RSS Portal

Поиск на RSSportal: названию ленты текстам новостей   


Matbugat.ru RSS

RSS Matbugat.ru
  • 2015-01-26 11:08 Мөхәммәт Мәһдиев кызы Гәүһәр Хәсәнова: “Гомер тиз уза, хаталарны төзәтергә вакыт юк...” (ФОТО)
    26.01.2015 Җәмгыять Без язучы Мөхәммәт Мәһдиевның кызы Гәүһәргә чылтыратып хәл-әхвәләрен сөйләттек, яңалыкларын сораштык. Гәүһәр бүгенге көндә Татарстан Фәннәр академиясендә эшли, фәнни аналитика бүлеген җитәкли. -- 2014 нче ел минем өчен котчыкмалы булды. Ирем Илдар авырып үлеп китте. Хәзер ике баланы үстереп, аякка бастырасым бар. Бер ел элек кызыбыз Зөһрәне 11 нче класстан соң, көйләп-үгетләп финанс-икътисад университетына, түләүле бүлеккә укырга керткән идек. Яратмады, авыр булды, бер ел буе елады да, елады. Ул елый, Илдар авырып ята... Коточкыч вакытлар... Шуннан җәйге сессия җиткәч: “Юк икән -- юк, яратмасаң, китәсең”, -- дидем. Шул ук җәйне документларын университетның чит телләр факультетына тапшырдык. Бюджет бүлегенә укырга керде, француз телен өйрәнә хәзер.   Быел улым Әнвәр 11 нче классны тәмамлый. Илдарның аны техник белгечлек буенча укытасы килгән иде... Әмма кыз белән шушындый хәл килеп чыккач, Әнвәр белән “тәҗрибә” үткәрмәскә булдым, чөнки ул да баштан-аяк гуманитарий. Ул инглиз теле буенча китәр, мөгаен. Нәсел “каны” белән бәхәсләшеп булмый инде. Илдар да гуманитарий -- тарихчы (ул университетның тарих бүлеген тәмамлаган -- ред.) иде, кайнана-кайнаталарым да укытучылар. Дәү әти (язучы Гомәр Бәширов -- ред.) белән әти тәэсире дә булмый калмагандыр.    Хәзер менә әни авырып тора әле. Аңа 80 яшь инде. Өйдән -- эшкә, эштән өйгә чабам. Ә әни Искәндәрне (Гәүһәрнең энесе -- ред.) күрә алмам дип борчыла. “Борчылма, күрерсең”, -- дип тынычландырам инде.    -- Искәндәр Казанда түгел мени?    -- Искәндәр Америкада. Былтыр җәй кайтып киткән иде ул. Тик без ныклап яхшылап аралаша да алмый калдык. Аның эшләре күп иде, безнең Илдар авырып ятты... Искәндәр гаилә белән Казанга күчәбез дип, кызын да алып кайткан иде, хәтта аны мәктәпкә дә урнаштырып өлгерде. Әмма аның хатыны Даниэльгә Американың бер университетында яхшы эш тәкъдим иттеләр. Мондый тәкъдимне алар күптән көткән иде инде. Бу эш -- бик зур мөмкинлек. Гомумән, бүгенге заманда кайда яхшы -- шунда яшәргә кирәк дип саныйм мин. Гомер шундый тиз уза икән ул.   -- Искәндәрнең хатыны кем булып эшли?    -- Ул -- фәннәр докторы, төрки халыкларның тарихы буенча белгеч. Юлай Шамил оглының (тарихчы, Американың Висконсия университеты профессоры, революциядән соң Кытайга күчеп киткән татар мөһаҗирләре баласы) укучысы. Даниэль заманында татар тарихын өйрәнү өчен Казанга килгән иде, шул вакытларда Искәндәр белән таныштылар да инде.    -- Искәрдәр белән интернет аша аралашасызмы?    -- Юк, бары тик телефоннан гына. Илдар үлгәннән соң социаль челтәрләрдәге бөтен битләремне бетердем. Кеше бар иде, хәзер юк, ә аңа кемнәрдер һаман нидер язалар. Шулкадәр курыныч булып китә... Илдардан машина калган иде. Менә хәзер шуны йөртергә өйрәнә башладым. Сатасым килмәде. Машина миңа авылга кайтыр өчен кирәк. Каберләр күбәйде... Әти янына да кайтасы килә, Илдар янына да кайтырга кирәк. Без соңгы елларда, ул авырганчы бергә яшәмәсәк тә, бер “казанда кайнадык”. Заманында бераз акыллырак булмаганмын дип үкенәм дә инде хәзер. Гомер тиз уза, хаталарны төзәтергә вакыт юк...    -- Гәүһәр, Мөхәммәт аганың басылмый калган әсәрләре, хезмәтләре бармы?   -- Мин берничә ел элек ИЯЛИда эшләп алдым. Шунда эшләгәндә Русия фәнни фондында грант оттым, Мәскәү миңа ике ел фәнни эшләр өчен акча түләп торды. Шул вакыт эчендә әтинең бөтен архивын барладым, басылган-басылмаганнарын тәртипкә салдым, жанрлар буенча бүлдем һәм фәнни мәкаләләрен туплап китап әзерләдем. “Ак нур белән” дип аталган ул китап 2014 елның декабрендә басылып чыкты. Бу китап нәрсәгә кирәк идеме? Заманында рәсми оешмаларда әтине галим буларак танымадылар. Аның фәнни мәкәләләре төрле газета-журналларда гына басылгалап барды. Хәзер инде бу иске газета-журналларны бер кеше дә укымый. Хәзерге буын филологлар, тарихчыларның күбесе әтинең фәнни мәкаләләрен белми дә. Аннан соң тагын бер проблема бар. Бүген кемдер фән “ясый”, моның өчен әтинең мәкаләләреннән фикер, чыганаклар алалар да, үзләренеке итеп бирәләр. “Моны фәләненче нче елда Мөхәммәт Мәһдиев күтәреп чыккан иде”, -- дип әйтүче юк. Ә әти 60-70 нче елларда бик күп исемнәрне тартып чыгарып, алар турында мәкаләләр язган кеше. Мин менә шушы мәкаләләрне хронологик тәртиптә туплап, китап чыгардым.    Шуннан соң тагын бер китаплык әдәби публицистика әзерләдем. Монда тел, халык, җир, әдәбиятка багышланган мәкаләләр тупланды. Алар заманында бер мәртәбә басылганнар да, газета битләрендә генә калганнар. Әле ярый, “Татарстан яшьләре”, миннән тартып алып бастырып тора! Компьютерымда ике меңнән артык бит җыелды. Ә иң кызыгы шунда -- алар искермәгән, алардагы проблемалар һаман да шул ук! Әтием бик күп язган милләт, халык, әдәбият, тел культурасы турында. 90 нчы елларда, татар интеллигенциясе вәкилләре мәйданда ачлык тотып утырганда, әтине “митингка чыкмыйсың, мәйданда ятмыйсың” дип гаепләүчеләр дә булды. Ул шул вакытта: “Һәр кешенең үз миссиясе бар. Кемдер ашамыйча ята, кемдер үз эшен башка төрле ысуллар белән күрсәтә”, -- дип интервью биргән иде. “Милләт каршында намусым чиста” дигән ул интервью “Татарстан яшьләре”ндә чыкмады микән әле?..    Һәм тагын бер зур эшем -- әтинең “Ачы тәҗрибә” китабының икенче өлеше аерым бүлекләр булып “Татарстан яшьләре”ндә чыккан иде. Әмма ул үзе икенче китапны тулысынча эшләп өлгермәде. Мин менә шуны китап итеп җыйдым. Менә шушы ике китапны -- әдәби публицистика белән “Ачы тәҗрибә”не ике томлык китап итеп чыгарырга дигән план, өмет бар.    -- Аның беркайда да басылмаган әсәрләре юкмы?    -- Юк. Аны яратып укыдылар, редаторлар да әйберләрен алып кына тордылар. Һәр көнне кайда булса да, нәрсә булса да басылып чыга иде. Бу мәсьәләдә ул бәхетле язучы булды.      Гәүһәр Хәсәнова ире Илдар белән     Гәүһәр Хәсәнованың кызы Зөһрә     Улы Әнвәр     Мөхәммәт Мәһдиев, 1982 елның июне     Мөхәммәт Мәһдиев хатыны Лилия (утырып торалар), балалары Искәндәр һәм Гәүһәр белән, 1994 елның августы.   Чулпан КАМАЛОВА 2 | (полный текст новости)

  • 2015-01-26 11:08 Вадим Захаров елый-елый ябыга (ФОТО)
    26.01.2015 Шоу-бизнес Ябыгу – бик үк җиңел процесс түгел. Тик шулай да, ихтыяр көче булганда, уңай нәтиҗәгә ирешергә мөмкин. Менә, җырчы Вадим Захаров та бассейнга йөри башлаган. Анда да үзен җиңә-җиңә! - Ике атна инде бассейнга йөрим. Җырчы дустым Рөстәм Насыйбуллинга рәхмәт инде. Ул бит мине бассейнга йөрергә күндерде. Аннан соң миндә комплекс дигән нәрсә дә бар. Барганчы: “Ничек соң анда бассейнда? Минем кебек таза гәүдәлеләр йөриме?” - дип сораган идем үзеннән. “Анда синнән дә тазарак гәүдәлеләр йөри”, - дип җавап кайтарды. Абонемент алганда кызык булды. Мине студент дип уйлап, ташламалы абонемент саттылар. Әле яшь күренәм икән, дип күңелдән генә шатланып куйдым. Болай сер бирмәдем (көлә). Беренче көн йөзеп кайткач, икенче көнгә бөтен гәүдә, мускуллар авыртты. Арка да бераз авыртып алды алуын. Аннан соң гәүдә ияләште. Бассейнга йөри башлаганчы авырлыгым 112 килограмм булса, хәзер 106 килограммга калды. Нәтиҗә бар дигән сүз. Яшермим, елый-елый ябыгам (елмая). Бер дә җиңел түгел. Ни дисәң дә, тазаруның чигенә чыктым. Баллы, камыр ризыкларыннан баш тартырга тырышам. Нишләтәсең, гәүдәмне матур формага китерергә вакыт, - диде Вадим Захаров. Суда әйбәт йөзә җырчы. Йөри торган бассейнның озынлыгы да 50 метр икән. Баштагы мәлләрдә бер башыннан икенче башына йөзгәндә ял итеп алган булса, хәзер ул араны дүрт тапкыр туктамыйча йөзә ала. Тик менә су астында йөзә белми икән. Җырчының тиздән Казанда сольный концерты көтелә. Менә шунда ябыгу нәтиҗәсен дә күрербез.     1     2 Эльза ГАЗИЗОВА | 25.01.2015 (полный текст новости)

  • 2015-01-26 11:08 Чайлдфри: «Хәерче үрчетәсем юк!», «Песиләр ягымлырак», «Үз өстемә җаваплылык аласым килми»
    26.01.2015 Җәмгыять Бала яраткан кешеләр арабызда бихисап, алар турында гел язып торабыз. Әмма җәмгыятьтә бала алып кайтырга теләмәгән гаиләләр дә бар. Андыйларны – «чайлдфри» («childfree», инглизчәдән «баладан ирекле») дип йөртәләр. Америкада киң колач алган әлеге юнәлеш хәзер бездә дә тамыр җәя, социаль челтәрләрдә баласыз яшәүне пропагандалаган махсус төркемнәр барлыкка килде. «Хәерче үрчетәсем юк!» Авылыбыздагы бер гаилә искә төште: ире икенче бала алып кайтырга аяк терәп каршы булды. Хатыны күпме генә үгетләсә дә, ире: «Хәерче үрчетәсем юк! Әле берсенә дә күпме акча түгәсе булачак», – ди икән. Ир кеше сүзендә нык торды: хатынына дарулар эчерде, балага узудан саклады. Саранлыктан килгәнме бу, үз-үзен яратуданмы, кем белгән? Әмма «чайлдфри»лар дигәч, сүз бер бала белән генә чикләнгән яки сабый алып кайтуны соңгарак күчергән парлар турында бармый. Гомумән, балаларны яратмаучылар, алар урынына йорт хайваны асрауны хуп күрүчеләр, балалы кешеләрне күрүгә җен ачулары чыгучылар хакында.    Социаль челтәрләрдәге форумнарның эчтәлегенә күз салсаң, андыйларның безнең арада еш очравын аңлыйсың, аларның саны дистә меңнән артып китә. «Чайлдфри»лар бала алып кайтучыларны төрле ямьсез сүзләр белән мыскыллый. Берне генә түгел, берничә бала табуны оятсызлыкка тиңлиләр, күп бала әниләре хакында ничек кенә язмыйлар. Билгеле, балаларга карата мондый нәфрәт төрле сәбәпләр аркасында килеп чыгарга мөмкин.    «Үз өстемә җаваплылык аласым килми»   Марсель (исеме үзгәртелде) карап торышка гап-гади авыл егете. Авыл мәктәбен тәмамлаганнан соң Казанга укырга чыгып китә. Бүген ул – югары белемле, яхшы эш урыны булган буйдак ир. Тормышы җитеш: фатиры, машинасы бар, сәламәтлегеннән дә зарланмый. Бүген үк өйләндерерлек. Әмма гаилә, хатын, бала турында сүз чыкса, Марсельнең йөзе чытыла, кәефе кырыла.    – Өйләнеп, бала алып кайтып, үз өстемә җаваплылык аласым килми. Үзем дә бишенче бала булып дөньяга килгәнмен. Әти-әнием дини кешеләр. Әмма минем алар кебек гадәти тормыш белән яшисем килми. Йөргән кызларым бар. Алар белән танышуга ук өйләнергә теләмәвем, баласыз тормышның ныграк ошавын әйтеп куям. Чын дөресен белеп торсыннар, миңа планнар кормасыннар, дим.    Абыйларым өйләнде, балалары бар. Алар белән аралашырга туры илә. Балаларына туган көннәргә, бәйрәмнәргә бүләкләр алып барам. Яратам, иркәлим үзләрен. Әмма үземнең өемдә бала-чага тавышы яңгырап торуын теләмим, миңа тынычлык кирәк. Тормышымны күрә торып катлауландырасым килми, болай яшәве рәхәтрәк, – дип Марсель эч серләре белән бүлешә.    «Песиләр ягымлырак»   Казан кызы, 31 яшьлек Аниянең балалар яратмавы башка сәбәпләр белән бәйле:   – Әнием кечкенә чагында әби тарафыннан кыерсытылып үсүен сөйли иде. Безнең әби бик дорфа кеше, балаларга карата кырыс булган. Әни үзе дә безне почмакка еш бастырып, елатып бетерә иде. Әбинең кырыслыгы аңа да күчкән, күрәсең. Гомумән, үземне дә тыныч дип санамыйм. Тиз кызып китәм. Бала алып кайтырга теләмәвем дә иң элек шуның белән бәйле. Ирем минем бала алып кайтырга теләмәвемне әлегә белми. Аңа бу хакта ничек аңлатырга да белмим, – ди ул.    Ания инде ике ел песиләр үрчетү белән шөгыльләнә, өендә өч мәчесе бар. Ул аларны бала-чагага караганда күпкә мәрхәмәтлерәк, дип саный. Песи баласы эшли алырдай иң куркыныч эшләр дип, Ания өстәлгә менеп урлап ашауны һәм колготки ертуны атый. Тавышлары да юк диярлек, матур итеп мырылдыйлар гына. Ә сабыйлар кечкенә чакларында бик усал, кире һәм сүз тыңламый торган булалар, ди ул.    «Бала тугач, гаиләнең бөтен тәртибе үзгәрә. Күп еллар шул кечкенә патшаның көенә биеп торасы була. Бала сүзен ишетүгә, күңелем болгана башлый. Сабыйлары булган, бары тик шулар турында сөйләшкән хатын-кызлар белән дә аралашмаска тырышам», – ди «чайлдфри» Ания.    САН   - Европа халкының 40 проценты – баласыз парлар. Германиянең Мюнхен шәһәрендәге халыкның 50 процентын «чайлдфри»лар тәшкил итә. Биредә балалар белән керү тыелган махсус рестораннар, кибетләр, клублар да бар.    - 1982 елда АКШ халкының 2,4 проценты бала теләмәсә, 1990да бу сан 4,3 процентка әйләнгән, 1995 елда 6,6 процентка күтәрелгән.    - Россиядә һәр 15 нче хатын-кыз «чайлдфри»ларны яклый, бала алып кайтырга теләми.   Татьяна БӘШИРОВА, психолог:  “Җаваплылыкны кечкенәдән формалаштырырга кирәк”    - Бала алып кайтырга теләмәүчеләрнең күбәюе, мөгаен, үзләрен генә яраткан кавемнең үсеп җитүе сәбәпледер. Хәзер яшьләр җаваплылыктан курка. “Чайлдфри”лар – үз өсләренә җаваплылык аласы килмәгән эгоистлар. Билгеле, моның сәбәпләре бик тирәндә. Ярлы тормышта үсү, җитмәүчелек, балачактагы төрле психологик яралар – һәммәсе баласыз тормышка этәрә ала. Геннар буенча, ярлылык биш буында чагыла, диләр бит. Шулай ук яшьләрнең рәхәт тормышта яшиселәре килү дә баласызлыкка сәбәп булып тора. “Чайлдфри”лар үзләрен төрлечә аклый. Интернет-форумнарга кереп, фикер алышулары да аклану өчен кирәк.    Баланың аңы формалашканчы ук, аны җаваплылыкка өйрәтә башларга кирәк. Мәсәлән, үз артыннан уенчыкларын җыештыруны, аннан песигә ашарга бирүне йөкләргә. Кибеттән әйбер сатып алганда да, берсен аның үзенә, икенчесен абыйсы, сеңлесенә алырга киңәш ителә. Үсә төшкәч, баланы чүпне чыгарып атуга җаваплы итеп куярга мөмкин. Ягъни сабый кечкенәдән җаваплылыкның ни икәнен белеп, аңлап үссен.      Линара БАДЫЙКОВА 1 | (полный текст новости)

  • 2015-01-26 11:08 Уттан качкан качкын
    26.01.2015 Җәмгыять РНКАТНОның Уразавылдагы даими вәкиллегенә өлкән яшьтәге бер татар абзые килеп керде һәм тирән борчуын сөйләде. Бу кеше тумышы белән Кызыл Октябрь районыннан, ә бүгенге көнгә кадәр Украинаның Луганск өлкәсендә яшәгән Рифкат Бәдретдинов булып чыкты.   Рифкат абый 1948 елның маенда Семочки авылында туган. Җирле мәктәптә 8 классны тәмамлап, Кочко-Пожарда урта белем ала, аннары Казан медицина институтын тәмамлый. 1970-1991 елларда Совет армиясенең хәрби көчләрендә хезмәт иткән. Түбән Новгород, Забайкалье, Украина һәм Ерак Көнчыгыш хәрби округларында булган. 1988-1991 елларда Киев хәрби полкында медицина хезмәте җитәкчесе вазифасын үтәгән һәм 1991 елда хәрби көчләр сафыннан лаеклы ялга чыккан. 1992 елдан алып 2014 елга чаклы Украина сәламәтлек саклау системасында эшләгән.    - Без хәләл җефетем Венера ханым белән икебез дә биредә туып- үстек. Мәктәп һәм институтлар тәмамладык, улыбыз да биредә туды. Хәрби хезмәттә чакта төрле гарнизоннар үтеп, ахыргы тукталышыбыз Украинаның Луганск өлкәсенә туры килде. Узган елның 7 июлендә чираттагы ялыбызны алып, туган-тумачаларны күреп кайту нияте белән туган якларга юл тоттык. Без юлга чыкканда ук артиллерия уты аша үттек.    Семочки авылына килеп төшкәч, Украинада тынычлык урнашканчыга чаклы дип, биредә терәлеп калдык. Тик анда тынычлык әлегә күренми. Телевизор экраныннан качакларга һәм мәҗбүри рәвештә күчеп килүчеләргә ярдәм күрсәтү турында хәбәрләрне ишетеп, туган якларыбызда төпләнеп калу турында уйлана башладык. Тик, кызганычка каршы, телевизордан сөйләнсә дә, безгә бернинди статус бирмәделәр, өлкә федераль миграция хезмәте идарәсенә юлладылар. Аннан да канәгатьләндерерлек җавап булмады. Без бит бирегә тулы әзерлек белән килмәдек, өстебездә җәйге киемнәр генә иде, хәтта кайбер документларыбыз да анда калды. Украина дәүләте тарафыннан пенсия түләнми, биредәге түрәләр дә аннан пенсия кәгазьләребезне соратмый. Россиядә гражданлыгыбыз булмаганга күрә, эшкә урнашуы да кыен. “Безнең кебекләргә социаль программалар һәм льготалар бармы, кем статус бирә икән?” - дигән сораулар борчый. Төп мәсьәлә бит торак та, кием-салым да түгел, ул яктан күршеләргә һәм туганнарга рәхмәт, булышалар. Әле генә Семочки мәчете финанс ярдәм күрсәтте. Шул уңайдан мәчет мәхәлләсенә чиксез рәхмәтләребезне белдерәбез. Безнең өчен иң мөһиме - материаль кыенлыклар. Җирле администрация, социаль яклау органнары һәм эш белән тәэмин итү үзәгеннән бернинди ярдәм юк, - дип сөйләде уттан качкан качкын.    Әйе, телевизор экранында гына җиңел хәл ителә торган эшләр чынбарлыкта глобаль проблемага әйләнә кайчак. Дәүләт тарафыннан битарафлыкка юлыккан боек күңелле кешеләрнең моңсу карашларын күреп, аларны кызганып башта авыр уйлар чуала...    Ришат РАМАЗАНОВ | (полный текст новости)

  • 2015-01-26 11:08 “Өч кызымны бер көндә җир куенына салдым” (ФОТО)
    26.01.2015 Фаҗига Узган елның 8 августында булган юл фаҗигасе турында бөтен республика ишетте. Ишетте һәм елады. Еламаслык та түгел шул: кичке сәгать җидедә Питрәч районы Ильинка авылы тирәсендә килеп чыккан һәлакәттә дүрт кыз вафат булды. Бер мизгелдә. Әле өч кызның бертуган икәнен дә исәпкә алсаң, ата-ана өстенә кара болыт кебек яуган кайгы-хәсрәтнең иге-чиге юктыр кебек. “Шкода Октавиа” машинасын иярләгән Алсинә, аның ике сеңлесе Алинә һәм Гөлинә, дус кызлары Эльвинаның чәчәктәй гомерләре өзелде. Байтак вакыт Базарлы Матакка барып, кызларның әниләре белән очрашырга үземдә көч таба алмыйча йөрдем. Көннәр узсын, яралар йомыла төшсен дидем. Сөбханалла, бик җылы каршы алды мине өч бертуган кызның әнисе Гөлсинә апа Камалова. Аңа карагач, хатын-кызның никадәр көчле, сабыр икәненә инандым. Бер мизгелдә өч баласын җуйган ана минем янда үзен шактый тыныч тотты, хәтта күз яшен дә күрсәтмәде. Әллә елый-елый күз яшьләре кипкән, әллә һаман да шок хәлендә иде ул... “Сеңелләре өчен Алсинә чапты” Камаловларның өйләренә килеп керү белән елмаеп торучы өч кыз фотосурәте каршы ала. – Фотолары болай күз алдында торгач, кыен түгелме? – дим. – Юк, җиңелрәк. Алар белән сөйләшеп йөрим, – ди Гөлсинә апа. Ананың йөрәген яраламас, шомлы көн вакыйгаларына читләтеп кенә килү өчен сорауларымны яудырырга ашыкмадым. Гөлсинә ханым үз җае белән генә сөйләп китте. – Кызлар волейбол уйный иде. Алар вафатыннан соң махсус кубокка ярышлар үткәрелде, – дип сөйли башлады ул. – Балаларым барысы да мөстәкыйль булып үсте. (Алсинә – 1987, Алинә – 1994, Гөлинә 1996 елгы). Бик тырыш, уңган, чиста-пөхтә иделәр. Алсинәнең әтисе Ирек балага 11 ай чагында фаҗигале төстә үлде. 5 елдан соң Рөстәм исемле егеткә кияүгә чыктым. 37 яшемдә икенче, 38дә өченче баламны таптым. Алинә бик тыныч холыклы, уңган булды. Гөлләр, чәчәкләр үстерде. Гөлинәсе бик шук иде, уен-көлке яратты. Кызлар апаларын бик үз иткәннәр. Күп нәрсәне әти-әниләре белми дә калган, Алсинә хәл итеп куйган. Кызларны укырга керткәндә дә ул чапкан. Алсинә читтән торып юридик белем алган да Базарлы Матактагы “Ак барс” банкында хезмәт куйган, Алинә Кооператив институтының 1 курсын тәмамлаган, ә Гөлинә 9 сыйныфтан китеп, Казан дизайн һәм технолгия көллиятенең 3 курсында укыган. Укулары, тәртибе белән дә һәрчак алдынгы, үрнәк булган алар. Барысы да эшләп укыган. Алинә Универсиада вакытында да эшләгән. 14 көнгә 14 мең сум акча эшләргә тиеш булса да, икешәр смена хезмәт куеп, 23 мең алган. Шуннан соң аны Казандагы зур бер кибетләр челтәренә эшкә чакырганнар. Соңгы туган көн Кызларның дуслары күп булган. “Өйнең буш торганын хәтерләмим, дуслары һәрвакыт килеп йөрде”, – ди Гөлсинә апа. Әнә, 7 август көнне дә Алсинә бөтен дус-ишләрен чакырып, күл буенда туган көнен үткәрә. Сеңелләре бу көнне аеруча шатланып көткән. Апаларына чын бәйрәм бүләк итү өчен бүлмәләрен шарлар белән бизиләр, фотоларын урнаштырып газета ясап, хәтта аңа яраткан песиләренең дә аяк эзләрен төшерәләр. Әйтерсең лә, бу туган көн һәрберсе өчен соңгысы икәнен күңелләре белән сизенә алар. Икенче көнне кызлар Питрәчкә барырга җыена. Ниятләре – туганнан-туган апалары Ландышка бәби чәе әзерләшү була. Әмма кеше өчен үз йөрәген дә ярып бирергә әзер торган Алсинә, Питрәчкә барганчы, дус кызы Эльвинаның машинасын автосервистан алырга дип Казанга ашкына. Күрәчәкне күрми, гүргә кереп булмый дигәннәре шулдыр инде. Анда сәфәр тотмасалар, әҗәл дигәне барыбер башка юл чатында сагалап торыр иде, бәлки... “Өчтән бер өлеш машинаны күргәч, өметем өзелде” – Кызлар кичке 6нчы яртыларда өйдән чыгып китте. Барысы да яңа киемнәр киде. Эльвинаның машинасын сәгать 8гә кадәр алып өлгерергә кирәк булган, шуңа ашыкканнардыр, күрәсең. Әмма Казанга барып җитә алмыйлар, Кулаеводан аз гына узгач, авариягә очрыйлар. Каршы як полосага да чыкмаган үзләре. Аларны бер машина “подрезать” иткән. Аңа бәрелмәскә дип, Алсинә тормозга баскан, ручнигын тарткан. Нәтиҗәдә, машиналары фурага килеп бәрелгән, – ди Гөлсинә апа. Алсинәнең “права” алуына 9 ел. Дөрес, яңа машинасында ел ярым гына йөреп калган. Тик үзен оста йөртүче итеп күрсәткән. “Казан эчендә бик яхшы йөри иде”, – дип искә алды аны әнисе. – Алар чыгып киткәч, югалып калдым. Кулдан эш төште, – ди Гөлсинә апа. Бер хәбәрләре дә булмагач, 8ләрдә Гөлинәнең номерын җыйдым. Алмады. Алинәгә шалтыратып карадым – җавап бирүче булмады. Алсинә рульдә дип, аны борчып торасы итмәдем. Тик күңел инде тынычлыгын җуйган иде. Шалтыратуларын түземсезләнеп көтә башладым. Ә алар инде 8нче 10 минутта ук үлгән булган... Кызлар һәлакәткә очраганнан соң Кулаеводан чыккан бер егет Алсинәнең телефонын табып ала һәм соңгы сөйләшкән абонентларның номерын җыеп, күңелсез хәбәрне җиткерә. Гөлсинә апага исә моны Алсинәнең егете әйтә. Дөрес, анага “авария булган” дип кенә хәбәр итәләр. – Һәлакәт урынына барганда куркыныч уйлар уйламаска тырыштым, – дип шул көннәрне искә төшерде танышым. – Әмма машинадагыларның сөйләшми баруыннан нидер сизендем. Соңгы арада бер куркыныч төш тә күргән идем, югыйсә. Тик барысы да үлгән дип кемнең башына килсен! Барып җитәрәк: “Ник дәшмисез, кайсы үлгән?” – дидем. “Алсинә”, – диделәр. Коелып төштем. Әле сеңелләрен дә кайгыртам бит, үлгән апаларын күреп, үзләре ни хәлдә икән дим? Ләкин барып җитәрәк өчтән бер өлеш кенә калган машинаны күргәч, “беткәннәр икән” дип уйладым. Соңгы өметем дә киселде. Дүртесе дүрт җиргә кырга төшеп сибелгәннәр. Алсинә ераккарак очкан. Берсенең бер тамчы каны да чыкмаган, кул-аяклары да сынмаган. Алинә генә янган җиргә төшкән, анысының чәче белән битенә азрак зыян килгән иде. Бөтенесе берьюлы үлгән. Фура йөртүчесеннән энем барып сораган: “Ничек үлделәр, кычкырмадылармы?” – дип. Үләбез дип уйларга да өлгермәгәндер инде, мескеннәр, бәрелүгә машина урталай өзелеп, шартлап яна башлаган бит! Фаҗига урынында өч кызының үле гәүдәсен күргәч тә көчле булып кала Гөлсинә апа. Нишләтәсең, язмыштан узмыш юк бит. – Балаларны күреп җиргә тезләндем, әмма аңымны җуймадым. Кайбер газеталар: “Аңын җуйган, көч-хәл белән аңга китергәннәр”, – дип язган. Ялган, үземне кулда тоттым. Балалар үле дип әйткәнче үк машинаның нинди халәттә икәнен күрдем бит. Сынмадым. Моргтан өйгә алып кайткач та язмышым белән килешергә тырыштым, тынычландыра торган дарулар да эчмәдем. Өчәү бергә йоклый торган караватларында залны тутырып яттылар менә шунда, – дип залга ымлап күрсәтте ул. “Әти-әнигә тилмергән бала алыр идек” Гөлсинә ханым кызларының бер әйберләрен дә алып, җыеп куймаган. Әйтерсең лә, бу бүлмәдә әле дә чәчәк кебек өч кыз яши дә каядыр чыгып кына киткәннәр. Иңнәренә дөнья йөге кадәр хәсрәт өелгән әти-әнине туганнары да, кызларның дуслары да ялгыз калдырмаган. – Төшләрегезгә керәләрме соң? – дип кызыксынам. – Баштарак кермәделәр. Соңгы арада гына күрә башладым. Беркөнне кечкенә кызым әтисе белән икебезнең арага кереп ятты, уртанчысы каршыма – урындыкка килеп утырды. Бүген генә уртанчысы белән кечкенәсен күрдем, соңрак кына зәңгәр күлмәкләрен киеп олысы пәйда булды. Өч кызым да бик матур иде шул, – дип уфтанып алды ана. Әтиләре Рөстәм абыйдан да балалары турында сораштым. Тик ул хәсрәтле көнне искә төшерергә теләмичә: “Кызларым берсе-берсе ун кызга торырлык акыллы, тәртипле иде”, – диюдән узмады. Сизелә, бик авыр аңа. Карашларын моң баскан, җилкәләре салынган. “Бала – бәгырь ите” дип юкка гына әйтмиләрдер. Ана кеше баласы тирәнрәк суласа да, берәр аваз чыгарса да, юрганын ачса да уяна, аның өчен ут йота. Кырыкка җиткәндә тапкан балаларын бер мизгелдә югалткан Гөлсинә апага да авыр, ай-һай авырдыр! Баласын җуйган хатынга, гадәттә, бәби табарга яки берәр ятимне үз янына сыендырырга киңәш итәләр. Гөлсинә апага да бу турыда сүз кузгаттым: – Кызларым энекәш теләде. Соңрак минем олы яшьтә булуымны белгәч, “Балалар йортыннан алыйк”, – дип бәйләнделәр. Шул вакытта аласы калган икән дим. Хәзер әле ул турыда уйлый алмыйм. Шулай да, дөнья хәлен белеп булмый. Кем белә, шундый мөмкинлек чыкса, әти-әнигә тилмергән берәр баланы алыр идек, – ди олы йөрәкле ханым. – Бала вакытларын бик сагынам. И-и, тәмле дә чаклары инде. Төшемә дә күбрәк шул вакытлары керә. Берсе итәгенә икенчесе ябышып үскән чакларында барысын беркөнне югалтырмын дигән уй ялгыш кына да кермәгән иде юкса. Тик язмыштан узмыш юк, өч кызымны бер көндә җир куенына салдым, – дип, моңсу гына озатып калды мине Гөлсинә апа. Соңгы сүз Гөлсинә апа яныннан кайткач та байтак вакыт әлеге язманы яза алмыйча йөрдем. Кулым бармады. Уйландым. 8нче сыйныфны тәмамлаган җәйдә сыйныфташым Рушанны ток сугып үтерде. Бу хәбәрне ишеткәч, үземә бик авыр булганын беләм. Ышанмадым. Ничек инде кичә генә елмаеп-көлеп саубуллашкан Рушан вафат булырга тиеш? Мин генә түгел, мәктәп тә, авыл да озак вакыт аңга килә алмыйча йөрдек. Ә әнисе Фәния апаны күргәч, бөтенләй коелып төштем: бала хәсрәте аның җанын суырып, йөрәген йолкып алган иде. Шуннан бирле бала үлеме минем өчен иң куркыныч әйбергә тиңләшеп калды. Әйтүе генә җиңел: Гөлсинә апаның бу кайгысы берәү дә, икәү дә түгел, өчләтелгән бит! Ничек түзә икән ул? Мөгаен, аңа Ходай үзе ярдәм итә торгандыр. Алга таба да сабырлыгы сынмасын да, түземлеге төкәнмәсен иде. Мондый ачы хәсрәтне берәүгә дә үз иңендә күтәрергә язмасын. 1 2 3 4 5 6 Казан – Әлки – Казан.   Чулпан ШАКИРОВА | (полный текст новости)

  • 2015-01-26 06:00 Камал Театры Самара һәм Оренбургта нәрсә күрсәтәчәк
    25.01.2015 Мәдәният 9-15 февральдә Г.Камал исемендәге Татар дәүләт Академия театры Самара һәм Оренбург шәһәрләренә гастрольләргә китә. Гастрольләр афишасында театрның соңгы премьералары. Самара гастрольләре 9-10 февральдә М.Горький исемендәге Самара академия драма театрында үтә. 9 февраль 18.00 сәгатьтә И.Зәйниевның “Мәхәббәт FM” спектакле. Спектакльнең премьерасы узган сезонда булды. Шуннан бирле әлеге спектакльдә һәрвакыт аншлаг, ә билетлар берничә ай алдан сатылып бетә. Ул татар яшьләре диаспорасы үтенече белән ике мәртәбә Мәскәүдә уйналды. “Мәхәббәт FM” эстрада-джаз комедиясе драматург Илгиз Зәйниев тарафыннан Камал театрының яшь артистлары өчен махсус язылды. Пьеса Казан шәһәренең “Мәхәббәт FM” радиосында башланып киткән мәхәббәт тарихы хакында. 10 февральдә 18.00 сәгатьтә – бу сезонның беренче премьерасы - “Сөясеңме, сөймисеңме...” спектакле. Флорид Бүләковның әлеге пьесасы Татарстан һәм Башкортостан театрларында гына түгел, Россиянең башка төбәкләрендә дә еш куелды. Мөгаен, бу трагикомедиянең күңелгә үтеп керердәй эчтәлеге белән бәйледер. Авырып ятканда Картның күзенә әҗәл күренә һәм исән калырга бер мөмкинлек бирә: гомере озынайтылсын өчен ул өч сәгать эчендә изге гамәл кылырга тиеш була. Һәм алар карчыгы белән, ашыгып-кабаланып, нинди изгелек кылырга дип уйлаша башлыйлар. Нәрсә уйлап табарлар һәм шушы кыска вакыт эчендә өлгерерләрме? Бу өч сәгать бергә үткәргән соңгы мизгелләре булса, алар аны ничек уздырыр? Гомер буе иңгә-иң яшәгән карт белән карчык тормышларының асылына төшенә алырмы? Җавап эзләп алар яшьлек хатирәләренә бирелә. Бергә кичергән бәхетле көннәре һәм инде төзәтеп булмаслык хаталары белән бөтен гомерләре күз алдыннан үтә. Гомер буе иңгә-иң яшәгән Карт һәм Карчык ролендә - Татарстанның һәм Россиянең халык артисты Равил Шәрәфиев һәм Татарстанның халык, Россиянең атказанган артисты Дания Нуруллина. Аларның яшь чагын – Гомәр белән Вәсилә ролен – Татарстанның атказанган артисты Ләйсән Рәхимова һәм Раил Шәмсуаров башкара. Спектакль 2015 елның 18 гыйнварында арабыздан киткән драматург, Башкортостанның халык язучысы Флорид Бүләковның якты истәлегенә багышлана. Оренбург гастрольләре М.Горький исемендәге Оренбург драма театры сәхнәсендә 12-15 февральдә үтә. 12 февраль 18.30 сәгатьтә һәм 14 февраль 17.00 сәгатьтә, гашыйклар көне уңаеннан, Илгиз Зәйниевның “Мәхәббәт FM” спектакле. 13 февраль 18.30 сәгатьтә һәм 14 февраль 12.00 сәгатьтә – Флорид Бүләковның “Сөясеңме, сөймисеңме...” спектакле. 15 февраль 17.00 сәгатьтә тагын бер премьера – Галиәсгар Камал пьесасы буенча “Банкрот” спектакле. Әлеге сатирик комедиянең үзәгендә - сәүдәгәр Сираҗетдин образы. Тиз генә баеп китү теләге белән ул хәйлә уйлап таба: банктан зур кредит алып, акчаларны яшерә дә, товар алырга дигән булып Мәскәүгә китеп бара. Тик юлда имеш аны талыйлар һәм ул “акылдан яза”... Хәйләкәр Сираҗетдин ролендә – Татарстанның атказанган артисты Радик Бариев. Сүз уңаеннан, быел “Банкрот” спектакле “Алтын Битлек” экспертлар советы фикере белән Россиядә 2014 елның иң яхшы спектакльләре исемлегенә кертелде. Искәртеп үтәбез, Самара шәһәрендә Камал театры гастрольләре М.Горький исемендәге Самара академия драма театрында 9-10 февральдә үтә. Оренбургта - 12-15 февральдә М.Горький исемендәге Оренбург драма театрында.  | (полный текст новости)

  • 2015-01-26 06:00 «Чишен дә массаж яса!» - мин ничек массаж салонына эшкә урнаша яздым
    25.01.2015 Җәмгыять Урамда чат саен «Эротик массаж», «Body-массаж», «Релакс-студиясе» дигән белдерүләрне очратып була. Сораучысы булмаса, тәкъдим итүчесе дә булмас иде. Клиентлар – ирләр. Ә хезмәт күрсәтү нидән гыйбарәт? Беркөнне мин шундый салоннарның берсенә «эшкә урнашып» карадым. Эшкә урнашу   Интернетта гына да Казанда эротик массаж тәкъдим итүче утызга якын компания исемлеге чыкты. Шуларның һәрберсендә диярлек эшкә яше 18дән узган, чибәр кызлар эзлиләр.   Берсенә шалтыратам.   – Алло, бу «Боди-релакс» оешмасы. Җаныгыз ни тели, шундый хезмәт күрсәтәбез, – диде челтерәп аккан ягымлы тавыш.   – Минем сезгә эшкә керәсем килә, – дим.   – Килегез, сөйләшербез, танышырбыз, – дип, кыз адресларын әйтте.   Телефон навигаторы өйрәткәнчә, Совет районының «Яшьләр» тукталышында төшеп калдым. Урамнар тыныч, шәһәр үзәге кебек гөрләп тормый. Алай да тирә-ягыңа күз-колак булырга кирәк икән. Автобустан чыгуга, артымнан бер төркем егет: «Әниеңә кияү кирәкмиме?» – дип кычкырып калды. Башта гел бер уй бит, ирексездән, болар шул эротик массаждан соң дәртләрен сүндерә алмый торганнардыр инде, дип уйлап куйдым. Тар сукмак буенча бераз баргач, юлда аунап яткан исерек хатынга юлыктым. Иптәшенең «Тор инде! Тор!» дигән үгетләүләренә дә колак салмый, билләре ачык, кар өстендә ауный... Кеше өстеннән атлап чыгып булмый бит, кар көртләренә чума-чума урап уздым. Нигәдер бу хатын да теге «Релакс» дигән нәрсәдә эшли кебек тоелды. Барасы урыным киноларда күргән ачык киемле, дорфа фахишәләр белән тулы притон булып күз алдыма килеп басты.   Өйдәгедән ким түгел   Релакс салоны тимер капка белән уратып алынган. Керү өчен капкага беркетелгән төймәгә басасы.  Кем икәнлегемне сорап, ачтылар. Ишегалдыннан бераз баргач, тагын бер тимер ишеккә юлыктым. Кабат бик.   Мине ачык йөз белән каршы алдылар. Телефоннан сөйләшкән Диана минем кебек ике аяклы, ике куллы, спорт костюмы гына кигән гади бер кыз булып чыкты. Әйтерсең мин күптәнге танышымның өенә чәйгә килгән, аягыма җылы башмаклар да сузды. Әңгәмәбез дә озак очрашмаган ахирәтләрнеке кебек гади хәл сорашудан башланды.   – Мондый эштә тәҗри­бәң бармы? – ди Диана. Үзе үк өстәп тә куйды: – Булмагандыр, каушаганың кү­ренә. Курыкма, монда тиз ияләнәсең. Кызларыбыз яхшы, барысы да дустанә мөнәсәбәттә. Ә оялу, киеренкелек дигән әйбер берничә сеанстан соң бетә ул, борчылма.   Икенче соравы акча турында иде. Кызларның монда эшкә килүләренең төп сәбәпләре дә шул бит. Салонда эшләүче кызларның күбесе минем кебек студентлар икән. Барысы да диярлек чит төбәкләрдән килгәннәр. Кемдер шул рәвешле укуына түли, кемдер фатирга акча юнәтә. Хезмәт хакы 50гә 50 итеп каралган: клиент сиңа түләгән акчаның яртысын хуҗабикәгә бирәсең, калганнары үзеңә. Клиентны тиешенчә канәгатьләндерә алсаң, ул сиңа «чәйлек» тә калдыра ала. Бу акчалар инде үзеңә генә булачак.   Диана шәхси тормы­шым турында да кызыксынды.   – Егетең бармы? – ди.   – Юк, – дип җавап бирдем.   Салонга эшкә урнашу өчен җенси тормыш тәҗрибәсе булу хуплана икән.   – Алайса сиңа авырга туры киләчәк... – диде ул, клиентларга тәкъдим ителгән хезмәтләрнең  яртысын күңеленнән сызып атып. Аннан мин башкара алырлык хезмәтләр исемлеген сузды. – Менә боларын үтәрсең.   Дөрес, үзе үк кат-кат ассызыклады: салонда интим хезмәт күрсәтелми, массаж ясаучылар фахишә түгел. Син монда ирләргә җенси мөнәсәбәткә керми генә рәхәтлек бирергә тиеш. Ә инде аларның өстәмә ихтыяҗларын канәгатьләндерү синең үз иркеңдә.   Салонның барлык тә­рәзәләре каплаулы, монда көндез дә ут сүндерсәң, дөм караңгы.   – Яктылык клиент та­ләпләре белән көйләнә. Эш вакытында тирә-якта шәмнәр яначак. Мондый эңгер-меңгердә сиңа да каушамаска җиңелрәк, аңа да ләззәт алырга рәхәтрәк булачак, – дип сөйләде хуҗабикә.   Ул салон белән үзе таныштырып чыкты. Бүлмәләр төсләре белән аерыла. Мин «кызыл» һәм «зәңгәр» бүлмә белән таныштым. Калганнары, көндезге ике генә булуга карамастан, буш түгел иде. Бүлмә уртасында зур түшәк тора. Мин кергән бүлмәдәге түшәк әле суынып та өлгермәгән, тузган мендәрләр, бөгәрләнеп беткән юрганнар аунап ята иде.   – Кайвакыт үзебез дә шушы ятакларда йоклыйбыз. Эш бик соң гына бетә бит, кичен таксига түләгәнче, шунда гына кунып калучы кызлар бар. Иртән инде автобус белән кайтып китәләр. 500 сумнары да янга кала, – ди Диана.   Тик нигәдер миңа ул түшәктә йоклау идеясе бер дә ошамады.   Монда да дресс-код   Ишектән килеп керүгә клиентны башта хуҗабикә каршы ала икән. Кем килгәнен алар алда экран аша күзәтеп тора. Хуҗабикә клиентка үз хезмәтләре исемлеген тәкъдим итә. Соңыннан аны бөтен матурлыкларын күрсәтеп торган эш костюмы кигән кызлар белән таныштыралар. Ул шулар арасыннан үзенең күңеленә хуш килгәнен сайлап ала. Берьюлы ике кызны сайларга да була, анысы өчен инде өстәмә түлисе.   – Бәйрәм көннәрендә төрле тематикага багышланган костюмнар киябез. Безнең кызлар шәфкать туташы, полиция хезмәткәре булып киенергә ярата. Сиңа да эш өчен бер-ике кием алып куярга кирәк булачак. Ә озын үкчәле туфли кию мәҗбүри, – дип таныштырды мине «дресс-код» белән Диана.   – Ә ул киемнәрне каян аласыз соң? – дип кызыксынам.   – Бөтен җирдә бар алар. Безнең кызлар «Колхоз базары», «Бик зур»дан киенә. Анда бәяләр дә тешләми, сайлау мөмкинлеге дә зур. Мин үзем Яңа елга «Кар кызы» костюмын «Колхозка»дан алдым, – диде хуҗабикә.   Массаж өчен төрле кремнар, майларны үзе сатып ала икән.   Клиент кызны сайла­гач, аны душка кертеп җибәрәләр. Массаж ясаганда кыз да, ир-ат та анадан тума шәрә калырга тиеш. Монда тәртип шундый.   – Әгәр дә ир теләсә, син эчке киемнәр белән керә аласың, аннан эш барышында ул үзе сине чишендерәчәк. Ирләрнең те­ләкләре төрле. Берәүләр шәрә булса да, озын үкчә яки чулки кигән кызларны күрәсе килә. Алар өчен аерым акча түләргә кирәк инде, – диде Диана.   Эш вакытында кызларның чәчләре җыелган булырга тиеш икән. Бу шәмнәр, массаж майлары чәчкә ябышмасын өчен эшләнә. Чәч туздыру өчен дә егеттән өстәмә акча сорыйлар.   Аңлагансыздыр, салонның төп хезмәте – баштан алып аякка кадәр «релакс» массаж ясау. Массаж дип инде, ул сәламәтлек өчен түгел, тәнгә кагылу ярдәмендә иргә ял, ләззәт бирү дигәнне аңлата. Әгәр ир, кызып китеп, массаж ясаучыга бәйләнә башлый икән, кыз риза булмаса, ул «штраф» түләргә тиеш була. Сакчылар урамга ук чыгарып атарга мөмкиннәр.   Иң кызыгы – миннән шәхси тормышым турында төпченсәләр дә, массаж ясау тәҗрибәм булу-булмау турында – ләм-мим, бер сүз сорамадылар.   – Иң беренче таләп – матур тышкы кыяфәт, зифа буй-сын. Калганын үзебез өйрәтәбез, – диде Диана.   Һәр яңа килгән кыз махсус дәресләр үтә икән. Коллегаларың эш алымнарын өйрәтә. Аннан өйрәнгәннәреңне үзләрендә үк  сынап карыйсың. Соңыннан, бераз тәҗрибәлерәк кыз белән, клиент янына кертәләр. Берничә шундый практик дәресләрдән соң инде җиң сызганып эшкә керешәсең.   Массаж ясатмасаң, сөйләшеп утыр Әлеге «бизнеста» креативлык та кирәк икән. Кемдер клиентларның башын дәртле биюләре белән әйләндерә, ә кемдер оста психолог булуы белән ир-атларны үзенә карата икән.   – Кайбер ир-атлар безнең янга, ләззәт алудан биг­рәк, сөйләшер өчен килә. Минем бер даими клиентым бар, ул берьюлы биш сәгать өчен түли. Ышанасыңмы, шул вакытның яртысыннан артыгын без сөйләшеп кенә уздырабыз, – дип сөйләде миңа шунда эшләүче Радж исемле кыз.   Шунысына игътибар иттем, кызлар клиентларына балага караган кебек карый. Тормышта үзләреннән җитдилек, җаваплылык таләп иткән көчле затлар бу кызлар алдында күңелләренең нечкә якларын ачып сала икән.   Монда эшләгән кыз өчен ниндидер мораль чикләүләр, оялу кебек сыйфатлар булырга тиеш түгел. Кайбер клиентлар «Лесби-шоу» сорый, бу очракта инде син, салон таләпләре буенча, кызлар белән үбешергә дә тартынып торырга тиеш түгел.   Кайвакыт ирләр хатыннары үз-үзләрен карамаганга, фигуралары бозылганга монда килә, имеш. Ләкин монда акчага хезмәт күрсәтүче кызларның тышкы кыяфәтләре дә идеаль димәс идем. Аларның күбесе 90-60-90 пропорцияләреннән шактый ерак.   – Һәр ир-атның да үз зәвыгы бар бит. Кемгәдер ябыклар ошый, ә кемгәдер «тотып карар җире» булган хатын-кыз кирәк, – дип аңлатты моны Диана.   Студент кызлардан кала араларында берничә бала анасы булганнары да бар.   Ә мин эшкә бармадым. Кабат-кабат шалтыратып, «Кил инде», – дип тә үгетләмәделәр. «Эшләргә теләүчеләргә кытлык юк», – диде Диана.   Алисә САБИРОВА --- | 25.01.2015 (полный текст новости)

  • 2015-01-25 04:42 Россиядә һәр өченче бала әти-әнисе тарафыннан даими рәвештә кыйнала
    25.01.2015 Мәгариф Җәмгыятьтә яклауга иң мохтаҗ булган буын ул – балалар. Статистикадан күренгәнчә, Россиядә һәр өченче бала әти-әнисе тарафыннан даими рәвештә кыйнала. «Кеше түгел, җанвар ул» Дүртенчедә укыганда сыйныфыбызга Илназ исемле малай килде. Әнисе безнең авыл кешесенә кияүгә чыкты аның. Ачык йөзле, шат күңелле малайны яратып кабул иттек. Тик тора-бара Илназ үзгәрде. Башта әйбәт кенә укыса да, соңга таба иң начар укучылар рәтенә керде. Укытучылар да бик өнәмәде үзен, яшьтәшләре турында әйтәсе дә юк. Аның белән хәтта бер партада утырмый идек. Ни өчен дигәндә, Илназ – тәртипсез, дорфа һәм аннан зәһәр бер ис килә иде. Сыйныф җитәкчебез Рузалия апа бик тәҗрибәле, акыллы укытучы булды. Илназ белән ул күп тапкырлар дәрестән соң калып та сөйләште, сыйныф белән дә җыелышлар үткәрде. Әти-әнисен мәктәпкә чакырып карый, килмиләр. Илназның тәртибе бер хәл, ул атналар буе укырга йөрмәде. Үги әти дигән адәм: «Мин Илназны өйдә генә укытам», – дип җавап кайтара. Аптырагач, Рузалия апа бар сыйныфны җыеп, Илназның өенә алып китте. Килеп керсәк, сыйныфташыбыз идән юып ята. Өстендә иске-москы кием. Безне күргәч әй кыенсынды инде... Әнисе чыкты да: «Ирем җибәрми аны укырга. Йорттагы бөтен эшне аңа куша. Идәнгә хәтле Илназ юа. Әгәр каршы килсәк, кыйный ул безне. Ике көн Илназ эт оясында кунды», – диде. Тугызынчы сыйныфтан соң Илназ белән юлларыбыз аерылды. Берничә елдан очраклы рәвештә Казанда очраштык. Үзгәреп, матураеп киткән. Шул вакыт ачылып китеп сөйләгәннәре истә калган: «Үги әти янында бер көн дә яшәмәгән булыр идем, әнине кызгандым. Мин булмасам, ул әнигә көн күрсәтмәячәк иде. Анда күргәннәрем... Үги әтигә күченгәч, тормышымның асты-өскә килде. Кулына нәрсә туры килсә, миңа шуны ата иде. Үсә төшкәч, аңа каршы үзем дә кул күтәрә башладым. Шуннан соң мине кире туган ягыма – дәү әнием янына кайтарып җибәрделәр. Анда техникумга кердем, төзүче һөнәре алдым. Менә әни генә шунда тыңламады, минем белән китмичә, шул хайван белән калды. Теге куркыныч фаҗига дә булмас иде...» Чынлап та, Илназ киткәннән соң йөрәк өшеткеч хәл булды анда. Ул гаилә тәрбиягә бер кыз алган иде. Ата дип аталучы теге адәм актыгы сигез яшьлек шул кызны көчләгән. Җинаятьче бүген төрмәдә утыра, ә Илназның әнисе кызын алып туган ягына кайтып китте. «Җинаятьне дәлилләү катлаулы» «Безгә көн саен республиканың Эчке эшләр министрлыгыннан балалар белән бәйле куркыныч хәбәрләр килеп тора, – ди ТРда Бала хокуклары буенча вәкаләтле вәкил Гүзәл Удачина. – Кызганыч, малай-кызларны кыйнау, көчләү очраклары арта бара. Бу әле безгә килеп ирешкән мәгълүматлар буенча гына. Күп очракта бала әти-әнисеннән зарланып берәүгә дә сөйләми. Гаиләдә даими рәвештә кыйналып торуны аның тәнендәге күгәргән эзләреннән генә белеп була. Ә эз һәрвакыт калмаска да мөмкин. Тагын бер нәрсә бар – әгәр бала ике, өч яшеннән даими рәвештә җәберләүгә, кыйналуга дучар ителә икән, тора-бара ул моны гадәти хәл дип кабул итә башлый. Андый балалар үз-үзләрен түбән бәяли, яшьтәшләре белән уртак тел тапмый. Иң зур проблема – үги әти, үги әни белән үскән балалар. Күп очракта малай-кызлар үги ата тарафыннан җәберләүгә, җенси яктан мыскыллау- га дучар була. Һәм иң аянычы – балалар бу фаҗига турында берәүгә дә сөйләми. Әле яңа гына ачыкланды – Казанда яшәүче биш яшьлек малай үги әтисе тарафыннан күп тапкырлар мыскыллауга дучар булган. Малай авырып киткәч, хастаханәгә салганнар. Менә шунда тикшеренү узганда табибларда шик туган да инде. Сораштыра торгач, үги әтисе, әнисе белән аралашканнан соң гына әлеге җинаять ачылды. Ә биш яшьлек баланың бу турыда кемгәдер әйтергә башына да килмәгән. Тагын шунысын да әйтергә кирәк – балаларга карата мондый вәхшилекне күп очракта якыннары эшли: үги әтисе яки әти-әнисенең берәр олы ир туганы... Андый эшләр, гадәттә, озак тикшерелә, чөнки четерекле мәсьәлә. Психикасына зыян китермичә, булган куркыныч хәлләр турында балага сөйләтергә кирәк бит. Гомумән, әлеге җинаятьне дәлилләү авыр. Балаларны иң күп көчләүләр Татарстанда 2011 елда теркәлде – 426 очрак. Ул елны Әлмәт төбәгендә шундый күп җинаятьләр ачылган иде. Бу очракта күңелне шунысы сөендерә – бер җинаятьче дә җәзасыз калмады. Законда андый вәхшиләрне 17-18 елга кадәр ирегеннән мәхрүм итү каралган. Гаиләдә балалар җәбер, мыскыллауга дучар ителмиме? Моны ачык-лау өчен ел саен мәктәптә төрле тестлар уздырабыз. Районнарга чыгабыз. 2014 елда республиканың барлык районнарында булып, халык белән очраштык. Иң күп сораулар бала хокуклары турында. Тәрбиягә бала алган, алырга теләүче әти-әниләр күп мөрәҗәгать итә. Авыру бала үстерүче гаиләләр дә еш киңәш сорый бездән. Бер генә мөрәҗәгатьне дә игътибарсыз калдырмыйбыз. Аноним сорауларга да җавап бирәбез, психологлар, юристлар ярдәмгә килә. Авыр хәлдә яшәүче бала үзе дә безгә мөрәҗәгать итә ала. Яшенә карамыйча һәркемне тыңларга, ярдәм итәргә әзер без». ТРда Бала хокуклары буенча вәкаләтле вәкиллек адресы: 420061, Казан, Карл Маркс ур., 61. Тел.: +7(843) 236-61-64 Сайт: rtdety.tatar.ru Белеп торыгыз! Федераль Законда каралганча, балалар белән эшләүче кешеләр (табибләр, укытучылар, тәрбиячеләр һ.б.), баланы кыйнау очракларын белсә, күрсә, кичекмәстән Эчке эшләр бүлегенә хәбәр итәргә тиеш. Әгәр алар бу хәлне йомып кала яки күрмәмешкә салыша икән, табиб, укытучы-тәрбиячеләр административ хөкемгә тартылырга мөмкин. Гаиләдә җәберләнгән балада түбәндәге үзгәрешләр күзәтелә Кече яшьтә: - тәнендәге күгәргән эзләрне яшерергә тырыша; - өенә кайтырга теләми, курка; - ялгыз йөри, дуслары булмый; - мәктәптә начар укый. Яшүсмерләрдә: - аракы, наркотик матдәләргә тартыла; - агрессия күзәтелә; - үз-үзенә кул салырга омтылышлары була; - өеннән кача.  Разилә ФАЗЫЛОВА 1 | (полный текст новости)

