, кинәт инде әҗәлең ишек шакый. Ул көн үз вакыты белән килә, кемгәдер иртә, кемгәдер соң. Һәркем аны коралланып көтәргә тиеш, дип ишарәли автор. Якыннарыбыз рәнҗеп калмасын өчен, сөю хисләре, рәхмәт тойгылары, гафу сүзләре вакытында әйтелергә тиеш.   Гомәр дә әҗәл көткәнен аңлап:    - Гафу ит мине, Вәсилә! – дип, гаебен таный, бәхилләвен сорый.   - Ә мин синнән башка сүзләр көткән идем...   Әйе, нинди генә авыр тормышта яшәсә дә, хатын-кыз барыбер үзенекен тукый: “Сөясеңме?”    ...Биш, алты, җиде...    - Әллә ятим балалар йортына бал илтикме? Соңгы тәпән балыбыз калган бит әле!    Ләкин игелек эшләү мәсьәләсе беренчел түгел инде карт белән карчыкка. Үткән гомер агышында ясалган ялгышлар, хыянәтләр, җәберләүләр һәм йөрәк авыртулары аша алар мәхәббәт балкышын күрәләр. Сөйгән бит ул хатынын, сөйгән! Ләкин бу турыда әйтергә ни комачаулаган? Ник ул аңа шул иң мөһим сүзләрне әйтмичә интектергән? Ә әҗәл ирнең “Гафу ит!” дигән сүзләрен игелек дип кабул иткән, күрәсең. Ул Гомәрне яшәргә калдыра, ә Вәсиләсен алып китә. Сөя белмәгәне өчен аңа җәза итеп ялгызлык бирелә...   Менә шундый кәмит. Кызыгы бик аз. Берән-сәрән көлкеле мизгелләрне санамаганда,  спектакль киеренке, тирән мәгънәле трагедия буларак кабул ителә. Спектакльнең режиссеры Радик Бариев Флорид Бүләковның пьесасын тирәнтен аңлаган, ә аның уй-фикерләрен тамашачыга җиткерү өчен артистларга (бигрәк тә олы яшьтәге геройларларны уйнаучы  Дания Нуруллина һәм Равил Шәрәфигә) эшкә бөтен сәләтен җигәргә туры килгән.   Сүз уңаеннан шуны да искәртеп үтәсем килә: Камал театрының Мәскәүдәге гастроленнән соң тамашачыларның берсе - Мөхәммәт Миначев, театрның комедияләр белән артык мавыгып китүе турында язганда “Сөясеңме, сөймисеңме” спектакленә кагылышлы берничә фикер әйткән: “Бер күзгә төшәрлек эпизод юк, бар да хәерче хәлендә, декорация бик начар итеп эшләнгән, гомер кичереп бер затлы әйберләре юк. Ни кияргә, кулга алырдай киемнәре, ни үзләреннән калдырырлык мираска маллары юк? Бер сүз белән әйтсәк, бомжлар. Ә бомжлардан нинди үрнәк алырга була бүгенге татарга, алда шундый хәлгә төшмичә яшәр өчен? Юк шул. Гомер кичергән шушы Карт белән Карчыкның хыялы бер генә - иреннән ишетергә бары тик бер мәртәбә «яратам» дигән сүзнеме? Ире аңа гомерендә бер мәртәбә дә әйтмәгән икән бит, “мин сине сөям” дип? Сиксәнне тутырган Карчыкны шушы хәл борчый икән бит үлем түшәгенә чаклы”, - дип яза ул каһкаһә көлеп.    Ни әйтеп була инде моңа каршы? Кемгә нәрсә бит, абзый. Кемдер мал артыннан куа, ә кемдер хисләр белән яши. “Мәхәббәттә гөнаһ юк”, - диелгән  Коръәндә. Тормышыбыз болай да авыр, бер-беребезгә мәрхәмәт һәм мәхәббәт күрсәтмәсәк, яшәү ямен нидән табарбыз икән?   Эльмира ШӘВӘЛИЕВА | (полный текст новости)

  • 2015-03-12 10:58 "Адмирал"да янгын сүндерелгән: җимерек бина астында әле дә кеше бар
    12.03.2015 Фаҗига Татарстанның Гражланнар оборонасы һәм гадәттән тыш хәлләр министрлыгы сәүдә үзәгендәге янгынның 21:30 сәгатькә сүндерелүен хәбәр итә. Хәзерге вакытта вак-төяк учакларны сүндерү эше генә бара. Гадәттән тыш хәл туган урында җимерекләр тәртипкә китерелә, тикшерелә. Җимерелгән гомуми мәйдан 12 мең квадрат метр тәшкил итә. Иртәгә, 12 мартта, иртән җаваплы хезмәтләрне үз эченә алган комиссия эшен дәвам итәчәк. Хастаханәләрдә психологлар эшли, "кайнар линия" үз эшен дәвам итә. Телефон номеры: (8-843) 227-45-63. Янгында 40 кешенең сәламәтлегенә зыян килгән; 4 кеше үлгән. Аның берсе һәлакәт урынында, өчесе хастаханәдә вафат булды. Һәлак булучының берсе янгын сүндерү хезмәткәре, дип тә әйтелә. 14 кеше хастаханәдә. Коткаручылар тарафыннан җимерек бинадан 5 кеше чыгарылган. Хәзерге вакытта җимерек бина астында 1 кеше калуы турында хәбәр ителә. | 11.03.2015 (полный текст новости)

  • 2015-03-11 08:56 Республиканың баш онкологы Рөстәм Хәсәнов: “Рак белән чирләүчеләргә чит илдә бездән дә артыграк ярдәм иткәннәре юк әле”
    11.03.2015 Медицина Без бүген халыкны өркетеп торган, бөтен дөньяның авырткан җиренә әйләнгән тема – рак турында сөйләшәбез. Кунагыбыз – Идел буе федераль округы һәм Татарстан Республикасы баш онкологы, Республика клиник онкология сырхауханәсенең баш табибы, медицина фәннәре докторы, профессор Рөстәм Шамил улы ХӘСӘНОВ. – Рөстәм Шамилевич, өченче ел республикадагы һәр 47нче кешедә – яман шеш дигән куркыныч сан яңгыраган иде, инде узган ел һәр 45нче кешенең онкологик чирле икәнлеге ачыкланды. Таралу мондый тизлектә дәвам итсә, Татарстанда унбиш-егерме елдан раксыз кеше калмас та кебек... Бу чир бездә нишләп шулкадәр уңышлы үрчи икән? – Әйе, Татарстанда онкологик чирлеләр күп, бүгенге көндә 86 мең кеше исәптә тора. Бөтен Русия буенча чагыштырганда да бездә күрсәткеч зуррак. 2009 елдан алып 2013 елга кадәр яман шеш диагнозы белән исәптә торучылар саны Русиядә – 15, Идел буе федераль округында 15,5 процентка артса, Татарстанда 30,5 процентка артты. Ник алай дигәндә, объектив сәбәпләрнең берсе – яшь буенча демографик үзгәрешләр. Ягъни, кайчандыр Чаллы, Түбән Кама кебек яшь шәһәрләрне төзегән егетләр, кызлар хәзер олыгайдылар. Авылларда да халыкның күпчелеген өлкәннәр тәшкил итә. Ә яман шеш белән чирләүчеләрнең күпчелеге – өлкән кешеләр. Дөрес, балалар, яшьләр арасында да онкологик чирлеләр бар, әмма авыруларның күп өлеше – 63-65 яшьлекләр һәм шуннан узганнар.   Бездә генә түгел, Франция, Германия кебек Европа илләрендә дә чирлиләр һәм үләләр. Бездәгегә караганда шактыйга күбрәк тә әле: анда 100 мең кешенең 600е онкологик чирле, ә бездә бу күрсәткеч 100 меңгә 385 кеше туры килә.   – Шулай да, Идел буе федераль округы төбәкләре белән чагыштырганда нишләп нәкъ бездә киң таралган әлеге куркыныч чир? Күреп-ишетеп торабыз, рактан бик күп кеше үлә...   – Бөтен җирдә чирлиләр һәм үләләр. Русиядә онкологик чирдән елына 300 мең кеше үлә, республикада – 6 мең 900.   Элек бу сан зуррак иде, хәзер бераз кимүгә таба китте, узган ел үлүчеләр 2,1 процентка кимеде. Чөнки республикада онкология юнәлешенә дәүләт дәрәҗәсендә зур игътибар бирелә, бездәге онкологик хезмәт илдә иң алдынгылардан санала. Заманча диагностика ярдәмендә яман шешнең 70 процентка якынын беренче һәм икенче стадияләрендә үк ачыклыйбыз. Ә яңа чагында табылган рак 90 процент очракта тулысынча дәвалана.   Белгәнегезчә, республикада диспансеризация үткәрелә, бу тикшерү-караулар вакытында онкологияне ачыклауга аеруча зур игътибар бирелә: тире, туры эчәк рагы, хатын-кызларда күкрәк бизе, аналык муентыгы, ирләрдә җенес бизе рагы юкмы – кешенең яшенә карап, барысы да тикшерелә. Шулай ук халыкны тикшерү өчен без ел саен районнарга чыгабыз.   Республика клиник онкология диспансеры инде 70 елга якын эшли. Бездә Русиядә генә түгел, БДБ илләрендә дә танылган онкология мәктәбе бар һәм шул илләрдәге онколог-коллегалар тәҗрибә уртаклашу өчен безгә киләләр, катлаулы чирлеләрне дәваланырга безгә җибәрәләр. Өченче ел бүтән төбәкләрдән 6500 кеше безгә килеп дәваланды. Чөнки безнең диспансерда тәҗрибәле галим-онкологлар, хирурглар эшли. Операция блогындагы 27 өстәлдә көн саен 70ләп операция ясала, елына 27000 меңнән артык авыруга махсус стационар медицина ярдәме күрсәтелә.   Бездәге позитрон-эмиссия томографиясе (ПЭТ) бүлеген эченә алган Атом-төш медицина үзәге генә дә ни тора! Иң заманча технологияле әлеге үзәктә кеше организмындагы 1 миллиметр зурлыктагы яман шешне дә ачыклап, шулай ук ракның кайсы органнарга таралганын да белеп була. Гади генә аңлатканда болай: пациентның организмына венасы аша глюкоза нигезендә ясалган махсус препарат кертелә һәм табиб сканер-тамографтан ул препаратның хәрәкәтен күзәтеп тора. Препарат организмдагы радионуклидны (яман шеш урынын) бик тиз аерып күрсәтә.   Тагын бер горурлыгыбыз – радионуклид терапиясе бүлеге. Элек калкансыман бизендә шеш булганнарны радиоактив йод белән дәвалау өчен Обнинск шәһәренә җибәрә идек, авырулар шунда дәваланырга берәр ел чират көтәләр иде. Хәзер мондый чирлеләрне үзебездә уңышлы дәвалыйбыз: организмга вена аша радиоактив йод изотопы кертәбез һәм ул яман шеш күзәнәкләрен камап алып, эчтән нурландырып үтерә.   – Рөстәм Шамилевич, табиблар яман шеш ачыкланудан курыкмаска, даими тикшеренеп торырга кушалар. Ләкин, тикшереним дисәң, эшеңне калдырып (чөнки бүтән эш урыннары кебек үк поликлиникалар да атна буе эшләп, шимбә-якшәмбе ял итә), медучреждениегә барырга, кабинет саен чират торырга, аннан анализлар нәтиҗәләрен юллап йөрергә кирәк. Миндә яман шеш юк микән дип тикшеренергә теләгән кеше, бер урынга гына барып, бөтен җирен тикшертә аламы? Әйтик, шул ук Атом-төш медицина үзәгендә?   – Ала. Акчасын түли дә, бара да тикшеренә. Хәзер хосусый клиникалар бар. Онкология диспансерына килеп тә тикшеренергә була. Ә Атом-төш медицина үзәгендә тикшеренү 30 мең сумнан артык тора. Ләкин шундый зур акчалар тотып тикшеренү үзен аклый торган чара түгел, вакытында диспансеризация үтәргә кирәк, аның өчен акча да түлисе түгел.   – Акча түләү дигәннән, чирлеләр Республика клиник онкология диспансерында тулысынча бушлай дәваланалармы?   – Дәвалау стандартларында каралган барлык төр тикшеренү һәм дәвалану бушлай. Кайбер очракларда мәҗбүри медицина страховкасы каплый алмаган бик кыйммәтле даруларны чирлеләрнең үзләреннән алдырабыз. – Шулай да, онкология клиникасы табиблары чирлеләрдән өстәмә – “бәхилләтү” акчасы алмыйлар дип ышанып әйтә аласызмы?   – Кайсыдыр бер табиб пациенттан рәхмәт йөзеннән акча яки бүләк алмагандыр дип тулысынча ышанып әйтә алмыйм. Әмма бездә чирледән акча сорап алу дигән нәрсәнең булуы мөмкин түгел. Чөнки без бу хакта гел сөйләшеп торабыз, ришвәтчелеккә каршы комиссия эшли, теге яки бу кырын эш килеп чыга икән, пациентлар бу хакта махсус тартмаларга аноним хат язып сала алалар, дәгъва язу өчен журналлар бар. Берәр табибның пациенттан акча алганын белсәм, мин аны биредә эшләтәм дип уйлыйсызмы? Юк, эшләтмим. Минем янга да: “Сезнең клиникада миңа яхшы операция ясадылар, ничек бәхилләтим?” – дип керүчеләр булды. Минем аптыравымны күреп: “Аның тәртибе, йоласы шундый бит инде”, – диләр. Юк андый тәртип, андый нәрсәне аңламыйм, кабул итмим. Онкологик чирлеләр бушлай дәваланалар.   – Үзебездә мактаулы, данлыклы клиникалар һәм табиб-онкологлар булуга карамастан, рак белән чирләүчеләрнең дәва эзләп чит илгә барулары турында ишетеп-күреп торабыз. Акчалы кешеләр үзләре бара, акчасызлар тиешле сумманы төрле юллар белән җыеп, ничек тә булса Израильгә, Германиягә яки бүтән чит илгә барырга тырыша. Ни өчен икән: республика табиблары ярдәм итә алмагангамы, әллә безнең медицинага ышанмагангамы?   – Мин бу күренешне хупламыйм. Чөнки без чит илләргә барып, андагы клиникаларның ничек эшләгәннәрен күреп торабыз. Чит илгә тикшеренергә яки дәваланырга киткән кешегә андагы табибларның без эшли алганнан да артыграк ярдәм иткәннәре юк әле. Авыру кеше шунда барып, дәваланып кайта да, мин терелдем дип уйлый, үзен-үзе шуңа ышандыра. Зур акчалар түләгәч, бүтәнчә булу мөмкин түгел дип уйлый. Ләкин, кызганыч, бик күп очракта бу иллюзия, ялган булып чыга. Авыру үзебезнең клиникага килсә, без аның өчен бәлки чит илдәге табибларга караганда күбрәк ярдәм итәр идек. Әмма пациентлар чит илдә яхшырак дәвалыйлар дип ышаналар. – Чит илгә барып дәвалану өчен пациентның теләге һәм акчасы булу да җитәмени? Аңа үзебезнең онкологлардан юллама кирәкмиме?   – Юк. Кеше үзе клиникасын таба, виза ала, чит ил паспорты ясата – барысын да үзе эшли. Без чит илгә дәваланырга юллама бирмибез. Без Республика клиник онкология диспансерында барлык чирлеләрне дәвалыйбыз. Ләкин ракның бик сирәк төрләре бар һәм андый яман шеш белән чирләүчеләрне бары тик эре федераль үзәкләрдә генә дәвалыйлар. Безнең диспансер – Н.Блохин исемендәге Русия онкология фәнни үзәгенең Идел буе филиалы һәм бу безгә Мәскәүдәге коллегаларыбыз белән тыгыз элемтәдә торырга, кирәк чакта пациентларыбызны шунда дәваланырга җибәрергә мөмкинлек бирә. – Сезнеңчә, табигатьтә ракны булдырмый яки аны җиңә торган үсемлек булырга мөмкинме? Мәсәлән, халык арасында түндербаш үсемлеге яман шешне дәвалый, гуанабана дигән үсемлек җимеше рак күзәнәкләрен үтерергә сәләтле дигән ышану бар... Болар турында җәелеп сөйләмиләр, чөнки халык шулар белән дәвалана башласа, дару ясау компанияләре акчасыз калачак дигән сүз дөресме?   – Һич дөрес түгел. Алай бик җиңел генә булса икән ул! Түндербаш белән спирт төнәтмәсен эчеп кенә ракны дәвалап булса, без Онкологик диспансер каршысына цистернасы белән шул төнәтмәне китереп куяр идек тә, шуны эчертеп, бөтен авыруларны җиңел генә дәвалап утырыр идек. Фәлән миллион чыгымнар да тотмас идек, химия, нур терапияләре дә, операцияләр дә, димәк, табиблар да кирәкмәс иде. Бер экстрасенсның да, үләннәр белән дәвалаучының да яман шештән кемнедер терелткәне юк әле. Һәрхәлдә, мин андый дәвачыны белмим. Элек минем янга килеп: “Ракны дәвалый беләм”, – дигән им-томчылар булды. Мин андыйларга: “Материалларыңны, кемне дәваладың, шуның авыру тарихын алып килеп күрсәт, әгәр чынлап та ярдәмең тигән икән, мин бөтен эшемне ташлап, сиңа Нобель премиясе юллап бирәчәкмен”, – дидем. Ләкин мондый премия алырга теләгән кеше табылмады әле. Булмаган һәм булмаячак нәрсәләр белән үзеңне-үзең алдап яшәргә, им-томчы, экстрасенслар янына барып, кыйммәтле вакытны үткәрергә кирәкми. Чын ярдәмне бары тик табиблар гына күрсәтә ала.   – Яман шештән ничек качып котылырга соң?   – Рецепты бик гади – дөрес яшәргә: эчмәскә, тартмаска (организмда рак килеп чыгу сәбәбенең берсе – тәмәке тарту, барлык чирлеләрнең 30 проценты – тартучылар), дөрес тукланырга, хроник чирләрне дәвалатырга, матур булам дип, чаманы югалтып тире янып чыкканчы диңгез буенда кызынып ятмаска (юкса, соңгы елларда тире рагы беренче урынга чыкты) һәм гел тикшеренеп торырга.   Онкологиядән дөньяда елына 8 миллион 200 мең кеше үлә. Яман шеш – бөтен дөньяның, җәмгыятьнең авырткан җире. Аңа беркем дә битараф калырга тиеш түгел. Авыл фельдшерларыннан да зур игътибар сорала. Әйтик, фельдшер авылдагы берәүнең туктаусыз тәмәке тартканын күрә, ә беркөнне аның иренендә ниндидер тап, озак төзәлми торган җәрәхәт абайлап ала икән, ул: “Фәлән абый, син районга барып кара әле”, – дияргә тиеш. Республикадагы һәр район үзәк сырхауханәсендә онкология кабинеты бар. Анда белгеч ул абзыйның иренендәге тапны җентекләп карарга, җәрәхәтнең рак булуы ачыклана икән, аны шул зонадагы онкологик клиникага җибәрергә тиеш. Анда гына да дәвалап бетереп булмаса: пациентка химия, нур терапиясе кирәксә, аны безгә юлларга тиешләр. Болар барысы да интернет аша хәл ителә: пациентны кирәкле кабинетка махсус вакытка чиратка язалар һәм билгеләнгән сәгатькә табиб аны көтеп тора.   Үз сәламәтлеге өчен кеше үзе җаваплы. Куркыныч чир таба күрмәсеннәр тагын дип, диспансеризациядән качып йөрергә кирәкми. Чирне вакытында тапсалар яхшы инде ул. Ләкин күпләр үз сәламәтлегең турында белмәү хәерле дип уйлыйлар. Рактан һәм онкологлардан куркырга кирәкми. Хәтта чире азынган, өченче-дүртенче стадиягә җиткәннәрне тулысынча дәвалап бетерә алмасак та, без алар өчен бик күпне эшлибез, гомерләрен озайтабыз.  Назилә САФИУЛЛИНА 8 | (полный текст новости)

