RSS Portal

Поиск на RSSportal: названию ленты текстам новостей   


Matbugat.ru RSS

RSS Matbugat.ru
  • 2015-08-31 05:10 Гарәпләр Россиянең өч җитәкчесен генә белә
    27.08.2015 Җәмгыять Исмәгыйль Шәңгәрәев, Берләшкән Гарәп Әмирлекләрендә «Казан» рестораннары хуҗасы: – Татарстанны Берләшкән Гарәп Әмирлекләрендә бик яхшы беләләр. Бу, беренчедән, тарихи факторга, татарларның борынгы милләт булуына һәм гарәпләр кебек үк ислам дине тотуына бәйле. Икенчедән, Татарстан җитәкчелегенең оста сәясәтче булу нәтиҗәсе. Биредәге гарәпләр Казанның Мәскәү һәм Питердан артта калмавын, Россиянең өченче башкаласы буларак чәчәк атуын күреп-ишетеп торалар. Чемпионатны да телевизордан күзәтеп бардык, әлеге уңышларга чын күңелдән сөенеп тордык. Шәхесләргә килгәндә, гарәпләр Россиядән өч кенә җитәкчене ишетеп белә – Владимир Путинны, Рөстәм Миңнехановны һәм Рамзан Кадыйровны. Рөстәм Миңнеханов Татарстанга ярдәм итү, ике арада элемтә булдыру өчен нык тырыша – шул максаттан бирегә еш килә. Монда татар диаспорасы белән дә араны өзми, безне җыя, аралашып тора. Әлеге элемтәләр берьяклы гына түгел – безне дә Татарстанга еш чакыралар, күптән түгел делегациябез Казандагы Халыкара икътисади саммитта булып кайтты. Татарстанның шушы уңышларын, дәрәҗәле урынын күреп, татарлык белән горурлану хисе арта гына бара. --- --- | 24.08.2015 (полный текст новости)

  • 2015-08-31 05:10 Рөстәм Миңнеханов: Авыл халкының тормышы шәһәрнекенә тиң булырга тиеш
    27.08.2015 Җәмгыять Татарстан Президенты вазифаларын вакытлыча башкаручы Рөстәм Миңнеханов республика район һәм шәһәрләренә эшлекле сәфәрләрен дәвам итә. Кичә ул Теләче, Саба һәм Кукмара районнарында булып, әлеге җирлекләрдә Президент программаларының үтәлеше белән танышты. Беренчеләрдән булып, Татарстан лидеры Кукмара районында булды. Ул биредә өр-яңа “Созвездие” балалар бакчасын ачу тантанасында катнашты. Район үзәгендә калкып чыккан әлеге бакча 260 урынга исәпләнгән. Кукмара районында демографик торышның шактый алга киткән булуын исәпкә алганда, аның әһәмияте бермә-бер арта. Кукмара тагын бер балалар бакчасына баеды - Район үсә, камилләшә. Нәтиҗәдә, биредә балалар бакчаларына, фельдшер-акушерлык үзәкләренә ихтыяҗ барлыкка килә. Безнең төп максат – авыл халкының шәһәрдә гомер итүчеләр белән бер дәрәҗәдә яшәвен тәэмин итү. Нәкъ менә шуңа күрә республикада авылларны үстерүгә корылган программалар тормышка ашырыла да инде, - дип белдерде Рөстәм Миңнеханов Кукмара районы халкына мөрәҗәгать итеп. Әйтергә кирәк, “Созвездие” балалар бакчасын төзү эшчәнлеге якынча бер ел элек башланып киткән булган. Әлеге эшчәнлеккә республика бюджетыннан якынча 141 миллион сум акча бүлеп бирелгән. Шунысын да билгеләп үтү кирәк, быел республикада барлыгы 75 яңа бакча калкып чыгарга тиеш. Моңа кадәр республикада бер ел эчендә бу кадәр күп санда балалар бакчаларының ачылганы булмаган әле. Билгеле булганча, быел Кукмара районы үзәк хастаханәсендә дә ремонт эшләре башкарылды. Рөстәм Миңнеханов биредә булып, төзекләндерелгән бала тудыру бүлеге белән танышты, аннары исә биредәге фельдшер-акушерлык үзәгендә булды. Хастаханәдә ремонт эшләре агымдагы елның июль аенда башланып киткән булган. Бала тудыру йортын ремонтлау өчен республика бюджетыннан барлыгы 17,9 миллион сум акча бүленгән.. Хәер, Рөстәм Миңнехановның эшлекле сәфәре моның белән генә тәмамланмады әле. Ул Кукмара халкы белән очрашып, алар белән әңгәмә корды, теләк-тәкъдимнәрен тыңлады. Мәдәният йорты янәдән ачык Аннары исә Татарстан лидеры Теләчегә юл тотты. Теләче районының Олы Кибәхуҗа авылында мәдәният йорты ачылу исә биредә гомер итүче һәркем өчен зур вакыйга булгандыр, мөгаен. Ник дигәндә, моңа кадәр биредә клуб гомумән дә эшләмәгән. Мәдәният йорты урнашкан бинаның тузган хәлдә булуы төрле чаралар уздыруны берничә елга (!) туктаткан, хәтта... Республикада тормышка ашырыла торган “Авыл мәдәният йортлары” программасы кысаларында исә биредә өр-яңа клуб калкып чыккан. Әлеге 100 урынга исәпләнгән мәдәният йорты бинасында фельдшер-акушерлык пункты да урнашачак. - Авылларны саклап калу һәм үстерү өчен биредә кибетләр, мәдәният йортлары булдыру кирәк. Юллар салу һәм халыкны эш урыннары белән тәэмин итү аеруча мөһим максатлар рәтендә карала. Теләче районындагы уңай үзгәрешләрне күрү сөендерә. Төрле авырлыклар булуга карамастан, авылларны үстерү буенча программаларның барысы да уңышлы эшли, - дип ассызыклады Татарстан лидеры үзенең чыгышында. Шунысын да билгеләп үтү кирәк, бу - Теләчедә “Авыл мәдәният йортлары” программасы кысаларында төзелгән дүртенче клуб. Рәмзия ЗАКИРОВА --- | 25.08.2015 (полный текст новости)

  • 2015-08-31 05:10 Чит ир белән йокларга туры киләчәк
    27.08.2015 Ир белән хатын Сезгә сәер бер тарих бәян итәргә булдым әле. Ышансагыз – ышаныгыз, ышанмасагыз – юк. Анысы сезнең ихтыяр. Рамил белән Рамиләнең танышуы сәер генә килеп чыкты. Электричкага билеп алмыйча, куян кебек качып йөри торган чаклары. Тикшерә башласалар, бер вагоннан төшәләр дә, икенчесенә керәләр. Чөнки хезмәт хакы түләмиләр. Акчаны әле сыр, әле май белән бирәләр. Билетны сыр белән май биреп алып булмый бит инде! Рамиләнең дә билеты юк. Контролер якынлашуга йөрәге жу итеп китте. Алланың рәхмәте, бер егет аның өчен түләде. Кыз оялып кына рәхмәт әйтте. Алар икесе дә Казанда укыйлар икән бит! Менә шулай танышып китеп алар аерылгысыз дуска әйләнделәр. Тора-бара мәхәббәтнең дә иң көчлесе кабынды. Исемнәре дә килешеп тора ич! Шактый вакыт аралашып йөргәч, Рамилә Рамилнең авылда күптән очрашып йөргән кызы булуын, аның белән хәзер аерылышуларын белде. Чыбыксыз телефон аркылы теге кызның бик өзгәләнүен дә әйттеләр. Әмма Рамиләнең моңа исе китмәде. Хатыны булмаган ич әле ул! Ташлашсыннар! Егет белән кыз укып бетереп эшкә урнашты. Озак та үтми, Рамилне армиягә алдылар. Ул ракета гаскәрләренә эләкте. Вакыт аккан су кебек, егет хезмәтен тутырып кайтты. Тик чәчләре коелып баш түбәсе пеләшләнгән, үзе бик тә үзгәргән иде... Аннан ул әти-әнисенә Рамиләгә өйләнәчәген әйтте. Шулай булмыйни, сөйгәне өзелеп көткән ич аны! Хәер, авылдагы кызы да кияүгә чыкмаган. Менә шуңа күрә Рамилнең әнисе карышып та карады, әмма мәхәббәт үзенекен итте. Яшьләр гөрләтеп туй ясады. Начар да яшәмәделәр, бәхетләреннән күпләр көнләште. Ел арты ел узды, тик Рамилә авырга уза алмады. Моның сәбәбен Рамил белә иде. “Армиядә хезмәт итүнең шаукымы” диде аңа табиблар. Чәчләре дә шуңа коелган икән. “Балалар йортыннан бала алырга кирәк” дигән фикергә килде Рамилә. Тик Рамилнең бүтән уе бар иде. Сочига билет алып кайтты ул. Купеда өч кеше булдылар. Ир белән хатыннан тыш тагын бер ир. Матур киенгән, бик тә күркәм күренә. Ул ир белән Рамил бер-берсен белгән шикеллерәк сөйләштеләр, тик Рамиләгә сиздермәскә тырыштылар. Ә бервакыт Рамил хатынына: “Мин күптән бу фикергә килдем. Сиңа мин карап торганда менә бу ир белән йокларга туры киләчәк. Безгә бала кирәк. Ичмасам, үзең йөкле булып, үзең тудырырсың” дип, юлдашының ятагына төртеп күрсәтте. Ә Рамилә каушап калды, ни дияргә белмәде, ә аннан карышты, елады... Әйе, Рамилнең сүзе сүз булды, нәкъ шулай эшләделәр. Рамил хатынын кешегә биреп торганда җанында ниләр майтарылуын, баш миендә ниләр бөтерелгәнен үзе генә белде. Тешләрен кысып түзде, күзләреннән кайнар яшьләр акты. Түзде, чөнки анда бала сөю теләге көчлерәк иде. Хатын ул ир белән өч тапкыр якынлык кылды. Соңрак Рамиләгә шул мәгълүм булды: ир Волгоград шәһәреннән икән. Алар Рамил белән билет алганда танышканнар... Рамиләнең гаебе булмаса да, аңа ире янында да, чит ир каршында да бик тә читен иде. Ләкин аны Рамил: “Бу хакта син дә, мин генә беләбез, ә бу ир бүтән юлыбызда очрамаячак. Шуңа күрә чит кеше эзләдем дә инде”, – дип юатты. Алар ял итеп кайттылар. Рамилә авырга узган иде. Рамил шатлыгыннан ни эшләргә дә белмәде. Хатынына ни теләсә, шуны алып ашатты, ярдәм итте... Поездда булган хәлне онытырга, бу хакта авыз ачмаска кушты. Рамилә тупырдап торган кыз бала алып кайтты. Ул бик тә әнисенә охшаган! Бүген Рамил белән Рамиләнең гомер көзләренә кереп барышлары. Бик тә бәхетле алар. Рәхәтләнеп бала, онык сөйделәр... Рафилә ФӘТТАХОВА --- | 26.08.2015 (полный текст новости)

  • 2015-08-31 05:10 Кыр казлары (ХИКӘЯ)
    27.08.2015 Мәдәният Кыр казлары артыннан, яисә Егерме чакрым шатлык.. Халисә көндезге аштан соң черем итеп алыйм дигәндә, телефон шалтырады. “Кем булыр икән?” - дип трубканы алгач, Фәрит тавышын ишетте. - Халисә апа! Мин авылдан шалтыратам, син беркая да барырга җыенмыйсыңмы? Сәгать ярымнан соң без авылдашыбыз белән сезгә кереп чыгарбыз, - диде. Халисә: “Кем ул?” – дип тә сорарга өлгермәде, Фәрит телефонын куйды. Шул турыда уйлап, суыткычны ачып, чәй өстәленә куярлык ризыклар карый башлады. Менә бит юньсез, авылдашының ирме, хатын-кызмы икәнен дә әйтмәде. Фәритне ул үз туганы кебек күрә. Ул ахирәте Камиләнең малае. Алар авылда гомергә күрше булып яшәделәр, бергә укыдылар. 7 классны бетереп Камилә район үзәгендә хисапчыга укып чыгып, колхозда бухгалтер булып эшләде. Ә Халисә шәһәрдә укып кайтып, гомере буе мәктәптә укытучы, укыту бүлеге мөдире булып пенсиягә чыкты. Тормышның ачысын да, төчесен дә бергә күрделәр.   Ачысы Халисәгә күбрәк тиде. Кызы алты яшьтә суга батып үлде. Ике елдан соң чирләп ире бакыйлыкка китте. Шул ук елны Камиләнең дә ире тракторы белән авып, һәлак булды. Ул вакытта Фәриткә өч яшь кенә иде әле. Аны алар бергә үстерделәр дияргә дә була. Берсе дә башка иргә чыкмады.   Халисә креслога утырды да уйларга чумды. “Фәрит инде 20 яшьтән узып китте. Үзенә кәләшләр табып караган идек, тыңламый. “Әле өйләнергә уйламыйм”, - ди. Ярый әле мине онытмый. Авылдан кайтканда әнисеннән күчтәнәч, йомырка, сөт өсте, майлар кертеп чыга, үзем дә күчтәнәчсез җибәрмим.   Менә монда торганыма алты ел узып киткән икән. Ә бит шәһәргә күчәргә башыма да килмәгән иде”.   Беркөнне ишек алдында йөргәндә, капка төбенә җиңел машина килеп туктады. Аннан хәрби кием кигән бер кеше чыгып: “Исәнме, Халисә апа!”, - дип сәлам бирде. Тавышын ишеткәч кенә, бу Разия җиңгинең малае Таһир икәнен таныды ул. Аның әнисе белән Халисәнең ире бертуганнар иде. Алар күптәннән шәһәрдә яшиләр инде.   Чәй эчкәндә Таһир: “Мин бит сиңа зур йомыш белән килдем, апай. Мине Мәскәүгә күчерделәр, фатир бирделәр, хәзер анда торам. Әнием минем белән бармыйм, ди. Беләсең бит инде килене белән килешеп бетмәгәннәрен. Хәзер берүзе калды. Чирләштереп тә тора. Синнән башка якын туганнарыбыз да калмады. Бәлки син аның янына күчәрсең, күз-колак булырсың, чирләгәндә ярдәм итәрсең.Үзеңне пропискага да кертербез, әни вафат булса, бөтенләй шуна гына яшәп калырсың”, - диде.   Камилә белән киңәшләчкәч, ул: “Риза бул, анда бит кыш көне утын ягып, өй җылытырга кирәкми. Мондагы кош-кортыңны, сарыкларыңны, көз беткәнче үзебез карарбыз”, - дип, димли башлады.   Шулай итеп, бер атна өчендә шәһәргә күчте дә куйды Халисә. Өч ел буе Разия белән һәр елны авылда җәй көне икешәр ай торып китәләр иде. Үткән елны Разия нык чирләде. Мәскәүгә телеграмма җибәреп, Таһирны кайтарттылар. Улын гына көтеп торган сыман, Разия икенче көнне җан бирде. Җидесен, кырыгын, елын да Фәрит ярдәме белән уздырдылар.   Халисә берүзе генә калгач, башта бик кыен булды. Ярый әле телевизордагы сериаллар белән мавыга башлады. Вакыт барын да төзәтә, диләр бит, хәзер инде ул да үз җаена кайтты.   Ишектәге чылтырау Халисәнең уйларыннан туктатты. Фәрит артыннан, башына вак шакмаклы кепка, өстенә яшкелтем соры озын пиджак кигән, кыскартылган сакаллы-мыеклы олы яшьтәге кеше килеп керде. Исәнләшеп, дога кылгач, Фәрит:   -Халисә апа! Бу агай сиңа туган булса да, әйтмичә, гомергә дә танымассың. Бу бит Сәйфулла улы Сафуан, - диюгә Халисә кулындагы савытны ычкындыра язып, кырыйдагы урындыкка утырды.   -Бу ничек була?! Сафуан абый! Син исән калдыңмыни?! Кара әле, баш кагуың, елмаюың, тавышың – барысы да әтиеңнеке! Тик сөйләшүең үзгәргән, авызыңа кайнар бәрәңге кисәге капкан кебек. Кайларда йөрдең бу озак елларны? Әниең сине үзе үлгәнче көтте, нигә бер дә хат язмадың?   Сафуан йөзенә елмаю чыгарып, аңа:   -Халисә сеңелем! Барын да сөйләрмен. Минем әти-әнием турында, аларның ничек яшәгәннәре, кайчан вафат булганнары турында беләсем килә, - дигәч, Халисә тынычланып, сөйли башлады.   -Әтиең Сәйфуллага авылда гына түгел, бөтен тирә-яктан да дәваланырга йөрделәр. Бигрәк тә авылдагы 8 яшьлек малайның бөкресен төзәткәч, дәрәҗәсе бик нык күтәрелде. Умыртка сөяге бөкрәеп, ул малай башын турайтып йөри алмый иде. Имеш, Сәйфулла бабай аңа бер атна буена сулема агуы кушып ясалган төнәтмә эчереп, сөякләрен йомшарткан. Аннан үзенә алып, өч көн буе келәтендә йөзтүбән яткырып, арка сөягенә әрекмән, кәбестә яфраклары каплап, кайнар тоз салган капчыклар белән бастырып, бөкресен төзәткән, диләр.   Моны Сафуан дикъкать белән ара-тирә сораулар биреп тыңлады, соңыннан әти-әнисенең ничек вафат булганнарын сорады.   -Кешеләр дәваланырга күпләп йөри башлагач, кемдер жалу язган. Сәйфуллалар йортына җыелучыларны милиция килеп, куып җибәргән. Соңга таба дәваланырга теләүчеләр күрше авыллардан аны үзләре килеп, алып китәргә тотынганнар. Бер кышны, февральда нык салкында юлда машиналары ватылган. Шуннан соң нык чирләп, үлеп китте ул. Әниең сиксәнгә җитеп вафат булды. Аны соңгы елларны квартирант булып йортка кергән шәфкать туташы карады.   Халисә Фәриттән ничек Сафуанны очраттың, дип сорагач, ул сөйләп китте:   -Авылга кайткан идем. Китәр алдыннан авыл хакимиятендә эшләүче Наҗия янына керергә уйладым. Үткән кайтуда ул юк-бар нәрсәгә үпкәләп калган иде, бәлки йомшаргандыр, дим. Карыйм, бина янында шакмаклы такси машинасы тора. Керсәм, бүлмәдә олы яшьтәге бер кеше утыра. Наҗия мине күрсәтә:   -Яхшы булды әле, мин бу агайга сезнең йортыгызны күрсәтергә берәүне дә тапмагач, үзем бармакчы идем.   Сугышта югалган Сафуан бабай кайткан бит. Зиратка барып, әти-әниләренең каберләрен эзләгәннәр. Әнисенекен тапканнар, әтисенекен – юк. Сораша торгач, элек сезнең күршегездә яшәгән укытучы Хәалисә аларның туганнары, ул белә, дигәннәр.   Фәрит кунакка кул биреп исәнләште.   -Сафуан агай! Минем әни Халисә апаның ахирәте иде. Гомер буе күршеләр булып яшәдек.   Син хәзер бу таксины кире җибәр. Минем машинам бар, хәзер безгә кереп чәй эчәрбез дә шәһәргә Халисә апа янына китәрбез, - диде.   Юлда Сафуан абзый үзенең кайда югалып торуын сөйләде. Медучилищеның азаккы курсында укыганда ук аны сугышка алганнар. Фронтка барып җитәбез дигәндә генә төнлә немецлар кулына төшкән станциядә эшелондагыларның барысы да әсирлеккә эләккән.   Баштан алардан җир казытып, баганалар утырттыралар. Аннан соң чәнечкеле тимерчыбыклар тарттырып, яңа лагерьлар төзеттерәләр. Ярты елдан соң әсирләрне Франция җиренә күчергәннәр.   Андагы лагерьдә Сафуан әсирләрнең авырткан, бәрелгән кул-аякларын әтисе өйрәткән ысулар белән дәвалый башлаган. Бигрәк тә кешеләрнең тезләрен ничек төзәткәне турында хәбәрләр бөтен лагерьга таралган. Тезләрен капшап, тикшереп карауга: “Ташсыз тигез җир табып, штан балагыңны сызганып өскә күтәрәсең дә тезең белән шул җирдә иртән, кичен шул хәтле адым ясап йөрисең. Башта бик авыртыр, түз. Ыңгыраш, кычкыр, мине начар сүзләр белән сүк, ләкин мин әйткәнне үтә! Бер-ике көннән җиңелрәк булыр, дүрт-биш көннән авырту бетәр”, - дигән. Һәм чыннан да ярдәм иткән бит.   Шунда бер инглиз врачы белән танышып- дуслашып киткәннәр. Америка гаскәре аларны коткаргач ул: “Әйдә безгә, сездә әсерлектән кайтканнарны төрмәгә ябалар”, - дигәч, Сафуан ризалашкан.   Башта ул Англиянең бер хастаханәсендә санитар булып эшләгән, инглиз телен өйрәнеп, табиблыкка укырга кергән. Диплом алган һәм үзе дәвалый башлаган. Машинада бәрелеп, кулын сындырган бер кыз белән хастаханәдә танышып, бер-берсен яратышып өйләнешкәннәр. Хатынының әти-әниләре борынгы граф нәселеннән булган икән. Үзләре вафат булгач, боларга Лондоннан 200 чакрымда урнашкан замок – күптән төзелгән ике катлы йорт, төрле корылмалар, зур бакча калган. Ике кыз бала үстергәннәр. Аларның хәзер икесе дә кияүдә, берсе Америкада яши. Сафуанның “Аяк, тез, билне ничек төзәтергә” дигән китабын берничә мәртәбә бастырып чыгарганнар икән.   Үткән елны хатыны вафат булган. Үзе исән чакта туган якларына кайтып, әти-әнисенең каберләрен табып дога кылып китәргә уйлаган.   Сафуан ага Фәриттән:   -Үзең кайда эшлисең?- дип сорагач, ул да үзе турында кыскача гына сөйләп бирә. Элемтә техникумын тәмамлагач, “Электрон” дигән фирмага эшкә урнашкан. Телевизор, компьютерлар, интернетлар белән кайнашкач, инглиз телен өйрәнү курсларына йөреп, шул телне үзләштергән.   -Сафуан агай! Минем инглизчә сөйләгәнемне тыңлап, ялгышларымны төзәт әле. Хелло, мистер Сафуан, - дип әйтә башлагач, тегесе аны бүлеп:   -Миңа: “Хелло, сэр Сафин”, - дип кыскартып әйтәләр. Мин бит, Фәрит, 40 елдан артык татарча сөйләшмәдем, күп сүзләрне оныта башлаганмын инде. Әйдә татарча гына сөйләшик әле, - диде.   Барысы турында да аңлашкач, Фәрит:   -Халисә апа! Сәйфулла бабайның кәберен беләсеңме?- дип сорады.   -Ничек белмим?! Иремнең кабереннән дүрт рәт кенә арттарак. Үткән елны баргач, аның кабере өстенә җыелган чүп-чарларны да алып ыргытып киткән идем.   Иртәнге уннарда Халисә артыннан кереп, авылга барырга сөйләштеләр.   Фәрит Сафуанның шәһәрнең иң яхшы кунакханәсенә кертеп куйгач, эшләгән җиренә кереп, иртәгә, берсе көнгә эшкә чыга алмавын әйтте.   Төнлә көчле яңгыр явып үтте. Машинага Сафуан белән Халисә артка утырдылар. Кузгалып киткәч, кырыйдагы тәрәзәдә яртылаш ачылган форточкадан кергән иртәнге саф һава күкрәкләрне киңәйтеп җибәрде. Юлда машиналар сирәк, күктә ап-ак мамык кисәкләренә охшаган болытлар йөзә. Аларның юлга төшкән күләгәләрен берсе артыннан берсен узып китәсең. Авылга кермичә, турыга зиратка барып туктадылар.   Иң элек Халисә апаның әти-әнисе күмелгән җиргә барып дога кылдылар. Ире белән кызының каберләрендә дә булгач, ерак түгел, тимердән ясалган, тутыгып бетә язган, кыйшалган һәйкәл янына алып килеп:   -Менә, Сафуан агай, әтиеңнең кабере шушы инде, - диде.   Чынлап та һәйкәлнең бер ягында “Сөләйман улы Сәйфулла, 1826-1958” дигән язу бар иде. Сафуан фотоаппараты белән ул язуны да, каберне дә ике-өч яктан төшереп алды. Аннан зират йортына киттеләр. Барганда Сафуан яңа куелган истәлек такталарын карап, Фәриткә, менә шундыйларны әти-әниләрнең каберләренә куярга ярдәм итәрсең, диде.   Зират йорты кырыендагы күргәзмәдә төрле истәлек такталарын ясау һәм кую хаклары язылган иде. Аларны район үзәгеннән өч-дүрт көндә яисә бер атнада ясап китерәләр икән. Сафуан ике такта өчен түләп, истәлек язуларын урыннарына куяр өчен тиешле акчаны Фәриткә бирде.   Җимерелеп барган зират коймалары турында сүзгә күчкәч, бу эшне мәчет караучысы завхоз Рамилнең алып баруы билгеле булды. Ике ел буе кешеләрдән, эшкуарлардан коймаларга акча җыялар икән. Сафуан бу турыда мәчеттә сөйләшергә кирәк, дигәч, Фәрит: “Әйдәгез безгә, әни әллә кайчан көтеп утыра торгандыр инде”, - дип аларны үзләренә алып китте.   Тамак туйдырып алганнан соң Халисәне биредә калдырып, үзләре мәчеткә барырга булдылар. Закир мулла, завхоз Рамил белән сөйләшкәндә сүз зират коймасы турында да булды. Тимер рәшәткәләрне аталы-уллы Халитовлар садака итеп ясап бирәләр икән. Бары тик тимер-томырларын гына сатып алырга кирәк. Иске койманы мәхәллә халкы сүтәчәк. Яңа койманы урынына куярга авылдашыбыз – эшкуар Марат эшчеләр җибәрергә вәгъдә биргән. Ике йөздән артык багана кирәк булыр, анысы хәл ителмәгән әле. Җыелган акча кирәк чыгымнарның өчтән бер өлешен генә капларга җитәчәк. Бөтенесенә дә акча булмыйча эшкә тотынмыйбыз, дигәннәр.   Эндәшмичә генә тыңлап утырган Сафуан:   * Иртәгә Фәрит сезгә кирәк кадәр акчаны китереп бирер, эшегезне озакка сузмагыз, быел ук бетерергә тырышыгыз, - дип, саубуллашты да, барысын дә гаҗәпләндереп, чыгып ук китте.   Шәһәргә кайткандә Халисә:   -Менә бит, бөтенләй онытканмын, әниең белән торган шәфкать туташы кияүгә чыгып, авылдан киткәндә: “Бәлки, кемгә булса да кирәк булыр”, - дип сезнең фотоальбомыгызны калдырган иде. Анда синең балачакларыңдагы карточкаларың да бар, - дигәч, ул бик тә шатланып:   -Бу миңа зур бүләк булыр иде, - диде.   Кайтып кергәч, Халисә гардероб башында яткан альбомны алып, тузаннарын сөрткәләде дә Сафун белән бергәләп карый башладылар.   * Менә әтиең, әниең янында син басып торасың. Бу вакытта сиңа 8 яшь кенә булган. Ә менә монда барлык туганнарың бергәләшеп төшкәннәр, бусы әтиеңнең бертуган апасы Сафура – минем әбием була. Менә сезнең 7нче классны тәмамлагач, күмәкләшеп төшкән фотогыз. Үзеңне таныйсыңмы?   Сафуан фотоларга карап, тынып калды, күзләреннән яшьләре тама башлады. Бөтен балачагын искә төшергәндер, мөгаен. Тынычлана төшкәч: “Болары кемнәр? Исәннәрме?” - дип тагын сораша башлады.   Чәй эчкәннән соң китәргә җыенганда Сафуан Халисәнең кулларыннан тотып:   -Халисә туганым! Мин иртәгә китәм инде. Бәлки, башкача күрешеп тә булмас. Сиңа бик-бик күп рәхмәтләремне әйтәм! Исәнлек-саулык телим! Сине күрүемә мин бик шат! Әгәр кайтып, бер генә туганымны да күрмичә китсәм, мин үземне бик бәхетсез тояр идем. Мин сине онытмам! – дип кочаклап ук алды. Шулай матур гына саубуллаштылар.   Чыгып машинага утыргач, Сафуан:   -Фәрит туганым, мин иртәгә сәгать дүрттә Мәскәүгә очачакмын. Аннан – Лондонга яисә Парижга. Син иртәгә сәгать унга кунакханәгә кил инде, үтәлмәгән эшләребез бик күп бит әле, - диде.   Фәрит ул көнне иртәнге 9 гына уянды. Кичә күп йөргәч, бик тә арыткан икән бит. Урамда кояш кыздыра башлаган инде, ә күктә бер болыт әсәре дә юк. Димәк, эссе булачак.   Төгәл унда Сафуан урамга чыгып:   -Иң элек әйдә банкка барып, акчаны алыштырыйк, - диде. Банктан соң, ул егетне кибетләр буенча алып китте.   -Халисәгә суыткыч, телевизор, газ калонкасы сатып алыйк. Суыткычы бик тә бәләкәй һәм иске, ишеге дә юньләп ябылмый, телевизоры бөтенләй үткән гасырныкы. Газ колонкасы да сызгыра, менә-менә шартлыйм дип тора. Сөйләш,   барсын да бүген, булмаса, иртәгә илтеп куйсыннар, кирәк акчаларын түләрбез, - диюгә Фәрит:   -Шулай итәрбез. Ә телевизорны мин бөтен эшләремне бетергәч, үзем эшләгән фирмадан сатып алып, Халисә апага илтеп куярмын, - диде.   Зур суыткыч, газ калонкасына 15әр мең сум акча түләделәр. Холодильникны бүген кичке сигездә үк илтеп куярбыз, ә колонканы иртәгә сәгать 12ләрдә барып алмаштырырбыз дип вәгъдә бирделәр. Сафуан сайлаган телевизор 12 мең тора иде, Фәрит ул акчаны үзенә алды. Аны да Сафуан бүләксез калдырмады, 15 мең сумга цифрлы фотоаппарат бүләк итте.   -Әти-әнинең каберләренә яңа истәлек такталарын куйгач, фотосурәткә төшереп, миңа менә бу адрес белән җибәрерсең, - дип кесәсеннән визиткасын да чыгарып бирде.   -Соңгы үтенечем: кичә биргән вәгъдәмне үтәргә кирәк бит. Менә бу 250 мең сум акчаны мәчеткә кайтарып тапшырырсың инде, - дип сүзен тәмамлады ул.   Фәрит: “Сафуан ага, бүген җомга көн бит, сәгать икедә мәчеттә халык күп булачак. Шунда үзегез барып тапшырсагыз, тагын да яхшырак булыр иде”, - дисә дә кунак кеше:   -Юк, энекәш, минем вакыт аз калды. Самолет мине көтмәс бит. Минем исемнән дә авылдашларга сәлам әйтерсең инде, - дип саубуллашырга ашыкты.   Киткәндә ул: “Минем белән йөргән юл чыгымнары өчен”, - дип аңа тагын 15 мең сум акча бирде.   Мәчеттә, намаз алдыннан Фәрит кыскача гына итеп Сафуанның сугышта ничек югалганын, кайларда булганын, кайчан, кайда яшәгәнен, әти-әнисенең каберләренә барып, зиратның җимерелгән коймаларын күргәч, аларны төзәтү өчен 250 мең сум акча калдыруы турында әйтте. “Кызганыч, үзе килә алмады, менә Сафуан абый исеменнән шул акчаны сезгә тапшырам”, - дигәч, барысы да кулларын күтәреп, бу игелекле бәндәгә изге теләкләр теләп, дога кылдылар.   Авылдан кайтканда Фәрит үзләренең кибетләренә кереп, Сафуан абыйсы әйткән телевизорны сатып алып, Хәалисә апасына кертте. Ишекне ачкан Халисә:   -Әллә берәр нәрсә булдымы?- дип куркынып сорагач, ул коридордагы зур тартманы алып кереп ачты да:   -Менә нәрсә булды, - дип зур юка экранлы телевизорны өстәлгә илтеп куйды. Антенасын тоташтырып, кабызып җибәргәч: “Бу сиңа Сафуан абыйның бүләге”, - диде.   -Әй, рәхмәт төшкере! Кешеләрдә күргәч, гел кызыга идем.. Әй, рәхмәт төшкере, - дип, кабатлый-кабатлый өстәлгә чәй әзерли башлады.   -Үзен яхшы итеп кунак та итә алмадык ичмасам, ошамаган урыннар да булгандыр инде.   -Дөрес әйтәсең, Халисә апа! Ошамаган урыннар булган. Аңа суыткычыңның ишеген шарт-шорт ачуың ошамаган, бүген үзеңә яңа суыткыч китерәләр. Сафуан абыйга газ колонкаңның сызгыруы да ошамаган. Иртәгә сәгать 12ләрдә өеңдә генә тор, килеп колонкаңны алыштырып китәрләр. Ә мин кич белән кереп, алар белән ничек кулланырга икәнен өйрәтермен, - диде.   Халисә Фәритнең бу сүзләренә ышаныргамы–юкмы дигәндәй, зиһеннәре таралып, озак басып торды әле.   (Дәвамы бар) Әмир ҖӘББАРОВ --- | 27.08.2015 (полный текст новости)

  • 2015-08-31 05:10 Татарстанда парашютчы ханым вафат булган
    27.08.2015 Фаҗига Россия Тикшерү комитетының Татарстан буенча тикшерү органнары Минзәләдә парашютчы ханым үлеме буенча җинаять эшен тикшерә, дип хәбәр итә РФ ТКның ТР буенча идарәсенең матбугат хезмәте. РФ Җинаять кодексының 238 нче маддәсенең 2 нче часте (саксызлык аркасында кеше үлеменә китергән, куркынычсызлык таләпләренә җавап бирмәгән хезмәтләрне күрсәтү) буенча җинаять эше кузгатылган. 23 нче август көнне иртән, Минзәләдә аэроклуб территориясендә парашюттан сикергәндә, 38 яшьлек ханым сикереп төшеп имгәнә, берничә сәгатьтән соң ул хастаханәдә җан бирә. Ханым аэроклубта 2013 нче елдан бирле шөгыльләнгән. Хәзерге вакытта аэроклуб эшчәнлеге турында документлар алынган. Сикергән вакытта куркынычсызлыкны тәэмин итү өчен җаваплы вазифаи затларның гамәлләренә җинаять эшен тикшерү кысаларында юридик бәя биреләчәк. Җинаять эшен тикшерү дәвам иттерелә. --- --- | 25.08.2015 (полный текст новости)

  • 2015-08-31 05:10 Казан Халыкара мөселман киносы фестивале: Гран-прины билгеләү авыр булачак...
    28.08.2015 Мәдәният Казан Халыкара мөселман киносы фестивален көтәбезме? Әлбәттә, көтәбез. Һәм икеләнмичә, 2005 елдан бирле узырылып килүче әлеге фестивальнең үз тамашачысы бар дип әйтә алабыз. Xлыкара мөселман киносы фестивале быел ни белән истә калачак соң? Бүген Министрлар кабинетында узган брифингта сүз шул хакта барды. Татарстан Мәдәният Министры Айрат Сибагатуллин белдергәнчә, быелгы конкурс программасында 25 илдән (Азербайҗан, Алжир, Әфганстан, Бангладеш, Бахрейн, Германия, Мисыр, Һиндстан, Ирак, Иран, Италия, Канада, Кыргызстан, Мексика, Норвегия, Берләшкән Гарәп Әмирлекләре, Польша, Португалия, Россия, Таҗикстан, Төркия, Узбәкстан, Финляндия, Франция, Эстония) 51 фильм күрсәтеләчәк. Фестивальдә катнашырга теләк белдереп барлыгы 52 илдән 700 гариза кергән булган. Министрның әйтүенә караганда, аларның саны елдан-ел арта бара. Быелгы бәйге программасына 10 тулы метражлы уен фильмы, 11 кыска метражлы уен фильмы, 10 тулы метражлы документаль фильм, 10 кыска метражлы һәм 10 анимацион картина кергән. Алар барысы да фестивальнең төп шигаренә җавап бирә - “Мәдәниятләр диалогы аша - аралашу культурасына”. Фестивальдә 10 номинация каралган. Бу төрле номинациядә җиңүчеләргә (тулы метражлы уен фильмы: иң яхшы фильм, иң яхшы режиссер, иң яхшы оператор эше, иң яхшы ир-ат һәм хатын-кыз роле; иң яхшы кыска метражлы уен фильмы, иң яхшы анимацион фильм; иң яхшы тулы метражлы документаль фильм; иң яхшы кыска метражлы документаль фильм) 10 кечкенә сын тапшырылачак дигән сүз. Әлегеге сынның дизайнын Фешин исемендәге Казан сынлы сәнгать училищесы студенты Рәмзия Хәйретдинова эшләгән. Ул Татарстан Республикасы һәм Казан шәһәренең төп символларына нигезәләнеп башкарылган, ягъни әлеге сында Сөембикә манарасы һәм татар милли бизәкләре гәүдәләндерелгән. Сынны Санкт-Петербургта металлдан койганнар (алтынландырылган латунь). Моннан тыш җиңүчеләргә Татарстан республикасы Президентының “Кино сәнгатендәге кешелеклелек өчен” дип аталган, “Төрексой” Халыкара оешмасының һәм Россия кино белгечләре һәм кино тәнкыйтьчеләр гильдиясенең махсус призлары тапшырылачак. Фестивальнең арт-директоры Альбина Нафыйгова белдергәнчә, быелгы фестивальдә темалар төрлерәк булса да, икесе аеруча калку бирелгән. Аларның берсе - гастарбайтерлар булса, икенчесе - хатын-кыз темасы. “Документаль фильмнарда да, уен форматында да тамашачы көчле, социаль тотырыклы, иҗади натура буларак гәүдәләнгән хатын-кыз белән очрашачак. Темаларның һәркайсы җитәрлек дәрәҗәдә яхшы ачылган һәм игътибарга лаек. Гран-прины билгеләгәндә жюрига күпмедер дәрәҗәдә кыенга да туры килүе бар. Чөнки һәр фильмда кимендә ике-өч көчле як бар: режессура, оператор эше, нинди дә булса актерның уены...” – ди Альбина Хәкимҗан кызы. Конкурс программасыннан тыш, кинематограф әһелләре белән узачак осталык дәресләре, иҗади очрашулар, кино сәнгате проблемаларына багышланган түгәрәк өстәлләр, матбугат утырышлары узачак. Башка еллардан аермалы буларак, “Кино вакыты” дип аталган белем бирә торган форум да булачак. Бу яшь кинематографистлар һәм теоретик һәм гамәли яктан әлеге һөнәрнең үзенчәлеге белән таныша алачак дигән сүз. Форумны оештыручылар аны хәтта кинематографистлар белән генә дә чикләми. Биредә кино сәнгате белән кызыксынучы һәркем – актерлар, режиссерлар, операторлар, рәссамнар, журналистлар катнаша ала. Дәресләр 5 сентябрьдә “Мир” кинотеатрында башланачак. Алан ук әйтеп куябыз: программа бик кызык төзелгән! Фестивальнең параллель программасы Россиядә узучы Мәдәният елын да, Бөек Җиңүнең 70 еллыгын да әйләнеп узмаган. Рус һәм татар әдәбияте әсәрләре буенча экранлаштырылган фильмнар да әлеге блокка кергән. “Ислам һәм мәгърифәт” программасы мөселман мәгърифәтчеләре, милли йолалар, бәйрәмнәр турында бәян итәчәк. Әлеге программа Казан Кирмәне мәйданында күрсәтеләчәк. “Фарсы синема“ Иран, Әфганстан һәм Таҗикстаннан килгән фильмнарны тәкъдим итәчәк. “Азия дулкыны”нда Кытай, Бангладеш һәм Корея фильмарын карый алачакбыз. Кыскасы, фестиваль барган 5-11 сентябрь көннәрендә – төп программа белән генә чикләнергә ярамый. XI Казан Халыкара мөселман киносы фестивале ул күпкә киңрәк һәм саллырак. Расиха ФӘИЗОВА --- | 25.08.2015 (полный текст новости)

  • 2015-08-31 05:10 Алинә Шәрипҗанова Филүс Каһиров белән дуэт яздырган
    27.08.2015 Шоу-бизнес Татар эстрадасының кабатланмас тавышлы җырчылары Алинә Шәрипҗанова һәм Филүс Каһиров бергә дуэт яздырган. – Танылган бер төркемнең җитәкчесе Радик Сәлимов ярдәме белән "Бөрлегән" җырын эшкәртеп, аның яңача яңгырашын яздырдык. Без аны тиздән Мәскәүдә узачак мөһим чарада башкарачакбыз,– дип сөйләде Алинә. Икесе дә көчле аһәңле тавышка ия булсалар да, Алинә белән Филүс бик җиңел уртак тел тапкан. "Филүс белән җырлавы рәхәт, ул – профессионал", - ди Алинә. Соңгы арада җырчыга бик күп эшләргә туры килгән. Алинәнең дөнья чемпионаты кысаларында Казан Аренада "Иман моңы" халыкара фестивалендә катнашуын белә идек. "Төрле чараларда катнашудан тыш, өч җыр яздырдым, хәзер тагын өч җыр чиратта тора", - диде Алинә Шәрипҗанова Intertat.ru хәбәрчесенә. Гаилә хәленә килгәндә, Алинә тормыш иптәше белән 2,2 яшьлек ул һәм 4 айлык кыз үстерә. Эльвира ШАКИРОВА --- | 25.08.2015 (полный текст новости)

  • 2015-08-31 05:10 Татарстан кызы "ВКонтакте" да откан «BMW» ФОТОсын күрсәтте
    27.08.2015 Авто Чаллыда яшәүче 14 яшьлек Аида "ВКонтакте" челтәрендәге төркемдә оештырылган бәйгедә «BMW» машинасын отты. Шушы көннәрдә ул Санкт-Петербургка призны алырга барган. Челтәрдәге битендә «BMW» белән фотосын да урнаштырган. --- --- | 27.08.2015 (полный текст новости)

  • 2015-08-31 05:10 Мәгариф оешмаларында акча җыюга нокта куела
    27.08.2015 Мәгариф Бүгеннән бу темага башка әйләнеп кайтмаслык итеп хәл итәргә кирәк. Мәгариф учереждениеләрендә акча җыюлар, ришвәтчелек булмаска тиеш. – Ата-аналар фонды үзе теләп биргән акчаны да моннан соң бары исәп-хисап счеты аша гына күчертергә өйрәнегез. Бу хакта күптән сөйләшүләр алып барылса да, шикаятьләр килә тора. Шуңа да бу мәсьәләгә аеруча игътибар итүегезне сорыйм, – дип мөрәҗәгать итте Илсур Метшин Казан шәһәре Башкарма комитетының Мәгариф идарәсе башлыгы Илсур Һадиуллинга. Идел буе физик тәрбия, спорт һәм туризм академиясендә мәгариф хезмәткәрләренең традицион шәһәр август конференциясендә “Заманча мәгариф: бердәй мөмкинлекләр – яңа технологияләр – шәхси җаваплылык” темасына сөйләштеләр, киләчәккә планнар кордылар. Хәзер конференция катнашучылары аерым секцияләргә бүленеп эшли, фикер алыша. Конференция башланыр алдыннан җитәкчеләр күргәзмәләр залында урнаштырылган экспозицияләр белән танышып чыкты. Монда шәһәрнең иң алдынгы мәгариф учреждениеләре үзләре җитештергән үзенчәлекле экспонатлар тәкъдим иткәннәр иде. Эльвира МОЗАФФАР --- | 27.08.2015 (полный текст новости)