  • 2015-01-25 04:42 Губернатор һәм “Алтын каләм” бүләкләрен тапшыру (ФОТО)
    25.01.2015 Бәйрәм 13 январьда без Россия Матбугат көнен билгеләп үттек, ә 16 январьда Самараның “Ренессанс” кунакханәсендә бу бәйрәмгә багышланган чара булып узды. Кунакка губернаның массакүләм мәгълүмат чаралары җитәкчеләре, танылган журналистлары чакырылган иде. Чара яшь барабанчы кызлар төркеменең бик тә матур һәм килешле чыгышы белән башланып китте. Барабан тавышлары астында сәхнәгә чыгып, кичәне алып баручылар – танылган журналистлар Ольга Король һәм Сергей Рязанов бәйрәмгә җыелучыларны Россия Матбугаты көне белән тәбрикләп, беренче сүзне өлкә губернаторы Николай Иванович Меркушкинга бирделәр. Ә ул үзенең тәбрикләү сүзендә Самараның массакүләм мәгълүмат чараларының эшчәнлеген югары бәяләп, киләчәктә дә шулай актив эшләргә кирәклегенә басым ясады. - Журналистларның сыйфатлы эшләвеннән регионның дәрәҗәсе күтәрелә, - дип белдерде губернатор. Ә кичәнең төп темасы – ул, әлбәттә, Бөек Җиңүнең 70 еллыгы иде. Шуның өчен дә беренче чиратта ветеран журналистларны хөрмәтләделәр. Губернатор Бөек Ватан сугышы ветераннарына – Николай Фоменкога, Владимир Малюгановка, шулай ук Әфганстандагы хәрби бәрелешләрдә катнашкан өлкә журналистлары берлегенең ветераннар советы рәисе Валерий Штепога кыйммәтле бүләкләр тапшырды. Бу уңайдан кичәне алып баручыларның берсе - Сергей Рязанов алдан төзелгән сценарийдан берникадәр тайпылып, “Самараның матбугат йорты” берничә вөҗдансыз түрә тарафыннан тар-мар ителгәннән соң, Бөек Ватан сугышы кырларында ятып калган матбугат хезмәткәрләренең һәм журналистларның исемнәре алтын хәрефләр белән чокып язылган истәлекле мәрмәр тактаның да шунда калуы һәм хәзер югалу ихтималы булуын искәртеп, губернаторга һәм журналистларга матбугат йортын саклап кала алмаганбыз икән, шул истәлек тактасын булса да коткарасы иде, дип мөрәҗәгать итте. Бу фикер, сугышта катнашкан ветеран журналистларны бүләкләгәндә һәм Бөек Җиңүнең 70 еллыгын лаеклы каршылау турында сүз алып барганда, бик тә урынлы яңгырады кебек. Шуннан соң кичә сценарийда язылганча, үз эшен дәвам итте. Губернатор иң баштан үткән елда гына гамәлгә кертелгән “Самара өлкә массакүләм мәгълүмат чараларының атказанган хезмәткәре” дигән мактаулы исемне беренчеләрдән булып “Самара” дәүләт телерадиокомпаниясенең операторлар төркеме җитәкчесе Валериан Введенскийга һәм “Социаль газета”ның күзәтүчесе Аркадий Соляровка тапшырды. Самара өлкәсе губернаторы призларына конкурста катнашып, җиңүче дип табылган (оештыру комитетына барлыгы 370 гариза кабул ителгән булган) 94 журналистка, репортерга, операторга, фотохәбәрчегә Николай Иванович Меркушкин ике сәгатькә якын вакыт дәвамында елмаюдан бер дә туктамыйча, 100, 65, 40 һәм 25 мең сумлык 1нче, 2нче, 3нче дәрәҗә һәм кызыксындыргыч бүләкләрне һәм дипломнарны тапшырды. Әйтүләренчә, бу чарада Самара өлкәсенең иң яхшы матбугат хезмәткәрләренә һәм журналистларына 2,5 миллион сум тирәсе күләмендә акча таратылды. Бүләкләр 17 номинациядә булып, шуларның икесе – “Мәдәният” һәм “Рухи кыйммәтлекләрне ныгыту һәм гаиләне, ана булуны һәм балаларны яклау” дигәннәре быел беренче тапкыр өстәлгән иде. Мәдәният номинациясендә беренче дәрәҗә бүләкләргә “Самарские известия” газетасы хәбәрчесе Валерий Иванов һәм “Самарские судьбы” журналы редакторы Виталий Добрусин ия булды. Боларның икесенең дә милли темаларны да, шул исәптән татарлар тормышын да читкә куймаулары билгеле. Валерий Иванов, мәсәлән, күп мәртәбәләр өлкә “Туган тел” татар җәмгыяте оештырган чаралар турында язып чыккан, ә Виталий Добрусин Самараның “Ялкынлы яшьлек” ансамбленә багышланган “Самарские судьбы” журналының аерым санын да чыгарган иде. Шулай ук “Мәдәният” номинациясендә беренче дәрәҗә дипломга ия булган “Самара” дәүләт телерадиокомпаниясе” тележурналисты Ольга Христенконың исеме дә татарларга таныш булырга тиеш. Еш кына аның милли мәсьәләләргә багышланган сыйфатлы тапшырулары эфирга чыгып тора. Милли тапшыруларны әзерләүдә битараф булмаган Россия-Самара радиосының тәҗрибәле журналисты Татьяна Маркушинаның да губернаторның беренче премиясе белән бүләкләнүе - безнең өчен яхшы хәбәр. “Бердәмлек” газетасы коллективы, аның хезмәткәрләре өчен Камышлы районының “Камышлы хәбәрләре” газетасында 7 ел гына эшләүче яшь журналист Раилә Гайнетдинованың өлкәбезнең кечкенә шәһәрләре һәм районнары басмаларында актуаль темаларны яктыртуда актив катнашуына тиешле бәя бирелеп, кызыксындыру бүләге белән бүләкләнүе дә куанычлы хәл. Раилә әле мәктәптә укыган елларында ук “Бердәмлек”нең “Яшь журналистлар клубы” әгъзасы булып, безнең белән гел хәбәрләшеп тора иде. Без аны мәктәпне тәмамлаганнан соң Казан Дәүләт университетының татар журналистикасы бүлегенә укырга да тәкъдим иткән идек. Тик Раиләнең дә, “Бердәмлек”нең дә хыялы тормышка ашмады. Ул татар бүлегенә укырга керә алмады. Шулай да журналистикага урау юллар белән булса да яңадан кайтып, хәзер әнә Губернатор бүләгенә дә ия булды. Тик “Бердәмлек” һәм татар журналистикасы гына аны үзенеке итә алмады. Шунысы кызганыч. Губернаторның махсус премиясен алучылар арасында (вафатыннан соң) СКАТ телекомпаниясенең спорт бүлеген алып баручы Владимир Кейлинның да булуы күпләребезнең күңеленә хуш килде. Бу кешенең телеэкраннан елмаюын аны яхшы белүчеләр беркайчан да онытмаслар, мөгаен. Владимир Михайлович Кейлинның исеме бу көнне губернаның өлкә “Алтын каләм” журналистика конкурсында бүләкләнүчеләр арасында да аталды. Бу югары бүләкне – махсус статуэтканы һәм лауреат дипломын өлкә губернаторы Николай Меркушкин һәм өлкә журналистлар оешмасы җитәкчесе Ирина Цветкова кулыннан Владимир Михайловичның хатыны Марина алды. Зал аны аягүрә басып каршылады һәм көчле алкышларга күмде. “Электрон массакүләм мәгълүмат чаралары” номинациясендә шушындый ук бүләк “Губерния” телерадиокомпаниясенең баш редакторы Татьяна Прокопавиченега бирелде. Ә “Басма мәгълүмат чаралары” арасында җиңүче дип Большая Черниговка муниципаль районының “Степной маяк” газетасы баш редакторы Галина Набатова табылды. Башлап язучы иң яхшы яшь журналистка – Новокуйбышевск шәһәренең “Наше время” газетасы хәбәрчесе Ксения Шевченкога “Дебют” бүләген шулай ук губернатор үзе тапшырды. Танылган журналистлар исемнәре белән аталган премияләр дә үзләренең ияләрен таптылар. Үткән елда беренче мәртәбә гамәлгә кертелгән “Милли мәсьәлә” премиясен (былтыр ул “Бердәмлек” татар газетасына һәм аның баш мөхәрриренә бирелгән иде) быел “Самара дәүләт телерадиокомпаниясенең мәгълүмати программалары хезмәте хәбәрчесе, күпләребезгә яхшы таныш булган Ольга Христенко Идел буе халыкларының тарихын, милли тормышын яктырткан публицистик тапшырулар сериясе өчен алды. Тантана “Россиянең йөрәк түрендә туганнар” дип аталган халык иҗатының икенче губерна фестивале җиңүчесе – Чапаевск шәһәре округы үзешчәннәре башкарган “Тугрылык, өмет, мәхәббәт” дип аталган концерт программасының бер өлеше булган “Хәтер” композициясе белән тәмамланды. Николай МЕРКУШКИН, сугыш ветераннары Валерий ШТЕПО, Николай ФОМЕНКО һәм Владимир МАЛЮГАНОВ Ирина ЦВЕТКОВА Ольга ХРИСТЕНКО Татьяна МАРКУШИНА Николай МЕРКУШКИН һәм Раилә ГАЙНЕТДИНОВА   Рәфыйк НАРИМАНОВ 4 | 25.01.2015 (полный текст новости)

  • 2015-01-24 01:10 Сине бәхетле итәсем килгән иде, балам...
    24.01.2015 Җәмгыять Сәлимҗанның хатыны Кәримә үлгәч, аның бердәнбер якыны булып кызы Җәмилә калды. Шул көнне өзелеп-өзелеп елаган баласын күкрәгенә кысып, ата кеше: “Кызыбызны бәхетле итәрмен” - дип, үз-үзенә сүз бирде. Беренче вакытта бик авыр булса да, тормыш үз юлына кайтты. Җәмиләсе үсеп җитеп, мәктәпне уңышлы гына тәмамлады, югары уку йортына укырга да керде. Тик кеше тормышы бер дә түгәрәк булмый, диләр бит. Бар да яхшы дигәндә генә, Сәлимҗанның эченә пошаман кертеп, аның кызы укудан соң кайта башлады. Моның сәбәбен белергә теләсә дә: “Дөресен сөйләмәс, я үпкәләтермен үзен”, - дип ата кеше кызыннан сорашырга яхшысынмый йөрде. Шулай да бер кичне түзмәде, кызының нигә болай соңлап кайта башлаганын сораша башлады. Җәмилә дә әтисе белән күптән сөйләшергә йөргән икән. Ул ачылып: - Әтием, бик әйбәт егет белән таныштым. Ул ятим, интернатта үскән. Көндез монтер булып эшли, ә кичләрен кичке мәктәптә укый. Мин аның дәресләре беткәнен көтеп торам, ә ул мине өйгә кадәр озатып куя. Без бер-беребезне бик яратабыз, - дип әтисенә йөрәк серен ачты. - Алай булгач, кунакка чакырып, минем белән дә таныштыр инде үзен. Күңелем тынычланыр ичмасам, - дип әйтүдән башка әти кешегә бер әйбер дә калмады. Әсгать Сәлимҗанга беренче күрүдә үк ошамады. Ата кеше егетнең тормышы, алдагы планнары белән кызыксынды, ә инде Әсгать: “Мин бүгенгесенә бик канәгать, Ходаема мең шөкер”, - дип җавап биргәч, кызның әтисе аңардан бөтенләй өметен өзде. Кызына да бу егет белән очрашырга ризалык бирмәве турында белдерде, ә үзе: “Араларын суытырга иде”, -дигән уй белән яна башлады. Шул көннән Сәлимҗанның йокысы качты, берничә елга картайгандай булды. Кызы, әтисендәге үзгәрешләрне сизеп борчылса да, сөйгәненнән баш тарта алмады. Ә беркөнне Сәлимҗан Әсгатьне эзләп аның эш урынына барды. Эченә җыелган уй-фикерләрен әйтеп, егетне шәһәрдән китәргә үгетли башлады. Яшь кеше Җәмиләне чын күңелдән яратуын, аны бәхетле итәргә теләгәнен әйтсә дә, ата кеше үз уеннан кире кайтмады. Киресенчә, егетнең үзсүзлеге аның ачуын чыгарды һәм ул егетне төрлечә кимсетә башлады. Гарьлегенә чыдый алмаган Әсгать шул ук көнне эшеннән китә. Тулай торагына кайтып кием-салымнарын җыя да: “Егетләр, Җәмилә килсә, шушы хатны бирерсез әле үзенә”, - дип кызга язган хатын иптәшләренә калдыра һәм Себер якларына юл тота. “Нигә килми икән?” - дип Җәмилә сөйгәнен эзләп тулай торакка барса, аның кулына егетнең хатын тоттыралар. Кыз сүзсез кала. Үз-үзен кая куярга белми урамга чыгып йөгерә, тик юлны аркылы чыкканда кызны машина бәрә. Җәмилә аңсыз өч көнгә якын реанимациядә ята. Кызының әйберләре белән Сәлимҗанның кулына Әсгатьнең хаты да килеп эләгә. Аны укып чыккач, ир яшьләрнең бер-берсен ихлас яратуларын, үз баласын бәхетсез иткәнен аңлый. Сәлимҗан егетне эзләп, тулай торакка бара. - Әсгать Себергә китте. Яраткан кызының әтисе мәхәббәтләренә каршы төште, дустыбызны эшенә барып бик кимсеткән, шәһәрдән китәргә кушкан. Әсгать нык гарьләнде, яраткан кызыннан аерыласы килмәде. Үзенә-үзе кул салмаса ярар иде, дип курыктык егетләр белән, - дип сөйләделәр егетнең иптәшләре югалып калган Салимҗанга. Җәмилә үз аңына килеп, бераз арулана төшкәч, ата кеше барысын да бәйнә-бәйнә сөйләп бирә. - Гафу ит, кызым. Әсгать тормышыңнан югалса, аны тиз онытырсың, берәр укымышлы, җитешле егет белән танышып, матур гаилә корырсың, дигән идем. Бик бәхетле итәсем килгән иде бит үзеңне, балам! – дип, күңеле әрнүгә түзә алмаган ата елап җибәрде. - Әти, мин Әсгатьнең кая киткәнен беләм. Рөхсәт итсәң, аның артыннан барыр идем, - дип кенә әйтә ала Җәмилә. Сәлимҗан, теләсә дә, теләмәсә дә, кызының бәхетенә бүтән каршы килмичә, үз фатихасын биреп, аны юлга озата. Җәмилә Әсгатьне эзләп, егет үскән интернатка бара. Ишектә “Җәмилә+Әсгать” дип уеп язылган язуны күргәч тә, кыз сөйгәненең биредә булганын аңлый. Коридорда очрашып, бер-берсенең кочагына ташланган яшьләргә карап, тәрбиячеләр дә түзми, елап җибәрә. Әсгать интернатка физкультура дәресе укытучысы булып эшкә урнашкан икән, укуын да ташламаган. Җәмилә әтисенә: “Бергә яшәргә ризалыгыңны бир, мин аңардан башка яши алмыйм. Әсгать укып бетергәч тә кайтабыз. Кайгырма, укуымны ташламыйм, монда дәвам итәм”, - дип шалтырата. Ата кеше нишләсен?! Кабат кызының бәхетенә каршы төшми, сөйгәне белән кушылырга рөхсәт бирә. Өч ел тиз үтеп китә, һәм Җәмилә белән Әсгать 1 айлык уллары Рамис белән Сәлимҗан янына кайталар. Ул бүләккә алган ике бүлмәле фатирның ачкычларын яшьләргә биреп, нәни оныгын кочагына ала. Шул вакыт аның карашы хатынының рәсеменә төшә. “Алар мине гафу иттеләр, тыныч ят, Кәримәм”, - ди Сәлимҗан, шатлык яшьләрен тыя алмыйча. Гали авылы, Похвистнево районы.   Саимә МОРЗАХАНОВА 4 | 24.01.2015 (полный текст новости)

  • 2015-01-24 01:10 Донецки татарлары калырга да, китәргә дә курка (ФОТО)
    24.01.2015 Җәмгыять Донецкиның Махеевка татар мәдәни үзәге җитәкчесе Нурия Ситдыйкова моннан ярты ел элек хәрби низаг кискенләшкәч, төбәктән китәргә теләк белдерүен әйткән иде, әмма алар әле дә анда көн күрергә мәҗбүр. Бу гына да түгел, Казанга киткән олы улы да фатир кыйммәт һәм эшләгән акчасы җитмәү сәбәпле кире әти-әнисе янына әйләнеп кайтырга мәҗбүр булган “Без монда йә үләчәкбез, йә инде ничек тә булса китәргә кирәк. Монда хәл начарланганнан-начарлана. Кече улым – 18 яшьлек Рамазан укыган сәүдә университетның бер ягына ядрә эләгеп ишелде. Ул бер имтиханын тапшырды да, инде башкаларын бирә алмый, чөнки Донецкига барып җитеп булмый. Һичъюгы аны Татарстанга кайтарасы иде. Өлкән улым Казанга китеп ресторанга пешекче булып урнашкан иде һәм эше дә бик яхшы иде, әмма фатир яллау кыйммәт булуы сәбәпле кире кайтты. Башта ул туганнарда торды, әмма анда да озак торып булмый. Ә Казанда фатирлар кимендә ун мең сум тора һәм шуңа өстәп тагын коммуналь-хуҗалыклар өчен дә түләргә кирәк, ди. Мин өченче төркем инвалид, белмим, анда китсәм пенсия түләрләрме-юкмы? Нишләргә дә белмибез. Яшьләр күбесе инде китә. Бер туганыбызның баласы Грузиягә, икенчесе Чаллыга китте”, ди 52 яшьлек Нурия ханым. Нурия ханым ике улы беләнНурия ханым ике улы белән Аның әйтүенчә, инде элек җыйган акчалар да бетеп килә икән. “Көн дә ашыйсы килә бит. Кибетләр ачык, ә халыкның ризык алырга акчасы юк. Менә бер көнне Волновахага барып дүрт айлык пенсия акчаларымны алып кайттым, шуннан соң икенче көнне үк анда автобус шартлады. Менә гомерең бетмәгәч. Хәзер инде чыгып та булмый, блогпостлар куелды. Бары Ростов ягыннан гына юл ачык. Даруханәләрдә дураулар юк. Аеруча да шикәр авыруы кебек каты чирләрдән дарулар табып булмый. Бик куркыныч”, ди ул.  22 гыйнвар Донецкида бер троллейбус утка тотылып дистәдән артык кеше һәлак булды Ландыш ХАРРАСОВА | 24.01.2015 (полный текст новости)

  • 2015-01-23 07:55 Равил Гайнетдин: "Франциядәге хәлләргә гаугасыз җавап бирәчәкбез"
    23.01.2015 Дин Дөньяда ислам диненә кагылышлы соңгы вакыйгалар (Charlie Hebdo журналына һөҗүм) сурәтендә Азатлык хәбәрчесе Русия мөфтиләр шурасы рәисе Равил хәзрәт Гайнетдиннән бу хакта фикерләрен белеште. – Равил хәзрәт, исламның тарихи ядкарьләренә күз салсак, ислам динендә борынгы заманнарда Мөхәммәт пәйгамбәрнең рәсемнәрен ясаганнар дип әйтергә була. Димәк, ул вакытта рөхсәт ителгән. Аның Буракка атланып миграҗ кылган сурәтен дә күргәнем бар. Дөрес, анда пәйгамбәрнең бите каплаулы. Европа илләрендә пәйгамбәргә карата ясалган рәсемнәр хакында ни әйтер идегез? – Безнең сөнни мәзхәбендә булган мөселманнарның традициясендә пәйгамбәрнең рәсемен ясау юк. Шигыйларда ул бар. Алар пәйгамбәрнең кияве хәзрәти Алине дә ясыйлар. Пәйгамбәрнең оныклары Хәсән Хөсәен хәзрәтләренең рәсемнәрен дә ясыйлар. Ләкин шигый мәзхәбе традициясендә пәйгамбәрнең рәсемен ясаганда аның йөзен ясамаганнар. Бары тик гәүдәсен-башын ясаганнар, ләкин күз-каш һәм йөздәге башка әгъзаларын ясамаганнар. Ясаган тәкъдирдә дә аның йөзен пәрдә белән каплап ясаганнар. Йөз урыны гына билгеләнгән һәм башында чалмасы да бар.   Бүгенге көндәге карикатураны ясау һәм әйтеп үтелгән рәсемнәр - болар бит икесе ике фәлсәфә. Әгәрдә аны Буракка атлатып, миграҗын ясасалар, Мәккәдән Иерусалимга очканын күрсәтсәләр, аны гүзәл итеп, матур итеп эшләсәләр, бу – пәйгамбәребезгә карата мәхәббәт сәясәте булыр иде. Хәзерге карикатураны алган вакытта – ул бит пәйгамбәребезне кимсетеп ясалган рәсем, ул бит мыскыллау, бит ул пәйгамбәребезне кимсеткән, мөселманнарның күңелләренә килеп бәрелсен мөселманнар чыдый алмыйча башка халыкларга дошманлык эшләсен дип уйланып эшләнелгән провакация. Әгәр сез ул карикатураларны күрсәгез, бик каты нәфрәтләнер идегез. Ул рәсем мөселманнар кабул итәрлек түгел. Ул искиткеч вәхши һәм вәхши төстә ясалган рәсем. Бу мөселманнарның нәфрәттән күзләренә яшьләр чыгара торган рәсем. Бу кешеләр бик гөнаһлы, бик хаталы кешеләр.   Мөселманнар беркайчан да христиан, яһүд дине изгеләрен, әүлияләрен мәсхәрә кылып карикатуралар ясамадылар һәм ясамаячаклар да. Чөнки ислам дине ул халыкны өйрәтә, бөтен мөселманнарны өйрәтә. Коръәни кәримдә әйткән: без Аллаһының җир өстенә җибәргән барлык пәйгамбәрләрен берсен дә аермыйбыз, барысын да кабул итәбез, чөнки алар Аллаһның илчеләре диелгән. Шуңа күрә мөселманнар беркайчан да пәйгамбәрләрне мыскылламады. Без халыклар, илләр арасында мәхәббәт, ихтирам булсын дип телибез. Искиткеч изге кешебез булган пәйгамбәребезне шул хәтле түбәнсетеп карикатура чыгарганнар икән, ул провакацияне ясаучылар үсеп килүче, күтәрелеп, күбәеп килүче мөселманнар тарафыннан нәрсә көтәләр икән? Нинди хезмәттәшлек, нинди хөрмәт турында сөйләшергә була бу хәлләрдән соң? Башка диннәргә карата мөселманнар ничек карарга тиеш була? Менә күпме сорау туа. Шул ук вакытта ул сораулар үзләре үк җавап булып тора.   – Дөньяда демократия тәгълиматы дип танылган сүз иреге, дин иреге кебек төшенчәләр исламда бармы? Алар бер-берсенә тәңгәләр киләләрме? Нинди аерма бар дип әйтер идегез?   – Без демократик кыйммәтләрне яклыйбыз. Кешелек дөньясы өч диннән генә тормый бит. Без шуны аңларга тиешбез. Әгәр дә сүз иреге бирелгән икән – нәрсә эшләсәң дә, нәрсә әйтсәң дә ярый дигән сүз түгел бит ул. Ул сүзеңнең кая барып җитәчәген аңламасаң, сүз төбенең нәрсә китереп чыгарачагын белмәсәң, бу искиткеч зур трагедиягә китерәчәген аңларга тиешле. Безнең үзебезнең татар телендә дә шундый тәгълимат бар – “сүз дәвалый, сүз үтерә”, “тән ярасы китә, сүз ярасы” китми диләр. Сүз белән дөньяда яшәгән ике миллиардка якынайган мөселман өммәтен үтертергә, сүз белән, шул вәхши карикатуралар белән мөселманнарны рухи яктан үтерергә теләгән эшне шундый сәясәт дип аңларга кала.   Сүз иреге турында Рим папасы Франциск әйткән фикер ошады миңа. "Сүз ирегенең дә чиге булырга тиешле. Сүз иреге чыгырыннан чыкмаска тиеш. Демократия дип кенә сүзнең кая китергәнен аңламыйча эшләргә ярамый, сүз ирегенең дә чиге бар", диде Рим папасы. Кешене рухи яктан үтерә торган сүз иреге була икән, аны авызлыклар өчен дә йөгән кирәк. Мин аны шулай дип саныйм.   – Бу вакыйгаларга карата сез Чечняда, Грозныйда уздырылган чараларда да катнаштыгыз, чыгыш ясадыгыз. Мондый чараны Татарстанда да үткәрергә мөмкин булыр идеме икән, Рөстәм Миңнеханов Рамзан Кадыйров кебек моңа рөхсәт бирер идеме икән?   – Әлбәттә, үткәрергә була Казанда. Президент та каршы килмәс иде дип уйлыйм. Тик Татарстан ул Чечня кебек 100 процент мөселман яши торган республика түгел. Анда яртысы гына мөселман, калганы башка халык. Татарстанда Чечнядагы кебек миллионнан артык халык тупланган митингны үткәреп булмый. Һәм үткәрергә кирәк тә түгел. Мәскәүдә ике кеше 100 мең кешелек митинг үткәрик дип тәкъдим керткән булганнар, бу хакта гариза да биргәннәр дип ишеттем. Ләкин алар безгә мөрәҗәгать итмәделәр. Шуны аңларга кирәк, мондый митингны уздырыр өчен аерым кешеләрнең мөмкинлеге юк. Алар аны булдыра алмый. Без менә гариза бирдек – үткәрәбез, дип кенә булмый. Зур оештыру эшләре алып барырга кирәк. Анда ашыгыч ярдәм дә, полиция дә, урам бәдрәфләре белән дә тәэмин итәргә тиешле. Кайнар чәй, ризыкны оештырырга кирәк булачак. Тәртип саклау. Моңа миллионнарча акча кирәк. Без аны эшли алган булыр идек. Ләкин аны Мәскәүдә уздыру кирәк түгел дип саныйм.    Карикатураларны бастырган илләрнең илчелеге алдында нәрсәдер кычкырып, таш белән тәрәзә ватып, флагларын яндырдың ди. Шуның белән нәрсә була? Халыкка аңлату эшләрен алып барырга кирәк. Мәскәүдә бит бик күп төрле халык, төрле диннәргә караган кешеләр яши. Пәйгамбәребез нинди шәхес иде, башка пәйгамбәрләр кем? Аларның җирдәге вазифасы ни иде? Алар нәрсәгә чакырдылар, нәрсә эшләделәр? Нәрсәгә өйрәттеләр? Алар кешеләргә игътибарлы, ихтирамлы булырга өйрәттеләр, кеше гомерен сакларга өйрәттеләр – менә шул турыда сөйләргә кирәк. Барысы да шуны аңлата белергә кирәк. Иң соңгысы – безнең пәйгамбәр бөтен кешелек дөньясында танылды. Ул исемлектә беренче сан белән тора. Аның тәгълиматы кыямәт көненә кадәр актуаль булып калачак. Моны мәгърифәтле, мәдәниятле оешкан төстә күрсәтә белергә кирәк.   – 25 гыйнварда Крокус Сити Холл дигән зур концерт залында "Мәүлид Ән-Нәби" дип аталган чара көтелә. Бу вакыйгаларга бәйле ул чарада сүз булачакмы?   – Мәүлид бәйрәмендә бу турыда сүз булачак. 7 гыйнвардан шундый гауга кузгалып, Мәүлид бик актуаль югарылыкка күтәрелде. 25 гыйнварда без анда карикатура мәсьәләсен күтәрәчәкбез. Русия мөселманнарына, халыкка ничек пәйгамбәребезне яратуыбыз турында халыкка җиткерәчәкбез. Без мәдәният ягынан, мәгърифәт ягыннан бернинди фетнә-гауга чыгармый, канунсыз нәрсә ясамыйча, менә сезгә безнең җавап дип әйтәчәкбез. Мин Чечнядагы митингта да ул сүзне миллионлаган халыкка җиткердем.   Бу карикатураларның икенче ягы да бар. Әгәр сез интернеттагы социаль челтәрләргә кереп карасагыз, анда төркем-төркем яшь кызлар-егетләр, европалылар мәчетләргә килеп, иман кәлимәсен укып, шәһадәт бирәләр, ислам кабул итәләр. Ислам, пәйгамбәр турында китаплар эзлиләр. Европа илләрендә пәйгамбәрне белергә телиләр. Меңнәрчә халык исламга килә. Интернетта бу темага багышланган язмалар бик күп.   Исламны туктату мөмкин түгел. Ислам үсә. Мин Мәскәү мәчетендә имам-хатыйб  булганда, егерме ел элек, Корбан гаете вәгазен сөйләгәндә әйтә идем: ”Бер миллиард мөселман халыкның ике миллионга якын хаҗие бүген хаҗ сәфәрен тәмамлады”, дип. Елдан-ел мөселманнар саны арта килде, хәзер инде без ике миллиардка якын булган мөселманнарның өч миллионнан артык хаҗие хаҗ кыла дибез. Егерме ел эчендә мөселманнара бермә-бер арткан булып чыга. Моңа дәлил дә бар. Әгәр дә 20 ел элек Төркиядә 40 миллион халык булса, хәзер анда 80 миллион халык яши. Иранда 50 миллион булса, хәзер 85 миллион. Аллаһы куәт һәм көч иясе – безнең ислам динен кыямәт көненә кадәр сакларга вәгъдә иткән икән – ул аны саклаячак. Нәзифә КӘРИМОВА | 22.01.2015 (полный текст новости)

  • 2015-01-23 07:55 Ай нинди матур егет кергән безгә! Казан мунчаларының берсеннән РЕПОРТАЖ
    23.01.2015 Җәмгыять Дөресен генә әйткәндә, шәһәр мунчасын бик яратып бетермим мин. Анда булганым да юк диярлек. Студент чакта кызык эзләп бер барган идем баруын. Бу юлы исә Иске яңа ел хөрмәтенә, тагын бер кат җәмәгать мунчасында юынып кайтырга булдым. Трамвай белән тизрәк барып җитәрмен дип, Проспект базары тирәсендә урнашкан «Дельфин» сәламәтләндерү үзәгенә юл тоттым. Гөнаһ шомлыгына, «Южный» сәүдә үзәге тирәсенә җитәрәк, трамваебыз туктады. Баксаң, каршыга килә торганы буран аркасында кардан чистартылмаган рельслардан «очып» чыгып, юлга аркылы баскан. Бар кеше дә тездән карга бата-чума җәяү атларга мәҗбүр булды. Автобусны шактый көттек, чарасызлыктан, халык машина туктата башлады. Без дә бер хатын белән «мотор» тоттык. Машина тулы кеше, йөртүчесе кара халык. Урыным бик җайсыз булды. Төшкәндә карасам, кабачки өстендә барганмын икән. Ничек кирәк алай, бер сәгать булды дигәндә, мунчага барып җиттем. Юыну өчен урамда ки­рәк-яраклар саталар. Мунчала, сабын ише нәрсәләр янында мунча себеркеләре тезелеп киткән. Бәяләре белән кызыксынам. Каен себеркесе – 50, юкәнеке – 60, имәннеке 100 сум. Чабынырга яратмаганга, себеркесез генә мунчага үтәм.   «Дельфин» – моннан алты еллар элек ач­ылган үзәк. Монда, мунчадан тыш, сәламәтләндерү үзәге, чәч­тарашханә, матурлык салоны кебек оешмалар да урнашкан. Җәмәгать мунчасына кеше бик яратып йөри. «Көненә 300гә якын кеше килә», – ди билет сатучы апа. Ике сәгать юыну – 180 сум. Гомумән, Казанның җәмәгать мунчаларына керү бәясе шул сумма тирәсендә тирбәлә.   Һәр кешегә киемнәрен кую өчен шкафлар каралган, алар махсус браслет ярдәмендә ачыла. Бу яктан җайлы, куркынычсыз. Әйберең югалыр дип тә борчыласы юк, браслетыңны кулыңа киясең дә, рәхәтләнеп мунча кер! Аны югалтырга гына ярамый, моның өчен штраф салалар икән.   Яшь көенчә килә каласы   Чишенгән арада, халыкны күзәтәм. Күбесе чишенү бүлмәсенә хәл алырга, чәй, сыра эчәргә чыга. Монда кафе эшләп тора. Теләсәң, туңдырма алып аша, коктейль эч, чәк-чәк, яңа гына сыгылган әфлисун согына кадәр бар. Бәяләре дә әллә ни «тешләми»: өрекле, лимонлы кара чәйне 15 сумга алырга була.   Хатын-кызларның күбесе олы яшьтәгеләр. Таяк­ка таянган әбиләр дә мунчага килгән. «Яшьрәкләр күбесенчә бассейнга йөри», – ди мунчада җыештыручы хатын. Юыну бүлмәсендә бер мәлгә өнсез калдым. Берьюлы шуның кадәр шәрә хатыннарны күргәч, әллә ничек, уңайсыз булып киттеме... Җәмәгать мунчасын күргән кешемени соң без!   Зур гына бүлмә, рәт-рәт озын урындыклар тезелгән. Стена буйлап краннар куелган, душларда коенырга була. Табаклар өелеп торган җирдән берсен эләктереп, читкә барып утырдым. Залны күзәтәм. Хатын-кызлар ни генә эшләми, кайсы күбеккә баткан, кайсы чәченә нидер сылый, ишекнең тышына «чәч буярга, балчык белән тәнне сыларга ярамый» дип кисәтелсә дә, чәчен «кызартучылар» да бар. Берсенең бите кара төрткеләрдә.   – Битегездә нәрсә соң бу? – дим.   – Кофе, каймак. Бу битлек җыерчыкларны бетерә, яшәртә, – ди 65 яшьләр чамасындагы хатын. Аңа икенчесе дә кушыла:   – Ә син солыдан битлек ясап кара. Яңадан тугандай буласың, битең ефәккә әйләнә. Чәчләрне ныгыту өчен дә шәп рецепт беләм әле мин: берәр бал кашыгы лимон, суган согы, бер йомырка сарысы, А, В6, В12, С витаминнары, ярты бал кашыгы шалкан маен кушасың да бер сәгатькә чәчеңә сөртәсең. Бер ай буе атна саен кабатларга кирәк. Сынап кара, чәчләрең коелмаячак, – ди.   Мунчадагыларның күбесе яшь булып калу серләре турында сөйләшә. Үзара төрле үләннәрдән төнәтмәләр ясау рецептлары белән бүлешә, тәннәренә, битләренә үзләре белән алып килгән әллә нинди майлар, кремнар сылап мәш килә.   Ябыгасың килсә, дөрес сула   Сауна бүлмәсенә узам. Монда төп тема – ябыгу ысуллары. Кайсы махсус диета тәкъдим итә, кайсы мунчага ешрак йөрергә куша. Чабыну артык майларны бетерә дип киңәш бирәләр. Иң өске ләүкәгә үк менеп утырган хатын исә:   – Иң яхшысы боди релакс, дөрес итеп сулыш алырга кирәк, интернетта бу хакта укыгыз әле, дүрт ай эчендә, күрәсезме, ничек ябыктым, файдасы бар! – ди, корсак майларын эчкә җыярга тырышып.   Дөрес сулап кына ябыгып булса икән ул?   Чишенү бүлмәсендә авырлыкны билгели торган үлчәү дә куелган.   Себеркем булмаса да, чабыну бүлмәсенә узам. Шактый тәҗрибәсе булган олырак яшьләрдәге хатын дөрес чабынырга өйрәтә: башта аяк үкчәләрен чабасың, аннары ак­рынлап аркага күчәсең... Эссе. Каен себеркесе исеннән, пардан баш әйләнә. Минем көчкә сулап утырганымны күреп:   – Хәлеңнән килмәгәч, утырма, сеңлем, бар чыгып һава ал, хәзер тагын пар салам, – ди теге хатын.   Хатын-кызлар залында – егет?!   – Ай нинди матур егет кергән безгә!   Хатыннарның шаулашуын ишеткәч, чыгыйммы-юкмы дип куркып ук калдым. Нужәли мин әйтәм, хатын-кызлар бүлегенә ир-ат керә ала икән! Баксаң, берәү кечкенә улы белән юынырга килгән икән.   – Мунчага беренче генә тапкыр алып килдем әле, бүген туган көне, улыма бер яшь тулды, бүләк ясадым, – ди хатын.   – Үзегез мунчага еш йөрисезме соң? – дим.   – Без шәһәр үзәгенә ешрак йөри идек, хәзер яңа фатирга күченгәч, монда киләбез инде.   – Кайда яхшырак?   – Монда күбрәк ошый. Тегендә чабына торган җирендә ташка су салырга ярамый иде. Коры саунада чабыну сәламәтлеккә авыр, пешерә. Монда ул яктан уңайлы, – ди хатын.   Татар хатыны булгач, рәхәтләнеп сөйләшәбез. Икебезнең дә малайлар булгач, уртак тема – сөннәткә утырту турында да гәпләшеп алабыз.   – Бер яшьтән үк сөннәтләргә җыенмыйбыз, өлгерә әле, әтисен дә 25 яше тулгач кына утырттык, – ди хатын, малаен юа-юа.   Саунадан юыну бүлмәсенә, аннан чабыну ягына йөреп, мунчадагылар белән сөйләшеп, вакыт узганы сизелми дә. Авылда да болай озак мунча кергәнем булмагандыр! Соңга калырга ярамый, хәер, ун минут өчен ачуланмыйбыз инде дигән иде кассадагы хатын. Ул арада фотога да төшәргә өлгерәм. Мунчада фотога төшүче булмаган, күрәсең, миңа гаҗәпләнеп карыйлар.   – Шәһәр мунчасына беренче генә килүем бит, – дип, башымны юләргә салган булам.   Чишенү бүлмәсендә зур гына мичкәгә күзем төште. Бу эрбет мичкәсе икән. Сәламәтләндерү максатында файдаланыла. Бер сеансы – 200 сум. Ул да түгел, бер егетнең: «Массаж теләмисезме?» – дигәне ишетелде.   Якынрак барып карасам, шунда чишенү бүлмәсенең бер читендә үк ширма артында теләгәннәргә массаж ясый икән. 20 минуты – 300 сум. Менә сиңа мә, чишенү бүлмәсенә хәл алырга чыгучы анадан тума хатын-кызлар бер читтә ир-ат утырганын беләме икән?   Мунчаның бар төрлесе: көндезгесе, төнгесе   Казанда мунчалар бик күп. Барысы да шәхси кулларга күчеп беткән диярлек. Мунча үзенә күрә бер бизнес. Күбесе юыну урыны гына түгел. Монда төрле хезмәтләр күрсәтәләр, мунча ял итү, күңел ачу урынына әйләнгән.   Җәмәгать мунчаларында хатын-кызлар, ир-атлар өчен юыну бүлмәләре аерым булса, кайбер мунчаларда бергәләп керергә дә мөмкин. «Гаилә», «Күңелле компания», «Төнге кунаклар» өчен мунчада аерым тарифлар каралган. Казан тирәсендәге бистәдә урнашкан заманча мунчаларның берсенә шалтыратам.   – «Төнге кунаклар» дигән тарифыгыз кызыксындыра иде. Бу нәрсә дигәнне аңлата, көндезгедән нәрсәсе белән аерыла?   – Мунчаны төне буена аласыз. Гадәттә, туй алдыннан малайлар, корпоратив өчен оешмалар сорый бу мунчаны, – ди телефоннан ягымлы тавыш.   – Төне буе мунча керү ничә сумга төшә инде?   – 15 кеше сыйдырышлысы 6400 сум. Алырга уйласагыз, бер атна алдан хәбәр итегез. Гадәттә, бу төр мунчага чират.   – Төне буе мунча кереп буламы икән ул?   – Ә нигә юынырга гына, теләсәгез, шоу-программа оештырырга да була, массаж ясаучыларыбыз бар, профессиональ чабындыручылар хәтта өегездәге мунчага да килә хәзер, өстәмә түләү шарты белән стриптиз күрсәтүчеләр дә табарга була. Аннары өстәл артында дусларыгыз белән күңел ача аласыз, дөрес, ашамлыкларны үзегез алып киләсез инде.   – Мунчада «төнге күбә­ләкләр» дә хезмәт күрсәтә дип ишеткәнем бар, сездә моны оештырып буламы соң? – дигән булам.   – Акчагыз булса, хәзер барысы да була. Монысы телефон аша сөйләшә торган сүз түгел, килегез, урында хәл итәрбез, егетләр дә, кызлар да табарга була, – ди кыз.   Тәгәрмәчтәге мунча   Татар, рус, фин, төрек мунчалары белән беррәттән, тәгәрмәчтәге мунчалар да бар. Болары өйгә үзләре килә икән. Былтыр гына танышларым табигатьтә ял итәргә баргач, шундый мунчага кереп рәхәтләнгәннәр иде. «Машина арбасында урнашкан мунчадан чыгабыз да карга сикерәбез, тагын эссе машинага кереп китәбез, кызык та, гаҗәп тә», – дигәне исемдә. Шуны исемә төшереп, мин дә башта мунчаны өйгә генә чакыртмакчы идем. Подъезд ал­дында гына мунча керим әле, янәсе. Тик Казанда мондый хезмәт күрсәтүчеләрне таба алмадым. Кайбер номерлар буенча шалтыратып карасам да: «Элек бар иде, хәзер юк инде, файдасы юк бит», – дигән җавап­лар гына ишеттем.   Аның каравы, Авито.ру сайты мунчалы машиналар сатучылар белән тулган.   Казанда да тәгәрмәчтәге мунча сатучылар бар.   – Машинада өч сәгать мунча керү – 1500 сум. Бөтен уңайлыклары да булган мунчада шул бәягә рәхәтләнеп ял итеп булганда, кешенең машина арбасында юынырга теләмәве аңлашыла да.   Мунчадан чыгучылар белән бер-беребезгә җиңел парлар теләп, мунча белән саубуллашам. Шәһәрнеке булса да, мунчадан соң рәхәт. Җиргә яңадан тудыра, их бу мунча! Эльвира МОЗАФФАР | (полный текст новости)

  • 2015-01-23 07:55 Бигичевлар кияве Мөдәррис Шакиров язмасы
    23.01.2015 Мәдәният Түбәндәге шигырьне мин үземнең яраткан апам, сезнең якташыгыз, татар халкының моңлы назы – Халидә Әббәс кызы Бигичевага багышлап яздым. Каян алдың, туган, бу моңнарны?  Сыкрандыра күңел кылларын.  Йөрәк сагышларын басар өчен,  Синең җырларыңны тыңладым.    Авырлыктан тыннар кысылганда,  Һава бирде синең җырларың.  Көлдерде дә, шатландырды һәрчак,  Кайвакытта бераз еладым.    Балачактан җыеп татар моңын,  Саклагансың күңел түрендә.  Шул моңнарга чолганып син бүген,  Торасың бит сәхнә түрендә.    Телим, туган, синең моңнар кылы,  Өзелмәсен еллар буена.  Килербез без җыелышып шулай,  Синең бетмәс иҗат туеңа.    Җырла, туган, әле ахыргача  Җырланмаган синең җырларың.  Күңелеңдәге бетмәс моңың белән,  Тибрәндер син халкым кылларын.    Мин Халидә апаның сеңлесе Розаның ире буларак, Бигичевлар гаиләсенә 31 ел элек килеп кергән идем. Шушы гаилә турында чит күз белән язасым килде. Мин әтисез үскән кеше, беренче тапкыр әти дип каен әтием – Әббәс Бигичевка әйттем, ә әнием Рәшидә турында сөйләп тә бетергесез - аның кебек әниләр дөньяда алтын кебек, гомергә балкып торалардыр. Ә сезнең якның һәм барлык татар дөньясының бриллианты – Хайдәр абый Бигичев турында сөйләргә сүз табып бетереп булмас кебек. Аның кебек кешеләр гасырларга бер тапкыр гына туа.    Шушы бриллиант янына мин тагын бер кыйммәтле таш куяр идем, ул да булса Хайдәр абыйның сеңлесе, чылтырап аккан чишмә, яз айларында күк йөзен ялтыратып ярган яшен, ир-егетләрне елатучы фәрештә – Халидә апа Бигичева. Бу әйтелгән сүзләр буш түгел, алар шушы ханым янында күпме еллар туганлашып яшәүче кеше йөрәгеннән чыккан хисләр. Халидә апа чыннан да сезнең якның барлык моңын, барлык матурлыгын, барлык кешеләренең йөрәк хисләрен җырлаучы. Менә узган ел башта Уфада, ә 12 ноябрьдә Казанда шушы моң сандугачының юбилейлы концертлары булды. Бу иҗат туйлары Халидә апаның гомер буена халкына хезмәт иткәнлеген, бөеклеген, кабатланмас моң иясе булуын күрсәтте. Шыгрым тулы заллар, халыкның кулы авыртканчы алкышлар, күз явын алырлык чәчәкләр, истәлеккә баткан экраннар – менә, дуслар, күз алдына китерә алсагыз, шундый бәйрәмне без карадык. Бу кичәдә Халидә апаның иҗат дуслары – Римма Ибраһимова, Зөһрә Шәрифуллина, Бәширә Насыйрова, Уфаның бөек җырчылары, яшь талантлар катнашты. Концертны татарның бөек сүз остасы Рәшит абый Сабиров алып барды.    Шушы татар халкының моңнар сабан туеның уртасында энҗе бөртеге кебек ялтырап, балкып Халидә апа торды. Аның йөрәгеннән чыккан моңнар аша без әкияттәге кебек тылсым дөньясында хис иттек үзебезне. Халидә апа белән бергә җырладык та, еладык та, йөрәкләрне кысып алып моңландык та. Бу ханым безгә татар моңының гомерлек җыелган тылсымын, аның елатырлык, иелгән башларны күтәртерлек көчен күрсәтте. Юбилей кичәсеннән чыккан кешеләрнең йөзләрендә нур, шатлык, күккә очарлык көчләр күрдем. Менә шундый кичәләрне халыкка чыгаручы бөек җырчыбыз, сөйкемле ханым, корычтай нык холыклы кеше, нечкә күңелле шәхес Халидә ханым Бигичева булды. Бу аның иҗат юлының башы гына дип әйтер идем, чөнки күңелендә, йөрәгендә шундый бетмәс чишмәләрдә чылтырап аккан сулар кебек моңнар ята. Ул моңнарны халыкка җиткерергә әле еллар кирәк булачак. Мин, дусларым, үз исемемнән, сезнең исемегездән аңа исәнлек, корычтай сәламәтлек, түземлек, иҗат чишмәсенең саекмавын теләр идем, һәрвакыт аның йөзендә шатлык, бәхет чаткылары уйнап торсын. Ходай аңа мең-мең елларга җитәрлек көчләр бирсен иде.    Шушы шәхес иҗатының бөеклеге белән бергә үзенең дусларын, туганнарын бер сафка куя торган кеше. Кичә буе аның янында апасы Рәйханә, сеңелләре Рамилә, Рауза, энесе Равил, аларның балалары, дусты Нәймә апа иде. Аларның йөрәк түреннән чыккан сүзләреннән, шигырьләреннән, җырларыннан сәхнә гөрләп торды, Халидә апаның күзләрендә шатлык яшьләре булды. Менә шушы минутларны кичергәннән соң... аңладым мин кешенең бөеклеген. Бөеклек икән – талант һәм кешелеклелек. Кеше кеше булып калып, халыкның йөрәген яулап ала алса – ул бөек шәхес, андый кеше еллар утында да янмый, көлгә әйләнми, яшел агач кебек һәрвакыт кояшка үреләчәк.    Мөдәррис ШАКИРОВ, Бигичевлар кияве.   Мөдәррис ШАКИРОВ | (полный текст новости)

  • 2015-01-23 07:55 Разил Вәлиев: “Безнең хыяллар югары иде”
    23.01.2015 Җәмгыять Быел Татарстан Республикасы Дәүләт Советына 20 ел тула. 1990-1995 елларда яңа чор парламентчылыгына нигез салган Югары Советның 5 елын да исәпкә алсак, бу инде 25 еллык түгәрәк юбилей дигән сүз. Парламентыбызның бай тарихы әле тагын да ераг­рак елларга барып тоташа. Ә без бүген тарих пәрдәсенең бер читен генә ачып карарга – узган гасырның 90 нчы елларына гына күз салырга булдык. Чөнки нәкъ менә шул елларда җәмгыять зур үзгәрешләр кичерә башлады. ТР Дәүләт Советы депутаты, даими комитет рәисе, халык шагыйре Разил Исмәгыйль улы Вәлиев белән моннан чирек гасыр элек башланган олы вакыйгаларны янә искә төшереп утырдык. Разил әфәнде әле парламент “Югары Совет” дип аталганда ук халык депутаты булып сайланган иде. Ул вакытта, “кереп сыенырлык” дигәндәй, сәяси партияләр юк, ә компартиянең соңгы сулышларын алган чагы иде. – Разил әфәнде, ни өчен 1990 елда депутатлыкка барырга ният иттегез? Үз шигы­регездә язганча, дөнь­яны үз­гәртергәме?   – Андый хыял да булмады түгел. Без заманында дәүләт тоткан халык һәм дәүләтчелек хисе минем генә түгел, һәр татарның күңелендә бар бит ул. 90 нчы елларда безнең хыяллар бик югары иде. Әмма омтылышларыбыз буш хыял гына түгел иде. Һәм без җиң сызганып, дәртләнеп уй-теләкләребезне тормышка ашырырга керештек. Эшне Татарстанга “союздаш республика” статусы таләп итүдән башладык.   Әмма  илдәге, җитәкчелектәге үзгәрешләр омтылышларыбызга киртә куйды. Башка чара калмагач дигәндәй, без суверенлык турында Декларация кабул итәргә кирәк дигән уйга килдек һәм аның проектын эшли дә башладык.   – “Без” кемнәр соң инде ул?   – Проектны эшләү өчен депутатлардан махсус төркем тө­зел­де. Нәтиҗәдә тагын берничә төркем тарафыннан аның өч варианты язылды. Мин дә үз вариантымны яздым, ә дустым, депутат Дамир Сираҗиев аны парламент мөнбәреннән игълан итте. Әлбәттә, безнең вариант тулаем үтмәде. Килештерү комиссиясе төзелеп, өч варианттан бер уртак проект эшләнде. Мин Декла­рациядә төп урынны сәяси, икътисадый мәсьәләләр алып торыр дип уйлаган идем. Әмма тагын бер мәсьәлә – тел мәсьәләсе калкып чыгып, ул хәтта тора-бара төп проблемаларның берсенә әверелде.   Дәүләт теле тирәсендә кызу бәхәсләр башланды. Берәүләр Татарстанда татар теле генә дәү­ләт теле булырга тиеш диделәр. Икенчеләр рус теленә өстенлек бирде, өченчеләр ике теллелек ягында иде.   – Ә шәхсән үзегез?   – Минем проектта татар теленә өстенлек бирелгән иде. Титуллы халык исемен йөрткән республикада дәүләт теле – татар теле, ә рус теле аралашу теле, рәсми тел булырга тиеш, дигән идем. Бәхәсләрнең ничек тәмам­лануын беләсез инде, бездә хә­зер – ике дәүләт теле. Телләр турында закон кабул ителгәч, аны тормышка ашыру өчен дәүләт программасы эшләнде. Ул документта татар телен саклау һәм үстерүгә зур урын бирелгән иде.   – Хәтерләвемчә, Сезгә ул программаны яклап та шактый көрәшергә туры килде.   – Әйе, чөнки, программада татар теленә ни өчен күбрәк игътибар бирелә, дип шаулаучылар табылды. Миңа Югары Совет сессиясе утырышында җавап тотарга туры килде. Ул вакытларда син дә парламент хәбәрчесе идең бит инде, хәтерлисеңдер, мин үз чыгышымда татар телен гаи­лә­дәге сырхау бала белән чагыштырдым. Ә сырхау балага игътибар һәрвакыт күбрәк, зуррак булырга тиеш, дидем.   – Мин әле суверенлык турында Декларация кабул ител­гән көнне Сезнең Югары Совет бинасы белән Ирек мәй­данында җыелган халык арасында арадашчы булып тыз-быз чабып йөргәнегезне һәм төн җиткәч, урамга чыгып: “Җәмәгать, Татарстанның бәй­­­сезлеге турында документ кабул ителде!” – дип кычкырганыгызны да хәтерлим.   – Алайса, ул көннәрдә Ирек мәйданында меңләгән халык җыелуы, аларның шунда төн кунулары да исегездәдер.   – Әлбәттә, истә. “Азатлык!” дигән авазлар бөтен Казанга яңгырады. Депутатларны халыктан “саклау” өчен милиция кордоннары тезелешеп торганы да хәтердә.   – Шунсыз булмый иде. Чөнки җыелган халык суверенлыкка каршы сөйләгән депутатларның хәтта артларына тибә, йөзләренә төкерә иде. Шуңа күрә кайбер халык депутатлары Югары Совет бинасына милиция ясаган коридор аша кереп-чыгып йөрде.   – Разил әфәнде, Югары Совет ни өчен “Дәүләт Советы” дип үзгәртелде?   – Бу Россиянең Төп Законы кабул ителү белән бәйле, аның 5 нче маддәсендә Милли Республика – “дәүләт” дип язылган. Ми­немчә, дәүләтчелегебезгә иша­­рәнең парламент атамасында саклануы бер дә начар түгел. Хәзер күп республикаларның парламентлары “закон чыгару җыены” дип йөртелә бит  югыйсә.   – Шул “дәүләт” исеме калса гына инде...   – Алай ук кистереп әйтмәс идем. Татарстанның Дәүләт Советы булу, парламентның дәүләт хакимиятендә лаеклы урын алуы күп нәрсә турында сөйли.       Дәүләтчелек символы буларак шул елларда парламент бинасы өстендә Татарстан флагы җилферди башлады     – Шулай да Югары Совет һәм бүгенге Дәүләт Советы арасында шактый гына аерма бар шикелле.   – Узган гасырның 90 нчы еллары күчеш чоры иде. Хәер, Рос­сиянең бөтен тарихы “күчеш чорлары”ннан тора бугай. Кы­тай­ларда бер кызыклы гыйбарә бар, алар: “Күчеш чорында яшәр­гә язмасын!” – дияргә яраталар. Ниш­ләмәк кирәк, җәм­гыятьтәге үзгә­решләр  халык тормышына да ниндидер йогынты ясамый калмый инде ул. Ул заманда респуб­ликада Президент хакимияте юк иде, иң югары дәүләт органы булып Югары Совет саналды. 90 нчы елларда халык мөстәкыйльлеккә омтылу рухы белән яшәде, депутатлар да шактый ук дәрәҗәдә халык басымын һәм халык яклавын тоеп эшләде, партия исемлеге буенча түгел, ә халык ихтыяры белән мандат алды дияр идем. Шуңа күрә, халык исеменнән сөйләү, халык исе­меннән эшләү мәктәбен уздык, дип әйтергә буладыр.   – Сезне депутатлыкка кем тәкъдим итте?   – Мин ул елларда Республика фәнни китапханәсе директоры идем. Китапханә бинасының тү­бәсеннән су үтә, җы­лылык ба­та­реялары череп беткән, китап куярга урын юк, алар юеш подвалларда “саклана” һ.б. Кайларга гына бармадым, кайларга гына язмадым – мәсьәлә хәл ителмәде. Шуннан китапханә хезмәткәр­ләре һәм “халык фронты” вә­килләре әлеге проблемаларны парламент дә­рәҗәсендә күтәрү өчен мине депутатлыкка тәкъ­дим иттеләр.   – Әлбәттә, китапханәгә булышу өчен генә түгелдер, чөнки сезнең үтә милли җанлы егет икәнегезне халык ул чакта ук белә иде.   – Ә җитәкчелек артык мил­лилектән шүрли иде. Мине башта район, аннан соң партия өлкә комитетына чакырдылар: “Кан­ди­датураңны алмасаң, эшеңнән алабыз”, – диделәр. Ә мин: “Кандидатурамны кире алсам, депутатлыктан баш тартсам, моны китапханә хезмәткәрләре, го­мумән, мине тәкъдим иткән халык ничек аңлар соң?” – дидем. Шулай, уртак фикергә килмичә, аерылыштык. Халык сүзе, халык фикере белән түрәләр дә исәпләшергә мәҗбүр иде ул елларны. Депутатлар арасында да төрле максатлы кешеләр булып, бик зур бәхәсләрдән соң гына уртак фикергә килә идек. Виктор Гюго әйтмешли: “Бөтен кеше бер- төрле уйлаган җирдә берәү дә уйламый”. Шуңа күрә элекке парламент эшчәнлегендә сүз иреге, фикер хөрлеге яшәвен мин зур казанышларның берсе дип исәп­лим. Аннан соң, әйткәнемчә, ул елларда халык та тамак кайгысыннан битәр, ил, республика кайгысы, аларның киләчәге турында күбрәк уйлый иде.   – Әлбәттә, ул чорда вәз­гыять тә башкачарак иде, Сез әйткәнчә, һәр татар күңе­лендә яшәгән дәүләт­че­лек хислә­ренең ташкын булып бә­реп чыккан чаклары иде бит.   – Ил, Татарстан, халык язмышы белән бәйле иң әһәмиятле законнар, карарлар Югары Совет утырышларында кабул ителде. Суверенлык турында Декларацияне әйттем инде. Моңа телләр турында һәм милли мәгарифкә кагылышлы законнарны, Конституциябезне дә өстәр идем. Федераль үзәк белән ике арада тө­зелгән Шартнамә үзе генә дә ни тора! Федератив шартнамәгә кул куймавыбыз нәтиҗәсендә Рос­сиянең Төп Законына федераль хакимият белән үзара килешүле мөнәсәбәтләргә кагылышлы өс­тәмәләр кертергә мәҗбүр булдылар.   – Бер шигырегездәге “...йә дөньяны үзгәртәм мин бүген, йә булмаса, үзем үзгәрәм” дигән сүзләр гел тел очында әйләнеп тора. Разил Вәлиев үзгәрдеме?   – Җәмгыятьтәге үзгәрешләр һәркемгә йогынты ясамый калмый инде ул, әмма минем төп кыйблам үзгәрмәде дип саныйм. Мин һаман да шул  Разил. Кайчан хезмәттәшләрем дә: “Син гомер буе бер үк сүзне сөйлисең, фи­кереңне үзгәртмисең”, – диләр. Ни өчен шулай диюләрен чама­лыйсыңдыр инде.   – Әлбәттә. Чирек гасыр буе парламентта татарча чыгыш ясаучы да Разил Вәлиев бит әле.   – Мәрхүм Туфан абый да бар иде. Бер кызык нәрсә әйтимме? Күптән түгел урысча чыгыш ясарга туры килде, чөнки тәрҗемәче юк иде. Киңәшмә ахырында минем янга килделәр дә: “Разил, сиңа нәрсә булды?” – диделәр. Ә 90 нчы елларда еш кына: “Нишләп татарча сөйләп баш катырасың? Депутатларның кү­бесе аңламый бит”, – диләр иде.   Күрәсеңме, шул арада минем татарчама ничек күнегеп бет­кәннәр. Шөкер, яңа сайланган парламентта менә дигән итеп татарча чыгыш ясаучылар бар. Мәсәлән, Рафис Борһанов, Альберт Хәбибуллин, Рауил Рәх­мә­туллин татарча теләсә кемне “сатып җибәрә” ала. Мин гомер буе татар мохитендә яшәдем һәм хәзер дә үз тирәмдә шундый мохит тудырырга омтылып яшим.   – Әңгәмә башында: “Без­ның хыяллар югары иде”, – дидегез. Бу хисләр хәзер сүрел­мәдеме?   – Юк, бары тик җәмгыятьтәге вәзгыятькә карап эш алымнары гына үзгәрде. Бүген урам йөрү­ләр, “Азатлык!” дип кычкырулар юк диярлек. Парламент законнарга, халыкара хокук нормаларына таянып та күп эшләр башкара ала. Без шулай эшләргә тырышабыз да. Татарстан Югары Советы эшчәнлеге бүгенге парламент эшчәнлеге өчен җирлек тудырды, республика үсешенең кыйбласын билгеләүдә, илнең киләчәгенә дә шактый ук дә­рәҗәдә йогынты ясады, дип курыкмыйча әйтә алам.  Риман ГЫЙЛЕМХАНОВ 8 | 23.01.2015 (полный текст новости)