  • 2015-03-11 08:56 Яз алып килгән яңалыклар яки марттан нәрсә үзгәрәчәк?
    11.03.2015 Җәмгыять Марттан кредитны бары бурычлары булмаган кешеләргә генә бирәчәкләр, иң кирәкле дарулар исемлеген төзүне дәүләт үз контроленә ала, җир кодексына зур үзгәрешләр кертелә. Бу яңалыкларга тулырак тукталыйк. Кредит алу авырлаша... Кредит алырга тәкъдим итеп телефонга еш килгән смслардан туеп бетә идем. Хәтта, хезмәт хакы турында белешмә дә кирәк түгел, паспорт белән генә 300 меңгә кадәр акча алу мөмкинлегегез бар, имеш. Гадәттә, мондый “бурычларны” алу җайлы булса да, кайтарганда бик югары процентлар түләргә туры килә. Дөрес, соңгы арада телефон тынды әле. Әллә илдәге икътисади тотрыксызлык йогынтысы, әллә банклар клиентларына карата таләпләрен арттырдылар? Сәбәбе нидәдер, ә менә 1 марттан бурычы булганнарга кредит алырга чынлап та авырга туры киләчәк. “Кредит тарихлары” турындагы законга үзгәрешләр кертелде, яңа кагыйдәләр буенча, әгәр дә кешенең коммуналь хезмәтләре түләнмәгән, ул алимент түләүдән качып йөри, телефон өчен бурычы җыелган, юл йөрү кагыйдәләрен бозган өчен шрафы бар икән, аңа кредит бирмәячәкләр. Кешенең бурычлары турындагы мәгълүмат кредит тарихына беркетелеп барылачак. Клиентның гаризасын тикшергәндә, болар барысы да исәпкә алына. Хәзер бурычсыз кешеләр сирәктер инде ул, шуңа да монда игътибарсызлык белән түләнмәгән бурыч, вак-төяк штрафлар турында сүз бармый. Суд тарафыннан расланган карарлар гына кредит тарихы бюросына җибәрелә. Андый очракта да әле кешегә бурычларын каплар өчен өстәмә ун көн бирелә.   «Татфондбанк» банкында кредит бирү бүлегендә эшләүче хезмәткәрләр:   ​- Март аеннан гамәлгә кергән бу законга нигезләнәбез, дөрес, аңа кадәр дә кредит алырга теләгән кешенең хезмәт хакы, эш урыны турындагы мәгъләүмат җентекләп тикшерелә иде. Бары кеше айлык түләүне каплап бара алган очракта гына уңай җавап бирелде. Хәзер исә тиешле оешмалар кешенең бурычлары турында да хәбәр итәчәкләр. Димәк, таләпләр тагын да кагтыйлана,- диделәр.   Дарулар – дәүләт конролендә   Яңа ел алыннан гына тамак авыртканда эчә торган “Граммидин” даруын 158 сумга сатып алган идем, февральдә исә ул 200 сумнан артып киткән. Бәяләрнең көн саен үзгәреп торуы, әле җитмәсә төрле даруханәдә төрле булуы - башваткыч. Сәламәтлекне саклау өлкәсендә Федераль хезмәт биргән мәгълүматлар буенча, кешегә көндәлек кирәк булган 50 сумга кадәр торган дарулар бер ел эчендә 7, 2 процентка арткан. Ниһаять, боларга нокта куелыр, мөгаен. 1 марттан кешегә көн дә кичекмәсәктән кирәк дип саналган иң мөһим дарулар исемлеге яңартылды. Ул исемлек дәүләт тарафыннан төзелгән. Аңа 600ләп дару кергән. Кызык, бу юлы исемлектән активлаштырылган күмерне алып атканнар, ди.   Бу даруларга бәя бар җирдә дә бертөрле булачак, имеш. Хәзергә исә Россия Президенты кушуы буенча, ай саен даруларның бәяләренә мониторинг үткәрелә.   Даруларның бәяләре белән кызыксынып, без дә берничә аптекага шалтыраткан идек тә, кызганыч, бәяләр “тигезләшеп” бетә алмаган әле. “Бережная аптека”да 129 сум 20 тиен торган “Ношпа”, “Казанские аптеки” даруханәсендә 148 сум 90 тиен.   Украинага чит ил паспорты белән 1 марттан Украина территориясенә керү өчен чит ил паспорты кирәк булачак.Украинаның Министрлар кабинеты илнең чикләрен узганда таләпләрне катгыйландырырга булган.   Күпбалалыларга гына бушлай   Мартта Җир кодексында да үзгәрешләр көтелә. “Үзгәрешләр нигезендә 1 марттан җирне хосусыйлаштыру, сатып алу җиңелрәк булачак. Кемнәргәдер хәтта бушлай да җир биреләчәк”,  дип язган иде “Российская газета”. Әмма, бу үзгәрешләр безнең төбәккә әллә ни кагылмады кебек. Татарстанның Җир һәм мөлкәт мөнәсәбәтләре министрлыгында белгечләр хәбәр итүенчә, РФ законнар җыелмасында 27 маддә буенча,  җир кишәрлекләре республикада гадәттәгечә, арендага яки сатып алу, еш кына аукцион  нигезендә бирелә.  Бүгенге көндә бары күп балалы гаиләләргә генә бушлай җир бирү каралган.     Ә менә  йортларны хосусыйлаштырырга өлгермәүчеләр өчен  2016 елга кадәр вакыт бар. Хосусыйлаштыру вакытын гел озайтып килделәр анысы, тик монысы соңгы тапкыр, ди җитәкчеләр. Эльвира МОЗАФФАР | (полный текст новости)

  • 2015-03-11 08:56 Тиздән Кояш тотылу күренеше күзәтеләчәк
    11.03.2015 Экология Казанда аның 0,57 өлешчә фазасы булачак, ягъни, кояш дискының яртысыннан күбрәген Ай каплаячак. Быел тулысынча Кояш тотылу, язын була торган көн белән төн озынлыгы тигезләшүенә бер тәүлек кала, күзәтеләчәк. КФУның Физика институты астрономия һәм космик геодезия кафедрасы доценты Роман Жучков сүзләренә караганда, Казанда аның 0,57 өлешчә фазасы күзәтеләчәк, ягъни, Кояш дискының яртысыннан күбрәген Ай каплаячак. Шуны да билгеләп узу кирәк: Татарстан башкаласында тулысынча Кояш тотылу 2061 елда гына күзәтеләчәк, әмма аның өлешчәсен күзәтү дә бик кызык. Быелгы Кояш тотылу 20 мартта сәгать 12.29 башланып 14.34тә тәмамланачак. Казанда максималь фаза сәгать 13.33тә булыр дип көтелә. Кояш тотылу күренешен яктылыктан саклаучы махсус фильтр аша күзәтергә мөмкин. Мондый фильтр белән җиһазландырылмаган бинокль яки телескоп аша Кояшка карарга ярамый.   “Саклау фильтры рәвешендә Кояшны күзәтү өчен каралган һәм энергиянең миллионнан бер өлешен үткәрә торган махсус пленка яки эретеп ябыштырганда киелә торган күзлек (битлек) пыяласының берничә катын файдаланырга мөмкин. Ә менә кояш нурларыннан саклый торган гадәти күзлекләр кию файдасыз, дип ассызыклый Роман Жучков. Дөрес сайлап алынган калынлыктагы фильтр аша Кояш ачык рәвештә билгеләнеп торган түгәрәк булып күренәчәк, кояш тотылу вакытында ул, тора-бара, урак кыяфәтенә керәчәк.   Быел Кояш тотылу 13 сентябрьдә дә була, Мәскәү вакыты белән ул 10.41 сәгатьтә фаразлана. Россия территориясендә ул өлешчә генә күзәтелә, бу күренешне иң әйбәте Көньяк Африка, Атлантик, Һинд океаннары акваториясендә һәм Антарктидада күзәтү хәерле, дип аңлата белгеч-галимнәр. | 10.03.2015 (полный текст новости)