  • 2015-08-31 05:10 Римма Ратникова: "Татар яшьләре көннәрендә катнашучыларның күп башлангычы тормышка ашты"
    28.08.2015 Милләт "Идел" яшьләр үзәгендә XXV Татар яшьләре көннәрен рәсми рәвештә ачу тантанасы узды. Әлеге чара 25-31 августка кадәр уза. Яшьләр үзәге территориясендә РФның 30 төбәге, шулай ук Казакъстан, Төркия һәм Австралиядән татар милләтенең 180 иң актив яшьләр лидерлары очрашты. Тантанада ТР Дәүләт Советы Рәисе урынбасары, ТР Журналистлар берлеге рәисе Римма Ратникова катнашты. Ул катнашучыларга сәламләү чыгыш белән мөрәҗәгать итте, ул шулай ук ТР Дәүләт Советы Рәисе Фәрит Мөхәммәтшин теләкләрен дә җиткерде һәм 25 елда республиканың татарларның милли үзенчәлеген ныгыту өлкәсендә ирешкән казанышлары хакында сөйләде. "25 ел элек Татар яшьләре көннәре үткәрелә генә башлаган вакытта, бу форумның барлык чаралары да рус телендә уза иде. Без форумга килеп, шулай ук рус телендә чыгыш ясый, ул чакта үзебез дә татар телен начар белә идек әле. "Ул вакытта биредә бик кызу дискуссияләр барды, фикерләр каршылыгы да булды, әмма, нигездә, Татарстанга үз Конституциясен кабул итәргә, суверенитет турындагы Декларация кабул итәргә кирәк, дип фикерләр яңгырады. Барлык сорауларны да татар яшьләре күтәрде, депутат һәм сәясәтчеләр аларның фикеренә колак салды. Яшьләр татар телен өйрәнергә, моның өчен шартлар тудырырга, татар мәктәпләрен үстерергә кирәк, дип сөйләште. Республикадан читтә гомер итүче татарларга Татарстаннан ярдәм итү зарур, диделәр. Боларның күбесе алдагы елларда тормышка ашырылды. Әлбәттә, бүген башка вазгыять. Дискуссияләр дә ул кадәр кискен түгел, сораулар да кимеде. Федераль татар милли-мәдәни мохтарияте бик зур эш башкара. Бу оешма Россия субъектлары һәм аннан читтә яшәүче татар яшьләрен һәм татарларны берләштерә. Бүген урыннардагы татар оешмалары үзләренә методик, финанс ярдәме кирәк, ди. Татар мохтариятләре аша бу проблемаларны хәл итәргә мөмкин", - дип билгеләп үтте Римма Ратникова. ТР яшьләр эшләре һәм спорт министры урынбасары Рөстәм Гарифуллин да җыелучыларны сәламләде. "Бүген биредә Татар яшьләре көннәрен оештыруда башлап йөргән ветераннар, әлеге чараны 25 ел буе үткәргән кешеләр катнаша. Мин форумда катнашучыларга ,конструктив диалог Россия һәм чит илләрдәге татар яшьләре оешмаларында булган проблемаларны хәл итәргә булышсын, дип телим. Сезнең өчен бик кызыклы программа әзерләнгән, иртәгә Болгарда, Иннополиста булачаксыз, Республика көне алдыннан төрле чараларда катнашачаксыз. Биредә алган белемнәрне үзегез торган төбәкә алып кайтып, хезмәттәшләрегезгә, дусларыгызга, татар яшьләре оешмасындагы дусларыгызга җиткерегез диясем килә", - дип билгеләп үтте Р.Гарифуллин чыгышында. Аннары ул аеруча актив катнашучыларга ТР Яшьләр эшләре һәм спорт министрлыгының "РФ төбәкләре яшьләре арасында мәдәни мирас, милли гореф-гадәтләр, туган телне саклап калу һәм алга таба үстерүдәге актив эшчәнлек өчен" дигән Рәхмәт хатларын тапшырды. Оешманың җитәкчесе - Татар федераль милли-мәдәни мохтарият рәисе Илдар Гыйльметдинов та Татар яшьләре көннәре ветераннарына мохтариятнең Рәхмәт хатларын тапшырды. Алдагы көннәрдә Татар яшьләре көннәрендә катнашучыларны тарих, дин, татар теле, мәдәният һәм бию, гарәп каллиграфиясе дәресләре көтә. Делегатлар төрле семинар-тренинг, түгәрәк өстәлләрдә катнашачак, дәүләт хакимяте органнары җитәкчеләре, иҗтимагый оешма һәм массакүләм мәгълүмат чаралары вәкилләре белән очрашачак. Шулай ук "Татар кызы" һәм "Татар егете" дигән иҗади бәйгеләрдә дә үзләрен сынап карый алачак. Алсу ГАТАУЛЛИНА --- | 26.08.2015 (полный текст новости)

  • 2015-08-31 05:10 87 яшьлек актриса Рауза Хәйретдинова: Картлык көнемдә ялгыз түгелмен (ФОТО)
    28.08.2015 Мәдәният Бу атнада Рөстәм Миңнеханов республикабызның үрнәк гаиләләрен Казан Кремленә җыйды. Сабыр, хезмәт сөючән, язмыш сынауларына бирешмичә, тормыш юлыннан бергә атлаган парлар арасында Россиянең атказанган, Татарстанның халык артисты Рауза Хәйретдинова белән Бөек Ватан сугышы ветераны, фәлсәфә фәннәре кандидаты Нуретдин Ганиев та бар иде. Алтмыш елдан артык иңне-иңгә куеп яшәгән мөхтәрәм парлар бәйрәм мәҗлесендә Рөстәм Миңнеханов белән бер табын артында утырды. Әлеге пар, 87 яшьтә булуларына да карамастан, яшьләргә хас оптимист һәм шаян.   Биш яшеннән сәхнәдә бии, җырлый башлаган Рауза Хәйретдинова Г.Камал исемендәге академия театрына алтмыш елдан артык гомерен багышлаган. “Зәңгәр шәл”дә Мәйсәрә ролен унбиш ел башкардым, дүрт Булатны (Азат Аббасов, Айрат Арсланов, Мәсгуть Имашев, Наил Әюпов) алыштырдым. Галиябануны да ун ел уйнадым”, - ди данлыклы сәхнә остасы.   Чыннан да Рауза Хәйретдинова бәхетле актриса гына түгел, бәхетле хатын да: аның янәшәсендә гомерлек юлдашы Нуретдины атлый. “Минем максатым – Раузаны яшәтү”, - ди Нури ага. Рауза апаның Ходайдан сорап алган гомер юлдашы бит ул! Яшьлегендә Нури чишмәсеннән су ташыганда: “И, Раббым, миңа хәерле гомер юлдашы, бәхетле тормыш насыйп итсәң иде!” – дип теләк теләгән Раузага чишмә исеме белән адаш булган Нуретдин туры килә. Ярты гасырдан артык иңгә-иң куеп яшәүче бу парга сокланырга гына кала. Әңгәмә вакытында да очынып-очынып сөйләүче театр ветеранын тыйнак, сабыр Нуретдин ага тулыландырып торды.     - Татар тамашачысы өчен “Зәңгәр шәл” - символик әсәр. Төп рольне башкаручылары да бик кадерле. Бүгенге Мәйсәрәләр турында ниләр уйлыйсыз?   - Гомерем буе җырлы төп рольләр башкардым. Спектакльдә җыр текстларга бертигез дәрәҗәдә үрелеп барырга тиеш. Һәр җырның үз фикере бар. “Галиябану” һәм “Зәңгәр шәл” дә бигрәк тә. Әлбәттә, театр яшьләрсез булмый. Миңа хәзер “Уйна!” дип әйтсәләр дә, сәхнәгә чыга алмыйм. Мәйсәрәне, Галиябануларны уйнаганда, алар минем яштәшләрем иде. Ул вакытта күңелең дә, йөрәгең дә алар фикере белән аваздаш була. Ясалма булып чыкмый. Уйныйм әле, дип түгел, образны йөрәктән чыгарып уйныйсың. Галиябану, Мәйсәрә, Мөршидә образлары шул вакыттагы хатын-кызларның үз-үзләрен тотышын чагылдырырга тиеш. Алар хәзерге яшьләр кебек, “комсомолка Гөлсара” шикелле, сикереп йөреп уйналмый. Элеккеге татар кызлары ике катлы яулык япкан, көлгән вакытта да авызны куллары белән томалаганнар, кычкырып сөйләшмәгәннәр. Ирләрнең яныннан түгел, аларны урап уза торган булганнар. Мин образларымны шул чорлардагы тәртипләр буенча башкара идем. Татар хатын-кызының ниндилеген уйнап күрсәтергә тырыштым. Чөнки, аз булса да, ул заманнарны үзем күреп калган кеше. Безнең авылга - күршегә килен булып төшкән Гөлнаһар апаны әле дә хәтерлим. Югары Ырга авылында яшәгән вакытта, сәке өстәл вазифасын да, йокы урынын да үти иде бит. Ул апа уртак табактан ризыкланганда каенатайга битен күрсәтми генә ашый иде. Әле хәзер дә аптырыйм: менә нинди булган безнең татар кызлары! Су алып кайтканда юлында ирләр очраса, ул икенче яктан урап уза торган булган. Утызынчы елларда әтиләрнең ничек укытып йөрүләрен, газаплы тормышларын күргән кеше бит мин. Хәзерге яшьләр ул газапларның бармак очы хәтлесен дә күрмәгән, күрергә язмасын да инде. Иң мөһиме: яшьләрнең укымаулары борчый, күбесе бернәрсә белән кызыксынмыйлар да. Укысалар-белсәләр, узган тормышны тасвирлаган рольләрне икенче төслерәк башкарырлар иде дип уйлыйм. Кычкырмыйча гына, күзләрен акайтмыйча, артык сикермичә генә уйнамыйлар шул. Ул заманнарда теш карасы дигән әйбер бар иде. Ак тешне күрсәтмәгән заманнарны беләм әле мин. Тормыштагы хәлләр бу! Сәхнәдән дә шул чорны күрсәтергә тиеш без. Аны әкият итеп карарга кирәкми, ул - безнең тарихыбыз. Хәзер элеккеге әсәрләрне заманчалаштырып куялар - мин моның белән килешмим һәм дөрес түгел дип саныйм. Драматург шул заманны язганмы - шулай сәхнәдән күрсәтелергә тиеш тә.     - Рауза апа, театрда көнләшүсез булмыйдыр, җитмәсә, сез төп рольләрне, җырлы матур рольләрне генә уйнагансыз бит әле...   - Театрда ансыз булмый, булды андый хәлләр. Мин бит авыл кызы, нечкәләнеп тора белмәдем: кешенең күзенә туры карап, битенә бәреп әйтә торган идем. Шуңа күрә минем белән бик булыша алмадылар. Мәскәүдән укып кайткан ГИТИСчылар – Гәүһәр Камалова, Шәхсәнәм Әсфәндияровалар һ.б. Шулар арасында мин - авылдан килгән кыз бала героинялар уйный башламасынмы? Көнләштеләр, әлбәттә. Бервакыт сәхнәгә чыгарга әзерләнәбез, мин - Мәйсәрә ролендә. Спектакльләребез әле иске бинабызда (хәзерге К.Тинчурин театрында, бөтен яхшы рольләрем һәм яшьлегем шул бинада узды) уйнала иде. Сәхнәгә чыгар минут җитте – баш яулыгым юк кына бит! Костюмер эзли, таба алмый. Карасак, Гәүһәр апаның башында минем яулык. Башыннан тартып алып, миңа китереп бирделәр. Сөйли башласаң, үзәккә үткәннәре дә шактый булды. Әмма сөйләмим, югыйсә, театр артистларын халык яратмый башларга мөмкин (көлә). Театрыбыз турында гел мактап гына сөйлим мин. Тамашачы барыбызны да яратсын дим.   - Сезне тырыш кеше, диләр. Талантның бер өлеше тумыштан, тугыз өлеше тырыштан дигән сүз дә бар бит.   - Иҗат гомеремдә 130га якын роль уйнадым. Ул рольләрнең күбесе героинялар булды. Мин театрга килгәндә, иң яшь артистка идем. Инде хәзер иң карты. Әлбәттә, беренче мәлләрдә миңа бик ышанып та бетмәгәннәр иде. Җырлы образларга артистларны опера театрыннан чакыра торганнар иде. Галиябануга, мәсәлән Гөлшат Сәйфуллинаны чакырган иделәр. Ләкин ул бездә җырлый алмады, чөнки опера театрында үз партияләре бар иде. Шуңа Галиябануга мине чыгара башладылар. Баш режиссер Ширияздан Сарымсаков иде, ул чыгарды. Галиябануны башкарган актриса тамашачыга татарның моңын ишеттерергә тиеш.     - Бәхетле артист гына түгел, бәхетле хатын-кыз да бит сез. Ике йөкне бергә тарту җиңел түгел - Нуретдин абый әйбәт булгандыр инде?   - Артист хатын-кызларга тормыш иптәше табу бик авыр. Ирләре көнләшкәнгә күрә, бик күп хатын-кыз артистлар гаиләсез калды. Галиябану, Мәйсәрәләрне уйгаган чагында миңа егетләрдән кочак-кочак хатлар килә, сүз катучылар күп. Нурида көнләшү дигән гадәт булмады, чөнки ул комсомол секретаре булып эшләгәндә, театрга яшь тамашачылар алып килгәнлектән, театр дөньясын эчтән белә. Минем роль башкаруымны да аңлап эш итә иде. Фәнис Яруллинның “Әнә килә автомобиль” спектаклендә иремне Равил Шәрәфиев уйный, роль буенча мин аның алдына менеп утырырга тиеш. Ничектер берсендә мин Шәрәфиевның алдына менеп утырмыйча гына уйнаганмын, өйгә кайткач эләкте үземә - Нуретдиным бирде кирәкне! “Нишләп әле син иреңнең алдына менеп кочакламадың?” – ди. Нури акчаны өйгә кайтара иде, нәрсә теләсәм, шуны алдым - сүз әйтмәде. Студентлар белән чыгып китеп тә акча эшләп кайта иде. Мине матур итеп киендерергә тырышты. Театрда иң матур киенүче дә мин булганмындыр. Нуриның яшь вакытта бер гадәте бар иде: ачуы чыкканда унбишәр көн сөйләшми. Минем характер кызу, бер әйтүдә бөтенесен әйтеп бетерәм дә, биш минуттан берни булмаган кебек йөрим, гафу үтенергә дә булдырам. Хәзер инде Аллага шөкер - бер-беребезне белеп бетердек шикелле.   - Мөхтәрәм яшькә җитеп тигез яшәп ятуыгызның сере, бәлки, кеше рәнҗетмәүдән дә килә торгандыр?   - Кешеләрне рәнҗетергә тырышмадым. Мин бит сугыш чоры баласы, бик яшьли әнисез калган ятим. Юклык заманында яшәгәндә кешелеклек көчле иде бит ул. Әнкәй-әткәй укытучылар булгач, алар янына киңәш сорап килүчеләр күп була торган иде. Берсен дә кире борып чыгармадылар. Мин дә шуларны күреп, күңелемә сеңдереп үскәнмендер. Нуретдин да бик ярдәмчел булды. Рәхмәт аңа!   - Бала тәрбияләү мәсьәләләрен дә искә алыйк инде.   - Безнең чорда бала үстерүләре, ай-һай, авыр булды. Декрет ялында 15 көнләп кенә утырганмындыр. Яшьлек тормышыбыз бик авыр вакытка туры килде. Аякка дисәң, аяк киеме юк, өскә дисәң ˜– өс киеме. Җиде кеше 11 квадрат метрлы бүлмәдә яшәдек. Аллага шөкер, вакыты җиткәч, уңайлы квартирларга күчеп яши башладык. Улыбызны үстерергә күршеләребез бик булышты. Маратыбыз күрше балалары белән бик дус булып, алар белән аралашып үсте. Безнең бала җитәкләп түгәрәкләргә яки музыка мәктәпләренә йөрергә, дөресен әйткәндә, вакытыбыз булмады. Бер безнең генә түгел, сәхнә кешеләренең барысының да балалары шулай үсә торгандыр инде. Бәхетебезгә, Марат йөзебезгә беркайчан да кызыллык китермәде. Ике оныгыбыз да, Аллага шөкер, тәртиплеләр. Марина оныгым артистка буласым килә дип йөргән иде. “Кызым, артист булу өчен осталык кына җитми, усаллык та кирәк. Талантың юк түгел, ә менә усаллыгың юк бит синең. Йомшак кешеләрне театрда таптап китәләр”, - дигәч уеннан кире кайтырга мәҗбүр булды…   Сүзем шул: мин артист тормышымнан бик канәгатьмен. Ә иң мөһиме: картлык көнемдә ялгыз түгелмен. Ә бит күпме ялгыз артистлар театрдан киткәч, нишләргә белми җәфа чигә, әллә ниләр эшләп бетә, юкка чыгалар. Минем уянып китсәм дә, янымда кеше бар. Яраткан тамашачыңның ихтирамын тоеп яшәү бер шатлык булса, Нуретдинның янымда бөтерелеп йөрүе икенче зур шатлыгым һәм бәхетем!     Сүзгә Нуретдин абый кушыла:   – Гаилә һәр кешегә бәхетле тормыш юлы узар өчен кирәк. Хатын-кыздан башка – ир кеше, ә ир кешедән башка хатын-кыз була алмый. Раузаны гомер буе яратып яшим, һөнәрен дә яраттым. Мин тугыз балалы гаиләдә үстем. Әти белән әни укымышлы кешеләр түгел иде, әмма миңа тиешле тәрбия биреп, олы юлга чыгардылар. Рауза белән икәү бер ул үстердек. Ике югары белеме бар, эчми, тартмый. Хатыны белән яхшы гомер итә. Ул да бездән үрнәк алгандыр дип уйлыйм. Киләчәк буынны үз мисалыңда тәрбияләргә кирәк, дип саныйм, – ди гаилә тормышы белән алтмыш ел гомер итүче героебыз. Мөршидә КЫЯМОВА --- | 28.08.2015 (полный текст новости)

  • 2015-08-31 05:10 Казанда 6 каттан егылып төшкән баланы аста хәрби егет тотып калган
    28.08.2015 Җәмгыять Хәрби хезмәткәр Алексей Васильев эштән кайтып килгән вакытта бер йортның 6 катындагы тәрәзә рәшәткәсенә эленеп торган баланы күреп ала һәм тиз арада ярдәмгә ашыга. Бала рәшәткә арасыннан ычкынып китеп, җиргә төшә башлагач, хәрби кеше йөгереп барып, бала төшкән урынга турылап баса һәм сабыйны куллары белән тота. Әнә шулай итеп хәрби хезмәткәр 3 яшьлек кызның гомерен саклап кала. Баланың сәламәтлегенә зыян килми. Алексей Васильевның исә кулы сына. --- --- | 27.08.2015 (полный текст новости)

  • 2015-08-31 05:10 Кәләш белән кияүгә ипи ашатырга ярыймы?
    28.08.2015 Дин “Ярдәм” мәчетенә туй мәҗлесләрен алып баручылар җыелды. Очрашуга килгән тамадалар эш барышында төрле аңлашылмаучанлыклар килеп чыгуын яшерми. Әйтик, шул ук кәләш белән кияүне каршы алу йоласы. Шушы өлкәдә унбиш ел кайнаган Нурзадә сүзләренчә, яшь парларны каршы алганда кайберәүләр, бал белән май янына, икмәк һәм тоз да куюны сорыйлар икән. Тамадаларның сорауларына җавап биргән галим, тарих фәннәре кандидаты Рәүфә Уразманова аның урыслардан кергән йола булуын әйтә. – Татарлар туенда фәкать бал белән май гына булырга тиеш. Әлеге йоланың тагын бер өлеше – мендәр өстенә бастыру. Кайбер яшьләр, йоланы белмәү аркасында, аны читләтеп үтеп китә. Туйга әзерләнү барышында тамадалар яңа өйләнешүчеләргә шуны сеңдерергә тиеш, – ди галим. Шулай ук хәләл туйлар алып баручы Чулпан Гарипованы исә мәҗлесләрдә җырларга, музыка уйнатырга, кул чабарга ярыймы дигән сорау борчый. – Мәҗлесләрдә дини кануннарны үтәп яшәүчеләр белән бергә әлегә диннән ераграк торган кунаклар да була. Бәйрәм барышында соңгылары уеннарда катнашырга, җырларга-күңел ачарга кыенсынып утыра. Кул чабуны да кайберәүләр шайтан чакыру дип кабул итә. Аның дөресе ничек? – дип, ул Татарстан мөфтиенең беренче урынбасары Рөстәм хәзрәт Батровка мөрәҗәгать итте. Хәзрәтнең әйтүенчә, кул чабу бездә тыелмый һәм ул гөнаһ та саналмый. Рөстәм хәзрәт тамадаларга никах туйларына шәмаил бүләк итү йоласын кертергә тәкъдим итә. – Никах вакытында әти-әниләр балаларына татар шәмаилен бүләк итсәләр, ул яшьләргә үзенә күрә бер хәер-фатиха да булып торыр иде. Гомер-гомергә татар өйләрен шәмаилләр бизәп торган. Яшь парлар аны өйнең түренә элеп куйсалар, ул кадерле истәлек тә булыр иде. Шәҗәрәләрен төзетеп бүләк итү дә күркәм күренеш, чөнки син нәсел тамырларыңны, әби-бабайларыңны белеп торырга тиешсең. Милләтне, динне сакларга кирәк дибез, ул менә беренче карашка кечкенә генә, гади генә күренгән нәрсәләр аша саклана ала бит, – ди Рөстәм хәзрәт Батров. Тамадалар, мондый очрашуларның кирәклеген әйтеп, үзара җыелышып, борчыган сорауларына җавап эзләргә, тәҗрибә уртаклашырга кирәк дигән фикер белән таралышты. Дилбәр ГАРИФУЛЛИНА --- | 26.08.2015 (полный текст новости)

  • 2015-08-31 05:10 Татарстанда ике үсмер, селфи ясаганда, күпердән тимер юлга егылып төшкән
    28.08.2015 Фаҗига Россия Тикшерү комитетының Идел буе транспортта тикшерү идарәсе Татарстан территориясендә Горький тимер юлында 14 яшьлек 2 казанлының зыян күрү очрагы буенча башлангыч тикшерү үткәрә. Фаразлар буенча, кичә 18.00дә Дәрвишләр бистәсе – Восстание – Пассажирское юл участогында үсмер кыз белән егет, селфи ясаганда, автомобиль күпереннән ычкынып төшеп китә һәм төшү барышында югары вольтлы линиягә кагыла. Нәтиҗәдә, аларны ток суга, шуннан соң үсмерләр тимер юлга егылып төшә.   Зыян күрүчеләр авыр хәлдә шәһәр хастаханәсенең реанимация бүлегенә озатыла.   Искәртеп үтик: Россия Эчке эшләр министрлыгы моңа кадәр, селфи ясаганда гадәттән тыш хәлләрнең саны арту сәбәпле, махсус белешмәлек әзерләп тәкъдим иткән иде.   --- --- | 28.08.2015 (полный текст новости)

  • 2015-08-31 05:10 Кыр казлары (ХИКӘЯНЕҢ ДӘВАМЫ)
    28.08.2015 Мәдәният Кеше ышанмаслык гаҗәеп хәлләр.   Башы монда: Кыр казлары (ХИКӘЯ) Бу вакыйгаларга төгәл ун ел вакыт узып киткән икән. Инде тормыш мәшәкатьләре онытыла барып, төштә күргән кебек кенә булып торалар хәзер. Халисә җәй көннәрендә ахирәте Камилә янына кайта, ә кыш көннәрендә тегесе берничә атна шәһәрдә кунакта була. Ә Фәрит тәки шул Наҗиясенә өйләнде бит. Дөресрәге, Наҗия аңа туры әйтеп, башка юл калдырмады: -Фәрит! Минем пыр тузуымның күпмегә баруын беләсең, синең “мин-минлегең” белән шапыруыңның да озакка бармаганын мин дә яхшы беләм. Без бер төсле һава сулап, бер төрле яңгырда чыланып, эссегә-салкынга чыдап, бер төрле гореф-гадәттә яшибез, бер-беребезгә ярыйбыз, шулай булгач бер-беребезне яратабыз, безгә башкалар кирәкми дә, ярамый да. Минем дә ак туй күлмәге киеп, синең белән култыкланышып барганда иптәш-дус кызларымның көнләшеп карауларын күрәсем килә, - дигәч, Фәрит: -Менә шулай дип әллә кайчан әйтергә идең, әйдә киттек язылышырга! – диде. Наҗиянең танышлары барысын да кыска вакытта оештырырга ярдәм иттеләр һәм ай азагында ук яшьләр туйны гөрләтеп уздырдылар. Хәзер инде, әнә, биш яшьлек малайлар, әтисе эштән кайтуга итәгенә сикереп менеп муеныннан кочаклап ала. Фәрит бер көнне шалтыраган телефонны кулына алгач, Халисә апасының тавышын ишетте: -Фәрит! Минем янга бүген булмаса, иртәгә булса да кер әле, сөйләшәсе сүзләр бар, керми калма, - дип соралды. Эштән соң Фәрит аның янына кереп, нигә чакырганын ишеткәч, аптырап ук калды. Бүген иртән Халисә янына шәһәр хәкимиятеннән бер ир, ике хатын килгән булган. Бөтен документларын күрсәтергә кушканнар. “Бу квартирада тагын кемнәр тора, балаларыгыз, туганнарыгыз бармы?” – дип сораштырганнар. Аларның берсе: “Бәлки, чит илләрдә якыннарыгыз бардыр?” – дип сорагач, Халисә ун ел элек әбисенең бертуган энесенең Сафуан исемле улы кайтып, әти-әниләренең каберләрен эзләп йөргәнен исенә төшереп, боларга шул турда сөйләп биргән. Туу турында метрикасы югалганын белгәч, болар район ЗАГСына барып, яңасын алырга, бөтен документларны җыеп, нотариуска барырга кушканнар. “Аны юллап йөрергә аякларым авырта шул”, - дигәч, берәр ышанычлы кеше табып, аңа документларны җыяр өчен доверенность ясатырга такъдим иттеләр. Китәр алдыннан ханымнарның берсе (татар хатыны булган икән): -Халисә апа, бик сак булыгыз! Васыять итеп, сиңа бик күп акча калдырганнар, аңа хуҗа булырга теләүчеләр дә табылыр. Ныклап тикшермичә, бер кайда да кулыңны куйма! Документларыңны ясатырга ышанычлы кешең булмаса, үзем ярдәм итәрмен, - дип чыгып киткән. Икенче көнне үк озакка сузмыйча нотариуска барып, Халисә Фәриткә доверенность бирде, ә ул кирәк документларны җыеп, район үзәгенә китте. Шәһәрдән авылга асфальт юлдан бик тиз кайткан иде. Ә менә район үзәгенә бара торган 20 чакырым юлны һаман рәткә китерә алмаганнар икән әле. Ничә тапкыр: “Киләсе елга тигезләп, асфальт җәябез”, - дисәләр дә, вәгъдәләр үтәлми кала бирә. ЗАГСта очраткан бер танышы аңа: - Хәзер мин шәһәрдән район үзәгенә электричка белән йөрим. Ике тапкыр авыл аркылы барган идем, машинамны ремонтка бирергә туры килде, - дип сөйләде. ЗАГСта яңа метрика артыннан иртәгә төштән соң килергә куштылар. Авылда кунып, ишек алдында, йорт-каралтыда җыелган вак-төяк эшләрнең барсын да ясап-төзәтеп, әнисен шатландырып китте Фәрит. Документларны җыеп бетергәч, Халисә белән тагын нотариуска бардылар. Сафуан Сәйфулла улы моннан ярты ел элек 83 яшендә вафат булган, диделәр. Аның васыятьнәмәсендә туганы Халисәгә фәлән хәтле акча калдырганы язылган, безнең акчага күчерсәң, илле миллион сум чамасы килеп чыга икән. Шуны алырга ризалыгын биргәч, акчаны Халисә исеменә күчереп, тиешле документны үзенә тапшырдылар. Өйгә кайтканда Халисә: - Бу Сафуан абыйга нинди теләкләр телим икән?! Кем уйлаган бит, картайган көнемдә шулай зурларлар, дип. Ничек вафат булды икән соң? Рухы шат, урыны җәннәттә булсын инде, - дип теләкләрен тели-тели кайтты. Фәритнең башыннан да “Халисә апа бу акча белән нәрсә эшләр икән?” – дигән уй чыкмады. Өйгә кайткач Халисә дә: - Фәрит, син китәргә ашыкма әле. Хәзер чәй куям. Бу акча белән без нәрсә эшләрбез икән соң? Бу хәтле акчаны минем бер кайчан да ишеткәнем дә, күргәнем дә булмады. Зиһенем бутала, ни хәтле икәнен аңлап та бетермим әле, - диде. Ә Фәрит: -Халисә апа! Бу акчага синеке кебек 2 бүлмәле 30 фатир сатып алып була. Минеке кебек 130 җиңел машина да тия. Өч кешедән торган гаиләгә бер кайда да эшләмичә 40 ел яшәргә мөмкин. Ә сиңа берүзеңә 200 елдан артык яшәргә җитәчәк. Минемчә, иң элек, сиңа яхшы фатир алырга кирәк! – дигәч, Халисә аны бүлдереп: -Юк, өйрәнгән урынымнан бер кая да китмим, бөтен нәрсәм бар, бары тик исәнлек кенә булсын иде, - диде. -Хәзер “гаилә врачы” дигән нәрсә бар бит, Халисә апа. Һәр көн иртән уннарда һәм кичке җиделәрдә өеңә килеп, хәлеңне белеп чыга торган табиб яллыйк бу акчаның бер өлешенә, - дип тәгъдим итте ахирәтенең малае. - Сафуан кебек, әти-әниемнең, иремнең, кызымның да каберлекләренең истәлек такталарын яңартып куйсак яхшы булыр иде, - дип үз фикерен белдерде Халисә. – Ә калганын кая куярбыз икән соң? – дип чәй эчкәндә дә тынычлана алмады ул. Фәрит аңа: -Кешеләр кулларына күп акча керсә мәчетләр төзиләр, үзләренә өчәр катлы коттеджлар салалар, чит илләргә сәяхәткә баралар, юллар төзиләр... Халисә апа! Чынлап та, әллә авылыбыздан район үзәгенә бара торган юлны төзәтеп, асфальт белән каплатыйкмы икән? Бөтен авыл рәхмәт әйтер иде безгә, - дигәч, ул: -Бик яхшы булыр иде, тик акчабыз җитәрме икән соң?- дип бераз икеләнеп торса да ризалыгын бирде. Фәрит аны тынычландырып: -Мин киләсе атнада ук район башлыгына барып, күпме акча, аның өчен тагын нәрсәләр кирәк икәнен белешеп кайтырмын, - диде. Ул дүшәмбе көнне ул электричкага утырып, районга китте. Район башлыгы үз урынында иде. Фәрит үзенең кем икәнен, апасының туганы чит илдә вафат булгач зур мирас калдырганы, хәзер шул Халисә апасының туган авылыннан район үзәгенә бара торган юлны ремонтлап, асфальт белән капларга акча бирәчәге турында сөйләде. Башлык бу хәбәрне ишетеп, баштан гаҗәпләнсә дә, бик шатланды. -Без бу эшне әле өч ел элек башлап җибәргән идек. Елга аркылы салына торган яңа күпергә 12 метрлы тимер-бетон балкалар да ясатып куйган идек инде. Сметабыз да бар. Хәзер сезне төзелеш бүлегендә эшләүчеләр белән таныштырырмын. Бүлмәгә килеп кергән сары мыеклы урта яшьтәге кешегә ул: -Менә Фәрит әфәнде безгә бик яхшы тәкъдим белән килгән. Халисә апасы белән үз авылларыннан район үзәгенә хәтле юлга асфальт җәяргә акча бирәчәкләр. Эшне ничек башлау, юридик, финанс яктан кирәк нәрсәләр турында яхшылап сөйләшегез. Барсын да киләсе елның көзенә тәмамласак яхшы булыр иде, - диде. Фәрит: “Иң элек бу эшкә күпме акча кирәк булачагын әйтегез”, - дигәннән соң, бергәләшеп сметаны яңадан карап, тикшереп чыктылар һәм 35-40 миллион сумнар чамасы акча кирәк булуын ачыкладылар. Бу сумма төзелеш фирмалары белән ничә сумга килешү төзүгә дә бәйле иде. Юл төзү эшләрен оештыру, аның мәшәкатләре турында җентекләп сөйләшеп, Фәрит кирәк язуларга кул куеп китте. Кайткач, Халисә апасына барсын да сөйләп бирде. Иң элек юл төзү фирмасын оештырырга, аның штатын билгеләргә, исәп-хисап счетын ачып, аңа 5-10 миллион сум акча күчерергә, тагын өч фирма белән килешүләр төзергә кирәк иде. Бер атнадан Фәритне район башлыгы чакырып алды. -Бөтен оештыру эшләре үтәлде. Менә сиңа печать, регистрацияләү турында һәм башка документлар. Бүгеннән башлап һәр дүшәмбе көнне сәгать икедә җыелышып, юл төзү турында планерка уздырачакбыз. Әзерләнеп килегез. Район хәкимиятенең шундый зур ярдәме булгач, күпернең фундаментын октябрь аенда ук ясап бетереп, тимер-бетон балкалар да үз урынына куелдылар. Икенче елның июнь аенда бөтен эшләр дә тәмамланган иде инде. Юл салучы фирмалар да август азагына авылның өч урамын да, зур юлга чыга торган ике тыкырыкны да, мәчет, мәктәп, хәкимият каршындагы мәйданнарны да асфальт белән капладылар. Юл ачу тантанасын 22 сентябрьгә, тимер юл вокзалы мәйданында иртәнге 11гә билгеләгән иделәр. Фәрит тәкъдиме белән аны 10га күчерделәр. -Мин Халисә апаны 9 сәгать 30 минуттагы электричка белән алып килермен. Врачлар аңа ерак юлга машина белән йөрергә кушмыйлар, - диде ул. Менә бәйрәм көне дә килеп җитте. Фәрит алдан ук Халисәгә анда ничек барачаклары, кемнәр белән очырашачаклары турында кабатлап сөйләштеләр. Наҗия дә апасына бәйрәмгә барганда, мәктәпнең Мактау тактасында ничә ел эленеп торган фотосүрәтендәге кебек башына алсу башлык, муенына ак шарф бәйләргә тәкъдим итте. Ул: -Беренчедән алар сиңа бик килешә, икенчедән, райондагы танышларың, бөтен авылдашларың сине шулай истә тоталар, - дигәч, Халисә дә берсүзсез риза булды. Эликтричкага утырып кузгалгач, Халисә үзгәреп китте. Тәрәзәдән күзен алмыйча: -Рәхмәт, Фәрит! Шәһәрдә укыганда мин поезда өч ел чамасы йөрдем бит. Шул яшь вакыттагы кызыклар хәзер барсы да искә төшә. Электричкадан төшеп, платформадан барганда, уң якта яңа асфальт белән капланган мәйдан җәелеп ята. Вокзал кырыенда тынлы оркестр әзерләнеп маташа. Буфетка кереп, чәй эчәргә утырганда оркестр уйнап җибәрде. Нәкъ сәгать 10да хәкимият җитәкчеләре килеп җитте. Халисә белән исәнләшеп, аны котлаганнан соң, барсы да мәйданга чыктылар. Вокзалга керә торган баскыч каршында аркылы кызыл тасма сузып куелган иде. Тантананы ачып, район башлыгы Халисәнең озак еллар мәктәп укытучысы, укыту бүлеге мөдире булып эшләгәнен, үз акчасына күпер һәм 20 чакрым юл салдырганы турында сөйләп, аңа районның Мактаулы кешесе дигән исем бирү турында таныклык тапшырды. Юл төзүдә актив катнашкан кешеләрне дә, шул исәптән Мактау грамоталары белән бүләкләде. Аннан сүзне Халисәгә бирделәр. Ул алдан сөйләшенгәнчә кайда укыганын, тормышының туган районы белән тыгыз бәйләнештә булуын әйтеп, монда яшәүче дусларына, танышларына сәламнәрен тапшырды. Район башлыгы юл ачу тантанасына Халисә белән Фәритне дә алып чыкты. Оркестр тавышы астында алар өчәүләп кайчылар белән кызыл тасманы кискәләп, үзләренә истәлек өчен шуның бер кисәген алып калдылар. Район администрациясе вәкилләре һәм җыелган халык белән саубуллашканнан соң ачык җиңел машинага Фәрит, Халисә белән авыл хәкимияте башлыгы Физалияне дә утыртып, авылга юл тоттылар. Күп еллар мәктәптә укытучы, аннан өч ел директор булып эшләгәннән соң, Физалияне моннан өч ел элек авыл хәкимитяе башлыгы итеп сайлап куйганнар иде. Авылдан да бәйрәмгә үз машиналары белән килүчеләр дә булган икән, алар да арттан кузгалдылар. Юл тип-тигез. Һава саф, элеккеге кебек бер тузан әсәре дә юк... Ачык машинадан ике яктан да яланнар, калкулыклар, чокырлар күренеп кала. Менә ярты юлда урнашкан урыс авылына килеп җиттеләр. Фәрит шоферга әкренрәк барырга кушты. Юл авылның ике урамын аркылыгы кисеп уза. Юл өстендә ике баганага тарттырып бәйләп куелган материалга зур хәрефләр белән: “Огромное спасибо, Халиса апа! Век живи! Никогда не забудем!” – дип язып элгәннәр. Бер якта мәктәп укучылары, икенче якка авыл халкы җыелган. Балалар ачык машинага чәчкә бәйләмнәре ыргыталар, икенче яктагы халык: “За дорогу спасибо! Спасибо!” – дип кычкыралар. Халисә үзе дә бер кулын болгап, бер күз яшен сөртеп: “Спасибо! Спасибо!” – дип кабатлый. Көтмәгәндә бер яшь кыз тавышы яңгырады. -Халисә апа! Безгә дә кунакка килегез! – дип кычкырып калды ул. Халисә борылып караса да, аның кем икәнен күрә алмады. “Кем булыр икән бу? Урыс авылына бу татар кызы ничек килеп чыккан икән соң?” Халисәнең үсмер чаклары искә төшеп, шәһәрдә укып йөргәндә, иптәш кызы белән бу авыл аркылы ничәмә тапкыр җәяү узганнары күз алдына килде. Өсләрендә юа-юа бер җылыса да калмаган кофталар, никадәр ябыштырсаң да, су үткәрә торган бутыйлар... Рус малай-шалайларыннан курка-курка ашыгып, бу авылны тизрәк узып китәргә тырыша иде алар. Менә бит тормыш ничек үзгәрде. Чыннан да монда туктап кемгә керсәң дә, сине чын күңелдән кунак итәчәкләр. Әллә бүгенге шатлыгыннан, әллә теге өшеп-куркып йөргән үсмер кызларны жәлләп, Халисә елап җибәрде. Физалиянең: “Нәрсә булды, Халисә апа?” – дип соравына: -Бу авыл аркылы җәяү, яңгырга чыланып, пычранып, кыш көннәрендә өшеп йөргәннәрем искә төште, - диде. Менә үз авылларының болын – кырлары күренде. Әкрен генә барсалар да ярты сәгатьтә кайтып җиттеләр. Бөтен авыл халкы мәктәп ишек алдына җыелган. Беренче рәттә укучылар. Алар кырыендагы озын эскәмиягә әби-бабайлар, икенче якта кечерәк балалары белән хатыннар, ә артта - калган авыл халкы. Ишек бусагасының иң югары баскычына өстәл куйганнар. Аның артына Физалияне, Халисәне, Фәритне һәм мәктәп директорын утырттылар. Беренче сүз Закир хәзрәткә бирелде: - Әссәләмәгәләйкүм вә рәхмәтулла, вә вә бәрәкәтәһу, мөхтәрәм җәмәгать! Бүген авылыбызда зур бәйрәм. Моңа хәтле район үзәгенә дә, тимер юл стансасына да язгы ташуларда, көзге яңгырларда бара – кайта алмыйча интегә идек. Халисә туганыбызның акчасына салынган бу юл, авылыбызның тормышын үзгәртте. Бу егерме чакрымга сузылган шатлык – бәхет юлы! Хәзер балалар – мәктәпкә, картлар – мәчеткә, халкыбыз – кунакка, кибетләргә барыр өчен авыр резина итекләр өстерәп йөрмиләр. районга, стансага 20 минутта барып җитәбез. Без моның өчен Аллаһы Тәгаләгә шөкерана кылырга тиешбез. Ул Халисә туганыбызның күңеленә изге теләкләр кертеп, ошбу юлларны салдыртты. Бу юл Халисәне туп-туры оҗмахка илтә торган юл булсын иде, дип Аллаһы Тәгаләдән сорыйбыз. Безнең бүгенге җыелышуыбызның төп сәбапчеләре булган Сәйфулла бабай белән Сафуан агайларны да искә алырга кирәк. Сәйфулла бабай авылдашларыбызны гына түгел, бөтен тирә-якта яшәгән кешеләрне дә дәвалый иде. Күпме халык аңа рәхмәтләр укыды. Аның сугышка киткән Сафуан улын язмыш читләрдә адаштырып калдырды. Ул барыбер авылыбызга кайтып, әти-әниләренең каберләрен табып, догалар кылдырды, зират коймасын яңадан ясатырга кирәк акчаның зур өлешен бирде. Вафат булгач та, туганы Халисәгә зур мирас калдырды. Аларның да, Халисә туганыбызның җәмәгате Әхмәтнең ике яктан да вафат булган әти-әни, әби-бабаларына да бәндәчелек белән булган гөнаһларын Аллаһы Тәгалә гафу итсен, рухларын шат, урыннары җәннәттә булса иде, - дигәч, бөтен авыл халкы кулларын күтәреп, догалар кылды. Физалия дә чыгышының азагында авылның аскы урамына Халисә исемен бирү турында хәкимият карарын укыды. Халисә дулкынланса да әйтәсе сүзләрен онытмады. - Исәнмесез, улларым, кызларым, оныкларым! Сез безнең киләчәгебез! Тырыш, намуслы булыгыз, яхшы укыгыз, авылыбызның дәрәҗәсен саклагыз! Исәнмесез, кадерле укучыларым! Күпләрегез беренче класстан алып унберенчегә хәтле минем күз алдымда үсте., кеше булды, гаилә корды. Мин һәркайсыгызны да якын күрәм. Әссәләмәгәләйкүм, замандашларым, авылдашларым! Без сугыштан соң булган ачлыкны, бөтен нужаларны күреп, бер-беребезгә ярдәм итеп яшәдек. Аллаһы Тәгалә беркемгә дә ул хәлләрне башкача күрсәтмәсен иде. Мине шул хәтле зурлап хөрмәт иткәнегез өчен рәхмәтемнең чиге юк. бу мәктәптә минем ярты гомерем узды. Мөмкинлегем бар чакта мәктәпнең түбәсен алмаштырырга, башка кирәк-яракларга миллион ярым сум акча күчерәм, - дип Фәрит әзерләгән конвертны директорга тапшырды. Халык кул чабып: “Молодец! Әфәрин! Мең рәхмәт!” – дип, аны көчле алкшыларга күмде. Директор да рәхмәтләрен әйтеп: - Хәзер укучыларыбыз Халисә апа хөрмәтенә җыр башкарырлар, - дип белдерде. Баянчы уйнап җибәрүгә “Кыр казлары артыннан” дигән көйне ишеткәч Халисә бу җырны Камилә сайлаганын аңлады. Чөнки алар кышның озын төннәрендә бер-берсенә кич утырырга кергәндә сугышта югалган ирләрен искә алып, күңелләре нечкәреп, шул җырны җырларга ярата иделәр. Балаларның саф тавышлары Халисәнең йөрәгенә үтеп, күңелен тутырдылар. Аңа әллә нәрсә булып, бөтен гәүдәсе җиңеләеп китте, шул җыр моңына тибрәнә башлады. Алларына ап-ак алъяпкычлар бәйләгән кыз балалар фәрештәләргә әйләнеп, очып килделәр дә Халисәне үзләре белән күккә күтәреп, гомергә сизмәгән рәхәтлеккә чумдырдылар. Фәрит иелеп аның колагына: -Халисә апа! Әйдә тор, әни безне әллә кайчаннан бирле көтеп тора бит инде, чәе суынып беткәндер, - дигәч кенә ул үзенең бу хыялый дөньясыннан аерыла алды. - Шундый рәхәткә калып, очып бара идем, - диде ул елмаеп. -Кая оча идең соң? – дип сорагач, Халисә үзенең чиста тавышы белән көйләп: - Кыр казлары артыннан, - дип җавап бирде. Менә егерме чакрым шатлык дигәннәре шул буладыр инде, мөгаен. Әмир ҖАББАРОВ --- | 28.08.2015 (полный текст новости)