  • 2015-01-23 07:55 Татарстанда инкассатор хезмәттәшен яралап, 60 млн. сум акча урлап качкан
    23.01.2015 Криминал Яшел Үзәндәге үзәк банк бинасы янында ике инкассатор арасында низаг килеп чыккан. Бәхәс аркасында ир-атларның берсе икенчесенә ут ачкан һәм инкассатор машинасына утырып качкан. Машинада 60 млн. сум акча барлыгы мәгълүм. Полиция хезмәткәрләре "Перехват" планы иткән, дип хәбәр итә efir24.tv. Гадәттән тыш хәл берничә минут элек кенә булган.   Инкассаторны тоту буенча Казанда "Вулкан-4" тоткарлау планы игълан ителгән. "Фольксваген Амарок" (номеры Т669ОС/116rus) автомобиле эзләнелә. "Мазда-3" (номеры 565) машинасы да эзләнелә. Инкассатор шул машиналарга утырып качкан булырга мөмкин. Инкассаторның шәхесе билгеле — ул 1989 елгы Богаченко Игорь Константинович. Моңа кадәр хөкем ителмәгән, Яшел Үзәндә яши.       --- --- | 23.01.2015 (полный текст новости)

  • 2015-01-23 07:55 Җырчы Эльвира Хамматова төрмәдә булып кайтты (ФОТО)
    23.01.2015 Шоу-бизнес Хәлләр болайрак булган. Җырчының әтисе бик бай кеше икән. Әнисе күптән бакыйлыкка күчкән. Аңа һәрдаим әтисе күз астында, аның тәрбиясендә үсәргә туры килгән. Көннәрдән бер көнне әтисе нотариус аша бар мөлкәтен Эльвирага яздыра һәм күп тә үтми, үлеп тә китә. Җырчы нишләргә дә белми. Бу кайгыны авыр кичерә. Әтисен юксына башлый. Тормышында мәхәббәтен очрата. Аның да ахыры матур тәмамланмый. Чөнки ул егетне кызның әтисен яратмаган эшмәкәрләр яллый. Дөресрәге, Эльвира белән әлеге егетне бергә кушып, байлыкка хуҗа булырга телиләр. Егет кеше кызның шампан шәрабына йоклата торган дару салып, документларга ялган кул куйдырта. Ул егетнең исеме – Руслан Вәлиев. Ахыр чиктә, җырчыны өеннән полиция хезмәткәрләре алып китеп, төрмәгә утырта. Байлык дип, Руслан белән аны яллаган “заказчик” атыша башлый. Ә кемнең исән калуын сез җырчының “Рәхмәт сиңа” исемле яңа клибында күрә алачаксыз. Әйе, бу яңа клипның сюжеты иде. Барлык идея Эльвира Хамматованыкы икән. Җырчы һаман да үз репертуарында. Чөнки аның күп клипларында мәхәббәт, моңсу вакыйгалар төсмере чагылган. - Клип әлегә төшерелеп бетмәде. Әмма төрмәдәге кадрларны без инде төшердек. Тик кайсы төрмәдә төшерелгәне хакында мәгълүмат бирә алмыйм. Клипның башыннан ахырына кадәр мин шул төрмәдәге читлектә җырлыйм. Андагы атмосфера бик авыр. Ходай күрсәтмәсен. Шул ишегенең ачылуларына кадәр күңелгә шом сала. Төрмәдәге кадрларны бер алты сәгать кенә төшергәнбездер. Клип үзе Айдар Шәймәрданов җитәкчелегендәге “PIXEL” студиясендә төшерелде. Сюжет линиясе дә җиңелләрдән булмады. Чөнки ахырдан утырган читлекнең ишеге ачылып китә дә, мин инде... Анысын әйтмим... Клип экраннарга чыккач күрерсез, - диде Эльвира Хамматова.  Эльза ГАЗИЗОВА | 22.01.2015 (полный текст новости)

  • 2015-01-23 07:55 Татарда беренче тапкыр "Тамада-шоу" тамашасы үткәреләчәк
    23.01.2015 Шоу-бизнес Кризис, кризис дибез, әмма аңа карап туй-никахлар бетеп тормый. Ә бу бәйрәм гомердә бер генә тапкыр була. Шуңа күрә аны һәр кеше матур итеп, үзенчәлекле итеп, истә калырлык итеп үткәрергә тырыша. Хәер, татарда шәп тамадалар, туй оештыручылар бар. Алар татар туй индустриясен булдыра дисәк, бер дә арттыру булмас. Алай гына да түгел, алар татар милли гореф-гадәтләрен саклап, буыннан-буынга тапшыручылар да. Чөнки туй белән бәйле йолаларны нәкъ менә татар тамадалары популярлаштыра, таныта. Шушыларны истә тотып, Замирә Рәҗәпова зур эшкә тотынган. Туй индустриясендә эшләүче берничә фикердәшен котыртып, "Тамада-шоу" оештырырга булган ул. Инде урыны һәм вакыты да билгеле: 14 апрель, Филармония залы. Әлеге проект бик кызыклы булырга охшаган. Сәхнәдәге тамашага кадәр интернетта кызыклы бәйге игълан ителәчәк. Шартларын алдагы көннәрдә игълан итәчәкбез. "Тамада-шоу"ның генераль мәгълүмати партнерлары - "Матбугат.ру" һәм "Туйлар.ру".       --- --- | 23.01.2015 (полный текст новости)

  • 2015-01-23 07:55 Ринат Билалов "Бизнес-Онлайн"нан ник китә
    23.01.2015 Матбугат Татарстанда, мөгаен, иң дәрәҗәле интернет-газета саналган "Бизнес-онлайн"нан аның шеф-редакторы Ринат Билалов китә. Әлеге вазыйфаны 7 ел башкарган Ринат әфәнде үзенең фейсбуктагы битенә хушлашу сүзе язган: Сегодня был последний день моей работы на посту шеф-редактора БИЗНЕС Online. Покидаю проект, в который вложено немало сил и которым я горжусь. Семь лет назад, узнав, что я собираюсь работать редактором интернет-издания, число посетителей которого едва дотягивало до 100 человек, один уважаемый в республике человек сказал, что я делаю глупость и, скорее всего, пропаду. Но то, что мы сделали за эти годы, показывает, что ничего невозможного нет. Главное - сильное желание и большая самоотдача. Все эти годы работа была сверхинтенсивной, 12-14 часов каждый день почти без выходных - это не шутки. К тому же это была работа на постоянно раскаленной сковородке - приходилось не раз испытывать прессинг чиновников, многочисленные суды, козни завистников, да много чего. Собственно, накопившаяся усталость и есть причина моего решения. Огромное спасибо всем за эти замечательные семь лет - коллегам, партнерам газеты, особо - Рашиду Галямову за колоссальную помощь, и самое главное - читателям.   --- --- | 23.01.2015 (полный текст новости)

  • 2015-01-23 04:39 Уртача хезмәт хакы турында уйланулар
    22.01.2015 Җәмгыять Декабрь шаукымы үтте, кибетләрдә хәзер тынлык. Бигрәк тә көнкүреш техникасы һәм электрон гаджетлар сату нокталары нәүмиз бүген, чөнки паника вакытында чүп-чар җыеп калган халык үзенең ничек алданганын аңлады. Хәзер инде социаль челтәрләрдә “телевизор сатам” дигән белдерүләр дә күренә башлады. Тик өметсез эш бу, бер-берең белән алыштырып уйнасаң гына инде. Шул ук вакытта аналитиклар, халык кара көнгә дип җыйган акчасына азык-төлек ала башлады, дип белдерә. Ярмалар “сике­ре­ше”нә борчак, тары, арпа килеп кушылды. Боларны төр­ле кибетләрдә төрле бәядән табарга була. Йомырка әле тик тора, әмма аның зур үсеш потенциалы бар. Кайбер азык-төлек товарлары белән импортны алыштыру түгел, экспортка чыгарып акча сугу мөм­кин­леге туа башлады. Әйтик, йомырканы Грециягә чыгару отышлы, бу диетик ризыкның иң кыйммәтле бәясе анда 10 данәне рубль курсы белән исәпләгәндә 262 сумнан артык, 170 сумга да табарга була, диләр. Иң арзан бәягә сатканда да табыш алу мөм­кинлеге Россия­дәгедән 3 тапкыр чамасы зуррак. Евро­союзның төрле илләрендә бәяләр төрлечә. Сыер итен, мәсәлән, Польшадан сатып алсаң отасың, Ан­глиягә сат­саң – табышлы. Кремль санк­цияләре нәти­җә­сендә итне Польшадан алып булмый, ә сатуны чикләмәделәр бит. Менә бу, чынлап та, авыл хуҗалыгы алдында зур үсеш перспективалары ача инде. Бездә исә халык пармезан турында хыялланудан туктады, доллар һәм евро “бию”ләрен дәвам итсә, үзебезнең эремчек һәм сыр бәяләре пармезаннан арзан булмаячак. Россиялеләрнең хезмәт хак­лары исә долларга ияреп, саллы гына түбәнәеп бара. Әле күптән түгел генә 900 доллар тирәсе бәяләнгән хез­мәт хаклары бүген валютадагы кыйммәтләрен ике тапкырга якын югалтып килә.   Нефть бәяләре төшә башлагач, бездә шундый пропаганда фокусы уйлап чыгардылар: имештер, россияле­ләр хаксыз рәвештә зур хезмәт хаклары алып кил­деләр, артык рәхәт тормышка ия­лән­деләр, хәзер, янәсе, кризис тигезли, хезмәт хакы эш­ләгән күләмдә генә түләнә­чәк. Россиялеләрнең рәхәт тормышта ничек “си­ме­рү­”лә­рен иллюстра­ция­ләү өчен дөньяның кайбер илләрен­дәге уртача хезмәт хакларын үзебезнеке белән чагыштырып карыйк. Тирән кризиска кадәрге 2013 ел күрсәткеч­ләрен алыйк. Нор­вегиядә уртача хезмәт хакы – 5500 доллар, Россиядәгедән бу 6,1 тапкыр артык. АКШта – 4300, Гер­маниядә – 4000, Япония­дә – 3900. Фәкыйрь­рәк һәм кризиска чумып билләрен кыс­кан илләрне карыйк. Гре­циядә 2400 долларны тәш­кил итә бу сан.   Дөрес, Гре­циядә азык-төлек бик кыйм­мәт, бензинга да сум­ның хәзерге курсы буенча исәп­ләсәң, 157 сум рус акчасы чыгарып салырга туры килер иде. Әмма грекларның уртача хезмәт хаклары бү­генге безнең илдәгедән 5,3 тапкыр күбрәк килеп чыга. Россиядә бензин бәясе исә март аена 50 сумга җитәчәк дип вәгъдә бирәләр, чөнки салым маневры нәкъ менә шул чакта тулы көченә ке­рәчәк икән. 2013 елда Бол­гариядә дә уртача хезмәт хакы 1000 доллар булган, шул чактагы россиялеләрнең ке­ремнәреннән бу артыграк, бүген исә инде болгарлар русларга караганда ике тапкыр күбрәк хезмәт хакы алулары белән горурлана алалар. Ә менә россиялеләрнең уртача хезмәт хакларын валютада исәпләү тагын бер-ике айдан нинди саннар күрсәтер, монысын алдан әйтү дә куркыныч. Илнең алтын-валюта резервларын һәм әйләнештә йөргән сумнар күләмен чагыштыргач, математик исәпләүләр ясаган экспертлар долларның бүгенге чын бәясе 78,80 сум, ә резервлар кимү темпы сак­ланса, март аена 130 сумлык доллар да реаль булачак, диләр. Мин үзем, илдә хәл­ләр бик кискенләшмәсә, доллар март ахырларына 100-200 сумлык чикләр эчендә тирбәлер дип уйлыйм. Бу чакта уртача хезмәт хакы 150-300 доллар тирә­сендә булачак.   Менә шул чакта уртача россияле үзебездә җитештерелгән итне һәм сөтне дә бик авырлык белән генә сатып алачак, ә рөхсәт итсәләр, азык-төлек­не хәтта Польшага экспортлау да зур табышлар китерә­чәк. Бүген­ге кризис авыл хуҗалыгы өчен беренче тапкыр зур перспективалар ача, моңа кадәр әле мондый хәлнең булганы юк иде. 1997 елдагы кризиста Россиядә уртача хезмәт хакы 70 долларга ка­дәр төште, 2002 елда ул 150 долларга җитте, 2005 елда 300 долларлык уртача хез­мәт хакы яхшы ук үсте дип бәяләнгән булган.   Шуңа күрә Путин идарә итә башлаган елларга кире кайтсак, нәрсәсе гаҗәп: нефть тә бит шул еллар күр­сәткеченә таба якынлашып килә. Тик кечкенә генә бер нечкәлек бар: Владимир Вла­димировичның популярлыгы һәм тормыш дәрәҗәсе акрын гына үскән ул елларда Россиядә әле совет чорыннан калган җитештерү бар иде. Хәзер безнең тормыш дәрәҗәсен импорт энәсе хәл итә, нефть энәсе сынганнан соң, импорт та котылгысыз рәвештә кими инде. Вакыйга­ларның иң кискенләшкән чагында безгә бушап калган элекке тегү цехларына, җи­мерелгән фермаларга карап, үкси-үкси, күз яшьләре түгәргә туры килмәгәе. Ач карынга исә патриот булу нык кыенлашачак.   Хәзер илдәге бәяләрнең үсүе Мәскәүнең нинди тактика сайлавына бәйле. Әгәр квартал саен пенсияләрне һәм хезмәт хакларын ин­дексацияләү юлын кабул итсәләр, без натураль 1992 ел белән очрашачакбыз: бәя­ләр һәм валюта курслары уннан алып йөзгә кадәр тапкырланып үсәчәк, ә менә кибет киштәләре шыр булачак. Хезмәт хакларын туң­дыр­салар, бәяләр ике-ике ярым тапкырдан да артмас, ихтимал. Ә рухи халәт ил җи­тәкчелегенең нефть бәя­сенә реакциясе кебегрәк булачак. Нефть 90га төшкәндә, 80 долларлык чиктән курыктылар, 70кә җиткәч, 60 долларны мөмкин түгел дип санадылар, 50 доллар турында уйлау да котны очыра иде. Бүген телеяңа­лык­лар нефть 50 долларга якынлашканда, “бәя үсә” дип сөе­нешәләр. Озакламый Мәс­кәү барреле 40 долларлык нефть турында хыяллана башламагае. Шуңа күрә фев­ральдә безгә үткән гыйнвар сөекле күренәчәк, мартта февраль бәяләрен сагынырбыз, майда инде март тормышы сөйкемле булып тоелыр, бәлки. Тагын бер шатлык: 2015 ел 2016 елдан яхшырак булачак. Менә шундый оптимизм россиялеләр өчен уртак булыр дип исәп­лик. Рәшит ФӘТХРАХМАНОВ 7 | 21.01.2015 (полный текст новости)

  • 2015-01-23 04:39 Бәгырегез тупасланганны сизсәгез, ятимнәрне башыннан сыйпагыз (Иске Җөридән ВИДЕО)
    22.01.2015 Җәмгыять “Intertat.ru” газетасы хезмәткәрләре Теләче районының Иске Җөри авылында булып кайтты. Әлеге авылда узган елның ноябрь аеннан зур гаилә яши башлады. Ишетеп белә торгансыздыр, “Яңа Гасыр” каналы 2014 елның октябрь аенда, Корбан гаете көнендә “Сөючеләр фида кыла” дип исемләнгән хәйрия акциясе оештырган иде. Шушы телевизион марафон барышында җыелган акчалар Иске Җөри ятимнәр йортын җиһазлауга тотылды.    Яңа гаилә башлыгы “Ярдәм” тернәкләндерү үзәгенең уку-укыту бүлеге мөдире Мәликә Гыйльметдинова 10 ятимне үзе янына сыендырды. Мәликә ханымның канаты астында тәрбияләнүче сабыйларның иң өлкәненә 18 булса, иң кечкенәсенә - 3 яшь. Балалар арасында бертуганнар да бар. Шул рәвешле, икешәр-өчәр итеп бертуганнарны аермый-какмый бер ояда тәрбияләү эшенә алынган “Ярдәм”леләр.   Зур гаиләдә безне каршы алган Мәликә ханым сүзне болай дип башлады:   - Алар миңа үз балаларым шикелле. Беренче көннән үк әни дип дәшә башладылар. Бер түбә астында берничә ай гына яшәвебезгә карамастан, әйтерсең лә гомер буе бер тату гаилә булганбыз. Ике йортыбыз бар. Берсендә тернәкләнү узабыз, кунакларны каршы алабыз. Ә икенчесендә яшибез, йоклыйбыз дигәндәй...   Журналистлар кулыннан бүләкләр алгач, балалар ачылып китте. Берсеннән-берсе уздырып үзләре белән якыннан ук таныштыра башладылар. Язмыш тарафыннан шактый кыйналган балалар арасында дөм ятимнәре дә, шулай ук ташланганнары да бар икән.   “Мин музыка, физкультура дәресләрен яратам, җырлыйм, биим. Бу гаиләдә миңа бик ошый. Без тәмле ашыйбыз. Үскәч аш-су остасы булырга хыялланам. Әниебез безне мәчеткә алып барды. Намаз укырга өйрәнәсем килә”, – ди 16 яшьлек Женя.   Балаларның кайберәүләре Җөри мәктәбендә укыса, араларында 30 чакырым ераклыкта урнашкан күрше авылдагы махсус коррекция мәктәбенә йөрүчеләр дә бар. Женяны да һәр көн күрше авылга укырга йөртәләр. Балалар бакчасына 3 сабый, авыл мәктәбенә, коррекция мәктәбенә 4 бала йөри.     Унбер яшьлек Никита мәктәптә бишле билгеләренә генә укый икән. Яңа ел бәйрәмнәре алдыннан ул Мәскәүдә Россия Президентының чыршы бәйрәмендә булып кайткан. Мәскәүнең истәлекле урыннары белән танышу малайның күңеленә аеруча уелып калган. Сүзгә батыр егет гаиләдә бертуганнары белән яши башлавына чиксез куана. “Үскәч мин дипломат булырга телим. Төрле илләрдә дуслык, татулык җепләрен ныгытып йөрисем килә”, - дип олыларча җавап бирде ул.   - Аллаһы Тәгалә балаларыбызны музыкаль сәләттән дә мәхрүм итмәгән. Менә шушы сәләтләрен дә үстерергә тырышабыз. “Ярдәм” мәчетендә оешкан “Бәрәкәт” ансамбле ярдәме белән баянда, башка уен коралларында уйнарга өйрәтергә исәплибез. Кем белә, киләчәктә бәлкем гаилә ансамбле дә килеп чыгар, - ди күпбалалы ана.     Мәликә ханым гаиләсенә килгәнче бу балалар шактый язмыш сынауларына дучар ителгән. Кайберсе булдыксыз ата-ана корбаны, кайберләре балалар йортыннан шушы тернәкләндерү үзәгенә алынганнар.  Физик яктан камил сәламәт үк булмаганга күрәме, аларга ятимнәр йортында артык игътибар күрсәтелмәгән. Уку ягыннан да нык кына тартылырга кирәк. Ә биредә боларның барысы өчен дә шартлар тудырылган. Ятимнәр йортында массаж өчен җайланмалар, башка сәламәтләндерү чаралары эшләп тора. Балаларны медицина белгечләре, төрле табиплар күзәтә, савыктыру юнәлешендә эшләр алып барыла. Балалар янына репетиторлар да килә. Әйтергә кирәк, алар татар балалар бакчасына йөриләр, татар мәктәбендә белем алалар. Махсус мәктәптә дә дәресләр татар телендә бирелә. Балалар татар мохитын бик тиз һәм җиңел кабул иткән.   Мәликә ханым Гыйльметдинова гомере буе инвалидлар белән эшләгән изге җанлы кешеләребезнең берсе. Ишле гаилә булдырганчы ул үзен һәр яктан әзерләгән. Махсус әдәбият, фәнни китаплар укырга туры килә аңа. Ятимнәр психологиясен дә шактый өйрәнгән ул. Казанның Сөләйман мәчетендә үк башланган хезмәт “Ярдәм”дә дәвам итә. Ишетмәүчеләр белән дә, сукырлар, ДЦПлы авырулар белән дә эшләгән ул. Һәрберсенең холкын, кызыксынуларын аерым өйрәнгән. Методик белешмәләр дә әзерли ул. Үзенчәлекле балаларның әниләре булып җитешкәнче Мәликә ханымга шактый зур тәҗрибә тупларга туры килгән.     - Ун елдан артык инде тәрбиягә ятим-инвалид балалар алырга ният кылган идем. Үзегез дә беләсез, ятим балаларны гаиләгә уллыкка, кызлыкка алучы бар. Ә менә ятим инвалид һәм бертуган берничә балаларны алучылар юк дәрәҗәсендә. Алар беркемгә дә кирәкми булып чыга. Яше җитеп, балалар йортларыннан чыгып киткәч аларның язмышларын бөтенләй белүче юк. Мәчеттә эшләгәндә ятимнәр, балалар йортларына еш йөри идек. Хәйрия акцияләре оештырганда аларның җитәкчеләреннән еш кына балаларның киләчәк язмышлары белән кызыксына идем. “Унсигез яшьтән соң без алар өчен җавап бирмибез”, - дигән коры җавап сүзе ишетә килдем. Менә шул мизгелләрдә туган ниятем булгандыр инде. Ә яңа балаларым 16-18 яшькә чаклы гына түгел, гомер буе безнең белән булачак. Аларның барысын да башлы-күзле итәсе, олы тормыш юлына чыгарасыбыз килә. Үсеп үз гаиләләрен булдыргач та, яшәгән йортларын беләчәкләр, онытмаячаклар, үз йортларына кайткан шикелле кайтырлар дип уйлыйм, иншалла, - ди Мәликә ханым.     Тәүлекнең 24 сәгатен тәрбияче ханым шушы балалар янында уздыра. «Максатыбыз - балалар үзләрен зур гаиләдә дип хис итсеннәр иде» - ди ул. Мәликә ханым сүзләренә караганда, балаларның адаптация чоры уңышлы узылган. Хәзер инде алар үзләрен бер гаилә сымак хис итә. Берәрсе мәктәптән соңарса, икенчеләре борчыла башлый, икән.   Мәликә ханым - үзе ике бала анасы. Алар инде үсеп, үз гаиләләрен булдырган. Хәтта оныклары да гаиләгә яңа килгән балаларны тәрбия кылырга ярдәм итә икән. Тәрбия татар милли гореф-гадәтләренә, ислам диненә нигезләнә. “Үз балаларымны ничек үстердем, боларын да шулай ук тәрбиялим”, - ди горур ана.   Киләчәктә Җөри үзәгендә йорт хайваннары булдыруны да ниятләп торалар. Гаилә булгач, авыл җирендә хуҗалыксыз һич тә ярамый бит. Терлек-туар арасында кайнашу, тере җан ияләрен кайгырту күңеле китек булган, язмыш сынавына дучар сабыйларга, һичшиксез, уңай йогынты ясаячак.     “Күңелегез катыланганны, бәгырегез тупасланганны сизсәгез, ятимнәрне башыннан сыйпагыз” дигән хәдисе бар Пәйгамбәребезнең. Гыйбрәтле сүз... Чыннан да, дөньялары түгәрәк булып та, кая барып бәрелергә белмәгән кешеләр аз түгел. Иске Җөригә барып килегез, диясе килә андыйларга. Ятимнәрнең җылы оя, тыныч почмак, кайгыртулы йорт тапканына куанырсыз. Мәликә ханым кебек фидаи һәм риясыз затлар да бар икән бит әле дөньяда, дип сокланырсыз. Ә инде ятимнәрнең башыннан сыйпасагыз, күңелегезгә мәрхәмәт иңәр, Кеше икәнегезне тоемлап калебегез сафланыр, күзләрегезне яшь тамчылары энҗеләр... Иске, әй юк ла, изге Җөригә рәхим итегез! Мөршидә КЫЯМОВА | 22.01.2015 (полный текст новости)

  • 2015-01-22 02:47 Татарстан умартачылары: "Доллар үсә, бал бәясе төшә" (ВИДЕО)
    21.01.2015 Авыл 17 гыйнвардан һәр шимбә Казанның Чехов базарында авыл хуҗалыгы тауарлары ярминкәсе эшли башлады. Халык ит-май, карабодай, ярмалар ала, балга игътибар кимеде, доллар үсте, бал бәясе төште, ди Татарстан умартачылары. Татарстан умартачыларыннан 2014 елгы бал уңышын авыр сатулары хакында еш ишетергә туры килә, Авито сату-алу сайты да бал тәкъдим итүчеләр белән тулган. Өч литрын 700 сумга саталар, узган ел 1500-2000 сумнан сатыла иде. Казанның Чехов базарында умартачылар былтыргы куерган балның өч литрын 400 сумга куярга мәҗбүрләр, әмма уртача бәяне 1000 сум тирәсендә тотарга тырышалар. Чөнки аннан да түбән сату аларның кәефен төшерә, бал бәясе төшүгә исләре китә. "Доллар үсте, бал бәясе төште. Безне бу бик борчый. Умартачыларда бал күп, сатып алучы аз. Чөнки кешеләрнең тормышлары начарайгач сәламәтлекләре турында уйламый башлыйлар. Күбесе ит, бәрәңге, ярмалар, шикәр комы кебек көндәлек ашарга кирәкле тауарларны гына сатып ала. Хәзер шикәр комының килосы бер литр бал бәясе белән тигезләшә", ди Татарстанның Аксубай районы умартачысы, фермер Иван Логинов.   Башка төр азык-төлек тауларын сатучылар бераз бәяләрнең үсүен әйтә, әмма әлегә кибетнеке белән чагыштырганда базарныкы күпкә арзанга туры килә. Шуңа да казанлылар ит-май, сөт, бәрәңге, ярма, карабодай, йомырка, оннарны ярминкәләрдән алырга тырыша. Бу мәсьәләдә Азатлык хәбәрчесе белән сөйләшкән сатучылар да, алучылар да бер фикердә иде.   Мамадыштан килгән ит сатучы абзый белдергәнчә, сыер итенең килосы 250-280 сум, сөякле кисәге 200 сум. Халык узган ел да, быел да әйбәт алды, ди ул.   Базарда йөрүчеләр арасында тормыштан зарланучылар да бар иде. “Хәлләр мактанырлык түгел, бәяләр үсә, акча кими, кризис та, кризис”, дип китте исемен әйтергә теләмәгән бер бабай.   Башкаланың Чехов базарында һәр атна азагында авыл хуҗалыгы тауарлары ярминкәсе үтәргә тиеш. Бу юлы казанлылар аз килде, халыкка ярминкә турында хәбәр барып җитмәгән ахры, диде сатучылар. Алар бик теләп үз тауарларын Казанга алып килергә әзер, яхшы урын һәм алучы гына булсын.  Рөстәм ИСХАКЫЙ | 20.01.2015 (полный текст новости)

  • 2015-01-22 02:47 Нурзадә нинди китаплар укый
    22.01.2015 Җәмгыять 1. Мин кайбер китап­ларны кат-кат укырга яратам. Әле яңарак кына Батулланың «Бию җене кагылган егет» китабын янәдән укып чыктым. Гомумән, миңа тарихи, автобиографик әсәрләр ошый. Үзем дә биергә яраткангамы шунда, бу романны мин бик ошаттым. Рудольф Нуриев турында күп мәгълүмат алдым. Икенче яратып укыган китабым, аны да берничә кат укыдым – Галимҗан Гыйльмановның «Албастылар» әсәре. Ул мавыктыргыч булуы белән җәлеп итте. Аның дәвамы да булырга тиеш, кайчан басылып чыга инде дип Галимҗан абыйның үзеннән дә гел сорашып торам. Яңарак кына авыл китапханәсеннән Гөлси­нә Галимуллина дигән язучының китапларын алып килдем. Саба районыннан булган ул авторны күп кеше белми дә икән. Аның язу стилен мин Зифа Кадыйровага охшаттым. Кеше язмышы гади, тормышчан итеп язылган. Зифа Кадыйрованың китапларын исә иртәнге бишкә кадәр укып утырганым бар. Рус язучыларыннан шушы көннәрдә генә Татьяна Веденскаяның «Загадай желание» китабын укыдым. Шигырьләр дә укыйм. Шәмсия Җиһангирова, Илсөяр Иксанова китапларын еш актарам. 2. Китап кибетенә атнасына бер тапкыр бармый калмыйм. Милли китапханәгә дә еш йөрим. Китапханәдән «Казан утлары» журналын алып кайтам. Анда өзекләп чыгып барган романнарны ай саен өзелеп укымыйм, ә барысын бергә җыеп укыйм. Алай уку кызыграк.   3. Электрон китабымны ерак юлларга чыкканда гына алам, ә өйдә китап­ларның үзен тотып укырга яратам. Алардан аңкып торган яңа кәгазь исе үзе генә дә ни тора.     Дилбәр ГАРИФУЛЛИНА | (полный текст новости)

  • 2015-01-22 02:47 2 атна сөйләшми йөргән Зәйнәп-Зөфәрне “Интертат”ның хәйләкәр журналисты татулаштырган
    22.01.2015 Шоу-бизнес “Интервьюга үзем генә киләм инде. Зөфәр белән сөйләшмибез, үпкәләштек. Калганын килгәч сөйләп бетерермен”, - диде дә Зәйнәп ханым, тиз генә телефонын куйды. Менә сиңа мә! Гадәттә, халык мәхәббәтен күптәннән яулаган әлеге җырчы пар интервьюларга бергә йөри. Баксаң, Яңа елдан соң Зәйнәп Фәрхетдинова белән Зөфәр Билалов сүзгә килеп, ике атнадан артык сөйләшми йөргәннәр. Бу күренеш безнең арада беренче тапкыр күзәтелми, ди алар үзләре. Шулай да халык аларны гел бергә күреп ияләнгән. Ни дисәң дә, алар татар халкына үрнәк булырлык матур пар бит. Уйлый торгач, Intertat.ru хәбәрчесе җырчыларга бер-берсенең килүен әйтмичә, аларның икесен дә бер вакытка, бер урынга чакырып “татулаштырырга” ниятләде.   Беренче булып Зәйнәп Фәрхетдинова кызу-кызу гына атлап килеп җитте. Бер биш минутка соңга калып Зөфәр Билалов та күренде.   - Нәрсә бу?! Розыгрыш мәллә? - дип кулымны кысып исәнләште Зөфәр Билалов. Кәефе дә әллә ни түгел иде. Бер миңа, бер Зәйнәп ханымга карана башлады. Ә Зөфәр әфәнденең киләсен Зәйнәп ханымга алдан ук әйтеп куйган идек.   - Гафу итегез инде, сезне гел бергә күреп ияләндек һәм берничек тә аерым-аерым күреп булмый...   Зәйнәп Фәрхетдинова: “Менә шулайрак булды инде. Яңа елдан соң сүзгә килдек. Үпкәләргә туры килде. Зөфәр өйдән үк чыгып китте. Сәбәпләре дә җыелды. Хәзер әйткән сүзләремә дә үкенәм (Зөфәр Билаловка карап куйды – Э.Г.). Турыга бәреп әйтү холкымда да бар. Ишек шартлатып ябып та куя беләм. Бөтен дөнья үлеп-китеп артист тормышы белән кызыксынган заманда бөтенесен сөйләп тә булмас. Тормыш булгач, төрле хәлләр була. Чынлап та мин гаепле. Зөфәр дә гаепле түгел сыман тоела...”   Зөфәр Билалов: “Хатын-кызның һәй-лә-кәр-ле-ге (елмая). Зәйнәп апагыз белән икәүләп уйладыгызмы бу розыгрышны (көлә)?”       - Юк, әлбәттә. Бу бары сезне дуслаштыру иде. Яңа елны бергә каршы алгансыздыр бит?   Зәйнәп Фәрхетдинова: “Әлбәттә, бергә Казанда үзебезнең фатирда каршы алдык. Минем яктан да, Зөфәрнең ягыннан да туганнарыбызны чакырган идек. Ә бу үпкәләшү Яңа елга кадәр үк сузылып килгән иде үзе. Шул Яңа елдан соң түземлегем тәмам бетеп, әйтеп ташладым инде. Зөфәрнең кулында нәрсәсе бар, шулар белән өйдән чыкты да китте. Олы улыбыз Булатка шалтыраткан булган. Стресстан арынам дип, тотканнар да Әлмәттәге тау шуу комплексына китеп барганнар. Кайда йөргәннәрен өйгә кайткач Булат миңа сөйләде. Ә Зөфәр үзе кунакханәдә яшәгән. Безнең болай үпкәләшү озакка сузылганы булмаган иде. Ике атнадан артык Зөфәрне күрми торганмын икән. Шулай да гыйнвар башында без күрешкәләп тордык. Чөнки концертларыбыз бар иде. Йә мин, йә Зөфәр килмичә калып, халык алдына да чыкмый калырга ярамый. Үпкәләштек дип, килгән халыкны кире дә борып булмый бит. Халык безнең арада булган низагны сизмәде. Ике атнадан артык сөйләшми торганыбызны сез беренче белдегез”.   Зөфәр Билалов (тормыш иптәшенә карап): “Интервьюга чакырып дуслаштырдың дип тә өстә инде (елмая)”.   - Ике атна сөйләшми тору авыр булгандыр барыбер...   Зәйнәп Фәрхетдинова: “Әлбәттә. 26 ел бергә гомер итәбез бит. “Ничек хәлең?” дип булса да, Зөфәр СМСкаларын язып торды торуын (көлә)”.       Зөфәр Билалов: “Бөтен серне ачып бетерәсең син, Зәйнәп! Барысын да сөйләмә! Бу безнең бер-беребездән ял итеп алуыбыз булды. Хәзер гөрләп концертлар белән йөрисе. Үпкәләшеп торырга вакыт калмасын. Менә шул!” Эльза ГАЗИЗОВА | 21.01.2015 (полный текст новости)

  • 2015-01-22 02:47 "Кара Пулат" операсыннан ФОТОрепортаж
    22.01.2015 Мәдәният 20 гыйнвар Казанның Тинчурин театрында Болгар чорын чагылдырган "Кара Пулат" операсының премьерасы үтте. Операда вакыйгалар Болгар ханы кызы Нәргизә, аның сөйгәне Турыбатыр һәм Аксак Тимернең гаскәр башлыгы Карабатыр тирәсендә бара.       Болгар ханы кызы Нәргизә һәм аның сөйгәне Турыбатыр   Болгар кызлары Болгар ханы кызы һәм аның сөйгәне Кара Пулатта Болгарга килгән дошман гаскәрләре хан кызын эзли Дошман хәрбиләре Болгардагы 12 кыздан сорау ала   Дошман гаскәре Болгар кызларына үлем белән яный Болгар кызлары җәзаланыр алдыннан Болгар ханы кызы Кара Пулатта Болгар ир-атлары Дошман хәрбиләре хан кызының богауланган сөйгәненнән сорау ала Болгар кызлары Кара Пулатта яндырылыр алдыннан Турыбатырны җәзалау Турыбатыр, сөйгәне Нәргизәгә тугры калганы өчен дошманнары тарафыннан Кара Пулат алдында асып үтерелә Кара Пулатта Болгар кызлары яндырыла Болгар ханы кызы - Нәргизә һәм аның сөйгәне - Турыбатыр Кара Пулатта яндырылган Болгар кызларының рухлары һәм Кара Пулат өстендәге акчарлаклар Кара Пулат әсәренең авторлары һәм артистлар  Райнур ШАКИР | 22.01.2015 (полный текст новости)

  • 2015-01-22 02:47 Бүген "Татарстан яшьләре" газетасына 95 яшь!
    22.01.2015 Матбугат Бүген, 22 гыйнвар көнне, "Татарстан яшьләре" газетасы 95 еллык юбилеен бәйрәм итә. Бүгенге саннары аеруча бай, матур һәм тантаналы итеп чыгарылган. Редакциядә исә бәйрәм табыны корып чабулашалар. Даими авторлар да чакырылган. "Татарстан яшьләре"н феномен газета дисәң дә буладыр. 90нчы елларда ул 200 меңгә якын тираж белән чыкты. Хәзер мондый саннар белән бер генә матбугат чарасы да мактана алмый. ТЯда эшләү дәрәҗәле иде, анда теләсә кемне алмыйлар иде, хезмәткәрләренә хәтта фатирлар бирәләр иде. Дөрес, соңгы елларда "Татарстан яшьләре" дә, бөтен вакытлы матбугат та, хәтта илебез дә үзгәрде. ТЯга карата тәнкыйть элек тә ишетелә иде, хәзер дә тынып тормый. Әмма газетаның үз кыйбласы бар, үз укучылары, даими авторлары бар. Бүген "Татарстан яшьләре"нә 95 яшь! Хезмәттәшләребезне чын күңелдән котлыйбыз! --- --- | 22.01.2015 (полный текст новости)

  • 2015-01-22 02:47 Ата-аналардан акча җыймаска дигәнгә карап хәлләр үзгәрдеме?
    22.01.2015 Мәгариф «Белем, тәрбия бирү учреждениеләрендә ата-аналардан акча җыймаска!» Узган 2014 елның 7 октябреннән ТР мәгариф һәм фән министры Энгель Фәттахов барлык балалар бакчалары, мәктәпләргә шундый хат юллады. Моннан соң ата-аналар комитеты акча җыюдан туктадымы, ни дә булса үзгәрдеме? Элиталы мәктәп «Казанның 33нче мәктәбендә ай саен өч мең сум акча түләп укыйлар», – дигән хәбәр безнең колакларны «торгызды». Әлеге шомлы хәбәрнең ни дәрәҗәдә дөреслеккә туры килүен ачыклау өчен 33нче мәктәпкә юл тоттык.   Мәктәп директорына четерекле сорауны бирәбез: «Сездә уку түләүле диләр?» «Әйе, аерым сыйныфларда ай саен уртача өч мең сум акча түләү каралган, – ди Неля Шәяхмәтова. – Әти-әниләр ризалыгы белән 1нче сыйныфтан ук балаларны ике төргә бүләбез – берсе гадәти программа буенча укучылар, алар мәктәпкә бер тиен дә акча түләми. Икенчесе – «билингвизм» сыйныфлары, алар өстәмә дәресләр өчен өч меңгә кадәр акча түли. Соңгысы турында аңлатып китим: безнең мәктәп аерым фәннәрне тирәнтен өйрәтүгә юнәлтелгән. Аерым фән итеп француз, инглиз телен алдык. «Билингвистик» сыйныфлар да ике төргә бүленә. Берсендә француз теленә, икенчесендә инглиз теленә басым ясала, ягъни ул төп фән буларак укытыла. Мисал өчен, гади программа буенча укучы беренче сыйныфлар быел чит тел укымый, чөнки ул министрлык тарафыннан расланган укыту программасында юк. Аның өчен бюджеттан акча каралмаган. Ә «билингвистик» беренче сыйныфта укучы балаларга атнасына өч тапкыр француз теле керә. Аннан безгә атнасына бер тапкыр Казандагы Франция вәкиллегеннән француз укытучы килә. Тагын әлеге сыйныфларда ритмика, актерлык нигезләре дәресләре дә алып барыла. Аңлашыла ки, барлык өстәмә чаралар да түләүле. «Билингвистик» сыйныфларда укучы балалар мәктәпне тәмамлаганда ике төрле аттестат ала. Берсе – нәкъ яшьтәшләренеке кебек гомуми белем алу, икенчесе – французча тирәнтен өйрәнгәнлек турындагы документ. Мондый аттестат белән безнең укучылар рәхәтләнеп Франциягә барып, андагы югары уку йортларына керә алачак».   «Акча җыйган өчен шелтә алдык»   «Мин ата-аналар комитетында, – ди Алия Хәкимова. – Балалар бакчасына махсус Кыш бабай чакырырга теләдек, бәясе – биш мең сум. Башка ата-аналар да ризалашты, кеше саен 250 сум акча җыя башладык. Икенче көнне бакча мөдире үз янына чакырып алды: «Яңа ел бәйрәме үткәрү өчен бездән акча сорыйлар», – дип ата-аналар миңа ризасызлыгын белдерде. Бу хакта Мәгариф министрлыгына ишетелсә, беләсезме, миңа нәрсә була? Җыйган акчаларыгызны ата-аналарга кире таратыгыз. Әнә, Кыш бабай булып берәр әти яки берәр тәрбияче киенер. Гомер-гомергә шулай иттек, костюмнар бар». Кыш бабай булып тәрбияче киенде. Бәйрәм күңелле узды. Тик теге 250 сум өчен чыккан бәхәс күңелне һаман тырнап тора. Бакча мөдиренә ризасызлык белдергән ананың кайчан карасаң да авызында тәмәке булыр. Тәмәкегә акча жәлләми, ә баласы өчен 250 сумны кызганган».   Алия әйтүенчә, ата-аналар комитеты сентябрьдә үк һәр әти-әнидән берәр мең сум җыеп куйган. Шул сумманың өч меңенә канцтовар, дүрт меңгә уенчыклар алганнар, ике тәрбияче һәм бер кече тәрбиячегә Яңа елга бүләккә конвертта 1,5 меңәр сум тапшырганнар. Калган 8,5 меңнәрен 8 мартта һәм тәрбиячеләрнең туган көннәрендә өләшергә исәпләп торалар. «Бала өчен бу акчалар жәл түгел. Каршы төшәрдәй ата-аналарга Яңа елга конвертта бирелгән сумма хакында әйтеп тә тормадык», – ди әни кеше.   Гөлнара ГАБДРАХМАНОВА, ТР Мәгариф һәм фән министрлыгының мәгариф өлкәсендәге күзәтчелек һәм контроль департаменты җитәкчесе:   – 2014 елның сентябреннән декабрьгә кадәр ата-аналардан 536 гариза керде, шуларның 532се коррупцион характерда. Беренче проблема – әти-әниләр мәктәпкә ай саен килә торган спектакльләргә, фотографларга каршы. (Бәясе уртача 150 сум). Бу фикер белән үзем дә килешәм. Кемгәдер 150 сум акча күп булмаска мөмкин, ә кайбер ата-аналарның кесәләренә суга. Бигрәк тә күп балалы гаиләләргә авырга туры килә. Аннан, мәсьәләнең икенче ягы да бар – балалар бакчалары, мәктәпләргә килүче спектакльләрнең культура дәрәҗәсе түбән. 2014 елның 7 ноябреннән ТР Мәдәният министрлыгына хат юлладык. Моннан соң министрлык тарафыннан лицензия бирелмәгән театр труппаларына белем, тәрбия бирү учреждениеләренә керергә ярамый. Лицензиясе булган театрлар да, әти-әниләр чакыруы буенча гына балалар бакчалары, мәктәпләргә килергә хокуклы.    Икенче проблема – ата-аналар комитетына дип акча җыюлар. Бу чып-чын закон бозу очрагы. Мәктәпләрдә дәреслекләр җитәрлек, барысы да бушка. Ремонтлар дәүләт биргән акчага ясала. Бердәнбер нәрсә – канцелярия кирәк-яракларын ата-аналар ала. Тик моңа дип акча җыелырга тиеш түгел. Ата-аналар канцтоварларны исемлек буенча үзләре алып килеп бирә.    Өченче мәсьәлә – БДИ, ГИАга әзерлек. Укытучы мәктәптә барлык консультацияләрне дә бушка уздырырга тиеш. Аерым очракларда, ата-ана кирәк дип тапса, укытучы дәрестән соң укучы белән аерым шөгыльләнә. Мондый дәресләр түләүле, чөнки укытучыга дәрестән соң эшләгәне өчен акча түләнми. Әлбәттә, мәктәптә әлеге хезмәтләр рәсми рәвештә теркәлә. Гомумән, түләүле дәресләр, түгәрәкләр оештырганда, мәктәпнең моңа рөхсәте – министрлык тарафыннан расланган лицензиясе булырга тиеш.    Екатерина МАТВЕЕВА, «Мәктәптә акча җыюларга каршы» ата-аналар хәрәкәте активисты:   – «Мәктәптә акча җыялар», – дип хәбәр итүчеләр саны ел саен арта бара. 2014 елның сентябреннән башлап декабрь айларына кадәр ата-аналардан 650 мөрәҗәгать керде. Без рәсми оешма түгел, шулай да һәр очракны теркәп, ата-аналарга юридик яктан дөрес гариза язарга булышабыз. Һәр очракны прокуратурага тикшерергә җибәрәбез.    Гадәттә, Яңа елдан соң яңа төрле мөрәҗәгатьләр килә башлый – БДИ, ГИАга әзерләгән өчен укытучылар ата-аналардан акча җыя. Узган ел күп ата-аналарга репетиторлык өчен түләгән акчаларын кире кайтарырга булыштык.   * * *   Сораулар булса, ата-аналар безгә «ВКонтакте» социаль челтәре һәм 89600487465 телефоны аша мөрәҗәгать итә ала. Без республикада яшәүче һәр ата-анага ярдәм итәргә әзер.   Мәктәпләрдә һәм балалар бакчаларында акча җыюлар хакында ТР Мәгариф һәм фән министрлыгының “кайнар линия”сенә хәбәр итәргә мөмкин. Тел: (843) 294-95-33 (10.00-17.00), смс өчен номер: 89372860589.    Руфия РӘХМӘТУЛЛИНА 1 | (полный текст новости)

  • 2015-01-22 02:47 Ул чакта 8-9 яшьлек Рөстәм Русиядә иң бай кешеләрнең берсе булачак дисәләр, авып китәр идек
    22.01.2015 Хатлар Матбугатта Рөстәм Тариконың "Русский стандарт" холдингы турындагы хәбәрләрне укыган саен кечкенә Рөстәм искә төшә. Аның әнисе Роза Нәҗиповна Минзәлә совхоз-техникумында безне "Селекция һәм генетика" фәненнән укыткан иде. 1971 елның язында без - Знче курс студентлары совхоз-техникум кырларында чәчү чәчтек. Роза Нәҗиповна, группаның кураторы буларак, язгы кыр эшләре беткәнче безнең янда йөрде. Безгә карата бик хәерхаклы укытучы иде ул. Төнге чәчүдән соң басу кырыендагы чирәмгә чыгып ятсак, аналарча: "Балалар, торыгыз-тор, язгы җир суыгы бәрмәсен", — дия-дия, ягымлы гына дәшәр иде. Югыйсә, ярты группабыз армиядә булып кайткан олы егетләр иде инде.   Роза Нәҗиповна техникумга еш кына кечкенә Рөстәмне дә җитәкләп килгәләде. Ул 8-9 яшьлек малайны киләчәктә Русиянең булачак миллиардеры дисәләр, артка авып китәр идек, мөгаен. Кем уйлаган, СССРтаркалыр да, шушы малайлар буыны Русия байлыгына хуҗа булыр дип.   Рөстәм Тарико белән очраша-нитә калсак, мин аның техникумга килеп йөргән чагын исенә төшерер идем. Алай гына да түгел, Русия халкына миһербанлырак булуын да сорар идем, югыйсә, аның банкының эш ысулларына дәгъвалар байтак ишетелә. Кайчак кечкенә Минзәлә шәһәрендә үскән тыйнак кына малайның кинәт кенә олигархка әйләнүенә ышанасы да килми. Нишләптер аракы бизнесын да ярата ул. Әнә, дөрес булса, Буа спирт заводын да 2010 елда 632 млн сумга сатып алган. Аңарчы кибетләргә аның "Русский стандарт" аракысын да китереп тутырганнар иде.   Теге вакыттагы кечкенә Рөстәм хәзер олы кеше инде, тән сакчылары озатуында гына йөри, янына якын килә алмыйсың. Әйтер сүзеңне әнисе аркылы җиткерер идең, Роза Нәҗиповна да хәзер Минзәләдә түгел, ә даими рәвештә Италиядә яши икән. Әнисе канаты астында гына үсте шул ул Рөстәм, әнисен биктә ярата, хөрмәт итә диләр. Шуңа да тудырып үстергән анасының гомерен ничек булса да озайтырга теләп, яхшы климатлы илдә, оҗмахка тиң шартлар тудырып, Роза Нәҗиповнаны ял иттереп яшәтә. Безгә исә хәзер: "Мин ул малайны белә идем", — дип әйтергә генә калды.   Фотода: Россиянең иң бай кешеләренең берсе - Рөстәм Тарико   Җәүдәт ХАРИСОВ, Чаллы --- | 22.01.2015 (полный текст новости)

  • 2015-01-21 05:51 Казанцам предлагают медицинские услуги Культурно-спортивного центра "КАИ ОЛИМП"
    21.01.2015 Медицина ЭКГ является полезным и самым распространенным методом функциональной диагностики состояния сердечно-сосудистой системы. ЭКГ может проводится в профилактических целях во время обследования, для определения ранних симптомов болезней сердца. С помощью ЭКГ можно получить сведения о ритме работы сердца, возбудимости и проводимости импульса по нервно-мышечному волокну. На правах рекламы. --- --- | 21.01.2015 (полный текст новости)

  • 2015-01-21 05:51 Билбау көрәше буенча дөнья чемпионы Айдар Хәйретдинов көрәш, тормыш һәм тәрбия турында (ФОТО)
    21.01.2015 Спорт «Да-а, моңардан теләсәң дә кача алмассың», – дип уйладым мин Балтач эчке эшләр бүлегенең биек баскычыннан менгәндә, подполковникның киң җилкәләренә, малайларча җиңел адымына карап... Айдар Хәйретдиновның подполковник булуын мин шунда гына белдем. Ә болай... Соң, татарча көрәш фанаты булмаган кеше дә сигез тапкыр Татарстан, биш тапкыр Россия чемпионы, Муса Җәлил истәлегенә уза торган турнирларда тугыз тапкыр җиңү яулаган көрәшчене ишетеп беләдер. Айдар Хәйретдинов – билбау көрәше буенча дөнья чемпионы да бит әле. Өстәп шуны да әйтергә кирәк, ул атказанган спорт остасы һәм атказанган тренер да. Балтач районының Арбор авылы егете. Айдар да, энесе Ринат та – республикада дан тоткан көрәшчеләр. Дөресен генә әйткәндә, кайвакыт безнең ни булса да зар елаган милләттәшләргә карап кәеф төшә минем. Аннан Айдар кебек берәр кеше очрый да, атна буе күңелем күтәренке йөри: менә бит, бездә нинди кешеләр бар! – Айдар, гадәттә, кө­рәшкә осталыкның ниндидер тамырлары була. Кемнең – бабасы, кемнең атасы көрәшче...   – Безнең нәселдә дә бар андый тамырлар. Әти яклап бабайның абыйсы Минһаҗ бик көчле, атаклы көрәшче булган. «Җир тоткасын күрсәтсәгез, җирне күтәрәм», – дип әйтә торган булган. Сабантуйлардагы көрәшләрдә җиңелү дигән нәрсәне белмәгән. Шул җиңүләре өчен бер Сабантуйдан кайтканда җыелып кыйнарга да теләгәннәр үзен – килеп чыкмаган. Ул сугышта һәлак булган. Әти дә шактый көрәшеп йөргән кеше.   – Ялгышмасам, сез гаи­ләдә өч малай. Өчегез дә көрәшә, шулай бит.   – Әйе. Айнур абый да көрәште, Ринат белән без һаман көрәшәбез. Безнең көрәшкә кереп китүгә мәктәптә Дамир абый Гобәйдуллин оештырган түгәрәк сәбәпче булды. Арбордан шактый көчле көрәшчеләр чыгуы да аның эшләве бе­лән бәйле.   Элек авыл саен Сабантуйларда барлык ирләр диярлек көрәшкән. Яшьләр көчләрен сынар, үзләрен күрсәтер өчен, картлар мәзәге өчен дигәндәй. Бар да күпмедер әзерләнгән, мәйданга бөтенләй әзерлексез чыгып булмый, шуннан, иң көчлеләр арасыннан легендар көрәшчеләр үсеп чыккан. Хәзер алай түгел бит. Бүгенге үсеп килгән буынның мәйданга чыгып бил алышырга кыюлыгы җитми дияр идем. Шуңа да төрле көрәш түгәрәкләре, секцияләрдә тренерларның көрәшчеләр әзерләве яхшы дип уйлыйм. Чөнки көрәш үсәргә, яшәргә тиеш.   – Айдар, дәрәҗәң бар, танышларың да җитәрлек дип беләм. Казанга китәргә бер дә уйламадыңмы?   – Төрле җирләрдә эш тәкъдим итүләр күп булды, тик мин үземне авылдан башка, үз ягымнан башка күз алдына китерә дә алмыйм. Менә бүген Балтачта яшәсәм дә, авылга кайтып килмәсәм, әти-әниләрне күреп, аралашып алмасам, ничектер көчсезләнеп калам. Әти Арборныкы, әни Кунырныкы. Шуңа яратам мин үзебезнең якларны, авылны. Аннан, без бит авылда да көрәшеп кенә яшәмәгән. Эше дә, төрле концертлар, спектакльләр кую да... Юк, мин авылда калганга гына үземне ача алдым дип уйлыйм.   – Кешедән ишетеп кенә бе­ләм: кар яуганчы, Каракүлдә су коенасыз икән. Әле кечкенә малайларың белән 30 чакрым велосипедта «поход» яса­ганыгыз­ны да сөйләделәр...   – Минем хезмәттә дә, көрәштә дә физик әзерлек кирәк. Шуңа бу яклап уңай миңа. Әлбәттә, үземне формада тотарга тырышам. Көн саен күпмедер физик күнегү булмаса, үземне нәрсәдер югалткан кеше кебек хис итәм.   Көрәшче Сабан­туйдан Сабантуйга кадәр дип кенә яшәргә түгел, ел буе әзерләнергә, шөгыльләнергә тиеш. Һәр көнне үз әзерлегеңне күтәрергә тиешсең. Мәсәлән, кунакка барасың икән, тиешлесен генә ашарга, көненә бер тапкыр булса да йөгереп кайтырга кирәк.   – Ә үзеңнең балаларың (Айдарлар гаиләсендә бер кыз, ике малай үсә. – И.Ш.) спортка, көрәшкә тартыламы?   – Балтачта да без авылча яшибез, маллар, ат асрыйбыз, бәрәңге үстерәбез. Болары да бик кирәктән түгел – балалар да безнең кебек эшнең тәмен белеп үссен, гел хәрәкәттә булсын өчен бит. Безнең вакытта эш тагын да күбрәк иде. Файдасы бар дип беләм. Спортка тартылу да бар. Кечкенә малай үзен «Мин Поддубный» дип йөри. Шул баһадир турындагы киноны биш‑алты тапкыр гына карагандыр. Малайларның берсенә – 4, икенчесенә 6 яшь. Минем белән дә көрәшәләр, үзара да...   – Бала чын, зур көрәшче булып үссен өчен ничә яшьтә татарча көрәш белән шөгыльләнә баш­ларга тиеш?   – Ниндидер катгый та­ләпләр юк алай. 20дән узгач көрәшә башлап та чемпион булучылар бар. Мин үзем, мәсәлән, бик иртә – 9 яшьтә килдем татар көрәшенә. Тик аңа кадәр дә авыл эшләре белән чыныгып өлгергән идек инде без.   – Ә үзеңнең бәкедә коену, Каракүлдә коенулар кайчаннан килә?   – Мәктәп елларыннан ук. Заманында Иванов системасы белән дә мавыктым. Шуңа кара көздә дә, март аенда да, бәке тишеп, күлдә коенабыз. Балалар белән спорт залына йөрибез. Бер дә булмаса, җәяү йөреп кайтам мин. Бераз булса да шөгыльләнмәсәм, үземне берәр гөнаһ кылган кебек тоям.     1     2     3     Илфак ШИҺАПОВ | (полный текст новости)