  • 2015-03-11 08:56 Надежда Әюпова: "Хатын-кыз нур бөркергә, сөенергә, матур киенергә тиеш"
    11.03.2015 Җәмгыять Әниләребез, әбиләребезнең хатасын кабатламас өчен нишләргә? Халыкара танылу алган стилист Надежда Әюпова белән сүзебезне әнә шул хакта дәвам итәбез. Өлкән буынга тел-теш тигерәсе килмәсә дә, хакыйкәть үзенекен итә. Шуңа да сүзне бераз ераккарак китеп башларга туры килер күк... - Чыннан да шулай, чөнки без шул ук җәмгыять корбаннары. Властьны эшче-крестьяннар алгач, хатын-кызга ни булды? Хатын-кыз иптәшкә-товарищка әйләнде. Ул инде хатын-кыз түгел. Ул фуфайка, күнитек киеп юл салырга китте. ХIX гасырдагы тупылдап торган хатын-кызлар эш атына әйләнделәр. Энтузиастлар, активистлар, комсомоллар... Хатын-кызда була торган нәфислек бетте, ил өчен җайлы булган хатын-кызларга әйләндек. Бөтенесе бер төсле, индивидуальлек бетте. Безнең әниләрнең монда гаебе юк. Алар шундый булырга мәҗбүр булдылар. Система шундый иде чөнки. Сталин чорын гына искә алсак та, башкалардан аерылып торганнарны аттылар бит. Француз хатын-кызлары ни өчен шуның кадәр дә завыкълылар? Ни өчен ул зәвыкъ аларга бирелгән дә, безгә юк? Чөнки аларда бездәге кебек сугышлар булмаган. Алар беренче чиратта үзләрен хатын-кыз итеп тоткан.     Чит илләргә юл ачылгач, безгә очсыз, ялтыравык киемнәр керә башлады. Вьетнам базары барлыкка килде. Шуларны күргәч, халык: “Карале, матур әйберләр дә сатып алып була икән бит”, - диде. Кыйммәт тә түгел. Вьетнам базарында очсыз, начар товар икәнен каян белсен соң халык. Ул кадәр әлләни кимәсә дә, бәлкем, үзенең киеме яхшырак та, сыйфатлырак булгандыр андагыга караганда.     - Ярый, киендек тә ди. Бүгенге яшьләребез киенүгә караганда чишенүне хуплый түгелме? Шәрәлеккә ничек карыйсыз? Әниләребез алай йөрмәгән бит...   - Соңгы вакыттагы клубларны, шәрә тәннәрне күргәч, мөселман дине, динсез булганга караганда, яхшырак дип уйлыйм. Дин буенча хатын-кыз тыйнак булырга, ябынган булырга тиеш. Мин моңа каршы түгел. Сәбәп нидә? Кыз бала шәһәргә килеп эләгә. Өендә әнисе нәрсәнедер рөхсәт итмәгән булса, монда инде аңа тулы ирек бирелә. Беренчедән, ул үзенә бирелгән ирекне ничек файдаланырга белми. Казанда күпчелек авыллардан килгән яшьләр. Әгәр дә кальбең ныклы булмаса, тәрбияң булмаса, бу кырыс дөньяда әллә кайларга кереп китүен дә бар. Дөрес, башында фикере булган кыз бала каядыр килеп эләккән очракта да, яхшыны яманнан аера алачак.   - Матурлыкка, нәфислеккә идеалга юл кая? Нәрсәдән башларга?   - Хәттә осталык дәресенә килгәннәр дә нәрсәдән башлыйк диләр. Биттән башлагыз дим.   - Эчтән башласаң дөресрәк булмыймы, шул биткә бәреп чыгар иде?   - Әгәр дә хатын-кыз андый сорауны бирә икән инде, аның эчтә бар да тәртиптә дигән сүз. Дөрес, бит ул безнең эчке чагылышыбыз. Мин беркемне дә гаепләмим. Һәркемнең үз тормышы. Әле акча юк, әле нәрсә. Мең төрле сәбәп. Ә тән тиресе ялтырап, күзләр янып торсын өчен бүген бөтен әйбер бар. Дөрес тукланырга, тән тиресен тәрбияләргә генә кирәк. Шуңа өстәп спорт, сәламәт яшәү рәвеше.  Элек Совет чорында әйбер юк иде: масканы эремчектән, балдан, йомыркадан ясый идек. Иртән сөт белән юына идек. Бүген бөтен әйбер бар. Һичьюгы бер 10 килограммга авырлыгыгызны киметегез дип әйтәсе килгән ханымнар бар. Модель кебек бик ябык булырга кирәк димим. Ә инде иртәдән кичкә кадәр ашап, телевизор карап үзеңне кулдан ычындырырга ярамый.  Инде ябыга алмыйсың икән, андыйларга киң кием тәкъдим итәбез. Иркен кием белән мин тагын да юанрак күренәм дип уйлау дөрес түгел. Киресенчә, андый гәүдәгә тар кием тарттырып куярга ярамый. Ябыга алмаган хатын-кыз юк, бу инде исбатланган. Ялкауланмаска гына кирәк. “Бүген булдыра алмыйм, бүген соңгы тапкыр ашыйм да, иртәгәдән башлыйм”,- диләр кайберәүләр. Әмма башламыйлар...     - Зәвык тәрбиясе дигәннән, әгәр дә ул сиңа салынмаган икән, ничек зәвыклы булырга соң?   - Кызганыч, безнең мәктәпләрдә зәвык тәрбиясе юк. Зәвыкны әйләнә-тирә мөхит тәрбияли. Нинди подъезда яшисең, нинди калактан ашыйсың, нинди караватта йоклыйсың, нинди китап укыйсың - болар һәммәсе зәвык формалашуга йогынты ясый. Ягъни, өйдән чыкканчы ук син инде үз-үзеңне формалаштыра башлыйсың. Шәхсән үзем кемгәдер баруга ук нәтиҗә ясыйм. Миңа әллә нинди интерьерлар да кирәкми, сүз ул хакта түгел.  Берәүнең мондыйрак зәвык, икенче берүнең башкачарак. Кайбер хатын-кызлар психологик курсларга да йөриләр, соңгы акчасын тренингларга бирергә мөмкин.  Әгәр дә инде ул ертылып беткән башмактан йөри, урын-җире җыйнак түгел, әллә нинди аңлашылмый торган тәлинкәдән ашый икән, мин аны аңлый алмыйм. Бу аның үз-үзен яратмавын күрсәтә. Чөнки өйрәтмәгәннәр аны үзен яратырга. Бәлкем күпләр ялгызлыктан интегә торгандыр, чөнки чыннан да ир-атлар җитми. Бу глобаль проблема.     - Үзендә нәрсәнедер үзгәртәсе килгән ханым тренингларга психолог ярдәм итәр дип уйлап килә бит инде...   - Бүген иң мөһиме бу дөньяда нәрсә теләгәнеңне белү. Син уңыш казанасың килә икән - эшлә, тырыш, матур буласың килә икән - эшлә, тырыш, кияүгә чыгасың килә икән - тырыш, үз өстеңдә эшлә. Бөтенесенең дә нигезендә хезмәт ята. Әмма икенче яктан караганда мин иртәдән-кичкә кадәр эш дип чабып, аяк өсте генә ашап йөргән хатын-кызлар яклы да түгел. Алар үзләренең хатын-кыз икәннәрен оныткан затлар. Аларның биткә сөртергә дигән кремнары да юк, булса да ул тик тора. Хатын-кыз иң беренче чиратта үзенең башы, бите, фигурасы турында уйларга тиеш. Безнең кызлар кияүгә чыгалар да балага, иргә хезмәт итә башлыйлар. Карыйсың, балалары чәчәк кебек, ире энәдән-җептән төшкәнне генә кия, ә үзен бөтенләй кулдан ычкына. Аңа каравы да кызганыч була башлый. Хәтта сәүдә үзәкләрендә йөргәндә чагыштырып карыйм: ире ничек киенгән дә, ханыны ничек? Хатын-кыз ире янында чәчәк кебек булырга тиешлеге турында оныта. Гүзәл зат ир күләгәсендә калырга тиеш түгел. Гаеп хатында.   Беренче көннән үк гаиләдә матурлык культы булдырырга, үзеңне көчле, гүзәл, нәфис зат итеп куя белергә кирәк. Хатын-кыз кирпич ташырга, чүп түгәргә, кадак кагарга тиеш түгел. Товарищ-иптәшләр чоры үтте. Яңа чор-нәфислек, матурлык чоры килде. Аяк-кулың бар, күзең күрә, колагың ишетә, бөтен нәрсәне аңлыйсың икән, Ходайга шөкер ит тә, тырыш, үз өстеңдә эшлә.Хатын-кыз нур бөркергә, сөенергә, очарга, үзен карап йөртергә, матур киенергә тиеш. Ул гүзәллек алиһәсе. Әгәр дә ул үзе шуңа ышана икән, табигатьтән бик үк матур булмаган ханымнар да гүзәллек алиһәсе була ала. Мин моңа ышанам. Расиха ФӘИЗОВА | (полный текст новости)

  • 2015-03-11 08:56 Казанда "Адмирал" базары яна (ФОТО)
    11.03.2015 Фаҗига Әлеге минутларда янгын сүндерүчеләр сәүдә үзәгендәге халыкны эвакуацияли. Янгын сүндерү икенче номерлы катлаулылык буенча башкарыла. Янгын мәйданы билгеләү өстендә эш бара, дип хәбәр итә янгын сүндерүчеләр. Әлегә янгын беренче катта 100 кв.метр мәйданда таралган.     Соцчелтәрдәге фотолар:       --- --- | 11.03.2015 (полный текст новости)

  • 2015-03-11 08:56 Казанда “Язгы татарча солянка” булачак!
    11.03.2015 Шоу-бизнес Көзге һәм кышкы “Татарча солянка” концертларын караган тамашачы язгысын да һичшиксез карарга тиеш! Ни өченме? Беренчедән, 21 март көнне УНИКС концертлар залында 17:00 сәгатьтә “Язгы Татарча солянка” концерты булачак. Икенчедән, кыштан арып, талчыгып, ямьле язга керешкәндә барыбыз өчен дә кирәк булган шәп кәеф, уңай энергетика, күңел көрлеге һәм онытылмас яңа кичерешләргә бай булачак ул концерт! “Татарча солянка”да иң шәп җырчылар җыелып, иң матур җырларын башкарачаклар. Идрис Газиев, Динә һәм Рафаэль Латыйповлар, Гөлназ Сираева, Әлфинә Әзһәмова, Айфара, ИлСаф, Илназ Минвәлиев, Булат Нигъмәтуллин, Ленар Сәйфиев, Лилия Гиматдинова, Дилә Нигъмәтуллина, Лилия Хәмитова, Гүзәл Әхмәтова, Мөнир Рахмаев, Артур-Марат, Чәчкә, Ришат Фазлыйәхмәтов, Илдар Әхмәтов, Ләйсән Гимаева, Әмир Латыйпов, Ландыш Нигъмәтҗанова, Айгөл Рәхимова, Вероника Кузнецова, Алинә Сафиуллина, Ильмира Нәгыймова, Эльвира Хамматова, Ринат Гыйлфанов, Ранил Нуриев, Ленар Яшен менә дигән концертта көтеп кала сезне. Нәкъ менә син яраткан җырчы чыгыш ясаячак, һәм синеке дә, гомумән, һәркемнең яратып тыңлаган башкаручысы булачак “Язгы татарча солянка”да. Шуңа да мондый концерты күрми калырга ярамас!   Очрашу урыны һәм вакыты: 21 март көнне 17:00 сәгатьтә УНИКС концертлар залында булачак.   Белешмәләр өчен телефон: 297-43-77.   Билетларны: KASSIR.RU телефон (843) 512-25-35 һәм CONCERT.RU телефон 240-84-84 аша алырга мөмкин. Шулай ук УНИКС кассасыннан сорагыз.    | 11.03.2015 (полный текст новости)