  • 2015-08-31 05:10 Татарстанда өч яшьлек бала торттагы тимерчыбыкны йоткан
    28.08.2015 Фаҗига «Хөрмәтле әти-әниләр! Балагызны яки якыныгызны туган көнендә заказга ясалган торт белән сөендерергә җыенгансыз икән, аның гомерен куркыныч астына куярга мөмкинсез», – дип язган «Вконтакте» социаль челтәрендә Альбина Хәкимова. Туган көннән – хастаханәгә   Альбина интернетта «Торты на заказ Набережные Челны «Сладкая радость» (материал әзерләнгән вакытта бу төркем ябылган иде инде) төркемендә улының туган көненә мультфильм геройлары – миньоннар белән бизәлгән тортка заказ биргән. Заказны Түбән Камадан администратор Айгөл Ибәтуллина (соңрак, Альбина язганча, фамилиясен Тортикова дип үзгәрткән) кабул итеп, Чаллыдан Рузанна исемле кондитерга тапшырган. Торт белән чәй эчкәндә, Альбинаның 2 яшь тә 10 айлык кызы тәм-томга беркетелгән баллы миньоннарның берсен ашаганда, тончыгып, елап җибәргән.   – Мин аның очлы әйбер йотканын аңлап алдым, соңыннан тимерчыбык икәнлеге билгеле булды. Баксаң, миньоннарның колаклары башына 3,5 сантиметр озынлыктагы ике очлы тимерчыбык кисәге ярдәмендә беркетелгән, әмма карап торышка, алар күренеп тормый иде, – дип язган Альбина.   Шуннан соң хастаханәдә баланың ашказаны-эчәк трактында чит предмет барлыгы ачыкланган. Дүрт көн стационарда ятып чыкканнан соң, тимерчыбык кисәге организмнан табигый юл белән чыккан.   – Куркыныч хәл булмыйча калып, безгә бәхет елмайды, дип исәпләсәк тә була. Тортны алганда, кондитер Рузанна тимерчыбык кулланганын әйтмәде. Киресенчә, аңарчы телефоннан барлык фигуркалар ашарга яраклы, алар мастикадан ясалган, балалар бик яратып ашый, диде. Җитмәсә, интернеттагы төркемдә куркыныч предметлар кулланылуы турында бернинди мәгълүмат та юк иде. Әмма бу вакыйгадан соң, икенче көнне мондый мәгълүмат «Тортикова»ның шәхси битендә барлыкка килде. Баланың туган көне шулай «күңелле» узды. Шуңа да тортны намуссыз затлардан алып, якыныгызның сәламәтлеген куркыныч астына куйганчы, йөз кат уйлагыз, – ди Альбина.   «Кондитер әйтергә тиеш»   Социаль челтәрләр аша тортка заказ ясау бик популяр бүген. Андый төркемнәр интернетта бик күп, ә анда теркәлүчеләр саны меңләп исәпләнә. Гадәттә, заказ болайрак башкарыла. Кеше торт ясаучы белән интернет яки телефон аша бәйләнешкә кереп, тортның нинди булырга тиешлеген (төсе, формасы, зурлыгы) хәл итә. Берничә көннән, әзер тортны тиешле урынга китереп бирәләр. Сатып алучы акчасын да алыш-биреш вакытында түли.   «Торты на заказ Казань» дип аталган икенче бер төркем дүрт ай элек кенә барлыкка килсә дә, анда инде 20 меңләп кеше теркәлгән. Җитәкчесе Карина Егорова сүзләренчә, кайбер фигураларны, әйтик, салават күперен тортка чит предмет кулланмыйча гына һич беркетеп булмый. Шул ук вакытта кайберләрендә андый предметларның кирәге дә юк. Карина әйтүенчә, миньоннарның вак өлешләрен үзара чиста су белән дә тоташтырып булыр иде.   – Кондитер әни кешегә чит предмет кулланылганын әйтергә тиеш иде. Әмма әни кеше дә киләчәктә уяурак булсын. Бәлки, заказлары күп булып, кондитер әйтергә оныткандыр, бу кеше факторына бәйле. Ни дисәң дә, кондитерның гаепле булуы көн кебек ачык. Һәрхәлдә, мондый тимерчыбыклар кулланылырга тиеш түгел. Аны башка әйбер белән дә алыштырырга була, әйтик, бала кечкенә шпажка кулланылган тортны авызына капса да, шунда ук сизеп алачак. Еш кына әзер фигуркаларны, юлда барганда төшеп китмәсен өчен, теш чистарткыч, таякчыклар ярдәмендә беркетәләр, – диде Карина Егорова.   Аның сүзләренчә, намуссыз кондитерны намуслысыннан аеру мөмкин түгел. Хәтта кайберәүләр, төркемдәге фотоларда башка кондитерлар пешергән тортны үзләренеке итеп күрсәтә. Интернеттагы уңай комментарий-бәяләмәләргә дә ышанып бетәргә ярамый: аларны йә кондитерның дус-ишләре язып калдырырга мөмкин, йә җитәкчеләр тискәре бәяләмәләрне бетереп ата торган була. Торт пешерүченең лицензиясе булуы да күңелсез очраклардан саклап калмаска мөмкин. Бердәнбер ысул – «сарафан радиосы»на колак салу, ягъни моңа чаклы тортка заказ ясап, канәгать калган таныш-белешләрдән белешү.   – Заказлы тортларны кайда ясыйлар һәм клиентлар ул урынны барып карый аламы? – дим.   – Төрлечә була: кемдер өендә эшли, кемдер бинаны арендага алып, кондитерлык цехы буларак куллана. Кешенең ул урынны килеп карый алу-алмавы җитештерүчедән тора, – диде әңгәмәдәшем. «Торт түгел, гаилә җылысы мөһим»   Роспотребнадзорның Татарстандагы идарәсенең туклану гигиенасы буенча күзәтчелек бүлеге башлыгы урынбасары Татьяна Рыбаченок «ШК»га белдергәнчә, тортта таякчык, тимерчыбык кебек азык-төлектән ясалмаган әйберләр куллану һич кенә дә ярамый. Тортка бизәлеш әйберләрен үзара азык-төлек сыекчасы (пищевой гель), махсус сироп белән тоташтырып була. Барлык продуктлар ГОСТ (дәүләт стандарты), техник шартлар яки СТО (стандарт организации) буенча җитештерелә, кайсы продукцияне әзерләгәндә нинди чимал кулланылырга тиешлеге турында махсус исемлек бар. Берсендә дә фигураларны беркетү өчен теш чистарткыч, тимерчыбык кулланырга мөмкин, дип язылмаган. Болай эшләгән җитештерүчеләр «Кулланучылар хокукларын яклау турында»гы законны боза булып чыга.   – Роспотребнадзорга ризыкка чәч, җеп эләгү турында шикаятьләр килгәли, һәр очрак аерым өйрәнелә. Кулланучы товарның кайдан алганын, җитештерүченең атамасын – мәгълүматны мөмкин кадәр тулырак итеп күрсәтергә тиеш. Андый белешмә булмаса, без, җитештерүчене табып, тикшерү оештыра алмаячакбыз. Кулланучы, социаль челтәр аша бер белмәгән кешедән тиз бозыла торган әйбер алып, үзе гаепле инде. Сыйфат һәм куркынычсызлык ягыннан бернинди гарантия бирелми, кайда һәм кем тарафыннан әзерләнгәне дә билгесез. Кибеткә килгәч, товарның мәгълүматын, срогын җентекләп карарга кирәк. Интернет аша балага ризык алып бирү, минемчә, җавапсызлык, – диде Татьяна Рыбаченок.   ТНВ каналында «Ма­нзара» тапшыруын алып баручы Ландыш Хөсәенова кызы Таңсылуга заказга торт алганы юк, кирәк дип тә тапмый. Аның фикеренчә, балага туган көнендә әти-­әни җылысы, дусларының ки­лүе мөһимрәк. Дөрес, табын турында да онытып җибәрергә ярамый.   – Берсендә Таңсылу иптәш кызының туган көненә баргач, торт өстендәге курчакны көчкә чәйнәп йотты, пластилин кебек иде. Ашар өчен дип ясалмаган булгандыр инде. Кызыбызга җиде яшь тулган көнне, күбәләкләр төшерелгән торт сатып алып, җиде шәм куйдык. Таңсылу бик канәгать калды, – диде Ландыш.   Ике бала анасы Земфира Шәмсиева да өч яшьлек бала белән килеп чыккан хәлне коточкыч дип атады.   – Балаларыма беркайчан да заказка торт алганым юк, һәрчак үзем пешерәм. Заказ ясаган очракта да, игътибарлы булырга кирәк, – диде ул. Линар ЗАКИРОВ --- | 27.08.2015 (полный текст новости)

  • 2015-08-31 05:10 Туфанның тормыш иптәшләре
    29.08.2015 Язмыш Ул көнне “Казан” милли мәдәният үзәгенә Россиянең татар авыллары эшмәкәрләре җыелган иде. Андый урыннарга без беренчеләрдән барып басабыз, чөнки кирәкле эш башкарганыбызны беләбез. Милли җыеннарда күрсәләр, Рөстәм Нургали улы да, Туфан абый да, башка мәртәбәле шәхесләребез дә күрмәмешкә салышып китми. Китап рухы берләштерә безне.  Тәнәфестә яныбызга Фәүзия Бәйрәмова килде: – Минем китап бармы әле? – ди. – Юк, – дим. – Сатылып бетте. – Теләсә кайдан, теләсә ничек табыгыз, – ди ул. – Бер кешегә бүләк итәсем бар. – Синең сүз – закон, – дигән булдык. Ул арада Фәүзияне Пенза егетләре уратып алды. Шау-гөр киләләр, сөйләшәләр. Мин дә, сәүдәгәр, имеш, берсен: – Фәүзиягә бүләк ал, – дип әгъвалый башладым. Каршына затлы-затлы яулыкларны җәеп салдым. Фәүзия әрсезлегемнән уңайсызлана-аптырый: – Нишлисең син, яулыкларым бик күп, кирәкми, – ди. Шул чакта яулык сатучылардан үземә адарынып бүген генә алган фирүзә төсле, өрсәң очып китәргә торган искиткеч матур яулыкны болар алдында уйнатып алдым. Барысы да аһ итте. Шунда ук берничә ир-ат “мин алам” да “мин алам” диешә башлады. Фәүзиянең дә күзләре балкып китте, чөнки беләм: бу – аның иң яраткан төсе. Мишәр егетләре өлгеррәк бит, башкалар соклана торды, Ис­кәндәр исемлесе акчасын алдыма ташлады да яулыкны яшен тиз­легендә эләктереп тә алды. Алай гына да түгел, Фәүзиянең горур иңнәренә китереп тә салды. Балалар кебек шаулашабыз. Кайда көлеш, шунда Туфан! Кызык күрми калам, дигәндәй, аның безгә табан ашыгуын күреп алдым. Фәүзиягә: – Әнә тагын бер егет килә, әйдә аннан да бүләк алдырабыз, – дим, “сәүдә уены” белән мавыгып китеп. Фәүзия, йөзен кинәт җитдиләтеп, иреннәрен бөрә төшеп, минем якка бер генә караш ташлады. “Шаярулар бетте”, – янәсе. Фәүзия еш кына шулай йөз хәрәкәтләре белән “сөй­ләшергә” ярата. Әнә, күз чите белән генә ымлап: “Китабымны бир әле”, – ди миңа. Кызык бит: Туфан абый Фәүзиянең “Ачылмаган татар тарихы” дигән шушы китабын иртән үк күреп: “Миңа калдырыгыз, киткәндә алам”, – дигән иде безгә. Ә монда менә автор үзе бүләк итәргә җыена. “Язып бир”, – диде Туфан абый Фәүзиягә. Бер читкә киттеләр дә, Фәүзия Туфан абыйга тиз генә автограф язып бирде. Аннары Туфан абый яңадан безнең янга әйләнеп килде. Сөенече йөзенә чыккан, әй­тер­сең лә аңа ат бүләк иткәннәр иде. Саубуллашыр-саубуллашмас китеп барды да яныма кабат әйләнеп килде Туфан: – Бүген премьерага кил, көтәм... ...Сәгать бишенче яртыда: “Син театрга бармыйсыңмыни?” – дип, көндезге сөйләшүне исемә тө­шерделәр. Нәкъ ярты сәгать­тән К.Тинчурин исемендәге Татар дәүләт драма һәм комедия теат­рында Туфан абый пьесасы буенча куелган “Төш” спектакле башлана бит! Кайда кызуладым, кайда йөгердем, кайда очтым... ...Тамашачылар кереп беткән, театр яны буш. Туфан абый берүзе арлы-бирле йөренә. Җәяүләп кенә, йөгерә-кабалана килүемне күргәч, ул театр янын, бөтен урамны яңгыратып, рәхәтләнеп, тәмле итеп көлде. Чорыбызга аваздаш куркыныч бер тамаша иде бу. Артистлар гаҗәеп оста уйныйлар. Үзләре белән вакыйгалар эченә бөтереп алып кереп киттеләр. Бер урында Туфан абыйдан: “Әллә бу Дамира Кузаевамы?” – дип сорап куйдым. Туфан абый белән беренче тапкыр гына премьера каравым түгел. Беләм бит югыйсә... Туфан абый белән премьера вакытында сөйләшү җинаятькә тиң. Әмма бу юлы ул ачуланмады, бары тик: “Мин дә нәкъ шулай уйлап утырам”, – дип кыска гына җавап бирде. “Төш”тә төп рольне башкаручы Гөлназ Нәүмәтова үзенең осталарча уйнавы белән “Ай булмаса, йолдыз бар”дагы Мәдинә-Дамира Кузаеваны хәтерләтте. Гаҗәп талантлы иде Дамира... Гомере генә кыс­ка булды... Туфан абыйның ул чак­ларда “Саклый алмадык” дип борчылып, яратып, сагынып сөйләгәне әле дә исемдә. Тәнәфестә Туфан абый әсәрне сәхнәләштергән режиссер Рәшит Заһидуллинны мактады. Чыннан да, спектакль югары дәрәҗәдә затлы, зәвыклы итеп куелган. Әйтәсем килгәне шул: Туфан абый барысын­нан да канәгать иде. Без тәнәфескә чыкмаска, сөйләшеп утырырга булдык. Шул вакыт янәшәбездә генә бер ханым, төп рольне башкаручы Гөлназ Нәү­мәтованың (әллә авылдашы, әллә туганы идеме), Туфан абый да ишетерлек итеп: – Сез Туфан абыйның тормыш иптәшеме? – дип сорап куйды. Мин, уңайсызланудан, җир ярылса, җир тишегенә кереп китәрдәй булдым. Кыенсынып кына, көч-хәл белән: – Юк-у-у-к, – дип әйтә алдым. – Ничек юк? – диде Туфан абый, – ничек юк инде, Фәния?! Аннары ханымга таба борыла төшеп: – Бу – Фәния Хуҗахмәт, минем гомерлек тормыш иптәшем, – диде. – Хатыным Нәҗибә Ихсанова бүген спектакльдә уйный. Тормыш иптәше дигәннән, Туфан абый ирләрне дә, хатыннарны да “тормыш иптәше” дигәнне яратмый иде. Туфан, чыннан да, бик күп хатын-кызның тормыш иптәше булды. Асия ханым Юнысова белән без дә ул чакта шул күпләрнең берсе идек... Белүемчә, башкарган эшендә теләктәш, аркадаш кирәк булгач, Туфан абый Асияне “Сәхнә” журналына чакырып алды. Хәер, Асия ханым да Туфанга рухи яктан шулай ук бурычлы булып калмады кебек. Ул аның әсәрләрен тупларга ярдәм итте, һәрберсен кат-кат укыды, спектакьләрен калдырмый карап барды, робагыйларын ятлады, уртак хезмәттә теләктәше, яр­дәмчесе булды... Туфан абый үзе журналда хезмәт хакы өчен эшләмәде – ул үз өлешен коллективка бүлеп бирә иде. Тәнәфестә иң матур, иң затлы чәчәкләрне сатып алдым. Залга кергәч, Туфан абый кесәсеннән дару алып капты. – Яртысын миңа бир әле, – дим аңа. – Миңа яртысы гына җитми шул инде, – ди ул. – Сезгә иртәрәк әле... Спектакль барганда, чәчәклә­ремне Туфан абыйга бирдем. Ә ул рәхмәт әйтеп ягымлы елмайды да, букетны миңа кире биреп, сәхнә ягына ымлады. Спектакль тәмам­ланып, пәрдә төшкәч, чәчәкләрне, Туфан абый кушканча, режиссер Рәшит Заһидул­линга менгереп бирдем. Туфан абый да сәхнәгә менде... Мин, сәхнә аша үтеп төшеп барганда, Туфан абый белән саубуллаштым. Безнең соңгы мәртәбә күрешүебез, хушлашуыбыз шушы булган икән. Бу көн 2012 елның 24 марты иде. ...Кешенең бу дөньядан ки­тәренә 40 көн кала гүр ишек­ләре ачыла, фәрештәләр озатып йөри диләр. Туфан абый 2 майда вафат булды. Ә без “Төш” спектак­лен караган көнне гомеренең санаулы 38 көне генә калган булган инде... Менә шушы бер айдан атна-ун көн генә артыграк вакыт эчендә Туфан абый дөнья белән хушлашып, әйтәсе килгәннәрен әйтергә, язарга, сөйләргә өл­герде, дип уйлыйм. Хәер, хушлашуны ул байтак еллар иртәрәк башлады шикелле. 2012 елда “Казан утлары” жур­налының 1-3 нче саннарында Туфан абыйның “Үзгәрү” дигән шактый күләмле публицистик язмасы басылып чыккан иде. Язучы башисемнең астына “Үзем турында үзем” дип тә куйган. Мондый эчтәлектәге язмаларны кеше исән чакта – бер төрле, вафатыннан соң бөтенләй башкача кабул итәсең шул. Бу язма да гомер кояшы баер алдыннан язылып, кылган эш­ләрне, узганнарны барлау, хушлашу, урыны-урыны белән тәүбәгә килү гамәле кебегрәк кабул ителә. “Кайчакта мин “Ни хәлләрдә яшисең?” дигән сорауга: “Үләргә әзерләнәм”, – дип җавап бирәм”, – ди Туфан абый әлеге язмасында. – Ә кеше үлемгә әзерләнергә тиеш... Мин дә Ходай каршына ни күтәреп барачагым турында еш уйланам. Буш чумадан белән Бөек зат каршына бару оят...” “Үзгәрү” – чын мәгънәсендә “чумадан”га салырлык хезмәт­тер. Бу инде – ислам динендәге чын мөселманның уйлары, гамәлләре саналырга хак­лы әсәр... Туфан абый, 75 яшьлеген бәйрәм иткәндә, сәхнәдән “чумадан” тутыруы турында сөйләп, безне элегрәк тә сискәндергән иде инде. Шунда ул тамашачылардан җыелган алкышларны да шул “чумадан”га салачагын әйтте. Ә нигә аларны мәңгелеккә алып бармаска?! Ә бит Туфан абыйның тынмас алкышларга күмелгән шундый пьесалары бар ки, алардагы дәгъват кайбер хәзрәтләрнең гаҗәп үтемле вәгазьләрен дә уздырып җибәрә! “Сөяркә” драмасы нәкъ шундыйлардан. “Анда сүз аны-моны уйламыйча яшәп, гө­наһка чумган хатынның иманга килүе турында”, – дип искәртә автор бу турыда 2002 елда Фәүзия Бәйрәмовага язган ачык хатында. Һәм бу хат 2005 елда “Утырып уйлар уйладым” дигән китапка беренче әсәр итеп кертелә. Туфан әлеге хатта пьесаның ул куйган беренче исеменең “Гөнаһлы гөнаһ­сызлар” булуын әйтә. “Сөяркә” турында ул “Үзгәрү”дә дә искә ала. “Башкорт театрлары аны “Ярату гөнаһмы?” дигән исем белән куйды. Ул исемне алар үзләре уйлап таптылар, күрәсең, пьесаның эчтәлеге шул турыда икәнлеген белгәннәрдер...” Ун еллар элек, Туфан сүзләре белән әйтсәк, “каләмдәш Фәүзия Бәйрәмовага ачык хат”та әдәбият, сәнгать, театр турында язучыбыз бүгенге каләм әһелләренә дә ачыктан-ачык һәм искерми торган васыятен язып калдырган кебек. “Сез мине укып белмисез, димәк. Белгән булсагыз, нигә театр Туфан абый Миң­нуллин язганны икенче төрле итеп күрсәтә, дияр идегез”, – ди ул, ачынып. Әлеге сүзләр сәхнәгә спектакльне куйган һәм куелган спектакль турында язган һәр кешегә кагыла бит. “Мулла” әсәре белән дә нәкъ шулай булды. Нинди хәлгә генә төшермәделәр дә, нәрсә генә өстәмәделәр... Пычраттылар. Ярый әле, Туфан абый үзе бу “үзгәртү”ләрне күрми китте. “Мулла”да авыл шпанасының авылдаш кызны мәчеткә алып кереп көчләгәннәрен күрсә, мө­гаен, йөрәге ярылыр иде Ту­фанның. Режиссерга андый ук үчле булырга да, үзең теләп бер баш тарткач, спектакльне куярга кабат алынырга да кирәк булмагандыр. Сүз мулланың үлү-үлмәве турында бармый, бүген дә бик тә актуаль пьесага Азан белән “Фатиха” сүрәсен дә аермаган кешенең тотынуы һич акылга сыймый. Туфан абыйда Азан (!) бит, авыл өстендә Азан яңгырый. Иманга, дингә чакыра. Режиссер тарафыннан үз әсә­ренә өстәмә итеп кертелгән “табыш”ка Туфанның мөнәсәбәте нинди булыр иде – күзаллау кыен түгел. Әнә бит Фәүзиягә дә ничек усал, хәер, дөресен әйтә. Нәкъ менә шушы язмадан соң бугай, Фәүзия белән Туфан абый арасында упкын барлыкка килде. Хәер, упкын дию бик үк дөрес тә булмас... Туфан абый үзе бу турыда: “Озак еллар ул миңа кырынрак карап йөри”, – дип яза. Мин беләм, Туфан абый бездән Фәүзия Бәйрәмованың һәр китабын таптырып, укып бара иде. Без алдарак искә алган 24 март көнне Фәүзия аңа “Ачылмаган татар тарихы” китабын бүләк иткәч: “Язып бир”, – диде бит. Бәй­рәмованың Туфан абыйга әйтәсе сүз-теләкләре күптән әзер булгандыр. Ул чакта Фәүзия 5-6 җөмләдән торган тирән эчтәлек­ле текстны матур почеркы белән тиз генә сырлап куйды. Туфан абый 500 битле бу китапны вафатына санаулы көннәр калган бер чорда 9 көндә укып чыккан. Укып кына калмаган, 3 апрель көн­не “Фәүзия Бәй­рәмова” дигән шактый күләм­ле мәкалә дә язган. Ул “Казан утлары” журналының 2012 елгы 7 нче санында басылып чыкты. Табып укырга киңәш итәм. Ниһаять, “сер”не ачарга вакыт җитте. Менә нәрсә язган булган Фәүзия Туфан абыйга соңгы бүләк-китабында. “Хөрмәтле Туфан абыйга! Милләтебез бөек һәм фаҗигале юл үтте, ул бәхеткә дә, бәхетсезлеккә дә лаек. Сез бөтен гомерегезне татар халкын бәхетле итүгә багышладыгыз. Милләтебезнең азат булган көннәрен күрергә насыйп итсен иде. Без башлаган эшне балаларыбыз дәвам итсен иде”. Бу сүзләрнең ихласлыгына ышандым, ди Туфан абый. Әлеге тирән мәгънәле сүзләр гоме­ренең соңгы көннәрендә Туфан абыйның изге җанын бер генә сыйпап узмагандыр... Каләмдәшенә багышлаган мә­ка­ләсендә: “Язганнарына бәям югары. Талантлы кызыбыз, чын кө­рәшче шәхес, кыйбласы төгәл бил­геләнгән”, – ди Туфан абый Фәүзия Бәйрәмова турында. Минемчә, язучыга чын, зур бәя бу. Үзеннән-үзе сорау туа. “Туфан абый! Ник югары мөнбәрләрдән Фәүзияне бик тә депутат итәсебез килгән чорларда үз сүзеңне кычкырыбрак әйтмәдең?” – диясе килә. Милләтем, халкым, динем ди­гән хатын-кызларыбызны Туфан абый күз уңыннан ерак җи­бәр­мәде, дип беләм. Минем үземә бик күптән Туфан абыйның бик якын кешеләре белән аралашып, шат­лык-борчуларын уртаклашып, нә­сел-нәсәпләрен белешеп яшәү насыйп булды. Туфан абый­ның әтисе Габдулла, әнисе Халисә исемле иде. Аларның беренче балалары Кәбир абый 1932 елгы, Туфан абый – 1935, Өммия апа – 1937, Риваль – 1946, Альберт – 1949, Ринат – 1951 елгы иде. Халисә апа – Туфан абыйның әни­се – ун малай арасында (ялгышуым да мөмкин, әллә унберме икән?) үскән бер­дәнбер кыз. Ә инде Халисә апаның ун ир ту­ганының берсенең – Гатаулла исемлесе­нең кызлары Асия апа белән Әминә апа – чын татар кызлары. Яшьли әнисез калалар. Казанга килеп һөнәр үзләште­рәләр. Катлаулы, зур станокларда берсе дары ясый, икенчесе самолет тө­зи торган заводта эшли. Аларның мактаулы хезмәт алдынгылары булулары хакында озын-озак язар­га җыенмыйм. Менә шушы апа­ларымның, гап-гади татар ха­тыннарының әдәбиятка, сән­гать­кә, телебезгә, динебезгә мө­киб­бән булуларын әйтәсем килә. Асия апа, яшьли ире үлеп, кызын ялгыз үстерде. Әлфия гаҗәеп дә­рәҗәдә акыллы, тәртипле, уңган булды. Ә инде кияүгә чыгып, ике баласы булгач, аларга да милли тәрбияне Асия апа бирде. Казан шәһәре уртасында рус мәк­тәп­ләрендә дә бүген чын татарлар үстереп булганын үз мисалында күрсәтте. Кызык кеше иде Асия апа. Матур сөйли, аш-суны оста әзерли иде. Шәех абыйның (ирем Миншәех Зә­бировның) да, шаяртып: “И-и-и, әз генә укыса, Туфанны уздырасы булган!” – дигәне истә. Бер көнне Асия апа чакыра... Шәех абый белән киттек. Өйдә бәлеш исе таралган. Табын корылган, бәйрәм рухы, телевизор кабызылган, 15-20 минуттан “Әл­дермештән Әлмәндәр” башланасы. Югыйсә спектакльне ул да, без дә кат-кат караган бит инде. Асия апа: “Сезнең белән карыйсым килде”, – ди. Экранда Өммия – Әлмәндәрнең килене – Нәҗибә апа Ихсанова (килен­нәре) кү­ренгәч, Асия апа карап-карап торды да: “И, чукынчык Өммия, бигрәк ямьсез инде. Карагыз әле, нәкъ минем төсле”, – диде. Асия апа җир куенына 80 яшен тутырып керде, туган авылына алып кайтып җирләделәр. Сеңлесе Әминә апа белән Галәү абыйның да балалары Фәрит, Илдар, Лилия үз балалары белән татарча сөйләшә торган татарлар булдылар. Алар өчен ана теле туган тел булып калды. Әминә апаның сокландырганы – ул әле менә сиксәнгә таба барганда да татар газета-журналларына язылмыйча калмый. Әле алай гына да түгел, телефоннан шалтыратып, фикер алыша. Ник бик җентекләп язаммы? Чөнки Туфан абый гомеренең бер чорын рәхәтләнеп туган авылында, нәкъ менә шушы кешеләр белән яшәде. Туганнары Альберт, Фәрит, Мөнир абыйга, тагын әле мин белеп бетер­мә­гәннәре күпме, туган авылын саклап калырга ярдәм итте. Өйләр салдыртты. Ул чорда Асия апалар, Әминә апалар җәй буена авылда яшәде. Әгәр авылдагы Венера апа турында бер сүз дә әйтмәсәм, дөрес булмас. Ул Туфанның икетуганы Хәсиб абыйның хатыны иде. Ире иртә үлде, Венера апа да елагандыр. Нәкъ менә шул чакта Туфан абый Венера апага да “тормыш иптәше” булды. Ул аңа сыер алып бирде, азыгын да юнәтте. “Мин кайтканда сөт, катык кертерсең”, – диде. Ялгыз шәһәр хатынына эт иптәш булса, авылныкына сыер зур иптәш инде. Шуның белән ул көне үткәнен дә сизми кала. Туфан абыйга сөт, катык кына кертеп калмый Венера апа, Туфан абый Казанга китәсе көннәрдә таңнан торып каймак аерта, күчтәнәч әзерли. Туфан абый ап-ак йомшак йон оекбаш кияргә ярата иде, аны да Венера апа бәйләгәндер кебек тоела. Һәр­хәлдә, андый эшләрдән хатыны Нәҗибә апа азат булгандыр, дип беләм. Туфан абый өчен ул беренче чиратта артистка иде. Ул аның уйнаганын ярата һәм шу­ның өчен бөтен шартларны тудыра иде... ...Ирем кинәт вафат булгач, сына, сыната яздым. Дөнья беткән төсле тоелды. Алай гына бетми икән әле ул, үзеңә дигән гомерне үзең яшисе. Туфан абый да күз яшьләремне күрде. “Тукта, – диде. – Үлгәннәр алдында бурычлы булып калганнар гына елый, син Шәех алдында бурычлы түгел”. Ә Туфан абый үлгәч, мин еламадым. Үлемнең бер халәттән икенче халәткә күчү генә икәнен, ка­бер­нең вакытлыча гына булуына, аның да үтеп китәчәгенә инде мин чын кү­ңелдән ышана идем ул чакта. Хәбәр килгәч, кичләтеп кенә өйләренә киттем. Оныклары Да­ниярның: “Бабаем, син бит миңа бабай гына түгел, чын дус идең”, – диюе, Диләрәнең: “Бабаем, бу колакларың бигрәк йомшак иде, нишләдең соң?” – дип такмак­лавы җанымны көйдерсә дә, Туфан абыйның елмаюлы йөзен күргәч, сөендем. Йә, Раббым, бу кешеңә мәрхәмәтле булгансың, үз кар­шыңа алып барасы “чумадан”ы шыплап тулган булгандыр. Фәреш­тәләрең җанын бик җайлап алганнардыр, барасы җирен күрсәт­кәннәрдер... Чөнки Туфан абый­ның үзе белеп тә, белми дә калган яхшылыклары бик күп. Ул яхшылыкны эшли дә, оныта да белә иде. Кылган изгелегеңне сөйләп йөргәч, изгелек буламыни ул?! Шәехҗан Фәния ХУҖАХМӘТ 125 | 21.08.2015 (полный текст новости)

  • 2015-08-31 05:10 Роза Сябитова кызының туе 15 миллион сумга төшкән
    29.08.2015 Шоу-бизнес Атаклы димче Роза Сябитованың гаиләсендә күптән түгел зур вакыйга булды. Кызы Ксенияне ул Андрей исемле егеткә кияүгә бирде. Матбугат чараларында туйга Татарстаннан Ришат Төхвәтуллинның да чакырылганын язганнар иде. Роза Сябитова туйга ныклап әзерләнгән, ул яхшы узсын өчен акчасын да жәлләмәгән. Туй 15 миллионга төшсә, кызга күлмәкне 800 мең, ә фотосын 150 мең сумга сатып алганнар, дип яза starhit.ru. --- --- | 25.08.2015 (полный текст новости)

  • 2015-08-31 05:10 Ялган ОСАГО полислары: төрмәгә утырасың килмәсә...
    29.08.2015 Җәмгыять Татарстанның ЮХИДИ идарәсе вәкилләре ялган ОСАГО (автогражданлык җаваплылыгын мәҗбүри иминиятләштерү) полисларын юкка чыгару буенча махсус эшчәнлек башлап җибәрү карарын кабул иткән. Юл чатларында торучы полиция хезмәткәрләренең транспорт чараларына ялган иминият документын ачыклый торган махсус программалар урнаштырылган... Республикада ялган ОСАГО полислары белән бәйле вәзгыятьнең шактый катлаулы булуы турында бер кат язып чыккан идек инде. Бактың исә, хәзерге вакытта Россиядәге машина хуҗаларының 10 проценттан артыгы ялган документлардан файдалана икән. Әлеге законсыз эшчәнлек белән шөгыльләнүчеләр исә халыкка смс-хәбәр аша ялган ОСАГО полисы тәкъдим итүдән дә тартынмый ди. Иминият компанияләре нигә ябыла? Кагыйдә буларак, алар танылган брендлар астына яшеренә һәм кешегә очсыз бәядән ОСАГО полисы тәкъдим итә. Әле алай гына да түгел, алар бу документны өйгә кадәр китереп бирергә әзер. Шунысы кызганыч, әлеге вәзгыять көннән-көн кискенләшә бара. Моны аңлау өчен саннарга күз салу да җитә. Мәсәлән, хәзерге вакытта Татарстанда ОСАГО полислары тапшыру белән 50 дән артык иминият компаниясе шөгыльләнә. Узган ел исә аларның саны ике тапкырга (!) күбрәк булган. - Бүгенге көндә Россиядә иминият өчен җыелган акчаларның 71 проценты кире түләнсә, Татарстанда бу күрсәткеч 85 процент (!) тәшкил итә. Бу - иминият компаниясе өчен бик начар күрсәткеч һәм мондый шартларда эшләве шактый катлаулы. Нәкъ менә шуңа күрә компанияләр ябылу карарын кабул итә дә инде, - дип аңлатты Татарстанның иминиятләштерүчеләр берләшмәсе президенты Рөстәм Сабиров ОСАГО полисларына багышланган матбугат конференциясендә. Рөстәм Сабиров сүзләренә караганда, хәзерге вакытта Россиядәге машина хуҗаларының 10 проценты ялган полислардан файдалана. Бу мәсьәләгә тиешле игътибар бирелмәсә, аларның саны тагын да артырга мөмкин. ЮХИДИ вәкилләре көрәшә белә Шулай булуга да карамастан, ялган ОСАГО полисларын ачыклау шактый катлаулы. Мәсәлән, агымдагы елда Татарстанда бары тик шундый биш очрак ачыкланган. Хәер, тиздән ялган ОСАГО га өстенлек бирүче машина йөртүчеләргә гомумән дә “көн бетәчәк”. Шушы көннәрдә Татарстанның хокук сакчылары юл чатларында сакта торучы ЮХИДИ машиналарын ОСАГО ның чынмы, ялганмы икәнлеген ачыкларга ярдәм итә торган махсус программа белән тәэмин итә башлаган. - Бу – 200 компьютер һәм 200дән артык махсус планшет. Әлеге җиһазларга ОСАГО полисларының дөреслеген тикшерергә ярдәм итә торган махсус программалар урнаштырылды. Бүгеннән башлап полиция хезмәткәрләре алар буенча ялган полислар белән йөрүчеләрне ачыклый башлый, - дип белдерде безгә Татарстанның ЮХИДИ идарәсе җитәкчесе урынбасары Радик Рамазанов. Ялган документ белән йөрүчеләргә җәза исә шактый катгый булуы белән аерылып тора: әлеге затлар админитартив түгел, ә җинаять җаваплылыгына тартылырга мөмкин. - Әгәр машинаның ОСАГО полисы юк икән, административ җаваплылык каралган. Хәзерге вакытта ул 800 сум тәшкил итә. Әгәр дә чын булмаган полис файланыла икән, бу инде – җинаять дигән сүз. Ялган ОСАГО полисыннан файдаланган өчен кеше ике елга кадәр ирегеннән мәхрүм ителергә мөмкин. Мәҗбүри эш һәм зур күләмдә штрафлар салу мөмкинлеге дә бар, - дип белдерде Радик Рамазанов. Рәмзия ЗАКИРОВА --- | 26.08.2015 (полный текст новости)

  • 2015-08-31 05:10 "Адымнар"ның өр-яңа чыгарылышы (ВИДЕО)
    30.08.2015 Җәмгыять "КЗН" каналында атна саен чыгып килүче "Адымнар" тапшыруының чираттагы чыгарылышын тәкъдим итәбез: --- --- | 29.08.2015 (полный текст новости)