  • 2015-01-21 05:51 Нияз Җәләлов икенче тапкыр өйләнгән (ВИДЕО)
    21.01.2015 Шоу-бизнес Татар шоу-бизнесына атлап кергәннән бирле автор-башкаручы Нияз Җәләловның кеше теленнән бер төшкәне юк. Тегеләй дә сөйлиләр, болай да сөйлиләр. 50 гә җиткәндә генә сәхнәгә чыккан, тавышы бөтенләй юк дип гайбәт чәйнәүләре җитмәгән, инде беренче хатыныннан аерылып, яшь хатын белән мәхәббәт җепләрен бәйләгән дигән сүзләр күп йөри. Җырчы үзе дә бу гайбәтләрдән тәмам туйган, соңгы ноктаны Intertat.ru өчен махсус оештырылган эксклюзив әңгәмәдә куярга булдык. - Нияз әфәнде, сезнең икенче мәртәбә өйләнүегез дөресме? - Әйе, икенче мәртәбә өйләндем. Беренче тормыш иптәшем Фәния белән без 25 ел яшәп калган идек.   - Балаларыгыз да бардыр...   - Әлбәттә. Ике бала үстердек. Кызым Алия инде эшли. Экономист һөнәрен үзләштерде. Улым Булат 7 нче сыйныфта белем ала.   - Беренче тормыш иптәшегез белән шул гомер яшәп, ничек аерылышырга булдыгыз? Җитмәсә, икенче тормыш иптәшегез дә сездән күпкә яшь...   - Бездә халык гайбәт сөйләргә ярата инде ул. Аларга сөйләргә генә булсын. Алар бит гаиләдә нәрсә булганын белеп бетерми. Ничек торганыңны да беркем белми. Төрле сүзләр ишетергә туры килде. Дөресрәге, ул сүзләр миңа килеп җитте. Кеше баеса, яшь хатын ала, диләр. Моңарчы ничек торган? Балаларны үстереп бетергәнче торганмы? Артист булды да, яшь хатынга өйләнде дип әйтергә дә күп сорап тормыйлар. Мин артист, очучы, президент буламмы? Мин кем булсам да, һәрнәрсәнең үз вакыты бар. Без бит үзебез белән җитәкчелек итмибез. Аллаһы Тәгалә бар. Беребез дә эшләгән эш түгел. Артистлар тормышында гына аерылышулар булмый. Кемдер түзеп тора, кемдер балалар үскәнен көтә.   - Ә сезнең мисалда ничек соң? Аерылышуга нәрсә сәбәпче булды?   - Балалар үсеп җиткәнен көттем. Аллага шөкер, балалар исән-сау, үсеп җиттеләр. Алар минем икенче хатынга өйләнүемә каршы килмәделәр. Алдан ук үзләре белән сөйләшкән идем. Балаларым мине үлеп ярата. “Әти-әти” дип кенә торалар. Икенче хатынга өйләндем дә, балаларны ташладым дигән сүз түгел. Бүгенге көндә дә гел күрешеп торабыз. Ярдәм итеп торам. Нишләтәсең инде шулай булырга язган. Ахыры гына әйбәт булсын. Матур итеп яшәргә, иҗат итәргә язсын. Яшь аермасына килгәндә, безнең ул сизелми дә. Илсинә миннән 20 яшькә яшьрәк. Ире белән тормаган да ул. Улы бар. Яшь булуына карамастан, тормышта авырлык күреп үскән. Дөньяга булган карашлары да өлкәннәрнекечә. Икенче хатынны мактап, беренчесен яманлап әйтүем түгел. Хатынын яманлап утырган ир нинди ир була инде ул?! Беренче тормыш иптәшемә карата бер начар сүз дә әйтәсем килми. Ни дисәң дә, ул минем балаларымның әнисе. Тормышта идеаль кеше булмаганын да әйтә алам. Мин дә әүлия түгел. Бер-береңә юл биреп яшәгәндә генә матур яшәргә була. Иң мөһиме – алдагы киләчәк матур төсмерләргә бай булсын.       - Нияз әфәнде, иҗат төркемегез турында да сорамый булмас. Ялгышмасам, быел өченче сезон концертларыгыз гөрләп бара...   - Аллага шөкер, иҗат - минем төп эшем. Җырлар язу, аларны башкару – ипием бит инде. Быелгы сезонга шоумен Нияз Сабировны алдым. Бик оста алып бара, җитмәсә матур итеп җырлый да. Шулай ук миндә Пермь ягы җырчысы, үзенчәлекле тавыш иясе Фәнзирә Хаюмова эшли.   - Татар эстрадасына килгәнче, нинди өлкәдә эшләдегез?   - Бизнес белән шөгыльләндем. Азык-төлек тармагында дип әйтә алам. Ничә ел эшләдем икән?.. (Уйга калды – Э.Г.) 20 елдан артык вакытымны шуңа багышлаганмын икән.   - Бер бизнестан, бөтенләй башка булган, ягъни шоу-бизнеска кереп китүе авыр булмадымы соң?   - Авырлыгын сизмәдем. Әйтеп торам бит: иҗат - минем төп эшем. Җырлар язу, аларны башкару минем күңелемне күтәрә. Нинди генә эшне алыйк, ул, беренче чиратта, кешегә рәхәтлек китерергә тиеш. Шул вакытта гына эшеңне яратып башкарачаксың.   - Илсинә иҗатыгызны яратамы?   - Әлбәттә, ярата. “Риза булырсыңмы?” исемле җырымны мин махсус аның өчен иҗат иттем бит. Җырны язуга тормыш иптәшемә тыңлатам. Иң беренче бәяне ул бирә дә инде. Аның белән кавышуыбыз да юкка түгелдер...   Тыгыз график белән эшләвенә карамастан, Нияз Җәләлов белән күрешеп сөйләшергә вакыт тапканнан соң, Илсинәнең үзен дә күрми кала алмадык. Илсинә үзе Питрәч районының Шәле авылы кызы икән. Җитмәсә, игезәк сыңары да бар. Иҗат кешесе түгел, бүгенге көндә Җөмһүрият клиник хастаханәсендә шәфкать туташы булып эшли.       - Илсинә, булачак ирегез җырчы булыр дип уегызга да китермәгәнсездер?..   - Кая инде?! Ирем җырчы булыр дип күз алдыма да китермәгән идем. Ниязның җырларын ишеткәнем бар иде. Әмма алай концертларына барган булмады. Берсендә әнием: “Кызым, безнең Шәлегә җырчы Нияз Җәләлов концерт куярга килә. Билетлар алдым. Сиңа да, Илфинәгә дә (игезәк сыңары – Э.Г.), үземә дә”, - диде. Әнием Рафилә аның иҗатын үлеп ярата иде. Ул көн килеп җитте. Өчебез дә Ниязның концертына алгы рәтләргә килеп утырдык. Концерт вакытында җырчыга хат язу була бит инде. Әнием аңа хат язарга булды. Әле бүгенгедәй ул көнне хәтерлим. 2013 елның 17 мае иде ул. Игезәк сыңарым белән 20 май көнне туган көнебез. “Игезәк кызларымның берничә көннән туган көннәре. Нияз әфәнде, аларга багышлап берәр җыр башкарып үтә алмассызмы?” - дип әнием хат юллады. Әлбәттә, Нияз котлады. Менә кем уйлаган бит аның минем булачак ирем булыр дип?! Ул миңа шул концертта вакытта ук күз салган булган (елмая). Әмма безнең мөнәсәбәтләр болай ук эчкә кереп китәр дип уйламаган идем.   - Яшь аермагыз да 20 ел икән...   - Күп инде. Төрле сүзләр булды, әлбәттә. Безне хөрмәт иткән кешеләр бары хупладылар гына. Ә кемгә ошамады, алар сүз йөртми тормады. Артист халкы гел яшәреп кенә тора ул. Аңа бер дә 46 яшь  биреп булмый әле. 18 яшьлек егетләр кебек әле ул. Эчке халәте белән дә шундый.   - Җырчы белән гаилә коруга ничек килдегез?   - Нияз белән без елдан артык аралашып торганнан соң, никах укытырга булдык. Әнием безгә каршы килмәде. Әтием Фәрит кенә  генә киявен күрә алмады. Ул күптән вафат инде. Ә беренче ирем белән без тормадык дисәк тә була. Улым Имильне тапканнан соң, озак та тормыйча, аерылышырга булдым. 5 яшьлек улым Имиль дә Ниязны  яратып өлгерде инде. Нияз әйтмешли, алдагы тормышыбыз матур гына булсын. Исәнлектә, тигезлектә яшәргә язсын. Кем нәрсә әйтә, хәзер барыбер. Безнең бергә булуга да, Нияз беренче адымны ясаган иде бит. Мин хәзер генә аңладым: бу тормышта бары үз бәхетең өчен яшәргә кирәк.     P.S. Узган елның җәендә җырчы Нияз Җәләловны Чувашиянең Батыр районының Шыгырдан авылындагы туйга җырчы һәм алып баручы буларак чакырган булганнар. Аның өчен махсус вертолет җибәргәннәр. Җырчы үзе дә шаккаткан булган. Туйның тантаналы вакыты матур декорацияләр белән эшләнгән су буенда узган. Нияз Җәләловны бирегә вертолет белән төшергәннәр. Ике көн рәттән чакырткан кешеләрнең туйларын алып барган. Моны сез видеодан да карап күрерсез. Эльза ГАЗИЗОВА | 20.01.2015 (полный текст новости)

  • 2015-01-21 05:51 Дәвалану бәясен беләсең килсә...
    21.01.2015 Медицина Бездә медицина хезмәтләре бушлай дибез... Һәрхәлдә, хастаханәдә дәваланып чыгу, сырхауханәгә барып табибка күренү беренче карашка бушлай кебек тоела. Гадәттә авырып киткәч, без үзебез теркәлгән шәһәр һәм район сырхауханәләренә юл тотабыз. Әлбәттә, анда иң элек полис һәм пас­порт күрсәтүне таләп итәләр. Алардан башка сине беркем дә тыңлап тормаячак. Чөнки һәр кешегә иминиятләштерү полисы аша дәүләт акча бүлеп бирә, дәвалау оешмалары нигездә шулар хисабына яши. Соңгы вакытта хастаханәдә дәваланып чыкканнан соң кайбер пациентлар кулына дәвалау исәп-хисабы язылган кәгазь биреп чыгара башладылар. Газета укучыбыз Зәлия Сабирова хас­таханәдән чыгар алдыннан, шундый кәгазь бирүләрен яза. Наркоз, укол ясау, дәвалау процессы, препаратлар бәясе – барысы да язылган була анда. Бермәлгә аптырап кала ул. Әмма аңа бу акчаны үз кесәсеннән түләргә туры килми. Боларның мәҗбүри ими­ниятләштерү фонды аша эш­лән­гәнен аңлаталар. Чынлыкта исә барлык хас­та­ханәләрдә дә авыруларның кулларына мондый хисап кәгазе бирелми икән. Танышыбыз Лилия апа әле генә Казан шәһәренең бер хастаханәсендә дәваланып чыкты. Аңа андый кагәзь тапшырмаганнар. Республиканың клиника инфекция хастаханәсенең кабул итү бүлегендә һәр авыруга мондый белешмәлек тапшыруларын хәбәр иттеләр. Казан шәһәренең 12нче номерлы хастаханәсендә исә мондый эшнең авыруның теләге буенча эшләнгәнен әйтәләр. “Әгәр дә авыру кеше дәвалан­ганнан соң күрсәтелгән хезмәт турында мәгъ­лүмат сорый икән, аны хастаханә бирергә тиеш. Әмма моңарчы һәрбер авыруга мәҗбүри бирелми иде. Бөтенесе бушлай дә­валанып чыктым дип уйлый. Чынлыкта бернәрсә дә бушка түгел. Дәүләт барлык чыгымнарны саный. Бу мәҗбүри иминиятләштерү фонды аша алып барыла”, – диде генераль дирек­торның дәвалау эшләре буенча урынбасары Вә­силә Һадиева.   – Дәүләт программасы ни­гезендә ел саен бер кешегә тотылырга тиешле акча күләме хөкүмәт тарафыннан билгеләнә, – ди ТР Мәҗбүри иминиятләштерү төбәк фонды директоры Алсу Мифтахова. Әлеге сумма 11 мең сумнан артып китә.   Моннан соң һәркем үзен дә­валаган өчен күпме акча тотылганын белеп торачак. 2015 елның 1 гыйнварыннан Россиянең 89 тө­бәгендә дә дәвалау оешмаларында тотылган чыгымнар күлә­ме авыруларның кулларына тапшырылачак. Моңарчы ул пилот-про­ект буларак 46 төбәктә, шул исәп­тән Татарстандагы кайбер оешмаларда эшләгән. Белгечләр бу эш­чәнлек дәүләтнең медицина яр­дәме күрсәткәндә тотылган чыгымнарын объектив күзаллар өчен кирәк дип саный. Табиблар кайбер пациентларны үз хокукларыннан артыгы белән файдалануларын да яшерми. Мәсәлән, хаста­ханәләргә кат-кат мөрәҗәгать итеп, дәваланучылар күп икән. Операция алдыннан анализлар җыеп та, үзләре кичектереп торучылар бу эшләрнең дәвалау оешмасына кыйммәткә төшәчәген уйлап та карамый. Чөнки операция алдыннан кабат анализлар җы­ярга кирәк булачак.   ...Кемнеңдер кулында ертылып беткән иминият полисларын күрү гаҗәпләндерә. Аны документка санамаучылар арабызда җитәрлек. Аннан баштарак полисларны күпме кирәк шуның кадәр өләштеләр, ахрысы, дигән уй да туа. Мәсәлән, танышым Фә­рит абыйның элек өч полисы бар иде. Икесе ике төрле эштән тапшырылган, берсе эшсез йөргән чакта бирелгән була. Хәзер инде күпләр полисларын яңартты.   Кулыбыздагы полиска кагылышлы күп кенә мәгълүматны белеп тә бетермибез. Дөресен генә әйткәндә, үзебезнең хокукларыбызны да яклый алмыйбыз. Сырхауханәдә айлар буе табибка эләгә алмаучылар бар. Эндокринолог, онколог, невропатологка язылыр өчен айлар буе йөрергә туры килә. Авыру мөрәҗәгать ит­кәннән соң табиб-белгечтән консультация алу, лаборатор тикше­рү үтүне көтү вакыты 10 көннән дә артмаска тиеш. Компьютер яки магнит-резонанслы томография тикшерүе уздырып, хас­таханәгә яткыру утыз эш көне эчендә башкарылырга тиеш. --- 4 | 16.01.2015 (полный текст новости)

  • 2015-01-21 05:51 Үтерә бу яллар!
    21.01.2015 Җәмгыять Чамадан тыш озакка сузылган Яңа ел ялларыннан гарык булдык. Чит илләргә баручы күп акчалы кешеләр өчен шулай кирәктер ул, бәлки. Авыл җирендә яшәүче әти-әниләре һәм башка туганнары янына кайтучылар өчен дә өстәмә ял шикеллерәктер. Әмма... Хөкүмәт карамагындагы һәм башка оешмаларның ике атнага якын “үлүе” бер дә әйбәт түгел. Мондый ял көннәрендә авырып китүдән Ходай үзе сакласын, поликлиникалар да эшләми бит. Әле эшли башлагач та, кирәкле табибыңа, хәтта үзеңнең терапевтыңа эләгү өчен дә, язылып, чиратың җиткәнне көтеп торасы була бит. 6 гыйнварда бер танышым чылтыратты. Хатынының бик каты башы авырткач, түләүле томография үткәннәр. Шуннан томограф поликлиникадагы үз табибына барырга кушкан. “Кайчан гына бетәр инде бу ял көннәре”, – дип зарланды танышым. Шушы мәкаләне язып утырганда, ТНВ каналы бәйрәм көннәрендә 300гә якын исерек машина йөртүче тоткарлануы турында хәбәр итте. Нишләсеннәр, башка эшләре юк, бәйрәм бит, эчәләр инде. Мондый озын бәйрәм көннәрендә эчү аркасында күпме кеше якты дөнья белән хушлаша. Шулай булгач, кирәк микән бу ял көннәренең шундый озакка сузылуы? Исәнлек-саулык, яхшы тормыш тели-тели, күпме генә эчсәк тә, боларның берсе дә булмаячак бит!   Ил җитәкчелеге 2015 елда халыкка яшәү җиңел булмаячагын ачыктан-ачык әйтеп тора. Моның шулай икәнлеге базарга барсаң да, кибетләргә керсәң дә күренә. Сагынып көтеп алып, яратып укый торган мәгълүмат басмаларының 2 атна буе чыкмый торуы да үзе бер җәза кебек булды. Әйтерсең, тормыш туктап калды.  Рәфкать ИБРАҺИМОВ 1 | (полный текст новости)

  • 2015-01-21 05:51 Сергей Безруков театры Казанга килә
    21.01.2015 Мәдәният Россиянең танылган кино һәм театр йолдызы Сергей Безруков җитәкчелегендәге Мәскәү Губерна театры Казанга килә. 24-28 февраль көннәрендә әлеге театрның спектакльләрен Г.Камал исемендәге театр бинасында тамаша кылырга мөмкин булачак. Тамашачы хозурына театрның иң шәп спектакльләре тәкъдим ителә. А.Н.Островский әсәрләренә нигезләнеп иҗат ителгән «Нашла коса на камень» комедиясе (төп рольдә Дмитрий Дюжев), Д.Приваловның «Прекрасное далёко» фәлсәфи фантазиясе, А.Слаповскийның «Первое второе пришествие» дигән гыйбрәтле хикәясе, шулай ук балалар өчен «Про трех отважных поросят» мюзиклы – әнә шундыйлардан. Кичке «өлкәнннәр» спектакле Камал театры сәхнәсендә узса, балалар аудиториясенә тәгаенләнгәннәре «Пирамида» мәдәни-күңел ачу комклексында узачак.   Мәскәү Губерна драма театры 2013 елда оеша. Яңа төзелгән коллективның сәнгать җитәкчесе итеп Россиянең халык артисты Сергей Безруков сайлана. Яшь театр актив рәвештә гастрольләр оештыра. Драма театрының спектакльләре Санкт-Петербург, Омск, Ставрополь һәм Владимир калалары сәхнәләрендә күрсәтелде. Казан тамашачысы аларны тәүге кат каршы алачак.   - Без - яшь коллектив өчен Казанда узачак гастрольләр үтә дә мөһим һәм җаваплы чара, -ди Сергей Безруков. - Әлеге турне Казан мэриясе һәм шәхсән Татарстан Президенты ярдәме белән оештырыла. Мин Казанда күп тапкырлар булганым бар. Казан, бигрәк тә Универсиададан соң, танымаслык булып үзгәрешләр кичерде. Сезнең каланы бик яратам. Мәскәү Губерна театрының спектакльләрен нәкъ менә биредә күрсәтә алу мөмкинлеге булганга чиксез шатланам. | (полный текст новости)

  • 2015-01-21 12:18 Вафатына 1-2 көн кала Флорид Бүләков үзенең хәле турында "Ватаным Татарстан" сораштыруына җавап биргән
    19.01.2015 Җәмгыять Һава торышына исең китәр: бер суыта, аннары буран кубып юлларга көртләр өя, инде хәзер кыш уртасында күлләвекләр ерып йөрибез. Узып баручы атнада синоптиклар уртача температура нормадан 13 градуска югары булды дип шаккатырды. Казанда һава температурасының 2,7 градус җылы булуы күзәтелгән. һава торышы рекордлы саннарга ия, ә халык зарлана. Сәламәтлеккә авыр, диләр, аяк астында кар кыштырдамагач, кыш буламы инде, ди! Ә сез мондый һава торышында үзегезне ничек хис итәсез? Резеда ИБӘТУЛЛИНА, кардиолог: – Шушы көннәрдә табиб­ларга мөрәҗәгать итүчеләр ешайды, бу һава торышының үзгәрүчән булуына бәйле. Мин үзем дә чирләп киттем. Әле сәламәт кешеләр дә тем­ператураның төрлечә сике­рүен сизә, кан басымы югары һәм түбән булучыларга авырга туры килә. Андыйларга урамга чыгып йөрмәскә, кан басымын ешрак үлчәргә, даруларны ерак куймаска кирәк. Организмны “тыңлау” мөһим. Һа­ваның үзгәрешенә сизгер булу яшьләрдә дә күзәтелә. Барысына да сәламәт тормыш алып барырга, дөрес тукланырга, күбрәк җәяү йөреп, иммунитетны ныгытырга киңәш итәм. Һава торышының начары юк. Әлбәттә, аяк астында ак кар шыгырдап торган кыш ямь­лерәк. Тик Аллаһы Тәгалә шундый җылы көннәр бирә икән, бу галәмәтне дә күрә алганыбызга куанырга кирәк.   Рәсим СОЛТАНОВ, халык “синоптигы” (Арча рай­оны, Кәче авылы):   – 1962 елда хәзерге кебек һава торышы булды: гыйнварда бер катырды, бер яңгыр яуды. Авылга кайта алмыйча ятканымны әле дә хәтерлим, юлларга карарлык түгел  иде, танклар белән эттерделәр. Бик авыр мондый һава торышы. Өч көн дәвамында күкрәк кыса, тын алу авыр, хәлем китә. Минем күзәтүләрем буенча, мондый һава торышы гыйн­вар­ның 28енә кадәр дәвам итәчәк, явым-төшемнәр булачак, аннары салкын кыш килә­чәк. Беләсезме, быел кызыл миләш мулдан булды бит. Мо­ның сынамышы бар: бер яктан, зур уңыш көтелә, икенче яктан, кешеләр арасында да авыру, үлем-китем арта.   Ләйсән АЛИЕВА, Казан хай­ваннар бакчасы хез­мәт­­кәре:   – Артык аномаль җылы кыш дип әйтә алмас идем. Һәрхәлдә, үземдә авырлык сиз­мим. Бакчабыздагы хайваннарга, кошларга килгәндә, алар да үзләрен яхшы хис итә. Дөрес, җылы яз килдеме икән әллә, дип аптырап, буталып соры аюыбыз уянды. Без аны Күчем дип атыйбыз. Өненнән чыкты, боз ялады, ак кар ашады, аннары бераз уйланып карап торды да кире кереп ятты. Ак аю рәхәтләнә! Ул кышны ярата, җәйге эсселек аның өчен зур сынау.    Флорид Бүләков, драматург:   – Һава торышының тот­рыксыз булуын авыр киче­рәм, берни эшли алмыйм, тере мәет кебек ятам. Кайда анда язу ди?! Инфаркт кичергәннән соң һава торышының үзгә­рүенә бик сизгер була башладым. Яшьрәк чакта шулай да булырга мөмкинлеген күз алдына да китерә алмый идем. Авыр икән ул.   Гөлназ РӘХМӘТУЛЛИНА, “Манзара” алып баручысы:   – Мин җылы кышны яратам, 5-10 градус булса, иң яхшысы. Салкын кышны сагынучылар белән фикер­лә­ребез уртак түгел. Алай һава то­рышының йогынтысын сиз­мим. Җылылыкны яратканга миңа рәхәт. Һава торышы кешенең кәефенә дә бәй­ле, диләр. Үземне яхшы хис итәм, башкаларга да шуны телим 5 | 17.01.2015 (полный текст новости)

  • 2015-01-21 12:18 “Балалы солянка”га рәхим итегез!
    20.01.2015 Шоу-бизнес 31 гыйнвар көнне “УНИКС”та “Балалы солянка” концерты булачак. Бер сәхнәдә танылган җырчылар белән бергә аларның балалары чыгыш ясый – бу искиткеч гүзәл тамаша булыр дип көтелә. Ә кайбер җырчыларның оныклары да булачак әле. Мисал өчен, Хәния Фәрхи “Балалы солянка” концертында беренче тапкыр чыгыш ясаячак. Аный “Әйдә бие” диген җыры барышында сәхнәдәгә “Дорога из городо” бию төркеме белән бергә әйдәп оныгы Әминә бииячәк. Әминәне әбисе талантлы, сыгылмалы дип мактый. - Әминәне бик сирәк күрәм, шулкадәр сагынып күрешәбез. Әле менә Яңа ел бәйрәмнәреннән соң туганнарның балалары белән бергә җыелышып рәхәтләнеп күңел ачтык. Балаларны ресторанга алып кердем. Алар анда безгә концерт куйдылар. Әминә белән бергә иҗат иткәнебез бар дип әйтүем (елмая). “Баламның баласы” җырының клибында да төште бит ул. Шуңа хәзер Әминә белән зур сәхнәгә чыгуыма шатмын, - дип уртаклашып алды Хәния ханым. Татарстанның атказанган артисты Рөстәм Асаев кызы Гөлназ Асаева белән дуэт башкарачак. Гөлназның инде Татарстанда да, Башкорстанда да үз тыңлаучысы бар. Ул тиздән профессиональ җырчы булачак. Моңлы гаиләдә тәрбияләнгән бала ничек җырламасын инде? - “Балалы солянка” концертында әтием белән “Кышкы романс” җырын башкарачакбыз. Әле икебез бергә сәхнәдә дуэт буларак беренче тапкыр гына чыгыш ясыйбыз. Һәр чыгыш алдыннан дулкынлану хисе була, дип уйлыйм. Икебез дә дулкынланабыз. “Кышкы романстан соң, бәлки, Ходай кушса, киләчәктә дә дуэтлар яздырырбыз әле , - дип уртаклашты Гөлназ. Ә менә Альбина Апанаева үзе белән бергә сәхнәгә яшь тә сигез айлык кызы Миралияне алып чыгачак. Алар бергәләп “Син минем матур кызым” җырына биерләр. Альбина баласы теле белән әйтмешли: “Топ-топ” итәрләр. - Кызымның инде хәзер үк талантлы булуы күренә. Күптәннән музыка тавышын ишетеп бии инде ул. “Син минем матур кызым” җыры әле әзер түгел, бары аранжировкасы гына бар иде. Шуны телефоннан җибәргәч, музыкасына үрмәләп китте ул безнең. “Балалы солянка” сәхнәсендә тагын Гүзәл Уразова, Илназ Баһ, “Зө-Ләй-Лә”, Булат Нигъмәтуллин, Закир Шаһбан, Илдар Әхмәтов, Гөлдания Хәйруллина, Равил Галиев, Иркә һәм башка бик күп артистлар чыгыш ясаячак. Бу концертны күрми калырга ярамый. Димәк, 31 гыйнвар, 17:00 сәгатьтә “УНИКС”та очрашканга кадәр. Белешмәләр өчен телефон: 297-43-77. Билетларны түбәндәге уыннарда сатып алырга мөмкин: Белешмәләр өчен тел.: 2 97 43 77. УНИКС кассасы тел.: (843) 292-70-06. KASSIR.RU (843) 512-25-35 һәм CONCERT.RU (240-84-84) сайтларында заказ бирергә мөмкин.     | (полный текст новости)

  • 2015-01-21 12:18 Алинә һәм Ирек Миңнәхмәтовлар: “Бездә – чын татар гаиләсе” (ФОТО)
    20.01.2015 Җәмгыять Ирек Миңнәхмәтовны күпләр “Татмедиа” республика матбугат һәм массакүләм коммуникацияләр агентлыгы җитәкчесе, эшлекле даирәдә бик тә булган эшкуар итеп белә (Материал әзерләнгән вакытта Ирек Миңнәхмәтов “Татмедиа” республика матбугат һәм массакүләм коммуникацияләр агентлыгы җитәкчесе вазыйфаларын башкарды - Ред.). Кемнәрдәдер аның ТР Газлаштыру фонды президенты Җәүдәт Миңнәхмәтов улы, Татарстан Президентының якташы булуы да горурлык хисләре уятадыр. Спорт яратучылар аның автоузышлардагы чемпион исемнәрен искә алыр. Республиканы шаулаткан Миңгәр Сабан туе оештыручы икәнлеген дә әйтсәк, әңгәмәдәшебез белән кызыксыну тагын артыр. Әмма бүген без аны алты яшьлек Зәлинә һәм яшь ярымлык Кубратның әтисе буларак “Йолдызлы гаилә”гә кунакка чакырдык. Тормыш иптәше Алинә ханым ясаган тәмле чәйне эчә-эчә, балалар тәрбияләү серләре турында сөйләшик әле үзләре белән. “Мәктәпне мөмкинлекләрдән чыгып сайлагыз” Балалары турында искә алуга ук, эштә никадәр җитди, кырыс тоелган җитәкчебезнең дә йөзенә ягымлы елмаю куна. “Киләсе елга безнең кызыбыз да укырга керәчәк, – ди ул, “Гаилә һәм мәктәп” журналларын тагын бер кат кулына алып. – Менә сез, кайсы мәктәпне сайладыгыз, дип сорарга телисездер. Хәзер һәр ата-ана иң беренче чиратта баласының яхшы белем алуын тели. Шуңа да “блатной” мәктәпкә бирергә бик ашкынып тормыйлар. Яшь ата-аналар буларак, андый мәктәпләрдә балалар укымый, дигән риваятьләрне дә ишетергә туры килде. Укытучылар, мәктәпнең укыту дәрәҗәсе, программа үзенчәлекләре, баланы белем алуга этәргән теге яки бу ысуллар турында ныклап кызыксындык. Ләкин ул гына да җитми, мәктәпне баланың мөмкинлекләреннән чыгып сайларга кирәк. Зәлинәбезнең рәсемнәр ясарга кулы килеп тора. “И кызым, син дизайнер булырсың инде”, – дип сөя башласам, “Юк! – дип каршы чыга, – мин рәссам булам, ди. Дизайнерның кем икәнен аңлап бетермәүдән генәдер, дим. Безнең нәселдә дизайнер, архитекторлар юк, бәлки әле син булырсың, дим үзенә. Бүген ул мәктәпкә әзерлек сыйныфларында бик теләп белем ала, сентябрьне зарыгып көтә”. “Ә үзегез мәктәп елларын сагынып искә аласызмы?” – дибез. Дөресен әйткәндә, бу сорауны юри генә юллыйбыз. Чөнки ишетеп-белеп торабыз, Ирек Миңнәхмәтов республикада старт алган “Үз мәктәбеңә ярдәм ит” акциясе кысаларында үзе укыган Арчаның Ежков исемендәге 1 нче урта мәктәбенә даими булыша. “Ул мәктәпкә мин гел кайтып йөрим, – ди ул. – Укытучым Елена Семеновнаны гел матур хисләр белән искә алам. Ул рус теле һәм әдәбияты укытты, сыйныф җитәкчебез булды. Үзем иртә-кич дәреслекләргә ябышып ятмадым. Өй эшләрен мәктәптә, дәрескә 10 минут кала да карап чыга ала идем. 11 ел дәвамында, чиреккә бер “3ле” чыкты. Мин аны, әнием укытучы булганга да, бик авыр кичердем”. Татар ханы Миңнәхмәтовларда да үсә Ирек Җәүдәт улы татарча бик матур сөйләшә. Шәһәрдә татар гаиләләренең руслашуы шактый борчый аны. “Гаиләдә никадәр татарча сөйләшмә, балалар барыбер русча аралаша, – дип үз фикерләре белән уртаклаша ул. – Зәлинә тугач та өйдә бер авыз сүз русча сөйләшмәдек. Ләкин үсә-үсә, русча мульфильмнар карый башлагач, өч айда ялт иттереп русча өйрәнде дә куйды. Үзем әдәби татар телендә булмаса да, һичьюгы рус сүзләре кыстырып, барыбер өйдә татарча сөйләшү яклы”. “Балаларыгызның исемнәре дә чын татарча, бик матур, үзегез сайладыгызмы?” – дип кызыксынабыз. “Кызга энекәш тапты, ул сайлаган исем безнең күңелгә дә ятты, – ди әти кеше. – Малайга исемне үзем бирдем инде. Озак эзләндем. Болгарга баргач, Кубрат исеме күңелгә килде. Исем сайлаганда, аның мәгънәсенә карарга кирәк. Минтимер исемен әйткәндә, Шәймиевне күз алдына китерәбез. Разил дибез икән, Разил Вәлиевне искә төшерәбез. Шуның шикелле мин дә, татарның бөек шәхесләре исемен кушарга теләдем. Хан исемен күтәрерлек булсын иде инде улым”. Һәр чорның үз уенчыгы Сүзебезне бүләкләр темасына күчерик әле. Балаларын нинди бүләкләр белән сөендерә, уенчыклар кибетенә сукмак ни дәрәҗәдә салынган икән? Ирек әфәнде: “Командировкадан кайтканда, өйгә бүләксез кергән юк, – дип җаваплый. – Малай машина ярата башлады. Кызның курчакка исе китә. Буш кул белән кайтмаска тырышам. Юлда уенчыклар кибетенә сугылырга өлгермәгән чаклар да булгалый. Андый вакытлар өчен гаражда запас уенчыклар әзер тора”. “Артык иркәлим дип уйламыйсызмы?” – дибез. Сүзне моңарчы чын татар хатын-кызы кебек тыйнак кына утырган Алинә ханым ала: “Балалар бүләкнең кадерен белергә тиеш. Без кызым белән ел саен балалар йортларына бүләкләр илтәбез. Ятимнәр, аз керемле, күп балалы гаиләләрдә үскәннәр теге яки бу бүләкне сорап хат яза икән, ул исемлекне мэриядән алып, балаларның теләген тормышка ашырабыз. Бу балада мәрхәмәтлек хисе тәрбияли, шул ук вакытта янәшәбездә төрле кешеләр барлыгын, булганның кадерен белергә кирәклегенә өйрәтә”. “Хәтерлим, миңа әти пульт белән идарә ителә торган машина алып биргән иде, – дип үзенең балачакта көтеп алган бүләк хатирәсе белән уртаклаша гаилә башлыгы. – Аңа сөенгәннәрем! Һәр чорның үз уенчыгы инде. Хәзер теләсә нинди акчага теләсә нинди уенчык алып була. Ләкин хикмәт анда гына да түгел. Әгәр бала машина яратмый икән, син аңа ниндиен генә алма, ул аңа шатлык китермәячәк. Кемдер йорт төзи, кемдер конструктор, кемдер комлыкта уйнарга ярата...” Заман технологияләре, аларның балага файдасы яки зыяны турында да сорамый булдыра алмыйбыз. “Алар да кирәк, – ди әти кеше. – Балада бөтенесе дә булсын, дим. Әмма ул аларда көне буе уйнарга ярамаганын да белергә тиеш. Бу технологияләр кулга килеп кергәнгә 10 ел да юк бит әле. Аның ахыры ничек буласын берәү дә әйтә алмый. Элек шулай эшләгәннәр, безне болай өйрәттеләр, дип кенә булмый хәзер. “Табынга олылар янына балалар утырмаска тиеш”, - диючеләр дә бар иде бит. Мин менә, гаилә бәйрәмнәре балалар белән бер табында булырга тиеш, дим. Элеккеге заманга яраклы булган кагыйдәләр бу заманга бөтенләй туры килеп бетмәскә дә мөмкин. Бөтен кеше үзенең баласын матур, сүгенми, эчми-тартмый торган итеп күзаллый. Ул әйләнә-тирә мохиттән дә тора. Аның янәшәсендә кемнәр? Нинди балалар? Нинди урам? Үзегездә нинди тәрбия? Һәркемнең үз тәрбиясе. Актыкта нәтиҗә булырга тиеш. Йөз дә бер эш башкарырга мөмкинсең, әгәр нәтиҗәсе юк икән, болар барысы да – бушка”. “Машина куу – безнең канда” Миңнәхмәтовлар гаиләсенең тагын бер үзгә ягы бар: алар машина куу серен белә. “Бензин белән эшли торган бөтен нәрсәне яратам, – ди гаилә башлыгы. – Ә менә велосипед яратмыйм. Кемдер, велосипед та спорт, дип әйтер. Мин ярты сәгать кенә мотоциклда йөрсәм дә, велосипедчы 15 чакрым йөргән хәтле тирләп-пешеп, җан рәхәте алам. Кеше, техникада йөрүне йөкләмә түгел, дип уйлый. Бер катнашып караса, белерләр иде тәмен...” Ирек Җәүдәтович машина куу хикмәтләре турында шулкадәр тәмләп сөйли. Ихтыярсыздан, үзеңне шлем, комбинезоннардан машина руле артына утырып, автодромда итеп хис итә башлыйсың. Тукта, руль артында Миңнәхмәтов бит әле. Ничек кызыксынып киткән икән соң ул бу хәтәр спорт төре белән? “Нәселдән килә торгандыр, – ди Ирек әфәнде. – Машина куу әти белән безнең канда инде ул. Бәләкәй чакта ук мотоцикл иярләдем. Аллаһ саклады инде ул вакытларда, каска да юк, мотоцикллары да авыр, без дә бәләкәй. Ә профессиональ шөгыльләнүгә килгәндә, ул чакта республикада мөмкинчелек тудырылды. Трассалар бар. Катнашып, үземне сынап карадым. Килеп чыга кебек. Һәм башларга булдым. Хәзер элеккеге кебек катнашып булмый инде, елга 4-5 узышта катнашырга гына өлгерәм. Элек 15-17гә җитә иде”. Автоузыш никадәр ирләр спорт төре дип сөйләмәсеннәр, аны хатын-кызлар да бик оста егәрли. Мәсәлән, Алинә Миңнәхмәтова автоузышларда 37 ир-ат арасында лаеклы унбишлектә. Белгечләр аның беренче бишлеккә чыгу мөмкинлеген дә әйтә! “Спорт белән яшьтән шөгыльләндем, – дип елмая әни кеше безнең шаккатуга җавап итеп. –Профессиональ чаңгы, сноубордны үз итәм, гомумән, спортсыз ярамый, дип саныйм. Хәзер дә атнага биш тапкыр спорт күнекмәләре алам”. “Автоузышларда танышмагансыздыр бит?” – дип соравыбызга, юк, дип баш чайкый Миңнәхмәтовлар. “Иремнең узыш машинасында йөреп карагач, ошап китте. Кызыксынуларыбыз уртак булгач, вакытны бергә уздыру да кадерле миңа”. “Ирек Җәүдәтович, курыкмыйсызмы? Гадәттә татар ирләре андый спорт төренә хатыннарын мәңге якын китерми”, – дибез. Ирек Миңнәхмәтов җитдиләнә: “Әлбәттә, куркасың. Курку кешене саклый. Автоузыш – хәтәр спорт төре, әмма анда куркынычсызлык дигән әйбер дә бик көчле. Бөтен нәрсәне дөрес эшләсәң, әйбәт була. Боз юка, кермә, дип әйтәләр икән, керергә кирәк түгел. Монда да шулай. Физика законнарын беркемнең дә үзгәрткәне юк. Бозарга ярамый торган кагыйдәләр бар. Шуларга буйсынырга гына кирәк. Зәлинә кызымны бу спорт төрендә күрмим, аның техникага исе китми. Малайны анда, әлбәттә, күрәм. Яшьтән үк балага әнә шул куркынычсызлык кагыйдәләрен аңлатырга кирәк, дип саныйм. Үзем ике мәртәбә билне, кулны, аякны сындырдым. Хәзер алар үз эшен эшли, сиздерә... Әгәр дә бөтен нәрсәне дөрес эшләгән булсам, алай килеп чыкмас иде”. “Сезне тыңлагач, Кубратны руль артында чемпион итеп тә күзалладык. Шулай да, малайны ирләрчә тәрбияләү, кызны нәфис итеп үстерүнең берәр хикмәтен беләсезме?” “Малай 4-5 яшьтән әтисе белән үсәргә тиеш. Чын егет булып җитешү өчен бик кирәк ул. Гел хатын-кыз арасында гына йөрсә, ни була инде аннан? Бездә – чын татар гаиләсе. Ир – баш, хатын өйдә гаилә учагын саклаучы, гаилә өчен җаваплы. Шул ук вакытта Алинә бизнеста да булдыра, өй, гаилә җылысын да ул тудыра”. Нәсел тамырлары – Миңгәрдә Миңгәр авылында уза торган данлыклы Сабан туйларында да халык бик теләп карый ул автоузышларны. “Миңгәргә еш кайтабыз, карыйбыз, саклыйбыз, – ди Ирек Җәүдәт улы. – Ул – безнең нәсел тамырлары сакланган җир, күңел ял итә торган изге урын. Анда минем Шәмсүнә әбием гомер кичерә. Кырыс табигатьле, әмма барыбер йомшак күңелле. Ә бабай, урыны җәннәттә булсын, бик эшчән кеше иде. Уен катыш безне дә эшләтә белә иде ул. Кышын кар көрибез. “Менә моннан монда кадәр”, – дип чикләр куя. Чистартып бетерәсең. Бабай, булды, мин уйнарга киттем, дисең. Юк, ди, бар хәзер әнә тегендә чистарт. Анысын эшләп бетерәсең, юк, хәзер менә монда чистартырга кирәк, ди. Ишегалдын ялт иттереп кардан чистартып бетергәнеңне үзең дә сизми каласың. Җәен миллек җыярга бара идек. Һай, күңелле була иде ул. Ә печән чапкан көннәр? Болынлыкта сутыйлар белән бүләләр дә син чалгыңны кизәнеп, табигать хозурына чыгасың. Мин үскәндә тракторга мөкиббән идем. Әлегәчә хәтерлим, 14 яшьләр булгандыр миңа, трактор бирүләрен сорар өчен сәгать 6нчы яртыга иң беренче булып паркка килә идем. Ә колхоз рәисе, юк, ди, соң кем инде балигъ булмаган үсмергә техника биреп чыгарсын? Я бер эш куша, я икенчене. Соңыннан түзми, барыбер тракторга утырта. Арба тагып, шуңа нидер төяп кайтып, бушатасың, басуда олы абзыйлар белән бергә утырып аш ашыйсың – дөнья түгәрәкләнеп киткәндәй була. Шундый матур хатирәләр генә саклаган нигезне ничек кадерләмисең ди? Мин анда йорт салам. Күршегә дусларым кайтты – алар да йорт җиткерә”. “Мөстәкыйльлек тудырыгыз” Сүз ахырында бик җитди мәсьәләне күтәрик әле. Балаларга “ярамый” дигән сүзне ничек аңлатырга? Миңнәхмәтовларның моңа карашы ничегрәк икән? “Әти-әни миңа ышана иде, ярамый дип әйткәннәрен белмим, – ди Алинә ханым. – Кечкенәдән музыка мәктәбенә йөрдем, атнага өч тапкыр тренировкалар, мәктәпне алтын медальгә тәмамладым. Балага зур йөкләмә инде ул. Шулай да көндәлегемне тикшереп, өй эшләрен эшләдеңме, дип өйрәткәннәрен хәтерләмим”. “Әтидән мактау сүзләре миңа бик сирәк эләгә иде, – ди гаилә башлыгы. – Элегрәк моңа үртәлсәм дә, хәзер бик дөрес булган ул, дип саныйм. Әти миңа гел мөстәкыйль булырга этәргеч ясады. Курыкмый иде ул. 13 яшьтә миңа Арчадан Миңгәргә кайтырга мотоцикл биреп чыгарды! 45 чакрым бит! Хәзер уйлыйм, менә мин ул яшендә баламны үзен генә утыртып чыгарып җибәрә алыр идемме икән? Юктыр. Ә әни – чын әни иде инде. Мәрхәмәт иясе! Яклый, жәлли. Чисталыкка, тәртипкә, киенү әдәбенә өйрәтә. Тәрбия турында журналлар укырга кирәкми, кара үз гаиләңә – шуннан үрнәк ал. Гаиләңдә ни күрсәң, үзеңдә шуны төзе. Мин бәхетле гаиләдә үстем, үзем бәхетле гаилә төзедем. Балаларымның да гаиләләре бәхетле булсын иде, дип телим”. 1 2   Гөлүсә ЗАКИРОВА 1 | (полный текст новости)

  • 2015-01-21 12:18 2 яшьлек һәм 2 айлык ике баласын янгында югалткан Ләйсәннең шушы көннәрдә ире дә үлеп киткән
    20.01.2015 Фаҗига Узган елның июль аенда Яшел Үзән районының Норлат авылында булган янгында ике баласын югалткан Ләйсән Хәй­рет­­динова турында язып чыккан идек. “Балаларымны бик сагынам. Әтием – 2005, әнием 2011 елда бакыйлыкка күчкәч, соң гына кияүгә чыктым. Бер-бер артлы ике балабыз туды. Тик узган ел янгында ике яшьлек Ниязым, ике айлык Илназым янып үлде. Ирем Ильяс бик каты пеште. Ул Казан хастаханәсендә бик озак дәваланды. Әмма Яңа ел миңа тагын зур сынау китерде. 3 гыйнварда ирем мәңгелеккә күзләрен йомды”, – ди Ләйсән. Ләйсәннең хәсрәтен җиңе­ләйтү өчен сүзләр табып булмый. Сынмаска, Аллаһы Тәгалә биргән сынауларны җиңеп чыгарга насыйп булсын дип кенә теләргә кала. Моңарчы язган идек: http://matbugat.ru/news/?id=10384  6 | 20.01.2015 (полный текст новости)

  • 2015-01-21 12:18 Камал театрында “гаугалы” премьера көтелә
    20.01.2015 Мәдәният 6 февральдә 19.00 сәгатьтә Г.Камал исемендәге Татар дәүләт Академия театрында Нәкый Исәнбәт пьесасы һәм Сирия драматургы Саадалла Ваннус әсәре буенча “Хуҗа Насретдин” спектакленең премьерасы. Режиссеры – Фәрит Бикчәнтәев. «Спектакль төрле каршылыклы фикерләр уятырга, гауга чыгарырга мөмкин» - дип фаразлый театр тәнкыйтьчеләре. Нәкый Исәнбәт әсәрләре Фәрит Бикчәнтәевнең иҗат биографиясендә аерым урын алып тора дияргә була. Режиссер Исәнбәт әсәрләренә беренче тапкыр мөрәҗәгать итми: “Җирән чичән белән Карачәчсылу”, “Гөлҗамал” спектакльләре Бикчәнтәев иҗатында яңа үсеш баскычы булып тора. Мөгаен, бу Исәнбәт әсәрләренең катлаулы төзелешенә, яшерен мәгънәләренә бәйледер. «Хуҗа Насретдин» да шундый әсәрләрнең берсе. Пьеса сугыш алдыннан, Сталин репрессияләре заманында языла. «Бу әсәрдә, Исәнбәтнең күп кенә башка әсәрләрендәге кебек, яшерен мотивлар, автор табышмаклары ята. Алар еш кына әсәрнең төп эчтәлегеннән мөһимрәк була, бу очракта да, мөгаен, шулайдыр» - ди театр тәнкыйтьчесе, Камал театрының әдәби бүлек мөдире Нияз Игъламов. Беренче карашка, пьесаның эчтәлеге һәм акыл иясе, шамакай Хуҗа образы соцреализм шәкелендә хәл ителгән. Шулай да монда төп мәгънә – авторитар режимны кабул итмәүдә, гражданлык ирегенең тыелуында. «Режиссер Фәрит Бикчәнтәев театрлар тарафыннан күптән онытылган “Җирән чичән” әсәренә нечкә чишелеш тапты – ул аны сәнгатькә һәм мәхәббәткә җырланган нәзакәтле гимн итеп тәкъдим итте: биографик пьеса “Гөлҗамал”ның яшеренгән төп мәгънәсен - театр сәнгатенең миссиясе милләтне берләштерү фикерен ачты. “Хуҗа Насретдин” спектакле дә өстә яткан эчтәлеккә нигезләнгән җиңел комедия гына булмас дип уйлыйм. Бу премьера ниндидер мәгънәдә гаугалы да булырга мөмкин.” – дип тәмамлады Игъламов. Хуҗаның социаль сатирасы бу юлы кемгә төбәлер? Алдан күрә белүче акыл иясе Нәкый Исәнбәт тагын нинди яңа фаразлар ачар? Ни өчен “җүләр” Хуҗа хакындагы спектакль гауга чыгарырга мөмкин? Һәм Камал театрының кайсы артисты бөтенләй яңа амплуада ачылыр? Болар барысы да 6 февральдә билгеле булачак. «Хуҗа Насретдин” премьерасы – 2015 елның 6, 7, 8 һәм 27 февралендә Г.Камал исемендәге Татар дәүләт Академия театрының зур сәхнәсендә.   | (полный текст новости)

  • 2015-01-21 12:18 Тукай премиясенә кемнәрне тәкъдим итәсез?
    20.01.2015 Мәдәният Татарстан Республикасы Президенты каршындагы Габдулла Тукай исемендәге ТР Дәүләт премияләре буенча комиссия 2015 ел премиясенә дәгъват белдерүчеләрдән эшләр кабул итә башлый, дип белдерә Казан мэриясенең рәсми порталы. Премиягә милли мәдәниятнең үсешенә үзләреннән зур өлеш керткән һәм танылу алган әдәбият һәм сәнгать әсәрләре авторлары дәгъват белдерә ала. Шулай ук премия сәнгать һәм әдәбият белемнәренә кереш өлкәсендәге зур фәнни ачыш ясаучыларга да бирелергә мөмкин, дип хәбәр итә ТР Мәдәният министрлыгы матбугат хезмәте.   Эшләр министрлыклар һәм ведомстволар, дәүләт, иҗтимагый һәм иҗади оешмалар, фәнни учреждениеләр, мәдәният һәм сәнгать учреждениеләре, югары уку йортлары тарафыннан тәкъдим ителә ала. Документларны 2015 елның 15-нче февраленнән дә соңа калмыйча тапшырырга кирәк.   Тәкъдим итү шартлары һәм документларны тапшыруга бәйле булган барлык сораулар белән дә Пушкин ур., 66/33 адресы буенча урнашкан ТР Мәдәният министрлыгына мөрәҗәгать итеп була. Конкурста катнашу турында тулырак мәгълүматны 264-74-44, 264-75-14, 264-75-08 телефон номерлары аша белеп була.   Ә сез, "Матбугат.ру" укучылары, Тукай премиясенә кемнәрне тәкъдим итәр идегез? --- --- | 20.01.2015 (полный текст новости)

  • 2015-01-21 12:18 Алсу Әбелханова туган көнен Австралиядә уздырган (ФОТО, ВИДЕО)
    20.01.2015 Шоу-бизнес Яңа ел алдыннан танылган җырчы Алсу Әбелханова Австралиянең Аделаида шәһәрендә узган Сабантуйда катнашып кайтты. Җир шарының бөтенләй бер читендә яшәсәләр дә, биредәге татарлар җәмгыяте җырчының иҗаты белән күптән кызыксынып килгән икән. Аның репертуарындагы “Пар алкалар”, “Мәхәббәтнең соңгы төне”, “Сорама хәлләремне” кебек җырлары Австралиягә үк барып җиткән. Алсу Әбелханованың иҗатын яратканга, алар җырчыны көтеп алынган бәйрәмгә чакыралар да инде. - Австралиядә яшәүче татарлар җәмгыяте Мәдәният Министрлыгыбыз белән элемтәгә кереп, мине чыгыш ясарга чакырдылар. Әлбәттә, мин үзем генә бармадым. Министрлыктан бер кеше булса, безнең белән тагын яшь җырчы Базарбай Бикчәнтәев тә барды. Өчебезне әзерләп, Казаннан самолетка утыртып җибәрделәр. Чыгыш ясар өчен милли күлмәкләремне, шулай ук үземнән күчтәнәч булыр дип, күп итеп чәк-чәк алган идем. Австралиягә баруым беренче булды. Анда очканда Гарәп Әмирлекләре аша очарга туры килде. Тукталыш ясап, аннары башка самолетка күчеп утырдык. Австралия татарлары безне шулхәтле җылы каршы алды. Бездә көн булганда, аларда төн иде. Шулай булуга карамастан, тиз күндем. Биредәге табигатьнең матурлыгына таң калдым. Җәннәт диярсең! Кайчандыр монда татарлар туган илләреннән күченеп килсәләр дә, телләрен, гореф-гадәтләрен онытмыйлар. Нигездә, алар татар һәм инглиз телендә аралашалар. Бераз кытай акценты белән сөйләшсәләр дә, мин аларның һәрбер сүзен аңлый идем, - диде Алсу Әбелханова. Сабантуй көнне чыгыш ясар алдыннан Алсу Әбелханова белән Базарбай Бикчәнтәев биредәге татарларга үзләренең сольный концертларын куялар. Ә икенче көнгә Сабантуйда чыгыш ясыйлар. Кирәк бит, Сабантуй көне Алсуның туган көне – 14 декабрьгә туры килә. Җырчы бик еш туган көнен юлда үткәрүен дә әйтеп узды.   - Туган көнемне белеп, барысы да котлый башлады. Алай гына да түгел. Мине бер зур түгәрәккә алып, җырларга, биергә тотындылар. Үземне шулхәтле бәхетле хис иттем. Хәтта елап җибәрдем. Җир шарының бер читендә, нәкъ менә Австралиядә туган көнемне үткәрермен дип кем уйлаган инде?! Бер белмәгән кешеләрнең якын иткәннәре өчен рәхмәтемне белдерәм. Өч көн рәттән туган көнем белән котладылар. “Онытыгыз инде минем туган көнемне”, - дип көлеп тә әйттем үзләренә (елмая). Туган көнемнең кичендә Көнчыгыш океанга карап торган яр буендагы рестораннарына алып киттеләр. Аның диварлары пыяладан эшләнгән. Шуңа күрә океандагы дулкыннарны тулысы белән күзәтеп була иде. Андагы матурлыкны сүзләр белән генә әйтеп бетереп булмас кебек, - диде җырчы.   Австралия татарлары үткәргән Сабантуйда бездәге барлык гореф-гадәтләр дә сакланган. Әлеге бәйрәмгә үзбәкләр дә, казахлар да һәм, әлбәттә, биредә яшәүче татар халкы җыелган. Гади киемнән генә дә түгел, милли киемнәр киеп килгәннәр. Бәйрәм мәйданы бик үк зур булмау сәбәпле, ат чабышыннан һәм көрәштән кала, барлык уеннар да уйнатылган. Сабантуйның кунаклары - Алсу Әбелханова белән  Базарбай Бикчәнтәевларның чыгышлары тагын да ямь өстәгән.   Алсу Әбелханова яшәгән өе турында да бераз сөйләп үтте. Бик матур ике катлы өйнең икенче катында аңа махсус бүлмә биргәннәр. Ак төстәге интерьердан һәм тәрәзәләре тауларга карап торган булган. Яшәгән хуҗаларының бик пөхтә, тырыш булуына сокланып кайткан. Шулай ук милли ризыкларыбызны онытмыйча, табынга пәрәмәч әзерләп чыгуларына да гаҗәпләнгән. Биредә фермерлык бик үсеш алган. Нигездә, җирле халык үз өйләре белән тора. Шәһәр үзәгендә генә катлы өйләр бар икән. Алар да күп түгел. Экология ягыннан да шәһәр бик чиста. Татарстан кунакларын бер фермерның күпләп чия үстергән урынына да алып барганнар. Алсу рәхәтләнеп чия җыярга да өлгергән.     - Чия җыярга дип, машинага утырып киттек. Ике яклап көнгерәләр сикереп йөри. Агачларда коалалар утырып тора. Безнең өчен бераз кыргыйрак булды, әлбәттә. Ни дисәң дә, без аларны күреп ияләнмәгән бит. Экзотик кошлар сайрый. Австралия халкы табигать белән бергә яши дип әйтәсем килә. Казаннан килеп, Аделаида шәһәрендә төпләнеп калучыларны да очраттым. Казанны бик сагыналар сагынуын. Әмма анда яшәү шартлары Россиягә караганда күпкә уңайлы икән. Океанны күрдем. Дельфиннарга, диңгез мәчеләренә сокланып карап тордым. Пляжга дип килгән кешеләр океанның яр читендә генә йөзәләр. Анда да тулысынча кереп йөзмиләр, акулалардан сакланалар. Пляжда бәла-казалардан саклап торучылар да кизү тора. Үзем Австралиягә барган сәфәремнән күп итеп энергия туплап кайттым. Әлбәттә, күчтәнәчләрсез дә кайтмадым. Бертуган сеңелләремнең балаларына, үземнең улларыма сумка тутырып чия, манго алып кайттым. Үземә опал ташы алдым. Ул бары Австралиядә генә табылып җитештерелә. Бездә нәрсә юк, менә шул әйберләр инде, - диде җырчы.       Соңгы китәр көнне Алсу Әбелханова нишләгән дип уйлыйсыз?.. Австралия якларына инде гаиләм белән килергә насыйп итсен дип, муенындагы алтын муенсасын алган да, барлык теләкләрен әйтеп, океанга ыргыткан. Җырчы андый ырым-шырымнарга ышанмаса да, мондагы җәннәт дөньясы аны үзенә җәлеп иткән.   Эльза ГАЗИЗОВА | 19.01.2015 (полный текст новости)