  • 2015-03-11 08:01 “Өебез 20 минут эчендә янып бетте” (ФОТО)
    10.03.2015 Фаҗига “Бурдан кала – уттан юк”, – ди татар халык мәкале. Җәйге челләдә, урак өстендә авыл халкы керфек тә какмый. Ул-бу булмасын дип, сакта тора. Әмма Ходай язганнан узып булмый шул. “Кызыл әтәч” елның теләсә кайсы вакытында, теләсә кем йортына кунарга мөмкин, Алла сакласын! Әнә, Яңа елга санаулы гына көннәр калганда, күңел белән шул сихри бәйрәмне көтеп йөргән арада йорт-җирсез кала Миндубаевлар. 22 декабрь көнне Яшел Үзән районы Каратмән авылындагы шәхси йортлары янып кара күмергә әйләнә. “Бурдан кала – уттан юк”, – ди татар халык мәкале. Җәйге челләдә, урак өстендә авыл халкы керфек тә какмый. Ул-бу булмасын дип, сакта тора. Әмма Ходай язганнан узып булмый шул. “Кызыл әтәч” елның теләсә кайсы вакытында, теләсә кем йортына кунарга мөмкин, Алла сакласын! Әнә, Яңа елга санаулы гына көннәр калганда, күңел белән шул сихри бәйрәмне көтеп йөргән арада йорт-җирсез кала Миндубаевлар. 22 декабрь көнне Яшел Үзән районы Каратмән авылындагы шәхси йортлары янып кара күмергә әйләнә. “Илшат, чык, минем машина яна!”   Хуҗабикә Ризәлә апа Миндубаева белән таныш булып чыктык без. Узган җәйдә Олы Яке авылы янәшәсендә урнашкан “Ягодная долина” хуҗалыгы турында язган идем. Шунда бригадир булып хезмәт куя иде ул.    Ризәлә апа белән авыл башында очрашып, янган йорт урынына киттек.    Кайчандыр зур хуҗалык гөрләгән урын бүген буп-буш. Янгын калдыклары җыештырып түгелгән. Исән калган биналарга да янгын теле эз салган: алар кара сөремгә манылган. “Кызыл әтәч”нең тере шаһиты – күршеләре Гайнетдиновларның янган гаражлары һәм җиңел машинасы әллә каян күзгә ташланып, күңелгә шом салып тора. Алары янгынның шаһиты гына түгел, сәбәпчеләре дә әле.    – Фоат абый 13 ноябрьдә “Лифан” машинасы алып кайткан иде, – дип башлады сүзен танышым. – Янгын чыгасы көнне бертуган абыйсын Казанга операциягә алып барган. Көндезге берләр тирәсендә кайтып туктаган. Машина эчендә ниндидер ят исне сизеп алган, әмма артык игътибар итмәгән, күрәсең. Ирем Илшат аның янына йомыш белән кергән. Аның артыннан ук Фоат абый безгә йөгереп кереп: “Илшат, чык, минем машина яна!” – дип ачыргаланып кычкырган. Тамчы тама торган җылы көн иде ул. Бензин багы шартлап, ялкын телләре тиз арада безнең өйне камап алган...   – Агач белән тышланып, яшелле-аклыга буялган иде безнең өй. Коры бүрәнәгә күп кирәкмени? 20 минутта янып та беткән. Печәнгә эләгеп, сарай аннан да тизрәк вакытта юкка чыккан. Мунчаның да бер өлеше янган. Сарайда өч үгез үлде. Язга суеп, өй түбәсен алыштырырбыз дип йөри идек. Башта ирем чыгарган үзләрен. Әмма янәдән утка үкереп кергәннәр. Аларны аралыйм дип, Илшат өчесенең арасында калган. Әле дә сызлана, маллар күкрәген кыскан. Әтәч, тавыклар икенче көнне генә искә төште инде, мескенкәйләр. “Мунча түбәләре шифер иде, ноябрьдә генә калайга алыштырдык. Ярый әле, алыштырганбыз” дим. Шифер атып, бөтен урамны яндыра идек”, – дип авыр сулый Ризәлә ханым.    Миндубаевлар яшәгән урын – Илшатның дәү әнисе нигезе икән. Кечкенәрәк кенә йорт була монда. 1993 елда яңа гаилә барлыкка килгәч, өч ел дәвамында яңа өй җиткерәләр. Илшатның әтисе үз куллары белән сала аны. Ул үзе дә октябрьдә генә вафат булган. Миндубаевлар хәзер: “Үзе төзегәнне үзе белән алып китте ул”, – диләр...   – Безнең якларда кышын эш юк. Ирем Норлат авылында юл төзүче булып хезмәт куя. 10 көн эшли, 10 көн ял итә. Мин дә өйдә ятмас өчен Лаеш районы Комлы Кавал авылына үрдәк фермасына урнашкан идем. Өч кенә кич кунып калдым. Шаулап торган йорттан чыгып китеп, кара күмергә кайтып утырдым, – ди Ризәлә ханым күз яшьләре аша.    “Кызыл әтәч кар буйлап китте”   Күршеләренең гаражлары белән Миндубаевларның йорт арасы нибары ике метр. Дөрләп янган утның зәһәр телләре ул арага тиз үрмәли. Гаҗизлектән нишләргә белмәгән Илшат: “Ике күршене саклагыз, хәзер безнең өйне карап торып яндырабыз инде”, – дигән.    – Фоат абыйларны янгын сүндерүчеләр саклады, – дип дәвам итә Ризәлә ханым. – Алар белән бик яхшы мөнәсәбәттә без. Надя апа белән Фоат абый – каенана-каенатабыз кебек булды. Урам аркылы йөрмәс өчен Фоат абый ике арада капка ясады хәтта. Аларның һәммәсе пенсионер, 88 яшьлек бер әбиләре, өч гарип балалары бар. Икесе – I, берсе II төркем инвалид.   Зур каза үзеннән соң тагын бәла алып килә, диләр. Әтиләре үлгәч, тынычлыгын җуеп, ни дә булса көтә Миндубаевлар. Әмма янгын чыгар дип башларына да килми аларның. Әнә, әле дә: “Үләсе истә иде, әмма болай булып бетәрбез дип уйламадык. 20 ел буена каккан казык, бөртекләп җыйган мал 20 минут эчендә юкка чыксын әле!” – ди Ризәлә ханым.    Хәер, үзләре сизенмәсә дә, хәвеф-хәтәр буласын төштә күрүчеләр була икән. Янгын чыгарга ике-өч көн кала күршеләре Иран абый төш күрә. Өй янын ап-ак томан сарган, имеш. Шушы йортның хуҗасы Маһруза әби аны берәүгә дә күрсәтмичә, арты белән әйләнеп йөри. Шул вакытта ап-ак кар өстеннән кызыл кикрикле әтәч килә дә туп-туры ишегалдына кереп китә. Ризәлә ханымның үз әтисе дә ялангач килеш буталып йөри шул көннәрдә.    – Җиһазларыгызны чыгара алмаганнармы? – дим, өй урынына карап уйга баткан Ризәлә апага.   – Иремне янгынга кереп әйбер алып чыкмасын дип тотып торганнар. Бик тиз арада булган бит. Телевизор чыккан. Ләкин ул яраксыз. Кухня шкафларының берсенең асты бар, икенчесенең өсте юк. Тәрәзәдән урын-җирне биргәннәр. Кышка дип әзерләгән салатлар, япкан банкалар, бәрәңгеләр – барысы да идән астында иде – берсе дә калмаган. Документларның да кайсы-кая чәчелеп калган. Аларын яңадан ясаттык.    “Авыл халкына рәхмәт”   Инде ялкын телләре бар байлыкны ялмап алып, ут сүндерелгәч тә пыскып яткан кисәү калдыкларыннан төнге 2ләрдә һәм иртәнге 4ләрдә кабат очкын кабына. Күрше-тирәгә исә төне буе кизү торырга туры килә. Ни кызганыч, эшкә бармак аша гына караучы янгын сүндерү хезмәтләре китеп барган була инде.    Миндубаевлар авылдашларының ярдәмчеллеген кат-кат, елый-елый искә алдылар. Икенче көнне янгын урынын да җыештырыша алар, гаиләне кием-салым, азык-төлек белән дә тәэмин итә. Акчалата ярдәм күрсәтә. Җыелган акчага, бәлки, тиз арада йорт күтәрә алырбыз дип, кирпеч алып кайта гаилә. Шушы көннәрдә генә район хакимияте 29400 сум, социаль яклау бүлеге 30 мең сум акча бүлеп бирә. Әмма бәяләр көне белән түгел, сәгате белән котырып үскәндә, ул акча күпкә җитми шул...    Авыл халкы гомер-гомергә бөтен байлыгын – йорт-җирен, каралты-курасын иминиятләштерүне хуп күрә. Миндубаевлар да бер ел да калдырмыйча түләгән акчаны. Быел йортлары 250 меңгә иминиятләштерелгән булган. Әмма “Росгострах” компаниясе өйнең нигезе калган дип, акчаны тулысы белән түләми икән. Тик ул нигез яңа йорт салырга яраксыз бит! Әле алай гына да түгел, каршы якка тотылган койманың да өч бүлеме калганга күрә, иминият акчасы өлешчә генә кайтачак.    – Янучыларга урман хуҗалыгы 100 кубометр агач бирә дигәннәр иде. Декабрьдә үк артыннан йөри башладык. Әмма һаман очы-кырые юк. Бүлеп биргән очракта да, урманны кисәргә, киптерергә, шәхси тракторларга түләргә кирәк. Бик зур эшләр алда... – ди Ризәлә ханым. – Көндәлек тормышка да акча кирәк. Ашамый-эчми дә торып булмый. Кызыбыз Казандагы институтның түләүле бүлегендә, улыбыз Яшел Үзән механика көллияте колледжында укый. Уйның очы-кырые юк. Нишләп бетәрбез...   Соңгы сүз   Бүгенге көндә Миндубаевлар вакытлыча Ризәлә ханымның әнисе янына сыенган. Әмма ничек кенә булмасын, кунакның өч кенә көне яхшы бит. Дүрт кешелек гаилә берничек тә түбәсез яши алмый. Аларның да элеккеге кебек үз өйләрендә уянасы, үз хуҗалыкларын тергезәсе, җиң сызганып көн күрәсе килә. Хөрмәтле укучыларыбыз! Бәла-каза ишек шакып түгел, көтмәгәндә килә. “Мондый хәл булмас” дип, беребез дә өздереп әйтә алмый. Алла сакласын! “Ил төкерсә, күл булыр”, диләр. Әйдәгез, бергәләшеп, йорт-җирсез калган Миндубаевлар гаиләсенә ярдәм итик. Туң йөрәкләребезне эретеп, кешегә шатлык өләшсәк, үзебез дә әҗерен күрербез.      1     2     3     4     5     Казан – Яшел Үзән – Каратмән – Казан.    Чулпан ШАКИРОВА | (полный текст новости)