  • 2015-08-31 05:10 Америка профессоры Даниель Росс: “Гафу итегез, мин татарча начаррак сөйләшәм...”
    30.08.2015 Җәмгыять Сөйләм теле кайбер татарларыбызныкыннан яхшырак булса да, Юта штаты университеты (АКШның Логан каласы) профессоры Даниель Росс әңгәмәне гафу үтенүдән башлады. Ана телен оныткан һәм моны табигый санаган милләттәшләрдән дә мондый сүзне ишеткәнем булмагач, миңа бу сәер тоелды, билгеле... Даниель исә инглиз (туган теле), испан, кечуа, рус, татар, үзбәк, казак телләрендә сөйләшә, чагатай һәм гарәп телләрендәге язуларны укый ала. Быел да ул татар тарихын өйрәнер өчен махсус Казанга кайткан. Аның бу сәфәре соңрак АКШта монография булып басылып чыгачак. Даниель татар тарихындагы ак таплар, тел өй­рәнү, Казан каласындагы үзгә­решләр хакында безгә үз фи­кер­ләрен җиткерде. – Казанның моннан 13 ел элек нинди булуын күргәнсез, хәзер бирегә даими кайтып йөрисез. Үзгәреш сизеләме? – Мин – тарихчы, шуңа күрә ар­хеологиягә һәм башка өлкәләргә бәя бирә алмыйм. Көнем дә ки­тапханәдә яисә музейларда үтә, бу исә Казанның кыяфәтенә карата ниндидер фикер булдыруны кыенлаштыра. Шунысын гына әйтә алам: шәһәр күпкә чистарак. Кайбер биналар матурланган, кай­берләре юкка чыгарылган. Яхшыгамы бу, үкенечкәме – бәя бирергә хакым юк... Ә менә Милли ки­тапханәдәге, Дәүләт музеендагы үзгәрешләр сөендерде. 2000 нче еллар белән чагыштырганда, ул хәзер күпкә заманчарак һәм уңайлырак. – Ни өчен ислам тарихын сай­ладыгыз? Миңа калса, бу – Аме­рика өчен четереклерәк тема... – 11 сентябрьдәге шартлаудан соң Америкада исламга караш начар якка үзгәрде. Минем кызыксыну исә бу вакыйгаларга кадәр, балачак елларында ук барлыкка килде. Әтием китапханәче булгач, еш кына өйгә кызыклы китаплар алып кайта иде. Берзаман ул тәре походы турында китап алып кайтты. Анда гадел, яхшы күңелле мө­селман образлары бар... Мин ул вакытта әле кечкенә һәм исламның нәрсә икәнен дә белмим. Ә университетка укырга кергәч, бу темага кагылышлы фәнни китаплар укый башладым. Ислам тарихы, пәй­гам­бәр­ләр тарихы, Госманлы империясе – болар мине шулкадәр җәлеп итте ки, укуны Якын Көн­чы­гышта дәвам итәргә булдым. Әнигә Мисырда укырга теләвем турында әйткәч, аның чәчләре үрә торды. Бу – туксанынчы еллар иде, шуңа күрә Из­раильгә китү теләгемне аңа әйтеп тә тормадым. Әнигә мөселманнар яшәгән җирләр иң куркыныч урын булып тоела иде. Әти-әни каршысына үтенеч белән килүем гаҗәп түгел, чит илдә укыр өчен үзем түли алмый идем әле. Алар исә чит илдә уку әһәмиятен бөтенләй аңламыйлар булып чыкты. Шуннан университет галим­нәре белән ки­ңәшләшергә булдым. Алар миңа студентлар алмашы турындагы программа барлыгы хакында әйт­теләр. Әмма аңа эләгер өчен билгеле бер өлкәне өйрәнергә кирәк иде. Исемлектә гарәп теле бар, әмма әни мине Гыйракка җи­бәрмәс иде. Шуннан татар теленә күзем төште. Ә Россиядә мөсел­маннар барлыгын һәм аларның рус телендә сөй­ләшкәнен белә идем. Шулай итеп Россияне, Татарстанны сайладым. Өйдәгеләр Татарстанда мөсел­ман­нар яшәгәнен белми дә калдылар. – Татарлар белән кызыксыну кайчан барлыкка килде? – Ике ел дәверендә АКШта татар телен өйрәндем. Тел аша татар мәдәнияте, тарихы, шәхесләре бе­лән таныштым. Казанга килгәч, Флера Сафиуллинада укыдым. Ул исә еш кына Тукай шигырьләрен сөйләр иде. Шуннан мин телнең матурлыгын тойдым, бу халыкның үткәне белән кызыксына башладым. Шулай итеп ислам һәм татар тарихын өйрәнә башладым. – Миңа калса, безнең телебезне һәм тарихыбызны өй­рәнүдә кыенлыклар булмый кал­магандыр. Ник дигәндә, тел өйрәнү буенча аудиоҗыен­тык­лар да юк дәрәҗәдә, тарих исә йә ябык, йә юкка чыгарылган... – Моннан 15 ел элек чит ил кешеләренә татар телен өйрәнү өчен нибары бер генә дәреслек бар иде. Анысы да инглиз телендә түгел. Татар телен өйрәнер өчен башта рус телен үзләштерергә, аннан соң гына татарчага күчәргә туры килде. Чөнки дәреслек русча-татарча иде. Шулай итеп бер үк вакытта рус һәм татар телләрен өй­рәнә башладым. Ахыр чиктә русча иркенрәк сөйләшергә өйрәндем. Чөнки урамга чыксаң яки кибеткә керсәң, татар теленә караганда, рус теле кирәгрәк. Мәсәлән, Америкадан килгәнне белгәч, минем белән инглизчә сөйләшергә тырышалар. Ә инде, мин татарча да беләм, дигәч, “ул татарча да белә!“ дип шатланалар да үзләре янә рус теленә күчәләр... Күптән түгел фәнни эш буенча Оренбургка бардым һәм анда яшәп кайттым. Миндә Оренбург татарлары үз телләрен онытмаган дигән тәэсир калды. Һәрхәлдә, минем белән татарча сөйләштеләр. Беренче со­рау­га, Казан ничек үзгәргән, дигән сорауга, кире кайтсак, нәкъ менә татар телен өйрәнү буенча вәз­гыять икенчерәк. Дәреслекләр күбрәк, татарча-инглизчә китап­лар бар. Тарихка килсәк, университетта укыганда, 1917 елга караган проект бар иде. Мин “1917 елда татарлар” дигән темага алындым. Минем белән укыган икенче кыз “1917 елда мөселманнар” дигән теманы яктыртты. Аның хезмәтенә караганда, мөселманнар 1917 ел вакыйгаларында бөтенләй катнашмаган. Мин шунда инглиз те­лендә татарларга кагылышлы ма­териал­ларның юк дәрәҗәсендә булуын күрдем. Бу – 1990-1994 нче еллар иде. Хәзер исә бу яктан да алга китеш бар. Ләкин мәгълүмат күп түгел. Булганнары да фәнни ки­тапханәләрдә. Кеше махсус эзләп килмәсә, аларны табып та булмый. – Тарихта ак таплар шактый, дидегез. Алар кайсы чорга карый соң? – Мин XVIII-XIX гасырлардагы ислам тарихын өйрәнәм. Бу – тарихтагы ак тап, бик аз өйрәнелгән чор. Болгар дәүләте, Казан ханлыгы, Казанның Явыз Иван тарафыннан яулап алынуы өйрәнелгән, ә менә аннан соң ниләр булган – бөтенләй билгесез. Әйтерсең лә 1917 елга хәтле монда бернинди мөһим вакыйгалар да булмаган. Ә бит бу – бик кызыклы чор. – Кайсы ягы белән кызыклы соң ул? – Бу – торгынлык чоры түгел, киресенчә, актив үсеш чоры. Идарә итү системасы да бик кызык­лы булган. Бу якларда рус түрәләре аз. Мәсәлән, миллионлаган халык белән сигез губернатор идарә иткән. Алар беренче чиратта халык абруен казанган муллаларга таянган. Халыкка дәүләт законнарын муллалар җиткергән. Муллалар исә үз дәрәҗәләрен белеп, губернаторларга бик ирке­нәергә ирек бирмәгән. Төбәкләрдә халык үз законнары буенча яшә­гән. Монда дәүләт закон­нарының үтәлешен тикшерү авыр булган. – Бу юлы нинди кызыклы фактлар таптыгыз? – Мин 1918 елгы мөселман законнарын өйрәндем. КФУ каршындагы фәнни китапханәдә бу җә­һәттән материаллар шактый. Ми­ңа мөселман гаиләсендә гаилә кору, милек бүлү мәсьәләләре кызык тоелды. Мөселман кануннары буенча, ир кеше дүрт мәртәбә өйләнергә мөмкин. Ләкин ул моны аерым шартлар үтәлгәндә генә башкара алган. Ир тотрыклы керемгә ия булырга һәм һәр хатынын, балаларын бертигез күрергә тиеш булган. Һәрберсенә аерым өй салуга кадәр алдан килешенгән! Өстәвенә ха­тыннарның һәрберсе, аерылганда, юридик яктан якланган. Ул гаилә капиталының аерым бер өлешенә дәгъва кыла алган. Чагыштыру өчен: шушы чорда Британиядә яшәүче хатын-кызның хокуклары күпкә кимрәк. Инглиз хатыны кияүгә чыккач, иренең милке булып саналган, аның үз фикерен җиткерү мөмкинлеге дә булмаган. – Кадимчелек, җәдитчелек агымнарына да юлыккансыздыр. – Шәкертләр гадәттә, уку әс­баплары җитәрлек булмау сәбәп­ле, беренче елларда китап күчерү белән шөгыльләнгән. Мин әле үзем дә студентларымны, начар укысагыз, китап күчерәчәксез, дип өркетәм. Әлеге күчермәләр китап­ханәдә дә шактый. Еллар үтү белән укыту алымнары буенча бәхәсләр куергалый торган була. Әйтик, фикхны бетерик, аның урынына математика, география кертик, дип фикер алышканнар. Әмма шунысы кызык: дәреслекләр XX гасыр башында да әллә ни үзгәр­мәгән диярлек. Бу җәһәттән шунысы игътибарга лаек: басма Коръән иң беренче булып татарларда барлыкка килгән. Әмма бу хакта чит илдә мәгълүмат юк. Индуслар, мәсәлән, Коръәнне беренче тапкыр без бастырдык дип яза. Минем өчен бу – бик зур ачыш. Димәк, татарлар китап басу һәм башка өлкәләрдә алдынгы булган. – Ислам дөньясы һәм татарлар турындагы мәгълүматлар әниегезнең карашын үзгәрт­мәдеме? – Бу – минем өчен авыр со­рауларның берсе. Ул бик яхшы хатын иде. Әмма кара тәнлегә, индус­ка һәм мөселман кешесенә ки­яүгә чыкмаска дигән шарт куйды. – Ә сез киресен эшләгәнсез. – Бөтенләй үк киресен түгел инде. Искәндәр Мәһдиев кара тәнле дә, индус та түгел. Без аның белән 2002 елда, мин Казанга укырга килгәч таныштык. Аннан Казахстанга киттек һәм өйләне­шер­гә теләп, документлар әзерләү эшен башладык. Ә бу тиз башкарыла торган эш түгел. Әни баштарак карышса да, ахыр чиктә, бу – сезнең тормыш, дип килеште. Ул безнең хәлне аңлый иде. Чөнки шундый ук кыенлыкка яшьлегендә үзе дә очраган. Ул католик динендә булса, әтием – протестант. Шуңа күрә аның әти-әнисе аларның никахына каршы булган. Кызганыч, әни Ис­кән­дәр белән очраша алмады. Кисәк кенә авырып китеп, вафат булды. Әни миңа, күңеле яхшы булсын, аның нинди дин тотуы, мил­ләте мөһим түгел, дигән иде... Шулай итеп, мине өйдән куып чыгармадылар. Әни башта каршылык күрсәтсә дә, эченнән сөенде дә бугай әле. Ул фәнни эш белән җен­ләнеп, мин кияүгә бөтенләй чыга алмам дип курыкты бугай. Үзе иртә кияүгә чыккач, аныңча, хатын-кыз 18-19 яшьтә тормышта булырга тиеш иде. – Сезнең фәнни хезмәт­лә­регез Америкада ничек кабул ителә? – Казанда татар тарихы дигән тулы бер өлкә бар. Америкада исә татар тарихы ул – шул ук Россия тарихы. Фәнни эш язганда бу бик зур проблема булып тора. Шуңа күрә мин татар тарихын нәрсә белән булса да бәйләп күрсәтергә тырышам. Шушы ук эшне студентлар белән дә алып барам. Нинди генә тема өйрәнсәк тә, Россиядә татар дигән милләт бар, алар бу җә­һәттән менә болай эшләгән... дип мисаллар китерәм. Аудиториядә 150 студент булып, аның фәкать берсе генә булса да татар милләте белән кызыксына башласа, бу инде – алга китеш... Гөлинә ГЫЙМАДОВА 125 | 21.08.2015 (полный текст новости)

  • 2015-08-31 05:10 Салават Миңнеханов клипларын ничек төшерә? (ФОТОРЕПОРТАЖ)
    30.08.2015 Шоу-бизнес Телевизордан караганда, клип төшерү бик җайлы кебек күренә. Өч минутлык җырны тиз арада гына төшерәләрдер, дип уйлый идем мин элек. Ләкин үзем аны төшерү процессында катнашкач, фикерләрем 180 градуска үзгәрде... Клип - билгеле бер сюжетка корылган һәм бик күп детальләр, кыска эпизодлардан торган мини фильм ул. Һәм менә шушы аерым кисәкләрне төшерү бик күп осталык, түземлек һәм башка сыйфатларны таләп итә. Йолдызлы гаилә Салават Миңнеханов һәм Гүзәлем Казанның бер сәүдә үзәгендә "Кил, кил" дуэт җырына клип, төгәлрәге аның дәвамын төшерде. Дөресен генә әйткәндә, Салават белән Гүзәлемнең клипларын карагач, аны төшерү өстендә тулы бер команда эшли дип уйлыйм идем. Чөнки аларның клиплары бик профессиональ, зәвыклы, эчтәлеге ягыннан төпле, мәгънәле була, шәхсән үзем һәрвакыт яратып карыйм. Чынлыкта исә бу командада алар өчәү: Гүзәлем, сценарий авторы, режиссер, продюсер - Салават һәм видеооператор Фәнзил Гарафетдинов. Фәнзилнең осталыгы аеруча таң калдырды, ул инде моңа кадәр дә җырчыларга клип төшергән булган. Салават сөйләвенчә, Азнакай районында Гүзәлемнең "Әни, әни" җырына клип төшергәндә, җырчыларга Карамалы Елга авылында яшәүче Тәслия әби һәм аның карты очраган. Әби артистларны якын итеп, ачылып сөйләшкән. Шуннан соң Салават шушы әби катнашында клип төшерергә уйлый һәм, шулай итеп, Тәслия әби "Кил, кил" клибына "эләгә". Сүз уңаеннан, Казанда клипта төшәргә әбинең Чаллыда яшәүче оныгы Илгиз Җиһаншин да килде. Клипның эчтәлеге болай: гади авыл малае Салават чәй эчеп утырганда, телевизорда җырлаучы кала йолдызы Гүзәлемгә күзе төшә. Моны күзәтеп торган әби җырчы кызны урлап кайтырга кушып, егетне өйдән куып диярлек чыгара. Салават тракторына утырып Казанга юл тота. Мең бәла белән ул җырчыны эзләп таба һәм урлап авылына алып кайтып китә. Клипның авылдагы күренешләре инде төшерелгән. Салават клипта төшәргә теләүчеләрне чакырып, социаль челтәргә язып элгән булган. Шуңамы, сөйләшенгән урынга байтак кеше җыелды, күбесе кызлар. Иң элек Гүзәлемнең хатын-кызлар кибетендә кием сайлау һәм сатып алу (бу кибеттә җырчы Салават Фәтхетдинов киенә дип әйттеләр) күренеше төшерелде. Аннан соң авыл киеменнән, күн итекләрдән кибеттә йөрүче Салаватны төшерергә керештеләр. Аның кыяфәтеннән биредә эшләүчеләр көлеп, шаккатып карап торды. "Әле ярый шундый дәрәҗәле сәүдә үзәгендә болай киенеп йөрергә рөхсәт булды", ди ул. Рөхсәт дигәннән, монда клип төшерү өчен җырчы алдан рөхсәт сораган булган. Тик шулай да сакчылар килеп, төрле сораулар бирергә маташты... Төшерү моментын Салават үзе карый һәм бәяли, ошамаган очракта, дубль кабатлана. Шуңа игътибар иттем: җырчының клипка карашы бик җитди, ул катнашучыларга гына түгел, үзенә карата да таләпчән. Залда артык предмет юкмы, урындыклар дөрес торамы, кирәк булса, җиһазларны да күчереп куя. Әйтик, лифтка утырып менгән күренешне бер сәгатькә якын төшерергә туры килде. Салават өчен һәр мизгел мөһим. Шушы берничә күренешне төшерер өчен генә дә өч сәгатьләп вакыт кирәк булды. Сәүдә үзәгендә төшерелгән эпизодлар - клипның бер өлеше генә. Салават арса, талса да, куйган максатына иреште. Әле тагын шунысына игътибар иттем: төшерү процессында башына кызыклы идеяләр килеп, аны оператор Фәнзилгә әйтеп, шуларны да клипка кертеп җибәрде. Андагы идея һәм фантазияләрнең иге-чиге юк. Минемчә, клип бик кызыклы булачак, шаян да, мәгънәле дә. Кыскасы, "Кил, кил" җырының клибын телевизор экраннарыннан карарга онытмагыз! Фото №1 Фото №2 Фото №3 Фото №4 Фото №5 Эльвира ШАКИРОВА --- | 26.08.2015 (полный текст новости)

  • 2015-08-26 07:46 Татарстанда самолет юл һәлакәтенә очраган (ФОТО)
    24.08.2015 Фаҗига М7 трассасында "Бигеш" аэропортыннан Лаеш районына баручы ЯК-40 самолеты юл һәлакәтенә очраган. Аны йөк машинасына төяп алып бара торган булганнар. Алабуга районында Мортыга борылышта арбадагы канатлар ишелеп төшеп, юл кырыенда коймага бәрелгән, самолет ычкынып, кюветка төшеп киткән. Нәтиҗәдә беркем дә зыян күрмәгән.      --- --- | 24.08.2015 (полный текст новости)

  • 2015-08-26 07:46 Дмитрий Киселев: «Казан – кәнфит инде ул ...һәм Париждан матуррак»
    24.08.2015 Җәмгыять «Казан хәзер Берлиннан яки Париждан да матуррак. Күгәрек белән капланган Варшава турында әйтеп тә тормыйм инде. Киевта яшәүче берәр кеше беренче тапкыр Европага эләккәч, сокланачак, күңеле нечкәрәчәк, буй җитмәслекне аңлап, елаячак. Казан кешесе җилкәләрен генә җыерачак. Казан үзәге – нигездә, борынгы тарихи биналар: купецлар утарлары, йортлар – алар барысы да диярлек революциягә кадәр төзелгән. Шәһәр йөрәге – кәнфит инде менә, искиткеч кыяфәткә китерелгән: урамнар тар һәм җыйнак, бөтен йортлар диярлек реставрацияләнгән, юллар тигез, күпчелек чатларда светофорлар куелган». --- --- | 23.08.2015 (полный текст новости)

  • 2015-08-26 07:46 Без үскәндә, күлмәк апаныкы иде
    24.08.2015 Җәмгыять – Кызыма узган елгы мәктәп формасы да ярый иде әле. Әмма быел аның төсен көлсуга үзгәрткәннәр. Хәзер тагын яңаны сатып алырга туры киләчәк. Балага берни дә кызганыч түгел анысы. Тик бу – өстәмә чыгым бит, әле башка әйберләр дә алырга кирәк, – ди болай да акчага туенмаган Гөлчәчәк Хөснуллина. Бу мәсь­әлә башкаларны да борчый. – Россиядә әти-әниләрнең 77 проценты мәктәп формасын кер­түгә риза булса да, әлеге мәсьәлә һәр җирдә дә шома гына бармый. Кайбер төбәкләрдә мәк­тәпләр артыгын кылана. Әйтик, Курган өл­кәсендә бер директор ботинка табанының калынлыгына, чәчкә, бизәнүгә карата та­ләпләр керт­кән. Иртән укучы­ларның чалбар киң­леген үл­чиләр, ә кагыйдәне үтә­мәү­челәр­не дәрескә керт­ми­ләр икән, – ди Дәүләт Дума­сының мәгариф комитеты җитәк­чесе урынбасары Владимир Бурматов. Татарстан мәктәпләре бер­дәм формага беренчеләрдән булып күчкән иде. Бердәм диел­сә дә, бөтен укучы да бертөрле киемнән йөри дигән сүз түгел. Киемнең төсен, фасон-рәвешен мәктәп әти-әниләр белән бер­гәләшеп сайлый. Тукыманың исә төбәк­ләрдәге һава торышына туры ки­лүе һәм тәнгә һава үткәрүе мө­һим. Өстенлек кара, куе зәң­гәр, көрән, көлсу төстәге кием­нәргә бирелә. Дөрес, моңа өстәп, кайбер мәктәпләр, алмаш аяк киеме идәнне боза торган булмаска тиеш, дигән таләп куя. Әтнә районы укучылары һа­ман да ретро стильгә өстенлек би­рәләр. Ягъни кызлар – ак һәм кара алъяпкычлар, көрән күл­мәккә, ә малайлар пиджак-чал­барга туг­ры кала. “Әти-әниләр белән шулай сөйләштек. Яңа стильләрне дә сайларга була. Ләкин авылдагы әти-әниләр өчен бу бер проблемага әйләнәчәк. Бөтен кеше дә аны эзләп йөри алмый. Бездә быел 81 бала укыячак, – ди Олы Мәң­гәр мәктәбе директоры Зөлфия Муллагалиева. – Кызларга артык биек үкчәле аяк киеме кияргә рөхсәт итмибез, чәчне җыярга кушабыз. Бала формадан килмәсә, аны өенә кире борып кайтармыйбыз, әлбәттә“. Әмма һәр мәктәпнең – үз тәр­тибе. “Бездә мәктәп фор­масының төсенә бәйләнмиләр. Иң мөһиме – ул чуар гына булмасын. Улыбызга костюмны ел саен яңасын сатып алабыз. Буе үсә бара бит. Хәзерге заманда 10 мең сум акчаң булмаса, балаңны мәктәпкә юньләп әзерли дә алмыйсың”, – ди Мөслимдә яшәү­че Газизә ханым. Пособие кирәк Күптән түгел Дәүләт Думасына күп балалы гаиләләргә мәктәп формасы алу өчен пособие бирү турында закон проекты тәкъдим иткәннәр иде. Әлеге документ кабул ителә калса, ярдәм күләме бер балага 1,5 мең сум булачак. Әмма моның өчен федераль бюджеттан 3 миллиард сумнан артык акча кирәк икән. Ахыр чиктә, проектны кабул итмә­гәннәр. 2005 елдан социаль хәле авыр булган гаи­ләләргә ярдәм күрсәтү төбәкләргә йөк­ләнгән. “Баламны үзем генә үсте­рәм. Гаиләнең җан башына туры килгән уртача кереме зур дип саналгач, бернинди субсидия дә алмыйбыз. Югыйсә хезмәт хакым да аз. Баланы мәктәпкә әзерләү җи­ңел түгел. Елга бер тапкыр пособие бирелсә, әйбәт булыр иде”, – ди Заһидә Галиева. Илнең 50 төбәгендә болай да балаларны мәктәпкә әзерләү оештырыла. Татарстанда да “Мәк­тәпкә әзерләнергә ярдәм ит!” акциясе кысаларында авыр хәлдәге, күп балалы, билгеле бер категориядәге балаларга уку кирәк-яраклары, спорт костюмнары алырга булышалар. Быел республикада 1 нче сыйныфка 39 мең 900дән артык бала бара. Шуларның 9 меңенә букча бүләк ителәчәк. 2-11 сыйныфта белем алучы тагын 11 мең укучыга да ярдәм булачак. Ә менә Казанда яшәүче Рәисә Верниковскаяның 10 баласы бар. Шуларның 6сы – мәктәп яшендә. “Пособие бирсәләр, комачауламас иде. Быел балаларны мәктәпкә әзерләү авыргарак туры килә. Ирем кайбер сәбәпләр аркасында эшли алмады. Социаль яклау бүле­ге елга бер тапкыр 5 мең сум акча бирә иде, әле быел анысы да булмады. Кызларга сарафаннар алдык. Ә малайлар­ның һәрберсенә дә форма алырга акча җитми. Кечкенә­рәкләр абыйларыннан калган киемне кия. Бөтен әйберне дә уку елы башында сатып алып булмый. Спорт костюмнарын, башка әйбер­ләрне соңрак алырбыз“, – ди ул. – Акча белән исәпләшеп торыш юк – барыбер аласы. Алмаш аяк киемен дә, оек, блузкаларын да... Без үскәндә, киемнәр ападан кала иде, аңа да берәр туган бирә. Хәзер алай булмый шул. Яңа кием баланың күңелен күтәрә – мәк­тәпкә сөенеп бара, – ди Гөлүсә Закирова. Болай да аерылалар Бүген мәктәп формасы ки­рәкме-юкмы, дигән сораулар тынды кебек. Аның әһәмиятен балалар да, әти-әниләр дә аңлый башлады. Ә менә аның бердәм булуы кемгәдер комачаулый әле. – Балалар болай да телефон, айфон, букчалары белән аерыла. Ә бертөрле киенгәч, алар үзләрен тигез итеп хис итә. Бездә костюм – куе, ә күлмәкләр – ак төстә. Улыбыз Сәет 167 нче мәк­тәптә укый, быел 4 нче сыйныфка бара. Мәктәпкә әзер­ләнүне ав­густның соңгы көн­нәренә калдырдык, – ди “Болгар” радио­сы­ның баш мөхәррире Илнур Фәйзрахманов. Кечкенә сыйныф укучылары форманы талымламаса да, югары сыйныф укучыларының үзенчә­лек­лерәк, зәвыклырак ки­енәсе килә. “Олы улым бигрәк “модный” киенергә ярата инде. Классик киемнәрне җене сөйми, аның өчен чалбары да сыланып торган булсын, – ди Балтачтан ике бала анасы Әлфия Хуҗиева. – Бездә кара жилет кияләр. Бәйләгәнне сатып алдык. Лицей дигән махсус язуын үзең тегеп куясың. Тер­сәкләренә соры ямау салынган зәңгәр костюм сатып алган идек. Мәктәптә кидер­терләрме, белмим. Ә ул 4,5 мең сумга төште”. – Бердәм форма кертелгән елны балаларның барысына да кием җитмәгән иде. Инде менә быел Казандагы бер оешма 23 балага өр-яңа формалар кайтарды. Балалар бик сөенде. Мәктәп кирәк-яраклары белән махсус оешмалар булыша, – ди Питрәч ятимнәр йорты директоры Резеда Хәлилова. Танылган кием тегү оешма­ларының берсендә менеджер булып эшләүче Леонид Радюкин бердәм форманың уңай һәм тискәре яклары бар дип саный. “Бер яктан, ул балаларны тәр­бияли, социаль яктан барысын да тигез итеп куя. Ләкин укучыларга сайлап алу мөмкинлеген калдырмый, – ди ул. – Быел әти-әниләр куе зәңгәр, соры төсләргә өстенлек бирә. Шулай ук кара төскә ак полосалар төшкән, дип­ломант сти­лендәге киемнәрне дә яратып алалар. Нигездә без классик стильдә тегәбез. Заманча коллекция, тар итеп эшләнгән модельләр дә бар. Ябык, тулы гәүдәлеләр дә үзләре теләгән киемне таба ала. Без аллергия бирми торган тукымалар сайлап алабыз. Бәяләр 3 мең сум тирәсе”. Чаллыдагы бер ширкәтнең генераль директоры Гөлсинә Садриева белдергәнчә, югары сыйныф укучылары мода, стиль турында әти-әниләреннән яхшырак та белә. Аларга эшлекле стильдәге кием­нәр тәкъдим итәләр. Кадетларга да форма тегәләр икән. “Бездә сайлап алу мөмкинлеге зур. Мәктәп формаларын ел дә­­в­а­мында сатабыз. Башка еллардан аермалы буларак, быел мәктәп базарлары күп оештырыла. 21-23 августта Азнакайга чакырдылар. Анда ташламалар да каралган” , – ди ул. Яулыкка сүз әйтмиләр Ә мөселман балалары мәк­тәпкә нинди киемнән йөри? Татарстан Диния нәзарәте мөфтие урын­басары Рөстәм Батров бел­дер­гәнчә, мәктәпләрдә яулык бәй­ләү мәсьәләсе буенча проблема юк. “Узган ел берничә мө­рәҗәгать булган иде. Директорлар да аңлады. Татарстан Министрлар Кабине­тының мәктәп киеме турындагы карарында яулык бәйләргә ярамый дигән чикләү юк. Моны әти-әниләре үзләре хәл итә”, – ди ул. Сәрия САДРИСЛАМОВА 123 | 22.08.2015 (полный текст новости)

  • 2015-08-26 07:46 Әлмәттә куркыныч эксгибиционистны тоткарлаганнар
    24.08.2015 Җәмгыять Бер әлмәтле агымдагы елның маенда Тукай проспектындагы 37 нче йорт балалар мәйданчыгындагы беседкада утыручы балигъ булмаган яшьтәге кызларга үзенең җенес органнарын күрсәткән. Балаларның ата-аналары полициягә ярдәм сорап мөрәҗәгать иткәннәр. Эксгибиционистны тоткарлаганнар. Ул Әлмәттә яшәүче 59 яшьлек ир булып чыккан. Бу хакта шәһәр прокуратурасының матбугат хезмәте хәбәр итә, дип белдерә “Әлмәт таңнары” басмасы. --- --- | 24.08.2015 (полный текст новости)

  • 2015-08-26 07:46 “Ятимлек безнең итәккә тагылган бугай инде...”
    26.08.2015 Җәмгыять “Бу балалар – Балтач районының Әтнә авылында яшәүче ятим Гатауллиннар турында мин инде күп яздым. Район газетасында эшләгәндә, 1995 елда ук башлаган әлеге теманы, еллар үткәч тә, читкә куеп булмады. Язмышлары бигрәк ачы, оныттыра торган түгел иде шул. “Ватаным Татарстан”ны даими укучылар да хәтерли торгандыр: сукыр һәм параличланган әни тәрбия­сенә калган берсеннән-берсе кечкенә дүрт сабый... Ачлыкны да, юклыкны да, башкасын да татыган, нужа бабай камчысыннан җан­нары яраланган, тәртип-әдәп, чисталык-әхлак ише тәрбиядән читтә калган, бер-бер артлы әти­ләрен, әниләрен, бабайларын, үз­ләренә ярдәм итәр­гә дип күченеп кайткан әти­лә­ренең сеңлесе Гөл­ниса апаларын, Якуб җиз­нәлә­рен соңгы юлга озаткан... һәм кырыс язмыш каршында ни ризыкка, ни киемгә, ни сәламәтлеккә туймас мох­таҗ булып, япа-ялгыз калган балалар турында бер­ничә ел дәва­мында газетабызда язмалар дөнья күрде. Гыйбрәт өчен дип язылган әлеге язмаларның бөтенләй башка борылыш аласын әле ул чакта беребез дә уйламаган идек”, – дип язганмын мин газетабызның 2013 елның 26 гыйнвар санында. Төгәлрәге, язмамны шушындый кара төсләрдән башласам да, әкиятләрдәге кебек, матур борылыш-үз­гәрешләр белән дәвам ит­кәнмен. Әлмәттән кадәр елы­на әллә ничәләр килеп, бу балаларга әйтеп бетергесез күп яхшылык-изге­лек­­ләр эшләгән, үзенең “баш­сызлык”лары белән алар­­ның да Кешечә мөнә­сәбәткә лаек икән­лекләрен исбатлый алган пенсия яшен­дәге Мирсәет абый Сәйфиев... Без­нең язмаларны елый-елый укып, ике дә уйламыйча, төпчек уллары Камилне шул ятим кызлар­ның берсе – Нурсинә белән кавыштырган үзебезнең районның Арбор авылында яшәүче Рау­за һәм Шамил Шакировлар... Балаларны даими эшле иткән, бик күп ярдәм күр­сәткән хуҗа­лык җитәк­чесе Рәкыйп Нәҗи­пов... Язмамда бу балаларга яшәргә көч биргән, еллар дәвамында терәк булган чит-ятлар турында сокланып язганмын. Бу йорттагы бик күп матур үзгә­реш­ләрне, яңалык­лар­ны күреп, ниһаять, аларда да барысы тәртиптә дип, ничә еллар буена беренче мәртәбә сөенеп кайттым дигәнмен. Инде бу темага башка кире кайтмам дигән идем. Тик... Күптән түгел район газетасында басылып чыккан бер рәхмәт хаты игътибарымны җәлеп итте. Кыска гына булса да, берничә кат укыдым үзен. Юкса гади, аңлаешлы итеп язылган. Юк, нәрсәдер һаман тарта, җибәрми. “Нурсинә!.. Бу бит – Әтнә Нурсинәсе!..” Баш миен көйдереп үткән бу ачышым ачы да, әллә нинди әрнүле дә иде. Арбор егете Камилгә чыккан Нурсинә, баксаң, бала тапкач, озак кына авырып, быел май аенда вафат булган икән... Бу минутларда кемне күбрәк жәлләргә дә бел­мә­дем шикелле. Сөенеп, сөеп, сөелеп яшәрдәй чагында иртә киткән Нурсинәнеме, үзләре икесе тиң ятим үскән, гомер буе ятимлек озата барган, ятимә Нур­синәне дә үз кызлары кебек кабул иткән Рауза апа һәм Шамил абыйнымы, инде тормышлары көйләнде ди­гәндә генә, тагын бер югалту кичергән Рәйсә­неме, тол калган Камилнеме... Әллә инде тагын бер ятим дип, нәни Кә­рим­неме... – Бу ятимлек безнең итәк­кә тагылган бугай инде, Гөл­синә апай, – дип каршы алды мине Рәйсә. – Бездән бер дә читкә китәсе килми... Җиде ел көткән иде бит апай белән җизни бу баланы. Авырга узганын белгәч, без дә бик сөендек. Авыр күтәр­де дип белмим, бер дә зарланмады. Табиблар гына беренче бала өчен яшең олы дип, хастаха­нәләрдә ят­кыр­ды. Декрет ялына кадәр фер­мада эш­ләде. Алдан планлаштырганча, баласын Кесарь кисүе белән алдылар. Ике ай үзе карады әле. Ике айдан соң: “Салкын тидердем, ахры, тем­пературам бар”, – диде. Температурасы төшмәде, авыруы көнләп-сәгатьләп көчәйде һәм ул урынга калды. Хас­таханәгә алып баргач, та­биб­лар: “Арка мие ялкынсынган”, – ди­деләр. Айлар буе Казан, Балтач хастаха­нә­ләрендә ятты, файдасы ти­мәде. Бирәсе дә­ваны бирдек дип, өйгә кайтардылар. Аягына басарга өмет бик аз, диделәр. Баса алмады. Аннан кайтып, озак та үтмәде, инсульт булды. Тагын Арчада хастаханәдә яттык... Апасы авырый башлаганнан бирле Рәйсә аның янәшәсендә булса, Әтнә­дәге ике егетне (аларның берсе акылга җиңелрәк, икен­чесе коррекцион мәк­тәптә укыган – ялгызларын калдыра торган түгел) туганнары Гадил абыйлары карап тора, ә нәни Кәримне ике айдан бер яшькә кадәр диярлек 76 яшьлек Рауза әбисе үстерә. Мин килгәндә Кәрим Рәйсәләрдә иде. “Апайның үлеменнән соң кода бабай урынга егылды, инде ул да вафат. Шуңа күрә Кәрим әлегә бездә. Әбисе белән әтисе бик сагыналар, бү­ләкләр, күчтәнәчләр төяп гел килеп торалар”, – ди ул. Бик ачык һәм шат күңелле Кәрим беркемнән ятсынмый булып чыкты, тиз дуслаштык үзе белән. Мин киткәндә елап та калды әле. “Аллага шөкер, ул сау-сә­ламәт, бөтенесен аңлый, инде “әттә”, “әббә” дигән сүз­ләре дә бар, – ди Рәйсә. – Үзе карый алмаса да, апай да аның бераз булса да үскәнен күрә алды, дип сөенәм. Авыр чакта ярдәм итүчеләр күп булды. Ар­бор­ның һәм үзебезнең хуҗалык рәис­лә­ре Хәмит абый Баязитовка һәм Рәкыйп абый Нәҗипов­ларга бик рәхмәт­ле без. Апайның кабере дә алар булышлыгы белән үзебезнең авыл зиратында, әти-әниләр янәшә­сендә бул­ды...” ...Язмышлар турында алай әйтергә ярамаса да, Әтнәдән кайтканда, нигә­дер, “Су чокырга җыела” дигән халык мәкале искә төште. Аерма шунда гына: кемнең “чокыры”нда нәрсә: кемдә – байлык, кемдә – ятимлек... Гөлсинә ХӘБИБУЛЛИНА 123 | 22.08.2015 (полный текст новости)

  • 2015-08-26 07:46 Кыйналып яшәү нигә кирәк?
    25.08.2015 Ир белән хатын Беркөнне урамда коточкыч күренешнең шаһиты булдым: бер ир дус кызлары белән аралашып утырган мөлаем гына бер хатын янына йөгереп килеп, берне "кундырды" да, җир буйлап сөйри башлады. Соңыннан кибеттә сөйләшкәннән ишеттем, имеш, хатыны ире эштән кайтышка өйдә утырырга тиеш булган. Хатынының ишегалдында дуслары белән сөйләшеп утыруы моның җен ачуын чыгарган. Мондый хәлләр өйдә генә, кеше күрмәгәндә генә буладыр, дип уйлый идем мин. Әлбәттә, ир һәм хатын проблемасы күпме генә сөйләсәк тә, гомер буена актуаль булып калачак. Ләкин бу дәрәҗәдә мыскыл ителүгә түзү - акылсызлык... Бу пар да яратышып өйләнешкәндер инде. Бу ир кисәге очрашып йөргән чакта сөйгәненә бик күп ягымлы сүзләр әйткәндер, бүләкләр биргәндер. Ә туйдан соң алыштырып куйган кебек: "яраткан" ир кул күтәрә башлый! Ни өчен ирләр хатыннарын кыйный? Күпләр "кыйный, димәк, ярата" дип еш әйтә. Әгәр "ярату" төшенчәсе кыйналу белән аңлатыла икән, "яратмау" сүзе ничек була икән соң алайса? Юк шул, "ярату" - бөтенләй башка төшенчә, ике гашыйк йөрәкнең мәхәббәт утында януы, шушы хисләрне гомер буена саклавы, бер-берсенә хөрмәт күрсәтүе ул... Бу язмада ирләрнең күл күтәрү сәбәпләрен ачыкларбыз, ә инде мондый хәлгә төшкән хатын-кызлар бераз уйлансын иде, үз кадерләрен белә башласын иде. Беренчедән, ир хатынының артык иреккә чыгуына түзә алмыйча, тормыш чәчәгенә кул күтәрә башларга мөмкин. Хатын-кыз эшендә зур үрләргә ирешсә, тышкы кыяфәте белән йолдызларга охшап калса, ир кешегә бу үгезгә кызыл сөлге күрсәткән кебек тәэсир итәчәк. Ул үзен чын хуҗа итеп хис итәргә теләячәк һәм хатынының мөстәкыйльлегеннән үч алачак. Икенчедән, ирләр көнләшүдән хатынын кыйный. Әйтик, хатыны әз генә кыскарак итәк кисә дә, урамда күршесе белән сөйләшеп торса да, ире үзенә урын таба алмый башлый. Бу очракта сорау алу башлана: кем өчен матурланасың, синең сөяркәң бармы, син фахишә һ.б. Нәтиҗәдә ул хатынын "акылга утырта". Өченчедән, кайбер ирләр эштән кәефсез кайтып, бөтен ачуын хатыныннан ала. Шул рәвешле, үзенең көчле булуын күрсәтергә тырыша. Өенә исерек килеш кайткан ирләр турында артык сүз әйтеп булмый, чөнки аларның эш-гамәлләре акылга буйсынмый, булган хәлләрне исә икенче көнгә гомумән онытачак. Әгәр дә ир һәм хатын сүзгә килсә, ире хатынын елату максатыннан тотып кыйнарга да мөмкин. Сүз уңаеннан, кайбер ирләр хатыны елагач, тезләнеп гафу үтенә башлый. Монысы бөтенләй сәер... Статистикага күз салсак, Россиядәге гаиләләрнең 20%ында ирләр хатыннарын даими рәвештә кыйнап тора, 30%ында ир кеше бер тапкыр булса да хатынына кул күтәргән һәм бары тик 20%ында гына ирләр хатыннарына бармак белән дә тимәгән. Коточкыч статистика, шулай бит? Күп кенә очракта әгәр ир хатынына кул күтәрә икән, димәк, аның психикасы яисә нервлары белән проблемалары бар. Кайвакыт ир кешенең кискен холкы кыйнауга сәбәпче була. Хатын-кыз гаепле булган очраклар да була, тик бик сирәк. Барысын да аек акыл белән уйлагыз, "бер-ике тапкыр борынымны сугып сындырды" дип фикер йөртмәгез. Хатын-кыз кыйналуга түзеп яшәргә тиеш түгел. Балалар хакына дип түзеп яшәүчеләр бар. Ул чакта "балаларыгызның әнисез калуыннан куркыкмыйсызмы?" дип сорар идем. Аннан соң балаларга әниләренең кыйналуын күреп үсү дә ярамый, үскәч үз хатынына кул күтәрүе бар. "Ирем үзгәрер" дип өметләнү дә бушка, гел кыйнап торган кеше үзгәрмәячәк. Аерылып китүдән куркырга кирәкми. Беренче вакытта авыр булачак, әти-әни, дуслар ярдәмгә килер, социаль яклау бүлеге дә ярдәм итми калмас. Ләкин сез ирекле булачаксыз һәм тормышыгыз да һичшиксез җайланыр! Үз гомерегезне куркыныч астына куймагыз, хатыннар! Йолдыз МУСИНА --- | 22.08.2015 (полный текст новости)

  • 2015-08-26 07:46 Татарстан котыру чире буенча Россиядә беренче урынга чыккан
    24.08.2015 Җәмгыять Республикада котыру авыруы эләктергән хайваннар саны арткан. Хәлләр бер дә мактанырлык түгел. Татарстан котыру чире буенча Россиядә беренче урынга чыккан. Агымдагы елның 7 аенда гына да республиканың 36 районында һәм шул исәптән Казан шәһәрендә шундый 240 очрак теркәлгән. “Кара исемлек”кә кергән җирлекләр саны 220гә җиткән. Белгечләр чаң суга: бу, узган елның шушы чоры белән чагыштырганда, алты тапкыр күбрәк. Әнә шуңа күрә Татарстанда махсус икеайлык игълан ителде. Сакланганны Ходай саклаган Кайбер авылларда көпә-көндез төлке йөри. Халык тәмам аптырашта. Эт савытына ашарга куярга куркыныч, дип зарлана авыл кешесе. Эт белән бер савыттан ашый, кетәклекләргә кереп, тавыкларны буып китә, дип чаң суга алар. “Чакырылмаган кунак” авылга афәт алып килергә мөмкин. Нәтиҗәдә эт-песиләр, хуҗалыкта булган терлекләр генә түгел, кешеләргә дә котыру авыруы эләктерү куркынычы яный. Ә бу чир үлем белән тәмамлана. Узган ел бер танышыбызга песи һөҗүм иткән иде. Шуннан бирле песидән курка ул. “Гомер буе фермада эшләп, 7-8 центнерлы үгезләр арасында йөрдем, алардан да курыкмадым. Сөт тапшырырга дип капка төбенә чыккач, күршенең песие ташланды, алып ыргыттым, тагын сикерде. Бу хәлләрне күргән авылдашлар ярдәмгә ашыкты. Фельдшер чакырдык, ветеринарга хәбәр иттеләр, өйдә кечкенә оныгым кала дип карасам да, хастаханәгә алып киттеләр. Вакцинация уздырып, табиб күзәтүе астында яшәдем, хәзер хәлем Аллага шөкер”, – дип сөйләде ул. Ветеринария табиблары әй­түенчә, мондый мисаллар быел тагын да арткан. Әле күптән түгел генә шуңа охшаш хәл Питрәч районының Татар Казысы авылында килеп чыккан. “Макс-Ойл” ширкәте фермасына төлке кергән. Бу хуҗалыкның бөтен бинасына видео урнаштырылган, һәр нәрсә күзәтү астында. Төнге “кунак”ны да шул “күргән”. “Төлке ике тананың аягын тешләгән иде, – дип сөйли хуҗалыкның идарәчесе Рафик Мөхәммәдиев. – Шушы хәлне белеп алганнан соң, тиз арада саклык чараларын күрә башладык, фермада булган барлык терлекләргә котыру авыруына каршы вакцинация уздырдык. Ә теге ике тананы суеп, итләрен юкка чыгардык, ташладык. Аны бит ашарга да ярамый, эшкәртеп тә булмый. Башларын тикшерү өчен лабораториягә җибәрдек. Бел­гечләр котыру авыру барлыгын ачыклады. Хуҗалыкта ике ай карантин игълан ителде. Вакытында чаң сугуыбызның нәтиҗәсе бар: авыру башка терлекләргә күчми калды. Төлкене дә юкка чыгардык. Бу тирәдә калса, тагын килергә мөмкин иде. Ходай да, сакланганны саклармын, дигән”. Саба районының Сүлә авылында яшәүче Нигъмәтҗановлар бу чир белән 5 ел эчендә ике тапкыр очрашкан инде. 2010 елда ху­җалыкларына төлке кергәч, бөтен терлекләренә вакцина салдырган булганнар. Инде менә быел пе­силәре котырып кайткан. Хуҗа­лыктагы башка песиләргә ташлана, кешеләргә “кабарына” башлагач, аучы чакырып аттырырга мәҗбүр булганнар. Үз песиеңә ничек кул күтәрәсең?! Тикшергәч, анда котыру авыруы барлыгы ачык­ланган. Авылда ике ай карантин игълан ителгән. Шөкер, куркыныч артта калды, яхшы тәмамланды, дип сөенә бүген алар. – Авылда төлкеләр күбәйде. Аларны аулау эшне тиешенчә оештырылмый, – ди Илгиз абый. – Сак­ланырга кирәк диләр, сүз дә юк, кирәк. Әмма иң беренче чиратта төлкеләргә каршы көрәш алып барылсын иде. Вакцинага күпме акча сарыф ителә, ә шул ук вакытта төлкеләрне атмыйлар. Һәр авыл җирлегенә төлке, хуҗасыз эт-мәчеләрне ату өчен 5-10 мең сум булса да акча бүлеп бирелсә, күпкә отышлырак булыр иде. Без дә тыныч яшәр идек. Аучылар акча бирелми дип зарлана бит. Бармак аша карамыйк Бу хәлләрне Казанда да беләләр. ТР Министрлар Каби­нетының ветеринария идарәсе атна башында журналистларны махсус җыеп, вәзгыятькә ачык­лык кертте. Дөрестән дә, респуб­ликада хәлләр мактанырлык түгел. Үзәктән бирелә торган 50 миллион сум акчаны инде ике ел күргәннәре юк. Көрәш чаралары алып бармагач, авыру очраклары да көнләп түгел, сәгатьләп арта. Бу авыруның җиһанга таралуын кимерүчеләр һәм төл­келәрнең саны ике тапкыр арту белән аңлаталар. Ләкин сәбәп монда гына түгел. Җирлекләрдә эшләүче түрәләр әлеге мәсьәләгә бармак аша гына карарга ияләшкән. Куркынычның бусагада гына икәнен алар аңларга теләмиләр булса кирәк. Республиканың баш ветеринария табибы Алмаз Хисаметдинов сүзләреннән аңлашылганча, әлеге авыруга бәйле очраклар ел саен “уйнап” тора. Саннарга күз салсак, 2012 елда – 296, 2013 елда – 255, 2014 елда 132 очрак күзәтелгән. Быел күпме булыр – бу хакта әлегә тәгаен генә берни әйтә алмыйлар. Әмма ярты ел эчендә куркыныч очраклар 200дән артып киткән инде. Алар­ның 21 проценты – авыл ху­җалыгы терлекләре, 27се – йорт хайваннары, ә 52се кыргый җәнлекләр өлешенә туры килә. Нәрсә эшләгәннәрме? Берничә ай эчендә 7 мең 100 төлке атылган. Азнакай, Алексеевск, Чистай, Лениногорск, Баулы районнарында бу мәсьәләдә эш нәтиҗәсе кү­ренсә дә, Арча, Әгерҗе, Чүпрәле, Кайбыч районнарында бик ис­ләре китми. “Саба, Питрәч, Апас, Әтнә, Кукмара районнарында котыру авыруы чыганаклары шактый, – ди Алмаз Хисаметдинов. – Шул ук вакытта Казан шәһәрендә дә хәлләр мактанырлык түгел. Башкалада берничә ай эчендә куркыныч 9 очрак теркәлде”. Тиресе кирәк булмагач ТР Хайваннар дөньясы объектларын саклау идарәсе вәкилләре белдергәнчә, төл­кенең баш санын киметү буенча республикада эш бара. Әмма җитәрлек күләмдә түгел әле: кыргый җәнлек саны кимеми. Белгечләр бу хәлләрне төлкеләр туклана торган тычканнар күп булу белән аңлата. 2013 елда төлкеләр саны 9 мең 200 булса, 2014 елда 8 мең 800гә калган. Бүген исә 8 мең 500 дип фаразлана. Хайваннар дөньясы объектларын саклау идарәсенең бүлек мөдире Ринат Чиспияков белдергәнчә, соңгы вакытта төлкеләргә аучылар да игътибар итми. Чөнки тиресен чимал буларак кабул итүче оешма юк икән. Табыш китерми дигән нәтиҗәгә килеп, аннан баш тартканнар. “Без аучыларга вәзгыятьне аңлатып торабыз. Алар әлеге куркыныч авыруны таратучы төлкеләрнең санын ки­ме­түгә үз өлешләрен кертергә тиеш. Бу хакта ау турындагы законнарда да, кагыйдәләрдә дә язылган. Аңлый башладылар кебек”, – ди Ринат Электронович. Сүз уңаеннан, төлке аулау ау спорты төрләре исемлегенә дә кер­телгән. Әлегә сезон башланмаган. 15 сен­тябрьдән соң аучы-спортчыларны да бу эшкә җәлеп итмәкче булалар. Республика бюджетыннан, хуҗасыз хайваннарны юкка чыгару максатыннан, 19 миллион сум акча бүлеп бирелә. Әмма шул сумманың 13 миллионы Казанда кала, калганы республиканың башка җирлекләренә бүленә. Җитәкчелек моны Казанда Универсиада, Су спорты төрләре буенча дөнья чемпионаты уздыру белән аңлата. Башкалада булган хуҗасыз эт-мәчеләр килгән кунакларга һөҗүм итмәсен өчен, Казанны беренче чиратта тәртипкә китерергә булганнар. Ә авыллар икенче планда кала. Анда бит туристлар килми. Эт тешләсә, берни булмый Күпләр шулай дип уйлый. Ләкин бел­гечләр моның ахыры аяныч булырга мөмкин дип искәртә. Узган ел Яшел Үзән районында яшәүче берәүне, Һиндстанга ял итәргә баргач, эт тешли. Ул моңа артык әһәмият бирми. Әмма берникадәр вакыттан соң үзендә үзгәрешләр сизеп, табибларга бара. Ләкин соң була инде. Берничә көннән ул котыру авыруыннан үлеп китә. Табиблар бу авыруга каршы дөньяда бернинди дә дәвалау чарасы булмавын искәртә. Бары вакытында ясалган вакцина гына аның азуына каршы тора, кеше гомерен саклап кала икән. Кулланучылар хокукларын яклау идарә­сенең санитар күзәтчелек бүлеге җитәкчесе Луиза Борисова әйтүенчә, барлык прививкалар да бушлай эшләнә. Бу вакытта тешләгән эт-мәчеләр белгечләр күзәтүе астына алына. Аларда котыру авыруы ачыкланмаса, кешеләргә вакцина ясау туктатыла. Зыян салган җәнлек качкан булса, 6 вакцина үткәрелә. “Эт, песи, төлке кебек хайваннар тешләсә, тырнаса, тирегә селәгәйләре тиеп китсә, тиз арада табибка мөрәҗәгать итәргә кирәк”, – дип киңәш бирә Луиза Борисова. Быелның 7 аенда табибларга мөрәҗәгать итүчеләр саны да артып, 7 мең 122 кешегә җиткән. Белгеч әйтүенчә, кешеләргә күбесенчә кыргый, хуҗасыз эт-мәчеләр ташлана. Икеайлыкта ниләр эшләнәчәк? Ветеринария табиблары, икеайлык барышында өй саен йөреп, аңлату эшләре алып барачак. Хуҗалыкларда булган этләрне дә исәпкә алмакчылар. Эт һәм песиләргә, шәхси хуҗалыкларда һәм фермаларда асрала торган авыл хуҗалыгы терлекләренә бушлай вакцинация ясамакчылар. Әмма үзебезгә дә сак булырга кирәк. Бәла аяк астында гына йөри. Лилия НУРМӨХӘММӘТОВА 123 | 22.08.2015 (полный текст новости)