  • 2015-01-21 12:18 Иң түбән хезмәт хакы кайсы районнарда? Кайсы өлкәдә эшсезләр артачак?
    20.01.2015 Икътисад Узган ел Татарстанда уртача хезмәт хаклары шактый югары булган. Хезмәткәрләргә акча түләү белән бәйле бурычлар саны исә якынча 100 миллион (!) сумга кимегән. Ә менә эшсезләр саны арту белән бәйле мәсьәлә республика җитәкчелегендә шактый зур борчу тудырган. Шуңа күрә алар хәзерге вакытта кризиска каршы чараларны барлау белән мәшгуль. Бу турыда Татарстанның хезмәт, халыкны эш белән тәэмин итү һәм социаль яклау министры Эльмира Зарипова хәбәр итте.   Иң түбән хезмәт хакы – Әлки, Мөслим, Аксубайда   Җитәкче китергән мәгълүматларга караганда, узган елның ноябрь һәм 2015 елның гыйнвар айларында Татарстанда уртача хезмәт хакы  27,6 мең сум дип билгеләнгән. Декабрь аенда исә әлеге күрсәткеч гомумән дә 28,5 мең сум булыр, дип уйланыла (бу күрстәкеч әлегә фараз буларак кына китерелә, чөнки төгәл саннар бераз соңрак билгеле булачак).   - Бу - шактый уңай динамика. Идел буе федераль округының башка төбәкләре белән чагыштырганда без алда барабыз. Әле алай гына да түгел, Татарстан әлеге күрсәткеч буенча Россиянең башка регионнарын да уздыра, - дип ассызыклады Эльмира Зарипова.   Хәзерге вакытта Алабуга, Лениногорск, Түбән Кама, Лаеш һәм Әлмәт районнарында халык республика буенча уртача хезмәт хакы белән чагыштырганда шактый югарырак хезмәт хакы алып эшли. Мәсәлән, Алабугада әлеге күрсәткеч якынча 28 мең булса, Әлмәт районында исә гомумән дә 32,8 меңгә җитә. Казанда исә уртача хезмәт хакы күләме – 31,7 мең сум.   Иң түбән хезмәт хакы алып эшләүчеләр исә Әлки, Мөслим һәм Аксубай районнарында яши. Биредә әлеге күрсәткеч нибары  17,7 мең сумны тәшкил итә.   - Бу, беренче чиратта, авыл хуҗалыгы белән шөгыльләнүче районнар, - дип белдерде министр.   Бурыч күләме 120 миллион сум түгел инде...   Шунысын да билгеләп үтү кирәк, Татарстанда хезмәт хакы буенча бурыч күләме һаман да шактый югары булып кала бирә. Узган елның декабрь аенда әлеге төр бурыч күләме 27,2 миллион сум булса, агымдагы елның гыйнвар аенда әлеге күрсәткеч гомумән дә 47,8 миллион сумга җиткән.   - Әлбәттә, әлеге күренеш безне уйланырга мәҗбүр итә. Беренче чиратта, бу - сезонлы үзгәрешләр белән бәйле булырга мөмкин. Кагыйдә буларак, кыш айларында төзелеш, авыл хуҗалыгы тармакларында эшчәнлек беркадәр туктала. Җәйгә таба исә әлеге вәзгыять бераз җайлана башлый. Шулай булуга да карамастан, бу өлкәне контрольдә тотачакбыз, - дип дәвам итте сүзен Эльмира Зарипова.   Ничек кенә булмасын, бу өлкәдә алга китеш тә юк түгел. Моны аңлау өчен саннарга күз салу да җитә. Мәсәлән, 2014 елның гыйнварында хезмәт хакы буенча бурыч күләме 120 миллион сум (!)  булган, ә ел азагына исә нибары 27,2 миллион сумга гына калган.   - Беренче чиратта, бу – урыннардагы гаять зур эшчәнлек белән бәйле.  Әле бүген генә күрше регионнардан ике коллега шалтыратып, “ничек сез хезмәт хакы буенча бурычларны шулай киметә алдыгыз”, дип кызыксындылар. Уңышка ирешү өчен урыннардагы  хезмәт куркынычсызлыгы буенча күзәтчелек һәм контроль органнарының оешкан төстә җитди эшчәнлек алып баруы кирәк, - дип белдерде министр.   “Соры” хезмәт базарына каршы көрәш катгыйлана   Эльмира Зарипова “соры” хезмәт хаклары белән бәйле мәсьәләгә аеруча зур игътибар бирде. Соңгы мәгълүматларга караганда, хәзерге акытта Татарстанда шундый шартларда эшләүче 262 мең кеше бар дип исәпләнә. Аларның дәүләт пенсия иминиятләштерүе турындагы таныклыклары бар, әмма эш бирүчеләр пенсия фондына әлеге хезмәткәрләр өчен махсус түләүләр башкармый.   - “Соры” хезмәт базары дигәндә, без нәкъ менә шушы күренешне күздә тотабыз. Әгәр дә пенсия фондына күчерүләр юк икән, димәк биредә акчаны “конверт” ярдәмендә түлиләр. Шул рәвешле, гражданинның пенсиядәге киләчәге белән бәйле мәсьәлә килеп туа. Ул “больничный” кәгазе дә ала алмый, аңа карата йөклелек белән бәйле түләүләр дә тиешле дәрәҗәдә башкарылмаячак дигән сүз, - дип дәвам итте Эльмира Зарипова.   Шунысын да билгеләп үтү кирәк, “соры” хезмәт базары хәзерге вакытта җәмәгать туклануы, сәүдә, такси хезмәте кебек тармакларда аеруча еш очрый икән.   - Кайвакыт эш бирүче хезмәт килешүе урынына гражданлык-хокукый  килешү төзүне өстенрәк күрә. Шуны билгеләп үтәсе килә, әлеге хокук бозу өчен штрафлар күләме хәзерге вакытта 100-200 мең сум тәшкил итә, - дип ассызыклады җитәкче.   Тагын бер мөһим мәгълүмат: бүгенге көндә Россиянең бюджетныкы булмаган оешмаларында иң түбән хезмәт хакы күләме 6420 сум тәшкил итәргә тиеш. Бу – Россия буенча уртача күрсәткечләр белән чагыштырганда 7 процентка югарырак, чөнки ил буенча иң түбән хезмәт хакы  5965 сум дип билгеләнгән.   - Әгәр дә әлеге тәртип үтәлми икән, эшче хезмәт инспекциясе органнарына мөрәҗәгать итә ала. 1 гыйнвардан башлап, әлеге хокук бозулар өчен махсус штрафлар каралган, - дип белдерде Эльмира Зарипова.   Фаразлар турында сөйләргә иртәрәк   Билгеле булганча, Мәскәүдә узган Гайдар форумында Татарстан Президенты Рөстәм Миңнеханов гыйнвар аенда республикада эшсезләр саны арту күренешенә борчылуы хакында хәбәр иткән иде. Хезмәт, халыкны эш белән тәэмин итү һәм социаль яклау министры сүзләренә караганда, ел башы чыннан да шактый катлаулы булган.   - Агымдагы елның гыйнвар аенда  эшсезләр саны чыннан да артты һәм 15,2 меңгә җитте. Бу бездә, әлбәттә, борчу тудыра. Шулай булуга да карамастан, хәзерге вакытта елның нинди булачагы турында фаразлар төзергә иртәрәк.  Кризис озак вакытлы яңа ел ялларына туры килде. Шуңа күрә оешма һәм предприятиеләр хәзер генә эшкә ныклап керешә. Алга таба икътисади вәзгыятьнең нинди булачагын белү кирәк. Хезмәт базары турыдан-туры шушы тармак белән бәйләнгән. Тик шунысын төгәл әйтә алам, бу тармакны без дөрес итеп бары тик февраль азагы-март башларында гына анализлый алачакбыз, - дип аңлатты Эльмира Зарипова.   Ә менә эш урыннары бушау белән бәйле фаразлар турында хәзердән үк сөйләргә мөмкин. Мәсәлән, хәзерге вакытта Татарстанның 244 предприятиесе 2015 елда якынча 2 мең кешене эштән чыгарачагы турында белдергән.  Бу күрсәткечне куркыныч дип булмый, ник дигәндә, 2014 елда әлеге фаразлар 10 мең кешене тәшкил иткән булган. Нәтиҗәдә, аларның 7 меңе генә эштән киткән.   - Әлеге вәзгыять белән кайсы тармак хезмәткәрләре очрашачак соң? Беренче чиратта, бу – хезмәт күрсәтү белән бәйле юнәлешләр. Иминият, туризм, сәүдә тармакларында да эшчеләр саны кимер, дип уйланыла, - дип белдерде Эльмира Зарипова.   Кризиска каршы көрәш инструментлары барлана   Министр сүзләренчә, хезмәт базарын контрольдә тоту, җайга салу буенча эшчәнлек инде башланган. Кризиска каршы чаралар турында да федераль үзәк белән сөйләшүләр бара икән.   - Бездә 2008-2009 елгы кризиска каршы көрәш инструментлары бар. Ул чагында без бу өлкәне җайга салу өчен җәмәгать эшчәнлеген җәелдерү, вакытлыча эшкә урнаштыру һәм хезмәткәрләрне яңадан укытып, бер тармактан икенче тармакка күчерү юнәлешендә актив эшләгән идек, - дип сөйләде Эльмира Зарипова.   Җитәкче сүзләренә караганда, быелгы кризисны җиңәргә Татарстан җитәкчелеге тарафыннан тормышка ашырыла торган декрет ялындагы хатын-кызларны башка һөнәргә укыту буенча программа да ярдәмгә килергә тиеш.   Шунысын да билгеләп үтү кирәк, 2014 елда  хезмәт базарында шактый уңай вәзгыять күзәтелгән. Мәсәлән, декабрь аенда Татарстанда теркәлгән эшсезләр саны 14,7 мең булган. Вакансияләр санының исә гомумән дә 35 меңгә кадәр җиткәнлеге мәгълүм. Рәмзия ЗАКИРОВА --- | 20.01.2015 (полный текст новости)

  • 2015-01-20 07:49 Флорид Бүләков вафат
    18.01.2015 Мәдәният Россия театр сәнгате зур югалту кичерә. Бүген төнлә, 66нче яшендә танылган драматург, Башкортостанның халык язучысы, әдәбият һәм сәнгать өлкәсендә Россия Дәүләт премиясе лауреаты, Башкортостанның атказанган сәнгать эшлеклесе Флорид Бүләков вафат булды. Г.Камал исемендәге Татар дәүләт Академия театры Флорид Бүләковның туганнары, якыннарының тирән кайгысын уртаклаша.   Флорид Бүләков Фейсбукта соңгы постында болай дип язып калдырган:   Эти перепады действуют на меня совершенно убийственно. Лежу трупом. Вспоминаю Гоголя, который ужасно боялся быть похороненным заживо. Ходай сакласын!   --- --- | 18.01.2015 (полный текст новости)

  • 2015-01-20 07:49 Марат Усманов: "Иске татар бистәсе рухи яктан баетылачак"
    19.01.2015 Җәмгыять Илһам бирүче Истанбул, "Казан модуле", Каюм Насыйри урамында татар телендә физика лекцияләре... Болар хакында Иске татар бистәсе башлыгы Марат Усманов белән сөйләштек. Казанның иске татар бистәсенә җитәкче Марат Усманов башкаланың төзекләндерелгән матур бу өлешенә җан өрергә теләгәнен әйтте. Аның бу вазифага билгеләнүенә ике ай чамасы вакыт узган. – Марат әфәнде, яңа кешене "планнарыгыз нинди" дип сорый торган гадәт бар инде, без дә шуннан башлыйк.   – Дөньяда татарлар турында ишеткәннәре бар инде. Татарлар турында күп сөйләп була. Иске татар бистәсен реставрацияләү генә түгел, аның рухи ягын күтәрү мәсьәләсе бар бит. Хәзер безнең игътибарны шуңа юнәлтәсе килә. Моны без Дөнья татар конгрессы белән бергәләп эшләргә килештек. Президентка һәм мэр Илсур Метшинга аларның Иске татар бистәсенә булган игътибары өчен мин бик рәхмәтле. Икътисади яктан вазгыять авыр булса да, президент һәм мэр эшне туктатмаска куштылар.  – Бистәне рухи эчтәлек белән ничек тулыландырырга җыенасыз?    – Әле бу урында ике айдан да азрак эшлим, әмма планнар бар инде. Беренчедән, Иске татар бистәсе газетын чыгарырга телибез. Аның исеме "Иске шәһәр" булачак, аның эчтәлеген әле сөйләшеп бетерәсе бар. Икенчедән, сишәмбе көнне бөтен музейларны җыябыз. Бергә нинди эш алып бара алабыз – аларның тәкъдимнәрен тыңламакчы булам. Өченчедән, җәй көне Петербур университеты белән бергә "Казан модуле" дигән җыен үткәрергә җыенабыз. Бөтен дөньядан тарих укыган студентларны җыеп безнең тарих турында әңгәмәләр, семинарлар булачак. Русия төбәкләреннән генә түгел, чит илләрдән дә яшь тарихчыларны җыярга телибез анда. Хәзер берничә көнлек бу чараны оештыру комитеты аның програмын эшләп бетерә. Петербур университетында Казан тарихчылары да эшли, анда тарихны өйрәнү һәм укыту тәҗрибәсе зур, шуңа күрә "Казан модулен" алар белән үткәрәчәкбез. Бу җыенда, әлбәттә, Казан федераль университеты белгечләре дә катнашачак.    Иске татар бистәсендә татар телендә тарихка багышланган лекцияләр уздыруны планга керттек. Танылган тарих белгечләре белән сөйләштек бу турыда, аларның програмы да әзерләнә. Безнең алты урамда 36 тарихи бина бар бит. Ул програмны мин үзем 36.6 програмы дип атадым. Аны җәйгә таба тәкъдим итәргә җыенам. Бу туристлар өчен шушы биналарны аңлатучы махсус маршрут булачак.  – Казанда Чәк чәк музеен ачучылар Прагадагы шоколад музееннан илһамланып кайткан. Сез кайсы булса да берәр чит илгә барганда, андагы иске бистәләр буйлап йөргәндә, Казанда да Иске татар бистәсенең киләчәге шундыйрак булсын иде дип хыялланган берәр шәһәр бармы?    – Истанбулның иске шәһәрен шундый илһам бирүче урын дип атар идем үзем өчен. Азәрбайҗан башкаласы Бакуның иске шәһәре бик матур диләр, анда да быел барып күрәсем килә, әле булганым юк.  – Әйткән планнарыгыз максаты беренче чиратта татар тарихын читкә таныту кебек. Үзебезнең Казан яшьләре өчен чаралар дәвам итәчәкме?    – Быел ул лекцияләр дәвам итәчәк. Алай гына да түгел. Узган ел алар тарихка гына багышланган иде. Быел Дөнья татар яшьләре форумы белән сөйләштек без, лекцияләр физика, математикага да багышланачак, алар Каюм Насыйри урамында үткәреләчәк. (Узган ел Бөтендөнья татар яшьләре форумы башлангычы белән Кабан күле ярында УКЫ Open Air Татар университетының беренче лекциясе оештырылды - ред.) Без шулай ук мәктәп мөдирләре белән очраштык. Алар белән Иске татар бистәсенә багышланган бәйгеләр уздырырга килештек.  – Хәзер инде сезнең карамакта булган бистәдә узган ел "Культурный сдвиг" фестивале узды, аның татар бистәсенә кирәге юк дигән сүзләр дә булды...   – Нәрсә дип әйтим инде. Беренче тапкыр үткәрелгәндә мин әле эшләми идем. Фестиваль быел да планнарга кертелгән. Былтыр анда Татарстан иҗат төркемнәре катнашты. Быел анда бөтен Русиядән сәнгатькәрләрне чакырырга җыеналар. Татар бистәсе, безнең тарихыбыз турында күбрәк кеше белеп китәр, файдалы булыр дип саныйм. Аңа глобаль яктан карасак – туристлар килү ул инвестиция. Әмма безгә, татар халкына үзебезнең тарихыбызны белеп, аны рухи яктан баетып башкаларга да күрсәтә белергә кирәк.    Алсу КОРМАШ | 19.01.2015 (полный текст новости)

  • 2015-01-20 07:49 Үләренә 1-2 көн кала Флорид Бүләков үзенең хәле турында "Ватаным Татарстан" сораштыруына җавап биргән
    19.01.2015 Җәмгыять Һава торышына исең китәр: бер суыта, аннары буран кубып юлларга көртләр өя, инде хәзер кыш уртасында күлләвекләр ерып йөрибез. Узып баручы атнада синоптиклар уртача температура нормадан 13 градуска югары булды дип шаккатырды. Казанда һава температурасының 2,7 градус җылы булуы күзәтелгән. һава торышы рекордлы саннарга ия, ә халык зарлана. Сәламәтлеккә авыр, диләр, аяк астында кар кыштырдамагач, кыш буламы инде, ди! Ә сез мондый һава торышында үзегезне ничек хис итәсез? Резеда ИБӘТУЛЛИНА, кардиолог: – Шушы көннәрдә табиб­ларга мөрәҗәгать итүчеләр ешайды, бу һава торышының үзгәрүчән булуына бәйле. Мин үзем дә чирләп киттем. Әле сәламәт кешеләр дә тем­ператураның төрлечә сике­рүен сизә, кан басымы югары һәм түбән булучыларга авырга туры килә. Андыйларга урамга чыгып йөрмәскә, кан басымын ешрак үлчәргә, даруларны ерак куймаска кирәк. Организмны “тыңлау” мөһим. Һа­ваның үзгәрешенә сизгер булу яшьләрдә дә күзәтелә. Барысына да сәламәт тормыш алып барырга, дөрес тукланырга, күбрәк җәяү йөреп, иммунитетны ныгытырга киңәш итәм. Һава торышының начары юк. Әлбәттә, аяк астында ак кар шыгырдап торган кыш ямь­лерәк. Тик Аллаһы Тәгалә шундый җылы көннәр бирә икән, бу галәмәтне дә күрә алганыбызга куанырга кирәк.   Рәсим СОЛТАНОВ, халык “синоптигы” (Арча рай­оны, Кәче авылы):   – 1962 елда хәзерге кебек һава торышы булды: гыйнварда бер катырды, бер яңгыр яуды. Авылга кайта алмыйча ятканымны әле дә хәтерлим, юлларга карарлык түгел  иде, танклар белән эттерделәр. Бик авыр мондый һава торышы. Өч көн дәвамында күкрәк кыса, тын алу авыр, хәлем китә. Минем күзәтүләрем буенча, мондый һава торышы гыйн­вар­ның 28енә кадәр дәвам итәчәк, явым-төшемнәр булачак, аннары салкын кыш килә­чәк. Беләсезме, быел кызыл миләш мулдан булды бит. Мо­ның сынамышы бар: бер яктан, зур уңыш көтелә, икенче яктан, кешеләр арасында да авыру, үлем-китем арта.   Ләйсән АЛИЕВА, Казан хай­ваннар бакчасы хез­мәт­­кәре:   – Артык аномаль җылы кыш дип әйтә алмас идем. Һәрхәлдә, үземдә авырлык сиз­мим. Бакчабыздагы хайваннарга, кошларга килгәндә, алар да үзләрен яхшы хис итә. Дөрес, җылы яз килдеме икән әллә, дип аптырап, буталып соры аюыбыз уянды. Без аны Күчем дип атыйбыз. Өненнән чыкты, боз ялады, ак кар ашады, аннары бераз уйланып карап торды да кире кереп ятты. Ак аю рәхәтләнә! Ул кышны ярата, җәйге эсселек аның өчен зур сынау.    Флорид Бүләков, драматург:   – Һава торышының тот­рыксыз булуын авыр киче­рәм, берни эшли алмыйм, тере мәет кебек ятам. Кайда анда язу ди?! Инфаркт кичергәннән соң һава торышының үзгә­рүенә бик сизгер була башладым. Яшьрәк чакта шулай да булырга мөмкинлеген күз алдына да китерә алмый идем. Авыр икән ул.   Гөлназ РӘХМӘТУЛЛИНА, “Манзара” алып баручысы:   – Мин җылы кышны яратам, 5-10 градус булса, иң яхшысы. Салкын кышны сагынучылар белән фикер­лә­ребез уртак түгел. Алай һава то­рышының йогынтысын сиз­мим. Җылылыкны яратканга миңа рәхәт. Һава торышы кешенең кәефенә дә бәй­ле, диләр. Үземне яхшы хис итәм, башкаларга да шуны телим 5 | 17.01.2015 (полный текст новости)

  • 2015-01-20 07:49 Сафарҗайда "Яхшыларның яхшылары" ярышты (ФОТО)
    19.01.2015 Мәгариф 5-6 январьда Сафаҗай авылында балалар өчен “Яхшыларның иң яхшылары” дигән традицион чара үткәрелде. Аны оештыручылар, гадәттәгечә, Сафаҗай авылының яшьләр оешмасы (МДСС) һәм авылның урта мәктәбе булды. Бәйрәмдә Уразавыл, Сафаҗай, Петрякс, Кече һәм Зур Рбишча авылларыннан командалар катнашты. Шулай ук быел беренче тапкыр Буинск шәһәре (Татарстан) һәм Чувашиянең Тукай һәм Урмай авылларының җыелма командалары килгән иде. Беренче көнне конкурс өч юнәлештә узды. Интеллектуаль турда катнашучылар Бөек Җиңүнең 70 еллыгына багышланган презентацияләр күрсәттеләр, Йосыф Пәйгамбәрнең тормышына һәм әхлаклылык белән бәйләнгән сорауларга җаваплар кайтардылар. Икенчесендә теннис, баскетбол, шахмат уйнадылар. Өченче иҗади турда җырлар башкардылар, шигырьләр сөйләделәр.    Презентациялар күрсәтелгән вакытта мәктәпнең спорт залында баскетбол, теннис, шахмат уеннары барды. Баскетболны беренче булып Сафаҗай һәм Кече Рбишча командалары уйнады. Судьялар итеп Илгиз Измайлов белән Илдар Мусин билгеләнгән иде. Аннары Петрякс һәм Зур Рбичша спортчылары көч сынашты. Нәтиҗәдә, Сафаҗай командасы беренче урынны, Кече Рбишча - икенчене, Петрякс өченчене алды.    Тенниста малайлар да, кызлар да актив катнашты. Егетләр арасында урыннар түбәндәгечә бүленде: беренче һәм өченче урыннарны Уразавылдан Айрат Измайлов һәм Илнар Мөхәммәтҗанов, икенче урынны Сафаҗайдан Ислам Салахов яуладылар. Кызлар арасында беренче ике призлы урынны Зур Рбишча кызлары Алсу Измайлова һәм Алсу Хайбуллина алды, өченчене - сафаҗайлы Фәридә Османова.    Шахмат яратучылар арасында 8 сыйныф укучысы Ләйсән Сафиулловага (Сафаҗай) тиңнәр юк иде. Ләйсән мәктәбебезнең иң батыр, иң булган кызларының берсе. Ул шахмат кына түгел, бүтән спорт төрләре белән дә актив шөгыльләнә. Икенче урында Тимур Мортазин (Уразавыл), өченчедә Ришат Сабитов (Сафаҗай) булдылар.    Ә менә интеллектуаль һәм иҗади юнәлешләрдә жюри карары буенча нәтиҗәләр түбәндәгечә билгеләнде. Беренче урынны 89 балл җыеп Сафаҗай белән Рбишча командалары бүлеште. Икенче урында Буинск шәһәре, өченчедә Чувашия командасы булды. Соңгы ике команда конкурста беренче тапкыр катнашсалар да, бик әйбәт нәтиҗәләр күрсәттеләр.    Бәйрәмдә катнашучы барлык балалар, шулай ук аларны конкурска әзерләгән апалар һәм абыйлар Сафаҗай авылы администрациясе, авылның мәчетләре, өлкә диния нәзарәте ярдәмендә алынган кыйммәтле бүләкләр белән бүләкләнделәр. Проектның төп партнеры imedrese сайты булды.    Тулаем алганда, “Яхшыларның иң яхшылары” конкурсы өлкәнрәк яшьтәге балалар өчен әзерләнгән бәйрәм иде. Ә менә 6 январьда 1-4 сыйныф укучылары өчен дә дини чара үтте. Биредә балалар әхлакый күренешләргә, хадисләрдән алынган темаларга ясаган рәсемнәрен тәкъдим иттеләр.    Теләкләре булган балалар җыр- биюдә дә үзләрен күрсәтә алды. Нәтиҗәдә, һәр баланы Сафаҗай авылының яшьләр оешмасы исеменнән бүләкләделәр. Бәйрәмгә килә алмаган балалар да (Яндавишча командасы) оештыручылар тарафыннан бүләксез калмады.    Редакциядән. Һәрбер җиңүче команданы, шәхсән җиңү яулаган катнашучыларны без ихластан тәбрик итәбез. Ә ике туган Ринат һәм Илдар Аляутдиновларга иң олы рәхмәтләр әйтәсебез килә. Шундый чаралар ярдәмендә алар балаларның һәм яшүсмерләрнең дини белемнәрен арттыруга, аларның рухи дөньясын баетуга зур көч куялар.    Рәхмәт сезгә, алдагы көннәрегездә, эшегездә уңышлар, гаиләләрегезгә тынычлык теләп калабыз.     1     2     3     4     5     6     7 Автор фотолары.   Алсу БАГАУТДИНОВА | (полный текст новости)

  • 2015-01-20 07:49 Айдар Галимовта 12 ел директор булып эшләүче Павел Волонихин сәхнә арты серләрен чиште
    19.01.2015 Шоу-бизнес Айдар Галимовның тамашачылары фотосурәттәге егетне таныгандыр. Павел Волонихин – «Айдар» студиясенең директоры. Татар эстрадасының иң популяр җырчысының директоры урыс егете булуы күпләрне гаҗәпкә дә калдыра. – Павел, «җырчы директоры» төшенчәсен аң­латып бир әле. Мөгаен, күпләр сине җылы кабинетта телефон шалтыратуларына җавап бирүче итеп кенә күз алдына китерәдер... – Ул берничә һөнәр иясе була алырдай кеше. Кирәк икән, ул сакчы, кирәк икән – фотограф һ.б. Кыскасы, артистка эшләр өчен барлык уңайлыклар тудыручы кеше. Бу бик җаваплы эш. Артист белән бер-береңне аңлау һәм максатларың бер булу мөһим.   Рус эстрадасында җыр­чылар үзләренең директорлары белән нинди генә маҗараларга юлыкмый. Астыртын эшләр кылган өчен ул директорлар дистә ел рәшәткә артында утырып чыга. 12 ел буе әлеге вазифаны алып торуым белән горурланам. Димәк, Айдар Галимов миңа ышана.   – Ә нинди язмыш җилләре рус егетен татар дөньясына якынайтты?   – Мин Уфаның Дан бульварында туып үстем. 2000 елның май аенда безнең урамда урнашкан элеккеге «Салют» кинотеатры бинасына «Айдар» студиясе күченде һәм мин анда эшкә килдем. Ул вакытта БДУда укый идем. Дүшәмбедән җомгага кадәр дәресләр. Күпчелек студент эшләп укый. Минем шимбә, якшәмбе көннәрем буш иде, шуңа сакчы булып урнаштым. Дүрт ай гына эшләп өлгердем, икенчерәк эш тәкъдим иттеләр. Үземне ярдәмче һәм администратор вазифаларында сынап карадым. Шулай итеп, хезмәт баскычым тиз арада сакчыдан директорга күтәрелде.   2003 елда «ВиП-арт» продюсер үзәге эшли баш­лады. Аның төп максаты – Башкортстан Республикасында татар һәм башкорт җырчыларының концертларын оештыру.  Дистә ел Габделфәт Сафин, Нәфкать Нигъмәтуллин, Зөһрә Шәрифуллина, «Мунча ташы» һәм башка җырчыларның концертларын безнең үзәк оештыра.   Бар эшне дә «бишкә» эшләү канга сеңгән. Мәктәпне – алтын медаль, университетның география факультетын кызыл диплом белән тәмамладым. Магистратурага «Икътисади һәм социаль география» белгечлеге буенча укырга кереп, 0000001 санлы кызыл таныклык алып чыктым. Бүгенге көнне укыту һәм фәнни эш белән дә шөгыльләнәм. Ә география фәнен практикада өйрәнүне дәвам итәм. «Айдар» студиясе белән кайларда гына концерт оештырырга туры килми, гомеребезнең күп өлеше юлда үтә. Русия картасын аркылыга-буйга кичеп, дөнья гизәбез.   – Хәзер инде татарча да аңлыйсыңдыр?   – Аңлау гына түгел, азмы-күпме сөйләшәм дә. Әмма рус телендә фикер йөрткәч, авыргарак туры килә. Башта индивидуаль дәресләр дә алырга туры килде. Ә хәзер җиң сызганып татар телен өйрәнеп утырырга вакыт җитми. Урыс егете булу кыенлык­лар тудырмый. Татар районына баргач, саф булмаса да, вата-җимерә татарча сөйләшкән булам.   – Укыту эше белән дә шөгыльләнәм, дисең...   – Әйе, атнасына бер көнемне тулысынча мәктәпкә багышлыйм. Өлкән сыйныфларда география һәм экономика фәнен укытам. Күптән түгел мәктәп психологы белән сөйләшеп утырдым. «Ник мин монда эшлим? Акча өчен түгел бит. Нәрсә мине тота?» – дип сорагач, ул, миңа калса, дөрес җавап бирде: «Павел, син төп эшеңдә бик арыйсың: финанс җаваплылык, мораль яктан авыр... Ә мәктәпкә килеп, син гап-гади укытучыга әйләнәсең. Синең кебек укытучылар монда 30 кеше! Шул рәвешле син ял итәсең».   Ә дөресен әйткәндә, мин география фәненең фанаты. Мәктәптә укыган елларда барлык республика олимпиадаларында призлы урыннар яулый идем.   – Айдар Галимовның җырларын үзең тыңлыйсыңмы?   – Юк, күрәсең, эштә тыңлап туям. Машинада кайчак кабызам, әмма бары тик эш буенча гына. Мәсәлән, яңа җыр яздырса... Ә шефымның бөтен репертуарын да яхшы беләм, йөзләгән җырының авторларын дә әйтеп бирә алам. Аның башкаруында яраткан җырларым да бар. Мәсәлән, 90 нчы ел хитлары – «Толпар-акбузат», «Илүзәм», «Кәккүк» һ.б.   Мин рус-украин гаилә­сеннән. Өйдә дә Айдар Галимовны әлләни тыңламыйлар, әмма әнием белән сеңелкәшем безнең концертларны калдырмый. Татар дөньясына читтән караган тамашачы буларак, аларның фикеренә дә колак салам.   – Айдар Галимовның өч уңай һәм өч тискәре сыйфаты.   – Айдар – хезмәт сөючән, кешелекле, һәрвакыт интеллигент. Бервакытта да кешене рәнҗетмәс, дәрәҗәсен төшермәс, начар сүз әйтмәс. Эштә ул җитди, таләпчән. Юкка әрләмәс. Әмма аның урынлы һәм гадел, йомшак итеп әйтелгән шелтәләреннән нишләргә дә белмисең.   Ә тискәре сыйфатларына килгәндә, газета укучылар хәзер әйтер инде: «Бөек артистның кимчелекләрен сөйләп утырырга кем соң ул Паша?!» – дип. Әйтсәм, җитәкчем үзе үпкәләмәс дип уйлыйм.   Ул артыгы белән һәр вак-төяккә таләпчән карый, әмма бу вакчыллык турында сөйләми, киресенчә, һәрнәрсәне нигезле башкарырга омтыла ул. Аныңча, һәрьяклап яхшы, чиктән тыш яхшы булырга тиеш. Бәлки, нәрсәгәдер җиңелрәк тә карарга кирәктер. Икенчедән, пунктуаль түгел. Өченчедән, бар әйберне дә йөрәгенә якын ала.   Зоя СОЛОШИНА | (полный текст новости)

  • 2015-01-19 10:07 Фәнзаман Баттал урамга чыкса, якын-тирәдәге бөтен күгәрчен җыела (ВИДЕО)
    18.01.2015 Юмор Фәнзаман абыйның күгәрченнәр белән дуслыгы элеккедән килә. Бу видеога да 1-2 ел бар инде. Язучы якын-тирәдәге күгәрченнәрнең барысы белән дә шәхсән таныш диярсең. Бу видеоны карасаң, шундый фикер кала. Кошларның хәтта Фәнзаман абыйның кулыннан төшмәс тәмәкесе дә куркытмый. Сырып алалар!  Бу видеоны кем төшергән икән, тавышыннан таныйсызмы? Әлеге роликны сатирикның фейсбуктагы шәхси битеннән алдык. Әйе, әйе, Фәнзаман Баттал фейсбукта бар!   --- --- | 18.01.2015 (полный текст новости)

  • 2015-01-19 10:07 Флорид Буляков вафат
    18.01.2015 Мәдәният Россия театр сәнгате зур югалту кичерә. Бүген төнлә, 66нче яшендә танылган драматург, Башкортостанның халык язучысы, әдәбият һәм сәнгать өлкәсендә Россия Дәүләт премиясе лауреаты, Башкортостанның атказанган сәнгать эшлеклесе Флорид Буляков вафат булды. Г.Камал исемендәге Татар дәүләт Академия театры Флорид Буляковның туганнары, якыннарының тирән кайгысын уртаклаша.   Флорид Буляков Фейсбукта соңгы постында болай дип язып калдырган:   Эти перепады действуют на меня совершенно убийственно. Лежу трупом. Вспоминаю Гоголя, который ужасно боялся быть похороненным заживо. Ходай сакласын!   --- --- | 18.01.2015 (полный текст новости)

  • 2015-01-19 10:07 Зөлфәт Хәким: Татар исән чакта аның язучылары да булачак (ИНТЕРВЬЮ)
    19.01.2015 Милләт Зөлфәт Хәким - төрле әдәби жанрларда бердәй актив иҗат итүче каләмдәшебез. Узган Мәдәният елы турында нәкъ аның белән әңгәмә коруыбыз укучылар өчен дә кызыклы вә гыйбрәтле булыр дип уйлыйбыз. “Казан утлары” журналында басылган әңгәмәне Intertat.ru укучыларына да тәкъдим итәбез. - Зөлфәт әфәнде, иҗат кешеләре арасында син — иң бае. Синең үзеңнең генә дә меңнәрчә тамашачыларың, радиотыңлаучыларың, укучыларың бар. Мәдәният елында кайсы жанрларда ни-нәрсәләр иҗат итә алдың? Тактсызлыкта гаепләмә... Узган елның башында үзең белән чүттән генә олы фаҗига да булмый калды бит... Шөкер, савыктың һәм, әйткәнемчә, актив иҗатта дип беләбез. - Бәлки, чынлап та, минем аудиториям башка иҗатчыларныкына караганда киңрәктер. Аллага шөкер, төрле жанрларда иҗат иткәч, андый байлыгым бар. Мәдәният елы дигәннән... Минем өчен һәр ел, һәр ай, һәрбер көнем - мәдәниятнеке. Бу ел минем өчен иҗади яктан тулы, нәтиҗәле булды, күп яздым, төрле жанрларда эшләдем... Бу елны миңа һөҗүм иттеләр, хәтта аттылар да, аннан да зур зыянсыз, тирән җәрәхәтсез исән калдым. Актив иҗатымны дәвам итәм. Күптән түгел тәмамланган яңа пьесаларым бар, берсен сезгә — «Казан утлары» журналына тапшырдым. «Газап» дип исемләнгән өр-яңа повестемны да сезгә тәкъдим итәм һәм «Казан утлары»нда чыгар дип өметләнәм. Бүгенге көнгә багышланган эссе өстәлемдә ята, мин аны торымнан-торымга килеп дәвам итәм. Яңа җырларым бар. Әле күптән түгел «Мизгелләр» исемле җырымны яздым. Шактый уңышлы килеп чыкты шикелле.   - «Яңа татар пьесасы» конкурсында озак еллар жюри әгъзасы буларак беләм: һәр ел конкурска хәтта икешәр пьеса бирә идең... һәм гел җиңүчеләр арасында булдың... Ул пьесаларың cәхнәгә мендеме?.. Кайсы театрлар белән хезмәттәшлек итәсең?.. Элегрәк безнең драматургларның пьесаларын рус театрлары, күрше республика театрлары да сәхнәләштерергә алына иде. Туфан Миңнуллин, Аяз Гыйләҗев, Рабит Батулла, Ризван Хәмид, Мансур Гыйләҗевләрнең әсәрләре тәрҗемә ителеп сәхнәләштерелде. Сиңа башка төбәк театрларыннан тәкъдимнәр булдымы?   - Конкурсларда җиңгән пьесаларымның кайсыларыдыр куелды, кайсыларындыр, сәхнәләштерү авыр, мөмкинлекләребез юк, дип куймадылар. «Кайда син, Аттила?!.» дигән әсәрем турында, моңа татар театрының көче җитми, дип җавап бирделәр. Минемчә, Камал театрының бөтен пьесаларны да куярга көче җитә.   Башка театрларга килгәндә... Күрәсең, бу минем холкым белән бәйледер инде - коммуникацияләр кора, элемтә-дуслык-әшнәлек чыбыкларын суза ала торган кеше түгел мин. Шуңа да карамастан, әсәрләремне Камал театрыннан кала Әлмәт, Минзәлә, Чаллы, Әтнә театрлары куйды. Шулай ук Башкортстанда «Нур» театры бер пьесамны сәхнәләштерде, «Салават», «Туймазы» театрларында әле һаман да спектакльләрем бара.   Пьесалар кирәк булса, мөрәҗәгать итсеннәр - Аллага шөкер, гел иҗат итеп торабыз, һәрвакыт яңа әсәрләребез бар. Кызганыч, безнең көчле, масштаблы фикерләр белән сугарылган пьесаларыбызны сәхнәгә алып менәрлек талантлы режиссёрларыбыз аз. Проза да, поэзия дә, драматургия дә көчле безнең. Бездә көчле режиссура җитенкерәми!   Моны миңа Лондоннан килгән театр белгече дә әйтте. Ул минем «Телсез Күке» спектаклемне, сайлап алып, Лондонга алып китте.   - Син чын иҗатчыларга хас рәвештә үзең дә күп укыйсың. Укуга вакыт ничек табасың? Бу тәртипкә салынганмы? Бер әңгәмәңдә ХIХ гасыр рус философларының хезмәтләрен бик кызыксынып өйрәнүеңне әйткән идең. Язмаларыңда еш кына Бердяев фикерләрен, карашларын да үзеңнеке белән бәйләп нигезлисең. Узган ел — Мәдәният елында үзең өчен ачыш дип бәяләрдәй нинди әсәрләр укыдың? Үзебезнең каләмдәшләрнең матбугатта, китап нәшриятында басылган әсәрләрен ничек кабул иттең?   - Яшь вакытта алай ук түгел иде, ә менә хәзер мин үземне китап дөньясыннан башка күз алдына китерә алмыйм. Нинди дә булса китапка, энциклопедиягә, сүзлеккә кагылмый калган көнем юк. «Познавательный характер» миндә, бу күбрәк шуның белән бәйледер. Интернет белән аралаша башлау белән үк, мин, иң беренче чиратта, мөмкин булган сайтлардан бөтендөнья классик әсәрләрен, классик философияне, иң кирәк энциклопедияләрне үземә күчердем һәм хәзер горурланып әйтә алам: архив винчестерларымда, дискларда, флешкаларда бөтендөнья классикасы бар. Теләгән вакытта аларны ачып укыйм, кулланам. Алар өчен кечкенә генә аерым ноутбук та тотам әле. Сез дөрес аңламаган булгансыздыр: мин - ХIХ гасыр философиясе белән генә түгел, гомумән, бөтендөнья философиясе белән кызыксынучан кеше. Кайсыдыр мәкаләләремдә ХIХ гасыр философларын, Бердяевларны телгә алу шул чор фәлсәфәсе белән мавыгу дигән сүз түгел. Ул мәкаләмдә рус философлары еш телгә алынды, чөнки язмам Россиянең үткәне, бүгенгесе һәм киләчәге хакында иде. Дөресен әйткәндә, Аристотель, антик чордан тагын берничә философ һәм тулысынча немец классик фәлсәфәсе җаныма якын.   - Төрек язучысы, Нобель премиясе лауреаты Орхон Памукның «Минем исемем Кызыл» исемле романы Г.Камал театры сәхнәсенә менде. Факт буларак бу игътибарга лаек, минемчә. Аңа кадәр Карло Гоцциның «Турандот»ын караган идек. Г.Кариев театры Пауло Коэльоның «Алхимик» әсәрен сәхнәләштерде. Исемнәре аталган әлеге авторлар төрлесе төрле континенттан, төрле дәверләрдән булсалар да, аларның әсәрләре гомум кешелекнең яшәеш фәлсәфәсенә кагыла. Памук Көнчыгыш белән Көнбатыш сәнгатенең фәлсәфи кыйммәтләрен чагыштыра. Бу - мәңгелек тема... Без - Евразиянең нәкъ уртасындагы халык. Шәрык мәдәниятенең күп гасырлар тантана иткән Рудаки, Руми, Кол Гали, Гомәр Хәйям дәверләрендәге күтәрелеше, ренессансы кабатланырмы? Безнең милли мәдәниятебез үсешенә Көнбатыш һәм Көнчыгыш культурасы казанышларының кайсысы күбрәк йогынты ясый дип саныйсың? Без алардан ниләр алабыз, үзебез ниләр бирәбез? Сорау озынрак, гомумирәк. Үз иҗатыңа бәйләп яисә тоемлап, фаразлап, нәрсә дип әйтер идең?   - Дөньядагы төрле тарафларның багланышларында төп рольне мәдәният уйнамый. Яшәеш һәрвакыт яшәү укладын булдырды, һәрбер яшәү рәвеше үзенең культурасын тудырды. Без бүген культураны цивилизация алмаштырып маташкан заманда яшибез. Ул яктан бәхетсез кешеләр без. Культура - «культ» дигән сүздән, дини йолалардан башланган, культураның башы - диндә, Аллага ышануда. Культура чыганагы борынгырак булган саен, аның кыйммәте зуррак, бәһасе югарырак. Культура борынгылыгы белән «горурлана». Ә цивилизация исә ул кичә яки бүген ясалган ялтыравыклы әйберсе белән генә «мактана» һәм кешелек дөньясын шуның белән «алдап сатып ала». Сез биргән сорауга глобальләшү чорында җавап бирү мөмкин түгел. Олигархлар хакимияте, акча хакимлеге астында яшәгән заманда сез биргән сорауларга елмаясы гына килә. Без язган әсәрләр бүгенге дөнья кагыйдәләре буенча яшәүче кешеләргә аңлашылмаячак һәм аларга безнең иҗат кирәкми!   Шуңа күрә Көнчыгыш-Көнбатыш багланышларында мин үземнең ролемне аз гына да тоймыйм. Җир шары кечерәйгәннән-кечерәя бара - техника прогрессы шулкадәр тиз һәм көчле. Шуңа күрә аерым шәхескә, бигрәк тә иҗатчыга, үз урынын табып, шул урында калыр өчен бик зур сәләт, бик зур көч, ихтыяр, батырлык кирәк.   - Соңгы елларда прозада актив эшли башладың... «Казан утлары» журналы оештырган кыска бәяннар конкурсына тәкъдим иткән «Сәер никрут»ың беркемне дә битараф калдырмагандыр... Сатира жанры иң авырлардан бит. Синең ришвәтчелеккә каршы «ачкан сугыш»ың кемнең җиңүе белән тәмамланыр икән?.. Монда бер аерым автор гына җитмәс, монда зур бер гаскәр кирәк булмагае... Коррупция, ришвәтчелек, башка социаль аномалияләр шулай ук мәңгелек тема бит. Берничә ел элек билгесез кытай авторының ХVI гасырларда ук язган «Алтын вазада Слива чәчәкләре яки Цзин, Тин, Мей» романын укыган идем. Анда ришвәтчелек, коррупциянең пирамидасы сурәтләнә. Яки иң түбәннән алып иң югарыга кадәр кемнәр генә бирми дә, кемнәр генә алмый ришвәтне? «Сәер никрут»тан соң бу теманың дәвамы булырмы?   - Ришвәтчелек ул мәңге булачак. Аны бетерү мөмкин түгел. «Сәер никрут»ымнан соң да әле минем үземә дә, башкаларга да сатира әсәрләре язарга мөмкинлек ахырзаманга кадәр җитәчәк.   - Бүгенге әңгәмәне үткәргән көнебез акчаның «котырган» чагына туры килде. Акча уенын, гомумән, дөнья сәясәтен масоннар оештыра, диләр. Әдәбиятта аларның чын йөзен ачу булырмы икән?   - Зур акча хакимиятен, дөнья белән идарә итеп, «үз көйләренә биетүләрен», әлбәттә, ниндидер галәмәт куәткә ия оешмалар алып бара. Без кемнәрдер таккан парадигмада яшәргә мәҗбүрбез. Әгәр дә теләсә, алар миллиардлаган кешене ачтан үтерә ала һәм киресенчә. Ул оешмалар ничек дип аталадыр - төгәл генә әйтеп булмый. Төрле версияләр бар, ләкин ул версияләрне язып чыгарга җөрьәт итүче табылырмы икән? Башсыз калу куркынычы сагайта...   Бөтен планета турында уйлаганчы, үзебезнең кылган гамәлләргә күз салырга кирәк. Мин ел башында ук әйткән идем: Украина - Кырым мөнәсәбәте Россияне яңа конфликтларга алып кермәгәе, дип. Ни кызганыч, шулай булып чыкты да. Украина белән дә дошман хәзер Россия, санкцияләр баса, Алла сакласын, үз илебездә үзара низаглар башлана күрмәсен. Кайлардадыр дөньяны масоннар бутап ята дип уйлау ярый, әмма һәркайсыбызга үз эшен уйлап эшләргә кирәк. «Свадьба в Малиновке» дигән фильмда Попандопуло әйткән сүзләр хәзер еш искә төшә: «Чует моё сердце - мы накануне грандиозного шухера!»   - 2015 ел тагын безнеке — Әдәбият елы. Ул әле бөтендөнья халкы өчен истәлекле Бөек Ватан сугышында Җиңүнең 70 еллыгы да. Без синең белән - сугыштан соң дөньяга килгән буын... Безнең сугышка карата үз мөнәсәбәтебез бар. Легионер-әсирләр темасын фәндә, тарихта беренчеләрдән булып Рафаэль Мостафин, Искәндәр Гыйләҗевләр күтәрсә, әдәбиятта беренчеләрдән булып син бу эшкә алындың... Соңгы вакытларда әлеге тема бигрәк тә рус әдәбиятчыларында массачыл төс алды... Окоп дөреслеге буларак «штраф батальоннары»ның каһарманлыгын аеруча да күп күрсәтәләр... «Телсез Күке», «Легионер» әсәрләренең авторы бу хакта ни уйлый?   - Ул сугышларга фәлсәфи күзлектән табигый күренешләргә караган кебек карарга мөмкин - җир тетрәү, вулкан шартлау, давыллар, су басулар, янгыннар рәтендә. Әмма бу коточкыч афәтләр эчендә, аерым алганда, кеше, аның язмышы, аның гомере бит. Авылында туйганчы ипи дә ашамаган малайларны сугышка җибәреп, аларны утка кертеп, коточкыч сынаулар аша үткәреп, мәңге гафу ителмәслек гаеп-гөнаһ алды бу сугышларны башлаучылар. Кинохроника ленталарын караганда, үзебезнең якташларга, авылдашларыма охшаган йөзләр күзгә чалына. Минем «Легионер» романында төп геройның әнкәсе өчен легионнар да юк, теге якка, бу якка чыгу да юк, аның өчен газиз баласы гына бар. Аның өчен ул сатлыкҗан да булалмый, легионер да түгел, шуңа күрә романымдагы вакыйгаларга әнә шул бөек АНА күзе белән карарга кирәк.   Кызганыч ки, кешелек тарихы - сугышлар тарихы ул. Кеше сугышмыйча тора алмый. Аерым кешенең җаны, аның гомере зур тарихи вакыйгаларда санга сугылмый. Иң аянычлысы шул: нинди генә сугышта да һәркем үзен хаклы дип саный. Минем бабам Беренче Бөтендөнья сугышында Германиядә әсирлектә була. 1918 елгы солых буенча аларны азат итеп кайтарып җибәрәләр. Шулай итеп, ул, патша Россиясеннән чыгып китеп, большевиклар иленә кайтып керә. Минем әле шундый уем да бар: Беренче Бөтендөнья сугышында ниместә дүрт ел пленда булган бабам турында роман язарга иде.   - Еллар төрле-төрле атамалар алып билгеләнсә дә, иҗатчының үз календаре бар... Син - тулы ирекле язучы, әлегә бер оешмада да тормыйсың. Шуңа да карамастан, иң бае - син, дип шаярттым. Җитдиләнеп әйткәндә, җиңелме ирекле булу?.. Хезмәтеңә тәңгәлме хаклары?.. Аерым заказлар үтисеңме? Артистларыбыз, җырчылар, музыкантлар, корпоратив тамашаларда чыгыш ясап, тамада булып йөрүдән баш тартмый... Синең ул кәсептә йөргәнеңнән хәбәрдар түгелмен. Безнең җәмгыятьтә иҗатчының социаль статусы дөрес билгеләнгәнме? Син дәүләт башында булсаң, аны ничек үзгәртер идең?   - Ирекле язучы булуның үзенең уңай яклары бар һәм авырлыклары да җитәрлек. Соңгы вакытта гонорарларның түләнмәве, татар китапларын сату системасының булмавы - һәр язучының кулын салындыра торган нәрсәләр. Повесте өчен биш мең сум акча алып, язучы яши алмый. Минем уйлавымча, татарда язучы профессиясен бетерү өчен эшләнә бу. Татар китабы ул һәрвакыт кирәк булды һәм ул бүген дә кирәк. Татар китабын укымыйлар дигән сүзгә ышанмыйм. Кайсыдыр гаиләдә элек-электән китап укыганнар икән, аларның балалары, оныклары, оныкларының оныклары барыбер китап укый. Татар әдәбиятына булган бүгенге мөнәсәбәтләр ул җинаятькә тиң. Татар матбугатын, татар әдәбиятын, татар китабын кайчан, кемнәр бетерә - болар бит тарихта калачак. Татар исән чакта аның язучылары да булачак һәм язачаклар да. Казандагы бердәнбер татар китабы кибетен подвалга төшереп куюлары да бик күп язучылар тарафыннан төрле төсмерләр белән язылып калачак!   - Әлбәттә, болар барысы да - мөһим мәсьәләләр... Милли республикаларда яшәүчеләр өчен икеләтә әһәмиятле алар... Шул шартларда да без иҗат итәргә тәкъдир ителгәнбез. Туфан ага әйтә торган иде: «Татар язучысының төрлесе төрле дәрәҗәдә талантка ия, төрлесе төрле холыклы. Әмма безне берләштергән бер сыйфат бар: без барыбыз да Ана телебез өчен бердәй җаваплы. Без бу мәсьәләдә бердәм», - дия иде. Туфан аганың лаеклы дәвамчысы Зөлфәт Хәким исемле әдибебез дә шул фикердә дип беләм.   - Ана телен саклау - барыбызның да иң мөһим бурычы. Шуны ассызыклап әйтәсе килә: без, Казан татарлары - төрле этнослар берләшеп барлыкка килгән милләт. Без диалекталь яктан бик чуар, моны ачыктан-ачык әйтергә кирәк. Телебез бетсә, милләт буларак та бетәбез, юкка чыгабыз. Телсез калган милләтләр бар ул, ләкин аларның каны бер, генетикалары бер. Ә безне, дөнья татарларын, бер милләт итеп фәкать Ана телебез генә тотып тора.   – Ихлас җавапларыгыз өчен рәхмәт! Илфак ИБРАҺИМОВ | 18.01.2015 (полный текст новости)

  • 2015-01-18 12:57 Иртәгәгә калдырмыйк!
    18.01.2015 Җәмгыять Даими рәвештә эчүе аркасында хатыны, балалары ташлап киткән бер бәндә, ниһаять, эчүен ташларга уйлаган һәм кухнясының диварына «Иртәгәдән эчүне ташлыйм!» дигән шигарь язып куйган. Әлбәттә, ул бу көнне янәдән лыкынганчы эчкән. Икенче көнне махмырдан торып эшенә барып кайткан. Кайткач, карый: кухняда теге шигарь эленеп тора. Әһә, дигән бу, бүген эчәм дә, иртәгә бер грамм капты юк. Әмма икенче кичтә янә эчкән, чөнки ул язып элгән шигарьдә иртәгә дип язылган ич. Шулай итеп, мескен бәндә эчүен ташлый алмыйча үлеп киткән. Без дә шул алкаш кебек күп кенә эшлә-ребезне иртәгә калдырырга гадәтләнгәнбез. Үз сәламәтлегебез хакында уйлаганда бигрәк тә. Иртәгәдән иртәнге күнекмә (зарядка) ясый башлыйм, яисә чаңгыга басам дип уйлыйбыз да, әлеге вәгъдәләребез гел иртәгәгә кала-кала, еллар узып китә. Ә инде билләр бөгелми, аяклар авырта башлагач инде соң була. Хәзерге икешәр атнага сузылган Яңа ел каникулы да безне күп ашаудан (әлбәттә, эчүдән дә), аз хәрәкәтләнүдән коткара алмый. Чаңгы белән шәһәр читенә чыгарга, саф һавада йөрергә берәү дә комачауламый югыйсә. Ә без бүселгәнче ашап, телевизордан сериаллар карап ятуны кулайрак күрәбез. Авылда яшәүчеләр ичмасам хәрәкәтләнә әле: карын көри, малларын карый, суын ташый дигәндәй. Шәһәрдәгеләргә спорт белән шөгыльләнү өчен мөмкинлекләр күбрәк булса да (менә дигән спорт комплекслары, йөзү бассейннары эшләп тора, үзеңдә булмаса, чаңгы, тимераякны прокат пунктларыннан алып торырга мөмкин), түшәмгә төкереп ята бирәләр. Я, җәмәгать, сәламәтлегебез турында кайгырта башлыйбызмы?! Югыйсә, янәдән иртәгәгә, димәк, киләсе елга калырга мөмкин.  74 | (полный текст новости)