  • 2015-03-10 06:54 40 елга кичеккән әңгәмә
    10.03.2015 Мәдәният Беркөнне очраклы рәвештә генә “Мәйдан” каналын кабызган идем, йөрәгем “дөрт!” итеп китте. Клип күрсәтәләр: бер егет саксофонда уйный. Тукта... Йа, Хода, бу бит “Кошларым”! Соң бит... Мин бит... Шушы даһи җырның авторларыннан интервью алырга дип, заманында Мамадышка чыгып киткән кеше. Кайчан булды соң әле бу? 1975 елда ахрысы. Әгәр шулай икән... Теге якта – 25, бу якта 15 ел, димәк, моннан 40 ел элек! 40 ел үткән дә киткән, әмма ул җыр минем колагымда бүген генә ишеткән кебек яңгырый. Ах, ул җырның гап-гади һәм шул гадилеге белән бөек сүзләре; ах, аның җанны актарып ташлаучы, үзе бер симфониягә торучы музыкасы; ах, шул җырны калын, куәтле, матур тавыш һәм йөрәге белән башкаручы Асия Әхмәтшина! ... Ул чагында Мамадышка автобуслар бишәр сәгать йөри иде. Бу кыш көне иде. Минем урыным тәрәзә буенда һәм тәрәзәдә кадак очы кадәрле генә тишек бар иде. 5 сәгать буе шул тишектән өреп торган җил үз эшен эшләде – Мамадышка җиткәндә температурам кырыкка якынаеп килә иде инде. Әле шул температура белән “Нокрәт”кә ияреп кайсыдыр авылга чыгып киттем. Аларның концертын томанлы гына хәтерлим... Икенче көнне кырык градус температура белән Казанга кайтып егылдым. “Татарстан яшьләре”ндә ул чагында бик популяр булган “Шимбә сәхифәсе” өчен интервью алынмый калды. ... “Мәйдан”да “Кошларым”ны ишеткәч, әнә шул хәлләр хәтердә яңарды. Бу юлы инде мин ак сакаллы карт идем (туры һәм күчмә мәгънәсендә), шуңа күрә Әхмәтшиннар белән “Атнакич кунагы” сәхифәсенә әңгәмә әзерләүне редакциябезнең ышанычлы хәбәрчесе Раушания Шәяхмәтовага тапшырдык. Рәхмәт яусын, ул бу эшне тиз арада һәм тиешле югарылыкта башкарып чыкты.   Исмәгыйль ШӘРӘФИЕВ.   Винни-Пухның: “Кто ходит в гости по утрам, тот поступает мудро”, – дигән рэп җырын күңелемнән генә такмаклый-такмаклый Әхмәтшиннар фатирының ишек кыңгыравына басканда, чыннан да, һич кенә дә кунакка бара торган вакыт түгел иде әле. Иртән-иртүк кунакка килүемнең сәбәбе әдәпсезлегемдә түгел, ә булачак әңгәмәдәшем – Татарстанның атказанган сәнгать эшлеклесе, Русия Театр әһелләре берлеге әгъзасы, композитор Вәсим Васыйл улы Әхмәтшинның эш графигының бик тә тыгызлыгында иде. Вәсим абый һәм аның хатыны, Татарстанның атказанган мәдәният хезмәткәре, җырчы Асия апа Әхмәтшина күптәнге танышлары кебек гөрләп каршы алдылар. Әңгәмә дә үзеннән-үзе ялганды. Бик тиздән мин тәгаенләп килгән интервьюның бик ярлы чыгачагын аңладым. Бу җырлы-моңлы гаилә, аларның иҗади эшчәнлеге хакында бер әңгәмә кысаларына гына ничек сыешырмын дип хәсрәткә баттым. Әхмәтшиннарның фикер байлыгын, сәхнә әһелләре тормышыннан мәзәк хәлләр һәм башка истәлекләрен сыйдырыр, телебезгә, милли сәнгатебезгә багышланган гомер юлларын бәян итәр өчен калын бер китап язарга кирәк икән... Табада коймак чыжылдап пеште... 20ләп “тере” җыр тыңладым... Коймакларына да, җырларына да, Вәсим абыйның ыспайлыгы-зыялылыгына, Асия апаның битләрен чокырландырып эчкерсез көлүенә тәмам гашыйк булып, әлеге легендар шәхесләр белән аралаша алуымнан бик тә бәхетле мизгелләр кичердем.   – Фатирыгыз бигрәк матур, курчак өе кебек...   Асия апа:   – Соң, син килүгә җыештырдык инде. Хәер, туздыручы да юк инде хәзер. Улларыбызның үз тормышлары. Ә элегрәк бу фатир нәкъ тулай торак кебек иде! Менә бу зал идәнендә тәгәрәшеп йоклап чыкты бөтен татар эстрадасы! (Асия апа, Салават Фәтхетдиновтан башлап, бөтен татар җырчыларын, шагыйрьләрен, музыкантларын санап китте – Р.Ш.).   – Алайса идәнгә йолдызлар ясап, исемнәрен язып чыгарга, музей оештырып җибәрергә кирәк сезгә.   Вәсим абый:   – Музей бар ул! Минзәлә районының Хуҗәмәт авылындагы йортыбызның икенче катында музейлык материал тупланган безнең. Ни өчен Минзәләдәме йортыбыз? Асиямнең туган авылы ул Хуҗәмәт. Үзем Сарманда туып-үстем.   – Безнең чор кешеләре сезне Мамадышның “Нокрәт” ансамбле җитәкчесе буларак хәтерлиләр бит. Мамадышка нинди җилләр ташлады?   В.Ә.:   – Мин бит 1969 елдан бирле балаларга музыка белеме бирәм. Тынлы уен коралларында уйнарга өйрәтәм. Югары категорияле педагог дип аталам. Башта Минзәләдә эшләдем. Анда, мәктәптән тыш, Минзәлә тынлы оркестрына җитәкчелек иттем. 1976 елда Мамадышка күчендек. 1977 елда “Нокрәт” ансамбле туды. Ул чорда вокаль-инструменталь музыканың коточкыч популяр чагы. Без дә тиз арада халык мәхәббәтен яулауга ирештек.   – Вәсим абый, 1978 елда язылган “Кошларым” дигән җырыгыз инде менә кырык елга якын сәхнәдән төшми. Ничек язылды бу җыр?   В.Ә.:   – Безнең белән бер йортта яшәүче, гади генә хезмәткәр булып эшләгән Нәкыя исемле ханым шигырьләрен күтәреп керде бервакыт. Гомере буе эчендәге барлык уй-хисләрен шигырь юлларына салып барган икән. Асия белән шигырьләрен укып чыктык. Аларда ниндидер сагыш, тирән мәгънә барлыгы әсәрләндерде. Менә шушы “Кошларым”ны сайлап алып, көй яздым. Тик кушымта өлешенә дә көй килә генә бит күңелгә, ә сүзләре юк! Нәкыягә кушымта язарга куштым. Шигъри җанлы кешеләр үзенә бертөрле бит алар: “Юк, яза алмыйм, ялганмый бернәрсә дә монда”, – димәсенме...   А.Ә.:   – Кушымтаны сүзсез генә, тавыштагы, күңелдәге бөтен моңны салып, “а-а-а-а...” дип көйләргә уйлаштык. Гаҗәеп отышлы килеп чыкты бит! (Бу урында Асия апа җырлап та җибәрде. Әлеге җырны беренче яңгыраткан тавыш яшьлекне искә төшерде. Күзләр яшьләнде, борын йомшады... – Р.Ш.).   В.Ә.:   – 1978 елда Казанда “Кышкы эстрада” җыр фестивалендә “Кошларым”ны җырлап, Асиям лауреат исеменә, “Нокрәт” исә I нче дәрәҗә дипломга лаек булды. Җыр халык арасында да зур популярлык казанды. 1982 елда Болгариядә Халыкара фестивальдә “Кошларым” бронза медаль китерде үзебезгә.   А.Ә.:   – И-и, анда: “Ансамбль “Нократ” исполняет песню “Кошларым”. Советский Союз!” – дип игълан иткәч, хисләремә тулышып, яшьләремне көчкә тыеп җырлаган идем...   – Бу җырны сездән соң дистәләгән җырчы башкарган икән: Айдар Галимов, Илсөя Бәдретдинова, Чәчкә, Гөлсирин... Иң уңышлы башкарган җырчы кем дип уйлыйсыз?   А.Ә.:   – Һәр кеше җырны үзенчә тоемлый бит, шуңа да кемнедер аерып әйтү ярамастыр да. Шулай да җырның кушымта өлешен, иң үзәк өзгеч урынын җиренә җиткерә алмаучыларга эчем пошкалады.   – Минемчә, яшь җырчы Гөлсирин Абдуллина яңадан терелтеп җибәрде “Кошларым”ны? Гөлсирин сорап алдымы әлеге җырны?   В.Ә.:   – Юк ла инде! Сорап торырга, ул бит аны кечкенә чагыннан ук җырлап үсте. Гөлсирин – Нәкыянең авылдашы, Урта Кирмән авылы кызы да бит әле ул! Менә узган ел Гөлсирин Абдуллина башкаруында әлеге җырым “Болгар радиосы”ның милли музыка премиясенә лаек булды. Иҗат җимешеңнең дүрт дистә ел буена халык күңелендә яшәве зур бәхет инде ул. Нәкыя генә күрә алмады, ул 2011 елда вафат булды. Хәзер Мамадышның бер урамы Нәкыя Йосыпова исемен йөртә. Узган гасырның сиксәненче елларында танылган, һөнәри бер шагыйрь җырның сүзләрен кискен тәнкыйтьләп, яңа текст язарга кирәк моңа диде. “Җырны беренче башкару барысын да хәл итә, хәзер аңа нинди генә даһи яңа текст турыланса да, тамашачы аны беренчел вариантта гына кабул итәчәк!” – дип җавап бирдем.   – Чаллыга килү тарихыгыз?   В.Ә.:   – 1984 елда Чаллы мәдәният бүлегенең ул чактагы мөдире Шамил Зиннур улы Закиров чакыруы буенча Ак калага күченеп килдек. Без килдек – Шамил Зиннурович Казанга китте. Монда да балалар музыка мәктәбендә укытуымны дәвам иттем. Иҗади эшчәнлегебез Чаллыда тагын да көчәйде, чөнки монда мөмкинлекләр дә күбрәк иде. Гастрольләрдән кайтып кермәдек. Илнең төрле почмакларына конкурсларга чакырып кына торалар иде. Һәрберсеннән җиңү белән кайттык. Уфа шәһәрендә 1988 елда илкүләм эстрада-джаз җыры фестивалендә катнаштык. Концерт буе яман чинау катыш чыгышлар арасында татар моңы да килеп керде... Менә шушы күренеш хакында Мәскәүнең бер газетасы “Светлый луч в темном царстве” дип язып чыкты. Аннан соң үзәк телеканалларның “Споемте, друзья!”, “Товарищ песня”, “Шире круг” тапшыруларына чакырулар алдык.   А.Ә.:   – Бервакыт Вәсим өзми дә куймый Башкортстаннан Салават атлы егетне Чаллыга күченеп килергә кыстый башлады. Тегесенең никтер йөрәге җитми торды булса кирәк башта. Вәсим моңа ультиматум белдереп телеграмма сукты: “Или сейчас, или никогда!” – дип. Ниһаять, төркемебездә яңа сүз остасы, конферансье пәйда булды. Моның халык белән бәйләнешен, үткенлеген күрсәң – ис китәрлек! Атаклы юмор осталары Кәтүк белән Баганайның бөтен репертуарын ятлап бетергән! Берсендә сәхнәгә минем “ночнушка”ны киеп чыгып, халыкны егылганчы көлдерде. Вәсим моның җырлаганын ишетеп алган бит бервакыт: “Карале, җырлый да икән бит безнең Салават!” – диде. Әмма без моңа баштарак әлләни игътибар биреп тормадык. Беркөнне егетебез Фирзәр Мортазинның “Җырым – син”ен сузып җибәрмәсенме!.. Шунда гына каршыбызда киләчәктә зур җырчы булачак егет торганын аңладык. Салаватыбыз яшен кебек тиз балкыды. Таланты янына үҗәтлеге һәм тырышлыгы да көчле иде шул. Аның күңелендәге моң дәрьяларга да сыя торган түгел бит! (Шулай диде дә Асия апа “Җырым – син”не сузып та җибәрде. Үзе җырлый, үзе елый... – Р.Ш.).   – Вәсим абый, бик күп популяр җырлар авторы сез. Җырларыгызны Әлфия Афзалова, Венера Ганиева, Фердинанд Сәлахов, Зәйнәп-Зөфәр, Равил Галиев, Марат Фәйрушин һ.б җырчылар башкара. Җырларыгызны сатып бирәсезме? Үзегезгә әйтми-нитми яздырсалар үпкәлисез, шелтәлисезме?   В.Ә.:   – Җырны бизнеска әйләндерделәр шул хәзер. Мин сатар өчен җыр язмыйм. Җыр язылган икән – ул җырланырга, халыкка ирешергә, яшәргә тиеш. Ник шелтәлим ди инде?   – Җыр ничек языла?   В.Ә.:   – Җыр мәгънәле сүзләргә языла. Кайчак шундый шигырьләр килеп эләгә кулга – юллары җырлап тора. Андыйлар бер кичтә көйгә салына хәтта.   А.Ә.:   – Әмма хәзер сәхнәгә тозсыз сүз менде бит. Яшьләр бигрәк тә ни җырлаганнарын аңламый җырлыйлар. Үзең аңламаганны тамашачыга аңлатып була мыни?! Сүздә басымның кая ясалганын белмиләр бит, мескенкәйләрем. Бер кыз җырлый: “Уйна, абый, сыздырып...” (Азалия Зиннәт, “Гармунчы абыема” – Р.Ш.). Соң, абый сүзендә басым “а” хәрефенә төшә мени инде?! Мин бит хезмәт вазыйфаларым буенча көннәр буе концерт тыңларга дучар кеше (Асия апа Чаллы шәһәренең Концертлар залында эшли. – Р.Ш.). Дучар ителгән дип юкка әйтмим, чөнки “и-и, бәхетсез колаккайларым!” дигән чакларым бик күп. Ришатларны, Филүсләрне генә түгел, “кило ярым прәннек”ләрне дә тыңларга туры килә. “Ә”се килсә, “җә”се килми дигәндәй, кайбер җырчыларның тавышы да шәп, моңы да бар, җыры да әйбәт, әмма киенү рәвеше шушы мәгънәле, милли аһәңле җырына туры килми. Цирктагы маймылга гына кидерә торган ыштан киеп, шамакай кыяфәтендә сәхнәгә чыгып моңландың ни дә, моңланмадың ни... Мин түзалмыйм инде кайчак, шелтәләгән чакларым да күп.   – Ә нилектән үзегез сәхнәдән бик иртә киттегез?   А.Ә.:   – Милли күтәрелеш чоры булды бит 90нчы елларда. Суверенитет даулап халык мәйданнарга чыкты. Чыннан да, телебез, милләтебез өчен ниндидер матур үзгәрешләр башланды кебек. Һәрхәлдә шуңа ышанычыбыз зур иде. Менә шул вакытта сәхнәгә менгән “Татарлар, берләшегез!” дигән җырыбыздан берәүләрнең коты алынды. “Без исән!” (Айдар Хәлим сүз. – Р.Ш.) дип җыр аша сөрән салуыбыз да ошамады. Тора-бара җырчы Асия Әхмәтшинаны сәхнәдән читләштерү башланды. Ә мин җырлыйм әле. Аллага шөкер, Чаллыда узган зур чаралардан бер дә калдырмыйлар. Халкым әле таный үземне. Беркөнне бер спектакльдә утырабыз. Искиткеч шәп, кызык! Минем ничек көлгәнемне күрдең бит инде, менә шулай итеп көләм, чыдап кына булмый. Яныбызда бер яшь пар утыра иде. Спектакль тәмамлангач, болар миңа: “Апа! Асия Әхмәтшина икәнегезне белмәсәк, сезне яныбыздан әллә кайчан куалап җибәрә идек, көлеп тә куйдыгыз, мәгәр! Тамашадан түгел, сезгә ияреп көлеп тик утырдык”, – диделәр.   – Вәсим абый, сезнең иҗади эшчәнлегегез гаҗәеп күпкырлы, әмма халыкка бик ишетелеп бетмәгән гаять олы иҗади эшчәнлегегез дә бар бит әле. Сез театрлар белән дә хезмәттәшлек итәсез.   В.Ә.:   – Әйе, һөнәри театрларга 60ка якын музыка яздым. Күңелемә аеруча якыннары Оренбург драма театрының “Аферист”, “Гомер әле узмаган”, Минзәлә театрының “Буйдаклар”, “Өй салуның ние бар”, Чаллы театрының “Хыялый”, “Гашыйклар тавы” дигән спектакльләргә эшләгән музыкаль бизәлеш һәм алар өчен язылган җырлар.   – Улларыгызның музыкант һөнәрен сайлавы һич тә гаҗәп түгел. Кайларда иҗат итәләр яшь Әхмәтшиннар?   В.Ә.:   – Өлкәне Эдуард башта Чаллы музыка училищесында укыды. 3нче курста вакытта укытучылары аңа: “Бездән аласын алып бетердең, сиңа алга таба укырга кирәк”, – диделәр. Эдуард Петербургта джаз остасы, мәшһүр саксофончы Геннадий Гольдштейнда укуын дәвам итте. Аны тәмамлагач, Латвиядәге бер музыкаль чарада үзен американнар күреп алганнар һәм егетебез АКШка чакыру алды. Хәзер ул берничә колледжда музыка укыта, үзе дә иҗат итә. “Хьюстон шәһәренең алтын саксофончысы” дигән титул иясе. Джаз иле Америкада мондый танылуга ирешү бик тә мактауга лаек. Анда шәп саксофончылар бик күп, әмма Америка музыкантлары Эдуардның музыкасында да, уйнау стилендә дә аларга аңлашылмаган, ниндидер сихри аһәң бар диләр. Татар моңы, аһәңе улыбызның иҗатында! Кечесе Айдар консерватория бетерде. Казанда яши. Җырлар да яза, бик көчле аранжировкачы да. Оныгыбыз үсә.   А.Ә.:   – Төпчегебез абыйсыннан да талантлырак. Татар музыкасында үз сүзен әйтәчәк әле ул, Аллаһ боерса!   – Абыегыз Валерий Әхмәтшин да халыкка онытылмас җыр бүләк иткән композитор бит. Аны атаклы “Сарман” җыры авторы буларак беләбез. Димәк, иҗат – сезнең нәселнең канында?   В.Ә.:   – Шулайдыр инде. Абый да, “Сарман”ның сүзләре авторы Дамир Гарифуллин да исән-саулар, шөкер!   – Милли сәнгатебезнең киләчәге сезнең кебек педагоглар кулында бит. Ниләр шәйләнә офыкта?   В.Ә.:   – Шәһәр балалар иҗаты үзәге тарафыннан оештырылган “Беренче адымнар” конкурсында 8 ел буе жюри рәисе булып торам. Талантлы балаларыбыз бихисап. Әле менә “Бәхет йолдызы” исемле ачык республика конкурсын халыкара масштабка чыгарырга җыенабыз. Милләтебезнең киләчәккә потенциалы зурдан дип исәплим.   – Вәсим абый, күп санлы мактау кәгазьләрегез арасында 2014 елда бирелгән “Иң яхшы тәрбияче” дигәне дә бар. Сез бит музыка мәктәбе укытучысы, тәрбияче дип тә зурлаганнар үзегезне...   В.Ә.:   – Миндә интернатта тәрбияләнүчеләр дә, тәрбиягә авыр бирелүчеләре дә бар бит. Менә бер егетем (Вәсим абый күрсәткән фотодан бик тә сөйкемле бер малай карап тора – Р.Ш.), ә менә болары ул язган бер өем аңлатма кәгазьләре. Бу егеттән яшәргә, экстремаль шартларда исән калу әмәленә өйрәнергә кирәк әле. Нинди авыр тормышта яшәсә дә, һәр кыенлыктан чыгу юллары табуына шаккатып укыйм менә бу аңлатмалардан. Бала бит инде! Әбисе биреп җибәргән акчаны тотып бетергән дә берьюлы, автобуста кайтырга акчасы җитми икән. Аптекага кереп, калган биш сум акчасын ун тиенлекләргә алыштырган да, автобус кондукторына кушуч белән вак акча тоттырган. Кеше шыгрым тулы автобуста теге мескен апа вак акча чутлап тормаган инде (ә автобус билеты ун сум). Бу егет музыкаль яктан да бик сәләтле. Аның зур музыкант булып җитлеккәнен күрсәк иде әле.   Менә шулай диде дә Вәсим Васыйлович, ашыгып мәктәбенә җыена башлады. Асия апа моның сумкасына конфет тутыра. Көн дә шулай икән. Балаларга ди. Менә бит чын педагог нинди ул! Мондыйларга һәйкәл куярга кирәк!   ...Ә без Асия апа белән әле озак сөйләштек. Ул Вәсим абыйның әле беркем дә ишетмәгән яңа җырларын да җырлады. Иренең киләчәккә хыяллары турында сорагач: “Оркестрлар өчен язылган аранжировкаларын китап итеп чыгарасы, балет музыкасы язасы килә әле аның”, – диде. Аллаһым бәрәкәтле озын гомерләрен бирсен дә, иҗат дәртләрен сүндермәсен бу җырлы-моңлы парның!   Чаллыдан тирән тәэсирләр алып өйгә кайткач, мине һәр җирдә озата йөргән улым Асия апасы белән бергәләшеп төшкән фотосын “Инстаграм”га элде. Астына улым “Тере легенда – Асия Әхмәтшина белән!” дип язып куйган. Анда куелган хуплау-соклану “лайк”лары бихисап! Яшь җырчыларыбыз да күп араларында. Шөкер, онытылмый халкыбыз җәүһәрләре!   Шагыйрь Илдар Юзеевның Әхмәтшиннарга багышлап язган дүртьюллыгы белән тәмамлыйм озак елларга кичектерелгән бу язманы:   Каян килә моңнар? Минзәләдән? Мамадыштан, Сарман?.. Кай яктан? Сез икән бит безне һәм халыкны Җырлап уяткан һәм йоклаткан!  Раушания ШӘЯХМӘТОВА 7 | (полный текст новости)