  • 2015-08-26 07:46 Казанда хәрбиләр утырган йөк машинасы капланган (ВИДЕО)
    24.08.2015 Фаҗига Кичә Казанда Павлюхин-Назарбаев урамнары чатында арбасына хәрбиләр утырган йөк машинасы капланган. Чатта «Ford Fusion» җиңел машинасы зур тизлек белән йөк машинасына килеп бәрелгән. Нәтиҗәдә хәрбиләр утырган йөк машинасы капланган. Зыян күрүчеләр бар.     --- --- | 24.08.2015 (полный текст новости)

  • 2015-08-26 07:46 Әнәс Хәсәнов. Бәхет кайда оя кора
    24.08.2015 ЯҢА КИТАПЛАР Язучы Әнәс Хәсәновның бу романында яшь замандашларыбызның җәмгыятьтә тирән иҗтимагый үзгәрешләр чорында – XX гасыр ахырында, XXI гасыр башында – Россиядә яңадан аякка басып килүче кыргый капитализм шартларында бәхеткә омтылулары, эзләнү, хаталары, югалту-табышлары аша тормышта үз урыннарын табулары тасвирлана. Язучының хикәя геройлары – ихлас күңелдән яратып сурәтләнгән олылар, гомерләрендә күпне күргән хезмәтчәннәр, тормышны сөеп яшәүче милләттәшләребез.         --- --- | 24.08.2015 (полный текст новости)

  • 2015-08-26 07:46 Госман Гомәр. Даһилар мөнбәре
    24.08.2015 ЯҢА КИТАПЛАР Китапка узган гасыр башыннан алып, бүгенгәчә, йөз елдан артык вакыт эчендә яшәп, иҗтимагый, сәяси, икътисади һәм мәдәни тормышыбызда тирән эз калдырган, күбесен автор үзе яхшы белгән, бергә эшләгән, якыннан аралашкан шәхесләр турында истәлек-хатирәләр туплап бирелде.         --- --- | 24.08.2015 (полный текст новости)

  • 2015-08-26 07:46 Касыйм Тәхау. Өч әкият
    Касыйм Тәхау. Өч әкият (полный текст новости)

  • 2015-08-26 07:46 Миләүшә Шиһабиева, Гүзәл Зиннәтова. Уйный-уйный өйрәнәм. Әвәләп ясыйм
    24.08.2015 ЯҢА КИТАПЛАР Әлеге китап балалар бакчалары программалары һәм Федераль дәүләт мәктәпкәчә белем бирү стандартына (ФДББС) нигезләнеп төзелде. Ул, ике-өч яшьлек балалар белән шөгыльләнү өчен, әти-әниләргә һәм тәрбиячеләргә ярдәмлек буларак тәкъдим ителә. Җыентык нәниләрне әвәләп ясау эшчәнлеге (пластилин, тозлы камыр, балчык кебек материаллар белән башкарыла торган эш-гамәл) белән кызыксындыру, баланың яшь үзенчәлегенә туры килә торган күнекмәләр формалаштырырга булышу максатыннан төзелде. Әвәләп ясау шөгыле өлкәннәргә баланың көндәлек тормышын кызыклы һәм файдалы итеп оештырырга мөмкинлек бирә. Нәтиҗәдә (бусы иң мөһиме!) баланың үз-үзенә ышану көче тәрбияләнә.     --- --- | 24.08.2015 (полный текст новости)

  • 2015-08-26 07:46 Мидхәт Садыйков. Түзәргә туры килә
    24.08.2015 ЯҢА КИТАПЛАР Журналист, публицист Мидхәт Садыйковның бу китабына әниләр күңелен тирәнтен тоемлап иҗат ителгән хикәя-парчалары, юмористик хикәяләре, әдәбият-сәнгатькә, мәгарифкә кагылышлы публицистик язмалары, күренекле шәхесләр белән әңгәмәләре туплап бирелде.       --- --- | 24.08.2015 (полный текст новости)

  • 2015-08-26 07:46 "Иске Казанда милли моңнар"дан ФОТОрепортаж
    24.08.2015 Җәмгыять 23 август көнне Биектау районы Камай авылындагы музей-тыюлыкта “Иске Казанда милли моңнар” хәйрия фестивале узды. Безнең фоторепортаж:                   1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 41 42 43 44 45 46   Рамил ВӘЛИЕВ фотолары --- | 24.08.2015 (полный текст новости)

  • 2015-08-26 07:46 Доллар 71 сумнан артты
    24.08.2015 Икътисад Дөньяда фонд биржаларында икътисадый коллапс күзәтелә. Бүген иртән Азия, Якын Көнчыгыш, Россия һәм Европа биржалары кискен минуска китте. Нефть бәясе  баррель өчен 44  доллардан төште. Сәгать 12  дә евро 82 сумга якынлашты, доллар 71 сумнан артты.  --- --- | 24.08.2015 (полный текст новости)

  • 2015-08-26 07:46 Кем ул - шәхес?
    25.08.2015 Әдәбият Фәнис Яруллинның "Хәтер төпләрендә утлы күмер" дигән көндәлекләр китабыннан өзекләр бирүне дәвам итәбез. Сүз уңаеннан, бу китапны сатып алырга теләүчеләр 89274419318 телефоны аша шалтырата ала. 29 апрель. 2002 ел. Шәхес турында уйланып ята торгач, башка тагын мондыйрак фикерләр килде.  Шәхес – үзе тәрбияләнеп үскән җәмгыятьнең барлык уңай һәм тискәре якларына объектив бәя бирерлек дәрәҗәдә аңлы; үз халкының, үз милләтенең үткәнен яхшы белгән һәм, киләчәкне фаразларга туры килгәндә, милләт агачының күп гасырлар буе тармакланмый, зураеп китүенә карап, аның ниндидер этапта көчәюен яки үсеше әкренәюен башкалардан бераз гына булса да алдарак күрә; халыкны масса белән бутамыйча, шушы масса арасында югары интеллектлы индивидуумнарның гына гомумпрогресска өлеш кертә алуына ышана; галимнәрне, шагыйрьләрне, совет чоры әдәбияты аңлатканча, гел халык өчен генә, төн йокыларын йокламыйча рәхмәткә эшләүче итеп түгел, ә шәхеснең үз мәнфәгатьләре халык мәнфәгатьләре белән туры килгәндә зур биеклекләр яулый алучы итеп таный. Иң нык ныгытылган крепость – кеше йөрәге. Ләкин ул крепостьны кылыч һәм туплар белән яулап алучы – олы шәхес, бөек полководец түгел. Крепостьны үзенең акылы, ялкынлы һәм ышандыргыч сүзе, иманының ныклыгы белән ала алса – бу инде шәхес.     --- --- | 25.08.2015 (полный текст новости)

  • 2015-08-26 07:46 Татарстанда дымлы һәм салкын һава торышы урнашты
    25.08.2015 Җәмгыять 25 августта, Татарстан Республикасында алмашынучан болытлы һава. Төнлә урыны белән, иртән һәм көндез күпчелек районнарда яңгыр явачак. Көнчыгыштан, төньяк-көнчыгыштан салмак җил. Төнлә 5-10 градус җылы булса, көндез - 14-19, дип хәбәр итә ТР Гидрометеорология һәм әйләнә-тирә мохитне күзәтү идарәсе. Иртәгә Казанда болытлы һава, яңгыр яварга мөмкин. Көндез - 16-18 градус җылы, төнлә - 8-10. 26 август төнендә алмашынучан болытлы һава, урыны белән бераз яңгыр явачак, дип фаразлый синоптиклар. Төньяк-көнбатыштан, көнбатыштан 4-9 м/с тизлектә җил, вакыты белән җилнең тизлеге 13 м/с ка кадәр җитәргә мөмкин. Температура 5-10 градус җылы тәшкил итәчәк. --- --- | 25.08.2015 (полный текст новости)

  • 2015-08-26 07:46 Туфан Миңнуллинга 80 яшь тулыр иде: “Хет берәрсе уйлый микән минем хакта?”
    25.08.2015 Мәдәният Көймәң комга килеп терәлсә, кулга китап ал икән. Туфан китабын. Ул сине намусың алдында җавап тотарга, үткән юлыңа борылып, кылган гамәлләреңне барларга, тормыштагы һәр мизгелнең кадерен белеп яшәргә өйрәтер. Бу көннәрдә Туфан абый аеруча сагындыра. Исән булса, аңа 25 августта 80 яшь тулыр иде... Мәскәүнең Әсәдуллаев йортында Туфан абыйга багышланган тантаналы кичә үткәреләчәк. 22-25 августта Кама Тамагы районында Т.Миңнуллин исемендәге Түбән Кама дәүләт театры спектакльләрен күрсәтәчәк. 25 августта искә алу кичәләре Казанда да башланып китәчәк һәм ел азагына кадәр дәвам итәчәк. Әлеге чараларда һәм матбугатта яңгыраган һәр сүз Туфан абыйның рухына дога булып барып ирешсә иде. Быел Туфан абыйның юбилей елы. Исән булса, бу көннәрдә ул инде 80 яшьлек юбилее мәшәкатьләре белән йөрер иде. 75 яшьлек юбилееннан соң шалтыратып хәлен беле­шү­челәргә: “Хәлем әйбәт. Элек мин бөек кенә идем әле, хәзер менә даһи булдым инде”, – дип шаяртып җавап биргәне истә. Бу юлы ничек шаяртыр, ниләр сөйләр иде икән? Туфан абыйның “Робагыйлар” китабында боек та, наян да бер робагый бар: Хастаханә. Тәрәзәсе урам якта. Карыйм шуннан күңел төшеп киткән чакта. Көн озыны тыз-быз чапкан ханымнарның Хет берәрсе уйлый микән минем хакта? Шиксез, бу юлы да Туфан абый өчен матур актрисаларның, гому­мән матур хатын-кызларның игътибары, алар белән фотога тө­шүләр юбилей вакыйгала­ры­ның аерым бер пункты булыр иде. Кемнеңдер хәтерендә Туфан абый бер кул кысышу белән сак­ланадыр, аерым бәхетлеләр аның белән озак ара аралашуын, бә­хәсләшүен, бәлки, кайбер мә­сь­ә­ләләрдә килешмәвен дә искә алып яшәр. Үпкәлеләр дә юк түгелдер аңа, кем белә. Бервакыт мин аңа Интернетта үз исеменә аерым игътибар барлыгы, кушамат артына яшеренгән кайбе­рәүләрнең аңа карата шактый агрессив та икән­лекләрен әйт­кәч: “Иң мөһиме – битараф булмасыннар”, – дигән иде. Ә аңа битарафлар, шиксез, юктыр. Туфан абыйны искә алып, беркөн Интернетта “кич утырып” алдык. Кич утыручылар арасында көтелгән персонажлар да, күпләр өчен көтелмәгәннәре дә бар. Ләкин очраклылар юк. Илгиз Зәйниев, драматург: – Татар халкының менталитетын, телен, гореф-гадәтләрен, йолаларын беләсең килсә, Туфан Миңнуллин пьесаларын ач та укы. Бернинди энциклопедия кирәк түгел, аның иҗатында барысы да тупланган. Туфан ага – татар кеше­сенең һәр күзәнәген, җан халәтен тоя белгән әдип. Әлмәндәрне ка­рыйсың да елый­сың... Ничек шулай гади генә итеп минем катлаулы күңелемә кереп була соң? Ә бак­саң, сәбәп бер генә: Туфан абый беркайчан да үзен укучысыннан, тамашачысыннан өстен куймый. Аның әсәрләрен укып, үзеңне аң­лыйсың. Ул алдашмый, тамашачы белән бергә аның да җаны әрнүенә, рәхәтләнеп кө­лүенә һич шигем юк. Миңа ул кайчандыр тумаган, ә гел булгандыр кебек... Алай гына да түгел, миңа ул һәрвакыт булырдыр сыман... Җәмилә Низаметдин, җырчы: – Финляндиядән Казанга килеп, “Заман егетләре” студия­сендә альбом яздырып йөргәндә, мин Туфан абыйларда тукталган идем. Көз. Салкын көннәр. Сту­диядә дә җылы түгел. Беркөн студиягә китәргә әзерләнеп йөргәндә Туфан абый әйтә: “Давай, кызым, син минем киез итекләремне киеп бар әле бүген. Бу сиңа Хельсинки түгел. Матур аяк киемеңне калдырып тор. Син бит сәхнәгә чык­мыйсың, студия­дә микрофон алдында гына басып торасың. Нәр­сәгә сиңа грипп чире”, – диде ул. Шулай итеп мин, дүрт көн буе студиядә Туфан абый итекләрен киеп, альбом яздырдым. Ул итек­ләрдән, әйтер­сең, миңа Туфан абый энергетикасы күчте – өч көн буена 18әр сәгать җырлап, альбомны язып тәмам­ладык. Бу хәлгә музыкантлар да шаккатты. Казанда концертларым булганда мин аңа көн дә шалтыратып тордым, ләкин концертларыма ул килә алмады, авырды. Нәҗибә апа килде. Икенче көнне шалтыратканда Туфан абый: “Н­ә­җибә апаң бик кайгырды синең өчен. “Пәрдә ачылып, бер­никадәр вакыт узгач кына тынычландым, башта бик дулкынландым. Аннан инде Җәмилә өчен горурланып, шатланып утырдым”, – дип кайтты. Син – зәвыклы, заманча, татар телен тирән тоеп җырлый торган җырчы. Безнең халыкка хас тырышлыгың, уңганлы­гың та җи­тәрлек. Халкыбыз “үз баласы” итеп танып, аягүрә басып алкышлый икән, син әле җырла­выңны дәвам итәргә тиеш“, – диде. Туфан абыйның соңгы юбилеена миңа чакыру килде. Ләкин, җитди сәбәпләр чыгып, килә алмадым, шуңа бик күңелсез­ләндем. Шул вакытта Туфан абый әйткән сүзләр искә төшеп, һаман үзәкне өзә: “Ул туган көннәр килә дә китә, сеңлем. Икенче елга килерсең, яме”. Мубай, җырчы: – Туфан абый минем белән һәрчак: “Исәнме, энекәш!” – дип елмаеп, җылы итеп күрешә иде. Театр­да эшләсәм дә, артистлардан, театр кешеләреннән бераз шүр­ләбрәк йөрдем мин, беркайчан да артык якынаймадым. Их, “Галия­бану”ымны ошатканын әйт­кән булса Туфан абый, андый ышаныч тагы да рухландырган булыр иде... Фәнис Җиһанша, Камал театры артисты: – Туфан абый белән беренче танышуым алты яшемдә булды. Әни үзенең 8 нче сыйныф укучыларын Казанга экскурсиягә алып килде. Алар белән мин дә бардым. Шул килүдә Камал теат­рының элеккеге, Горький урамында урнашкан бинасында “Әлдермештән Әлмән­дәр”не карадык. Озак еллар узгач, атаклы “Әлмәндәр”не язган автор­ның әсәрендә беренче тапкыр зур сәхнәгә чыгармын дип ул чакта кем уйлаган! Туфан абый “Җан­кисәккәем” әсәрен махсус безнең курс өчен, укытучыбыз Фәрит Бикчәнтәев соравы буенча язды. Миндә премьерадан соң, “Фәнис дуска, яңадан-яңа үрләр яулавын теләп, Туфан абыйсыннан”, – дип, култамгасы салган программасы саклана. Ул, күрәсең, яңа үрләрне яуларга ярдәм йөзеннән, “Татар гаиләсе” фондының директоры булгач, үзенең ярдәмчесе итеп мине чакырды. Шулвакытта аның җәмәгать эшлеклесе, драматург, сәясәтче генә түгел, гаҗәеп шаян, уен-көлкеле кеше икәнлеген дә күреп шаккаттым. Ир белән хатын арасындагы кайчак катлауланып киткән мөнәсә­бәтләрне җиңел генә чишү юлларын гаҗәеп кызык­лы итеп әйтеп бирә иде ул. Безгә әле Туфан абый фикерләвенә җиткәнче шактый өйрәнергә ки­рәк икән, дип уйлаганым истә. Төрле газета-журналларда минем белән әңгәмәләр чыкса, Туфан абый, үзе шалтыратып, фикерен әйтә иде. Бер караганда, мин – яшь артист, ул – тере классик. Бездә, яшьләрдә, татар театрының килә­чәген күргән, фикерле булуыбызны теләгәндер ул. Шунлыктан безгә карата игътибарлы булгандыр. Туфан абыйның театрны яратуы, аның киләчәге өчен борчылуы гаять көчле иде. Минем хәтеремдә кайгыртучан шәхес булып саклана Туфан абый. Интернетта менә шулай кич утырдык. “Артык яшьләр, “урта яшьләр” – барыбыз да Туфан абый турында сөйләштек. Газета бите санаусыз булса, бу сөйләшү гаять озын булыр иде. Аны ихлас яратучылар да, бәхәсле яратучылар да бихисап бит. Сөйләрләр иде. Сөйләрләр әле... Зимфира ГЫЙЛЬМЕТДИНОВА 124 | 21.08.2015 (полный текст новости)

  • 2015-08-26 07:46 Йомышлы сәяхәт: бушлай бәдрәфләр Казанда гына...
    25.08.2015 Җәмгыять 2013 елның җәендә Казан җитәкчелеге шәһәр халкына һәм кунакларына менә дигән бүләк ясады: 23 җәмәгать бәдрәфе урнаштырылды. Иң сөендергәне – алардан файдалану бушлай. Шуңа да карамастан, бәдрәфләргә хезмәт бармак аша гына күрсәтелергә тиеш түгел, дигән иде шәһәр җитәкчелеге. Ә мэр Илсур Метшин, аларны ис буенча гына табарлык булмасын, дип тә өстәде. Без Универсиада мирасының ике елдан соң торышын тикшердек. «Соң ачылуы эчне пошыра» 2013 елда «Экосервис – Татарстан» оешмасына җәмәгать бәдрәфләре урнаштыру өчен 11,5 миллион сум бүлеп бирелгән иде. Алар каланың кеше иң күп йөри торган урамнарында урнаштырылды. Җәмәгать бәдрәфе өч өлештән тора: уртасында – кизү торучы алачыгы, як-ягында – модуль кабинкалар. Беренчедән, аларны канализациягә һәм су челтәрләренә тоташтырып торырга кирәкми. Икенчедән, бәдрәфне берничә сәгать эчендә сүтәргә һәм җыярга мөмкин. Өченчедән, берәр өлеше ватылса, җәһәт кенә яңасына алыштырырга була. Кабинкалар җылытыла, шуңа күрә кыш көне дә монда тартынмыйча йөреп була. Кул юар өчен җылы суы да бар. Рәсми мәгълүматка ышансак, бер бәдрәфтән көненә ике мең кеше файдалана. Махсус машина килеп, барлык шакшыны алып китә, ә икенче бер машина чиста су алып килә. Сәфәремне пәнҗешәмбе көнне иртәнге тугызда Ленин бакчасындагы бәдрәфтән башладым, әмма ул бикле иде. Ярты сәгать эчендә Камал театры янындагысына барып җиттем, тик анысы да колач җәеп каршы алмады. Бәхеткә, аңа терәлеп үк биобәдрәф ачык тора иде. Гадәттә, андый «йомышханә»гә противогаз киеп кенә керерлек, ә монысында, ни гаҗәп, хуш ис аңкып торды. Бердәнбер кимчелеге – бәдрәф кәгазе булмау. Чыкканымны бер абзый көтә иде. Җәмәгать бәдрәфләре турында фикерен белү өчен, йомышын йомышлаганын көтеп тордым. – Бер начар сүз әйтә алмыйм, барысыннан да канәгать. Бушлай булуы бигрәк тә әйбәт. Соң ачылулары гына эчне пошыра, – диде Искәндәр абый. Бәдрәфләрнең ни өчен ир­тән эшләмәүләре белән кызыксынып, «Экосервис – Татарстан» оешмасына шалтыраттым. Трубканы алган бер яшь кыз сүзләренчә, иртәнге унда ачылып, күбесе кичке унда, ә кайберләре төнге уникедә генә ябыла. Иртән урамда кеше күбрәк йөри бит, шуңа да бәдрәфне иртәрәк ачып, иртәрәк ябып кую дөресрәк булыр иде кебек. Интернетта кайсы җәмәгать бәдрәфенең Казанның кайсы урынында урнашуы турында мәгълүмат бар. Шуңа ышанып, Колхоз базарына баруын бардым, әмма бәдрәф дигәннәрен тапмадым. Берзаман ерактан «бәдрәф-туалет» дигән язуның сәлам биргәнен күреп алдым. Түләүле булып чыкты. Бәясе – 7 сум. – Бушлай бәдрәф кайда икән? – дип, акча җыючы тазарак кына апага сүз каттым. – Белмим шул. Булса, эре сәүдә үзәкләрендә генә бардыр, – диде. Бу сорауны беркатлылыгымнан түгел, акча җыючыны сынау максаты белән бирдем. Әйтмәсен башта ук сиземләгән идем. Ә менә Мәскәү базары янындагы «йомышханә»не онытасым юк. «Маңгаен»да «керү бушлай» дип язылса да, башны юләргә салып, ничә сум түлисе, дип сорадым кизү торучыдан. – Әнә, язылган бит, – дип дорфа гына итеп эндәште урта яшьләрдәге ханым. Кердем, хаҗәтемне үтәдем, имеш. Су пыскып кына ага, сыек сабын бөтенләй юк. Чыгып, кизү торучыга үземне журналист дип таныштырып, ни өчен сабынның булмавы белән кызыксынгач, китте-е-е тамаша. – Сез ник мондый сорауларны миңа бирәсез?! Әнә берәр депутаттан барып сорагыз, ә ул сезне «җибәрәчәк». Теңкәмә тимәгез! Комачау итмәгез, сезнең белән сөйләшергә теләмим. Китегез моннан! – дип кычкырды кизү торучы. – Бу шәхси милкегез түгел, куарга хокукыгыз юк, – дим тыныч кына. – Ник сабын юк, дип берәр турист сораган булса, кизү торучы шулай ук шар ярып кычкырыр идеме? Казан Олимпиада үткәрергә әзер, дибез. Кая ул! Иң элек халыкка хезмәт күрсәтүчеләрне яхшы мөгамәләгә өйрәтергә кирәк. «Ике егет бер кызны бәдрәфкә эткәләп кертте» Энергетика университеты янындагы бәдрәфтә эшләүче 75 яшьлек Галина Малова әдәплелек кагыйдәләрен яхшы белә булып чыкты. Ул монда инде икенче елын хезмәт куя. Иртәнге уннан кичке унга кадәр биш көн эшләп, биш көн ял итә, сәгатенә 57 сум түлиләр, ди. Бәдрәфкә суны көн дә китерәләр, ә шакшыны өч көнгә бер алып китәләр икән. – Хезмәт хакы аз инде, аз, ә эше күп, – дип көрсенде Галина әби. – Берсендә, ашап утыр­ганда, синең яшьтәге бер малай тәрәзә шакыды да: «Әбекәй, бәдрәфтә ни булганын күрдегезме?» – диде. Кереп карасам, унитазга гына түгел, бөтен диварга нәҗес чәчрәткәннәр. Кайвакыт унитазга басып, бөтен дөньяны сидеккә батыралар. Галина әбигә сүз катыр алдыннан, башта үзем бәдрәфкә кереп чыктым. Сасы ис юк, ә кәгазь бар, су нәзек кенә итеп ага, аның каравы, сыек сабын бар. – Кәгазьләрне кара капчыкка җыеп, метро янындагы чүп савытына ташлый идем. Ярамый, дип ачулангач, тирә-якны җыештырып йөри торган хатын белән сөйләшеп, аңа биреп җибәрәм хәзер. Башка бәдрәфләрдә кәгазьне кая ташлыйлардыр – белмим, – диде кизү торучы әби. Ул бәдрәфне сәгать саен юа. Идән кипкән арада, кеше, таптап, пычратып йөрмәсен дип, бәдрәфне 15 минутка бикләп тора. Берсендә, Галина әби бөтен нәрсәне кырт итеп кенә куйгач, бер ханым килгән дә кертүен сораган. Җыештыручы чак кына түзеп торырга кушкан. Шуннан, Галина әби сөйләвенчә, теге хатын, «мин сезнең өстән Метшинга хат язам», дип, бөтен урамга ишетелерлек итеп кычкырган. Күрәсең, зар иясенә барып җиткән: әбине эштән алу мәсьәләсе турында хәбәр иткәннәр. – Бүген үк китәргә әзер мин. Әмма монда 7-8 мең сумга эшкә килергә теләмиләр бит. Бәдрәфне юарга гына түгел, күз-колак та булырга кирәк. Бер тапкыр, ике егет бер кызны бәдрәфкә эткәләп-төрткәләп керттеләр дә бикләнделәр. Тиз генә ачкыч алып, бәдрәфне ачып, тегеләрне куып чыгардым. Әле җитмәсә, алар миңа «кем соң син, картлач» дип ябырылдылар. Кешеләр шулай ямьсез кылангач, бер дә рәхәт түгел шул эшләүләре, – диде кизү торучы әби. «Бушлай бәдрәфләр Казанда гына бар» «Экосервис – Татарстан»оешмасы генераль директоры Нәҗип Нуретдинов белән әңгәмә – Спортның су төрләре буенча дөнья чемпионатын карарга дип килгән туристлар безнең бәдрәфләр турында ниндирәк фикердә? – Әлегә рәхмәт сүзләре генә ишетәбез. Җәмәгать бәд­рәф­ләре Россия буенча Казанда гына бушка хезмәт күрсәтә дип беләм, бу – Татарстан лидеры Рөстәм Миңнеханов белән шәһәр мэры Илсур Метшинның тырышлык нәтиҗәсе. Алар моңа бюджетта акча таба. Җәмәгать бәдрәфләре Универсиадага дип кенә куелмады, Илсур Метшинның аларны күптән куйдыртасы килгән иде инде. Башта алар шәһәр буенча 23 иде, хәзер 25. Парклар һәм скверлар елы буенча быел тагын дүртне урнаштырачакбыз: Химиклар мәдәният сараенда, Тинчурин урамында, Киров районында һәм Горький паркында. – Җәмәгать бәдрәфләренә бүген ни рәвешле хезмәт күрсәтәсез? – Чиста суны көн дә китереп, шакшыны көн дә суыртып китәбез. Быел бюджетны арттырмакчылар иде, әмма кризис аркасында, бу эш барып чыкмады. Кешеләрнең бәдрәф ишекләрен, тәрәзәләрен дә ваткан очраклар була. Өйдә су бетеп, кран ватылган сыман, бездә дә андый хәлләр булгалый, ә кеше шул мизгелдә үк шикаять яза. Кран ватылып, бәдрәфне ябып куйсак та, бер-­ике сәгать эчендә бригадабыз бөтен нәрсәне тәртипкә китерә. Кизү торучы әбиләр, хәлләре китеп, өйгә кайтып торырга мөмкин. Шулай ук бер-ике сәгать эчендә алмашка кеше табабыз. Казан башкарма комитетының тышкы төзекләндерү комитеты атнага ике тапкыр барлык бәдрәфләрне йөреп чыгып, бөтен нәрсәне тикшерә. – Кизү торырга кемнәрне кабул итәсез? – Күбесенчә әбиләр килә. Яшьләр теләми. Эше әллә ни авыр да түгел, әмма пычрак. Бездә бәдрәфне «Макдоналдс»тагы сыман сәгать саен түгел, кеше саен юасы. – Бәдрәфләрне унда түгел, иртәрәк ачасы, дип әйтүчеләр күп... – Кайбер урыннарда, дөрестән дә, кирәк. Кеше күп йөри торган урыннарда сигездә, бәлки, алтыда ук ачасыдыр. Әмма иртән бәдрәф аша берничә кеше генә үтә, ә бу бик чыгымлы, чөнки кизү торучыга өстәмә дүрт сәгать өчен хезмәт хакы түлисе. Линар ЗАКИРОВ --- | 23.08.2015 (полный текст новости)

  • 2015-08-26 07:46 Торак өчен түләмәүчеләрне фатирларыннан куалар
    25.08.2015 Җәмгыять Коммуналь хезмәтләр өчен түләмәүчеләр һәр йортта диярлек бар. Республикабызда мондый фатир хуҗаларына йогынты ясауның төрледән-төрле ысуллары кулланыла. Әмма бу чаралар да әллә ни ярдәм итми. Башкалабызда гына гомуми бурыч күләме 1,7 миллиард сумга җиткән. Ел саен арта барган тарифлар күп кенә кешеләрдә ризасызлык уята. Хәзерге вакытта фатир өчен түләүләр хезмәт хакы, пенсиянең саллы гына өлешен “йота”. Катлаулы икътисади шартларда исәп-фактураларындагы суммалар бигрәк тә авыр йөккә әверелде. Әмма шулай булса да, күбебез фатир өчен вакытында түләп барырга тырыша. Ашау ягын киметеп, кием-салым сатып алудан баш тартып булса да, беренче чиратта бу чыгымнарны каплый. Фатир өчен түләмәүчеләрнең күпчелеге исә шул бер үк кешеләр. Аларның үз бурычларын капларга мөмкинлеге бар. Кемнеңдер исәп-фактуралар белән маташып йөрергә вакыты җитми, икенчеләр исә хезмәтләр сыйфаты белән канәгать булмыйча принципиаль рәвештә түләми. Нәтиҗәдә, бурыч суммасы ай саен артып, миллиардларга җитә. Казан башкарма комитетының ТКХ комитеты башлыгы Искәндәр Гыйниятуллин сүзләренчә, башкалабызда коммуналь җыемнар Россия күләмендә иң югары дәрәҗәдә – 98 процентны тәшкил итә. Әмма калган 2 процент ай саен исәп-фактуралар буенча түләмичә, бурыч күләмен 20 миллионга арттыра бара. – Торак-коммуналь комплекс күрсәтелгән коммуналь хезмәтләр өчен түләмәүчеләрдән җитди зыян ала. Нәтиҗәдә, чылбыр буенча ресурслар белән тәэмин итүче компанияләр алдында бурыч җыела. Бу исә үз чиратында күрсәтелгән хезмәтләр сыйфатына йогынты ясый. Казан буенча бурыч күләме 1,7 миллиард сумга җитте, – ди Искәрдәр Гыйниятуллин. Казанда 50,5 мең гаиләнең 100 меңгә кадәр бурычы тупланган. 1700 гаиләнең исәп фактураларындагы суммасы 101-300 мең сумга кадәр җыелган. 274 гаилә “коммунальщикларга” 301-600 мең сум тиеш. 600 меңнән артык бурычны 34 гаилә җыйган. Максималь бурыч суммасы 1,3 миллион сумны тәшкил итә икән. Милек хуҗалары булып исәпләнгән фатир хуҗалары белән идарәче компанияләр эшли. Алар бурычлыларның суын сүндереп, утын, канализациясен өзеп, судларга мөрәҗәгать итеп көрәшә. Муниципалитет исә муниципаль торак өчен җавап тота. Казанда мондый төр торак нибары 10 процент кына булуга карамастан, 43 процент бурычны нәкъ биредәге фатирларда яшәүчеләр җыйган. Бурычларны түләтү буенча эш даими алып барыла. Әмма түләмәүчеләрне мондый чаралар гына куркытмый. Нәтиҗәдә, зур бурыч җыючыларга карата иң катгый ысулны куллана башлаганнар. Фатир өчен озак еллар буе түләмәүчеләрне фатирларыннан чыгарып, кечерәк бүлмәләргә күчерү буенча эшләр башланган. Судка бүгенге көндә 6 шикаять бирелгән, шуларның икесе буенча уңай карар кабул ителгән. - Бу башкаларга сабак булыр дип ышанабыз, – ди Искәндәр Гыйниятуллин. Динә ЗАРИПОВА --- | 24.08.2015 (полный текст новости)

  • 2015-08-26 07:46 Республика көнендә Казанда бәйрәм чаралары ПРОГРАММАСЫ
    26.08.2015 Җәмгыять Быел Республика көнен бәйрәм итү чагыштырмача иртә – 28 август көнне үк башлана. Аерым алганда, бу көнне 19.00дә “Казан Арена” стадионында “Президент белән бергә” иҗтимагый хәрәкәте башлангычы белән “Хор Турецкого” коллективының 25 еллыгына багышланган “Җыр бәйрәме”/ “Праздник песни” киң күләмле мәдәни-күңел ачу чарасы уздырыла. Бу хакта бүген Казан мэриясендә үткәрелгән “эшлекле дүшәмбе” киңәшмәсендә Казан шәһәре Башкарма комитеты җитәкчесенең социаль мәсьәләләр буенча урынбасары Наталья Гречанникова бәян итте. Ул китергән мәгълүматларга караганда, 29 августта Кремль яр буенда “Мәдәниятләр мозаикасы” / “Мозаика культур” I республика этноконфессия фестивале үткәрелә. “Чара ТР Халыклары ассамблеясы тарафыннан оештырыла. Фестиваль вакытында казанлылар һәм башкала кунаклары төрле мастер-классларда катнаша, концерт карый, шулай ук Татарстанда яшәүче халыкларның кул эшләре күргәзмәсе белән таныша алачак”, – дип сөйләде Наталья Гречанникова. Төзекләндерелгән Лядской бакчасын шул ук көнне үзенчәлекле фестиваль программасы белән ачу күздә тотыла. 29-30 август көннәрендә исә “Казан кремле” музей-тыюлыгы территориясендә “Казан фанфаралары” / “Фанфары Казани” IV Бөтенроссия тынлы оркестрлар фестивале була. Төп бәйрәм чаралары 30 август көнне Казан Ратушасында тантаналы җыелыш белән башланып китәчәк. Җыелышта Татарстан һәм башкала үсешенә зур өлеш кертүчеләргә, традицион рәвештә, республика һәм шәһәр бүләкләрен тапшыру, аларның исемнәрен шәһәрнең “Мактау китабы”на (“Книга почета”) кертү планлаштырыла. Бу көнне Горький исемендәге үзәк күңел ачу һәм ял паркында зур гомумшәһәр бәйрәме оештырыла. Аерым алганда, балалар өчен “Иске парк хәзинәләре” / “Сокровища старого парка” мәйданчыгы эшләр дип көтелә. Моннан тыш, өлкәннәр өчен төрле спорт чаралары, шулай ук Россиядә Әдәбият елы кысаларында “Әдәби ишегалды” проекты үткәрелә. Әлеге чараларның барысы да 11.00дән 14.00гә кадәр уздырыла. Казан шәһәре Башкарма комитеты җитәкчесе урынбасары сүзләренчә, Республика көнендә шулай ук 11.00дән башлап Җиңү паркында “Урам Бит!” урам мәдәнияте фестивале кысаларында үсмерләр өчен воркаут, самокатларда узышу буенча ярышлар үткәрү күздә тотыла. Монда ук 16.00дә авиа-, судно- һәм автомодельләштерү спорты буенча Казан балалар кубогы уйнатыла. Башкаланың Меңьеллык мәйданында 11.00дән 15.00гәчә “Kazan City Racing” автоспорт тамашасы була. Анда “Формула – 1” пилотлары, дрифтерлар һәм каскадерлар чыгышларын, шулай ук “КАМАЗ-Мастер” командасы башкаруында тәэсирле яңа төрле трюк карау мөмкинлеге булдырыла. 30 август көнне 12.00 Бакый Урманче скверы сәнгать паркына әвереләчәк. Биредә казанлылар һәм башкала кунаклары күренекле татар рәссамнары белән таныша һәм шәхсән аралаша алачак. Бу көнне Казанның Иске Татар бистәсендә 13.00дә “Уйна, гармун!” халык иҗаты бәйрәме үткәрелә. Казан ипподромында 15.00дә ТР Президенты бүләгенә ат чабышы була. “Бәйрәмнең төп мәйданнарының берсе “Казан Арена” стадионы алдында урнашачак. Көндезге 12дә монда Казан гарнизонының “Россия Федерациясе Кораллы көчләрендә контракт буенча хәрби хезмәт – син сайлаганы” дип аталган патриотик зур концерт программасы башлана. 14.00дән 17.00гә кадәр шул ук мәйданда татар эстрадасы йолдызлары концерты була. 18.00дән исә Казанның популяр коллективлары, “Созвездие – Йолдызлык” һәм “Студентлар язы” фестивальләре җиңүчеләре катнашында яшьләр өчен кичке концерт программасын тамаша кылу мөмкинлеге булдырыла. Анда шулай ук җырчы Юрий Антонов, “Прогульщики”, “А-Студио” төркемнәре чыгышы көтелә”, – дип сөйләде Наталья Гречанникова. 20.00дә Игенчеләр сарае янындагы мәйдандагы ачык һавада, Александр Сладковский җитәкчелегендә ТР дәүләт симфоник оркестры катнашында, “Казан көзе” V халыкара опера фестивале уздырыла. Киң күләмле бәйрәм чаралары 22.00дә Казансу өслегендә зур салют белән төгәлләнер дип көтелә. Салютны “Казан” гаилә үзәге территорисендә һәм “Казан Арена” стадионы янындагы транспорт чаралары өчен каралган мәйданда карау уңайлы булачак, дип билгеләп узды спикер чыгышының ахырында. Ләйсән ИСХАКОВА --- | 25.08.2015 (полный текст новости)