  • 2015-01-18 12:57 Мөселманнарга циркка һәм зоопаркка барырга ярыймы? (Рамил Юныс белән ӘҢГӘМӘ)
    18.01.2015 Дин Яңа ел бәйрәмнәрендә, гадәттә, күпләр балаларын циркка алып бара, анда сабыйлар өчен кызыклы, мавыктыргыч бәйрәм программасы була. Мөселманнарга циркка йөрергә ярыймы соң? Чөнки, беренчедән, анда хайваннар белән тамаша күрсәтәләр. Икенчедән, дрессировщик ерткыч җәнлекләр белән эшләгәндә, ә акробатлар һавада төрле күнегүләр ясаганда гомерләрен куркыныч астына куя. Мөселман кешесенә андый гамәлләр кылу тыела. Болар хакында тулырак белү өчен сәхифәбезнең даими кунагы Рамил хәзрәт Юныска мөрәҗәгать иттек. – Рамил хәзрәт, мөселманнарга циркка барырга ярыймы? Ни дисәң дә, хайваннарны файдаланып, шоу ясыйлар бит.    – Цирк – күңел ачу урыны. Анда дингә каршы килгән гамәлләр кылына дип әйтә алмыйм. Киресенчә, кешеләрнең сәләтләре ачыла. Кемдер акробат, дрессировщик, ягъни җәнлекләрне өйрәтүче, клоун буларак таныла. Ислам дине буенча хайваннарны бер-берсе белән сугыштыру тыела. Ә менә атта, дөядә узышу рөхсәт ителә. Циркта без аларның адәм балалары да башкарып чыга алмый торган гамәлләр кылуын, күнегүләр ясавын күрәбез. Шуңа да цирк хайваннар дөньясына мавыктыргыч, кызыклы сәяхәт дип әйтер идем.    – Циркта җәнлекләрне төрле күнегүләргә өйрәтү өчен кыйныйлар, җәзалыйлар, диләр.    – Бу хакта мәгълүматым юк. Кайвакыт үзебез дә бала су уртасына кереп басса яки башка ярамаган нәрсә эшләсә, арт санына сугып, эләктереп алабыз. Цирк – шоу. Хәер, хәзер күп нәрсә шоуга әйләнде. Футбол, хоккей да спорт булудан туктады, ниндидер бер тамашага охшап бара, безнең команда өчен чит ил спортчылары уйный. Пәйгамбәребез Мөхәммәд (с.г.в.): “Җир йөзендәге бөтен тереклеккә шәфкатьле булсагыз, Аллаһы Тәгалә сезгә игелек күрсәтер”, – ди. Мөселман кешесенә хайванга гына түгел, бөҗәк, үсемлек һ.б. җан ияләренә дә тияргә ярамый. Безнең аларны тиешсезгә җәзаларга хакыбыз юк. Чөнки мөселман кешесе Аллаһы Тәгалә белән ике арадагы мөнәсәбәтне генә хәерле итеп корырга тиеш түгел. Ул Аллаһы Тәгалә, хатыны, ире, балалары, күршесе, хайваннар һ.б.лар каршында да бурычлы. Пәйгамбәребез Мөхәммәднең (с.г.в.) хәдисеннән күренгәнчә, әгәр берәр җирдә дини гыйлем алына торган мәҗлес булса, шунда катнашучыларга судагы балыклар, ояларындагы кошлар, өннәрендәге җәнлекләр: “Йа Раббым, боларга рәхмәтеңне иңдер”, – дип дога кыла. Чөнки алар бу гыйлем алган кешеләр безгә карата хәерсез булмас, шәт, безне кыерсытмаслар, рәнҗетмәсләр, дип өметләнәләр. Мөселман кешесе бер генә җан иясен дә җәзаламас. Зарар китергән хайванны чалырга мөмкин. Мәсәлән, мунчага кырмыска оялаган икән, аларны үтерергә була. Өйдәге чебенне дә йә чыгарып җибәрергә, йә берәр хәл кылырга рөхсәт ителә. Җылы якта, әйтик, Үзбәкстанда волкодавлар (бүре тотучы эт) көтү көтә. Алар сарыкларны, сыерларны саклый, ерткыч хайваннарга бирми, аларга үзләре дә тими. Моннан гыйбрәт алырга, хайваннарга сугу кебек гөнаһлардан ерак торырга кирәк.   – Хайваннар турында нинди хәдисләр бар?   – Пәйгамбәребез Мөхәммәднең (с.г.в.) хәдисеннән укып, бер мөселман хатынының мәчесен кыерсыту сәбәпле, җәһәннәмгә керүен беләбез. Ул песиен бер бүлмәгә ябып куйган. Бичара хайван кычкырган-кычкырган, ахыр чиктә ачтан үлгән. Аллаһы Тәгалә бу хатынга: “Сине шушы мәче аркасында җәһәннәмгә кертәм”, – ди. Икенче бер гөнаһлы ханым, чүлдә сусаган этне очрата һәм аяк киеме белән коедан су алып эчерә. Аллаһы Тәгалә әлеге гамәле өчен ул хатынның бөтен гөнаһларын кичергән. Без хайваннарга хәерле мөнәсәбәттә булсак иде. Чөнки җәнлекләр белән адәм балалары арасында Аллаһы Тәгаләнең рәхмәте бар. Әгәр Ул рөхсәт бирмәсә, бер генә хайван да безгә зарар китерә алмый. Расүлебез: “Өйгә елан керсә: “Аллаһы исеме белән әйтәм, чыгып кит”, – дип әйтегез. Өч мәртәбә шулай кабатлаганнан соң елан чыкмаса, ул җен түгел, чын елан була. Аны үтерергә мөмкин”, – ди. Кем белә, бәлки Аллаһы Тәгалә безне берәр төрле хайван белән сыный торгандыр.   Кыш көне кошларга игътибарлы булсак, аларга җим савытлары куеп, ашамлык, ярма салсак иде. Бөтен дөнья кризис дип “ду” килә. Кышын кошларда да кризис, аларның кесәләрендә акчалары да, кредит карталары да юк. Пәйгамбәребез Мөхәммәд (с.г.в.) өйрәткәнчә, кошларга җим сипсәк, Аллаһы Тәгалә үзебезнең ризыгыбызны арттырыр иде.   – Елан – хәләл хайванмы? Аны күтәреп биюче кызлар да артканнан-арта.   – Хәзер теләсә нәрсәдән шоу ясарга маташалар. Гомумән, елан – куркыныч хайван. Аллаһы Тәгалә адәм баласына аны ярдәмче итеп куймаган. Ул безнең белән яши торган җан иясе түгел, кешегә зыян салуы ихтимал. Аллаһы Тәгалә Коръәни Кәримдә: “Белә торып, үз-үзегезне һәлакәткә илтмәгез”, – ди. Сәхнәдә биюче елан күтәреп чыгар. Аннан күреп башкалар да аны муенына урап куяр. Ә елан чагып яки буып алыр. Шуңа да экстремаль гамәлләр кылырга ярамый. Аллаһы Тәгалә безне алардан тыя. Андый күнекмәләр циркта да күзәтелә. Әйтик, анда да дрессировщик юлбарысның авызына башын тыгып тора. Бервакыт шундый номер вакытында хайван кешенең башын өзеп алган иде. Эш шулай була: көндәше дрессировщикның башына тәмәке сибә. Юлбарыс аны иснәгәч төчкерә һәм үзе дә сизмәстән хуҗасының башын өзеп ала. Шуңа да мондый эш белән шөгыльләнүчеләргә игътибарлы булу зарур.    – Мөселман дәүләтләрендә цирк бармы?   – Юк. Бервакыт Мәдинә шәһәрендәге зоопаркка бардык. Анда нинди генә хайван юк. Хәтта каз, үрдәк яши. Бөтен халык шуларны карый. Чөнки каз белән үрдәк – аларга ят кошлар. Безнең маймылларга исебез китә. Кайбер галимнәр зоопаркларның барлыкка килүе, ягъни хайваннарның бер урынга җыелуы – кыямәт көненең бер галәмәте, диләр. Коръәни Кәримдә: “Ерткыч хайваннар бергә җыелса, кыямәт көне җитә”, – дигән аять бар. Зоопаркларда да ерткыч хайваннар күп.   – Хайван картайгач, аны укол кадап яки башка ысул белән үтерергә ярыймы?   – Үзбәкстанда картайган ишәкне капкадан чыгарып җибәрәләр. Анда кырда йон баскан, картайган ишәкләр йөри. Хәтта кешеләр дә ачулары килгәндә: “Ишәк булып үл”, – диләр. Бервакыт без дә үсми торган куян алдык. Шул авырып китеп, мал табибына алып бардым. Белгеч куянны карагач: “Дәвалап булмый”, – дип хайванны җәзаламаска, йоклатырга киңәш итте. Ризалашмый чара юк иде.     Энҗе БАСЫЙРОВА | (полный текст новости)

  • 2015-01-17 07:56 12 яшьлек Алия миһербанлы кешеләр ярдәменә мохтаҗ
    17.01.2015 Җәмгыять Казан шәһәрендә яшәүче 12 яшьлек кызчык миһербанлы кешеләр ярдәменә мохтаҗ. “Алия 6 айлык булып туды. “Ашыгыч ярдәм”не тулгак башлану белән чакыртсак та, ул бик озак килми торды. Алар килеп җиткәндә сабыем туа башлаган иде инде”,– дип искә ала кызчыкның әнисе Миләүшә ханым. – Әле бала тудыру йортына килеп җиткәч тә, бала идәнгә төшмәсен дип, бөтен мускулларымны кысып торырга тырыш­тым. Шулай булса да, табиблар никтер аны тудырырга ашыкмады. Нәтиҗәдә сабыйның башы кы­сылган, хәрәкәтләнү өчен җавап бирә торган нерв җепсел­ләренә зыян килгән,– ди ул. Алия бәләкәй булып тугач, Миләүшә ханым  баштарак аның ничек үсүенә артык игътибар итми. Вакытыннан алда туганга, үсеше бераз артка каладыр дип уйлый. Әмма бер яшь тулганда табиблар Алиягә коточкыч диаг­ноз куя. ДЦП һәм күзләренең сукыр булуын әйтәләр. “Бу хакта ишеткәч, башта үземнең дә яшисем килмәде. Аллаһы Тәгаләгә, кызым уенчыкларга карап уйнап утыра торган булсын иде, дип ялвардым. Төннәр буе елый торгач,  теләкләрем кабул булды. Чираттагы тикшеренү вакытында бала сукыр дигән диагноз исбатланмады”,– ди ул.   Алияне бик күп табибларга күрсәтеп карыйлар.  Казанның күп кенә тернәкләндерү үзәк­ләрендә, Тула шәһәрендә урнашкан хастаханәдә дә дәва­лыйлар. Кызчыкның яшәү теләге көчле була. Ул авыртуларына олыларча түзә, сабыр итә. Аякларына  17 операция ясыйлар. “Алиянең бөтен гомере тоташ көрәштән тора.  Тырыша торгач әкренләп хәле яхшыра башлады, ул туры итеп утыра ала, үзе кашык тотып ашый, рәсемнәр ясый, хәтта тотынып басып тора!”– ди Миләүшә ханым.   Алия сигез яше тулганда беренче сыйныфта укый башлый. Дөресрәге, аның янына укытучысы килеп йөри. Әмма кызчыкның башкалар кебек үз иптәшләре янына барып укыйсы килә. Шуңа күрә дә Алиянең ныклап  торып аягына басасы килә.   –  Дуслар, танышлар киңәше белән Алиянең авыруы турындагы белешмәләрне Кытай клиникаларына җибәрдек. Бер белмәгән кешеләр, эстрада җырчылары ярдәме белән акча җыеп, шунда бару бәхетенә ирештек. Шуннан соң Алиядә үзгәрешләр күзәтелә башлады. Ул әкренләп, карават кырыена тотынып булса да, атлап йөрер­гә өйрәнде. Озакламый тагын Кытайга барып дәва­ланмакчы булабыз. Чакыру кәгазен гыйнвар аенда ук алган идек, әмма акча җитмәү сәбәпле, март аенда барырга булдык. Бар ышаныч, өмет киң күңелле ке­шеләрдә. Кызым авырый башлагач, кайгырып, борчылып йөреп, әни­емә дә инсульт булды. Хәзер ул эшли алмый. Миңа гел бала белән утырырга кирәк. Күптән түгел ирем белән дә аерылыштык. Хәзер ике балам, авыру әнием белән ялгызым гына калдым. Улыма – 14 яшь.  Аны да укытасы, тәр­бия­лисе бар. Тик төшенкелеккә бирелмим. Ишегалды җыеш­ты­рам. Башкача булмый. Әзме-күпме акча эшли алам. Бу авыр­лык­ларны җиңеп чыгарбыз, барысы да әйбәт булыр дип ышанам, – ди Миләүшә.   Алия Бәшировага ярдәм кулы сузарга теләүчеләр өчен реквизитлар:   Получатель:  Баширова Миляуша Фаимовна Банк получатель: Отделение “Банк Татарстан” №8610 г. Казань Счет №42307810562266633201/48 К/Счет:  30101810600000000603 Р/Счет:  30302810862006006226 ИНН: 7707083893 БИК: 049205603, КПП: 165702001 Карта СБЕРБАНКА Миляуша Баширова № 63900262 9009098111 Срок действия 04\16 Элемтә өчен әнисе Миләүшәнең телефон номеры:  89172251631 4 | 16.01.2015 (полный текст новости)

  • 2015-01-17 07:56 Бер күрешү өчен бардык без
    17.01.2015 Милләт Россия халкы Яңа елны каршыларга әзерләнеп йөргән көннәрдә мин Германиядә яшәүче кызым Гүзәлне күрергә дип Берлинга очтым. Ул бит инде ун ел буе шунда яши, халыкара музыка төркемендә артдиректор булып эшли, җырчы буларак та танылып килә... Берлин өстенә эленгән тыгыз томан да, вакыт-вакыт сибәләп киткән яңгыр да минем кәефемне боза алмады. Очрашу шатлыгына бәйрәмчә бизәлгән шәһәр матурлыгы, Яңа ел уңаеннан ачылган чыршы базарлары, кичен бәйрәм балкышына күмелеп утыручы урамнар серлелеге, кибетләрдәге ыгы-зыгы һәм елмаючан йөзләр килеп кушылгач, күңелләребез тагын да күтәрелде, һәм без кабат шәһәр карарга чыгып киттек.  Мин үземнең татар кешесе, күптән түгел өлкә “Дуслык” иҗади-иҗтимагый оешмасы канаты астында ачылып эшли башлаган Самара өлкә “Ак калфак” хатын-кызлар оешмасы әгъзасы булуымны белгертү өчен калфак киеп йөрергә булдым. Бу гамәлем кызыксынучан немецларның игътибарыннан читтә калмады, әлбәттә. Шарлоттенбург сарае яныннан узганда безне ике пар туктатты һәм минем баш киемем белән кызыксына башладылар. Шулай Вернер һәм Майер гаиләләре белән танышып киттек. Ни гаҗәп, алар Россиядә күпсанлы татар милләте яшәве турында ишеткәннәре дә юк икән. Ләкин “Казан”, “Самара” сүзләрен ишеткәч, җанланып киттеләр. Татарстан башкаласында узган Универсиадага рәхмәт, шуның аша Казанны да белә башлаганнар алар.    Ниндидер чын кызыксыну, бер-беребезне яхшырак белергә омтылу нәтиҗәсендә әңгәмә туды. Дөнья хәлләре, тормыш шартлары, милли сәясәт турында сөйләшеп алгач, хатын-кызлар кабат баш киемемне әйләндереп-әйләндереп карый башладылар. Ошаган булса кирәк. Ләкин мин бу калфагымның әле бик тыйнак һәм кечкенә булуын аңлаттым. Аны тагын да баерак, тагын да матуррак итеп чигүчеләр барлыгы турында сөйләп бирдем. Сүз салмак кына Самара өлкәсенең “Ак калфак” оешмасы эшчәнлегенә күчте. Ә немецлар безнең нинди телдә сөйләшүебез турында сораша башлагач, үзләренә берничә татар сүзен дә өйрәтергә туры килде. Ахырда бергәләп “дуслык!” дип кычкыра-кычкыра фотога да төштек әле. Гаҗәп инде, урамда очраган чит ил кешеләре белән шулай дуслашып китәргә, озак кына сөйләшеп торырга була дип уйламаган да идем мин.   Берлинның "Pergamonmuseum"ында булганыбыз бар иде инде. Ләкин ислам культурасын да үз эченә алган бу музей комплексын күпме генә карасаң да, аз сыман. Андагы экспонатларның күпчелеге кешелек культурасының алтын фондына кертелгән бит. Иң кызыклы экспонатлар арасында Пергама алтаре, Вавилон капкасы, бизәкләп язылган шәмаилләр, гарәп телендәге китаплар һәм башка бик күп борынгы әйберләр бар. Биредә үзеңне бөтен кешелек мәдәниятенә кагылышлы итеп тоя башлыйсың.   Берлинның күп истәлекле биналарын һәм мәйданнарын яратам мин. Бер күргән урыннарга кат-кат әйләнеп кайтканыбыз бар. Ә бу юлы башка юл белән китәргә булдык. Бара торгач каршыбызда бик матур мәчет пәйда булды. Соңыннан аның Вильмерсдорф мәчете булуын, аны архитектор Карл Август Германның Һиндстандагы Таҗ-Махал мәчетенә охшатып төзүе турында белдек. Биредә хәзер җомга намазлары гына укыла, ә башка вакытта мәчет туристлар өчен ачык икән. Әлбәттә, ХХ гасыр истәлеге буларак сакланучы мәчеткә кермичә узып булмый.    ...Яшь кенә имам белән инглиз телендә сөйләшергә туры килде. Аллага шөкер, кызым немец телендә дә, инглиз телендә дә яхшы гына сукалый. Ул миңа имам сөйләгәннәрне тәрҗемә итә торды. Сугыш вакытында һәм сугыштан соңгы елларда биредә ислам динен тотучы күпсанлы эмигрантлар яшәгән. Араларында татарлар да күп булган, ди имам. Бу турыдагы тарихи документларны да күрсәтмәкче иде, ләкин тиз генә таба алмады шул. Берлинда татарлар әле дә яши һәм шәһәрдәге сиксән мәчеттә укыла торган җомга намазында аларны күрергә була икән.    Берлинда булып та, Рейхстагны һәм Бранденбург капкасын күрмичә китсәң, сәяхәтең китек була. Шуңа күрә экскурсиябез Рейхстаг янында тәмамлады. Аның янында җем-җем утлар белән “Berlin” дип язылган иде. Без шуның янында видеога Яңа ел котлавы яздырырга булдык. Чыннан да, дөньяның кайсы гына ноктасында яшәсәк тә, нинди генә милләттән булсак та, барыбыз да киләчәккә зур өметләр баглап, Ходай Тәгаләдән ата-аналарыбызга сәламәтлек, балаларыбызга - тәүфыйк, дусларыбызга - бәхет, ә дөньяларга тынычлык телибез. Җитмеш ел элек Бөтендөнья сугышы тәмамланган җирдә илебезгә тынычлык теләү бигрәк тә урынлы булып тоелды миңа. Теләкләребез тормышка ашсын иде.   Айсылу ӘБДИЕВА, Самара өлкәсе татар хатын-кызларының “Ак калфак” оешмасы җитәкчесе урынбасары.     Гарәп телендәге китаплар.     Вильмерсдорф мәчете.   Айсылу ӘБДИЕВА 3 | 17.01.2015 (полный текст новости)

  • 2015-01-17 07:56 Фирдүс Тямаев: “Догаларны укып, төркемдәге 12 кеше белән буранда юлга чыгып киттек”
    17.01.2015 Шоу-бизнес 11 гыйнвар көнге бураннан җырчы Фирдүс Тямаев та зыян күргән. Дөресрәге зыяны булмаган, бар да яхшы булган. Гел юлда йөрүче артист менә ниләр сөйләде: — Буранның иң котырган көнендә — 11 гыйнварда Чүпрәледә концерт куйдык. Ерак ара. Әмма билетлар сатылып беткән, ничек тә барырга кирәк, халык көтә. Догаларны укып, төркемдәге унике кешене үз җаваплылыгыма алып, Нурлаттан Ульян аша Чүпрәлегә бардык. Җиңел булмады, юлның төрле урыннары бар иде. Аллага шөкер, Ходай саклады үзебезне. Бераз гына тоткарлык белән, исән-имин йөреп кайттык.   Гел юлда йөрибез. Баткан машиналар да, юл һәлакәтенә очраганнары да, ягулыгы бетеп туктаганнары да очрый. Һәрчак туктап ярдәм итәргә тырышабыз. Үзебезгә дә гел яхшы кешеләр генә очрап тора. Юл газабы — гүр газабы, диләр. Авыр хәлләрдә ярдәм кулы суза белсәк иде. Ә менә мондый мәхшәр көннәрендә бер-беребезнең ярдәменә мохтаҗлар аеруча күп булды.   Лилия ЙОСЫПОВА --- | 17.01.2015 (полный текст новости)

  • 2015-01-17 07:56 Телевидение дикторы Әминә Сафиуллина вафат
    17.01.2015 Матбугат Бүген татар телевидениесының легендар дикторы Әминә Сафиуллинаны соңгы юлга озаттылар. Туганнарының һәм якыннарының тирән кайгысын уртаклашабыз. Әминә Сафиуллинаның интернетта үз сайты бар, рәхим итегез: aminatv.ru Менә шуннан алынган автобиография: Я, Сафиуллина Амина Каримовна родилась 22 июня 1925 года в д. Ямаширма Высокогорского р-на ТАССР.   Вся моя трудовая деятельность с 1949 по 1983 гг. прошла на переднем плане идеологической работы - в Гостелерадио Компании Татарстан. Но до этого была война. Она также вписала в мою биографию свои страницы. В силу обстоятельств в 16 лет я начала работать на эвакуированном из г. Ленинграда военном заводе имени Калинина. Проработала там с 1941 по 1945 гг. Памятью об этих нелегких первых трудовых шагах хранится медаль "За доблестный труд в годы ВОВ 1941-1945гг."   После войны окончила с отличием Казанское театральное училище и была приглашена на работу в Татрадиокомитет (первое название до появления ТВ.) Работала диктором радио с 1949 по 1959 г. и стала одним из популярных дикторов.   В 1959 году в числе инициативной группы творческих работников радио была направлена для подготовки к открытию Казанской студии Телевидения. Я была в одном строю с основателями ТВ, кто делал его первые шаги, первые передачи.    Самой незабываемой радостью было то, что в ноябре 1959 года была одной из ведущих церемонии торжественного открытия ТВ Татарстана. А далее ежевечерне на протяжении многих лет появлялась под пристальным взглядом телевизионных камер. В каждую передачу старалась вкладывать свою душу, умение, мастерство. Особенно большой популярностью пользовалась моя авторская передача по письмам телезрителей "Хатлар Укыганда". Внимательное, взволнованное, неподдельно заинтересованное и глубоко уважительное отношение к посланиям-письмам телезрителей выдвинули эту передачу в ряд самых смотрибельных. В 1961 году мне была присвоена квалификация диктора высшей категории. А в 1964 году удостоилась почетного звания "Засл. работника Культуры ТАССР".   В 1966 году началась новая страница моей телевизионной жизни. Я была выдвинута на должность главного редактора художественных программ студии ТВ. Главная редакция худ. программ включала в себя редакции музыкального, литературного, детского, молодежного, спортивного вещания. Не секрет, что интерес телезрителей к передачам художественного плана огромен. Оправдать этот интерес можно было лишь повышением художественного уровня передач, развитием инициативы. В редакциях работали молодые, инициативные, творческие люди. И вместе нам удавалось установить тесный контакт с творческими союзами, театральными, молодежными, детскими организациями.   Другой удачей главной редакции худ. программ можно считать налаживание ежемесячных выходов на центральное ТВ (Москва) своими передачами, так как работа студий страны оценивалась и по количеству, качеству выходов на Москву.   Возглавляемая мною главная редакция художественных программ внесла немалый вклад в дело пропаганды литературы и искусства Татарстана на Всесоюзного зрителя.   Участие в таких рубриках центрального ТВ, как "фестиваль музыкальных театров страны", "музыкальный турнир городов", а также такие передачи как "На голубой огонек", творческие портреты композиторов Сайдашева, Жиганова, Ключарева, концерты симфонического оркестр, ансамбля песни и танца ТАССР, музыкальная комедия "Башмачки", сольные концерты ведущих исполнителей и др. получили положительную оценку центрального ТВ и показали рост профессионального мастерства создателей и серьезное отношение к делу подготовки этих работ.   Не побоюсь показаться нескромной, но было своего рода достижением, что в 60-70гг. когда технические возможности были намного скромнее, чем сейчас мы приступили к созданию многосерийных телеспектаклей. Такие сериалы как "Ташкыннар"(Т. Гиззат) "Ак чэчэклэр" (Т. Абсалямов) "Муса"(Ш. Маннур) "Анам кыры" (Ч. Айтматов) и др. вызвали неподдельный интерес телезрителей.    А какие познавательные, занимательные передачи для детей выходили в эфир. Существовал даже свой детский театр. С участием детей готовились спектакли на нравственные темы.   Наряду с творческой деятельностью не сторонилась и от общественной жизни. Была членом Республиканской комиссии по премиям Ленинского комсомола имени М. Джалиля, являлась членом коллегии Госкомитета по ТВ и радио, бессменным членом художественного совета студии ТВ, более 15 лет зам. секретаря партбюро, избиралась председателем месткома студии.   И так пройден путь длиною более 30 лет. Нелегкий путь, наполненный поисками, размышлениями, сомнениями, находками... На одном месте. В Гостелерадио компании. Из них 17 лет на должности гл. редактора.   --- --- | 17.01.2015 (полный текст новости)

  • 2015-01-17 06:44 «ШК» журналистлары урамда акча теләнде
    16.01.2015 Җәмгыять Соңгы вакытларда акча теләнүчеләр күбәйде. Телевизор кабызсаң да, интернетны ачсаң да, метрога керсәң дә, җир асты җәяүлеләр кичүенә төшсәң дә, светофорга туктаган арада да, кибеттә йөргәндә дә – кая карама – алар. Баштарак мәлдә жәлләтсәләр дә, хәзер ышандырмый башладылар. Бирмәсәң, акчаңны жәллисең дип сөйләнеп калалар әле. Андыйларга эчемнән генә «үзең аферист-мошенниктыр әле» дип мыгырданып китәм. Халык аларга акчаны теләп бирәме икән, нәрсәгә һәм кем өчен бирүе белән кызыксынамы? Хезмәттәшем Эльмира белән без шуны үзебез сынап карарга булдык. Кемгә һәм нәрсәгә?  Акчаны кемгә дип җыябыз? Иң беренче шул сорауга җавап эзләдек. Украина балаларына тәм-томнар алыр өчен? Әллә Украина дип халыкның эчен поштырмыйкмы, ятимнәр йортында тәрбияләнүче балаларга дип сораргамы? Икенчесенә тукталдык.   Үзебезне кем дип әйтәбез? Интернетка кереп, Казанда ниндирәк волонтерлар хәрәкәте барлыгы белән кызыксындык. Социаль һәм гуманитар белемнәр институты каршында «Энергия тепла» дигән волонтерлар хәрәкәте бар икән, без дә шуннан диярбез. Кая чыгып басарга? Акча теләнүчеләр арасында Әмирхан җир асты кичүе бик популяр да бит, анда «көндәшләр» күп булыр шул. Халык иң күп урын метрода һәм зур сәүдә үзәгендә дип, шул маршрутны сайладык. Акча салыр өчен Яңа ел бүләкләреннән бушап калган рәсемле калай савытларны тотып, мин метрога төшеп киттем, Эльмира  кибеткә юнәлде. Акча теләнүдән дә авыр эш юк   Гәҗит таратып басып торганым да, эксперимент өчен базарда ит тә сатып караганым бар, ләкин беркайчан да болай өркеткәне булмады. Мин бит ул вакытларда нәрсә дә булса тәкъдим итеп тордым, анда нәрсәсен борчыласың – алмасаң, сиңа калмаган, башкаларына сатармын дисең дә товарыңны мактый башлыйсың... Ә монда акча теләнергә кирәк. Аякларыма гер асканнармыни, метрога бара торган биш минутлык юлны унбиш минут үткәнмендер. Әллә кире борылып өйгә генә кайтып таясымы? Ике көн алдан ниятләп куйган нәрсәдән баш та тартасы килми. Төштем метрога, танышлар күреп, әллә ни уйлаулары бар дип, шапкамны күземә кадәр төшереп киеп куйдым. Кем янына да булса барып акча сорарга кыюлык җитми. Авызны ачып сүз дә әйтә алмыйм, әйтерсең тешләрне дәвалаганда авызны өшеттерә торган укол ясаганнар, иреннәрне хәрәкәтләндереп тә булмый. Менә бик җилләнеп кенә бер апай килә, йомышымны әйтеп тә бетермәдем, кулын селтәп китеп барды. Икенчесе дә, мине күрергә теләмәгәндәй, башын сул якка борып узды. Калганнары да, бер сүздә булган кебек, кулларын, юк-юк дигәндәй, болгап китәләр. Әнә бер яшь кенә егет килә, елмаеп, кесәсеннән бөтен булган вак акчасын чыгарып салды, калай савытка дөбердәп акча коелганны ишетеп, бер кыз да тукталды, анысы да кесәсеннән ун сум акча чыгарды. Җыйнак кына, матур итеп киенгән, кулына зур гына кейс тоткан урта яшьләрдәге ир-ат, акчам юк, дип китеп барды. Үзара сөйләшеп ике хатын килә, берсе шунда ук кесәсеннән вак акча чыгарды, икенчесе китеп кенә барасы иде дә, иптәшеннән яхшысынмады бугай, кесәсеннән бик озаклап кына санап, унҗиде сум акча чыгарып салды. Таякка таянган бер әби килеп, нәрсә сатасың, дип сорады. Сатмыйм, акча соранам, мин әйтәм.   – Кемгә дип җыясың ул акчаны?   – Балалар йор­тында тәрбияләнүчеләргә күч­тәнәчләр алырга.   – Ә хөкүмәт нәрсә карый?   – Хөкүмәттәгеләр дә карый, безнең дә ярдәм итәсебез килә.   – Ә нәрсә алачаксың ул акчага?   – Шоколадлар, кәнфит-печеньелар...   – Без кәнфитнең нәрсә икәнен дә белми үстек. Өстәл артында җыелган килеш, әтинең бер зур шакмак шикәрне сигез кешегә бүлгәнен көтеп тора идек, ә ул чукынган нәрсә авызга керүгә үк эреп тә бетә. Әй, нәрсә сөйләнеп торам соң, менә мондагы кибеттә шикәр комы 36 гына сум дигәннәр иде ич, китим әле мин.   Кеше күрмәгән арада гына савыт төбендәге акчаны исәпләп алам, бер сәгатькә якын басып торып, 50 генә сум җыелган. Яңа ел бәйрәмнәре арасында  халыкның кәефе яхшы булыр, ятимнәргә бүләккә дигәч, акчаларын жәлләмәсләр дигән идем, әллә илдәге икътисади кризис тәэсир иткән шунда, кәгазь акча бирүче булмады, котылыйм моңардан дигән кебек, кесәләрендәге вак акчаны гына салып китәләр. Аның каравы, сез нинди оешмадан дип сораучы, сораулар биреп төпченеп торучы булмады. Сәгать тә унбиш минут басып торган арада 83 сум акча җыелды. Бүләкләр алыр өчен аз акча, әлбәттә...   Нәрсә нәрсә – акча те­ләнүдән дә авыррак эш юк икән. Шул көнгә калырга Ходай язмасын. Ә акчаны менә теләсә кемгә бирергә кирәкмәс, аферистларны ашатып ятканчы, ышанычлы хәйрия фондларына яки үзең белгән мохтаҗ кешеләргә генә бирергә кирәк.   Кибет янында күбрәк бирәләр   Дилбәр метрога төшеп киткән арада, мин «Тандем» сәүдә үзәгенә юнәлдем. Дөресен генә әйткәндә, соранырга чыгу җиңел булмады. Чыгар вакыт җиткәч, икеләнүем тагы да артты. Ник дигәндә, реклама кәгазе таратып торган промоутерларны да санламыйлар, ә монда һәрберсенә килеп акча ук сорарга кирәк.   – Кем бирсен инде, әйләнеп тә карамаячаклар. Җитмәсә бәйрәм вакыты, кемдә кризис, кемнең үз мәшәкате, – дим Дилбәргә.   Ә ул исә, киресенчә, кешедә бәйрәм кәефе, акча бирәчәкләр, дигән фикердә.   «Тандем» ишек төбендә басып торам. Тукта әле, савыт буш бит, кеше анда бераз акча күрсә, салалар икән, дип уйлаячак. Шуңа да үз кесәмнән берничә тимер тиен, хәтта йөзлек салып куйдым. Менә хәзер бераз ышандырырлык.   Кибеткә керүче кешеләр каршына чыгып: «Исәнмесез! Мин волонтер, балалар йортындагы сабыйларга күчтәнәчкә акча җыям», – дип башлыйм сүземне. Ләкин, кереш сүз озын булганлыктанмы, мине ахыргача тыңлап торучы табылмады. Беренчеләре, кулларын селтәп, тизрәк китәргә генә ашыкты. Шулай берничә тапкыр кабатлангач, кәефем төште, яннарына киләсе дә килми башлады. Ярый, бераздан акча бирүчеләр табылды. Урта яшьләрдәге ике ханым, сүземне тыңлап бетермәсәләр дә, кесәләрендә булган вак акчаны салып киттеләр. Яшь егет һәм кызлар арасында бирүчеләр дә табылды. Волонтер булуым бик ышандырмаса да, сәерсенебрәк карасалар да, үзләреннән өлеш керттеләр.   – Кайсы оешмадан сез? Нишләп үзегез генә торасыз? – дип кызыксынды бер ханым.   – «Энергия тепла» волонтерлар хәрәкәте, – дим. – Шәһәрнең төрле почмакларында берәр кеше эшлибез.   Бу сүзләр ханымны ышандырды, калай савытыма акчасы керде.   Узып баручы өлкән ­яшьтәге ханымга сорану ошамады булса кирәк.   – Туйдырдылар инде, кая карама, бөтен җирдә теләнәләр, – дип мыгырдады ул.   Бәлки ир-атлар киң күңеллерәктер дип, урта яшьләрдәге, яхшы киенгән ир-атларга игътибарымны арттырдым. Аларның күпчелеге, итагатьле генә, «вакытым юк» дип урап узды, кайсылары кесәләрендәге тиеннәрен калай савытыма салдылар.     Шулай сорана торгач, ике сәгать узып та китте. 147 сум акча җыйдым. Дөресен генә әйткәндә, ул ике сәгать миңа ике көн кебек тоелды. Үзең өчен түгел, изге эш өчен теләнү булса да, миңа бу эш гаять авыр тоелды. Моны башкару өчен кешедә оялу, уңайсызлану дигән хис булырга тиеш түгелдер.   * * *   Нинди нәтиҗәгә килдек? Әгәр озаграк торсаң, акча салучылар табыла. Сүзеңне тыңламаган, әйләнеп карамаган кешеләр дә күп. Аларны да тәнкыйтьләп булмый. Соранган һәрбер кешегә акча биреп булмый бит инде. Каршыңа берсе савыт күтәреп, акча бирегез әле, дип килеп чыкса, минем реакциям дә шундый булыр иде. Гомумән, халык андыйлардан ераграк торырга тырыша.   Ә без җыелган акчага үз өлешебезне дә кертеп, татлы күчтәнәчләр, урын-җир кирәк яраклары алдык, кием-салымнар да тупладык һәм Балтач районыннан безнең газета язмалары геройлары булган гаиләгә тапшырдык.   Дилбәр ГАРИФУЛЛИНА, Эльмира КӘРИМОВА | (полный текст новости)

  • 2015-01-16 07:36 Илдар Халиковның әтисенең туган авылы турында китап чыкты
    16.01.2015 Җәмгыять Әгерҗе районындагы Балтач авылында хәзер нибары 15ләп кенә хуҗалык калса да, туган авылларына багышланган китапны кулга алу шатлыгын уртаклашырга, төрле якларга таралган авылдашлар, аларның балалары, оныклары кайлардан гына кайтмаган иде. 37 ел гомерен районның мәгариф өлкәсенә багышлаган, шуның 14 елында мәгариф бүлеген җитәкләп зур абруй казанган Шәфкать ага Халиков “Без Балтач Мәмәт нәселеннән“ дигән китабы белән исән чакта үзенә һәйкәл салып калдырды.  Ул 4 сыйныфта укыганда ук туган авылының карта-схемасын төзеп, Балтачның тарихын язуга нигез салып куя. Ә менә 76 яшендә туган Балтачының үткәнен чагылдырган эчтәлекле, фотосурәтләргә бай тарихи истәлек-очерклар китабы нәшер итү хыялы тормышка аша.   Күңелгә аеруча якын, кадерле туган авыллары турында китап язып калдырган авторга Балтач төбәгеннән чыкканнар тирән хөрмәтен, олы рәхмәтен ирештерә.   - Олыгая барган саен туган авыл аеруча газиз була барса да, аның тарихын язуга теләсә кем алына алмый. Моның өчен күпме эзләнергә, өйрәнергә кирәклеген бик яхшы аңлыйбыз, – ди Әгерҗедә яшәүче Зилә Зиннурова. Аның җәмәгате Наил ага Нәбиуллин да хатынының туган төбәген бик ярата. Балтач төбәгенә булган мәхәббәте аның җырларында да чагыла.   Китап авторының да авылдашларына, райондашларга әйтер сүзе бар:     - Бу тарихи китапны язу эшенә аяклы тарихыбыз булырдай авылдашлар исән чакта ук алынасы калган икән. Эшкә бераз соңрак калып керешелде. Шуңа күрә китабымның җитешмәгән якларын үзем дә беләм. Күңелемне иң борчыганы – китапка хөрмәткә лаек авылдашларымның барысын да кертә алмавым. Шуңа күрә бу китапның дәвамы булырга тиеш. Аны мин яза алмам да бәлки. Аны сез – яшьрәк буын дәвам итәргә тиеш. Гомумән, һәр гаиләнең киләчәк буыннарга калырырдай үз гаилә китабы булырга тиеш. Еллар узгач, ул гаилә һәм нәсел тарихын, туган авылыгызның үткәнен өйрәнүдә менә дигән чыганак булачак. Мәсәлән, Менделеевскида яшәүче авылдашыбыз Хәсән ага Сәйфуллин гаиләсенең шундый гаилә китабы бар. Алар ел саен 9 Майда гаиләләре белән җыелып, барлык мәрхүм якыннарын бер минутлык тынлык белән искә алалар. Беребез дә бу дөньяга мәңгелеккә килмәгән. Үзем дә киләчәк буынымның мине әнә шулай искә алуын телим. Шуңа күрә әби-бабаларыгыз исән чакта нәсел шәҗәрәгезне төзеп калырга ашыгыгыз һәм аны оныкларыгыз дәвам итсен иде, – дип мөрәҗәгать итте Шәфкать ага.   Ә Халиковларның нәсел шәҗәрәсе китапта нык тамырлы имән агачы сыман күпләребезгә үрнәк булып тора. Мәгариф ветераннары Шәфкать ага белән Луиза ханымның уллары Татарстан Республикасының Премьер-министры Илдар Халиков та Балтач Мәмәтов нәселенең тугызынчы вәкиле булуы белән, һичшиксез, горурланадыр. Рәмзия ЗАРИПОВА | 16.01.2015 (полный текст новости)

  • 2015-01-16 07:36 "Чаян"чы Алмаз Хәмзин пәйгамбәргә карикатураны да, террорны да хөкем итә (ВИДЕО)
    16.01.2015 Җәмгыять Казанда басылучы "Чаян" сатира һәм юмор журналы мөхәррире Алмаз Хәмзин Парижда чыгучы Charlie Hebdo журналы бастырган карикатураларны да, журналга террор һөҗүмен дә хөкем итә. "Париждагы вакыйгаларны шаккатып күзәтеп барам. "Чаян" журналы инде 90 еллап чыгып килә, әмма безнең беркайчан да пәйгамбәрләргә кагылганыбыз булмады. Пәйгамбәр сурәтенә карикатура ясау бөтенләй дөрес түгел. Бер уйласаң бу хакыйкать түгел бит. Нишләп мыскыл итергә? Аның ни файдасы бар? Бу карикатура җәмгыятькә нәрсә бирә? Мин Мөхәммәт пәйгамбәрнең карикатурасын ясауны тулысынча тәнкыйтьлим. Болай эшләргә ярамый", дип белдерде Азатлыкка Алмаз Хәмзин. Алмаз Хәмзин, бу карикатура ясауның, кайбер матбугат чараларында язылганча, бернинди дә провакация булмавын да әйтеп үтте.   "Бу провокация дә түгел. Бу бер бизнес. Аларның бит Мөхәммәт пәйгамбәрне галәми бер көч иясе итеп кабул иткәннәре сизелә. Һәм шул көч иясеннән энергия алып аңа карикатура ясыйлар һәм шуннан акча эшлиләр. Бу – буржуаз дәүләтнең акча эшләү гамәле генә. Парижда бу сәбәпле бер фаҗига булды. Әлбәттә, мондый фаҗига булырга тиеш түгел иде. Кешеләр үлергә тиеш түгел иде. Бу мәсәлә башка төрле хәл ителергә тиеш иде. Бу карикатура ясаучыларны башка төрле җәзаларга кирәк иде, дип уйлыйм мин.   Мөхәммәт пәйгамбәр безне һәрвакыт инсафлыкка, тынычлыкка өндәгән кеше. Ул берайчан да терорга өндәмәгән. Әмма нәтиҗәдә бер фаҗига булды. Моңарчы 60 мең тираж белән басылган бу карикатура журналы хәзер 3 миллион тираж җыя. Бу – бизнеска корылган бер вазгыятькә әйләнде. Мин моны, гомумән, кичерә алмыйм", дип белдерде ул.   Алмаз Хәмзин, "Чаян" журналы 90 еллык гомерендә дини темаларга беркайчан да карикатура ясамады, ә кешеләргә шарж гына ясады, дип әңгәмәне тәмамлады.     Райнур ШАКИР | 16.01.2015 (полный текст новости)

  • 2015-01-16 07:36 50 елдан эзләп тапкан дустыма Яңа ел сәламе
    16.01.2015 Җәмгыять Алабуга педагогика институты тулай торагының дүртенче катында, 100нче бүлмәдә, 20 студент кыз бергә яшәдек. Шул күңелле елларда кояштай якты йөзле, Актаныш районы, Пучы авылы кызы Хәния белән җан дусларга әйләндек. Ләкин ул армиядән кайткан егетенә кияүгә чыгып, институтны икенче курстан ташлап китте. Аннан гаилә тормышына, эшкә батты, мин укуга бирелдем. Шулай итеп, элемтә өзелде. Дустымны кабат 50 елдан соң, “Татарстан яшьләре” газетасы аша эзләп таптым. Хәния Казанда институтны тәмамлаган, аннан эшче яшьләр торагында кичке мәктәптә укыткан икән. Тулай торакка төрле авыллардан, шәһәрләрдән җыелган егетләрне, кызларны сәяхәтләргә дә алып барган, танылган шәхесләр белән очрашулар оештырган – аларга тәрбияче, киңәшче, икенче әни ролен үтәгән. Яшьләр, дустыма рәхмәт әйтеп, аның турында газеталарга бик матур мәкаләләр язып чыкканнар. Кызганыч, дустыма шактый хәсрәт кичерергә туры килгән икән. Кызы Луиза мәктәп тәмамлап, институтка укырга кергән елны Хәниянең ире үлеп киткән. Институтны уңышлы тәмамлап, Әсгать исемле егеткә кияүгә чыккан, балалар үстергән кызының бәхетенә куанып яшәгәндә дустыма тагын коточкыч кайгы килгән: кызы белән киявенең юл һәлакәтендә гомерләре өзелгән. Өч онык-кыз: Эльвира, Гүзәл, Альбина Хәния кулында калган. Ярый әле дустыма эшеннән ике бүлмәле фатир биргәннәр. Нык холыклы Хәния югалып калмаган, оныкларын тормыш итәрлек итеп тәрбияләгән. Ике оныгы югары белем алган, олысы инде гаилә корган, әни булган. Кечкенә оныгы 8нче сыйныфта укый икән. Хәсрәт күргән кеше башкаларга аеруча игътибарлы, ярдәмчел була бит ул. Хәния дә тирә-күршесендәге мохтаҗларга ярдәм итеп яши икән. Әле миңа да Казан сурәтле сувенир, “Бәхетлеләр календаре”, “Намазга басучыга ярдәмлек” җибәргән. Хәниянең йөрәге чирле, ә минем янымда авыру кеше бар, шунлыктан дустым белән очраша алмыйбыз. Телефоннан даими аралашып торабыз. Шундый көчле рухлы, динне һәм фәнне тирән үзләштергән чын дустым булуга мин чиксез шат. Аңа, оныкларына, киявенә, тирә-күршеләренә Яңа елда көтелмәгән олы шатлыклар телим.     Дустым Хәния “ерактагы якын дустыма истәлеккә” дип язып, кызы Луиза (аңа биредә унике яшьләр тирәсе) белән элек төшкән фотосын җибәргән иде.  Лениногорск районы, Сарабиккол авылы. Рәхимә ХӘБИБУЛЛИНА | (полный текст новости)

  • 2015-01-16 07:36 20 ел эчендә 20 мең авыл ник юкка чыккан? (Рафаил Хәкимов белән ИНТЕРВЬЮ)
    16.01.2015 Авыл Россиядә соңгы 20 ел эчендә 20 мең авыл юкка чыккан. Уртача алганда, көн саен 3 салага ясин чыгылган дигән сүз бу. БМО фаразларына карасаң, 2020 елга әле яшәгән авылларның өчтән ике өлеше дә юкка чыгарга мөмкин. РФ Икътисадый үсеш министрлыгы, авылга киткән акча – төпсез коега су ташу белән бер, дип әйтә. Рус авыллары юкка чыга барганда, татарлар салаларда яшәвен дәвам итә. Һәм белгечләр моны татар авылының феномены дип атый. Нинди генә авырлык булмасын, татарлар үз хуҗалыкларын ташлап китми, кайсыбер авыллар хәтта, барлык икътисадый законнарга каршы дигәндәй, гөрләтеп яши бирә. Тарихчылар моның сәбәпләрен өйрәнә башлады. Әле нәтиҗә ясарга иртәрәк, шулай да галимнәр кызык­лы фактлар белән уртаклаша ала. Без бу хакта Ш. Мәрҗани исемендәге Тарих институы директоры Рафаил ХӘКИМОВтан сораштык. Татар авылы тарихы биш томлы булачак   – Рафаил абый, ниһаять, татар авылларының тарихы нык­­лап өйрәнеләчәк, зур тарихны барлаганда алар игътибардан читтә кала иде. Россиядә 4 мең 200 саф татар авылы бар. Монда Татарстан белән Башкортстан авыллары да, башка тө­бәктәге салалар да керә. Аларны барлап, тарихын язу – масштаблы эш, беренче чиратта кайсылары өйрә­нелә­чәк, эш ничек куелачак?    – Зур тарихны өйрәнмичә, Татарстан тарихын барламыйча, башкасына тотыну дөрес булмас иде. Авыллар белән кызыксына идек. Кайсыбер авыллар үзләре актив. Район башлыклары да институтка район яки аерым авылны өйрәнеп, тарихын китап итеп язарга заказ бирә иде. Ниндидер шәхес турында язганда аның бе­лән бергә авыл тарихы да өйрә­нелә. Бу эштә Әлмәт, Биектау, Буа, Арча яклары актив. Төбәк­ләргә килгәндә, Башкортстан – мактаулылар рәтендә. Һәвәскәр­ булсалар да, алар бездән дә активрак эшли, Татарстанны көтми­чә, кем ничек булдыра, татар авыллары­ның тарихын ташка басалар. Инде методология булдырылды, төбәк­ләр­дәге тарихчылар, ярдәмчеләр барланды, эш башланды. Татар авыл­ларының биш томнан торган тарихын чыгарырга планлаштырабыз. Без башта Татарстанны айкап чыгачакбыз. Беренче булып Казан арты өйрә­неләчәк, чөнки тупланган материал бар, аннары татарның бүгенге мәдәнияте дә шул як белән бәйле. Татар, рус, мари, удмурт авылымы, бәлә­кәй­ме, зурмы, юкка чыккан саламы – безгә барыбер, барысын да өй­рәнеп язачакбыз. Аннары күз күрер.   Дөрес, энциклопедияләрдә ниндидер мәгълүматлар бар, авыллар кайчан, кем тарафыннан салынган, кайсы елларда кемнәр, ничә кеше яшәгәне турында язылган. Ә безне татар авылларында башкасы кызыксындыра. Татар авылына хас яшәү рәвеше, үсеше кайдан килеп чыккан? Яисә ни өчен таралган? Кызык күренеш бит: янәшә утырган ике авылда төрле холык­лы кешеләр яши ала, яшәү чыганаклары төрле. Кайдан килә ул? Ник кемдер чәчәк ата, ә кемдер бөлгенлеккә төшә, эчүгә сабыша? Моның сәбәпләрен өйрәнү безгә мөһимрәк. Ничек килеп чыккан соң бу? Әллә нинди кызыклы мисаллар бар: инкыйлабка кадәр, совет чорында гөрләп яшә дә юкка чык. Яисә, киресенчә, бетеп барган авыллар янә оешып, гөрләтеп яши башлаган очраклар бар. Безгә үзенчәлекле үрнәкләрне барлау кызык. Төп максат – татар авылын саклау юл­ларын эзләү, табу.   Туган нигезләрен ташламыйлар   – Татар авылының үзен­чәлеге нидә? Безнең авылны Европа белән чагыштырып булмый. Анда 2-3 йорттан торган утарлар да авыл булып санала, ә бездә инде ул үлгән булыр иде...   – Үзенчәлеге бар һәм алар күп. Исмәгыйль Гаспралы үз вакытында татар авылы феномены турында язганда, һәр авыл – аерым бер дәүләт, дип әйткән. Чыннан да шулай, безгә ул – гадәти күренеш, әмма башкаларга гаҗәп. Һәр авыл үз тормышы белән яши. Игътибар иткәнем бар, кешеләр: “Безнең авыл халкы”, “Безнең чишмә”, “Безнең гадәт”, – дип сөйли. Европада бу юк, рус авылларында да күзәтелми. Бу тарихка, яшәү шартларына бәйле. Мә­сәлән, бездә инкыйлабка кадәр “крепостнойлар” булмаган. Авыл мәдрәсәсе университет ролен үтәгән, иҗтимагый мәйдан булган. Борынгы Грециядә дә шәһәр-дәүләт дигән күренеш булган. Бу безнең авылларга да хас. Пен­заның Урта Әләзәнен алыйк: халкы 10 меңнән артык, дистәгә якын мәчетләре бар, мәктәп, балалар бакчалары, җитештерү цехлары һ.б. – барысы белән дә үзләре идарә итә. Бу бит – чын дәүләт моделе. Шуңа хәзер кешеләр авылга кайтып яшәүне хуп күрә.   – Әйе, кайтучылар да бар, әмма китүчеләр күбрәк, мәк­тәпне тәмамлаучылар зур шә­һәргә китә дә, ничек тә булса эш табып, шунда берегеп калырга тырыша. Авылга кайтмыйм, эшсезлек дип әйтүче­ләр шактый. Сез авылларны мактап, кешеләрне кире авылга кайтырга кыстыйсыз кебек.   – Авылдан китүнең сәбәпләре күп: эшсезлек тә, юллар булмау да. Инфраструктураның үсеше юк икән, кешегә авылда яшәү күңелсез. Ул бит эш аты булырга дип тумаган. Аның да кинотеатр­га барасы, спектакль­ләр­нең премьераларын тамаша кыласы, ниндидер күргәзмәне күрәсе килә. Бу мөмкинлек юк икән, матур, җылы, шарты булган урынга күченү турында хыяллана. Әмма шул ук вакытта шәһәр ыгы-зыгысыннан качып китүче­ләр дә шактый. Эшкә шәһәргә йөреп, йортлары, хуҗалыклары салада булучыларны күп беләм. Арчадагы Яңа Кенәр авылын алыйк: яшәүчеләре мең ярым, авылда эш юк, ә татарлар ике катлы йортлар салуын дәвам итә. Читкә китеп, акча эшли, әмма төп нигезен ташламый. Мин үзем авылда торам, көн саен эшкә 25 чакрым ераклыктан киләм. Һич­шиксез, салада гап-гади юл, кибет, мәк­тәп, балалар бакчасы, медицина ярдәме алу мөмкин­леге булырга тиеш. Әлбәттә, бу яктан Казанга якын районнарга җи­ңел­рәк, эшкә йөрү якын. Әмма үзәктән ерак булган авыллар да бар бит. Мәсәлән, Кукмараны алыйк. Гөрләп яшәп яткан авыллар бар. Барысының да йортлары ялт итеп тора, хуҗалыклары тулы мал. Бабаларыннан калган осталыкны бүгенге заманга ярак­лаштыра беләләр. Гади генә киез итек кебек, аның белән берсен дә шаккатырып булмый, күп җирдә андый җитештерү бар иде, ә кукмаралылар аны саклап калып, хәзер чит илләргә үк сатып ята. Чуеннан табалар, казаннар ясыйлар. Менә алар бит зур шәһәрдән ерак тора!   Икътисадчылар бик гади фикер йөртә: чит илдән, мисал өчен, Голландиядән технологияне алып, безнең җирлеккә күчерер­гә кирәк, диләр. Ярый, күчерик ди, әмма аның янына Голландия кешесен алып кайтарып утыртырга кирәк булачак. Ә безнең кешеләр башка, аларның эшләү рәвеше дә икенче. Без, менә шулай эшләгез, менә бу дару бар, дип аны һәрберсенең авызына каптыра алмыйбыз. Яшәп калу­ның уртак рецепты да була алмый.   Эш мишәрлектә түгел   – Татарның горурланып телгә алырлык авыллары бар: Гали, Аккүл (Азюрка), Шыгырдан, Урта Әләзән. Аларда җи­тештерү дә бар, авыл хуҗалы­гы чәчәк атуын да беләбез. Әмма ни хикмәт: болар барысы да – Татарстаннан читтәге авыллар. Моны еш кына ми­шәрлек белән аңлаталар. Башка мисал да китерәләр: бу авыл­лардагы халык руслар арасында яши, аларга ничек тә булса берләшеп эш итәргә кирәк. Ә Татарстанда ниндидер теплица шартлары бар кебек. Яисә бездәге хакимият, авылны артык кысып, Татарстан эшчәннәренә кинәнеп эшләргә ирек бирмиме?   – Эш мишәрлектә дә, керә­шенлектә дә түгел. Пензада Урта Әләзән чәчәк атса, күр­шесендәге шундый ук мишәр авылы авырлыкта яшәргә мөм­кин. Андый мисаллар бар. Бу тарихка бәйле, авылга кемнең нигез салуы да, аның ничек оешуы да мөһим. Авылда каты куллы хуҗа булырга мөмкин, авторитар идарә итү булса, авыл үсүдән туктап, катып кала. Алпавытлы рус авыллары да үлә. Дөресен әйткәндә, куелган сорауларга әлегә чынында җавап юк, без шулай булырга мөмкин дип фаразлыйбыз гына.   – Алпавытлар идарә ит­кәндә дигәннән... Читтәге авыл­ларга “Вамин”, “Красный Восток” кебек агрохолдинглар хуҗа булып килеп утырмады, шуңа алар исән калды да. Татарстандагы авыллар шул инвесторлар аркасында үлә башлады, дигән фикер дә юк түгел. Инвесторның куллары җит­мә­гән авыллар республикада бар, алар менә үзенчә яши, акча таба. Авыл халкы җиргә хуҗа түгел икән, бу салаларга яңадан җан өрергә мөмкин булуына ышанасызмы?   – Монополист агрохолдинг­ларның зыяны әйтеп бетергесез. Алардан рәт юк, электән үк мин аны әйтеп киләм. Авыл тормышын артык белмим, әмма туганнарыма барганда реаль тормышны күрәм: яланга малны да бәйләргә ярамый, чөнки ул инде – агрохолдинг милке. Алпавытларга авыл тормышы кызык түгел, ул аны кычкыртып талады. Авыл хуҗалыгына ирек бирергә кирәк. Аерым гаилә, кооператив, ферма хуҗалыгы булып оешалармы – һәр кешенең үз эше.   Соңга калмадык әле. Рос­сиядә авыллар гомумән бөлә, юкка чыга. Рус авылы фольклорга әйләнеп бара. Ә татар авылы аерым бер структура булып яши. Икътисадчылар баш вата, бөтен икътисад кануннары буенча, фәлән авыл юкка чыгарга тиеш ди, ә ул яши, хәтта үрчи. Бу та­тарның тырышлыгына да, эш сөючәнлегенә дә, җиргә, таби­гатькә карата аерым мөнәсә­бәтенә дә бәйле. Җирне, киң­лекне ярата бит безнең халык. Авылда акча булмаса да, кайдадыр зимагурлыкта йөри дә авылына кайтып ял итә, хуҗалыгын карый. “Вамин”нар тар-мар китерсә дә, татар авылны ташламаска тырыша. Шул авылдан чыккан кешеләр аны яшәтүгә үз өлешен кертергә тырыша. Татар анда сакланып калырга тиеш.   Смарт-сити урынына – смарт-авыл   – Сезнең җиңел кулдан смарт-­авыл, ягъни “акыллы авыл” дигән төшенчә кулланышка керә башлады. Смарт-ситилар урынына смарт-авыллар булдырырга ки­рәк дигән фикерләр әйткәнегез булды. Сез үзегез XXI гасырда акыллы татар авылын ничек күз алдына китерәсез? Алар ничек үсәргә тиеш, дәүләтнең кызыксынуы бармы?   – Алар бертөрле була алмый. Кемдер шәһәргә якын, кемдер ераккарак урнашкан. Ат асраучы дустым дала якларына елыша, шәһәрдән ераклаша, соры пычрак кала якынлыгы атларыма комачаулый, ди. Ерак бер караңгы авылда яшәп тә, IT-технологияләр өлкәсендә акча эшләргә мөмкин. Улым АКШ ширкәте белән хезмәттәшлек итте, Чүпрәледәме ул, Казандамы – мөһим түгел. Интернеты гына булсын, ә анысы Татарстанның һәр авылында бар. Балтач белән Гали авылын чагыштырып булмый, тормыш шартлары, урыны төрле, аннары иртәгә кайда борылыш булачагын да белмәссең. Бүген бер товар кирәк, иртәгә инде аңа ихтыяҗ булмаска мөмкин. Телевизорлар элек юк иде, хәзер инде алары да кирәкми, компьютерларны кәгазь калынлыгында ясый башладылар.   Татар авылы дигәч тә, ул иген игү, мал үрчетү генә түгел. Салаларны авыл хуҗалыгы тармагы белән генә чикләмик. Әмма бүген-иртәгә иң керемле кәсепләрнең берсе – сыйфатлы ризык җи­­­- т­ештерү. Берсенең дә авызы тик тормый, ашказаны ашарга сорый, сыйфатлы ризыкка, суга сорау артачак кына. Бу кадерле булачак. Авыл кайда урнашкан, нинди шартлары бар, барысын да исәпкә алып кулланырга кирәк. Кемгәдер туризм белән шөгыльләнергә уңай­­лыдыр. Бәлки, шәһәрдәге җитештерүне каядыр авылга күчерү дөрес булыр. Төрлесен уйлап чыгарып була, дөньялар ачык бит хәзер. Бары тик утырмаска кирәк, “алма, пеш, авызыма төш”, дип дәүләттән ярдәм көтеп ятарга ярамый. Кайсыбер авыллар бик актив, дәртле, дәүләтнең авызына карап утырмый, үз мәсьәләсен үзе хәл итәргә тырыша, яңа идеяләр белән яна, үз көннәрен үзләре күрә. Бу инде – смарт-авылның бер моделе.   Авылда шәһәр шартлары бар инде. Гореф-гадәтләрнең калуы мөһим.   Җыеннар, чын Сабантуйлар кайтсын авылларга. Мин моны Азнакайның Тымытык авылында күрдем. Нәсел-ыру, авылдашлар җыела, фикерләшә, үзидарә системасын торгызалар. Бер-берсенә ярдәм итү булсын иде. Бүген баедың ди, иртәгә акчаң янарга мөмкин, чөнки дөньясы тотрыксыз. Авыл сиңа ярдәм итә, баесаң, син авылыңа инвестиция кер­тәсең. Үзенә күрә бер иминият фонды. Дәүләт кызыксына моның белән, һәрхәлдә, Татарстан Премь­ер-министры Илдар Халиков акыллы авыл турындагы фикерне кызык дип бәяләде. Тик административ җайга салу авыр булыр, чөнки аның бер генә моделе була алмый. Бу турыда фикер алышу кирәк, уртак фикер туарга тиеш. Римма БИКМӨХӘММӘТОВА 4 | 16.01.2015 (полный текст новости)