  • 2015-03-10 06:54 Әнине күреп булмас микән?
    10.03.2015 Җәмгыять “Әле генә “ашыгыч ярдәм” машинасы чакырткан идем. Кан басымым уйнап тора. Кызымны югалтканнан бирле, әз генә уйлансам да, сөенсәм дә, көенсәм дә, урынга егылам”, – дип каршы алды мине Мәдинә апа. Балачагы бик авыр елларга туры килә аның. Әтиләре, өч баласы белән хәләл җефетен калдырып, күрше авылда яшәүче бер хатынга йортка керә. “Шул каһәр суккан көннән башланды инде җәфалы тормышыбыз. Әтине бик ярата идек без. Өчебез дә кыз. Буй җитеп килгән чак. Үсәбез, үскән саен ашыйсы  килә. Әни, гөлкәем, көн­дезен колхозда эшләп, аннары төннәр буе кешегә күлмәк тегә торган иде. Күршеләрнең матур киенгәненә кызыгып яшәдек. Ярый әле алар әйбәт  булып чыкты. Кызларыннан калган бөтен искене безгә бирерләр иде, – дип искә ала Мәдинә апа. – Бераз үсә төшкәч, түзмәдем, әтине эзләп күрше авылга киттем. Алар яшәгән йортны таптым. Эт өргән тавышка әти үзе чыкты. “Әтием, бәгърем! Өйгә кайт инде. Се­ңелләрем дә көтә. Әни көн дә елый”, – дим. “Бик теләсәм дә, кайта алмыйм. Минем гаиләм монда”,– дигән җавап ишеттем. Кайтыр юлда  башка әллә нинди уйлар килде. Әллә димен, суга батып үлимме? Юк, әнкәем нишләр соң дип, бу уемнан кире кайттым. Менә шул көннән соң гына чынлап та әтисез икәнемә ышандым.   Еллар уза торды. Әнкәй безне ким-хур итмәде. Буй җиттек, укып югары белем алдык. Әни дә картлыгында кадер-хөрмәттә булды. Кияүләре уллары кебек булды аңа. Өрмәгән урынга да утыртмадылар. “Әни” дип кенә тордылар. Әни 89 яшен тутырып бакыйлыкка күчте. Ә менә әтигә андый кадер- хөрмәт эләкмәде. Бездән  китеп, 5 ел торганнан соң, ялгыш егылып баш миенә зыян килде аның. Хатыны белән балалары юләрләр йортына озатты. Янына еш барып  хәлен белеп тордык. Күп итеп күчтә­нәчләр дә кертә идек. Әмма ул безне танымый иде шул. Анда да озак ятмады, үлеп китте. Күрше авылдагы гаиләсе алып кайтып күмде. Ә безне янына якын да китермәделәр. Әйтер­сең, безнең әнкәй теге хатынның ирен тартып алган...”   Мәдинә апа бу хакта күз яшь­ләрсез сөйли дә алмый. Үзенең яшьлеге матур гына узып, гаиләле булып,  бер-бер артлы өч бала таба ул. Мәдинә апаның бер кызы, ике улы була. “Әмма иң ачы хәсрәт баланыкы икән. Әтисез үсүләр, хәер сорашулар да моның янында чүп кенә төсле. Кызымның вафатына 12 ел булды инде. Тик кү­ңелдәге яралар әле дә төзәлми. Табиблар нидән авырганын белә алмады. Эштән кайтып яткан да, йоклаган килеш үлеп тә киткән. Ул чакта кечкенә кызына 3 яшь, улына 10 иде.  Оныкларымны мин үс­тердем. Оныгым Алинә төннә­рен уянып:  “Әниемә бер генә сүз әйтим әле”, – дип елый иде.  Аннары: “Әнине күреп булмасмы икән?”– дип йок­ларга ята. Янәсе, төшендә әни­сен күрә. Сабыем әнисез калуны авыр кичерде. Аны йоклаткач,  төннәр буе үзем елап чыгам. Олысы Дамир исә әнисен югалткач  тагын да олыгаеп киткән кебек булды. Киявем балаларын үзе карыйсы иде. Тик мин аны яшь чагында гаиләле булсын дидем. Оныкларны үги әниле итәсем килмәгәнгә үзем үстер­дем дә инде. Шөкер, хәзер шул  балалар  үземне рәхәт яшәтә. Шулай булмаса, 85 яшькә җитәр идемме соң?” – дип сөйли ул.   Мәдинә апаның ике улы да Мәскәүдә яши икән. “Алар сирәк кайта. Әмма гел ярдәм итеп торалар. Әтиләре генә рәхәт тормышыбызны күрә алмады. Кызым­ның кайгысын авыр кичерде ул. Кырыгын да уздырмаган идек әле. Йөрә­ген тотып егылды да мәңгелеккә күзләрен йомды. Менә шулай итеп  яшәп яту, кызым, –  ди Мәдинә апа. – Минем язмышым башкаларга гыйбрәт булсын иде. Тормышта нинди генә авырлык­лар булса да, аны җиңә белергә кирәк. Шешәгә үрелмичә, начар юлга китмичә, түбән тәгәрәмичә генә. Кайчак кешеләр авырлык килсә, кайгыга бирешә, хәсрәткә чума, авыруга әйләнә. Аллаһы Тәгаләгә ышанып, булган тор­мышыңа шө­кер итеп яшәргә дә була икән. Укыган намазларым җа­ныма тынычлык бирә. Кичер­гәннәрне уйласаң, елап кына утырырлык. Тик алай итеп яшәп булмый шул ул”. Гөлгенә ШИҺАПОВА 32 | 06.03.2015 (полный текст новости)