  • 2015-08-26 07:46 Соцпакетмы, акчамы — карарны уйлап кабул ит
    25.08.2015 Җәмгыять Кеше үзенең кайчан авырып китәчәген төгәл белми. Төрле хроник чирләрдән интегүчеләргә кыйммәтле дәвалану көтмәгәндә дә кирәк булырга мөмкин. Нәкъ шуның өчен илебездә таләп ителгән дарулар белән тәэмин итү (ОНЛС) программасы гамәлгә ашырыла. Әмма күп кенә инвалидлар алдагысын уйламый – шул рәвешле бөтен системага зыян салына. 2005 елдан федераль бюджет хисабыннан таләп ителгән дарулар белән тәэмин итү программасы гамәлгә ашырыла. Ел саен федераль ташламаларга ия категорияләр – барлык төркем инвалидлар, блокадниклар, сугышта катнашучылар социаль хезмәтләр җыелмасын ни рәвешле файдалану турында карар кабул итә. Алар йә натураль ташламалар сайларга, йә билгеләнгән сумманы акчалата алырга хокуклы. Федераль программаны финанслау күләме анда торучы гражданнар исәбеннән исәпләнә. Димәк, соцпакет сайлаган кешеләр күбрәк булган саен, акча да күбрәк бүленә. Бу исә кыйммәтле препаратлар таләп ителгән авыруларга ярдәм итү мөмкинлеген арттыра. Әмма күпләр соцпакеттан баш тартып, акча алу ягын карый. Уйлап карасаң, әлеге акча белән әллә ни баеп булмый. Соцпакеттан баш тартучылар аена 716,40 сум, ягъни елына 8596,8 сум күләмендәге сумманы кулга ала. Әмма шул рәвешле программага зур зыян килә. Бушлай дарулар белән тәэмин итү программасы иминият принцибына нигезләнгән. Бу башлангыч табибларга авыруларны дәвалауда зур мөмкинлекләр ачарга тиеш иде. Кыйммәтле дәвалауга мохтаҗларга да ярдәм итү мөмкинлеге туа бит. Әмма медицина хезмәткәрләре сүзләренчә, кеше дарулардан баш тартып, акчаны кулга алуны хуп күреп, программаның нәтиҗәлеген бермә-бер киметә. Безнең иректә булса, социаль хезмәтләр җыелмасыннан баш тартып, акча алу мөмкинлеген бетерер идек - сәламәтлек саклау тармагы вәкилләре йөрәк сыкравы белән шулай дип белдерә. Кеше үзенең кайчан авырып китәчәген төгәл белми бит – димәк, дәүләт социаль пакетның теләсә кайсы көнне кирәк булып чыгуы бар. Үзенә кирәк булмаса исә, бу акчалар кешенең якыны, туганы өчен мөһим булырга мөмкин, ди белгечләр. Өлкәннәр, инвалидлар социаль пакеттан файдаланыргамы яки аннан баш тартыргамы дигән карарны 1 октябрьгә кадәр кабул итә ала. Инде аннары ел дәвамында бу карарны үзгәртеп булмый. Әмма бик еш социаль хезмәтләр җыелмасына хокуклы кешеләр мәсьәләгә бик җиңел карый. Кинәт кенә авырып китеп, социаль пакеттан нигә баш тартуына үкенүчеләр исә ел саен очрый. Татарстан Сәламәтлек саклау министрлыгына уйланмаган карары өчен үкенгән 100ләгән кешенең хаты килә. Ләкин карар инде кабул ителгән һәм аны елына бер тапкыр гына үзгәртеп була. Мисал өчен, елына шикәр авыруын дәвалау чыгымнары: 1. 1 тип шикәр авыруы - 23 меңнән алып 53,7 мең сумга кадәр; 2. 2 тип шикәр авыруы - 7,3 меңнән алып 62,5 меңгә кадәр; 3. Шикәр булмаган диабет - 188,3 меңнән алып; 4. Акромегалия - 785,7 мең сумнан башлап. Психик авыруларны дәвалау бәясе: 1. Шизофрения - 101,3 меңнән алып 237 мең сумга кадәр; 2. Деменция - 111,6 меңнән алып; 3. Эпилепсия - 7,7 меңнән 178 меңгә кадәр Онкологик чирләрне дәвалау: 1. Күкрәк бизе яман шеше – 1,4 мең сумнан алып 1 млн. 265 меңгә һәм югарырак; 2. Үпкә яман шеше – 42,6 меңнән 1 млн. 034 сумга кадәр; 3. Ашказаны-эчәк яман шеше – 99 меңнән 1 млн. 285 меңгә кадәр; 5. Бөер яман шеше 508 меңнән 2 млн. 676 мең сумга кадәр. Бронхиальной астманы дәвалау 3-32 мең сумга төшә. Халыкның психологиясе бик гади: авырмасам, социаль пакеттагы акчаларым җилгә очачак дип борчыла кеше. Табиблар исә гражданнарны алдагысын уйларга үгетли. Социаль хезмәт җыелмасыннан баш тартып, чир көчәеп киткән очракта, кыйммәтле даруларны инде бушлай алып булмаячак. Ай саен дәвалауга дистәләгән-йөзләгән мең сумлык дарулар таләп ителгән очракта, акчалата алынган ярдәм ташка үлчим булачак. Искәртеп узабыз, социаль хезмәтләр җыелмасын алу хокукын кире кайтару өчен 1 октябрьгә кадәр Пенсия фондының территориаль бүлекчәсенә барып гариза язарга кирәк. --- --- | 08.08.2015 (полный текст новости)

  • 2015-08-26 07:46 Казанда язучылар Муса Җәлил һәм башка сугышчы-антифашистларны искә алды
    26.08.2015 Мәдәният Казанның 1 Май мәйданында татар мәдәни җәмәгатьчелек вәкилләре 71 ел элек Берлинның Плетцензее төрмәсендә җәзалап үтерелгән Гайнан Кормашев төркеменең 11 яшерен әгъзасын искә алды, алар арасында танылган татар шагыйрьләре Муса Җәлил белән Абдулла Алиш та бар. Чарада Татарстан Республикасы Язучылар берлеге рәисе Рафис Корбан, мәдәни җәмәгатьчелек вәкилләре, дин әһелләре, шулай ук һәлак булганнарның туганнары катнашты. Махсус мәдәни программа әзерләнгән иде.   1942 елда Вермахт командованиесе Кызыл Армиянең немец әсирлегендә булган элеккеге хәрби хезмәткәрләреннән торган "Идел-Урал" легионын оештырырга карар итә. Аның составына Идел буе милләтләре, нигездә, татар солдатларын туплыйлар. Шул рәвешле, җиде батальон төзелә, аларның бер өлеше оккупацияләнгән Советлар Союзы территориясендә партизаннарга каршы көрәшергә җибәрелә, ә бер өлеше - Көнбатышка.   Башта ук легионда фашистларга каршы яшерен төркем барлыкка килә, аның нигезен тоткынлыктагы татар офицерлары тәшкил итә, алар арасында танылган шагыйрьләр Муса Җәлил белән Абдулла Алиш та була. Төркем белән Гайнан Кормаш җитәкчелек итә. Тиздән аны фаш итәләр һәм 1944 елның 25 августында 11 активист җәзалап үтерелә. Әмма Советлар Союзы Герое исеме бары Муса Җәлилгә генә бирелә. 1966 елда Казанда аңа һәйкәл урнаштырыла,  җәзалап үтерелгән тагын 10 кеше: Абдулла Алиш, Гайнан Кормаш, Фоат Сәйфемөлеков, Фоат Булатов, Гариф Шабаев, Әхмәт Симаев, Габдулла Батталов, Зиннәт Хәсәнов, Әхәт Әтнәшев һәм Сәлим Бохаров исемнәре дә барельефларда 1994 елда мәңгеләштерелә.   Габдулла Батталовның бертугының улы Фәрит Батталов та геройларны искә алуда катнашты һәм үз гаиләсе турында сөйләде: "Алар биш туган була һәм һәркайсы Бөек Ватан Сугышы фронтларында сугыша. Гомерләренең соңгы көннәренә кадәр абыйларының язмышы өчен алар һәм апалары Ләйлә  борчылды, шулай да, бөтен дөреслекне белә алмады, чөнки материллар яшерен, ә оешма әгъзалары ул вакытта хыянәтче дип саналды".   Абдулла Алишның бертуганының сеңлесе Гөлшат Сүлкишева да абыйсын искә алырга килгән иде: "Безнең гаиләдә аны бик хөрмәт иттеләр. Аның хатыны, андый кеше башка булмый, дия иде. Аның сүзләренчә, ул бик итәгатьле булган, балалар яраткан. Ә безнең әбиебез аның үлеменә ышана алмады".   Чара ахырында катнашучылар Герой-шагыйрь Муса Җәлил һәйкәленә чәчәкләр салды. Мемориалда акцияне оештыручы - Татарстан Республикасы Язучылар берлеге.                       Руслан ДӘҮЛӘТШИН --- | 25.08.2015 (полный текст новости)

  • 2015-08-26 07:46 Татарстанда Туфан Миңнуллинга бюст ачылды (ФОТО)
    26.08.2015 Мәдәният Кичә Кама Тамагы районы үзәгендә урнашкан Туфан Миңнуллин музее ишегалдында мәшһүр драматург, җәмәгать эшлеклесенә куелган бюстны ачу тантанасы узды. Бюст ачылганнан соң, кунаклар Туфан Миңнуллинның музеенда булды. Соңрак Кама Тамагы шәһәр тибындагы бистәдә Т. Миңнуллин исемендәге Түбән Кама Татар дәүләт драма театры "Гөргөри кызын бирә" спектаклен тамашачыларга күрсәтте. Фото №1 Фото №2 Фото №3 Фото №4 Фото №5 Фото №6 Фото №7 Фото № 8 Фото № 9 Фото № 10 Фото № 11 Фото № 12     Шамил АБДЮШЕВ фотолары --- | 26.08.2015 (полный текст новости)

  • 2015-08-26 07:46 3 яшьлек авыру Динараның хыялын тормышка ашырырга ярдәм итик
    26.08.2015 Җәмгыять Аның да башкалар кебек йөгереп йөрисе, әнисенең кочагына сарыласы, балалар бакчасына барасы килә. Тик әлегә 3 яшьлек Динара өчен бу тормышка ашмаслык хыял гына булып кала. Менделеевск шәһәрендә яшәүче кечкенә кызчык үрмәли дә, утыра да, йөри дә алмый. “Кызымны бик авыр күтәр­дем. Йөкле вакытта гел авырдым. Аяк­ларым шешенде, кан басымым югары күтәрелеп интектерде. Туачак балам өчен һәрчак борчылып йөрдем. Табибларга ялынып, УЗИ ясатуны үтендем. Тик алар мине тыңламады. Ә күңелемдә шик бар иде”, – дип сөйли Динараның әнисе Диләрә Абдуллина. Динара вакытыннан алда, җитлекмичә туа. Ул вакытта әнисе әле декретка чыккан гына була. “Хәлем начараеп китте дә хастаханәгә эләктем. Баштарак аксымлы диетада утырсаң, бар да яхшы була дигәннәр иде. Соңрак табиб килеп яхшылап карагач, тиз арада Кесарь кисүе ясарга кушты, – дип искә ала Диләрә. – Кызым дөньяга 1 кило 650 грамм булып туды. Җит­лекмичә тугач, тора-бара үз авырлыгын җыяр, иптәшләрен куып җитәр дип өметләндек. Әмма алар чынга ашмады. Кызыбыз башка балалар кебек түгел иде. Кешенеке утыра да белә, үрмәләп тә китә. Бер яше тулгач та, бернинди үзгәреш күрмәдек. Аптырагач, кабат табибларга йөртә башладык. Тикшеренүләр узганнан соң, Динарада ДЦП, тетрапарез авырулары булганлыгы ачыкланды. Баштарак бө­тенләй югалып калдым. Авыру баланы ничек карарга икәнен дә белмим бит! Ярый әле, янәшәмдә миңа таяныч булырдай якыннарым, әнием, туганнарым, гаиләм булды”. Табиблар да өметләндерә. “Ба­лагызның терелүенә өмет бар. Ничек итсәгез-итегез, аны тернәк­ләндерү үзәкләренә йөр­тегез. Баш мие әйбәт эшли, акылы бар. Уйлау дәрәҗәсе дә югары. Димәк, бала белән шөгыль­ләнергә генә кирәк. Барысы да сезнең кулда”, – дип ышаныч өсти алар. Әлбәттә, башкалар кебек Ди­ләрә яхшыга ышанып, бала­сының сәламәт буласына өмет­ләнеп яши. Тик сабыйны дәвалап, аякка бастыру Диләрәнең генә көченнән килерлек эш түгел. “Кызымны бер генә минутка да ташлап китеп булмый. Әле ярый әнием бар. Ул гел булыша. Абыем белән киленебез һәрчак ярдәм итеп торалар. Тик барыбер акчабыз җитми, – ди Диләрә. – Чит илгә бару турында уйлап та карамыйбыз. Татарстандагы тернәк­лән­дерү үзәкләренә барып кайта алсак, шуннан да зур шатлыгыбыз булмас иде. Кызыма һәрдаим массаж, ЛФК кирәк. Алардан соң Динарада үзгәрешләр сизелә. Уңай­ланып киткәнен күр­гәч, күңелем күтәрелә. Инде артка таба карыйсы да килми. Бары алга гына барырга дигән максат белән яшим. Кызым сәламәт булсын өчен, кулдан килгәннең барысын да эшләргә тырышабыз. Аның пенсия акчасын тиен­ләп җыеп барабыз. Кайчак шул акчага да берәр дәвалану курсы узып була. Озакламый Алабуга шәһәрендә урнашкан үзәккә бармакчы булабыз. Тик анда бару өчен шактый гына сумма акча кирәк. Бар өметем – мәр­хә­мәтле кешеләрдә. Сабыем хакына яр­дәм итүчеләр табылса, бик рәхмәтле булыр идем”. Матди ярдәм күрсәтергә те­ләүчеләр өчен исәп-хисап счеты: Карта Маэстро Сбербанк Номер карты: 63900268 9013516235 Получатель: Абдуллина Диляра Василовна Номер мобильного: МТС 89199031713 Яндекс кошелек 4100 1282 1221 971 --- 125 | 21.08.2015 (полный текст новости)

  • 2015-08-26 07:46 Бу атнада өч көн ял итәбез
    26.08.2015 Бәйрәм Күптәнге гадәт буенча без 30 августта ял итәргә күнеккән. 2015 нче елда бәйрәм көн булган 30 август якшәмбегә туры килә. Россия Федерациясе Хезмәт Кодексының 112 нче маддәсе нигезендә, эшләми торган бәйрәм көне гадәти ял көненә туры килгән очракта, бәйрәм ялы бәйрәм көненнән соң килүче эш көненә күчерелә. Шуна күрә якшәмбе ялы 31 нче августка күчә.   Шулай итеп, 29, 30, 31 август көннәре ял көннәре булып исәпләнә. --- --- | 26.08.2015 (полный текст новости)

  • 2015-08-26 07:46 Рөстәм Миңнеханов аерылышуларга каршы чыкты
    26.08.2015 Җәмгыять Татарстан Республикасы ЗАГСта язылышкан парларның мөнәсәбәтләрен рәсми рәвештә өзү процессын катлауландыру инициативасы белән чыгарга ниятли. Бүген ТР Президенты вазифаларын вакытлыча башкаручы Рөстәм Миңнеханов Казан Кремлендә республиканың иң мактаулы гаиләләрен хөрмәтләү тантанасында чыгыш ясаганда, аерылышулар саны күп булуы уңаеннан борчылуын җиткерде. “Яшерен-батырын түгел, җәмгыятьтә аерылышуларга битараф мөнәсәбәт яшәп килә, шуңа күрә аерылышу системасын бераз катлаулындырырга телибез. Тормышта барысы да була – аңлашылмаучанлыклар, низаглар да, әмма юл куешып килешә белергә кирәк, шуңа күрә аерылышу процедурасы ЗАГС һәм судта да күпкә четерекле булырга тиеш, бу нисбәттән гамәлдәге системаны үзгәртү инициативасы белән чыгарга телибез. Безнең өчен гаиләләрнең нык булуы мөһим”, - дип ассызыклады Рөстәм Миңнеханов.   Якын арада Татарстан депутатларының Дәүләт Думасына шушы мәсьәлә буенча тәкъдимнәр кертүе көтелә. Гөлнар ГАРИФУЛЛИНА --- | 26.08.2015 (полный текст новости)

  • 2015-08-26 07:46 Бал ит бәясеннән йөрер­гә тиеш
    26.08.2015 Җәмгыять Бүген күпләр сатып алган балларының сыйфатсыз булуыннан зарлана. Кибетләрдә сатылганы да күп вакытта үз исемен акламый. Бу хакта белгечләр дә чаң суга. Алар “Умартачылык турында”гы законга үзгәрешләр кертергә кирәклеген белдерә. Умартачылар бары тик сыйфатлы бал гына сатарга тиеш, ди алар. Бөтен­россия Умартачылык берлеге президенты Ольга Чупахина сүзлә­реннән аңлашылганча, ки­беттә сатыла торган яхшы бал янәшәсендә ясалмасы да булырга мөм­кин. Андый балны ярминкә, базарларда да очратырга була. Бу хакта күпме генә сүзләр алып барсак та, барыбер алдыйлар. Белгечләр чын балны күз белән карап та аерырга була дигән фикердә. Табигый бал берничә ай эчендә утырырга тиеш. Кыш уртасында сыек бал саталар икән, димәк, шикләнергә җирлек бар. Хә­зер нәкъ бал сатып ала торган чор. Алданасыгыз кил­мәсә, тәмләп карарга ки­рәк. Тамак тө­бенә утырган кебек тоелса, ачы тәм сизелсә, димәк, бал сыйфатлы. – Чын умартачы беркайчан да ялган бал сатмый, – ди Лаеш районының Кече Елга авылы фермеры Гафур Зарипов. – Бал дәвалау үз­легенә ия. Аны синнән нәкъ шул максатларда алалар. Ольга Чупахина белдер­гәнчә, ясалма балда файдалы матдәләр азрак була, ул тәме белән дә аерыла. “Мондый бал белән берәү дә агуланмый, әмма аның файдасы юклыгын да истән чыгармыйк”, – ди белгеч. Халыкны сыйфатлы бал белән тәэмин итү максатыннан, ул Дәүләт Думасына тәкъдим белән чыккан. Аның фикеренчә, бу эшне ныклы күзәтү астына алучы иҗ­тимагый оешма булдырырга кирәк. Умарталыкларда җи­тештерелгән бал­ның сыйфатын тикшереп тору өчен махсус пас­портлар кертергә кирәк­леген ас­сызык­лый ул. Шул ук вакытта чәчәкле үсем­лек­ләрне дә теләсә нинди агу-химикатлар белән эш­кәр­түне тыярга ки­рәклеген бел­дерә. Кайбер умартачылар сыйфатсыз д­ару-препарат­лар белән эш итә, аларны куллану технологиясен дә сакламый, нә­тиҗәдә бал сос­тавы үзгәрә, табигать нигъ­мә­тендә антибиотиклар, авыр металлар күләме сизелерлек арта, дип чаң суга. Умартачыларны бер йод­рыкка туплап торучы берлек барлыкка килсә, лаборатор тикше­рүләр алып бару мөм­кинлеге дә туар иде дигән фикердә белгеч. Чыганакларга күз салсак, Россиядә җитештерел­гән балның 90 проценты шәхси хуҗалыкларга туры килә. Ә аз санда умарта тотучылар сәүдә үзәкләренә ялгызлары гына үтеп керә алмый. Алар, балларын кая куярга бел­мәгәч, алыпсатарлар белән эшләргә мәҗ­бүр. Тик умарталыктан киткән бал башка кулларга кергәч, аның ниләргә дучар булуы сатып алучыларга караңгы. Сәүдә нокталарына барып җит­кәнче, аның составы үзгә­рергә дә мөмкин. Чупахина исә умар­тачыларны берләш­терүче берлек булса, алар үз балларын турыдан-туры сәү­дә челтәрләренә дә кертә алачак дигән фи­кердә. Балны да күп күләмдә җитештерә алачакбыз, ди. Әмма Россия умартачылар берлеге җитәкчесе Арнольд Бутов, законга үзгә­решләр кертмичә дә, кайбер проблемаларны хәл итәргә була, ди. Аның фи­керенчә, үз умартачылыгы булмаган ке­шеләргә бал сатуны тыярга кирәк. “Яр­минкә, базарларга барсаң, анда бөтенесе диярлек алыпсатарлар, – ди белгеч. – Бүген күп кенә фер­мерларның чит өлкә­ләргә барып сату итәргә җае да, вакыты да юк. Аларга үз җирлек­ләрендә мөмкин­лек­ләр булдырырга кирәк”. Яшел Үзән районының Үтәнгеш авылында умарталык булдырган Илдус Хө­сәенов исә булганны ур­наш­тырасың килсә, бәя белән уйнамаска кирәк­леген әйтә. Башка умартачылар 3 литр­лы банкадагы балны 1500 сумнан сатканда да, ул 1350 сумнан арттырмаган. Нә­тиҗәдә, сентябрь аена балы сатылып беткән. Быел уңыш аз булса да, бәяне шул килеш калдырган. “Борынгылар, бал ит бәясеннән йө­рер­гә тиеш, дип әйткән. Авылларда итнең килограммы 300 сумнан күтәрелгәне юк әле”, – ди Илдус абый. – Россиянең күпчелек төбәгендә дәүләт карамагында эшләүче махсуслашкан умартачылык идарәләре калмады, – ди республи­каның Умартачылык буенча ида­рәсе җитәкчесе урынбасары Ринат Нәбиул­лин. – Без­дәге кебек оешма тагын Башкортстанда бар. Татарстан районнарында да, Казанда да җәмәгать оешмалары эшли. Чупахина безнең тәҗрибәне бөтен Россиягә таратмакчы. Республикада эшләп ки­лүче әлеге оешма умартачылар белән дә, аларга ярдәм итә алучы оешмалар белән дә элемтәдә тора. Булган проблемаларны бергәләп хәл итәргә тырышалар. Казанда да, районнарда да бал ярминкәләре үткәреп торабыз, диләр. Шушы көннәрдә генә Чаллы, Кукмара, Алабуга җирлекләрендә умартачылар катнашында ярминкә узган. Казанда эшләп килүче агропромпаркта да умартачылык продукциясен сатуны оештырып җибәргәннәр. Аннан ел әйләнәсе сыйфатлы бал алырга була, диләр. – Тиздән республикада көзге ярминкәләр башлана, – ди Ринат Нәбиуллин. – Кушылмаларсыз булган сыйфатлы балны умартачылар кулыннан алырга теләү­челәр шунда килсен. Ул һәр шимбә саен булачак. Лилия НУРМӨХӘММӘТОВА 125 | 25.08.2015 (полный текст новости)

  • 2015-08-23 08:29 Гөлшат Гыймадиева радионы сагынмый
    20.08.2015 Шоу-бизнес «Болгар» радиосы алып баручысы Гөлшат Гыймадиеваның радиодан киткәненә дә шактый вакыт узган инде. – 20 апрельдән яңа эштә эшлим: «Сәләт» яшьләр оешмасының медиа-үзәк җитәкчесе итеп билгеләделәр. 1998 елдан бирле радиода эшләгәнгә, планны үтәгәнмен дип уйлыйм. Мин үзем дә – 1998 ел сәлкеше. Бервакыт «Сәләт» җитәкчелеге белән сөйләшеп утырганда, эшкә чакыр­дылар. Башта икеләндем, курыктым. Ләкин күзне йомып алынырга булдым. Радиодан китәр алдыннан бер-­ике көн күңелдә авыр булды. Әмма, ни хикмәт, сагынмыйм. Башта эшкә кереп китүе кыенрак иде, чөнки кызу чакка, «печән өстенә» туры килдем. Июльдә «Сәләт-Биләр» форумын уздырдык. Шуннан соң Актанышның Агыйдел елгасы ярында «Агыйдел» интеллектуаль форумын оештырдык, менә әле кичә генә кайттык. Җәйне шулай эшләп ял итеп үткәрдек. Алда – Иске Казан форумы. Шуңа әзерлек бара. Ландыш КӘЮИРОВА --- | 19.08.2015 (полный текст новости)

  • 2015-08-23 08:29 Татарстанда ярты елда уртача хезмәт хакы 28,6 мең сумга җиткән
    20.08.2015 Җәмгыять Агымдагы елның гыйнвар-июнь айларында Татарстанда уртача хезмәт хакы 28 мең 637 сум 50 тиен тәшкил иткән. Бу хакта Татарстанстатның социаль өлкә һәм фән хезмәткәрләренең аерым категориясе хезмәт хаклары мониторингында белдерелә. Мониторинг нәтиҗәләре буенча, бу чорда республикада гомуммәгариф өлкәсендә уртача хезмәт хакы 26 мең 429 сум тәшкил итә. ТР да укытучыларның уртача хезмәт хакы – 33 мең 958 сум. Шулай ук социаль өлкә һәм фән хезмәткәрләренең хезмәт хаклары үсешендә дә уңай динамика күзәтелә. Элеккеге мониторинг материалларында, 2015 елның гыйнвар-март айларында уртача хезмәт хакы 27 мең 207 сум, шул исәптән гомуммәгариф өлкәсендә – 22 мең 435 сум, укытучыларның – 28 мең 189 сум. Хәзер иң зур хезмәт хакы югары һөнәри белем бирү учреждениеләре укытучыларында – 44 мең 340 сум. Бу Татарстан буенча уртача хезмәт хакының 154,8 процентын тәшкил итә. Иң аз хезмәт хакы кече медицина персоналында – уртача 15 мең 147 сум, бу республика буенча уртача хезмәт хакының 52,9 процентын гына тәшкил итә. --- --- | 19.08.2015 (полный текст новости)

  • 2015-08-23 08:29 Гүзәлемне Берлинга җырларга чакырганнар
    20.08.2015 Шоу-бизнес Талантлы җырчы Гүзәлем иҗат белән шөгыльләнүдән тыш, белем алырга, укырга да өлгерә. Быел җырчы Әлмәтнең дәүләт нефть институтын тәмамлап, дипломлы белгеч булды. Тик Гүзәлем моның белән чикләнергә теләмичә, Казан дәүләт мәдәният һәм сәнгать университетына профессор Венера Ганиева кафедрасына да укырга кергән. – Диплом җыю максатыннан укырга кермәдем. Минем максатым - вокал серләренә төшенү, үземдә булган мөмкинлекләрне ачу. Хәтта махсус үзем өчен генә индивидуаль программа да төзелде, – дип сөйләде Гүзәлем Intertat.ru хәбәрчесенә. Шулай итеп, 1 сентябрьдән җырчы Гүзәлем кабат студент булачак! Билгеле булганча, җырчы күптән түгел генә "Әни, әни!" җырына клип төшерде. Бу клип шулкадәр дәрәҗәдә популярлык казанган ки, Гүзәлемне шушы җырны башкару өчен төрле чараларга, хәтта чит илләргә чакыра башлаганнар. Ә якын арада җырчы Берлинда узачак чарага барып, әлеге җырын башкарырга җыена. Гүзәлем тормыш иптәше, җырчы Салават Миңнеханов белән туй, юбилей , төрле мәҗлесләр алып бара. Һәр атналары тыгыз, эш белән уза аларның, шуңа да быел чит илгә барырга да вакытлары булмаган. Ә шушы көннәрдә йолдызлы гаилә "Кил, кил" исемле дуэт җырына клип төшерү белән мәшгуль. Әлеге клип шаян рухта булачак, аның төп герое - Азнакай районы Карамалы Елга авылында яшәүче Тәслия әби! Салаватның әби белән төшкән видеосы бөтен Интернет челтәрен шаулатырга өлгерде инде. Тәслия әбине "Татарская бабушка - энерджайзер" дип атаганнар. Клип әлегә төшерелеп бетмәгән, тиздән Intertat.ru газетасында бу клиптан фоторепортаж дөнья күрәчәк. Аның эчтәлеге турында да тиздән чыгачак язмабызда тәфсилләп язарбыз. Эльвира ШАКИРОВА --- | 19.08.2015 (полный текст новости)

  • 2015-08-23 08:29 Болгарда төзелә торган кунакханәне «Ага-Базар» һәм «Мин сине яратам» дип атарга тәкъдим ителә
    21.08.2015 Мәдәният Болгарда төзелә торган кунакханә комплексына иң яхшы исем конкурсына 100 артык исем җибәрелгән. Бу хакта бүген “Татар-информ” МА тарафыннан оештырылган матбугат конференциясендә Татарстан Республикасының Туризм буенча дәүләт комитеты рәисе Сергей Иванов белдерде. Искәртеп үтик, конкурс 11 августта булачак кунакханә территориясендә игълан ителде. Конкурска заявкалар 1 октябрьгә кадәр кабул ителә, 5-31 октябрьдә интернетта ачык тавыш бирү үткәрелә, җиңүчеләр 1 ноябрьдә билгеле булачак.   “Кунакханә бик матур һәм зәвык белән эшләнгән булачак. Әлбәттә, туры килерлек исем кирәк. Ул исемне ишетү белән кешедә анда бару теләге уянырлык булсын. Ул исем үзенә тартып торырга, риваятьләр, тарих вәгъдә итәргә, урнашу урынын ачып бирергә тиеш. Татарстанда тарих белән кызыксынучы иҗади кешеләр бар, дип уйлыйм”, - диде Сергей Иванов.   Аның сүзләренчә, конкурсны оештыручыларга кунакханә исеме өчен кызыклы атамалар килгән. Мисал өчен, конкурста катнашучылар кунакханә комплексы исеме буларак “Гарәб төне”, “Таҗ-Махал”, “Ага-Базар”, “Алтын Урда”, "Идел Болгары”, Атлантида кызы”, "Хан сарае” кебек исемнәр тәкъдим итәләр. “Кунакханәне “Мин сине яратам” дип тә атарга тәкъдим итүчеләр бар. Кайбер катнашучылар кунакханә исеме итеп үз исемнәрен тәкъдим итә. Теләсә нинди вариантларны кабул итәбез”, - дип билгеләп үтте спикер.   Татарстан Республикасының Туризм буенча дәүләт комитеты рәисе журналистларга белдергәнчә, иң яхшы исемнәрне сайлап алачак эксперт комиссиясе составына конкурсны оештыручылар, фәнни бергәлек экспертлары, тарихчылар, археологлар, туризм тармагы вәкилләре керә. “Безнең бурыч – беренче чиратта, матур үзенә җәлеп итә торган исем алу, ул шул ук вакытта бу урынның тарихына һәм мирасына да туры килергә тиеш. Шуңа күрә эксперт составында төрле даирә вәкилләре”, - дип аңлатма бирде ул.   ТР Дәүләт Советы Рәисе урынбасары, “ТР Тарихи һәм мәдәни һәйкәлләрне торгызу республика фонды” коммерцияле булмаган оешманың башкаручы директоры Татьяна Ларионова белдергәнчә, Болгарда төзеләчәк кунакханә комплексына иң яхшы исемгә конкурс игълан итү идеясен ТР Президенты вазыйфаларын вакытлыча башкаручы Рөстәм Миңнеханов тәкъдим иткән.   “Бүген бер көндә генә барлык объектларны карау, экскурсоводларны тыңлап өлгереп булмый. Бу вакыт таләп итә – диде ул. – Киләсе елдан башлап Болгар зур теплоходлар кабул итәчәк, димәк, туристлар саны да артачак.  Болгарда берничә көнгә калу ихтыяҗы туачак”. Надежда ГОРДЕЕВА --- | 21.08.2015 (полный текст новости)

  • 2015-08-23 08:29 Таулы-ташлы Төркиядә (ФОТО)
    21.08.2015 Җәмгыять Миңа быел Кече Азия илендә – Төркия дәүләтендә булырга туры килде. Максатым – география укытучысы буларак, көн-батыштан көнчыгышка таба – Европадан Азиягә күчү иде. Чөнки мин былтыр көнбатыш ягындагы Греция буенча сәяхәт иткән идем. Кече Азия – Азиянең көньяк-көн-батышындагы зур ярымутрау. Нәкъ шунда, тулысы белән диярлек, Төркия дәүләте урнашкан да инде. Бодрум. Антик заманда Бодрумның үзәк өлешендә легендар Галикарнас мавзолее урнашкан булган. Рыцарьлар заманында, Изге Петр ныгытмасын төзү вакытында, атаклы мавзолейның мәрмәр һәм гранит блокларыннан файдаланганнар. Әле дә булса бүгенге Бодрумда алар шәһәрнең символы саналалар. Хәзерге вакытта биредә су асты археологиясенең кабатланмас музее бар. Музейда диңгез төбеннән табылган уникаль әйберләрне күреп, аларга карап, хозурланып туярлык түгел. Әле 60 еллар элек кенә Бодрум урынында балыкчылар бистәсе булган. Ә ул бүген инде танылган курортлар рәтенә керә, Европадан һәм Төркиянең үзеннән бирегә туристлар агыла. Бодрум шулай ук – серфинг һәм паруслы спорт популяр булган шәһәр. Эгей диңгезенең үтә күренмәле суы, матур коену, кызыну урыннары, шәһәрнең искиткеч гүзәл төзелеше – туристларны, ял итүчеләрне үзенә чакырып тора. Дидим. Бодрумны караганнан соң, туристик автобус безне 90 чакрым ераклыктагы Дидим шәһәренә алып китте. Ул шулай ук Эгей диңгезе буена урнашкан. Шәһәр 1990 еллар тирәсендә генә төзелә башлаган әле, ягъни ул бик яшь. Аңа чаклы биредә балыкчылар авылы гына булган. Ә инде хәзер ул искиткеч матур туристлар үзәгенә әверелеп бара, монда төзелешләр гөрләп тора. Шунысына игътибар иттем, төрекләр 5 катлы биналардан биегрәк биналар төзергә тырышмыйлар. Монда нигездә ике катлы коттеджлар өстенлек итә. Һәр йорт түбәсендә кояш энергиясе белән эшли торган батареялар урнашкан. Алар түләүсез, нужасыз, бернинди чыгымсыз шактый зур бакларда кайнар су җылыталар. Дидим шулай ук антик шәһәрләр рәтенә керә һәм Аполлон храмы белән нык бәйле. Аполлон храмы Греция дәүләтендә дә бар, үткән ел мин аны караган идем, ләкин ул бик нык җимерелгән, ә биредәге храм шактый дәрәҗәдә сакланып калган. Аның баскычлары шулкадәр биек, көчкә сузылып атлыйсың. Таш колонналарның зурлыгы, биеклеге, төзелеше таң калдыра. Дидимның Эгей диңгезе яры буендагы комлыгын Алтын ком дип йөртәләр. Биредә су коену, кызыну урыннары тоташ булып, яр буенча сузылган. Мин дә анда озак кына су коендым, рәхәтләнеп кызындым. Дидим шактый зур, ул 2900 гектар мәйданны алып тора, аның 60 чакрымы диңгез буенча сузылган һәм шуның 13 чакрымы су коену, кызыну урыннарына туры килә. Биредә бухталар да бик күп. Диңгез суы чип-чиста, су астындагы балыкларның йөзгәне күренеп тора, вакыт-вакыт алар аякка да килеп бәреләләр. Истанбул. Төркиягә барып Истанбулны күрмәсәң, Төркияне күрмәгән дә шикелле буласың диләр. География дәресләрендә Истанбул шәһәрен еш искә төшерсәм дә, аны үз күзләрем белән күргәнем юк иде әле. Истанбул халкы ике Мәскәү чаклы икән – биредә 20 млн. чамасы кеше яши. Иң беренче күзгә ташланганы – автомобиль бөкеләре. Казандагы бөкеләр моның белән чагыштырганда чүп кенә. Истанбул – контрастлар шәһәре. Биредә байлар да, ярлылар да яши. Күп катлы йортлар да, алачыклар да төзелгән һәм әле дә төзелә. Монда чисталык та бар, шапшаклык та җитәрлек. Шәһәргә нигез безнең эрага чаклы 658-660 елларда ук салынган, борынгы атамасы Бизант булган. Ә инде безнең эрага чаклы 330 елда аны Константинополь дип атап йөртә башлаганнар. Шәһәр Босфор бугазының Мәрмәр диңгезенә чыга торган җиренә урнашкан. Географик урынының уңайлы булуы Истанбулның алга китүенә этәргеч биргән. Биредә зур порт та, тимер юл станциясе дә, халыкара аэропорт та бар. Шәһәр Төркиядә җитештерелгән барлык продукциянең 60 процентын җитештерә. Истанбулда мине таң калдырганы – Изге София мәчете булды. Аның эченә үтеп керүгә бик зур гөмбәзе шаккатыра, андый гөмбәзне минем моңарчы беркайда да күргәнем булмады. Аның аскы өлешенә Коръән аяте язылган. Аны язу өчен шулкадәр биеклеккә менү һәм язу осталыгы мине гаҗәпләндерде дә инде. Әлеге мәчет хакында уннарча риваять туган, китаплар язылган, фильмнар төшерелгән. Ул Госманлы империясе чорындагы Ислам диненең төп сакчысы булып торган. Биредәге таш диварлар – тарихның үзе. Шәһәрнең Солтан Әхмәт мәйданын да күрдем. Көнчыгыш Рим империясе чорында әлеге мәйдан ипподром булып хезмәт иткән. Шунда ук урнашкан Солтан Әхмәт мәчете иң матур корылмалардан булса, әлеге мәйдандагы Зәңгәр мәчет алты манарадан ясалуы белән аерылып тора. Ә мондагы Топкапы (туп капкасы) сарае Истанбулны яулап алган Солтан Мәхмәт тарафыннан төзелгән һәм 400 ел дәвамында Госманлы империясенең идарә үзәге булып торган. Биредә чыгарылган карарлар Төркия дәүләтен генә түгел, ә бәлки дөнья тарихын үзгәртүгә дә өлеш керткән. Әлеге сарайда бүгенге көндә иң зур алмаз – “Кашыкчы” алмазы саклана. География укытучысы буларак, мине Босфор бугазы бик кызыксындырды. Төрекләр аны Кара диңгез бугазы дип атап йөртәләр. Озынлыгы 30 чакрым булган әлеге бугаз Европаны Азиядән аера һәм бер үк вакытта Кара һәм Мәрмәр диңгезләрне тоташтыра. Босфор аша берничә күпер салынган. Памуккале. Төрекләр шулай ук: “Әгәр инде син Памуккалены барып күрмәсәң, Төркиядә булдым димә”, – дигән гыйбарәне дә кулланалар. Шуңа күрә мин дә Памуккалега бардым. Ул чын-чынлап фантастик урын һәм аның бай тарихы да бар икән. Памуккалены татарчага тәрҗемә иткәндә “мамык кальга” дигән мәгънәне белдерә. Чыннан да, ул мамыкка охшаган сарай, крепость кебек икән. Ул табигый рәвештә барлыкка килгән: җир өстенә ифрат күп күләмдә известь катламнары бүленеп чыккан һәм гаҗәп манзара тудырган. Памуккале бик борынгы заманнан ук дәвалау сыйфатына ия термаль курорт санала. Биредәге су кальцийга бик бай, ул йөзләрчә еллар дәвамында тау авышлыгы буенча агып, могҗизага ия террасалар, кечкенә бассейннар барлыкка китергән. Мондагы термаль бассейнның температурасы 35 градуска җитә. Заманында биредә үзенең сөйгән яры белән Клеопатра да булган, алар шул бассейнда коенганнар. Мин дә алар коенган бассейнда коендым, тик атлап йөрүләре бик кыен булды, чөнки аның төбендә борынгы шәһәр – Хиераполисның бик зур таш калдыклары ята. Төркия – таулы-ташлы ил, шул ук вакытта таулар ылыслы урманнар белән яшеллеккә төренгәннәр. Ләкин алар никадәр генә матур булсалар да, Татарстанга җитешә алмый инде. Чит илләрдән туган җирне сагынып, аның кадерен белергә өйрәнеп кайтасың. Фото №1 Фото №2 Җәүдәт ХӨСӘЕНОВ --- | 21.08.2015 (полный текст новости)

  • 2015-08-23 08:29 Cоңгы очрашу
    21.08.2015 Мәдәният Фәнзаман Баттал 1939 елның 16 февралендә Минзәлә районының Урсу авылында туган. Ул – Фатих Хөсни премиясе лауреаты, 1990 елдан Язучылар берлеге әгъзасы. Ул чакырды, мин аның янына Казанга яшь баладай йөгердем. Белгән, сиз­гән булсам, еллар өстәп, 2039 елда туган көненә генә килер идем. Шулай килешенде: телефоннарны сүн­дермәскә, атнага бер мәр­тәбә шалтыратып, хәл белешеп торырга. Мин ешрак шалтыраттым. 3 август көн­не аның өендә план кордык: “Казан утлары” журналын укып алабыз, чәй эчә­без, тамак ялгыйбыз, сәгать унбердә “ТНВ” теле­виде­ниесенә барабыз. Аның журналист Нәсимне күрәсе бар иде. Фәнзаман абый Батыр исемле егеткә интервью бирде, тере тавышы истәлек булып калды. Кичке сәгать җидедә күгәрченнәр ашаттык. Сигезенче яртыда өйгә кердек, тамак ялгадык, яхшы тормыш, киләчәк буын, картлар язмышы, мә­хәббәт, экология турында сөйләштек. Язучы Айдар Хәлимне, Сабантуйлар батыры Әсрар Галиевне искә алдык. Мин үзем гер күтәрү остасы гына түгел, җырлау белән дә мавыга идем. Түбән Каманың “Нефтехимик” клубында җыр­ладым. Баянчыбыз Дамир абый белән җитәкчебез Илдус абый Минзәләдән иде­ләр. Миңа берсендә Айдар абый Хәлим бүрек бүләк итте. Шуны искә төшердек. Унберенче яртыларда йокларга яттык. Мин аз гына физкультура ясадым. Фәнзаман абый тыныч йоклады. Ике тапкыр уянды, тәмәке тартты, чәй эчте. Иртән җидедә чәй куеп җибәрдем. Фән­заман абый кер машинасын кабызды. “Ашыкма, абыем, чәй эчәбез, аннан керләр юарбыз”, – дидем. Ул барып ятты. Өстәл әзерләп, сигезенче яртыда чәйгә чакырдым. “Син эч, мин соңрак каһвә эчәрмен”, – диде. Аннары: “Энем, мин тирлим”, – диде. Сөлгене суга манып, битен, кулын сөртеп, кә­нәфигә утырдым. “Кай җи­рең авырта, күкрәк тирәсе түгелме?” – дип сорадым. “Юк, бер җирем дә авырт­мый”, – диде. “Еш сулыш ала­сың, астма белән авырганың булмадымы?” – дидем. Авыр­маган, аның ни икәнен дә белми булып чыкты. Унынчы унҗиде минутта “ашыгыч ярдәм” чакырдым. Бик зур рәхмәт, 21 нче бригада белгечләре 5-6 минутта килеп җитте. Фәнза­ман абыйны идәнгә яткырдык. Табиб шулай кушты. Машинадан кислород баллоны алып мендем. Укол ясадылар, сис­тема куйдылар. Сис­тема шешә­сен үзем тотып тордым. Аннары кухняга кереп, су алып чыктым, әле үз аңында, нәрсәдер әйтер­гә тели иде. 10 туларга ун минутта табиб: “Абый китә, белгәннәреңә хәбәр ит”, – диде. Беренче булып Атлас­ка, “Татарстан яшь­лә­ре” ре­дакторы урынбасарына, яр­дәм сорап, кайгылы хә­бәрне җиткердем. Тү­бән Камага Рөстәм хәз­рәткә шалтыраттым. Кызы белән кияве, дусты Рәшит, туганы Альберт шунда ук юлга чыктылар. Язучылар берлеге рәисе Рафис Корбан тиз арада килеп керде. Дуслары Зөлфәт Хәйруллин, Азат, Данил, олы яшьтәге ике апа килде. Телефон туктаусыз шалтырады. Риммага рәх­мәт, җентекләп сорашты. Бу кешеләр чын дуслар иде. Фәнзаман абый, күгәр­ченнәрең дә сагыналар сине. Балкон тәрәзәңне кагалар. Берсе өйгә кереп әйлә­неп чыкты. “Абыйны алып киттеләр, әнисе янына Мин­зәләгә юл алды ул”, – дидем. Ташлап китүең – безнең өчен зур кайгы һәм ятимлек. Минем өчен тормыш туктап калгандай булды. Участок полициясе хезмәт­кәренә зур рәхмәт. Үзе нәр­сәдер язды, күзеннән яшь тамды. Бу абый белән кү­гәрченнәр ашатканым булды, диде. Фәнзаман абый, син туры сүзле кеше идең, түрәләрнең йөзенә карап әйттең. Сине яратмаган адәм­нәр дә аз булмагандыр.­ Ләкин татар халкы сине яратты, үз итте. Син ярдәм­чел, гадел, кешеләргә үз өле­шеңне дә кызганмый идең, һәрчак ярдәм кулы суздың. Фәнзаман абый, егылсам да, синең күтәреп аласыңны мин һәрчак белеп яшәдем. Син исән булганда шаярдык, шатландык, авырлыклар онытылды. Авыл­дашларың, балала­рың, оныкларыңның кайгысын ур­таклашабыз. Фәнза­ман Бат­тал, Әсрар Гали, Шамил Маннапов... Туган авыл урамнарына аларның исем­нәрен бирерләр дип өмет­ләнәбез. Без, акрын атлап, Казан урамыннан җырлап кайттык. Син мине хушлашырга чакыргансың. Без сине мәң­гелек йортка озаттык. Кү­ңел өзгәләнде, юкка түгел, җавап таба алмаган сораулар күп калды... Фәнзаман абыйга инфаркт булган. Ике көн элек инфаркт кичергән, аны аяк өсте үткәргән. Табибка елга бер булса да күренергә кирәк дигән сүз инде бу. Ә Фәнзаман Баттал шикелле шәхесләр 100 елга бер генә туа. Корбан ГАЛИ 121 | 21.08.2015 (полный текст новости)