  • 2015-01-16 07:36 Руслан Трапезниковның 15 яшькә өлкән кәләше һәм Мама Гулясы Костя Дзю тапшыруында катнашты (ВИДЕО)
    16.01.2015 Шоу-бизнес Моңарчы татар эстрадасында үзен сынап караган егет Руслан Трапезников хәзер Мәскәү өлкәсендә яши, үзәк каналларда үзенең иҗатын алга этәрә. "Домашний" каналындагы "Кулинарная дуэль" тапшыруында аның сөйгәне һәм әнисе көч сынашты. Булачак килен белән кайнана бер-берсен бик ошатып бетермәде бугай. Карыйбыз:      Тапшыруның анонсы бу:    Тапшыруны карагыз: --- --- | 16.01.2015 (полный текст новости)

  • 2015-01-16 07:36 "Татмедиа" яңа җитәкчесе итеп Айрат Зарипов билгеләнде
    16.01.2015 Мәдәният Республика матбугат һәм массакүләм коммуникацияләр агентлыгының яңа җитәкчесе итеп Айрат Зарипов билгеләнде. "Татар-информ" агентлыгына бу хакта үз чыганакларыннан билгеле булды. Искәртеп узабыз: ведомствоның элеккеге башлыгы Ирек Миңнәхмәтов кичә "Татспиртпром" ААҖ генераль директоры кәнәфиен биләде.   Тулырак "Татпресса.ру" сайтында укырга була.   --- --- | 16.01.2015 (полный текст новости)

  • 2015-01-16 07:22 Әни, минем күрәсем килә!
    15.01.2015 Җәмгыять Нәни Ислам куллары белән һаман яктылыкка үрелә. Аның бар нәрсәне дә үз күзләре белән күрәсе, әнисенең һәм якыннарының йөзенә тутырып-тутырып карыйсы, дөньяның матурлыгын ничек бар, шулай тоясы килә. Кыш бабай килүен дә зарыгып көтә, аңардан айпадлар, планшетлар, кыйммәтле-кыйм­мәтле уенчыклар да сорамый ул. Бары тик сәламәтлек алып килсен дә күрү сәләте генә бүләк итсен иде. Могҗизалы бабайның тылсымына сабый күңеле ышана, бик нык ышана. Шуңа да ул йокыдан уянуга көн саен яңа бер шөгыль өйрәнә, Кыш бабайга сөй­лисе шигырьләрен кабатлый. Ә хыяллар... Алар Ислам күңелендә иксез-чиксез. Вакыт-вакыт аның караңгылык эчендә яшәвенә ышанмыйсың да. – Минем мәктәпкә барасым килә. Анда күп дусларым булыр иде. Укытучы апа да мине яратыр, Ислам, син молодец, – дип әйтер иде, – ди кечкенә танышым.   Чыннан да, аңа, cин бул­дырасың, “5ле”, диярләр иде. Чөнки ул инде әлифбадагы барлык хәрефләрне дә яттан белә, авазларын кабатлый, нәни бармаклары белән төртеп-төртеп күрсәтә. Ялгыш кына да, бер­сенең генә дә урынын бутамый. Сүзгә дә тапкыр ул, телгә дә оста. Әкиятләр тыңларга, аларның эчтәлеген сөйләргә ярата. Үзәк китапханә хезмәткәрләрен дә бик зарыгып көтеп ала икән. Чөнки апалары килгән саен кызык-кызык китаплар алып ки­лә, яңалыклар белән таныштыра аны. Бу юлы бик күп күчтәнәчләр дә китергәннәр. Ә үскәч, Ислам “ашыгыч ярдәм” машинасында эшләргә тели.   – Кемгә булышырга кирәк, мин очып барып җитәчәкмен, авырганда бик кыен бит, – дип сабыйның күңел авазы тышка түгелә.   Исламга тиздән 9 яшь тула. Шушы санаулы гына еллар, бик кыска гомер эчендә ул күп кыенлыклар, сызланулар аша үткән. Үзенең тырышлыгы белән аякка баскан, бүлмә буйлап йөрергә, кашык тотып ашарга, кешеләрне эчке бер тоемлау белән танырга өйрәнгән.   – Баламны кулларыма китереп биргәч, нинди сөйкемле бала, үземә охшаган икән, дип шатландым. Тик күзләре күрмәгәнен белгәч, күктәге кояш та сүнгән кебек тоелды. Төшенкелеккә бирелгән, чарасызлык алдында каушап калган көннәрем дә булды. Баладан баш тарту тәкъдиме белән дә җаныма тиделәр. Ул көннәрне искә алырга да куркыныч. Табиблар инфекция кергән дип әйттеләр, дәвалау алымнары билгеләделәр. Күзләре күрмәү өстенә ДЦП диагнозы да өстәлгәч, улым йөри алыр, дип үзем дә ышанмаган идем. Без бергәләп, авыруларны җиңеп киләбез. Баштарак аркасында шуышуы да зур шатлык кебек иде, хәзер менә өйдә үзен-үзе йөртә, ишегалдында да юлны өйрәнде, – дип, күз яшьләре аша сөйли әнисе Гөлсинә Закирова.   Ислам бик еш кына: “Әни, мин кайчан күрә алам инде?” – дигән сорауны кабатлый. Күптән түгел генә ул Чабаксар шәһәренә операциягә дә барып кайткан. Сул күзе өметсез булса да, якыннары уң күзенең ачылуын көтәләр. “Врач апалар, мульт­фильм күрсәтәбез, дип ышандырдылар да, бер нәрсә дә күрсәтмәделәр, ник соң минем көннәрем һаман яктырмый”, – дип үзәкне өзә ул.   Ислам, кулларымнан җи­тәкләп, бүлмә буйлап алып китте. Иң элек яраткан мәчесе белән таныштырды. Аннан абыйсы Динарның алган кубоклары, грамоталары, медальләре янына тукталды да: “Синең абыең бармы? Ә минем абыем хоккей уйный. Мин дә шулай медальләр алырмын әле, менә күрерсез”, – дип куйды. Бер гөнаһсыз сабыйның теләкләре кабул булсын иде берүк. Ә изге күңелле һәркем аңа ярдәм итә ала.   Кечкенә Исламга ярдәм итәргә теләүчеләр өчен әнисе Гөлсинә ханымның телефоны: 89872685172. Ләйлә ВӘЛИӘХМӘТОВА 205 | 15.01.2015 (полный текст новости)

  • 2015-01-15 06:29 Подъездда баласын калдырган хатынны ана хокукыннан мәхрүм итәргә телиләр (ВИДЕО)
    15.01.2015 Җәмгыять Татарстан буенча тикшерү органнары Казанда торак йорт подъездында үз баласын калдырган 26 яшьлек Наталья Манжоланы ана хокукыннан мәхрүм итәргә тели, дип хәбәр итә Россия Тикшерү комитетының ТР буенча идарәсе матбугат хезмәте. Сорау алу вакытында әлеге хатын-кыз үз гаебен таныган һәм авыр тормыш вәзгыятендә калу сәбәпле, улын торак йорт подъездында, калдырдым, дип аңлаткан. Элек бу хатын-кызны ана хокукыннан мәхрүм ителгән булуын да билгеләп үтәргә кирәк. Ул 2008 нче елда кыз бала тапкан булган, әмма аны тәрбияләү белән шөгыльләнмәгән. Нәтиҗәдә, ана хокукыннан мәхрүм ителгән. Туганнары сүзләренә караганда, 2010 нчы елда Наталья тагын бер бала таба, аннан бала тудыру йортында ук баш тарта.   Искәртеп узабыз: 2015 нче елның 3 нче гыйнварында Казанның Девятаев урамында яшәүчеләр подъездда елап басып торучы кечкенә бала турында хәбәр итә. Хәзерге вакытта сабый медицина учреждениесендә карап тотыла. Аның тәнендә сәламәтлегенә зыян китерерлек бер билге дә табылмаган.   Кичә, 13 нче гыйнварда, Түбән Новгород төзәтү учреждениесе хезмәткәрләре шалтыратуыннан соң, полиция вәкилләре баланың кем булуын ачыклауга ирешә. Түбән Новгородтан хәбәр итүләренчә, 2013 нче елгы малай, анасы колониядә җәзасын алган вакытта, учреждение каршындагы балалар йортында карап тотылган. Түбән Новгородтагылар баланы тышкы кыяфәте буенча гына түгел, төзәтү учреждениесендә алган киеме буенча да таныганнар.   2014 нче елның 31 нче декабрендә учреждение хезмәткәрләре иреккә чыгарылган ананы баласы белән поездга утыртып җибәргән. 2015 нче елның 1 нче гыйнварында Манжола Казанга кайтып җитә. 3 нче гыйнварда 2 яше дә тулмаган Данилны вокзалдан ерак түгел урнашкан торак йорт подъездында калдыра. 14 гыйнварда хатын-кызны яңа очраклы танышы фатирында тоткарлаганнар.   Әлеге факт буенча РФ Тикшерү комитетының Татарстан буенча тикшерү органнары РФ Җинаять кодексының 125 нче маддәсе (баланы хәвеф астында калдыру) буенча җинаять эше кузгаткан. Җинаять эшен тикшерү барышы Россия Тикшерү комитетының Үзәк аппараты тарафыннан контрольдә тотыла.     | 14.01.2015 (полный текст новости)

  • 2015-01-15 06:29 Камал театрының Мәскәү гастрольләре ачылды
    15.01.2015 Мәдәният Кичә, 14 гыйнварда 19.00 сәгатьтә, Кәрим Тинчуринның “Зәңгәр шәл” спектакле белән Россия дәүләт академия Малый театрында Г.Камал исемендәге Татар дәүләт Академия театры гастрольләре ачылды. Ачылышта Россия дәүләт Думасы, Мәскәү Мэриясе һәм Россия Малый театры вәкилләре катнашты. Малый театр белән Г.Камал исемендәге Татар дәүләт Академия театрының алмаш гастрольләре 2006 елдан башлап үтә һәм ул матур традициягә әверелде. Яңа 109 сезонда Г.Камал театры Мәскәүгә 8 спектакль белән китте, аларның күбесе Мәскәү шәһәрендә беренче мәртәбә күрсәтелә. Камал театры гастрольләре башкалада 21 гыйнварга кадәр дәвам итә. Ачылыштан фоторепортажны иртәгә Г.Камал исемендәге Татар дәүләт Академия театрының шәхси сайтында www.kamalteatr.ru карый аласыз.    Искәртеп үтәбез, Малый театрның төп бинасында ремонт эшләре бару сәбәпле, гастрольләр Малый театрның филиалы сәхнәсендә, Зур Ордынка 69 йорт (Добрынинская метро тукталышы) адресы буенча үтә.  Билетларны театр сайты аша: http://go.kamalteatr.ru/tat, һәм, шулай ук, Малый театр кассасыннан сатып алырга мөмкин. Бронь, билетлар китепреп бирү, мәгълүмат: (495) 624-40-46. Касса: (499) 237-31-81 | (полный текст новости)

  • 2015-01-15 06:29 Татарга музыкаль театр кирәкме? Сәхнәдә – "Кара Пулат"
    15.01.2015 Мәдәният Шагыйрь Ренат Харис "Кара Пулат" операсы да "Алтын Казан" кебек үк татарның музыкаль театры булсын өчен әзерләнде дип белдерә. Тинчурин театрында 20-22 гыйнварда "Кара Пулат" операсының премьерасы була. Либреттосын шагыйрь Ренат Харис язган, көен Эльмир Низамов иҗат иткән, әсәрне сәхнәгә Георгий Ковтун куйган. Әсәр Шәһри Болгардагы тарихи биналарга кагылган легендалар нигезендә иҗат ителә. Аксак Тимер гаскәрләре Болгарны яулап ала һәм туздыра. Хан кызын Сәмәркандка Аксак Тимергә алып китәргә телиләр. Хан кызының бергә күңел ачкан дуслары була. Кызларның барсын да тотып алалар, әмма кайсының хан кызы икәнен белә алмыйлар. Төрлечә сынап карыйлар. Легендага күрә, хан кызы, имеш, утта янмый. Шуның өчен бөтен кызларны да Пулат эченә куып кертеп, төрбәне яндыралар. Либреттоның нигезендә әлеге риваять ята. Әсәрнең төп идеясе – дуслык, бер-береңне сатмау, бер-берең өчен җаныңны фида кылу.    Шәһри Болгардагы Кара Пулат һәм аның тирәсендә хан кызына бәйле риваятьләр нигезендә язылган бу яңа "Кара Пулат" операсы да үз вакытында Казан консерваториясе студентлары уйнаган "Башмагым" музыкаль комедиясе, "Алтын Казан" мюзиклы белән беррәттән татарның үз музыкаль театры булсын өчен сәхнәгә куела. Бу хакта Азатлыкка Ренат Харис белдерде. "Алтын Казан" кебек үк "Кара Пулат"ның премьерасын да Тинчурин театры үзенә сыендырды.   "Кара Пулат" – ул Кәрим Тинчурин исемендәге театрның әсәре булачак, гәрчә бу театрдан артистлар анда күп катнашмаса да. Сәхнә дә, киемнәр дә, калган җиһазлар да аларныкы. Бу антреприз театр кебегрәк килеп чыга, ниндидер бер әсәр, бу очракта, "Кара Пулат" өчен махсус труппа җыелды һәм әсәр куела. Хыялыбызның төбендә безнең Казанда музыкаль театр оештыру ята. Бүген ул иң мөһим мәсьәләләрнең берсе. Салих Сәйдәш әсәрләре бар, Җәүдәт Фәйзинең "Башмагым"нары, башка композиторларның һәм шулай ук яшь композиторларның да музыкаль әсәрләре бар. Мюзикллар, оперетталар куяр өчен татарда сәхнә, театр юк. Менә бу ике-өч әсәр безнең булачак музыкаль театрның нигезен тәшкил итәргә мөмкин дип уйлыйбыз без", ди Ренат Харис.   Аның фикеренчә, музыкаль театр ачыла калса, бүген башкаручылар да, шулай ук менә дигән итеп заманча көй язучылар да бар.    "Кара Пулат"та да "Алтын Казан"ны башкарган иң күренекле яшь җырчыларыбыз җырлый. Операда Гөлнара һәм Рүзил Гатиннар, Артур Исламов һәм башкалар катнаша. Ягъни, әгәр дә республика теләсә, алар булачак музыкаль театрның иң күренекле һәм талантлы артистлары булачак дип әйтер идем. Инде Эльмир Низамовка килсәк, аның музыкасын бик хуплыйлар, оригиналь дип табалар. Безнең республикада гына түгел, аның әсәрләре башка шәһәрләрдә һәм чит илләрдә дә башкарыла.    Мин "Кара Пулат"ның музыкасы турында сөйләргә җөрьәт итмим, музыка белгечләре ул хакта үз сүзләрен әйтергә тиеш дип уйлыйм. Музыка белгечләреннән сорашып караган идем, мисал өчен дирижер Анна Гулишамбарова, аның үзенең оркестры бар, ул Низамовның музыкасын гаҗәеп зур дәрәҗәгә куеп мактый. "Кара Пулат"ны сәхнәгә куючы Георгий Ковтун да аның көйләренә мөкиббән киткән", ди Ренат Харис.    Соңгы биш ел эчендә опера һәм балет театры бинасында түгел, ә башка сәнгать йортларында һәм ачык һавада талантлы яшь җырчыларны җәлеп итеп опера һәм музыкаль әсәрләр куела башлады. 2009 елның октябрь аенда Нәҗип Җиһанов исемендәге Казан консерваториясе студентлары "Башмагым"ны сәхнәләштерде. Аның премьерасы Салих Сәйдәш исемендәге Зур концертлар залында булды.    2011 елның сентябрь башында Казан кирмәнендә татар сәнгате өчен әле моңа кадәр күрелмәгән вакыйга – ачык һавада, тарихи диварлар янында "Алтынчәч" операсы куелды. Аны карарга меңнән артык кеше килде. Бу әсәр Казан консерваториясе һәм симфоник орекстрның уртак проекты иде. Казанда Универсиада барган көннәрдә "Ак бүре" операсының премьерасы булды. Сәйдәш юбилеена консерватория студентлары "Хафизәләм, иркәм!"не уйнады. Әлеге әсәрләр үзенең даими сәхнәсен таба алмады.    Камал театры директоры Илфир Якупов музыкаль театр булуга каршы түгел, әмма тамашачы җыя алырлармы дигән сорау куя.    "Татарның кайсы гына спектаклен алма, бөтенесендә җыр, көй бар. Гомумән, татар милли драматургиясе моңлы ул. Шул ук "Зәңгәр шәл"не алыгыз, безнең классик әсәр, анда сәхнә саен җыр, сәхнә саен күмәк күренеш, биюләр һәм оркестр уйный. Бөтен татар әсәре дә үзеннән-үзе көй сорап тора.   Мин музыкаль театр булсын дигәнгә каршы түгел. Тамашачыга кызык булса, тамашачы җыя алсалар, булсын ул. Театр сәнгате кырында алар да үз урыннарын алырлар. Аларга да кеше табылыр. Миңа калса, драма белән опера арасында булган сәнгатьне күрсәтәчәк бу театрга аерым бина кирәк. Чит илләрдә мюзикллар бик аерылып тора. Анда мюзикл аерылган, драма аерылган, опера аерылган, ә бездә ничектер аерылып бетә алмыймы? Минемчә, бу әсәрләрне сынау рәвешендә бер залга туплау кирәк. Тамашачы җыелыр микән, менә бу ягын тикшереп карау кирәк", ди Якупов.    Казан дәүләт консерваториясе профессоры Зилә Сөнгатуллина моңа кадәр куелган спектакльләрнең үз тамашачы барлыкка килүе турында әйтә. Бу театр Казанны татарның музыкаль башкаласы итү өчен бер таяныч булыр иде дип тә белдерә.     "Консерваторияне бетергәннәр һәм хәзер укый торганнар белән куелган бу спектакльләрне Камал театрында да, Тинчуринда да, Сәйдәш залында да уйнадык. Нишләп тамашачы җыелмасын ди? Заллар туп-тулы булды. Безнең хәзер үзебезнең яшь җырчыларны ярата торган тамашачы да бар. Яшьләр сәхнәдә бик табигый күренә, менә бу ягы халыкка бигрәк тә ошый. Алар үзләренчә ихлас уйныйлар һәм җырлыйлар. Әгәр бу театр ачыла калса, ул үз-үзен туйдыра торган булачак.    Узган ел һәм өченче ел яшьләр консерватория бетерде, аларга кайдадыр җырларга кирәк. Хәзер эшләргә урын таба алмыйча йөриләр. Алар бик талантлы яшьләр һәм барсын да бергә җыйсак, бина бирсәләр, искиткеч театр булачак.    Әсәрләргә килгәндә дә, Салих Сәйдәшнең генә күпме әсәре бар. Элек Сәйдәш заманында опера театры музыкаль драмалар һәм комедияләр куя торган булган бит. Ул күп әсәрләрен шуның өчен язган да инде. "Идел буенда", "Наемщик", Хафизәләм, иркәм!" һәм саный китсәң бик күп. Җәүдәт Фәйзинеке дә бар. Ике ел элек Сәйдәшнең юбилеена студентлар белән "Хафизәләм, иркәм!"не куйган идек, искиткеч матур булды ул", ди Сөнгатуллина.   Аның сүзләренчә, моннан 20 еллар чамасы элек Татарстанның элекке президенты Миңтимер Шәймиев тә татарга музыкаль театр кирәклеген әйткән булган. "Хәзер акча булса спорт корылмалары бик күп төзелә. Бүген әгәр бу театрның кирәклеген аңлаган кеше булса, бәлки ачылыр да иде. Казан спорт башкаласы гына түгел, ә татарның музыка башкаласы да булсын иде", ди Сөнгатуллина.   Наил АЛАН | 14.01.2015 (полный текст новости)

  • 2015-01-15 06:29 Алмаз хәзрәт Мөхлисов: Ахырзаманның кечкенә билгеләре күренә башлады
    15.01.2015 Дин Җир шарының кайсы почмагын гына алма, һәркайда да нинди дә булса табигать бәла-казасы күзәтелә. Андый чакларда олыларның әйтә торган бер сүзе бар: «Ахырзаман дигәннәре шулдыр инде...» Чынлап уйлап карасаң, ахырзаманның кечкенә билгеләре күренә дә башлады. Соңгы вакытларда күзәтелгән глобаль җылыну процессын да шуның бер билгесе дигән фикер бар. Ни өчен дигәндә, шундый хәдис барлыгы билгеле: «Ахырзаман гарәп җирләре кабат көтүлекләргә әверелмичә җитмәс». Ахырзаман җитәсен күрсәтүче тагын нинди билгеләр-галәмәтләр бар. Алар турында без «Казан нуры» мәчете имам хатибы Алмаз хәзрәт Мөхлисовтан сораштык.  – Һәр мөселман кешесе Аллаһы Тәгаләгә инанган кебек, Кыямәт көненә дә ышана. Ахирәткә ышану ике өлешкә бүленә. Беренчесе – дөньяның бетүе, икенчесе – дөнья беткәч, Аллаһы Тәгалә каршында җавап бирүебез, сират күпере аша үтү һәм башкалар. Ә менә ахырзаманга килгәндә, аның турында бик күп сөйлиләр, хәтта моннан ике ел элек Майя календаре буенча дөнья бетә икән дип халык арасында бункерлар казытып, запаска күп итеп шәмнәр алып куючылар да булды. Мөселман кешесе моңа ничек карарга тиеш соң? Без Коръәндә әйтелгән һәм Пәйгамбәребез Мөхәммәд (с.г.в.) әйтеп калдырганга ышанырга тиешбез. Үзебездән өсти дә, кыскарта да алмыйбыз. Җәбраил фәрештә, кеше сурәтенә кереп, Пәйгамбәребездән, хәбәр бир әле, ахырзаман кайчан була, дип сорый. Аңа җавап итеп Мөхәммәд (с.г.в.): «Соралучы, сораучы кебек, Кыямәт көненең кайчан киләчәген белмәс», – ди. Шул вакытта Җәбраил фәрештә аңардан һичьюгы билгеләрен әйтүен үтенә һәм шундый җавап ишетә: «кол хатын үзенә патша тудырыр» һәм «яланаяклы көтүчеләр биек-биек йортлар төзүдә ярышыр». Беренчесенә килгәндә, ул балалары ата-аналарына хуҗа булыр дигән мәгънәдә бирелә. Бу күренешне без еш күреп торабыз – хәзер ата-аналар балаларыннан куркып тора, аларның капризларын үтәп, җайларында гына торалар. 1400 ел элек әйтелгән сүзләр бу, ул вакытта балалар ата-аналарыннан өстен булыр дип башларына да китермәгәннәр. Иң кызганычы – ата-аналарына кул күтәрүче яшьләр турында да еш ишетергә туры килә. Икенчесе - «яланаяклы көтүчеләр биек-биек йортлар төзүдә ярышыр» дигәнен без ком чүлләрендә, әйтик, Гарәп әмирлекләрендә башлары күккә ирешерлек йортлар калкып чыгуы белән бәйләп карый алабыз. Әлбәттә, без боларга шәригать тарафыннан тыелган дигән бәя бирмибез, аларны Пәйгамбәребез сүзләренең хаклыгын исбатлаучы дәлилләр дип кабул итәбез.   – Хәзрәт, хәзер күп кеше вакытның тиз үтүеннән зарлана, имештер, бу да Кыямәт көненең галәмәте икән?   – «Кыямәт көненең галәмәте – вакытның тизләшүедер», – дигән рәсүлебез (с.г.с.). «Бер ел бер ай, бер ай бер атна, бер атна бер көн, бер көн бер сәгать кеби тоелыр». Бу хәдисне аңлатырга да кирәкми, чөнки бу күренешне һәммәбез дә үз тормышыбызда тоябыз. Кайберәүләр бу хәдисне тиз йөрешле транспорт барлыкка килү белән дә бәйләп аңлата. Бер көн эчендә адәм баласы дөньяның әллә ничә чатында була хәзер. Ә элек еллар буе хаҗга барып, еллар буе кайтканнар.   Тагын бер билге – олы гөнаһларның артуы. Бигрәк тә хәмер эчүнең, зина кылуның таралуы. Телевизорны ачып карасаң, яңалыкларда әле монда сугышалар, әле тегендә баш күтәргәннәр дип сөйлиләр. Моңа бәйләп бер хәдисне китерәсем килә – «Ахырзаман якынлашканда ирләрнең саны азаер, хатын-кызларның саны артыр». Бүгенге статистика мәгълүматларына караганда, җиде хатын-кызга бер ир туры килә. Ә Кыямәт көне алдыннан ул иллегә бер булачак. Алда әйтеп киткән сугышларның күбәюе һәм аларда ир-атларның үлүе шушы хәдискә бер дәлилдер. Әле тагын «Кешеләр ни өчен үлгәннәрен, ә үтергән кешеләр ни өчен үтергәннәрен белмәс» дигән хәдиснең барлыгы да билгеле.   – Кешеләр үлемне үзләре эзли башлар дигәне нәрсә аның?   – Гөнаһ арту сәбәпле, кайбер мөселманнар үлемне ярата башлар, үлемне хәерле дип санарлар. Чөнки аларның күңелләре ял итми, тормыштан рухи канәгатьлек алмыйлар һәм шуңа да элек үлгәннәргә кызыгырлар дип аңлаталар галимнәр бу хәдисне.   Ахырзаманның тагын бер кече билгесе – хатын-кызлар киемнәрен кигән дә кебек булалар, шул ук вакытта аларның киемнәре юк та кебек булыр. Монысына да комментарий кирәк дип уйламыйм, җәйгә чыккач кемнең ничек киенүе безнең күз алдыбызда. Кыямәт көне якынлашканда байлык артып, акчалы кеше зәкятне кемгә бирим дип аптырар. Кемгә дә булса бирәсе булса, алары мин моңа мохтаҗ диярләр. Шулай ук саранлык та артыр, халык зәкят бирергә саранланыр. Аннары акчаны хәләл юл беләнме, әллә хәрам юл белән табамы – анысына игътибар итмәсләр, диелә бер хәдистә.   Әле болары кечкенә галәмәтләре генә, алда аның зур билгеләре дә бар, аңа кадәр ерак әле дип утырырга кирәкми. Ахырзаманның кайсы елны, ничәсе булуын беркем дә белми. Шуңа да мөселман кешесе һәрвакытта да әзер булырга тиеш. Дөньядан киткәч, Аллаһ каршына ничек һәм нәрсә белән барырмын дип уйларга кирәк. Ә бу мизгел теләсә кайсы секундта килергә мөмкин.   Дилбәр ГАРИФУЛЛИНА | (полный текст новости)

  • 2015-01-15 06:29 Теге буранлы көндә Римма Бикмөхәммәтова, автобус белән авариягә очрап, юлда кунган
    15.01.2015 Җәмгыять 10 гыйнварда күпләрнең телефоннарына ялларда һава торышының бозылуы, көчле буран куркынычы турында кисәтүләр килде. Әмма Яңа ел каникулларының соңгы көнендә халык юлга чыкмый кала алмый иде — дүшәмбе эшкә, озын-озак яллар тәмамланып, күпләр кунактан кайта, укырга бара. Нәтиҗәдә, юлларда 7-8 әр сәгатьлек “бөке” хасил булды, юл һәлакәтләрен санап бетерә торган түгел... Римма БИКМӨХӘММӘТОВА, журналист:   — 11 гыйнвар көнне мин дә юлда идем. Ничә ел башкалада яшим, болай озак һәм мәшәкатьле килүем беренче тапкыр. Соңгы 5-6 елда мондый көчле буранны хәтерләмим. Башкортостаннан килешем иде. Кичке сәгать 10 да Казанда булырга тиешле автобус иртәнге 9 да гына вокзалга килде. Яңа Чишмә районында тар күпердә чакрымнарга сузылган “бөке” хасил булды. Машиналар бер якка да бара алмый. Анда якынча өч сәгать утырганбыздыр. Көч-хәл белән үттек. Артыбыздан Уфа автобусы килә иде. Күперне чыгып ерак китә алмадык, безнеке белән шушы Уфа автобусы бәрелеште. Берничә сәгать вакыт ремонтка сарыф ителде. Буран туктаганны көтүдән башка чара калмады, чөнки бернәрсә күренми иде. Күперне чыгып, бераз читкә китеп, автобус җайлы урынга туктады да, шунда кундык. Халык үзен бик тыныч тотты, ситуацияне аңлап кабул иттеләр. Якындагы кафега барып чәй эчтек. Автобустагы егетләр ремонт эшләрендә дә булышты әле. Бик бердәм булдык. Ягулык кына бетә күрмәсен, дип курыккан идем. Аллага шөкер, андый проблема килеп чыкмады. Автобусны шофер гел эшләтеп торды, салон җылы булды. Алмаш-тилмәш йоклап алдык. Иртәнге сәгать алтыларга буран бераз тынды. Шуннан соң юлга кузгалдык.   Радик ВӘЛИЕВ, программист:   — Салмачы бистәсендә яшибез. Урамнарыбызны сирәк чистарталар. Әле мондый көннәрдә дә кайчак җиңел генә чыгам димә. Ә буранлы көннәр күрмәгәнне күрсәтте! Күпләр бистәдән чыга алмый ятты. Машиналар батты, бәрелеште... Бер дустым көне буе батып яткан, эшкә бөтенләй килә алмады. Аның кебекләр күп иде. Ярый әле җитәкчелек аңлап кабул итте. “Ашыгыч ярдәм” машиналары да керә алмый ятты. Кайсы баткан, кайсылары юлдан чыга алмый азапланган машиналар аркасында сәгатьләр буе көтеп торырга мәҗбүр булды. Буран тынды кебек инде. Ә безнең бистәдә мәхшәр дәвам итә әле. Юллар җүнләп чистартылмаган. Машиналарын калдырып чыгарлар иде, без яшәгән почмакка хәтле автобус та килми. Алла сакласын, ут-күз була күрмәсен. Техника керә дә, чыга да алмый.   Альбина ТУКТАРОВА, Чүпрәле районы Кече Чынлы авылы (студент):   — Зачет тапшырасы бар дип, 11 гыйнварда сәгать көндез 12 дә Казанга киттем. Буа районын узганнан соң, буран шундый көчәйде, 30-40 метр алдан барган йөк машиналары күренми иде хәтта. Каршы як полосадагылар да, без дә авария утларын кушып бардык. Берара алдыбыздагы машиналар да, юл да бөтенләй күренми башлады. Аллага тапшырып, күрәчәктән качып булмый дип, шул килеш бардык. Ачыклыкларда бөтенләй мәхшәр иде. Туктасак, артыбызга килеп керерләр дип курыктык. Арттагылар да безне күрмичә бара бит. Ул мизгелләрне уйласам, хәзер дә куркыныч булып китә. Исән калырбыз микән, дигән уй керде хәтта. Безне Алла саклады. Әмма юл кырыена төшкән машиналар бихисап иде. Бер йөк автомобиленә иярдек тә, Казанга хәтле шуның артыннан бардык. 40-50 км/сәг белән килдек. Апас районы территориясендә күп машиналар юл читенә төшкән иде. Булышам дип килүчеләр үзләре дә “очты”... Юлларда бик авыр ситуация иде.   Энҗе САФИНА, Казан (полиция хезмәткәре):   — Беренче тапкыр Балык Бистәсе районының Әшнәк авылына кунакка кайттым. Бураннары белән күңелгә кереп калыр бу сәяхәтем. Мәхшәр киткәндә үк башланды. Авылны чыга алмый яттык. Баттык. Безнең арттан икенчеләре, өченчеләре бата барды... Ак төстәге машиналар тагын да кыенлык тудырды. Алар бөтенләй күренми. Шушы кечкенә авылда да чират хасил булды. Ир-атлар трактор чакыртты. Шуннан соң бераз җайланды. Авыл юлларын чистартып торалар, әмма өлгерә торган түгел, буран каплый.   Чаллы трассасындагы мәхшәрне — чакрымнарга сузылган “бөке”ләрне, коточкыч һәлакәтләрне дуслар шалтыратып хәбәр итте. “Бу яктан китмәгез. Монда халык нишләргә белми. Бик авыр хәл”, — диделәр. РКБ юлы белән бардык. Әмма монда да су буе “бөке” хасил булды. Чөнки Чаллы трассасындагыларның шактые, аптырагач, бу юлга борылган икән. 1-1,5 сәгать эчендә килә торган юлны биш сәгать үттек.   Алсу НИГЪМӘТУЛЛИНА, Апас районы Кече Күккүз авылы:   — Берничә авылдан сөт җыябыз. Аллага шөкер, юлларны чистартып тордылар. Бу яктан проблема булмады. Сөттән каймак, эремчек ясап, аны Казанга, Яшел Үзәнгә илтеп сатабыз. Иртәнге якта зур юлда читен булды. Шәһәр эче дә чистартылмаган иде. Кибетләргә керә алмый азапландык. Машинаны әлә кайда калдырып, тартма-тартма сөт ризыкларын күтәреп ташыдык. Нык арыдык. Безнең кебек мәшәкатьләнүчеләр җитәрлек иде. Кайтканда да буран бераз кыенлыклар тудырды. Әмма башкалар белән чагыштырсак, безнең хәлләр Аллага шөкер дип әйтерлек булган икән, дибез. Лилия ЙОСЫПОВА --- | 15.01.2015 (полный текст новости)

  • 2015-01-15 06:29 Ирек Миңнеәхмәтов «Татспиртпром» генераль директоры итеп билгеләнде
    15.01.2015 Җәмгыять Әлеге минутларда «Татспиртпром» оешмасында яңа директор тәкъдим итү чарасы бара, дип хәбәр итә «Татар-информ» агентлыгы. Гиоргий Куприянов урынына Ирек Миңнеәхмәтов билгеләнгән. Коллективка яңа җитәкчене ТР Премьер-министры, «Татспиртпром» директорлар советы рәисе Илдар Халиков тәкъдим итте.   Тулырак "Татпресса.ру" сайтында укырга була.   --- --- | 15.01.2015 (полный текст новости)

  • 2015-01-15 05:04 Лилия Сәләхетдинованың өченче китабы дөнья күрде (ВИДЕО)
    14.01.2015 Мәдәният Лилия Сәләхетдинованың өченче китабы дөнья күрде. “Ярдәм” тернәкләндерү үзәгенең “Зур Казан” типографиясендә нәшер ителгән әлеге басманы тәкъдим итү кичәсе дә булачак. Лилия Буа районы Күл-Черкен авылының үзенчәлекле кызы. Тумыштан гарип булса да, гомерен коляскада уздырырга дучар ителсә дә, гаҗәеп күңел байлыгына ия ул. Туган һәр көннең, мизгелнең кадерен белеп, кечкенә генә шатлыкка да куана белеп яши. Әле тирә юньдәгеләргә, үз шигъриятенә мөккиббәннәргә яшәү дәрте дә бирә белә ул. Шуңа күрә аңа башкалар да тартыла. Күңел түреннән чыккан әсәрләренә композиторларыбыз көйләр иҗат итә. Җыр сөючеләребез аның җырларын Лилия Хәмитова, Рамилә-Рәзилә Батыровалар, Гөлназ Шакирова, Булат Җиһаншин, Ринас Әхмәтов, Миләүшә Сәгъдуллина һ.б. башкаруында белә.   Лилиянең өч җырына - "Мәхәббәтсез булмый дөньяда" (Оскар Усманов көе), - "Мин синең белән” (Булат Җиһаншин көе), "Яшиселәр килә" (Ринас Әхмәтов көе) клип та төшерелгән.   - "Иҗатка, шигъриятькә кереп китүем 1996 елның көзендә булды, - ди Лилия. - Ә яңа «Ярдәм” дип аталучы китабымда төрле темаларга кагылышлы шигырьләр һәм җырлар урын алган. Аларның барысы да дөньяга яратып караудан, тормышны яратудан туган. Аралашучан булуым миңа тирә-яктагы кешеләр белән элемтә төзүне җиңеләйтә”.   Күңел төшенкелегенә бирелмәү өчен шагыйрәбез тормышта артык уйларга вакыт калдырмаска кирәк, дип саный. «Үзеңне гел нәрсә белән булса да шөгыльләнергә мәҗбүр итәргә кирәк”, - ди Лилия.   Лилия Сәләхетдинова “Ярдәм” мәчетендә узган ислам курсларына килә. Шул вакыт эчендә биредә ул үз кешегә әйләнеп куя. “Ярдәм”дәге кешеләр арасында бик тиз арада дустанә мөгаләмә урнашты. «Ярдәм» мәчете ул инвалидларны тернәкләндерү үзәге дә булу сәбәпле, кешеләргә төрле яклап зур булышлык күрсәтә: кешене үзен кирәкле итеп тоярга мөмкинлекләр бирә, дөрес, ә иң мөһиме, файдалы яшәргә өйрәтә. Бирегә килгән инвалид укучылар үзләрен һәрьяклап сәламәт хис итәләр һәм бу хисне күңелләрендә саклыйлар. Ә инде шул мизгелдән аларның тормышлары үзгәрә, алар бу хисне өйләренә алып кайталар, үзләрен мескен итеп тоюдан туктыйлар”, - ди Лилия.   Яңа гына табадан төшкән китапта Лилиянең соңгы елларда иҗат ителгән шигырьләре урын алган. Әлеге китап мәхәббәт һәм мәңгелек турында. Басмага кереш сүзендә халык шагыйре Разил Вәлиев болай дигән:   “Берәү – сау, берәү – серле...” - дип яза Лилия, әмма нинди чир турында икәнен әйтми. Ә бу дөньяда тәне таза булып та, күңеле-җаны хаста булган күпме кеше бар. Лилиянең, киресенчә, күңеле - сау, аның иҗаты, шигырьләре сәламәт. Аларда син өметсезлек хисе, язмыштан зарлану, сыкрану, дөньяны-тормышны каһәрләү кебек яман уй-фикерләрне таба алмыйсың.   Нинди рәхәт бит бу тормыш - Авырлыклар җиңсәң! Үз-үзеңне ышандырып: “Яшим әле мин!” - дисәң!   Бу шигъри юлларны мин аның “Күңелем көндәлеге” исемле беренче китабында күреп: “Каян килә икән бу орчык кадәрле генә кызга шушы хәтле ихтыяр көче” дип уйлап куйган идем. Тормыштан ямь таба белү, Ходай Тәгалә биргән бердәнбер гомерен мәгънәлерәк итәргә омтылу, үз борчу-хәсрәтләрен онытып, кеше кайгысын бүлешергә тырышу Лилиянең менә бу яңа китабындагы шигырьләренә дә хас төп сыйфаттыр.   “Биюченең итәге бии-бии кыскара, гармунчының бармагы уйный-уйный остара», - дип җырлыйлар иде безнең авылда. Лилиянең дә шигырьләре көннән-көн камилләшә, фикерләре тирәнәя, рифма-ритм чатаклары кими бара. Иң мөһиме - ул ни өчен, кем өчен язганын, иҗат иткәнен, димәк ни өчен яшәгәнен белә. Тормышындагы кебек, аның иҗатында да үз юлы, үз кыйбласы, иманы бар”.   Лилия Сәләхетдинова “Иҗатымда минем тормышышым" (2012), “Күңелем көндәлеге" (2013) җыентыклары авторы.   20 гыйнвар көнне сәгать 10.00да “Ярдәм” мәчетендә җырлар авторы, шигырь җанлы Лилиянең “Ярдәм” дигән китабын тәкъдим итү чарасы узачак. Китап Казан мэры ярдәмендә дөнья күрде.       Мөршидә КЫЯМОВА | 14.01.2015 (полный текст новости)

  • 2015-01-15 05:04 Хәмдүнә Тимергалиева “Галигә барам әле” җырын сәхнәдән башка беркайчан башкармаячак
    14.01.2015 Мәдәният Кичә Татарстанның халык артисты Хәмдүнә Тимергалиева Казанның Филармония концертлар залында 65 яшьлек юбилеен уздырды. Тик ни өчен соң Хәмдүнә апабыз юбилеен 2015 елга калдырган? Ул бит инде узган елның 24 маеннан котлаулар кабул итә башлаган иде. Җавап бик гади булып чыкты. Соңгы елларда җырчы күп вакытын гастрольләрдә уздыра. Концертлар белән кая гына чыкмый ул. Узган ел хәтта Австралиядә дә чыгыш ясап кайткан иде. Һаман да дөнья куам әле, диде ул үзе дә. Өч ел рәттән якташы, иҗатташ дусты Салават Фәтхетдиновның концертларында махсус кунак булып йөри. Менә шулай вакыты калмау сәбәпле, җырчы юбилеен соңга калып үткәргән. Хәмдүнә Тимергалиеваның юбилеенда Нәзифә Кадыйрова, Әлфия Юлчурина, Фәдис Ганиев, Салават Фәтхетдинов кебек дәрәҗәле артистлар да бар иде. Дуэтта чыгыш ясаучы Мөнир Рахмаев та читтә калмаган. «Бер картлыкта, бер яшьлектә» дигән уртак җырларын менә дигән итеп башкардылар. Хәмдүнә Тимергалиевадагы ташып торган энергия, ичмасам! Мөнирне әйтеп тә тормыйм инде. Икәү бергә кушылгач, сәхнә идәннәре сынарлык. Бер әңгәмәсендә юбиляр: “65 яшьтә кызларны тотып кияүгә бирергә була әле”, – дип әйткән иде. Чыннан да, Хәмдүнә апабыз әле һаман да шундый. Энергиясе ташып торган, давыл холыклы, беркемнән дә курыкмаучы, җитмәсә, яшь җырчыларның “крыша”сы да бит!   Җырчы белән күп еллардан бергә эшләгән мәрхүм иҗатташ дусты, баянчы Рөстәм Вәлиевнең дә юклыгы сизелде. Ни өчен дигәндә, сәхнәдә Хәмдүнә Тимергалиеваны нәкъ менә аның белән күрергә гадәтләнгән идек. Әмма ул бергә башкаручы “Галигә барам әле” исемле популяр җырын җырлаудан туктаган. Бер сольный концертында да башкармаячак. Чөнки Рөстәм Вәлиевны алыштырырлык итеп уйнаучы бер баянчы да юк, диде ул. Шуңа да юбилейда “Галигә барам әле” җырының видео язмасы гына күрсәтелде.   Искиткеч узган юбилейның оештыручысын да әйтми узмый булмас. Ул да булса Хәмдүнә Тимергалиеваның туганы Илһам Шәриф үзе икән. Ул да сәхнәдән матур җырын бүләк итте. Ахырдан Мәдәният министрлыгы юбилярны медаль белән бүләкләде. Җырчыга алып килгән бүләкләр, чәчәкләр җиңел машинага да сыеп бетмәгән хәтта. Илһам Шәриф «Газель» машинасына заказ биреп, шул рәвешле генә алып кайтып киткәннәр. Зал тутырып килгән тамашачысына җырчы зур рәхмәтен җиткерде. Без дә Хәмдүнә апабызны тагын бер кат юбилее белән котлыйбыз!   Эльза ГАЗИЗОВА | 14.01.2015 (полный текст новости)

  • 2015-01-15 05:04 Татар газеталарына Татарстан буенча күпме язылганнар
    14.01.2015 Матбугат Кайсы газета күпме тираж җыйганын белү шактый авыр. Бу саннар, әйтерсең, коммерция яки дәүләт сере. Шулай да кайбер саннарга ия булдык. Башта язылучылар санын диаграмма белән күрсәткән идек. Ярты сәгать рәсем ясап утыруыбыз әрәмгә китте. Чөнки төгәлрәк саннар барлыкка килде.  Әйтергә кирәк, газетаның тиражы Татарстан буенча подпискадан, Россия регионнары бунча подпискадан, сату нокталарында таралудан, альтернатив подпискадан һ.б. тора. Әмма традиция буенча, татар газеталарының иң күп укучысы - өйгә яздырып алучы татарстанлылар. Башка саннарыбыз юк. Бу исемлектә исә газеталарга Татарстан буенча почта аша язылучылар саны:  Ирек мәйданы - 29901   Акчарлак - 27125   Ватаным Татарстан - 16774 (җомга санын һәм көндәлек саннарга подписканы кушып)   Себерке - 15903   Татарстан яшьләре - 15833   Безнең гәҗит - 14691   Юлдаш - 11308   Безнең авыл гыйбрәте - 9960    Адашкан мәхәббәтем  - 7615   Сираҗи сүзе - 7071   Мәдәни җомга- 2208    Базар көн - 738   --- --- | 14.01.2015 (полный текст новости)

  • 2015-01-15 05:04 Яңа ел бәйрәмнәрендә туристлар Казанда миллиард сум акча калдырган
    14.01.2015 Икътисад Казанга гыйнвар каникулларына 70 меңләп турист килде, бу исә шәһәр бюджетын миллиард сумга баетты дигән сүз. Бүген Иске Татар бистәсендә узган эшлекле очрашуда шундый саннар яңгырады, биредә Казан мэры Илсур Метшин ТР Рестораторлары һәм отельерлары ассоциациясе белән узган елга туристик нәтиҗәләр ясады һәм киләчәккә перспективалар билгеләде. Чарада шулай ук Казан Башкарма комитеты Аппараты җитәкчесе Игорь Сивов, Башкарма комитет җитәкчесенең икътисади үсеш буенча урынбасары Иван Кузнецов, Туризм үсешенә булышлык күрсәтү комитеты директоры Евгения Лодвигова, Транспорт комитеты рәисе Айдар Габделхаков, Икътисади үсеш комитеты рәисе Илдар Шакиров, “Иске шәһәр” территориясе префекты Марат Усманов катнашты, дип хәбәр итә Казан мэриясе матбугат хезмәте. Иске Татар бистәсе территориясе очрашу урыны буларак юктан гына сайланмады, биредә Кабан күле яр буенда бәйрәмнәр дәвамында Яңа ел ярминкәсе оештырылган иде. Марат Усманов сүзләренә караганда, декабрь ахырыннан алып бүгенге көнгә кадәр мәйданчыкта 20 меңнән артык кеше булган. Илсур Метшин урамда оештырыла торган күңел ачу мәйданчыклары форматының кышын да, җәен дә бик актуаль булуын билгеләп үтте.   | 14.01.2015 (полный текст новости)

  • 2015-01-15 05:04 Казанцам предлагают медицинские услуги Культурно-спортивного центра "КАИ ОЛИМП"
    14.01.2015 Медицина ЭКГ является полезным и самым распространенным методом функциональной диагностики состояния сердечно-сосудистой системы. ЭКГ может проводится в профилактических целях во время обследования, для определения ранних симптомов болезней сердца. С помощью ЭКГ можно получить сведения о ритме работы сердца, возбудимости и проводимости импульса по нервно-мышечному волокну.   На правах рекламы. --- --- | 14.01.2015 (полный текст новости)

  • 2015-01-14 01:02 Туфан Миңнуллин әнисенең туган нигезендә яшәүче Иркәм
    14.01.2015 Җәмгыять “Матурым”, “алмам”, “кадерлем”... Бер-беребезгә яратып, хөрмәтләп әйтелә торган мондый сүзләрне тагын да дәвам итеп була. Ә менә бу исемнәрне документка язып була микән? Мин була дим. Чөнки паспортта “Иркәм” дип йөрүче бер апа белән таныштырды мине язмыш. Ул бүгенге көндә Кама Тамагы районы Олы Мәрәтхуҗа авылында гомер итә. – Исемемнең тарихын үзем дә 10 яшьтә генә белдем, – дип башлады ул сүзен. – Әти зоотехник булып эшли иде, районнан авылга һәрдаим берәр вәкил килеп йөргән ул чакларда. 1936 елның 22 декабрендә Бәшәров фамилияле кеше бездә кунарга калган. Шул төндә әнинең тулгагы башланган. Әти: “Кеше алдында бәби табып ята алмассың”, – дип, әнине күршеләргә кертеп җибәргән. Элек бит хастаханәгә бару юк. Безнең урамда гына кендек әбисе яшәгән. Мин төнге 12дә дөньяга килгәнмен. Иртә белән әти безне үзебезнең өйгә алып чыккан. Теге “кунак” абый бала тавышына уянып киткән. Кичтән аяк өстендә калган ханым иртәнгә бәби табып куйсын әле! Ул йокыга киткән дә, әти белән әнинең мине дөньяга китерергә тырышып йөрүен сизми дә калган. Бәшәров абзый: “Вафин, авырлы хатыныңны өйдән куып чыгарып, мине йоклатып калдыргансың”, – дип, әтине шелтәләп тә ала.  Шуннан ни булган дисезме? Кунак абзый авыл советына барып, әлеге кызчыкның туу турындагы таныклыгына “Вафина Иркәм” дип яздыртып кайта. Нигә бу исемне сайлаган? Моны танышым белми. Мөгаен, кунак абзый үзе иркәләнеп йоклап яткан төнне кызчык башка йортта туганга шулай эшләгәндер. Күрше Кәримә апа да бу вакытта авырлы була. Ике атнага соңрак, январь аенда ул ир бала таба. Малайга Динур дип исем кушалар. Ут күршеләр үзара киңәш-табыш итәләр дә, бер-бер артлы туган кыз белән малайга охшаш исем сайлыйлар. Шул көннән танышыма Динә дигән исем ябыша, “Иркәм” документта гына кала.    – Үзебезнең авылда 4 сыйныф укыдык та, 5нчегә Салтык авылына киттек, – дип дәвам итә Иркәм апа. – 5 сыйныфка барганда документлар кирәк бит. Документлар саклана торган чемодан күптән күземне кыздыра. Инде мин зур кыз, янәсе. Әнигә эш калдырмыйм дип, кирәкле кәгазьне үзем табарга булдым. “Туу турындагы таныклык”ларны карап чыктым да, утырып еладым. “Мин асрамага алынган кыз икән”, – минәйтәм. Ник дигәндә, 1933 елда туган абый Вафин Исламның таныклыгы бар, 1940 елгы сеңлем Венера да язулы. 1936 елгы дип теркәлгән Иркәм исемле кызның документы да безнең чемоданда. Мин юк. Елый-елый әни янына бардым да, “Нигә алдадыгыз, мин сезнең кыз түгел бит! – дидем. Әни, җаным, башымнан сыйпады да, кеткелдәп көлеп, шул тарихны бәян итте. Инде ул вакытта миңа 10 яшь бит. Шул көнгә кадәр бу вакыйганы сөйләргә дә вакытлары табылмаган.    Мәктәп итеп үзгәртелгән элекке мәчет бинасында укый танышым. Иң кызыгы, Туфан Миңнуллин белән бер мәктәптә белем алган ул. Туфан абый Иркәм ападан бер яшькә генә олы. “Ике класска – калай белән тышланган бер мич. Мәктәпнең әллә ничә баш умартасы бар иде”, – дип, күңелендә калган хатирәләре белән уртаклашты ул.    7 классны бетергәч, Иркәм апа Казанга ФЗӨ га (фабрика-зовод өйрәнчекләре әзерләү) китә.   – 10 ай төзүчелеккә укыдым. Бер төркемдә 25 кыз. Яшь көчләргә ихтыяҗ зур, кайсыбыз-кая таралдык. 8 кызны Киров исемендәге заводка билгеләделәр. Хәзерге Филармонияне без салдык. Ул башта Киров исемендәге мәдәният сарае иде. Мин штукатурчы булдым. Әле хәзер дә барган саен үзем сылаган почмакларны, ышкылаган диварларны карап йөрим, – ди горурланып Иркәм апа. – Бөтен түшәм, киртәләре агачтан. Шуңа эш авыр булды. 1954-59 елларда салдык без аны. Нәрәтне хатын-кызларга – 1,80 сумнан, ирләргә 3,50 сумнан яздылар.   Танышым тормыш иптәшен дә үз авылыннан таба. 8 сыйныфны тәмамлагач, авылда кибетче булып калса да, сөйгәнен сагынуга түзә алмыйча Казанга килә Мансур. 1959 елда яңа Галиевлар гаиләсе туа. Шуннан китә инде фатирдан-фатирга күченеп йөрүләр.    – Ул вакытта фатирлар аз иде. Кайчандыр авылдан күченеп киткән Хәйрулла бабайларда тордык. Кая карама – түшәк тә, карават, авылдан кем килә, бөтенесен шунда сыйдырдылар. Иң кызыгы, бер тиен акча алмадылар. Керосинкада ашарга пешерәбез. Күмер ягабыз. Анысы дефицит. Чүпрәк сумкалар белән сабын заводы яки “Татваленки” каршыннан ташыйбыз. 1960 елда кызым туды. Декрет дигән нәрсә юк, ике айдан эшкә чыктым. Бала йорт хуҗабикәсе Банат апада калды. Бер түбә астында 8 кеше яшәдек шулай. 1953 елда әниләр башкалада калдырып киткәндә, бер тиен акчабыз юк, бер казыбыз бар иде. Шулкадәр кешелекле иде халык ул вакытта, – дип, елап алды танышым.    Галиевларга сынаулар кичерергә дә туры килә. Казанга килеп, кибеткә урнашкан Мансур абыйга кая да булса “прописка”га керергә кирәк бит. Ә берәү дә кочагын җәеп көтеп тормый! Паспорт өстәлендә эшләүче бер кыз пропискалы итә аларны. Тыныч сулап, рәхәтләнеп кенә яшим димә! Ришвәтлектә гаепләнеп, ялалар ягылып, Мансур абый бер ел төрмәдә утырып кайта. Бу вакытта кызларына 10 ай була.    – Иң кыен чакларымда: “Их, бер бүлмә, аның бер тәрәзәсе булса иде. Урам себерер идем”, – дип гел сөйләнеп йөри идем. Аллаһы Тәгалә ишеткәндер, күрәсең, шул эшкә урнаштым. 13 метрлы барактан бер бүлмә бирделәр. Һәрбер бүлмәнең керосинкасы бар иде. Коридорда ашарга пешердек. Урамнан су алып керәбез. Җәннәт инде ул заман өчен!    Бәхеткә генәдер инде, Иркәм апаның каенатасы 1954 елда Магаданнан әсирлектән кайткан. 1959 елда сал белән агач ташып, авылга өй сала ул. Пенсиягә чыккач, гомер буе Казанда торган Иркәм апа тормыш иптәше белән авылга күченеп кайта.    – Каенатам бик зиһенле кеше иде. Тавыш күтәрмәс, әйтәсе сүзен тыныч кына җиткерер. Зарлана башласак: “Зарланмагыз, тормышыгыз яхшы, өстегезгә туп яумады, ут өстендә йөрмисез”,– дип, тормышка карашыбызны үзгәртә иде. Бик каты йөткерде. 1966 елда йоклаган җиреннән үлеп тә китте, – диде ул хатирәләре белән уртаклашып.   Шунысын әйтергә кирәк: Иркәм апа бүгенге көндә яши торган нигездә Туфан Миңнуллинның әнисе туып-үскән.    Иркәм апага беркайчан да паспорттагы исеме белән дәшмәгәннәр. Барысы өчен дә Динә ул. Танышым бүгенге көндә өч баласының, дүрт онык, дүрт оныкчыгының уңышларына сөенеп яши.     Исем дигәннән, хәзер балага теләсә нинди исем кушып булмас кебек. Революциядән ясалган “Реваль” һәм “Люция”ләр, В.И. Ленин хөрмәтенә кушылган “Вил”ләр дә, башка колакка ятмый торган исемнәр дә тарихта калмагае. Балага исемне ЗАГС тарафыннан расланган исемлектән генә сайларга мөмкин булачак.      Казан – Кама Тамагы – Казан.   Чулпан ШАКИРОВА | (полный текст новости)