  • 2015-03-10 06:54 Таныш булыгыз: Данир Сабиров
    10.03.2015 Шоу-бизнес Эстрада сүзе җыр, бию, цирк, клоунада, көлдергечләр сөйләү жанрларын үз эченә ала. Артистларның кайсы җырлый, кайсы бии, кайсы мәзәк сөйләп көн күрә бит инде. Ә менә биш ел элек татар эстрадасында калкып чыккан Данир Сабиров - үзе генә бер тулы концерт куярлык кеше. Үткән якшәмбе кичен шушы эстрада артисты белән бергә үткәргән самаралылар моңа бер дә үкенмәделәр. 1987 елда Азнакайда туган Данир башта музыка мәктәбендә баянда уйнарга өйрәнгән, аннары Казан дәүләт мәдәният университетының татар эстрадасы бүлегендә укыган. Үзенең таланты да җитәрлек, укытучылары да күпне биргән егеткә. Менә дигән “человек-оркестр” ясап чыгарганнар, ләбаса. Данир үзе язган мәзәкләрне укый, үзе язган җырларны җырлый, биючеләр төркемендә башлап бии, үзе сценарийлар яза, үзе үк сәхнәгә куя... Татарча әйтсәк, сәхнә буйлап үрле-кырлы сикерә инде менә. Бер генә мәртәбә хәл алырга сәхнә артына чыккан иде, анда да аны энесе – Назир Сабиров (ул да үзе язган җырны тәкъдим итте) кына алыштырып торды. Әйтергә кирәк, агалы-энеле Сабировларның темпераментлары капма-каршы икән. Назирнең җырлары бик моңсу булып, берсе - ялгыз калган аталарга, икенчесе - абыйсына багышланган иде. Данир Сабиров быелгы сольный концерты программасына яңа пародияләр керткән. Салават, Айдар Галимов, Нәфкать Нигъмәтуллиннан кала Габделфәт Сафин, Резеда Шәрәфиева, Айдар Фәйзрахманов, Илнар Сәйфиев кебек җырчыларга пародия эшләгән. Бик кызыклы, бөтен нечкәлекләренә кадәр уйланган “Эстеремок” әкиятен язып та, сөйләп тә аңлатып булмас - аны күрергә кирәк. “Теремок”ны ишүче аю кем дип баш ватасы юк. Әлбәттә, Салават. Тик әкиятнең бу эпизоды шулкадәр нечкә итеп эшләнгән ки, үпкәләргә урын да юк. Номер ахырында күрсәтелгән мультфильмнан да эче катканчы көлде халык. Ләкин һәр әкиятнең тәрбияви эчтәлеге булган кебек, бу мультикның да “йөземе” күренеп алды: Данирның Салават абыйсына үзенчәлекле рәхмәт сүзе һәм ярдәме өчен баш ию ишарәсе иде ул.    Самара тамашачыларын куандырган тагын бер мизгел - артистның Гали авылыннан чыккан эшкуар Дания Туловага рәхмәт сүзләрен җиткерүе иде. Бөтен нәрсәне дә көлкегә күтәрә торган Данир Дания апасы турында сөйләгәндә нәзакәтле, ихтирамлы сүзләр тапты. Якташыбыз егеткә артист карьерасын башлап җибәрергә булышкан икән, һәм шуннан алар дуслашып киткәннәр. “Хәзер хатыным белән минем өч әниебез бар - үземнеке, хатынныкы һәм общий - Дания апабыз”, - дип көлдереп алды Данир. Нәни кызларына да Дания апалары хөрмәтенә аның исемен кушканнар. Яшь кенә кешенең шундый рәхмәтле була белүенә халык рәхәтләнеп кул чапты.   Данир Сабиров төркемендәге биючеләрне дә билгеләп үтмичә булмый. Алар сәхнә тутырыр өчен генә йөрмиләр, яшьлек дәрте, егетлек дәрманы, артист таланты ташып тора алардан. “Чын татар кызлары” дип тәкъдим ителгән Марина Павлова белән Настя Лозова һәм чын-чынлап татар егетләре Ринат Хәйруллин белән Ринат Шәймәрданов могҗизалар күрсәтәләр. Ләкин Данир Сабировның шпагат ясап сикерүе барысын да уздырды бугай.   Костюмнарга килгәндә дә, тел-теш тидерерлек түгел иде. Татар биюе булсынмы, кытайныкымы - һәр номерга бай итеп тегелгән матур кием киеп чыгалар.   Менә шушы вак кына нәрсәләр - игътибарлы, киң күңелле, карусыз, эчкерсез булу халык күңелен яуларга мөмкинлек бирә дә инде. Киров мәйданындагы Мәдәният сараеның Данирны тулы зал белән каршылавы - моңа дәлил.    Эстрада концерты карарга килгән кеше, әлбәттә, артисттан әллә ни зур талантлар көтми: тамаша җиңел, төсләргә бай, кызыклы булса, шул җитә. Данир Сабиров эштән һәм кризистан арып килгән тамашачы җанына ял бирде, чиксез дәрт-дәрманы белән уртаклашып, рухын күтәрде. Шабыр тиргә батып, намус белән бөтен белгәннәрен күрсәткән артистларның эше Самара тамашачысы тарафыннан тиешенчә бәяләнде.   Римма НУРЕТДИНОВА фотосурәте.   Эльмира ШӘВӘЛИЕВА 10 | 07.03.2015 (полный текст новости)

  • 2015-03-10 06:54 Нижгар татар-мишәр хатын-кызлары арасында - “Ел хатын-кызы-2014”
    10.03.2015 Милләт 2012 елдан бирле 8 Март бәйрәме уңаеннан “Туган як” редакциясе Ниж¬гар татар-мишәр хатын-кызлары арасыннан “Ел хатын-кызы”н билгели. Бу исем татар мәдәниятен, гореф-гадәтләрен, телен, динен саклап үстерүгә күп көч куйган, җәмгый эшләрдә актив катнашкан уңышлы ханымнарга бирелә. Газета укучыларның теләкләрен һәм тәкъдимнәрен исәпкә алып, “Ел хатын-кызы-2014” исеменә быел Спас районы Татар Моклокасы мәктәбе директоры Зәкия Салех кызы Юнисованы лаек дип таптык (фотода).  Зәкия ханым өч дистә елга якын инде бу мәктәпне җитәкли, бүген ул этно-мәдәни компонентлы мәктәптә районның дүрт татар авылы (Тукай, Ишавыл, Бозлау һәм Т.Моклокасы) балалары белем ала. Аның милли мәгарифне, телебезне үстерүгә керткән өлеше әйтеп бетергесез зур.  Зәкия ханым турында тулырак материалны киләсе саннарның берсендә укырсыз. Ә бүген без Зәкия Салеховнаны бу югары дәрәҗәле исемгә лаек булуы һәм 8 Март бәйрәме белән чын күңелдән котлыйбыз. Милләтебез мәнфәгатьләрен кайгыртып, исән-сау озын-озак кына эшләгез һәм яшәгез, хөрмәтле мөгаллимә!   Румия ХАМЗИНА фотосы.   | (полный текст новости)

  • 2015-03-10 03:28 Сугыш кичкән сагышлы мәхәббәт
    09.03.2015 Язмыш Рауза апага үз гомерендә яу кырында гына түгел, шәхси тормышында да күп сынаулар узарга туры килә. Аның язмышы турында китап язып булыр иде. Тормыш юлында сагалаган авырлыкларны җиңеп, балаларын аякка бастырып, инде 94 яшькә җиткән Рауза апа Добрынина бүген Тукай районының Яңа бистәсендә малайлары, киленнәре, оныклары тәрбиясендә кадер-хөрмәттә гомер итә. Редакциядән Рауза апа янына кайтуыбызны белгәч, Добрыниннар безне бәлешләр пешереп каршы алды. Чигүле зәңгәр калфак өстеннән, дүртпочмаклы итеп ак яулык япкан Рауза апа янына гөрләп торган табын тирәли уллары һәм киленнәре – Ринат абый белән Гөлүсә апа, Наил абый белән Зөлфия апа, хәләл җефете Нәзилә ханым белән оныгы Айрат утырышты, бераздан аларга Рауза апаның иң кече оныкчыгы – бер айлык Эмилияне күтәргән оныгы Гүзәл дә кушылды. Күренеп тора: бу очрашу-күрешү ыгы-зыгысы, гаилә бергәлеге Рауза апага да, балаларына да күңел рәхәтлеге бирә. “Безнең әби дөньядагы бөтен хәлләрне белә ул, телевизордан яңалыклар карый, лупа белән газеталар укый, аның белән сөйләшер сүз бетми”, – дип, соклануын яшерми оныклар. Әбиләренең гыйбрәтле язмышы турында да үзләре кичергәндәй тасвирлап сөйләп бирерләр иде сыман, тик Рауза апа үткәннәрне бүгенгедәй яхшы хәтерли.     – Аллага шөкер, татар балалары тәрбияләдем, улларыма татар исемнәре куштым: Ринат, Наил иманлы балалар булып үстеләр, татар кызларына өйләнделәр, оныклар, инде хәзер оныкчыклар белән сөендерделәр, барысы да матур итеп татарча сөйләшә. Илләребез тыныч булсын, Аллаһы Тәгалә бәла-казадан сакласын, – дип тели-тели сүзен башлады Рауза апа. Ә табындагылар түземсезлек белән аның ничек итеп яшьлек мәхәббәтенең Татарстан җиренә алып килгәнен сөйләгәнне көтте.   – Әни үзенә Ульяна дип дәшкәнне яратмый. Мулла кушкан исеме – Рауза. Паспорт буенча Ульяна Ивановна Добрынина булса да, бөтен кеше аны Рауза апа дип белә, – дип аңлатуны кирәк тапты килене Зөлфия апа.   Рауза апа тумышы белән Чита өлкәсенең Шелопугинский районы Мироново авылыннан. 1942 елның февралендә повестка белән Бөек Ватан сугышына алынган. Бу вакытта аңа 22 яшь була. Монголия Республикасындагы Баян-Төмән станциясендә урнашкан һава оборонасының 387нче аерым зенит артиллерия дивизионы 3нче батареясендә хезмәт итә. Бергә хезмәт иткән кызылармиячеләрнең исемнәре дә хәтерендә: дивизия командиры капитан Гудкин, батарея командиры өлкән лейтенант Карманов, 3нче корал расчеты бүлеге командиры Мөбәрәкҗан Зиннәтҗанов, наводчик Пронин, снарядлар ташучы Зәйнуллин... Менә шунда татар егете Мөбәрәкҗан белән рус кызы Ульяна арасында кавышу бәхетен бүләк иткән, хәсрәт утларында да көйдергән мәхәббәт хисләре туа. 1945 елның апрелендә Ульяна бәби табарга сөйгәненең туган ягына – Татарстанның Буа районы Исәк авылына юл тота.     – Мөбәрәкҗан авылга хат язган иде – “мине ничек яратсагыз, хатынымны да шулай яратыгыз”, дип. Поезддан поездга күчә-күчә мең михнәтләр белән кайтып төштем. Буа станциясендә чуаш хатыны очрады, русча сөйләшә, минем каенанамны белә булып чыкты, озатып куйды. Өстә – гимнастерка, кесәдә – кызылармияче таныклыгы. Авылга кергәч, бала-чага уратып алып, Мөбәрәкҗаннарның йортына кадәр озата барды. Әнисе чишмәгә суга киткән, олы абыйсы Рәхимҗан Буада эштә, өйдә киленнәре Факия генә иде. Әни судан кайткач күрештек, ул татарча нәрсәләрдер сөйләде, мин берни дә аңламыйм. Кич Рәхимҗан абый кайтты, ул русча белә, сөйләштек. Шулай барыбыз бер йортта яши башладык. Заманалар бик авыр иде инде ул вакытта, ачлы-туклы тормыш. Рәхимҗан абый татарчага өйрәтте. Һәр әйбернең татарчасын кәгазьгә язып калдыра да, ятларга кушып, эштән кайткач сорыйм, дия иде, – дип сөйли Рауза апа.   Сөйгәне Мөбәрәкҗан Исәккә япон сугышыннан соң гына әйләнеп кайта. Рауза апа өч малай таба. Кызганычка, икенче улы Альберт җиде яшендә бәхетсезлеккә очрап һәлак була.   – Безнең әни эт тә күрмәгәнне күргән... – дип, Рауза апаның улы Наил йөрәген әрнеткән яралы хатирәләрне шушы бер җөмләгә сыйдырырга тырыша. – Шулай да сынмады-сыгылмады, эшчән, кешелекле иде, безне үстерде, башлы-күзле итте. Кешеләр дә аны яратты, якын итте.   Парлы тормыш озакка бармый, Рауза апа балалар белән урамда торып кала. “Янгын сүндерүчеләр депосында чаршау корып яшәдек. Бер хатын сынган пычак алып килде, икенчесе - кашыклар... Халык мәрхәмәтле булды. Исәкне кайтып күрәсем килә”, – дип күз яшьләрен сөртә Рауза апа. Исәктә яшәгәндә ул янгын сүндерүчеләр депосында - атлар, фермада маллар карый, мәктәп интернатында балаларга аш-су әзерли. Олы улы Ринатның малае тугач, бөтен вакытын оныгы Айратка багышлый. 1980 еллар башында Добрыниннар Тукай районында яңа оешкан авыл җирлегенә – Яңа (Новый) бистәсенә күченә. Урман буенда урнашкан бу матур авылда бүген улы Наил дә, оныгы Айрат та йорт тергезеп, гаиләләре белән гомер кичерә.   – Безнең әни 65 яшендә дә печән чапты. Эшсез торырга яратмый, буыннар ката, ди. Хәзер дә олы яшьтә булуына карамастан, тик ятмый, үзен-үзе дә, хуҗалыкны да карый, – ди Рауза апа белән 49 ел бер түбә астында гомер иткән килене Гөлүсә апа. Алар бергәләп намаз укый, уразаны калдырмый.   Әле быел Рауза апа үзенә әле 49 яшь тулды дип өйдәгеләрне пошаманга салган. Баксаң, ул 94 яшен кирегә әйләндергән дә, шулай хәйләкәр генә шаярта икән. “Йөзне узарсың, Алла боерса”, – дип озын гомер тели аңа өйдәгеләр.     – Әнинең туган елы 1920 елның 28 декабре булырга тиеш, ләкин элек балаларны вакытында теркәмәгәннәр, шуңа ул 1921 елгы булып йөри. Югыйсә, инде 95 яшен тутырыр иде. Ышанырлык та түгел, чәчләре һаман кап-кара, нәселе ныклы, әнә, җитмеш яшькә җиткән улы Ринат абыйда да бер бөртек ак чәч күрмәссең, – дип искәртә килене Зөлфия апа.   Рауза апа узган гасырның 70нче елларында Читага барып туганнарын күреп кайткан. “Анда баргач, русча сөйләшүе авыр булды, гел татарчага ияләшкәч”, – дип көлә Рауза апа. Туганнан туган энеләре һәм сеңелләре белән 90нчы еллар башына кадәр хатлар алышканнар, тик хәзер элемтәләр өзелгән. Ләкин балалар, оныкларның Добрыниннар белән табышу теләге бик тә зур. Элек алардан килгән хатларны, фотосурәтләрне саклыйлар. “Жди меня” телетапшыруына да язганнар.     Язгы кояшлы көннәрдә Добрыниннар гаиләсендә аеруча бәйрәмчә рух хөкем сөрә. Медальләр тагылган яңа камзул өй түрендә эленеп тора. Бөек Җиңүнең 70 еллыгы якынлашканда сугыш ветераннарын хөрмәтләп, дәүләт кенә түгел, авылдашлары да Рауза апаны игътибарсыз калдырмый.   – Мин беркайчан да кешеләргә явызлык кылмадым, начарлык теләмәдем, шушы яшькә җитеп, балаларымның игелеген күреп яшәргә насыйп булган икән, бөтен хакы шунда, – ди Рауза апа.     Автор фотолары. Лилия ГАДЕЛШИНА --- | 09.03.2015 (полный текст новости)