  • 2015-08-23 08:29 «Җыртыклы» җырлар
    22.08.2015 Мәдәният Әгәр түрә янына ни дә булса сорарга керәсең икән, моңа әзерләнәсең, бераз дулкынланасың, аны зур күреп, тавышыңны күтәрми генә, тыйнак кына үтенечеңне җиткерәсең. Һәрхәлдә, гозереңне сәхнәгә чыгып кычкырмыйсың... Христианнарның 10 дин кушуы (заповедь) бар. Менә шуларның берсендә Хак Тәгалә исемен урынсыз җирдә телгә алма («Не упоминай имя Господне в суе»), диелә. Моны христиан диндарлары Хак Тәгаләгә мөрәҗәгать йөрәк аша җиткерелә, дип тә аңлата. Буш такылдауларда, уен-көлке, җыр-биюдә аны телгә алуны тыя әлеге канун. Ислам тәгълиматында Хак Тәгаләне искә алу зекер дип атала. Зекер әйтүнең үз тәртибе бар. Аңа ихласлык, сабырлык һәм итагатьлелек хас... Хак Тәгаләдән ни дә булса сорыйсың бар икән, моның үз тәртибе: ястү намазыннан соң, өр-яңадан тәһарәт алып, хаҗәт намазы укыла, салаватлар әйтелә, аннары махсус догадан соң теләк теләнә... Дини өлкәдә махсус белемем булмау сәбәпле, барча таләпләрне белеп бетермим, бары тик мәчеттә имамыбыз вәгазьләрендә ишеткәннәрдән чыгып кына язам. Янә килеп, мөселман галимнәре раславынча, кул чабучы кемсә шәригать хөкемендә шаһитлык, таныклык итүче була алмый икән. Кыскасы, сәхнәгә чыгып, бот һәм арт сан ялтыратып, Хак Тәгаләне җырга кушып әйттерүләрне һәм, гомумән, кул чабып утыруларны ислам тәгълиматы да хупламый... ТНВ күрсәткән “Музыкаль каймак”ны карагач, буталмадылар микән, каймык дип әйтергә теләмәделәр микән, дип аптыраган идем. Чөнки тапшырганнары татар моңыннан тайпылган, күбесе такмакчыл, башлам һәм очлам өлешләр кат-кат кабатлана... Соңыннан фәһем иттем, “музыкальные сливки”дан туры тәрҗемә, калька аша табылган бугай бу атама... Кайчагында интернетка кереп, затлы башкаручыларыбыз башкарган борынгы затлы җырларны эзлим. Анда “сез яраткан 7000 татар җыры”, “134 мең татар җыры”, “әби-бабайларыбыз җырлаган, әллә нигә бер булса да тыңларга яраклы иске җырлар” дип тәкъдим ителгән сайтларда үзем теләгәннәрен таба алганым юк... Минемчә, Мәдәният министрлыгынамы, башка берәр мәдәниятебез өчен җаваплы инстанциягәме бу эшне үзагымыннан алып, ниндидер системага салырга һәм милләтебезне җырыннан-моңыннан яздыруга чик куярга иде... Әгәр Татар радиосы фондында сакланган мирасыбыз юк ителгән булса, аерым коллекционерларга мөрәҗәгать итеп, иң асыл, иң затлы классик җырларыбызны, һөнәри композиторлар һөнәри шагыйрьләр белән бергә иҗат иткән, һөнәри музыкантлар уйнавы озатылышында чын һөнәри җырчылар башкарган җәүһәрләребезне рухи галәмебезгә иңдерәсе иде... Ә «134 мең» дигән җырларга ни булган, дияргә мөмкин мөхтәрәм укучым. Бу язмада аларның барысы турында да түгел, ә Ходай телгә алынганнарын гына күздән кичерик... Сүз башым бит Хак Тәгаләне телгә алган җырлар турында иде, салулап, әллә кайларга кереп кителгән... Озын сүзнең кыскасы, дини хисләр белән шаярган өчен Русия дәүләтендә катгый җаваплылык каралган һәм ул, мисалларда күреп торабыз, эшли дә. Сүз ниндидер сәяси цензура урнаштыру түгел, ә чүп-чарга ОТК режимында чик кую, тиешле белеме, һөнәри сәләте, психик яктан сәламәтлеге шикле “иҗат” ташкынын авызлыклау, кулланучыларны суррогат эшләнмәләрдән аралау турында бара. Сәхнәгә яки эфирга чыгу өчен ниндидер таләпләрне эченә алган сертификатка ия булу кирәктер, дип саныйм. Ә андыйны Мәдәният министрлыгы каршында оештырылган абруйлы шәхесләрдән төзелгән сәнгать комиссиясе бирә алыр кебек... Ходай исемен телгә алып җырлаулар хакында язып та мәшәкать чикмәс идем, хәлбуки алар бүген шулкадәр ишәйде һәм, әйтергә кирәк, башка темаларны күмеп тә китмәде микән әле. Әлбәттә, боларның көен һәм сүзләрен кем язганын белеп тә булмый, чөнки үзгәртеп кору чорыннан бирле аларны тәгаенләп торуны радио-телевидение өстенә алмый. Янә килеп, җыр текстлары урынны күп алачагы сәбәпле, аларның Ходай сүзе телгә алынган өлешләрен генә китермәкчемен. Димәк, тәвәккәлләп, башладык: 1. ...Аермачы, Ходай, икмәк-судан... 2. ...Ходай сине миңа саклаган... 3. ...Аерылгач ни буласын тик Ходай гына белә... 4. ...Йә, Ходай, куркыныч төштән үбеп уятчы үзең... 5. ...Гомер юлын узган чакта Ходай биргән ярым син... 6. ...Ялгызлыкта калдырмасын Ходай, ярдәм итсен ялгыз ярларга... 7. ...Ходай безне башкалардан ныграк яраткан... 8. ...Сөю-сәгадәт бакчасыннан Ходай биргән җимешем... 9. ...Сабырлыклар бирсен Ходай тугансыз булганнарга... 10. ...Ходай безгә чын мәхәббәт бүләк иткән... .................................................................. 38. ...Иман белән яшәт, Тәңрем, ышаныч бир көчемә... 39. ...Сабырлык бир, Тәңрем, урманнарга керәм, бер кычкырып... .................................................................. 97. ...Сез бер гөлнең чәчәкләре диеп, Ходай үзе безне сакласын... 98. ...Нигә Ходай бәхетләрне бертигез бирми икән?.. 99. ...Чәчең бодай, бирсен Ходай бер бодайга мең бодай... 100. ...Мин фәрештә, Ходай мине җирдә сине саклар өчен яраткан... 101. ...Җыр-моңнардан, җан-дуслардан, Ходай, безне аерма!.. 102. ...Берәүгә дә гомер ике килми, Ходай барсын белеп өләшә... 103. ...Үзебезне хис итәбез Ходай куенында кебек... 104. ...Ни сорасаң, Ходай шуны бирде... 105. ...Әлдә ярый Ходай Тәгалә сезне минем әти-әни итеп яраткан... 106. ...Дуслар белән гөрләп яшәү – Ходай кулында... 107. ...Без бит Ходай балалары, без барыбыз – бертуган!.. 108. ...Сакласын Ходай канатны каерыр ялгышлардан... 109. ...Язмыш безне аермасын, Ходай ятим калдырмасын... 110. ...Ходай сиңа гашыйк иткән, инде кирегә юл юк... 111. ...Сөюсез яшәтеп, Ходай сөюгә юл ярадыр... Күп нокталы юллар урынында да Ходай сүзе кергән җырлардан өзекләр иде. Аларны, барыбер сыйдырып булмас дип, төшереп калдырдым. Йомгаклап ни әйтергә соң?! Кайсыдыр такмазадан аймыл булып нибары бер җөмлә тел очына менә: “Инде безгә нишләсе, кычкырсаң, кеше ишетәсе...” Рөстәм ЗАРИПОВ --- | 21.08.2015 (полный текст новости)

  • 2015-08-23 08:29 Автотамаша өчен Казанда бер атнага якын вакытка берничә урамны ябалар
    21.08.2015 Авто “Kazan City Racing” автоспорт тамашасына әзерлек вакытында һәм үткәргән чорда Татарстан башкаласында Меңьеллык мәйданы янында урнашкан берничә урам ябылып торачак. Бу хакта бүген “Татар-Информ” мәгълүмати агентлыгында узган брифинг барышында автотамаша оештыручыларының берсе, “Kazan City Racing” проекты җитәкчесе Дмитрий Мантыцкий хәбәр итте. Автотамашаны уздыруга әзерлек барышында, автотранспорт хәрәкәтен чикләүләрне азайту өчен, күпчелек монтаж эшләре төнге вакытта үткәреләчәк, дип билгеләп үтте ул. Транспорт чаралары хәрәкәте чикләнелеше 22 августның 23.00 сәгатеннән 2 сентябрьнең 23.00 сәгатенә кадәр төнге сәгатьләрдә Сул як Болак, Уң як Болак, Ташаяк, Профсоюз, Бауман урамнарына, Меңьеллык паркы, беренче Май Мәйданы авышлыгы, Үзәк стадион янындагы парковка, Бауман урамыннан Меңьеллык мәйданына кадәрге авышлык һәм Кол Шәриф мәчете тирәсенә кагылачак. --- --- | 21.08.2015 (полный текст новости)

  • 2015-08-23 08:29 Илфак Шиһапов: "Лаеш халкының мишәрчә казы ясап ятмауларын мин болай да чамалый идем"
    21.08.2015 Җәмгыять Ходайга шөкер – мин икътисад белгече түгел. Юкса бүгенге доллар курсы, күчемсез милек бәяләрен фаразлау һәм нефтьнең бер барреле нигә фәлән тәңкә тора дигән сорауга җавап эзләү кебек күңелсез нәрсәләр турында уйлый һәм яза-яза тәмам саташыр идем инде. Тик шулай да халыкның ничегрәк яшәвен караштырып йөргәндә, башка шул юнәлештәге уйлар кергәли шул. Менә, әйтик, узган атнада авылга кайтышлый, Лаеш районының Имән Кискә авылында яңа җыелган һәм инде тозланган гөмбәләр сатып торучы бер апа янына туктадык. Матур иде гөмбәләре. Хәер, шушы авыл кешесе Талия апа сата торган гөмбәләр генә түгел, каклаган казлар да, таяк-таяк татарча эшләнгән казы да бик матурлар иде. Уңайсызрак булса да, өйрәнелгән гадәт буенча, төпченеп сорашырга тотындым. Башта шикләнебрәк калган Талия апа, бераздан йомшап, авылчарак итеп сату серләренең беразын ачып бирде. Алар да элек мондагы күпләр кебек, сөт һәм каймак-катык сатудан башлаганнар икән. Тора-бара тауар ассортименты киңәйгән. – Казларны үзебез дә асрыйбыз да, тик җиткереп булмый бит, – диде Талия апа, бераз уфтанып. Хәзер дуслар, танышлар китерә, аларныкын сатабыз. Казыны да каяндыр китерәләр инде. Әлбәттә, Лаеш халкының мишәрчә казы ясап ятмауларын мин болай да чамалый идем. Мине гөмбә кызыксындырды. – Менә бу яңа җыелганнары үзебезнең посадкадан. Җыеп төштек.Ә бу сез кызыккан тозланганнарын бер дустыбыз эшләп бирде. Аңа да файда – безгә дә дигәндәй. Гөмбәне дә, казыны да, казларны да олы юлдан үтүчеләр бик теләп алалар икән. Хәер, аларны гына түгел. Мин Талия апаны сөйләндереп торган арада гына да, бер ирле-хатынлы пар килеп, Талия ападан чиләге белән бәрәңге алып киттеләр, аннан кемдер казы алды. Тикшерүчеләр килеп азапламыймы дип кызыксындым. – Юк, алай азаплаганнары юк хәзер. Элегрәк булгалый иде, – диде ул. Талия апа, билгеле инде, керемнәре күләмен ачмады. Гому­мән, акча мәсьәләсендә бик ачылмады ул. Бары тик гаиләләренең шушы сату белән яшәгәннәрен генә аңладым мин. Бер литрлы банка тозланган гөрәҗдә сатып алдым мин аңардан. Дүрт­йөз тәңкәгә. Аз да түгел, күп тә түгел кебек. Балтачтагы бер апа сезонында көненә ун литрлап гөрәҗдә җыеп тозларга мөмкин дигән иде – алай санасаң, аз чыкмый икән үзе. Гөмбә бит әле шул гөрәҗдә белән генә бетми ул. Хм. Икътисад дип башлаган идем бит сүземне. Казаннан безнең авылга кайтып җиткәнче, дистәләгән авыл аша узам мин. Олы юл янында урнашкан авыллар аша узам. Бер генә авылда да берни сатучы күренми. Алай гына да түгел, Алексеевск тирәсен узгач, чын-чынлап кереп ашарга урын табуы да кыенрак. Нидән бу? Шул ук районнарда эшсезлектән, акчасызлыктан зарланучылар да бихисап бит. Нигә, әйтик, шул ук юл өстендәге авылларда өйдә пешергән өчпочмак, кыстыбый, мәтрүшкәле чәй сатмаска юлаучыларга? Нигә каклаган каз, гөмбә, казы сатмаска? Нигә авыл саен кечкенә генә, чиста, чын татарча кафелар ачмаска? Казан – Чаллы юлындагы Сай Кичүдә әнә ярты Мамадыш юлаучылар ашатып көн күрә бит. Юк, ачучы да, сатучы да юк. Ялкаулыктанмы бу? Белмим. Тик шунысын беләм, Талия апа кебекләр үзләрен генә түгел, тагын күпмедер гаиләне, шул ук каз үстерүчеләрне, каз каклаучыларны, алма үстерүчеләрне, бәрәңге җитештерүчеләрне, казы ясаучыларны «ашата». Менә шул нәрсәләр, аңлавымча, икътисад дип атала да инде. Начуртыма безгә доллар белән евро курсы, бәрәңге дә, каз да ул чит ил валюталары курсына карап үсми бит алар – кешенең хезмәтенә карап үсә. Бәлки шуны аңласак, бераз зарланудан да туктарбыз, тормышыбыз да яхшырыр иде. Тик белмим шул – шикләнәм. Шул гади нәрсәләрне аңлап, көннәрдән бер көнне хөкүмәтне, «нәчәлствоны», тагын кемнәрнедер сүгүдән туктап, аяк астында яткан акчаны ала башлавыбызга шикләнәм... Илфак ШИҺАПОВ --- | 21.08.2015 (полный текст новости)

  • 2015-08-23 08:29 Казанда 16 яшьлек кыз кияүгә чыккан
    21.08.2015 Язмыш 13 августтан 19 августка кадәрге атнада шәһәрнең ГХАТ бүлекләрендә 503 сабый (237 ир бала һәм 268 кыз бала) тууы теркәлгән. Иң яшь анага – 17, иң олы яшьтәгесенә - 43. Әти-әниләр балаларына Асель, Эмиль, Тимофей, Марсель, Сәмирә, Диана, Антон, Әмир, Алисә исемнәрен яратып кушкан. Нәни казанлыларга бу атнада кушылган иң сирәк исемнәр – Инга, Даниэлла, Амаль, Илана, Гайшә, Реналь, Ян.   Шушы вакыт аралыгында Казанның ГХАТ бүлекләрендә 462 пар язылышкан. Иң яшь кияү белән кәләшкә 17 һәм 16 яшь, иң олыларына 58 һәм 62 яшь, дип хәбәр итә Казанның ГХАТ идарәсе. --- --- | 21.08.2015 (полный текст новости)

  • 2015-08-23 08:29 Балам татар телен аңламый
    22.08.2015 Мәгариф Туган телдә сөйләшеп тә, аны аңламаска мөмкинме? Баксаң, татар төркемнәрендә белем алучы кайбер укучылар белән шундый хәлләр дә була икән. Мәктәпләрдә татар телен өйрәнү катлаулыга әйләнде дигән сүзме бу, әллә җиңел яшисебез киләме? – Мәктәпкә безне татар сыйныфына алдылар. Улыбыз беренче сыйныфны тәмамлады. Сөйләшә белә, әмма өй эшләрен аңламый. Үзе 4-5кә генә укый. Улыбыз тыныч холыклы, аңа стресс кичертәсебез килми. Шуңа күрә рус сыйныфына күче­рергә телим. Әмма мәктәптә башка төркемгә күчерергә вәгъдә бирмәделәр, – дип борчылган иде Саматның әнисе Эльвира каникулның беренче көннәрендә. Әнисе аңа дәрес әзер­ләргә булыша алмый икән. Үзе дә – шәһәр кызы ул. “Репетитор ялларга теләмибез. Татар теле – чит тел түгел ләбаса!” – ди Эльвира. Әлеге проблеманы ачык­лау өчен мәктәп белән элемтәгә кердек. “Әти-әни теләге дип кенә без балаларны төркемнән төркемгә күчереп йөртә алмыйбыз бит. Бөтенесе дә күчә башласа, ни була? Рус төрке­мендә буш урын булганда гына күчерергә мөмкин. Шуңа күрә төгәл җавапны август ахырында гына әйтеп була”, – дигән иде директор. Мондый хәлләр шәһәр мәктәпләрендә еш очрыймы? Аларда татар төркем­нәре булдыруда кыенлык­лар юкмы? – Безнең гимназиядә андый очраклар юк диярлек. Әмма берничә ел элек милли тәрбия төркемендә укучы бер баланың (монда татарча начаррак белүчеләр­не туплыйбыз) рус төр­кеменә күчәсе килгән иде. Шуннан соң аның белән аралаштык, татарча сораулар бирдек. Ул барысына да уңай җавап бирде. Укытучысы да, ул татар телен белә бит, диде. Шулай итеп, үз төркемендә калды. Рус төркеменә күчү әти-әни теләге булып чыкты. Кайчак алар балаларының мөмкин­леген белми, – ди Казандагы 20 нче татар гимназиясе директоры Рәхимә Арсланова. – Башлангыч мәктәптә бала үзенең нинди төр­кемдә укуын аңлап бетерми әле. Татар телен белмәгән әти-әниләр балаларына дәрес әзерләр­гә булыша алмаганга борчыла. Сәбәп бары шунда гына. Быел гимназиядә 1 нче сыйныфка дүрт төркем кабул иткәннәр. Балаларын татарча укытырга теләүчеләр тагын да күбрәк булган. Хәтта татар мәктәбе рус милләтеннән булган гаи­ләләрне дә кызыксындырган. Әмма бер авыз сүз татарча белмәгән баланы кире борырга мәҗбүр булганнар. “Туганнар, күршеләр татарча белә, дәрес әзерлә­гәндә ярдәм итәрләр иде әле”, – дип тә әйтеп караган әти-әниләре. – Минем тәҗрибәмдә укучыларның татар төрке­меннән күчү очраклары булганы юк. Татар төркем­нәрендә катнаш гаиләләр­дән булганнар шактый. Ярты сыйныф – рус фамилияле балалар. Әмма берсе дә, татарча уку авыр, дип зарланмый. 11 нче сыйныф укучылары май аенда татар теленнән диктантны курыкмыйча язды. Бер татар баласының әнисе әдәбият катлаулы дип ике ел әйтә инде. Дөрес, Яхин методикасы җиңелләрдән түгел. Ләкин баласын рус төркеменә күчерү турында уйламый, – ди Түбән Камадагы 35 нче лицейның татар теле һәм әдәбияты укытучысы Чулпан Хуҗанбердиева. “Башта беренчеләрне дүрт сыйныфка тупламакчы идек. Укырга теләк белде­рүчеләр күп булгач, сыйныф санын тагын бергә арттырдык. Барлыгы 153 бала кабул итәчәкбез, – ди Чаллыдагы 2 нче гимназия директоры урынбасары Нурзыя Сәлим­җанова. – Гимна­зиядә укыту нәтиҗәләре яхшы. Әти-әниләрне шул да кызыктыра. Янәшәдә яңа комплекслар төзелде. Анда мәктәп юк. Балалар шуңа да күп килә. Әти-әниләрнең балаларын татарча укытасы килүгә генә бәйле түгел бу. Кайберләре, математиканы русча укытмасагыз, баланы сезгә бирмибез, диләр. Быел кем беренче килде, шуларны алдык. Өч сыйныфта барлык фәннәр дә татарча укытылачак. Калганнарында бары математика гына рус телендә. Бездә 10-11 сыйныфта барлык фәннәр дә рус телендә укытыла. Моны әти-әниләр үзләре сорый. Чөнки БДИны рус телендә бирергә кирәк”. Татарстан Мәгариф һәм фән министрлыгының милли мәгариф идарәсе башлыгы Лилия Әхмәтҗанова бел­дер­гәнчә, әти-әни, гариза тапшырып, баласын башка төркемгә күчерә ала. “Мондый мөрәҗәгатьләр булганда баланың көндә­лекләрен карыйбыз. Күп очракта билгеләр – “4” тә “5” кенә. Димәк, мондый үзгәрешләр әти-әни көй­сезлегенә кайтып кала. Уку программалары катлаулы түгел. Гаиләдә татарча сөйләшү кирәк. Мәктәптә 45 минут дәрестә генә татарчага өйрәнеп булмый. Кайбер әти-әниләр урысча юньләп белми, балалары белән вата-җимерә генә сөйләшә алалар, – ди Лилия Марс кызы. Республикада барлыгы 827 татар мәктәбе исәпләнә. Чынлыкта аларның барысы да татар мәктәбе була алыр иде. Татар төркемнәренә карата дәгъвалар да ише­тел­мәс иде. Әгәр әти-әниләре үзләре татарча белсә... Сәрия МИФТАХОВА 121 | 19.08.2015 (полный текст новости)

  • 2015-08-23 08:29 "Кешене авылдан тартып чыгарып була, авылны кешедән тартып чыгарып булмый"
    22.08.2015 Җәмгыять – Кешене авылдан тартып чыгарып була, авылны кешедән тартып чыгарып булмый, – диләрме әле? Минем турыдадыр инде бу сүзләр. Казанда яши башлаганга быел – 13 ел. Шәһәрләрчә киенергә, сөйләшергә, хәтта атларга өйрәндем кебек. Ләкин барыбер урамдагы бөтен олырак яшьтәге кешеләр белән, бигрәк тә колхоз «персидәтеленә» охшаган галстуклы абыйлар белән исәнләшәсе килә. Кафеда ашагач, арттан савытларны җыям. Табыннан һаман ризыкларны чүпкә ташлап булмый, бер савытка җыеп, тавык урынына күгәрченнәргә ашатып керәм. Гомумән, чүплеккә чыккач, кайбер нәрсәләргә исем китеп карап торам. И-и-и, авыл өчен кирәк нәрсәләр мондагы... Кибеттән алган банкадагы салатны ашыйлар да банкасын атып бәрәләр, имеш. Ничек инде өр-яңа банканы атып бәреп була? Хәзергә кадәр базардан бәрәңге сатып алганда, йөрәк әрни. Беренчедән, ул авылдагыча чын түгел. Икенчедән, мин үз кулларым белән бәрәңгене чиләкләп-чиләкләп малларга ашаткан кеше. Туган авылым ерак минем. Казаннан 300 чакрым ераклыкта. Ләкин барыбер, күңел тулганда, кайтам да китәм. Әллә нәрсә йомшадым әле мин. Әллә акыл килә, әллә картлык, тиле әйтмешли. Әллә икесе бергә җитәкләшеп?.. Шигырьләрдә язылган тау­лары, чишмәләре генә түгел, чебеннәренә кадәр сагындырыла.Чебен дигәннән... Бу юлы авылдан, машинага кереп, бер чебен килгән. Башта юл буе ачуны китереп, тыз-быз очты, куып чыгарып булмады. Шуның белән арып йокыга киттеме, соңга таба тынды. Икенче көнне чыксам, оча теге тагын. И-и-и, күңелемә бертөрле рәхәт булып китте, качмаган. Шулай итеп, бүген алтынчы көн машинамда авылым чебене яши. «Бичура» дип исем куштым. Авыл белән бәйләп тора торган бер җан иясе бит әле ул. «Тиле бу», – дип уйларсыз инде, ләкин мин аңа хәтта ашарга калдыра башладым. Билләһи, бер кисәк кавын чыгарып куйдым. Ашыйсы киләдер бит инде. Кадерле... Күпме күршеләрнең канын эчкән, шушы бәләкәй аяклары белән кайларда гына йөрмәгән дә ниләр өстендә утырмагандыр. Минем авыл чебене бит ул. Матур... Җырчы Фән абый Вәлиәхмәтов минем моңланып «Гөлҗамал»ны җырлап торганымны ишеткәч әйткән иде: – Менә бит, Бәдретдинова, син дә нормальный җырларга күчкәнсең. Шулай килә инде ул әкрен генә... Башта моңланасың, аннан авылга кайтып китәсе килә башлый, билеңә шәл, ая­гыңа Сабантуй бәйрәменә дә җон оекбаш киеп менәсең, кәҗә сөте эчәсе килә... Шәһәр уртасында ялгыш авылдашыңны очратсаң, көне буе шуңа шатланып йөрисең. Шуңа бер изгелек эшлисе килә. Минеке кешечә генә түгел инде... Чебен ашатырмын дип һич уйламаган идем. Пенсиягә чыккач, барыбер авылга кайтып китәм. Илсөя БӘДРЕТДИНОВА --- | 19.08.2015 (полный текст новости)

  • 2015-08-23 08:29 Ранил Нуриев 100 көн буе җыр яздырган
    23.08.2015 Шоу-бизнес Татар эстрадасында имиджы һәм, гомумән, үзен камилләштерү өстендә эшләүче җырчылар сирәк. Күп кенә кызларның башын әйләндергән, кыяфәте белән көнчыгыш артистларына ошаган җырчы, "Татар Җыры" фестивале лауреаты Ранил Нуриев әнә шундыйлардан. Ул үзенә карата гына түгел, иҗатына, сайлый торган җырларына да бик игътибарлы. Хәзерге вакытта Ранил "Җибәрдем сине" дип исемләнгән тәкъдим итү кичәсенә әзерләнеп йөри. Бу уңайдан җырчы белән аралашып алдык. - Ранил, Казанда узачак кичә турында сөйлә әле. Нинди шоу көтелә? - "Җибәрдем сине" исемле тәкъдим итү кичәсе 10 сентябрьдә Казанның "Корстон" сәүдә-күңел ачу комплексындагы ресторанында узачак. Кичәнең үзенчәлеге шунда: анда минем бүген популяр булган җырлар яңартылган вариантта тәкъдим ителәчәк. Кичәнең исеменә килгәндә, концертта "Җибәрдем сине" һәм "Син" җырларының премьерасы булачак. Моннан тыш, тагын бер яңа җыр яздыру белән мәшгульмен. Гомумән, кичә күңелгә ятышлы мохиттә узар дип уйлыйм. Шулай ук биюләр дә булачак. - Әлеге җырны өч ай дәвамында яздыргансыз, дип беләм... - Чынлап та, "Җибәрдем сине" җыры өстендә аранжировщиклар Лев Емельянов һәм Олег Мифтахов 100 көн эшләде. Алар профессиональ дәрәҗәдә җырны җиренә җиткереп эшкәртте, һәр урынын, борылышын үзенчәлекле итәргә тырышты. Саунд-продюсер Геннадий Юсим да үз өлешен кертте. Гитара партияләрен яздырганда, "Волга-Волга" төркеме музыкантлары, артист Максимның җырчылары җәлеп ителде. - Якын киләчәккә планнарың? - Иң беренче чиратта, теләгем - шушы концерт программамны уңышлы гына үткәрү. Аннан соң "Җибәрдем сине" җырына клип төшерергә керешәбез, Алла теләсә. Клипны Рената Литвинова һәм җырчы Земфира белән бергә эшләгән режиссер Роман Ишкинин белән төшерәчәкбез. Эльвира ШАКИРОВА --- | 20.08.2015 (полный текст новости)

  • 2015-08-23 08:29 "Адымнар"ның бүгенге чыгарылышы (ВИДЕО)
    "Адымнар"ның бүгенге чыгарылышы (ВИДЕО) (полный текст новости)

  • 2015-08-23 08:29 "ВТ" журналисты бурычка алмыйча бер җәйдә йортлы булды
    23.08.2015 Җәмгыять Моннан 4-5 еллар тирәсе элек мин матбугатта “Риба“ һәм “Риба һәм бәхет“ дигән язмалар бастырган идем. Язманың беренчесе басылып чыгуга, Интернетта аңа кайтаваз пәйда булды: “...әйт әле, безнең илдә эшләп тапкан акчага кредитсыз-нисез машина алу мөмкинме? Әйтеп куям: урлаган түгел, эшләп тапкан хезмәт хакына?” Бу сорауга җавап бирү минем өчен катлаулы түгел иде, чөнки бары тик эшләп тапкан хезмәт хакына гына яшим, дүрт кешелек гаиләдә берүзем эшлим һәм Аллаһы Тәгаләнең мине хәләл мал белән генә яшәүгә “хөкем итүе“нә чиксез шат һәм канәгать идем. Әйе, акча җитмәгән, очын-очка ялгап барган чаклар күп булды, әмма фәкыйрьлек аркасында төшен­келеккә бирелмәдем кебек. Тик тормыш булгач, машинасы да кирәк, яхшырак түбә астында да яшисе килә, мал табу мәшәкате иман әһелләрен дә читләп үтми. Ир кеше буларак, гаиләне уртача тормыш дәрәҗә­сендә яшә­тү минем алда торган бурыч­лар­ның берсе иде. Тик бу бурычны хәл итүдә мин берничек тә процентлы кредитка мөрәҗәгать итә алмыйм, чөнки риба – катгый тыелган һәм һәлакәткә илтә торган җиде зур гөнаһның берсе. Исламда: “Риба­ның иң кечкенәсе мөселманның үз анасы белән зина кылуы кебек“, –дигән сүзләр дә бар һәм бу процентлы акчаларның никадәр җи­рән­геч булуына җитәрлек дәлил булып тора. Машина алуда мин әллә ни кыенлык күрмәдем, Тольяттига барып, дилерлардан яңа машина сатып алырлык акча туплау өчен санаулы берничә ай җитте, дөрес “иномарка“га ук омтылмадым, чөнки акча башка максатлар өчен дә кирәк иде. Алда тагын бер максат – яңа өй салып чыгу бурычы тора иде. Монысын хәл итү үземә дә кыен булып тоелды. Чөнки инде улым һәм кызым шәһәрдә вузда укый башлады, аларны түләп фатирда тотарга, ач һәм ялангач булмаслык күләмдә акча белән тәэмин итәргә кирәк иде. Гаиләдә реаль рәвештә мал табучы һаман да берүзем генә, эш урыныннан түләнгән хезмәт хакы исә безнең гаиләгә очны-очка ялгап барырга да җитеп үк бетәрлек түгел. Җитмәсә, яшәгән йортның бер өлеше узган көздә авария хәленә якынлашып, яңа йорт төзүне кичекмәстән хәл итәргә кирәклеген искәртте. Яшермим: килеп туган ситуация башта каушатты, хәл тормыштагы тагын кайбер башка матди проблемалар белән дә кискен­ләш­кән иде. Ноябрь аенда мин унга алтылы мәйданда бөтен уңайлык­лары булган йорт салырга, аны иске өйнең таза өлеше белән бер түбә астына кертергә дигән катгый карарга килдем, проектлар-сме­талар төзелде, күпме акча табарга кирәклеге тәгаенләнде. Көзге бәяләр сикерүе, декабрь икътисадый түнтәрелеше хәлне катлауландырды, чөнки төзелеш материаллары да “сикерә“. Аллаһы Тәгаләгә тапшырып, җәйгә өй төзү мәшәкатен тәмам­лап, көзгә инде тынычланырга дигән максат куйдык. Гаиләмә курыкмыйча игълан иттем: “Хәләл малны каян алырга икәнен беләм, шуңа күрә, ин шәә Алла, сентябрьгә яңа йортка керәбез“, – дидем. 26 май көнне без йортның авария хәлендәге өлешен сүтеп ташладык, кызу темплар белән нигез салырга керештек, нигезне салып бетерүгә, ситуацияне катлауландырып, сентябрьдә чит илгә китәчәгемне һәм өй салырга дигән акчаның байтак өлеше шуңа тотылачагын игълан иттем. “Өйне салып бетермичә китәсеңмени?“ – дип коелып төшкән хатыныма: “Ин шәә Алла, сезне газы-суы кергән өйдә калдырып китәм“, – дип нык­лы ышаныч белдердем. Еш кына бу карар минем үзем өчен дә авантюра булып тоела иде, аек акыллы танышларның кайберләре дә: “Өй салганда, чит илдә йөрмиләр инде, киләсе елга да өлгерер идең әле“, – дип ярым шелтәле сүзләр әйт­теләр, әмма йөрәк Аллаһы Тәгаләгә тәвәккәл кылган һәм чигенергә урын калмаган иде инде. Әле узган ел ук хәләл мал табуның ышанычлы һәм гаран­тияләнгән технологиясенә төшен­гән, рус телле бер мөселман сайты өчен шул темага язмалар әзерләп бастырган идем. Технологиянең тормышка ашуы минем үзем өчен дә кызыклы һәм, күңелгә кергән вәсвәсәне куып, төшенкелеккә бирелә башлаганда, Аллаһы Тәга­ләдән ярдәм сорап һәм ул ярдәмнең нәкъ кирәк күләмдә даими килеп торуын туктаусыз тоеп һәм күреп, юлны дәвам иттем. Өйне сүтеп эшкә керешкәнгә нәкъ ике ай булган көнне районнан газ кертүчеләр килеп җитте, шул ук көннәрдә канализацияне тулысынча ялгап эшләтеп җибәр­дек. Мин бу юлларны язганда, урамда салкын яңгыр ява, өй җылытылган, мин чит илгә барырга дигән юл сумкамны тутыра башладым. Артка борылып карыйм да йөрәк белән шөкер итеп көләм: бәяләрнең үсүе, без башта төзегән проектның киңәйтелүе, йорт төзеп төгәлләү өчен без уйламаган да һәм сметага да кертелмәгән байтак материал һәм җиһазның кирәк булуы беренче төзегән сметаны чәлпәрәмә китерде, акча чагыштыргысыз күбрәк кирәк булып чыкты, әмма Аллаһы Тәгалә үзенә тапшырган эшне төгәлләргә ярдәм итә, шуны күрдек. Дөрес, әлегә өйнең эчендә бизәү эшләре, иске өй өлешендә берникадәр төзәтү-ремонтлау эш­ләре таләп ителә, алары инде – ин шәә Алла, вакыт эше. Уңышның гади, әмма үтәү өчен катлаулы бу формуласы – максатка ирешүнең бердәнбер ышанычлы гарантиясе. Бәрәкәтле мал бары тик шул юл белән генә килә. Шуңа күрә риба белән йорт салып була, әмма күңел тынычлыгы бирә торган бәрәкәткә ирешеп булмый. Һәлакәткә илтә торган күп малдан бәрәкәтле аз мал чагыштыргысыз яхшырак. Рәшит ФӘТХРАХМАНОВ 122 | 21.08.2015 (полный текст новости)

  • 2015-08-23 08:29 Мәсгут Имашев: «20 яшемә кайтыр идем»
    23.08.2015 Ир белән хатын Күренекле композитор, Татарстанның атказанган сәнгать эшлеклесе, Россиянең атказанган мәдәният хезмәткәре Мәсгут Имашев күптән түгел үзенең 85 яшьлек юбилеен билгеләп үтте. Хәл белешергә дип, аларның Царицынодагы бакчаларына юл тоттым. Җәен авылча яшиләр Хатыны Фатыйма ханым белән алар биредә яздан көзге салкыннарга кадәр яшиләр икән. Әле Сочида ял итеп кайтканнар. Бакчада алма, карлыган, груша, виноград, слива, сыр­ганак, Урта Азия айвасы кебек җимешләр үсә. – Быел яшелчә, җиләк-җимеш мул булды. Алты төрле сортлы виноградның дүртесе җимеш бирә. Кыш буе үзебез ясаган җиләк-җимеш соклары, тозланган кыяр-помидорлар белән сыйланабыз. Бакчада күбрәк Фатыйма эшли. Мин күбрәк балта-пычкы эшләре белән шөгыльләнәм. Мунчасын да үзебез төзеп куйдык, – ди композитор. Тынгысыз җан икәнлекләре әллә каян күренеп тора. Тавыклар да алганнар. – Җәй буе кибеттән йомырка алганыбыз юк. Аларга чиста ризык кына ашатабыз, шулай итеп, үзебез дә экологик чиста йомырка ашыйбыз, – ди Фатыйма ханым. «Безне җыр-моң кавыштырды» Бу тату, бер-берсе өчен җан атып торган парга: «Ничек кавыштыгыз?» – дигән сорауны бирмичә кала алмадым. Татарстанның атказанган мәдәният хезмәткәре Фатыйма Имашева үзенең җырлый башлаган чакларын искә төшереп алды. – Мөслим районының Югары Табын авылыннан мин. Әтием Хәниф бик матур җырлый иде. Җырлау сәләте аннан күчкәндер. Бервакыт, мәктәптә укыганда, лагерьга бардым. Анда абыем вожатый булып эшли иде. Баянда уйнап балаларны җырлата, мине җырлатмый. «Аяк астында буталып йөрмә әле», – дип, читкәрәк җибәрде. Елап җибәргәч кенә җырлатырга булды. Мин анда немецча җырлап күрсәттем. Шуннан соң районда уза торган конкурсларда катнашып, алдынгы урыннар алып кайта башладым. VIII сыйныфтан соң мәктәптә аттестат бирмәү сәбәпле, музыка училищесына китә алмадым. Бервакыт авылыбызга танылган музыкантлар Заһид Хәбибуллин белән Фәйзи Садыйков килде. Җырлаганымны тыңлап карадылар да Казанга килергә куштылар. Әмма югары уку йортына кергәнче, хезмәт юлымны заводта эшче буларак башлап җибәрдем. Шулай да җырламыйча түзеп булмый. Ансамбльгә йөрим дип, Төзүчеләр мәдәният сараена барып кердем. Ә анда Мәсгут Имашев утыра. Җырлап күрсәткәч: «Без монда Вафирә Гыйззәтуллина белән икебез дә ансамбльдә эшлибез. Кайсыбызны сайлыйсың?» – дип сорады. Мин Вафирәне сайладым. Аннары безне Мәсгутка калдырдылар. Шулай итеп, аралар якынайды, безне җыр-моң кавыштырды. «Үзеннән өлкән кешегә чыккан» дип сөйләүчеләр дә булды, әмма мин беркайчан да үкенмәдем. Ул бик кешелекле. Без һәрвакыт уртак тел табып яшәдек. «Кыр казлары артыннан» җырын елый-елый яздым» Әдәбият һәм сәнгать кешесе һәрвакыт үзенең иҗат җимешлә­ренә куанып яши. Ике йөзләп җыр авторы Мәсгут Имашевның андый шатлыклы мизгелләре күп булгандыр. «Шулай да арада иң кадерлеләре бармы?» – дип сорыйм композитордан. – Беренче язган җыр­ларым бик кадерле. Яшь чагында Пермьда заводта эшләгәндә туган җырларым күңелгә бик якын: «Кыр казлары», «Көймәдә», «Чакыру» һәм башкалар. Һаман да колагымда яңгырап торалар. Спектакльләргә язган җырлар бик кадерле, чөнки әсәрләрдәге язмышлар миңа бик тәэсир итте. «Кыр казлары артыннан» җырын тулай торакка бикләнеп, Ясминә образын кызганып, елый-елый яздым. Соңыннан Исламия Мәхмүтова аны тетрәндергеч итеп җырлады. Әле хәзер дә язудан туктаган юк. Җырчылар җырларымны сорап ала. Яңарак кына Ринат Мөслимов шигыренә «Салмагыз сөю балдагын» дигән җыр яздым. Элек язганнарын эшкәртәм. Үз җырларымнан торган китап чыгарырга исәп. Ә якташларым минем иҗатка багыш­ланганын чыгарырга ниятли. Үзем әле театр училищесында вокал дәресләре укытып йөрим. Безнең максат: театр артистларын җырларга өйрәтү. Бездә укып җырчы булып киткәннәрен дә беләсез. Әйтик, Хәния Фәрхи, Резидә Төхвәтуллина, Илнур Нуриев шундыйлардан. Камал театрында бик матур җырлаучы Әсхәт Хисмәт, Ирек Кашапов, Ришат Әхмәдуллин – безнең элекке укучыларыбыз. Оныгына бабасы йогынты ясаган Кызлары Әминә бию юнәлешен сайлагач, ата-­ана аларга каршы килми. Тик, кайбер сәбәпләр аркасында, ул биюдән туктарга мәҗбүр булган. Бүгенге көндә ул Казан дәүләт федераль университетында эшли. Ә инде оныгы Айратка сәнгатъ юлыннан китәргә бабасы кушкан. – Айрат IX сыйныфны тәмамлагач, Чаллыдан улым Азат шалтыратып: «Әти, Айратка нишләргә икән?» – дип сорады. Мин Чаллыдагы сәнгать училищесына барып карарга тәкъдим иттем. Ә анда кабул итү тәмамланган, бары тик туба дигән уен коралы бүлегенә генә бер урын калган икән. Анда бер ел укыганнан соң: «Минем Казанда яисә Мәскәүдә пианино бүлегендә укыйсым килә», – дип шалтырата бу. Шулай итеп, Казан музыка училищесында укуын дәвам итте. Дәрестә бер педагог аның тавышына игътибар итеп, вокал бүлегендә укырга тәкъдим иткән иде. Ул консерватория каршындагы опера классында эшли. Аспирантура тәмамлады. Россия­дә, чит илләрдә халыкара конкурсларда катнашты. Академик тавышлы булгач, операга тартыла. Минем җырларны да башкара. Без концертларда бергә чыгыш ясыйбыз. Мин аның уңышларына бик сөенәм, – ди дәү әтисе. 85 яшен тутырган Мәсгут абыйдан: «Әгәр мөмкинлек булса, яшьлегегезнең кайсы чорына кайтыр идегез?» – дип сорамый булдыра алмадым. – 20 яшемә кайтыр идем дә кайбер хаталарны эшләмәс идем. Дөрес, хаталарым күп түгел, әллә ни үкенечләрем дә юк. Мин бервакытта да кеше рәнҗетмәскә, ярдәмчел булырга тырыштым, – диде ул. Люция ХӘБИБУЛЛИНА --- | 21.08.2015 (полный текст новости)