  • 2015-01-14 01:02 Разил Вәлиевнең кызы Сөембикә Җиһаншина Милли китапханә җитәкчесе итеп билгеләнде
    14.01.2015 Җәмгыять Татарстанның Милли китапханәсенә яңа җитәкче итеп Сөембикә Җиһаншина билгеләнде, дип хәбәр итә мәдәният министрлыгының матбугат хезмәте 2007 елдан бирле җитәкче урынбасары булган Җиһаншина озак еллар китапханәнең чит телләр бүлеген җитәкләгән, аңарчы Казанда тарих, җәмгыять белеме һәм инглиз теле укытучысы белгечлеге алып АКШта магистратурада укыган, Нью-Йорк китапханәсендә тәҗрибә туплап кайткан, "Интернет үзәк" исемле интернет аша белем алу програмы координаторы булган.  Аның әтисе, хәзер Дәүләт Шурасының мәгариф, мәдәният, фән һәм милли мәсьәләләр комитеты рәисе Разил Вәлиев 1986-2000 елларда үзе дә Милли китапханәне җитәкләгән иде. Ул елларда да, хәзер дәВәлиев китапханәнең яңа бинасын төзү проблемасын күтәреп килде.  | 13.01.2015 (полный текст новости)

  • 2015-01-14 01:02 Татар газеталары күпме тираж җыйган (ДИАГРАММА)
    14.01.2015 Матбугат Кайсы газета күпме тираж җыйганын белү шактый авыр. Бу саннар, әйтерсең, коммерция яки дәүләт сере. Шулай да кайбер саннарга ия булдык. Диаграмма белән күрсәтәбез: 2015 елның беречен ярты еллыгына татар газеталарының тиражлары нинди соң? Без белгән саннар шушы. Әгәр дә сездә төгәлрәк мәгълүмат булса - төзәтегез.   Ирек мәйданы - 29901   Акчарлак - 27125   Себерке - 15903   Татарстан яшьләре - 15833   Безнең гәҗит - 14691   Ватаным Татарстан (җомга саны) - 11350   Юлдаш - 11308   Сираҗи сүзе - 7071   Шәһри Казан (җомга саны) - 7010   Ватаным Татарстан (көндәлек) - 6461   Мәдәни җомга- 2208   Шәһри Казан (көндәлек) - 2160   --- --- | 14.01.2015 (полный текст новости)

  • 2015-01-13 08:55 Салават Фәтхетдинов "Мәдәният дөньясында" тапшыруында (ВИДЕО)
    12.01.2015 Шоу-бизнес Татарстанның халык артисты Салават Фәтхетдинов 55 яшьлек юбилее уңаеннан ТНВ каналының "Мәдәният дөньясында" тапшыруында кунак булды. 11 гыйнвар эфирын сезгә дә тәкъдим итәбез:                   --- --- | 12.01.2015 (полный текст новости)

  • 2015-01-13 08:55 Карлы кыш китергән газаплар (ФОТО)
    13.01.2015 Экология Гыйнвар башы карга бай булды. Бала-чагалар өчен шатлык – рәхәтләнеп кар атышып уйнарга, чана-чаңгы шуарга була. Машина йөртүчеләр өчен генә баш бәласе. Күпләр хәтта машинасын куйган җирдән дә кузгалып китә алмый. Йорт тирәләрендәге көртләрдә “тимер ат”лар батып кала. Ниндидер бер караңгы авылда шундый вәзгыять күзәтелсә бер хәл, башкалабызда карны “җиңә алмыйлар”. Кар чистартучы техника көн-төн эшли дип мактансалар да, җәяүлеләр дә, машиналылар да алар эшеннән канәгатьсезлек белдерә. Ишегалларында гына шундый хәл күзәтелсә ярар иде дә, үзәктәге урамнар да шактый тараеп калды. Көртләр арасыннан чыгып җитә алган машина хуҗалары да нигә юлга кузгалдым икән, дип үкенә башлый. Бөкеләр, чат саен диярлек юл-транспорт һәлакәте – соңгы көннәрдә кирәк җиреңә, гомумән, вакытында барып җитү кыен. Республикабызда гыйнварның ике атнасында явым-төшемнәр айлык норма дәрәҗәсендә диярлек яуды инде. Шәһәр территориясендә кар капламының калынлыгы якынча 52 сантиметрга җиткән. Узган елда бу вакыт аралыгында нибары 13 мм явым-төшем күзәтелгән.   Казан шәһәре башкарма комитеты җитәкчесе Денис Калинкин хисап тотканча, яңа ел бәйрәмнәре – шәһәр хезмәте өчен иң киеренке көннәр булган.   - Ял һәм бәйрәм көннәре безнең шәһәр халкы өчен генә булды. Коммуналь-торак хуҗалыгы хезмәтләре үз эшләрен бу көннәрдә икеләтә көчәйтте. Алар үз вазифаларын яхшы гына башкарды. Юлларны төнлә күзәткәндә бу ачык күренә иде. Шәһәр халкыннан да зарлар ишетелмәде. Ял көннәрендә юлларда техника аз булганлыктан, көндез эшләү мөмкинлеге бар иде. Иң мөһиме, эш алгоритмы төзелгән. Нинди генә һава торышы булмасын, юл эшчеләре үз вазифаларын вакытында башкаралар, - дип билгеләп үтә Денис Калинкин.   Әмма шәһәр җитәкчелегенә зар сүзләре ишетелмәсә дә, башкала халкы үзара шул турыда гына сөйләшә. Бигрәк тә йорт тирәләренең бөтенләй җыештырылмавына шелтә белдерәләр. “Көннән-көн ишегалдында узарга кыенрак, машина кую турында әйтәсе дә юк. Үзеңә көрәк тотып чыксаң гына инде”, - дип яза шәһәр үзәгендә диярлек яшәүче “тимер ат” хуҗасы социаль челтәрләрдәге төркемнәрнең берсендә. Һәм мондый ише комментарийлар йөзләгән. Машина куярга ярамаган үзәктәге урамнарның да күбесе вакытында чистартылмыйча, тараеп калды инде.   Билгеле, карның чистартылмавы коммуналь хезмәтләрнең начар эше күрсәткече генә түгел. Машина йөртүчеләрнең дә гаебе бар, автомобильләр белән шыплап тулган ишегалларына бернинди техника да үтә алмый.   Дөрес, кайбер идарәче компанияләр эшне дөрес оештыра белә. “Шул вакытта карны чистарту эше башкарылачак, ишегалдын машиналардан арындырыгыз” дигән игъланнар техникага йорт тирәсен ялт иттерергә мөмкинлек бирә.   Казан мэриясе сайтында урнаштырылган мәгълүматлар буенча, гыйнвар аенда юлларны чистартуга тәүлегенә якынча 570 берәмлек техника чыккан. Сезон башланганнан алып 244 мең тонна кар чыгарылган, шуның 100 мең тоннага якыны бәйрәм һәм ял көннәренә туры килә.     1     2     3 Гүзәл НАСЫЙБУЛЛИНА | 13.01.2015 (полный текст новости)

  • 2015-01-13 08:55 Апаста 59 яшьлек ир-атның аягы пешкән хәлдә мәете табылган
    13.01.2015 Фаҗига Апас районының Тутай авылында 59 яшьлек ир-атның үз өендә бер аягы пешкән хәлдә мәете табылган. Соңыннан аның йортын газ плитәсе белән генә җылытуы ачыклана. Ләкин бу очракта тәмәке тартканда саксыз эш итүе нәтиҗәсендә идәнгә ут капкан дигән фаразлар бар. Газ һәм авыл җирлеге хезмәткәрләре бу күңелсезлекнең шаһиты булган. Алар килгәндә ялкын телләре сүнгән, ә хуҗа кеше ишек төбендә җан биргән була, дип сурәтли районның “Йолдыз” газетасы. | 12.01.2015 (полный текст новости)

  • 2015-01-13 08:55 2014 елның иң популяр техник казанышлары
    13.01.2015 Җәмгыять Дөнья үзгәрә бара: элек бер технологик үсешкә шактый вакыт кирәк булса, хәзер инде көн саен диярлек яңа җиһазлар, әсбаплар барлыкка килә. Азатлык узган елның биш иң популяр техник трендын искә алырга тәкъдим итә. Кытай җитештерүчеләрнең ныклап аякка басуы, iPhone 6+, бөгелә торган экраннар, видеолар төшереп оча торган дроннар кебек технология казанышлары белән 2014 ел тарихка кереп калы. Җиһазлар өлкәсендә инкыйлаб булмаса да, яңа җиһазлар, трендлар тормышны кызыклырак итте. Шуларның иң кызыклыларына күз салыйк. “Акыллы” сәгатьләр һәм браслетлар   Үзеңә киеп йөри торган гаджетлар базары хәзер иң перспективалы юнәлеш дип санала. Беренче “акыллы” сәгатьләр 2012 елда ук чыккан иде (мәсәлән, Sony Smart Watch). 2013 елда бу өлкә үсеш кичерде.     Android-ның "акыллы" сәгате   Ниһаять, 2014тә бу күренеш массакүләмгә әйләнде – LG, ASUS, Microsoft кебек эре ширкәтләр мондый җиһазларны күпләп җитештерүгә күчте. Google ширкәте хәтта акыллы аксессуарлар өчен Android Wear платформасын булдырды.   Apple ширкәтенең дә Apple Watch чыгаруы күп нәрсәне сөйли. Сатуга алар бары тик 2015 елда гына чыгачак. “Акыллы” сәгать белән инде хәзер үк йөрергә теләүчеләр башка ширкәтләргә күз сала ала. Сатып алучыларны матур дизайн, тавыш белән идарә итү, фитнес-трекер һәм башка функционаллар җәлеп итә.   Кулга киелә торган “акыллы” браслетлар да популярлаша бара. Әйтик, Fitbit Charge сәламәт яшәү рәвешен хуплаучылар өчен – менә дигән җиһаз. Ул атлаган адымнарны саный, юкка чыгарылган калорияләрне хисаплый, йөрәк ритмын күрсәтә.   Бөгелә торган экраннар   Узган елның иң “модалы” инновациясе, мөгаен, бөгелә торган экраннар булгандыр. Алар яңа төр җиһазларның кулланылышын җиңеләйтергә тиеш. Мәсәлән, кулга киелгән сәгать кулга үзе җайлаша ала.     Panasonic-ның бөгелә торган 4K экраннары   ​Портатив җиһазларның гына түгел, зур телевизорларның экраннары да бөгелү сәләтенә ия. Алар видеорәсемне тагын да эффективрак ясый. Тагын бер яңалык – 4K үтә югары ачыклыгы булган экраннар. Аларның күрсәтү сыйфаты шактый югары. Әлегә бу җиһазларның бәяләре түбән түгел, мәсәлән, Samsung-ның бөгелә торган экранлы 4K-телевизоры 3 мең доллардан арзанрак тормый. Берничә елдан мондый телевизорлар һәр өйдә булачак, дип фаразлана.   “Болыт” сервислары   Елның тагын бер тренды – “болыт” хезмәтләре. Мәгълүматны мондый “болытлар” да саклау инде күптән популяр иде, 2014 елда бу гомум күренешкә әйләнде. Бәяләр дә гадәти кешегә яраклашты. Хәзер берәр серверда берничә дистә терабайт мәгълүмат саклау – һәркемгә мөмкин.     "Болыт" хезмәтләре   Шулай да “болыт” сервисларын бөтенесе дә кулланмый. Сәбәбе гади: аларның хуҗаларына ышаныч юк, мөһим һәм серле була алган мәгълүматны “һавага” очыртасы килми.   Мондыйлар өчен үз “болыт” сервисын ясау мөмкинлеге туды. Мәсәлән, Western Digital “My Cloud” дигән үз мәгълүмат саклау “болытын” тудыру мөмкинлеген бирә.   Виртуаль чынбарлык җиһазлары   Азатлык "тылсымлы" күзлек кебек җиһазлар турында хәбәр иткән иде инде. Әлегә теләсә кем сатып ала алмаса да, мондый гаджетлар күбәя бара.     Лос Анжелеста Oculus Rift башлыгын тәкъдим итү   Узган ел Facebook хуҗасы Марк Цукерберг Oculus VR ширкәтен 2 миллиард долларга сатып алган иде. Әлеге ширкәт Oculus Rift исемле виртуаль башлыклар чыгара. Уен технологиясе дөньясында бу инкыйлаб була ала, традицион PlayStation һәм Xbox-ларга чын конкурент.   2015 елда мондый төр җиһазлар күбәер һәм гади кулланучы кулына да эләгер дип фаразлана. Мисал өчен, VR One исемле виртуаль шлемны инде хәзер сатып алып була.   3D принтерлар   3D принтерлар инде күптән яңалык түгел. Ләкин 2014 елда аларны техника фанатлары гына түгел, гадәти кешеләр дә куллана башлады.     Һанноверда CeBit ярминкәсендә 3D принтер   Хәзер 3D принтерны сатып алу өчен күп акча кирәк түгел.Андый принтерлар өчен махсус операцион система да кирәкми. Windows бу җиһаз белән эшли белә.   Әлбәттә, 3D принтерларда бастыру кәгазьгә басуга караганда кыйбатрак, ләкин хәзер инде бу акча сарыф итү дип саналмый.   2014 елда тагын күп кенә башка җиһазлар, игътибарга лаеклы трендлар да булды. Бу язмада аларның иң кызыклыларын сайлап алдык. 2015 елда фән һәм технология өлкәсендә безне яңа казанышлар көтә. Азатлык аларны күзәтеп барырга тырышыр.   Рашат ЯКУПОВ | 12.01.2015 (полный текст новости)

  • 2015-01-13 08:55 Югалган баланың әнисе табылганмы? (ВИДЕО)
    13.01.2015 Җәмгыять Казанның Девятаев урамындагы йортның подъездында табылган сабыйның әти-әнисе һәм туганнарының унбер көн буе үзләрен берничек тә белгертмәве җәмәгатьчелектә аптырау катыш, ачу хисләре уятты. Россия Тикшерү комитетының Татарстандагы тикшерү органнары исә әлеге аянычлы факт буенча Россия Җинаять кодексының 125 маддәсе нигезендә җинаять эше кузгатты. Үзен-үзе кайгырта алмаучы баланың, карт яки авыру кешеләрнең сәламәтлегенә яисә гомеренә куркыныч янаганда, күрәләтә торып аңа ярдәм итмәүне закон җинаять буларак таный. Республикада Россия Тикшерү комитетының Татарстан буенча идарәсе, Гадәттән тыш хәлләр һәм Эчке эшләр министрлыклары хезмәткәрләреннән торган оператив штаб оештырылды. Анда бу очракның төрле версияләре тикшерелә, шул исәптән ата-ананы үз баласына карата җинаять кылуында да шикләнәләр. Һәм Россиянең башка төбәкләрендә дә кешеләрнең бала югалу турындагы мөрәҗәгатьләрен тикшерә башладылар, чөнки бала табылган йорт Казан автовокзалыннан ерак түгел урнашкан. Яңа ел ялларында гына да Татарстанга турист буларак 70 мең кеше килеп китүе мәгълүм. Шушы үткән вакыт эчендә баланың фотосурәте җирле телевидениеләрдә күрсәтелде, бөтен интернет киңлеген әйләнде. Шуңа да карамастан, сабыйны танырга ашыгучы күренмәде. Баланың фотосурәтен Казан урамнарында таратучы волонтерлар югалган сабый туганнарын Татарстанда гына түгел, ә күрше төбәкләрдән дә эзләргә, федераль телеканалларга чыгарга тәкъдим итте. Нәтиҗәдә, 12 гыйнвар кичендә игълан “1 канал”ның “Время” тапшыруында да яңгыратылды. 3 гыйнварда япа-ялгыз килеш подъездда табылган 2-3 яшьләрдәге малай әле дә башкаланың 18нче хастаханәсендә яши. Хастанәхә хезмәткәрләре баланың матур һәм чиста киемнәрдән булуын, кичләрен елап әнисен һәм апасын чакыруын, шулай ук колготкиенда җеп белән “2”ле санына яки “г” хәрефенә охшаган билге чигелүен әйтә. – Без дә танышлар белән социаль челтәрләрдә булдыра алганча, югалган бала турында хәбәр тараттык, инде бу хакта ишетмәгән кеше калмады кебек, ә малайның туганнары һаман элемтәгә чыкмавы башка сыймый, йөрәк әрни. Кечкенә балага карата мондый җавапсызлык, миһербансызлык гафу итәрлек түгел, – дип фикерен җиткерә Казаннан ике бала анасы Гүзәл Сыйтдикова. Шул ук вакытта Россия Тикшерү комитеты баланың әнисе Яшел Үзәндә яшәүче, заманында Арча районындагы балалар йортында тәрбияләнгән кыз булырга мөмкин дип фаразлый. Бергә яшәгән ир кеше ташлагач, ул аларның уртак малаен ташлаячагы белән янаган булган. Ана кешенең кайдалыгы мәгълүм түгел, ә атаның балага хокукы хәзер ДНК анализы буенча тикшереләчәк. Кызганычка, табылган бала сөйләшә белми, шуңа күрә аның үзеннән бернинди мәгълүмат ишетеп булмый. – Кечкенә балаларның хәтере аеруча яхшы, алар сөйләгәнне, ишеткәнне бик тиз отып ала. Без улыбызны сөйләшергә өйрәткәндә, кечкенәдән үз исемен, әти-әни исемнәрен, яшәгән адресны ятлаттык. Хәзер аңа 3 яшь, үзе турында сорасаң – әйтеп бирә. Чит-ят кешеләргә ияреп китмәскә дип тә көн саен колагына тукып торабыз. Баланы мөстәкыйльлеккә өйрәтүче махсус мультфильмнар да ярдәмгә килә. Казанда табылган бу балага да үз исемен, башка шундый кирәкле мәгълүматларны ятлаттырган булсалар, аның туганнарын эзләп табарга җиңелрәк булыр иде, – дип сөйли Лениногорск шәһәрендә яшәүче Алия Әхмәтшина. Казанда мондый күңелсез очрак беренче түгел, әле узган сентябрь аенда гына Чуйков урамы чатында караучысыз бер баланы кешеләр полициягә бүлегенә илтеп тапшырды. Тормыш күрсәткәнчә, балалар бигрәк тә кешеләр күп җыелган җирдә югала: транспорт, вокзал, эре сәүдә үзәкләрендә әз генә игътибарсыз булып, нәни кулны учыңнан ычкындырсаң, сабый күз ачып йомганчы юк була. Казан психологы Альбина Гарипова сүзләренчә, бала 2-3 яшендә инде үз исемен, яшен истә калдырырга сәләтле, соңгысын, һичьюгы, бармаклары белән күрсәтә ала. Шуңа күрә әлеге бәхетсез очрак ата-аналарга шушы мөһим мәгълүматларны ятлатуның никадәр мөһим икәнен тагын бер кат исбатлады. – 2-3 яшьтән баланы башкаларга үз теләген аңлатырлык итеп сөйләшергә өйрәтергә була. Ниндидер куркыныч очракларны кисәтү өчен аларга андый хәлләрне әкият рәвешендә сөйләү яхшы. Ә 4-5 яшьтә инде әкиятләрдән башка да, балага куркыныч янаган вакытта үзен ничек тотарга, нәрсә эшләргә кирәклеген аңлатырга мөмкин. 6 яшьтән балага кешеләр арасында төрлесе – мәрхәмәтле һәм явыз кешеләр дә барлыгын сөйләп, аларны аерырга өйрәтергә кирәк, – дип сөйли психолог. Альбина Гарипова сүзләренчә, гомумән, 5 яшькәчә баланы урамда бер ялгызын караучысыз калдыру куркыныч. Бала мөстәкыйль булган очракта да, аны урамга яхшы белгән яшьтәшләре янына гына чыгарырга була. Подъезд янында, ишегалдында эскәмиядә утырып ял итәргә яраткан күрше әбиләр белән танышу-дуслашу да комачауламый. Алар барыбер белгән балага күз-колак булып тора.    Лилия ГАДЕЛШИНА | 13.01.2015 (полный текст новости)

  • 2015-01-13 10:17 "Тандем"да шартлаткыч куелу турындагы мәгълүмат расланмады
    13.01.2015 Җәмгыять 12 гыйнвар көнне Казандагы “Тандем” сәүдә-күңел ачу комплексында бомба куелганлыгы турындагы мәгълүмат расланмады. Бу хакта ТР буенча ЭЭМ матбугат хезмәтендә белдерделәр. Кинологлар бинада шартлаткыч корылма һәм шартлаткыч матдә куелуын тикшерде. Бомба куелу турындагы мәгълүмат расланмаган, шартлаткыч матдә табылмаган. Комплекс территориясендәге барлык кибетләр, шулай ук башка сәүдә предприятиеләре нормаль режимда эшли. Шалтыратучының шәхесен ачыклауга юнәлдерелгән чаралар үткәрелә. Татарстан ЭЭМ теракт турында ялган мәгълүмат тарату хакимият органнары эшчәнлеген катлауландыра, куркуга төшерә, аны тикшерүгә күп көч һәм акча җәлеп итә, дип кисәтә. Җәзадан качу мөмкин түгел, дип ассызыклый хокук саклаучылар. Бүген эчке эшләр органнарының максатчан эше нәтиҗәсендә террорчылык акты турындагы ялган хәбәрләрнең 100 процентка якыны ачыклана. Гаеплеләр җинаять һәм административ җаваплылыгына тартыла. --- --- | 13.01.2015 (полный текст новости)

  • 2015-01-12 09:13 ТОП-10: “Матбугат.ру” укучылары арасында иң популяр татар җырчылары рейтингы
    12.01.2015 Шоу-бизнес Бу иң гадел рейтингларның берсе. Чөнки ул бернинди рекордс-компаниягә, радиога, ТВга, фестивальгә бәйле түгел. Яңа ел бүләген уйнатканда без репост ясаудан тыш “Сезнең иң яраткан җырчыгыз?” дигән сорау биргән идек. Бу сораштыруда “проголосуй за меня” ише “накруткалар” булмады. Тавыш бирүдә 200дән артык кеше катнашты. Сораштыруның репрезентативлыгы “Матбугат.ру” укучылары һәм “Вконтакте”дагы “Татар онлайн” төркемендә утыручылар белән чикләнә. Араларында төрле яшьтәге кешеләр бар: гел яшьләр, яки гел олылар түгел. Күбесенчә Казан һәм Татарстан халкы. Сораштыру 2014 ел декабренең соңгы атнасында оештырылды.    Менә нәтиҗәләр:   1 урын Салават Фәтхетдинов (35 тавыш)   2 урын Гүзәл Уразова (18 тавыш)   3 урын Ришат Төхвәтуллин (13 тавыш)   4 урын Фирдүс Тямаев (12 тавыш) һәм Айдар Галимов (12 тавыш)   5 урын Хәния Фәрхи (11 тавыш)   6 урын Илсөя Бәдретдинова (10 тавыш)   7 урын Раяз Фасыйхов (8 тавыш) һәм Ильмира Нәгыймова (8 тавыш)   8 урын Габделфәт Сафин (7 тавыш)   9 урын Ринат Рәхмәтуллин (5 тавыш)   10 урын  Рифат Зарипов (4 тавыш) һәм Ләйсән Гыймаева (4 тавыш)   * * *    Моннан тыш:   3 тавыш җыючылар: Иркә, Зиннур, Илһам Шакиров, Эльмира Сөләйманова.   2 тавыш җыючылар: Данир Сабиров, Рәсим Низамов, Җәвит-Зөлфия, Айгөл Бариева, Нияз Җәләлов, Ландыш Нигъмәтҗанова, Рафинә Ганиуллина, Венера Ганиева, Зәйнәп Фәрхетдинова, Әлфия Авзалова, Илназ Гарипов.   1 тавыш җыючылар: Раниль Нуриев, Айрат Сафин, Әлфинә Әзһәмова, Фән Вәлиәхмәтов, Фердинанд Сәлахов, ИлСаф, Илназ Минвәлиев, Наиль Табанаков, Илдар Әхмәтов, Ришат Фазлыйәхмәтов, Зөфәр Билалов, Мирхәт Гайсин, Зөлфия Минһаҗева, Резеда Шәрәфиева, Руслан Кираметдинов, Нәфкать Нигъмәтуллин, Әлфис Кыямов, Ләбибә, Марат Шайбәков, Илгәрәй, Дилә Нигьмәтуллина, Әмир Латыйпов, Марсель Вәгыйзов, Зөфәр Хәйретдинов, Азат Фазлыев, Ландыш Нигъмәтҗанова, Рамил Әсхәдуллин, Алсу Әбелханова, Бәширә Насыйрова, Салават Миңнеханов, Илназ Сафиуллин. --- --- | 12.01.2015 (полный текст новости)

  • 2015-01-12 09:13 Рөстәм Гайзуллин: “Хатынга минем белән яшәү бик авыр...” (ФОТО)
    12.01.2015 Шоу-бизнес Тинчурин театры артисты, “Болгар радиосы”нда алып баручы Рөстәм ГАЙЗУЛЛИН белән төшке аш вакытында очраштык. Рөстәмнең бер сәерлеге бар икән: сөйләшә башлаганда кесәсеннән телефонын, кулындагы сәгатен салып, өстәл читенә алып куйды. “Гадәт”, — дип елмайды үзе. — Һәр җирдә шулай алып куйсаң, онытып калдыруың да бар бит, — дим. — Юк. Шулкадәр аңга сеңгән: торып киткәндә иң беренче сәгать белән телефонны искә алам.   “Кариев театрыннан талашып китмәдем” — Рөстәм, хәтерең “автоматлашкан” алайса. Ә рольләр ятлаганда ничегрәк хәтер дигәне?   — Минемчә, хәтере булган кеше роль сүзләрен бер урында утырып ятлый ала. Мин алай булдыра алмыймдыр, ятлап караганым да юк. Репетиция вакытында үзеннән-үзе сеңә ул. Баш уйлаудан туктамый анысы. Өйгә кайткач та, текстны кулга алмыйча да шул роль өстендә эшлисең инде ул.    — Сәхнәгә чыкканда махсус әйтә торган сүзләрең бармы?   — “Ходаем, тел ачкычлары бир”, — дип чыгам. Премьера вакыты — бик зур стресс. Үз-үземә ышансам да, тамашачы ничек кабул итәр икән, дип уйландыра.    — Сәхнәдә күренеш бара, син йә уйнап кергәнсең, йә чиратыңны көтәсең. Бу вакытта артист нишли?   — Төрле спектакльдә төрлечә бит ул, кайсында башында һәм ахырында гына чыгасың. Кайберсендә 5 минут саен чыгарга туры килә. Кара, чыннан да, нишлибез икән (көлә)? Аралашабыздыр инде. Әгәр катлаулы роль икән, кешене дә күрмисең ул вакытта. Сәхнә артында да шул образ дәвам итә, башыңда да шул гына. — Артистлар бер генә спектакльдә уйнамый бит. Кайберләрендә озын-озын текстлар ятларга кирәк. Алар ничек бер-берсе белән буталып бетми?   — Бер сеңгәннән соң истән чыгаруы бик авыр аны. Тинчурин театрында эшли башлаганга сигез ел. Аңа кадәр өч ел Кариев театрында эшләдем. Анда уйнаган берәр спектакльгә кертеп куй, роль сүзләре искә төшәчәк.   — Яшьләр театры дигәннән, аннан ник киттең?   — Талашып китмәдем. Мин, гомумән, конфликтлы кеше түгел. Тулай торактан фатирга күченгән кебегрәк киттем. “Күз карашымнан куркалар” — Ике ир бала тәрбияләгәндә йомшак күңеллелек аяк чалмыймы?   — Бөтен вакытта да түгел бит ул. Мин — бик усал әти. Кайвакытта балаларымны кызганып та куям. Җәза бирәм. Почмакка бастырып газапламыйм анысы. Күз карашымнан куркалар.    — Балаларыңның бүгенге көнендә өлешең зур дип уйлыйсыңмы?    — Беренче чиратта, чип-чиста, матур итеп татарча сөйләшүләре белән горурланам. Урысча акцент белән сөйлиләр. Өйрәнерләр әле. Татар гаиләсендә “Пушкин теле” белән сөйләшкән балаларны яратмыйм. Бу дөрес түгел дип уйлыйм. Һәр кешенең үз эше инде анысы. Олы улым Рамазан мин белем алган 13 енче гимназиядә беренче сыйныфта укый. Энесе белән мөнәсәбәтләре яхшы. “Абыем”, “энем” дип эндәшәләр. Кечкенәсе теләсә нинди ситуациядән чыга. Ялагай, хәйләкәр. Олысы 1 яшь тә 9 айда абый булды бит. “Энеңне кара, әниеңә булыш”, — дип тәрбияләнгән бала Рамазан. Нурсолтан абыйсына суга, елата. “Ник “сдача” бирмисең?” — дигәч: “Әти, ничек сугыйм инде, мин суксам сеңә бит ул”, — ди. Аларны тәрбияләргә вакыт бик булмады, шуңа үземне гаепле саныйм. Кечкенәсе гимнастика, акробатика ягыннан талантлы. 3 яшеннән бирле шуның белән мавыга. Олысы кечерәк вакытта җырлап маташкан иде. “Җырга бирелерлек моңы юк, ияләштермәскә кирәк”, — дип уйлаштык. Самбога, бию түгәрәгенә йөри. Әле укый гына башлагач, үзенә бик кызык. Шимбә дә мәктәпкә барасы килә.   — Дәресне кем белән әзерли?   — Өйдә булсам, бик шатланып минем белән. Әмма ул бик сирәк, айга бер туры килә. Күп очракта әнисе (Альбина Кариев исемендәге театр актрисасы — Г.Х.) белән. Мәктәптән кайтып ашап алуга, кәефе булса, шундук утыра, булмаса, бераз уйнап ала. Әйткәнне көтми. Буш вакытларында татар музыкаль каналларын карыйлар. Татар җырларын яратып үсәләр. Рамазанга көнгә ике бит китап укырга, бер бит язарга, математик гамәлләр эшләргә кушылган. Компьютер ише әйбергә, тәртип бишлелек булмаса, орынмыйлар. Без эшкә киткәндә: “Бүген компьютерга утырмыйсыз”, — дип әйтелгән икән, тыңлыйлар. Әнисе кайвакытта жәлләп: “Әтисе, шалтыратып әйт инде, уйнасыннар”, — дип, мине йомшарырга мәҗбүр итә. Олы улым — минем фанат. Кайвакытта моннан куркып та куям. Балачакта берәр җирен авырттырса да “әти” дип елый иде. Балалар бакчасында ике-өч яшьлек вакытта шигырь өйрәткәннәр: “Әнием, күз нурым, әйтерсең фәрештә”, — дип. Бу моны бәйрәм көнне “Әтием, күз нурым...” дип сөйләгән. Аның миңа карата булган ышанычын югалтмаска иде.    — Балаларыңның кесә телефоны бармы?   — Нурсолтанныкы юк. Рамазанда 800 сумлык иң гади модель. Аны да һәрвакыт үзе белән йөртми. Кыйбатлы телефон алуга кискен каршымын. Алып бирдем ди I сыйныф укучысына “Айфон”. Аннан соң нишләтәм? II класста машина кирәкме? Кешедән күреп тә сорап интектермиләр. Аларның “Кола”, “Фанта”, чипсы да күргәннәре юк. “Макдональдс”та ярты елга бер гаилә белән фри бәрәңгесе ашарга мөмкинбез.   “Хатын маладис!” — Синдә ихтыяр көче ни дәрәҗәдә?   — (Озак кына уйланып торганнан соң.) Юк диярлек. Бүген “почти” 110 кг авырлыгым бар. Ашыйсы килә икән, ашыйм. Банкетта ашамыйм, ирендерә, аннары эшлисе килми башлый, өйгә кайткач тукланам. Бер-ике ел элек кыйбатлы спортзалга абонемент алган идем, бер елның бер аен йөрдем микән? Быел моңа җаваплы карарга дип сүз бирдем. Көн саен йөрим дип әйтә алмыйм, әмма узган елга караганда ешрак.    — Көнең ничәдә башлана, Рөстәм?   — 5 тә торам. Җыенырга күп вакыт кирәкми. Соңга калганда өч минутта әзерләнеп чыгып китә алам. Иртән ашамыйм, үзем белән алып барам. Иртә ятып йоклый белмим, анысы да минус.   — Белүемчә, әти-әниең белән бер фатирда яшисең. Йорт салырга теләк юкмы?   — Бик хыялланам. Әмма ул хыял гына булып кала. Болай да биштә торам, аннары дүрттә торып кар көрәргә кирәк булачак. Мин — асфальт баласы. Дача формасында булуын телим. Кәефкә карап тегендә дә, монда да барып кунарга.  — Аның өчен акча да булу кирәк бит әле. Акча тота беләсеңме?   — Кесәдә акча булса, мин аны кулланырга тиеш. Акча җыя белмим. Аның бүленеше дә юк. Хатын минем, мин аның күпме хезмәт хакы алуын белмим. Кем, кая түлисе вазыйфалар бүленгән. Акчаның кайда торганын хәзер алып барып күрсәтә алам. Бай булсам нинди булыр идем икән? Кибеттә бәя кәгазенә карамыйм. Акча күплектән түгел ул, белмим. Бәя чагыштырып йөргән кешене акыллы дип уйлыйм. Менә хатын ул яктан маладис!    — Ашарга әзерли беләсеңме?   — Ярты елга бер аппетит уяна да ашарга пешерәсе килеп китә. Көне буе әзерлим, кухняга берәүне дә кертмим. Ашарга бармы-юкмы, аңа карап тормыйм. Яшелчәләр белән ит томалап пешерергә яратам. Пылау белән мавыга идем. Миннән соң җыештырырга гына кирәк (көлә).  “Үз-үзем белән яши алмас идем” — Хатыныңа Рөстәм Гайзуллин белән тормыш итүе ничегрәк икән?   — Бик авыр, үзен газаплап минем белән яши дип әйтә алмыйм. Үз-үзем белән яши алмас идем. Холкым, үз-үземне тотыш буенча мин авыррак кешедер. Һаман тәмле телләнеп тә булмый.   — Эгоистлык ни дәрәҗәдә синдә?   — Бу сорауга болай дип кенә җавап бирәм: мин — гаиләдә бердәнбер бала.   — Көндәлек киемнәрне ничек сайлыйсың?    — Бер кием ошый икән, иңемнән дә төшермим. Әни сүгә инде: “Артист бит син, матуррак киен”, — ди. Кибеткә кергәч, бер күз ташлауда ошый торган кием бармы-юкмы икәнен аңлыйм, кибетче хезмәт күрсәтми яки исәнләшми икән, чыгам да китәм. Кием аласы бар икән, кибеткә кергәч, кәефем кырылса, “срочно” кирәк булса да, кайтып китәм. Үземне мәҗбүр итеп йөри алмыйм. Кәеф булганда, шул моменттан хатыным кулланып калырга тырыша.   — Хатыныңа кием сайлашасыңмы?   — Әни үзенә киемне гел минем белән ала иде. Хәзер дә мине көтеп тора. Хатыным гади киемне үзе генә дә ала, кышкыларны бергә сайлыйбыз. Традиция.  — Рөстәм, бу тормышта кемгә авыррак: ир-аткамы, хатын-кызгамы?   — Әлбәттә, хатын-кызга. Гүзәл затлар күпкә сабыррак. Хатынга йөкләнгән кадәр эшкә мин түзә алмас идем. Без бит чирләгәндә дә катырак авырыйбыз. 38 градус температура — ирләр өчен финиш. Юрган астыннан борын гына чыгып тора. Ә хатын-кыз шул температура белән өй җыештыра, ашарга пешерә. Ул — бик көчле зат. Һәр шәһәрдә хатын-кызга һәйкәл куяр идем.    — Сезнең өйдә килен-каенана проблемасы юкмы?   — Үзем дә шаккатам, әмма юк. Киләсе елга бер түбә астында яши башлаганга ун ел була. Хатын әйбәтме, әни яхшымы, серен әйтә алмыйм.   * * *   Тулы исеме: Рөстәм Рифхат улы Гайзуллин  Туган урыны: Казан шәһәре Туган көне: 16 май, 1984 ел Белеме: Казан театр училищесы     1     2     3     4     5     6     7     8   Чәчкә ЗАКИРОВА | (полный текст новости)

  • 2015-01-12 09:13 Дүртенче "кандидат" (ХИКӘЯ)
    12.01.2015 Ир белән хатын Җиде ел ялгызы яшәп яткан Мәүлидәне танышы Мөкәрәмә хатыныннан яңа аерылган, шәһәрдән ерак түгел бер авылда яшәгән илле бер яшьлек Ибраһим белән таныштырды. Моңа хәтле ир-ат белән танышып караса да, Мәүлидә бәхеттән уңмады. Ярты гомере узып, яшәргә-торырга йорт-җире булмаган, яки хәмердән айнымаган кызыл борынлы “җегетләр” аны кызыксындырмады. “Менә мин!” дип шап-шоп күкрәгенә сугып та, тормыш көтә белмәгән хөрәсәннәрне дә беркем дә колач җәеп көтеп утырмый. Мөкәрәмә өч тапкыр телефоннан шалтыратып, “асыл җегет” хакында бик каты “әгитәция“ үткәргәч, Мәүлидә (була ни, юк ни) “яхшы кияү” белән очрашырга ризалашты.    Кышкы шәһәр урамы буйлап бер җирләрен туңдыра-өшетә йөри торгач, ярар, аллага тапшырып, Ибраһимны үз өенә чакырды Мәүлидә. Урта буйлы, ябык гәүдәле, куе кара чәчле Ибраһим, кунак буларак, үзен тыйнак тотты. “Җегет” алып килгән өч чәчәкне уртага утыртып, (әллә шуларны салатка кисәсе?) Мәүлидә өстәл әзерләде. Хатынга ирнең артык аз сүзле булуы күңеленә бик ятмаса да, келәшә белән суырып алгандай сорый торгач, Ибраһимның хатыныннан ике ел элек аерылганы, заводта электромонтажник булып эшләве, үсеп беткән бер улы барлыгы турында белде. Мәүлидә ирнең хәмер сөю-сөймәве турында турыдан-туры сорагач Ибраһим, күзләрен түгәрәкләтеп, хәтере калгандай җавап бирде: "Җууук. Артык акча җук бит...”. Ярар, монысы Мәүлидәнең күңеленә сары май булып ятты. Ни әйтсәң дә, Мәүлидә дә – кеше. Аның да көчле, ышанычлы ир иңнәренә таянып яшисе килми түгел. Шулай, сөйләшә торгач, аның күңелендә дә өмет бөресе борын төртте.    Бер-ике көннән Ибраһим Мәүлидәгә кунакка тагын килде. Ике көнгә ялга кунарга өметләнеп килгән ирнең кулында бу юлы өч түгел, сыңар чәчәк тә юк иде. Мәүлидә суыткычның бушлыгына ымласа да, Ибраһим әллә аңламады, әллә белмәмешкә салышты. Хатынга бу әзрәк сәер күренсә дә, йөзенә чыгармады, эчтән генә ирне сыный бирде. Булганыннан мул гына өстәл әзерләп, ашап-эчкәч, Ибраһим, канәгать елмаеп, диван ягына караштыра башлады. Тик сакчыл Мәүлидә, ирнең ниятен сизеп, аны өенә олактыру ягын карады.    Ибраһимнан атна буена телефоннан бертуктаусыз кайнар-кайнар хатлар килде. “Мин сине бик яратам. Синсез яши алмыйм. Без кавышырга тиеш. Мин сине бәхетле итәчәкмен...”. Мәүлидә, аның бу дистәләгән хатларын укып, гаҗәпләнүдән башка берни дә тоймады. Кайчан яратып өлгергән аны Ибраһим? Ике күрүдә? Кайсы ягын яратып өлгергән белмәгән-нитмәгән хатынның?    “Авызга да алмаган” Ибраһим кичләрен Мәүлидәгә ярым исерек тавыш белән шалтырата башлагач, хатынның ирдән күңеле кайтты. Хатын ирне эчмәскә үгетләп караса да, Ибраһимның “соңгы тапкыры, соңгы рүмкәсе” көн саен кабатлана килде. Беренче иренең эчүе җилегенә үтеп аерылган Мәүлидә, әлбәттә, тагын бер кат исерекле, тавыш-гаугалы тормышка баш тыгасы килми иде. Яхшы сүзне аңламаган Ибраһим белән сөйләшәсе килмичә, Мәүлидә ул исереп шалтыратканда телефонын алмый башлады. “Мәхәббәте ташып торган җегет” башка телефон номерыннан көне-төне шалтырата башлады. Хатын җавап бирмәсә дә, һаман кайнар сөю хатларын яудыра торды.    Мәүлидәгә башта бу хәл көлке күренсә дә, тора-бара ул бу бәйләнчек ирдән җиләде. Нинди мәхәббәт турында сүз бара? Беләме Ибраһим аның ни икәнен? Нигә бертуктаусыз “яратам” дип авыз чайкый? Шулай яулыйлармы хатыннар күңелен? Буш куык.    Беркөн Мәүлидәгә таныш булмаган хатын шалтыратты:  – Зинһар өчен, Ибраһим шалтыратканда трубканы алыгыз. Аның сезнең белән бик сөйләшәсе килә. Ул сезне бик ярата.  Нидер төшенә башлаган Мәүлидә хатынның кемлеген сорады.  – Мин аның элекке хатыны булам...  – Ул очракта ирегезгә әйтегез. Миңа бәйләнмәсен бүтән. Миңа андый айный белмәс башлар гына кирәк иде... Ибраһимның хатыны, берни дә әйтмичә, телефонны куйды.    Мәүлидә, уйлап-уйлап йөрде дә, кичен таныш хатыны Мөкәрәмәгә шалтыратты. Бер көлә, бер елый дигәндәй Ибраһим һәм аның хатыны турында сөйләгәч, Мөкәрәмә үз гаебен сизгәндәй әйтеп куйды: – Мәүлидәкәем, гафу ит. Бу аларның “гайлә кампаниясе”. Хатыны Ибраһимны куып чыгара алмагач, аңа яңа хатын эзли. Синең белән таныштырырга ул миннән бик үтенеп сорады. Син инде дүртенче “кандидат”... Мәүлидә лып итеп урынына утырды...  Физәлия ДӘҮЛӘТГӘРӘЕВА --- | 12.01.2015 (полный текст новости)

  • 2015-01-12 09:13 Эльмир Низамов: Татар эпосы - иҗат идеяләре өчен хәзинә
    12.01.2015 Мәдәният К.Тинчурин исемендәге театр бинасында яшь композитор Эльмир Низамовның “Кара Пулат” опера-риваятенең премьерасы куелачак. Композиторлар арасында милли җанлы, татар проблемалары белән борчылып яшәрдәй, халыкның җанын әрнеткән мәсьәләләр турында әтрафлы фикер йөртердәй көйязарларыбыз бармак белән генә санарлык. Һәммәбезгә дә билгеле, авылда тәрбияләнгән бала гомумкультура кыйммәтләреннән ераграк була. Шәһәрдә тәрбияләнеп, музыкаль үсеш ягыннан нык алга киткән яшьләребез исә татар җирлегеннән аерылган була. Ике якны да үзендә туплаган сәләтле шәхесләргә, бигрәк тә яшьләргә, сокланып карыйбыз. Эльмир Низамовта әнә шундый хасиятле көйязарларыбызның берсе Ул бик күп халыкара конкурсларда катнашып, үзен лаеклы рәвештә күрсәтергә өлгерде. “Алтын Казан” рок-операсы белән күп кенә музыка сөючеләрнең күңелен яулады. Югары музыка уку йортын тәмамлаганда диплом эше итеп опера, әле җитмәсә рок-опера язган белгечләр әллә ни күп түгел. Опера сәнгате җитлеккән композиторлар да алынырга ашкынып тормый торган катлаулы иҗат өлкәсе бит. Гыйнвар аеның 20, 21, 22ләрендә күрсәтеләчәк спектакль быелгы елның иң зур беренче премьерасы булачак. Авторлардан алынган мәгълүматларга караганда, опера Аксак Тимер гаскәрләре тарафыннан яндырылган унике кыз турындагы риваятькә нисбәтле. Туган илгә мәхәббәт, тугрылык белән сугарылган әлеге әсәр кеше исеменең, кылган гамәлләренең мәңгелек икәнелеген искәртә.   Тарих битләренә күз салсак, Кара пулат - Болгардагы XIV гасыр урталарында төзелгән бина икәнен белербез. Ул бүгенге көнгә кадәр сакланган тарихи бина. Дүрт катлы бу таш корылманың түбәсе гөмбәз рәвешендә эшләнгән. Аскы катның күп өлеше инде җиргә сеңгән. Аның як-ягында кечкенә генә бүлмәләр булган. Икенче катның дүрт ягында да икешәр, ә көньяк стенасында өстәмә тәрәзәләр уелган. Өченче катта һәм сигез почмаклы итеп җиткерелгән дүртенче катның һәр ягында берәр тәрәзәсе бар.   Риваятьләрдә Кара пулат болгар ханының хөкем итү урыны булган, диелә. Хөкемне хан үзе һәм абруйлы аксакаллардан сайлап куелган өч казый чыгарган. Хөкем вакытында алар икенче катның гөмбәзле залына аерым ишекләрдән кергән. Беренче катның тәбәнәк бүлмәләрендә хөкем ителгән кешеләрне ябып тотканнар.   Премьера алдыннан без композиторга берничә сорау белән мөрәҗәгать итте.   - Эльмир, музыкаль әсәрнең идеясе ничегрэк туды? Бу теманы кузалларга нәрсәләр ярдәм итте?   - Әлеге идея моннан берничә ел элек барлыкка килде. Минтимер Шәймиевның тәкъдиме Болгар легендасы темасына опера иҗат итүгә этәргеч булды. Аның гозере буенча халык шагыйре Ренат Харис белән Кара Пулат операсын яздык. Татар эпосы - иҗат идеяләре өчен хәзинә ул. Композитор буларак бу эшкә чуму миңа кызыклы булды. Үзенең беренчел ниятендә әлеге опера Болгардагы чын декорация, ягъни Кара Пулат фонында куелырга тиеш иде. Әммә куелыш алдыннан беренче Казанда тәкъдим итәргә булдык, чөнки әзер спектакльне ачык һавага чыгару яңабаштан әзерләүгә караганда җиңелерәк. Режиссер Георгий Ковтун белән без инде берничә ел таныш. Ул зур профессионал, үз һөнәренең чын остасы. Минем өчен яшь чагымда ук шундый маэстро белән эшләү зур мәртәбә.   - Операны иҗат иткәндә композитор буларак нинди ачышлар ясадың?   - Теләсә нинди яңа әсәр язу миңа, композитор буларак, яңа үсеш баскычына күтәрелү ул. Минем музыкаль сәхнә өлкәсенә караган әсәрләр юннәлешендә берникадәр тәҗрибәм дә бар. 2011 елда Ренат Харис белән “Алтын Казан” мюзиклын эшләдек. Кара Пулат - бу жанрда икенче хезмәтем. Стиль ягыннан ул опера, шуңа күрә беренче мәртәбә дип эшләдем. Минем академик традицияләргә нигезләнгән әсәр иҗат итәсем килгән иде. Анда матур көйләр бар, тыңлаучыга ошар дип өметләнәм. Шулай ук симфоник музыканың тулы бер бүлекләрен, речитатив һәм драматик монологлар да ишетергә мөмкин булачак.   - Ни өчен Тинчурин сәхнәсе сайланды?   - Кызганыч ки, Казанда музыкаль театр юк. Мәдәният министрлыгы һәм без – авторлар әлеге спектакльне куяр өчен альтернатив мәйданнар эзләдек. Әсәрне бәхетле язмыш көтүен телибез, фәкать гамәлдәге театрда гына моңа мөмкинлек бар бит. Шуның өчен К.Тичурин исемендәге театрны сайладык. Салих Сәйдәшев әсәрләре премьерасының байтагы юкка гына биредә узмагандыр. “Кара Пулат” куелышы тагы бер кат музыкаль театрның мөһимлеген җитди рәвештә исбатлар дип өметләнәм. Бездә музыкаль театрда эшләрлек тулы бер артистлар плеядасы бар. Анда яңа әсәрләрдән тыш, татар классикасын да яңгыратырга мөмкин булыр иде. Юкса Казанда андый әсәрләр сирәк яңгырый бит. Классик камера опералары, оперетта һәм мюзикллар да тыңларга урын булыр иде. Казаныбыз моңа күптән әзер.   - Җитди сәнгать сөючеләрен нинди сюрпризлар көтә?   - Сюрприз шуның өчен дә сюрприз инде, аларны алдан ачарга ярамый! Шуны әйтә алам: яңа спектакльгә бик матур костюмнар тегелде. Костюмнар буенча рәссам - Әсәл Исмәгыйлева. Декорация берничә ай эшләнде. Сәхнәдә Кара Пулат табигый биеклегендә куелачак. Бизәлеш рәссамы - Владимир Самохин. Иң мөһиме: бу әсәрдә традицияләребезгә нигезләнеп бер адым алга атлап, татар музыкасының яңа чикләрен күрсәтергә тырыштым. Спектакльдә һәркем “үз”темасын,”үз” ариясен табачагына ышанам. “Кара Пулат” тамашачы күңелендә якты хисләр уятып озак яшәвен телим.   Газета укучыларыбызга әсәр күренешләрен күзаллау өчен дә мәгълүмат биреп китәсе килә. ...Аксак Тимер гаскәрләре Шәһри Болгар каласын яулап алган чакта унике кызны кулга төшерәләр. Араларында хан кызы да була. Ләкин гаскәр башы тигез саф булып тезелеп баскан унике кыз арасыннан горур хан кызын һич кенә дә аерып ала алмый. Сугышчылар кызларны төрле сынауларга дучар итә, ләкин тугры кәнизәкләр хан кызын һич кенә дә сатмыйлар. Тик, шулчак кемдер хан кызының утта янмавын хәбәр итә. Сугышчылар кызларны Хөкем Сараена ябалар һәм ут төртәләр. Хөкем Сарае диварларында янгын телләре уйный башлый...   Янгын тәмам... Пулатның ишеге ачылып китә һәм аннан ап-ак киемнән хан кызы пәйда була... Мөршидә КЫЯМОВА | 12.01.2015 (полный текст новости)

  • 2015-01-12 09:13 Бәйрәм арты депрессиясеннән котылу өчен психолог киңәшләре
    12.01.2015 Җәмгыять Озак дәвам иткән бәйрәм көннәреннән соң беренче эш көне бик озын тоела, ә эшләү теләге бөтенләй юк диярлек. Бәйрәм арты депрессиясенә бирешмәс һәм тиз арада эшкә керешеп китү өчен, психология фәннәре докторы Сергей Петрушин бөтен кешегә кайбер гади кагыйдәләрне үтәргә киңәш итә. "Беренчедән, акрынлык, эзлеклелек кагыйдәсен үтәү зарур. Нәрсәнедер тиз-тиз эшләп ташларга ашыкмагыз. Теге яки бу бурычны хәл итү өчен, күбрәк вакыт сарыф итәргә, әмма аны барыбер үтәргә кирәк. Биредә спорт белән чагыштырырга мөмкин: озын тәнәфестән соң, имгәнмәс өчен, күнекмәләр вакытында йөкләмәне акрынлап арттыру мөһим. Икенче киңәш - эш өстәлендә, компьютерда һәм башта тәртип урнаштыру кирәк. Ягъни, җыештыру белән шөгыльләнергә, барысын да үз урынына куярга", - дип сөйләде "Татар-информ" агентлыгы хәбәрчесенә Сергей Петрушин. Өченче киңәш итеп, психолог физик күнегүләр белән шөгыльләнүне атады. Ул аңлатып узганча, баш мие һәм тән бер-берсе белән бәйле, ягъни нормаль эмоциональ халәт өчен салмак физик күнегүләр үтәргә кирәк. Озак дәвам иткән яллардан соң, кеше организмы эш халәтенә кире кайтыр өчен, ике атнага якын вакыт таләп ителергә мөмкин. Җитәкчеләргә дә, хезмәткәрләргә дә моңа тыныч карау зарур. Бу көннәрдә зур физик һәм акыл тырышлыгын таләп итә торган катлаулы эшләрдән тыелып торырга кирәк.   | 12.01.2015 (полный текст новости)

  • 2015-01-12 09:46 М-7 трассасында мәхшәр (аварияләр ФОТОлары)
    11.01.2015 Фаҗига Һава торышы кискен бозылу аркасында М-7 трассасында транспорт "бөке"сенең берничә чакрымнарга сузылган бүген. Мондый тоткарлыкларга юлдагы һәлакәтләр сәбәпче булган. Кызганыч, үлем-китемнәр дә бар. Рульдә баручыларга хәерле юллар телик. Алла сакласын.                   1 2 3 4 5 6 7 8 vk.com --- --- | 11.01.2015 (полный текст новости)

  • 2015-01-12 09:46 М-7 трассасындагы кичәге зур бөкедән ФОТОлар һәм ВИДЕО
    12.01.2015 Авто Һава торышының начар торуы — буран, җил, ишеп кар яву аркасында М-7 трассасында зур "бөке" хасил булды кичә. Машина белән йөрү, аеруча, Питрәч районы Шәле авылы янында кыенлашкан. Шул сәбәпле ЮХИДИ Чаллы трассасын вакытлыча ябып торырды. Бүген бу хәлне хәтта үзәк-ТВ каналлар күрсәтә.             Бер машина әлеге хәлне юл буе видеорегистраторга төшереп барган. Бөкенең озынлыгы шаккаткыч! ВИДЕОНЫ КАРАРГА: https://vk.com/onlinetatar?w=wall-81763294_2546  1 2 3 4 vk.com Кичә язган идек: М-7 трассасында мәхшәр (аварияләр ФОТОлары)   --- --- | 12.01.2015 (полный текст новости)

(Всего 0)

RSSportal.RU - крупнейший каталог русскоязычных новостных лент в формате RSS по различным тематикам, от бизнеса и образования до медицины и литературы. Новости в лентах обновляются несколько раз в сутки.

Яндекс.RSS
Бизнес
Автомобили
Hi-Tech
Кино
Здоровье
Мода
Новости
Музыка
Путешествия
Игры
Семья
Спорт
Шоу-бизнес
Культура
Политика
Экономика
Недвижимость
Юмор
Главные новости
Кулинария
Наука
Другие ленты

Обратная связь