  • 2015-03-10 03:28 Мөхәммәт Сабиров вафат
    09.03.2015 Җәмгыять Татарстанның беренче премьер-министры (1991-1995) Мөхәммәт Галләм улы Сабиров бүген вафат булды. Аңа 82 яшь иде. Аның хатыны, кызы, ике улы, 23 оныгы һәм оныкчыгы бар. Туганнарының авыр кайгысын уртаклашабыз.   --- --- | 09.03.2015 (полный текст новости)

  • 2015-03-10 03:28 Гөлсирин Абдуллинаның өстәмә концерты булачак (ВИДЕО)
    09.03.2015 Шоу-бизнес Яшь җырчы Гөлсирин Абдуллинаның 12 мартта Филармониядә узасы беренче концертына билетлар сатылып бетте диярлек. Шуны истә тотып һәм күпсанлы сораулар буенча, Ваһапов фестивале тәкъдим итә:   Гөлсирин Абдуллина - өстәмә концерт!   15 апрель - Филармония   Катнашалар: Ришат Төхвәтуллин, Elvin Grey (Радик Юльякшин), Ринат Вәлиев, "Кама таңнары", "Мирас" ансамбле   Махсус кунак: Венера Ганеева   БИЛЕТЛАР САТУДА: Касса: +7 (843) 277 18 22 kzn.kassir.ru www.concert.ru      --- --- | 09.03.2015 (полный текст новости)

  • 2015-03-10 03:28 Эчәсеңме? Зиратта сиңа урын юк
    09.03.2015 Дин Зиратларда тәртип урнаштырмакчылар. Юк, мәрхүмнәрнең якыннары да, руханилар да түгел, ә түрәләр. Алар мөселман, христиан, яһүд каберстаннарын аерым бүлеп, кемне кайда, ничек җирләргә, сәгать ничәдә, нинди кабер ташы куярга кирәклеген җентекләп язып, әнә шул хакта документ булдырган. Казан түрәләренең бу эштә пионерлык күрсәтүләре – уңай күренеш, әлбәттә, әмма бу яңалык күп сораулар да тудыра. Гаугадан соң туган документ   Исегездә булса, берничә ел элек Казанда зират мәсьәләсендә руханилар белән түрәләр арасында тавыш чыккан иде. Казан шәһәре башкарма комитетында түрә булып эшләүче берәүнең әтисен Самосырово ягында оештырылган яңа мөселман зиратында җирләделәр. Каберенә фотосын да куйганнар, ә зират хезмәткәрләре рәсемне алып ташлаган. Менә шунда туды да инде низаг. Руханилар, мөселман зиратында рәсемнәр тыела, диде, ә түрәнең үз туксаны туксан, бу фотоны урнаштырырга хокукым бар, чөнки дөньяви җәм­гыятьтә яшибез, дип аяк те­рәп исбатлады. Судка кадәр барып җиттеләр. Судның карары Казан мөхтәсибәте яклы булды. Әмма хөкемдарлар зиратларның үз тәртибе язылып, халык ул кануннар белән таныш булырга тиешлеге турында ки­сәтте. Бу эш Казан мэриясе белән башкала мөхтәсибәте бергә килешеп башкарылырга тиеш дип әйтелде.   Менә шул гаугадан соң кабат бәхәсләр чыкмасын өчен, зират эшчәнлеге ничек оештырылырга, анда тәртипне ничек сакларга тиешлеге – барысы да бәйнә-бәйнә язылган документ әзер­ләнгән дә инде. Аны Казан бе­рәмлегенә кергән “Ритуал” муниципаль предприятиесе  бел­геч­ләре башкарган. Рәсми кә­газьдә Казан башкарма комитеты җитәкчесе вазыйфасын башкаручы Рөстәм Нигъмәтуллин имзасы тора. Түрәләр аны Татарстан Диния назарәте белән килештереп эшләнелде дисә дә, руханилар арасында документны укучылар юк булып чыкты. Бу турыда алар мәгълүмат чаралары аша гына  ишеткәннәрен  әйтте.   Түрәләр Казанда аерым мө­селман, христиан, яһүд зиратлары оештырылырга тиешлеген таный. Бу шулай икән, башка кешеләрне бу зиратта җирләргә ярамый булып чыга. Мәсәлән, атеистларны нишләтәләр? Татарлар арасында тәңречеләр бар икән, аларга бу зиратта урын юк дигән сүзме бу? Катнаш никахта туучылар аз түгел, анасы – христиан, атасы мөселман булса, бала нинди диндә соң дигән сорау туган очраклар да еш була. Динен исбатлар өчен шаһитлар кирәк булачакмы? Аннары тү­рәләр зиратларның эш вакытларын да билгеләгән, дөресрәге, мәет кайчан җирләнергә тиешлеге тәгаенләгән. Мөселманнар белән яһүдиләр өчен мәрхүмне соңгы юлга озату иртәнге сәгать сигездә башланса, христианнарныкы – унда. Әмма җирләү эш­ләре барысы өчен дә кичке сәгать дүрттә төгәлләнергә тиеш. Моннан тыш кабернең тирәнлеге нинди булырга тиешлеге дә, киңлеге дә язылган.     Зиратка кемгә юл ябык?   Түрәләр фикеренчә, кабер ташлары да артык чуар, кыйм­мәтле булмаска тиеш. Кешеләргә әллә киңәш формасында, әллә нәсыйхәт итеп, зиратта истәлек кабер ташы куела икән, ул башкаларда көнләшү яки нәфрәт хисе тумаслык итеп эшләнсен дие­лә. Әмма кыйм­мәтле һәм арзан булуның чик­ләре күрсәтелмәгән. Бусын мәрхүмнең туганнары карамагына калдырганнар. Мөсел­ман зиратындагы кабер ташында фото­сурәтләр, кеше, хайван, кош формасында һәйкәлләр урнаштыру тыелганы да искәртелгән.   Документта мөселман зиратларына кагылышлы тагын бе­р­ничә мәгълүмат бар. Түрә­ләрнең язуына караганда, мөселман зиратында террорчылар, көчләү­челәр, зур җинаять кылучылар, эчкечелек белән наркоманиядән үлүчеләрне җирләү тыела. Хрис­тиан зиратларында хәмер эчәр­гә, каберләр янында ризык, су, савыт-саба калдырырга рөх­сәт ителми ди­елгән.   Татарстанның баш казые Җәлил хәзрәт Фазлыев мөселман зираты нинди булырга тиешлеген Казан мөхтәсибе Мансур хәзрәт Җәләлетдинов күрсәтте дип әйтә. Анда барысы да тәр­типтә, шәригать ничек таләп итә – шулай эшләнгән, диде. “Кешене соңгы юлга озату тәртибе мө­селманнарда да, башка дин­нәрдә дә язылган ул. Барлык кагыйдәләр дә үтәлә. Казан мөх­тәсибе Мансур хәзрәт оештырган зиратта барысы да тәр­типтә, анда фотосурәтләр дә куелмый, агачлар да утыртылмый. Түрә­ләрнең мөселман зиратында эч­кечеләрне, наркоманнарны, террорчыларны, зур җинаять кылучыларны җирләргә ярамый дип күрсәтмә бирүләре нәрсәгә ни­гез­ләнгәнен әйтә алмыйм. Әмма без Хәнәфи мәзһәбе тәртибе белән эш итәбез. Бездә бары өч мәрхүмгә генә җеназа укылырга тиеш түгел, болар – үз әнисен үтерүче, юлбасарлыкта үтерел­гән һәм Аллаһ Тәгаләне танымаган бәндәләр.    Менә болар мөселманча җирләнми. Үз-үзенә кул салучыларга килгәндә, әйе, элеккеге заманда аларны гомум зиратта җирләмәгәннәр, андыйларга каберне дә зират тышында казыганнар. Үзебезнең авылда булганны хәтерләмим, әмма зират тышында булган каберләрне күргәнем бар. Бу эш башкаларга сабак булсын өчен эшләнгән дип уйлыйм. Аллаһ Тәгалә – һәр­беребезгә гомерне бүләк итүче, җанны алучы да – Ул. Шул юл белән бары тик Ул гына безгә хуҗа булганны аңлатырга теләгән­нәр”, – дип әйтте Җәлил хәзрәт.   Кемне җирләргә яраганлыгын бил­геләгәндә хөкемдарлар вазыйфасын алу булып чыкмыймы дип сорап дин галим­нәренә мөрәҗәгать иттек. Татарстан Го­ләмәләр шурасы әгъзасы Равил хәзрәт Бикбаев авылларга күз салырга киңәш итте. “Татар авылында зиратлар белән барысы да тәртиптә. Анда мөселман янына христианны җирләмиләр. Аның өчен аерым зират булдыралар. Урын булмаганлыкка сылтау дөрес түгел, зур шәһәрләрдә дә бу принцип сакланырга тиеш. Ә кем җир­ләнергә тиешлеге, ә кемгә рөхсәт ител­мәүгә килгәндә, без моны тиздән Голә­мәләр шурасы утырышында тикшерә­чәк­без”, – дип сүзен кыска тотты.    Мәсьәләне акча төртеп хәл итеп була   Әлбәттә, бу документ кирәктер. Тик тормыштагы хәлләр кәгазьдәгедән аерыла шул. Түрәләр бер закон чыгарса да, аны читләтеп узуның йөз мөмкинлеген табып була. Мисал өчен, зиратта хәмер яки әфьюн дозасыннан җан биргән кешене җирләргә ярамый дип язылган икән, моны кем һәм ничек тик­шерәчәк? Һәрбер кешедән медицина бе­лешмәсе соралачакмы? Моны кон­трольдә кем тота? Яки үз-үзенә кул салучыларны да мөселман зиратларына кертү тыела икән, хуҗага акча төртеп, мәсьәләне уңай хәл итүчеләр табылмасмы әллә? Террорчылар, көчләү­челәр, авыр җи­наять кылучылар да телгә алына. Мәрхүмне җирләгәндә туганнары алар турында тәртип саклау органнарыннан белешмә тотып ки­лергә тиеш була, күрәсең. Ярар, зират хез­мәткәрләренә мәр­хүм турында белешмә алу артык авырга да төшмәс кебек. Тик менә авыр җинаять­ләргә ниндиләре керә дигән сорау туа. Мәсәлән, ялган юл белән акча эшләүчеләр, ришвәт алып, акчаны әвеш-тәвеш ки­терүчеләр, процентлар үстереп, кеше­ләр­не ялангач хәлдә калдыручылар – менә алар кем – шәфкать һәм игелек иялә­реме?   Ә урын барыбер җитми   Кыскасы, монда сораулар күп. Бер яктан караганда, кешене соңга юлга озату мәсьәләләрен хәл итүдә Казан түрәлә­ренең булышуы уңай күренештер. Әмма аның тәртибе күбрәк руханилар эше, дини оешмалар, Голәмәләр шурасы вазыйфасы кебек күз алдына килә. Ә менә Казанда зиратларның җитешмәү мәсьәләсе бик кискен тора. Казанда 33 зират бар. Бер яктан, аз түгел кебек, әмма аларның гомуми мәйданы 280 гектарны гына били. Миллионлы шәһәр өчен бу бик аз, елына 14 мең кеше үлгәнен исәпкә алсаң, әлбәттә, җир кытлыгы сизелә.   Башкалада мөселман мәрхүмнәрне җирләр урын юк. Иске Татар бистәсендәге Татар зиратында инде күптән буш җирләр юк дисәләр дә, кешеләрне җиргә иңдерү дәвам итә. Дөрес, бу мәсьәлә мөселманнарга гына кагылмый, буш урыннарның юклыгы, яңа зиратларның оештырылу кирәклеге башка дин ке­шеләренә дә мөһим. Кеше үлгәч, аңа инде кәфенлектән башка берни кирәкми дисәк тә, чынында алай түгел шул... Римма БИКМӨХӘММӘТОВА --- | 09.03.2015 (полный текст новости)

  • 2015-03-09 09:50 Биш җырчы кызның анасы серләрен ача (ВИДЕО)
    08.03.2015 Шоу-бизнес Татар эстрадасына күтәрелгән "Кызлы йорт" проекты йолдызлары, җырчылар һәм биючеләр Рәфинә, Ризидә, Айшә, Люция һәм Гөлсу Ганиуллиналар артында, аларны бер үзе аякка бастырган, гомер буе умыртка сөяге һәм буыннар авыруы белән көрәшкән, аларның яраткан әнисе, журналист Зөлфия Ганиуллина тора. Кызларын тормыш авырлыкларына бирешмичә, көрәшче, батыр йөрәкле, иҗади шәхес итеп тәрбияләүче ана Азатлыкка кайбер серләрен ачты.             --- --- | 08.03.2015 (полный текст новости)

(Всего 0)

RSSportal.RU - крупнейший каталог русскоязычных новостных лент в формате RSS по различным тематикам, от бизнеса и образования до медицины и литературы. Новости в лентах обновляются несколько раз в сутки.

Яндекс.RSS
Бизнес
Автомобили
Hi-Tech
Кино
Здоровье
Мода
Новости
Музыка
Путешествия
Игры
Семья
Спорт
Шоу-бизнес
Культура
Политика
Экономика
Недвижимость
Юмор
Главные новости
Кулинария
Наука
Другие ленты

Обратная связь