  • 2015-08-23 08:29 Минем яшисем килә!
    23.08.2015 Җәмгыять Сабыеңны 9 ай буе күкрәк астында саклап йөрткәннән соң, аның беренче авазын, беренче адымнарын һәм сүзләрен зарыгып көтәсең. Ләкин Аллаһы Тәгалә һәрбер балага да балачакны бертөрле узарга язмаган шул. Әнисә дә Зәмирәсе дөньяга аваз салган көнне яхшы хәтерли. Нинди бәхетле иде бит ул. Нарасыен күкрәгенә кысып, бәхет яшьләреннән күзе чыланган ана икенче көнне нинди сүзләр ишетәсен белми иде шул әле. Ә алар куркыныч төштән дә яманрак була.   2010нчы елның 9нчы сентябре көнне Зәмирә сау-сәламәт бала булып дөньяга аваз сала, аны шул ук көнне әнисенә имезергә бирәләр, икенче көнне иртәнге сәгать алтыда да, тугызда да очраша ана баласы белән, тик көндезге уникедә Әнисәгә нарасыен кертмиләр. Бары: “Балагызны көзән җыерды, аны әлегә табиблар тикшерә” дигән сүзләр генә ишетә ана кеше. Әнисә нәрсәдер булганын сизенсә дә, яхшыга өметләнә.   Шул ук көнне кала табиблары килеп, баланы Казанның беренче балалар хастаханәсенә алып китәләр. Баласыннан аерылган ана күз яшьләренә буылып “йөрәк җимеше” артыннан китә. Тик бүлектә аңа урын табылмый һәм кайтып китәргә исәбендә дә булмаган Әнисәгә подвалда торырга тәкъдим итәләр. Бернинди мөмкинлекләре булмаган коры подвалда, бер матрас өстендә йоклаган ана монда да зарланырга уйламый. Үзе нинди шартларда җан асрарга мәҗбүр булса да, балам гына исән була күрсен, дип тели. Күкрәк сөтеннән дә аермый ул Зәмирәсен, савып, зонд аша булса да ашата.   Баланы бөтен яклап тикшергәннән соң, 15-20 көннән өйләренә кайтаралар. Өйгә кайткач ике көн бала тыныч була, аннан башлана инде... бер-бер артлы төнге мәһшәрләр. Бала бер туктамый елый. Моның нәрсә белән бәйле булуын аңламаган ата-ана куркуга кала.   Бер айдан УЗИга алып килерсез дип әйтеп кайтарган табиблар сүзен тыңлап, уңай нәтиҗәләргә өметләнеп, кабат калага киләләр. Ләкин тикшеренүләрдән соң Әнисә ишеткән сүзләр коточкыч була: “Балагызның башына операция ясап, баш миенә ясалма канал куярга кирәк. Юкса ул яшелчә кебек булачак һәм үләчәк”. Елый-елый шашынган Әнисә коридорда аңын югалтып егыла. Аңына килеп, бераз хәл алгач, ул барысын да тормыш иптәше Илназга сөйли.   Әти кешенең карары катгый була: “Аллаһы Тәгалә безгә нинди бала насыйп иткән, шундыен үстерербез. Ләкин баланы пычак астына бирмибез”. Балаларын алып алар янәдән туган авыллары Борнакка кайтып китә. Ләкин баланың баш авыртуларыннан ничек тилмергәнен күреп ана йөрәге түзми, табиблар тәкъдименә ризалаша.   Операция 6 айга кадәр генә уңай нәтиҗә бирә, аннан хәлләр янә мөшкелләнә. Икенче тапкыр шундый ук операциягә алынганчы дәвалаучы табиблары өченчесе булмаячагын әйтә, чөнки бала аны күтәрә алмаячак. Икенче тапкыр пычак астына керүнең уңай нәтиҗәсен бары бер ай гына күрә әти-әни. Бу вакытта Шәмсетдиновларның даими табиблары отпускада булу сәбәпле, икенче табиб Зәмирәнең башына шунт урнаштыра.   Ярты айдан кызның хәле кисәк кенә начарлангач, куелган шунтның брак булып, аның аша баш миенә инфекция керүе һәм шуның нәтиҗәсендә моңарчы баш миендә җыелган суның пычрануы да ачыклана. Ул чакта җиде аен тутырган Зәмирәгә баш миенә җыелган суны чистарту өчен тишек ясап, башына дренаж урнаштырыла һәм сабый ай буе шул ачык яра белән ятарга мәҗбүр була. Суы чистаргач яңадан шунт урнаштыралар һәм Аллаһыга шөкер, дип әйтик, Зәмирә бүгенге көндә дә шуның белән яши.   5 яше туласы баланы һәрберебез сөйләшә, йөгерә дип күз алдына китерәбез, ләкин Зәмирә әлегә боларны эшләргә өйрәнә генә. Баланың бу тормышка мәхәббәтен, аның тырышлыкларын күреп мин шатланып кайттым, юкса Борнакка юл алганда авыру бала белән ничек аралашырга, үзеңне ничек тотарга дип бик борчылган идем. Самими елмаюы, һәрбер килгән кешегә куануы мине тетрәндерде хәтта.   Чехиядә дәвалану курслары үтеп, баланы аякка бастырып буласын Әнисәгә дәвалаучы табиблар әйтә. Тик Әнисә материаль яктан мондый мөмкинлекләре булмауны белдерә, шулай да өметен өзми. Яхшы кешеләр ярдәме белән социаль челтәрдә Зәмирәгә ярдәм итү төркеме булдырыла һәм бүгенге көнгә (13.08.2015) 135 мең сум акча да җыелган.    Тик бу әле җитәрлек түгел, чөнки Чехиядә бер курс дәвалану 450 мең сум тора. Андый курсларның ничәү кирәк буласын да әлегә белми алар.   Кемнәндер гаеп эзләп йөрергә теләми Шәмсетдиновлар гаиләсе. Алар бөтенләй кеше сүзеннән курка, шуңа да әлегәчә төрле дәвалануларга каяндыр акча эзләп йөрмичә, үз көчләре белән бу авыр йөкне тартып баралар. Бары баланың өмет тулы карашын күреп, йөрәкләре сыкраганга гына алыналар алар акча җыярга.   Зәмирәбезнең киләчәк язмышында без дә үз эзебезне калдыра алабыз, бүген аңа 50, 100 сум да зур файда китерә алачак. Әйдәгез, шушы изге эштән читтә калмыйк, ярдәм итик.   Зәмирәгә ярдәм күрсәтү өчен реквизитлар: Получатель: ШАМСУТДИНОВА АНИСА РАФИСОВНА Счет получателя: 40817810862000490766 Банк получателя ОТДЕЛЕНИЕ №8610 СБЕРБАНКА РОССИИ Г. КАЗАНЬ БИК банка получателя 049205603 Кор.счет 30101810600000000603 НОМЕР КАРТЫ: 5469 6200 1597 3926 Киви кошелек +79872840041 Мобильный банк 89872840041 МТС https://pay.mts.ru/webportal/payments либо *115# А так же можно перевести с номера на номер с этих сайтов. через Ruru https://www.ruru.ru/init-payment/19 Mobi money https://www.mobi-money.ru/order/meg         Зәлия ХӘСӘНОВА --- | 23.08.2015 (полный текст новости)

  • 2015-08-23 08:29 Ренат Ибраһимов "Пока все дома"да татарлар турында сөйләде (ВИДЕО)
    23.08.2015 Җәмгыять 1 каналда чыгучы "Пока все дома" тапшыруының бүгенге чыгарылышы Ренат Ибраһимов гаиләсенә багышланды. Күрми калган булсагыз, карагыз:               --- --- | 23.08.2015 (полный текст новости)

  • 2015-08-20 02:50 Минтимер Шәймиев әтисенең музееннан ФОТОрепортаж
    17.08.2015 Мәдәният Быелның җәендә Актаныш районының Әнәк авылында Шәрип Шәймиев музей-йорты ачылуына ун ел тулды. Заманында шәхси музей буларак оештырылса, соңгы биш елда ул Актаныш районы Туган як музее канаты астында эшли. Татарстан Республикасының беренче Президенты Минтимер Шәрип улы Шәймиев туган нигез бүген якын-тирә авылларның мәдәни үзәгенә әверелде. Әнәк заманында район үзәге булган Пучы авылына терәлеп үк тора. Бу ике саланың җирләрен инеш бүлсә дә, кешеләренең гомер агышы һәрвакыт уртак булган. Әнәк авылында Шәрип Шәймиев исемен йөрткән урам бар, авыл халкы әле дә Шәрип абзыйны, аның гаиләсен хөрмәт белән искә ала. Бу атнада Шәрип абзыйның тууына 114 ел тулган икән. «Шәрип абзый авыл советын, колхозны җитәкләп, сугыштан соңгы авыр елларда безнең халыкны ач үлемнән коткарып калды. Ятимнәрне, карт-корының гел хәлен белешеп, ярдәм итеп торды, алар гаиләләре белән тырыш һәм бик ярдәмчел кешеләр иде. Авылыбыз үсте, ныгыды», – дип искә ала сугыштан соң авыл советында сәркатип вазифасын башкарган, Пучыда яшәүче 88 яшьлек Нәгыймә апа Хәмидуллина.  Ерактан ук мәчетләренең биек манаралары балкып торган, урамнары чәчәкләргә күмелгән Әнәк белән Пучы бүген дә тулы канлы тормыш белән яши. Җирләр эшкәртелә, яшьләр башка чыгып, яңа урамнар барлыкка килә. Догалы нигез Язмышлары ил язмышы белән тыгыз бәйләнгән Шәймиевләр нәселенең нигез урыны авылның мәдәни үзәгенә әверелүенә инде ун ел. Шәрип абзыйның җитеш тормыш алып барган әтисе Шаһимөхәммәт йорты кайчандыр нәкъ шушы җирдә балкып утырган. Ләкин инкыйлап елларында, бик күпләр кебек үк, аларның гаиләсен дә кулаклар дип мыскыллап, өйсез-малсыз калдырганнар. Балаларын ачлыктан саклап калу өчен бик нык иза чигәргә туры килә аларга... XX гасыр урталарында Шәрип абзый үзе туган нигезендә бүрәнәдән алты почмаклы яңа йорт салып куя. Соңрак йорт бушагач-сатылгач, анда авылдагы бүтән гаиләләр дә яшәп ала. Шәрип абзыйның балалары һәм оныклары 2005 елда йортны музей итеп төзекләндерә. Бүген биредә Шәймиевләрнең ун буынгача нәсел шәҗәрәсе, Шәрип абый белән хәләл җефете Нәгыймә апаның, балаларының истәлеге булган шәхси әйберләре куелган. Әйтерсең, хуҗалар әле дә монда яши. Баскычтан менеп өй алдына керүгә сул якта – чолан, уң якта – веранда. Чигүле сөлгеләр белән бизәлгән өй түрендә зур мич, ә кына гөлләре үсеп утырган тәрәзә каршында самавырлы чәй өстәле. Янәшәдә генә Нәгыймә апаның караваты, күлмәк-алъяпкычлары, читеге. Икенче зур бүлмәдә Шәрип абыйның диваны, колхозчылар 60 яшьлегенә бүләк иткән радиоалгычы, дивар сәгате, патефоны, телевизоры. Шулай ук биредә аның күн тужуркаcын һәм ау мылтыгын, гаилә архивыннан уникаль фотосурәтләрне күрергә мөмкин. Бу әйберләрнең шактыен улы Хантимернең хатыны Фәвия апа кадерләп саклаган. – Хәтта Нәгыймә апаның килен булып төшкәндәге сандыгына кадәр исән, – дип сөйли музей мөдире Гөлназ Гыйбадуллина. – Шәрип абзыйны 18 яшендә Нәгыймә исемле тыйнак кына, уңган-булган күрше Усы авылы кызына өйләндерәләр. Бу гаиләгә тормышның ачысын-төчесен күп татырга туры килә, шуңа да карамастан, алар миһербанлы, мәрхәмәтле кешеләр булып халык хәтерендә калды. Бу йортта Шәймиевләр 1956-1980 елларда гомер итә. Нәгыймә апаның өй яныннан узган авылдашларын чәйгә дәшеп, катлаулы елларда халыкның ачлы-туклы яшәвен белгәнгә, ашатып-сыйлап җибәрүен хәзер дә искә алалар. Авылда «8 Март» дигән күмәк хуҗалык оештырылгач, Шәрип абзыйны колхоз рәисе итеп куялар. 1941 елда ул үз теләге белән фронтка китә, сугыштан яраланып кайта, бераз авыл советында эшләгәч, аңа тагын колхоз эшен йөклиләр. Ул чакта ир-атларның күбесе сугышта ятып калу сәбәпле, ачлыктан шешенгән картлар һәм балалар кулына тапшырылган авылның хәлен күз алдына китерү кыен түгел. Югарыдан төшкән күрсәтмәләргә карамастан, хуҗалык рәисе, беренче чиратта, гади халыкны кайгырткан.  Шәрип абзыйның оныгы, Татарстанда эре предприятиеләрнең берсен җитәкләүче Илшат Фәрдиев музейга 1907 елгы Коръән китабын бүләк иткән. Бабасы белән әбисенең намазлы кешеләр булганлыгы мәгълүм. «Минем әни – Усы авылы килене. Нәгыймә апа Усыга кунакка кайткач, алар бергә җиләккә йөриләр иде, ә минем аларга ияреп барганым, Нәгыймә апаның: “Намазым кала”, – дип өйгә ашыкканы истә, – дип хатирәләрен яңарта Качкын авылында яшәүче хезмәт ветераны, 72 яшьлек Вәсилә апа Талипова. – Пучы мәктәбендә безгә аның кызы Мәрзия апа немец телен өйрәтте. Бик төгәл, үз эшен яраткан укытучы иде – хәзер дә немец телен онытмадым. Без, күрше авылдан йөреп укыган балаларны, Мәрзия апа бик кайгырта, мәктәп ишегеннән озатып кала иде...». Шәймиевләр гаиләсендә туган ун баланың бишесе сабый чакта ук кызамык чиреннән вафат була, бишесе – өч кыз һәм ике малай үсеп буйга җитә, һәркайсы матур гаиләләр корып, үз эшендә абруй казана. Әтисе җитәкчелек иткән колхозда алдынгы механизатор, шофер булып эшләгән Хантимернең генә гомере иртә өзелә. РСФСРның атказанган укытучысы, 47 ел Пучы җирлегендә балаларга немец теле, география, химия фәнен укыткан кызлары Мәрзия апа Хамаева сиксән яшен узып мәрхүм булган. Бүгенге көндә Әнәктә Шәрип абзый белән Нәгыймә апаның кызлары – заманында авылда хатын-кызларны хәреф танырга, язарга өйрәткән 95 яшьлек олы йөрәкле Дөргалия апа Фәрдиева гомер кичерә. РСФСРның халык мәгарифе отличнигы, Татарстанның атказанган сәүдә хезмәткәре, 76 яшьлек кече кызлары Мәдәния апа Ильясова Чаллыда яши. “Шәрип абзыйның балалары, оныклары, торыннары төп йортта – музейда еш кунак була, әби-бабайлары да шушы авылда җирләнгән бит”, – ди музей мөдире. – Татарстанның беренче Президенты, безнең районнан чыккан, тырыш гаиләдә тәрбияләнеп үскән, республиканың яңа тарихын язуда үз өлешен керткән Минтимер Шәрип улы Шәймиев белән без, якташлары, горурланабыз. Илдә үзгәртеп корулар хөкем сөргән чорда республиканы җитәкләп, ул Татарстанны бөтен дөньяга танытты. Бүген Татарстан Россиядә сәнәгый җитештерү, фән үсеше ягыннан алдынгы төбәкләрдән санала. Әйләнә-тирәнең, яшәгән мохитнең кеше холкына, аның киләчәк язмышына тәэсир итүе билгеле. Минтимер Шәймиевнең яшүсмер чагы узган, XX гасыр уртасындагы татар көнкүрешен чагылдырган музей-йорт белән кызыксынучылар елдан-ел арта. 2011 елдан филиал буларак Актаныш районының Туган як музеена кушылган бу музейда оештырылган мәдәни чараларда авыл һәм район халкы һәрдаим теләп катнаша. Бүтән шәһәрләрдән, башка илләрдән дә кунаклар килә. Музейда дүрт фәнни хезмәткәр эшли, экспозицияләрне яңа экспонатлар белән баету дәвам итә. Шәрип абзый утырткан алмагач үскән ишегалдында элеккечә итеп баз, келәт, мунча, сарайлар торгызылды. Хантимер абый йөрткән ГАЗ-51 йөк машинасы ремонтлап кайтарылды. Монда балалар да, олылар да төбәгебезнең үткәне турында бәян итүче ядкәрләрне күреп үзләре өчен яңалык ача ала, – ди Актаныш районы Туган як музее директоры Мирсил Әһлетдинов. Музей мөдире Гөлназ Гыйбадуллина сүзләренчә, елына музей өч меңгә якын кешене кабул итә икән. XX гасыр татар көнкүреше, авыл тарихы, саланың күренекле шәхесләре, Татарстанның беренче Президентына багышланган экскурсияләр, шулай ук Яңа ел, Сөмбелә һәм көзге уңыш (һ.б.) уңаеннан бәйрәмнәр үткәрәләр. Шәрип абзый белән Качкын авылы мәдрәсәсендә бер ел дини белем алган, кайчандыр күрше йортта гына яшәгән шагыйрь Нур Баян истәлегенә Актаныш районындагы традицион әдәбият кичәсен дә инде икенче ел Шәймиевләр музей-йорты уздыра.  Фото №1 Фото №2 Фото №3 Фото №4 Фото №5 Фото №6 Фото №7 Фото №8 Фото №9 Фото №10 Фото №11 Фото №12 Лилия ГАДЕЛШИНА --- | 17.08.2015 (полный текст новости)

  • 2015-08-20 02:50 Самара өлкәсенең “Агротуризм” үзәге кунаклар кабул итте
    17.08.2015 Авыл Үткән атнада Самара өл¬кәсенең туризм Департаменты Похвистнево районы Гали авылына информацион тур оештырды. Бу көнне Самара, Пох¬вистнево шәһәрләренең блогерлары, массакүләм мәгъ¬лүмат чаралары, туристик компанияләр вәкилләре - барлыгы 34 кеше, Гали авылының атаклы “Агротуризм” үзәгендә кунак булды. Кунакларны үзәкнең җитәк¬чесе Расих Латыйпов үзе каршы алып, барысын да юлдан соң ял итеп алырга чакырды. Үзләре пешергән ипи, “Хәләл” колбаса цехында ясалган тәмле ит ризыклары, пәрәмәчләр ашап, хуш исле чәй белән сыйланган арада хуҗа кыскача гына программа белән дә таныштырырга өлгерде. Кунаклар татар авылы тормышын үзләрендә татып карасын өчен, берничә мастер-класс әзерләп куелган икән. Шуңа күрә чәйдән соң берәүләр квадрациклларга утырып себерке җыярга, икенчеләр атка җигелгән арбага утырып печән чабарга киттеләр. Ә тагын бер төркем татар халык ашлары пешерү мастер-классына юнәлде. Пешекче кызлар Рузия Йосыпова һәм Рамилә Башарова аларны кыс¬тыбый, пәрәмәч пешерергә өйрәтергә сүз бирделәр. Элегрәк чәй өстәле артында пәрәмәчләрне яратып ашаган ханымнар бик куанып үзләре бу ризыкны әзерләргә керештеләр. Ничек итеп камыр әзерләү, эченә кыстыру өчен бәрәңгене ничек пешерү турында бәйнә-бәйнә сорашып, язып барырга да өлгергәннәр. Ә менә “ПрофЦентр-Са¬мара” туристик компаниясе вәкиле Марина Максимованың татар халык ашларыннан иң яратканы - авылча пешергән токмач ашы икән. Ул: “Интернет челтәреннән берничә рецепт табып, пешереп караган идем, бер дә сезнеңчә килеп чыкмый! Ничек пешерәсез соң бу ашны?” - дип кызыксынгач, пешекче кызлар бер дә иренмичә, аны токмач басып, ничек нәзек кенә итеп кисәргә дә өйрәттеләр. Барысы да бергәләп пе¬шергән кыстыбый, яңа гына мичтән чыккан пәрәмәчләрне авыз иткән арада урманнан себерке җыючылар да кайтып җитте. Әллә себерке җыюдан, әллә инде квадрациклларда йөрүдән барысының дә йөзләре алсу, кәефләре күтәренке иде. Бер-берсен бүлдерә-бүлдерә тәэсирләре белән уртаклашып та алдылар. Расих Латыйпов: “Шушы себерке буламы инде?! Бигрәк аз җыйгансыз!” - дип шаяртып, үзләрен шелтәләп алды. Ә икенче төркем болыннан хуш исле печән алып кайткач, бар да мал сараена юнәлделәр. Шәһәр кешесе әле тагын кайчан менә шулай үзе чабып кайткан үлән белән атлар сыйлый ала соң? Әнә, тышкы утарда йөргән горур дөяләр дә ашарга сорыйлар бугай. Сарай эчендә бу вакытта бия сөтен саву буенча мастер-класс бара иде. Иң беренче булып “Губерния” телеканалыннан Карина Лебединская эшкә кереште. “Җиңел эш түгел икән, кулларым авырта башлады”, - дип бераздан ул урынын башкаларга бирде. “Ә без көненә шулай һәр биядән дүртәр литр сөт савып, кымыз ясыйбыз”, - диде “Агротуризм” үзәге җитәкчесе һәм бу эчемлекне ясау процессы белән якыннан танышырга тәкъдим итте. Самара тере журнал блогерларының берсе - кызыксынучан Светлана Янюшкина шунда ук җиң сызганып кымыз ясау эшенә алынды. - Гали авылында урнашкан бу “Агротуризм” үзәге турында ишеткәнем бар иде. Менә, ниһаять, үз күзләрем белән дә килеп күрдем. Һичшиксез, шәһәр ыгы-зыгысыннан туйган кешеләр өчен чын җәннәт бу! Балалар да, өлкәннәр дә саф һавада рәхәтләнеп ял итеп, татар авыл тормышы белән дә якыннан таныша алалар. Активракларга әнә квадрациклларда да, атка атланып та йөрергә мөмкин, күлдә су кереп, кызынып ятарга пляжы да бар. Кафеда телеңне йотарлык татар халык ашлары белән сыйланырга була. Ә мунчасы! Мунчасы ни тора! Яшәү урыннары да бик уңай, җылы, чиста. Үзебезгә мөрәҗәгать иткән туристларга ял итәр өчен һичшиксез “Агротуризм” үзәген тәкъдим итәчәкмен, - диде, Марина Максимова, сок¬лануын яшерә алмыйча. - Бездә кышын да ял итүчеләр саны күп була. Әнә теге биек тауда рәхәтләнеп чана шуалар. Балалар аеруча атка җиккән чаналарда йөрергә, дөя, тавис кошы, кытай тавыклары кебек экзотик кош-кортларны карарга яраталар, - дип сүзгә кушылды Расих Латыйпов. - Теләсә кайсы вакытта рәхим итегез, ишекләребез һәрвакыт ачык! Кунаклар үзәкнең фонтан бәреп торган, чәчәкләр үскән матур йортында ял иткән арада пешекче кызлар өстәл әзерләгәннәр иде. Ашап-эчеп, тамак ялгап алган¬нан соң, журналистлар һәм блогерлар “Хәләл” колбаса ясау цехына да, теплицалар ху¬җалыгына да бардылар, изге “Бабкай чишмәсе”н дә күрделәр. Кич җиткәч кенә, алар Расих Латыйповка һәм “Агротуризм” үзәгендә эшләгән хез¬мәтчеләргә рәхмәт әйтеп, кайту юлына чыктылар. Алия АРСЛАНОВА --- | 17.08.2015 (полный текст новости)

  • 2015-08-20 02:50 Җырчылар "Артистлар көне"н бәйрәм итте (ФОТО)
    17.08.2015 Мәдәният Моннан 7 ел элек, ягъни 2008 елда татар эстрадасы артистлары бергә җыелышып бәйрәм үткәрергә уйлый. "Артистлар көне"н оештыруны җырчы Лилия Муллагалиева үз өстенә ала. Бәйрәм бик күңелле уза, шуңа да артистлар аны матур традициягә әверелдерергә уйлый. Шул вакыттан бирле ел саен билгеле бер артист "Артистлар көне"н оештыра башлый. Быелгы бәйрәмне Гүзәл Идрисова һәм Илназ Баһ гаиләсе оештырган. Аларга җырчы Илнар Сәйфиев та ярдәмгә килгән. Быелгы "Артистлар көне" 11 августта Казанның Константиновка бистәсендә узган. Җырчылар йорт арендалап, шунда күңел ачкан. Анда Айгөл Бариева, Гөлназ Сираева, Эльмира Сөләйманова, Айгөл Рәхимова, "Зөләйлә", Раяз Фасыйхов, Азат һәм Алсу Фазлыевлар һ.б. популяр артистлар булган. - Без - артистлар гел төрле чараларда катнашып йөреп, үзебезгә ял итәргә вакыт та калмый. Шуңа елның бер көнен үзебезгә багышларга булдык. Татарстанда Мәдәният хезмәткәре көне бар, ә эстрада артисты көне юк. Иң беренче бәйрәмебез теплоходта узган иде. Анда табигать кочагында шашлык пешереп, су коенып рәхәтләнеп ял иттек. Бу бәйрәм безнең өчен күрешү, аралашу, ял итү чарасы, - ди Лилия Муллагалиева. Җырчы сөйләвенчә, бәйрәмне башка елларда Нурзадә, Ләйсән Мәхмүтова һәм башкалар оештырган. "Бәйрәмгә билгеле бер рөхсәт белән керү дигән таләп юк. Кушылырга теләгән һәр җырчыны кабул итәбез. Минемчә, анда төрле буын кешеләре булырга тиеш. Бездә эстрада артистлары дус-тату яши, шуңа күрә мондый бәйрәмнәр бик күңелле уза. Теләгән һәр кеше җырлый, бии",- дип сөйләде Лилия. Артистларга бәйрәм шулкадәр ошаган ки, хәтта кыш көне - гыйнвар аенда да җыелышырга сүз куешканнар. Эльвира ШАКИРОВА --- | 17.08.2015 (полный текст новости)

  • 2015-08-20 02:50 Фин татарлары Нижгарда кунакта булып китте (ФОТО)
    17.08.2015 Милләт 7-9 августта Т.Новгород өлкәсенә Финляндиядә яшәүче милләттәшләребез килгән иде. 25 кешелек делегацияне Тампере мәхәлләсе җитәкчесе Рамил хәзрәт Беляев җитәкләп килде. Күбесенең Хельсинки, Тампере, Ярвенпяя шәһәрләрендә яшәүче милләттәшләребезнең безнең якларга беренче тапкыр килүе иде. Нижгар өлкәсенә килгәнче алар өч көн дәвамында Казанда булганнар. Фин кардәшләребезне анда Бөтендөнья татарлар конгрессы рәисе Ринат Закиров җылы каршы алган. Сергачта фин татарларын “Серебрянные ключи” пансионатына урнаштырганнар. Безнең өлкәдә сәфәрне оештырырга Мәскәүдә яшәүче краснайлы Җәфәр хаҗи Фәйзрахманов булышкан. Иртәнге аштан соң ерактагы кардәшләребез автобуска утырып юлга чыктылар. Алдан каралган программа буенча алар беренче көнне Актукта, Чүмбәлидә, Мәдәнәдә булып кайтырга тиеш иделәр. Узып барышлый Рамил хәзрәт авыллар турында сөйли барды. Беренче тукталыш Кочко-Пожарда булды - “Нинель” кибетендә фин татарлары авыл халкы белән аралашты, бераз ял итте. Актукта аларны мәчет имамы Мансур хәзрәт Хаммәтов һәм Зиннур хәзрәт Хәсәнов каршы алдылар, тиздән Шәех Равил хәзрәт Гайнетдинның урынбасары Рушан хәзрәт Әббәсов та килеп җитте. Бергәләшеп җирле каберлекләргә барып, мәрхүмнәр рухына догалар кылгач, фин кардәшләребез каберләрне карап йөрделәр, якын-нарының, туганнарының кабер-ләрен эзләделәр күрәсең. Аннары кунаклар мәчеткә юл алды. Биредә аларны авыл халкы көтә иде инде. Намаз алдыннан сүз Мансур хәзрәткә бирелде. Ул тагын бер тапкыр ерактан килгән милләттәшләребезне сәламләде һәм безнең якларга ешрак килергә чакырды. Шулай ук үз сәламнәрен Рушан хәзрәт һәм шушы авылдан булган район мәдәният комитеты җитәкчесе Максут Яруллин да җиткерделәр. Кунаклар исеменнән Тампере мәхәлләсе әгъзасы Гөлсем Саадетдин чыгыш ясады. Намаз алдыннан Рамил хәзрәт укыган вәгазь авылны яңгыратты. Мәчеттән чыккач кунаклар актуклылар белән озак аралаштылар, кайберләре туган-кардәшләрен яи-сә аларның дусларын, күршеләрен дә очратты. Төшке аш өстәлен суомилылар өчен (фин халкын чит илләрдә шулай дип атыйлар) коруда зур өлешне җирле хуҗалык рәисе Ваиз Билялов һәм Мансур хәзрәт Хәммәтов керткәннәр. Биредә аларны район башлыклары Халит Сөләйманов һәм Рәшит Садретдинов сәламләде. Табын артында фин кардәшләребезне ашның күп төрлелеге хәйран калдырды. Татарларның бренды булган казы аларга аеруча ошады. Мул итеп корылган табынны хәтта планшетларга һәм телефоннарга фотоларга да төшерделәр. Табын артында миңа Рамил хәзрәт белән янәшә утырырга туры килде. Ул үзе Сафаҗайдан. 11 ел инде чит илдә яшәсә дә, биредә танышлары, дуслары күп, шуңадыр да бик җылы кабул иттеләр үзен, ачык күңелле, гади кеше икәнлеге күренеп тора. Аның хезмәтенең башкарган әһәмияте әйтеп бетергесез зур, бигрәк тә шундый очрашуларны оештыруы. Төшке аштан соң кунаклар Чүмбәлигә юл тоттылар. Биредә алар икенче мәчетнең 25 еллыгына багышланган бәйрәм чарасында катнаштылар. Форсаттан файдаланып, беренче мәчетне дә кереп карадылар һәм шуннан соң каберлекләргә уздылар. Биредә кергәч үк һәйкәл урнаштырылган. Ул хәтер ташы Рәис Мөҗипов тырышлыгы белән булдырылган. Биредә Рушан хәзрәт мәрхүмнәр рухына дога кылды. Сәфәрнең чираттагы пункты – Мәдәнә авылы. Кунакларны биредә “Рәшидә” мәчетенең уникаль архитектурасы хәйран калдырды. Аның эчендә урнашкан музей да зур кызыксыну уятты. Биредә алар Нижгар татарлары тарихы белән таныштылар, төрле макетлар, экспонатлар янында фотога төштеләр. Өч көнлек сәфәрнең беренче көне Уразавылның “Идел” ашханәсендә оештырылган кичке аш белән тәмамланды. 8 августта иртән фин делегациясе Суыксу авылына барды, Семочки белән Пашат арасындагы Шәһитләр каберлегендә булды. Пашат мәчетендә, Семочкида оештырылган чараларда катнашты. Ә кичен Зур һәм Кече Рбишчада булды. Якшәмбедә фин кунаклары Красный Остров, Петрякс, Сафаҗай һәм Иске Мочали авылларында кунак булып сәфәрләрен тәмамладылар. Өч көнлек сәфәр күп санлы мөселманнарның хатирәләрендә генә сакланып калмас. Рамил хәзрәт әйтүенчә, бу турыда китап булдырылыр. Фото №1 Фото №2 Фото №3 --- --- | 17.08.2015 (полный текст новости)

  • 2015-08-20 02:50 Татар радиолары арасындагы волейбол ярышыннан ФОТОрепортаж
    17.08.2015 Шоу-бизнес Бүген көн салкын булуга карамастан, татар радиолары арасында волейбол ярышы узды. Узган ел нигез салынган бу бәйгедә быел "Тәртип ФМ" батыр калды. Икенче урында "Татарстан" радиосы, өченчедә - "Күңел", дүртенчедә "Болгар". Турнир таблицасын "Татар радиосы" йомгаклый.               1  2  3  4  5  6  7  8  9  10  11  12  13  14  15  16  17  18  19  20  21  22  23  24  25  26  27  28  29  30  31  32  33  34  35  36  37  38  39   Шамил АБДЮШЕВ фотолары --- | 17.08.2015 (полный текст новости)

  • 2015-08-20 02:50 Чөнки безгә шундый заман килде...
    18.08.2015 Авыл - Мин Фәһимәмне күрше Байтуган авылына баргач оч¬раттым. Ул иңенә чиләк-көянтә асып, чишмәдән су алып кайтып килә иде. Чибәр бул¬гандыр инде, бер күрүдән үк гашыйк булганымны сизми дә калдым, - дип исенә төшерә яшьлек елларын Иске Усман авылында яшәүче Рәшит ага Хөббәтов. - Кызны көн саен күрәсем, сөйләшәсем килә иде. Иске Усманнан Байтуганга еш йөреп булмый шул. Шулай кызны сагынып йөргән көннәрнең берсендә кибетебезгә керсәм, ни күрим: кибетче урынында Фәһимәм басып тора. Аны бирегә сельподан эшкә билгеләгәннәр икән. Шуннан соң без аның белән тагын да ныграк дуслашып киттек. Мин колхозыбызда ат караучы булып эшләгәнлектән, кызны әти-әнисе янына ат җигеп илтә идем. Сельподан товар алып кайтырга кирәк булганда да ярдәмгә ашыгам. Шулай йөри торгач, без өйләнештек. Мин авылыбызның комсомол секретаре идем ул чакта. Никахны качып кына укытырга туры килде. Райкомнан килеп, мулла бабайдан: “Син алар¬га никах укыдыңмы?” - дип сорап йөргәннәр икән. Тик ул: “Мин укымадым, ул кызны күрше авылдан алды бит”, - дип җавап биргән. Менә нинди авыр заманнар иде бит. Шулай булса да, динебездән тайпылмый яшәдек, - дип дәвам итте сүзен Рәшит ага. - Хатынымнан бик уңдым мин. Фәһимәм тырыш та, эшчән дә булды. Кайнанасы белән дә бик тиз уртак тел тапты. Әнкәй кунакка барса да, бик озак тоткарланмый, яраткан килене янына кайтырга ашыга иде. Рәшит абый һәм Фәһимә апа белән сөйләшеп утырганда, күзем стенада эленеп торган ике фотосурәткә төште. - Бу сезнең улларыгызмы әл¬лә? - дигән соравыма Рәшит ага: - И сеңелем, яраларны кузгатма инде. Кече улыбыз Фәрит унике яшендә фаҗигале төстә үлеп китте. Аңардан истәлеккә бары тик гармуны гына калды. Бик сораучылар булса да, гармунны сатмадык. Ә менә монысы олы улыбыз Шәһит. Хәзерге көндә Татарстанда үз гаиләсе белән яши. Безнең хәзер өч киленебез булды. Чөнки ике оныгыбыз да өйләнде. Бер оныкчыгыбыз да бар инде. Әле күптән түгел генә барысы да бергәләп кунакка кайтып киттеләр. Коръән мәҗлесе үткәрдек. Безгә ак мунча өлгертеп киттеләр. Шунысы күңелле, биш яшьлек оныкчыгыбыз саубуллашканда: - Әбием, бабам, мин сезнең янга тагын кайтырмын әле, - дип әйтеп китте. Оныгымның баласы балдан да татлы икән ул. - Рәшит абый, әйтегезче, гомер ничек үтте соң? - Әйбәт, бик әйбәт, сеңелем. Мин озак еллар терлекчелек өлкәсендә эшләдем. Ә Фә¬һимәм, кибеттән киткәч, сыер савучы булды. Колхозыбыз без эшләгән вакытларда гөрләп тора иде. Иң мөһиме - эшләргә эш бар иде. Ә хәзер яшьләргә бик авыр, авылда эш булмагач, күпләр зимагурдай чит җирләрдә азапланып йөриләр. Бездән соң авылыбыз яшәрме, юкмы - белмим. Менә шунысы күңелне гел тырнап тора. Мин озак еллар йортымда ат асрадым. Соңгысын күптән түгел генә сатып җибәрергә туры килде. Шулкадәр авыр булды бу миңа. Атым үземә генә түгел, авылдашларыма да хезмәт итә иде бит. Ә хәзерге яшьләр ат кына түгел, сыер да асрый алмыйлар, чөнки безгә шундый заман килде, - дип сүзен тәмамлады Рәшит ага. Нурсинә ХӘКИМОВА --- | 18.08.2015 (полный текст новости)

  • 2015-08-20 02:50 Баулыда Фәнис Яруллин һәм аның тормыш иптәшенә һәйкәл ачылды (ФОТО)
    18.08.2015 Мәдәният Баулы шәһәрендә Татарстанның халык шагыйре Фәнис Яруллинның һәм аның тормыш иптәше Нурсөя ханымның исемнәрен мәңгеләштерү максатыннан төзелгән һәйкәлне ачу тантанасы булды. Тантанада Татарстанның Дәүләт Советы рәисе Фәрит Мөхәммәтшин катнашты. Тантанага бик күп кунаклар килгән иде: Россия Федерациясе Дәүләт Думасы депутаты Ришат Әбүбәкеров, Татарстан Дәүләт Советы депутатлары Рөстәм Нәбиуллин, Леонид Якунин, Альберт Хәбибуллин, Ирек Салихов, Татарстан язучылар берлеге рәисе Рафис Корбанов, язучылар, журналистлар. Тантана урынына әдипнең иҗатын яратучы бик күп якташлары җыелган иде. Тантанада иң беренче булып Баулы муниципаль районы башлыгы Рамил Гатиятуллин чыгыш ясады: – Һәйкәлне проектлауга һәм төзүгә үз өлешләрен керткән, проектны финанслауга көчләреннән килгәнчә булышкан бөтен якташларга олы рәхмәт сүзе җиткерәсе килә. Җәмәгатьчелек, Баулы районында яшәүче кешеләр, Баулы якташлар җәмгыяте иниципативасы, Татарстан мәдәният министрлыгы, Язучылар союзы теләктәшлеге белән Баулыда Фәнис Яруллинга һәйкәл кую турында карар кабул ителгән иде. Якташларыбызның күбесе бу инициативаны яклап чыкты һәм бу игелекле миссиягә үз өлешләрен кертте. Ышаныч белән әйтәм, бу һәйкәл баулыларның һәм шәһәребез кунакларының яраткан урынына әверелер. – Республика җитәкчелеге исеменнән баулыларга, “Татнефть” җәмгыятенә, Татарстан язучылар берлегенә һәйкәл төзүгә керткән өлешләре өчен рәхмәт, – диде Фәрит Мөхәммәтшин. – Фәнис Яруллин үз хәле авыр булганда да оптимистик, юмористик рухта әсәрләрен язган кеше. Әдәбиятта ул тирән эз калдырды. Ә Нурсөя ханым аңа терәк булып, иҗатка рухландырып, көч биреп торды. Шушындый матур кеше булганыгыз, матур яшәгәнегез өчен рәхмәт, Нурсөя ханым. Сез икегез дә бу һәйкәлгә лаек. Һәйкәлнең авторы – Баулы районының Шалты авылында туып үскән скульптор Рәсим Шәрифуллин. Ул иҗат иткән Фәнис һәм Нурсөя Яруллиннар һәйкәле – чыдамлылык һәм чиксез мәхәббәт гәүдәләнеше, дип яза "Хезмәткә дан" газетасы. Фото №1 Фото №2 Фото №3 Фото №4 Фото №5 --- --- | 18.08.2015 (полный текст новости)

  • 2015-08-20 02:50 Илфак Шиһапов малаен үзенең "балачагына кайтарган"
    18.08.2015 Җәмгыять – Әти,минем синең балачагыңда яшисем килә диде кечкенә улым, планшетындагы ниндидер уеннан аерылып. – Сезнең заманда бигрәк кызык булган. – Кызык иде, дидем мин, көч хәл белән интернеттан укып утырган бер язмадан бүленеп. Сиксәнгә җитеп килә торган әни карчык инде ярты сәгатьләп кем беләндер телефоннан сөйләшә иде, ул да сагаебрак безнең сөйләшүгә колак салды. – Синең яшьтә мин бу вакытта җәйләрен колхозда төрле эшләргә йөри идем инде. Малай төрле эшнең ни икәнен аңламады бугай. Авыр сулап куйды.Авылда ул инде өченче көн,җәйге авыл ошады бугай: «Әти, син кит Казаныңа, мин авылда әби белән торам», – дип сөйләнә башлады. Ноутбукны ябып куйдым да шул чорны искә төшереп, улыма сөйли башладым. Аны иң гаҗәпләндергәне ул чакта кибеттә чипсы белән «фанта» булмаганы булды.Ул чакта безнең андый нәрсәләрнең дөньяда барын да белмәвебезгә ышанып та бетмәде бугай ул.Өйне мич ягып җылыту,суны урамнан көянтә белән ташуны бик ошатты үзе тагын. Минем үзе яшендә чакта «Шрек» мультфильмына нинди карашта булганым белән кызыксынып алды, 3Д форматта нинди кинолар караганымны сорашты. Минем бераз зарланыбрак аклы-каралы телевизорлар,урамга бер генә булган телефон, авылда барлыгы ике машина булуы турында сөйләгәнем аңа бик кызык тоелмады да бугай. – Барыбер сезнең балачак кызыграк булган, дип үҗәтләнде ул. – Ә сез бәләкәй чакта нинди тәмле әйберләр ашый идегез? Ноутбукны читкә куеп алгы якка чыктым да зур итеп бер телем ипи кистем. Аннан аңа өстәлдә торган ак майны яктым да шуның өстенә әнинең узган елдан калган карлыган кайнатмасын сыладым. Мул итеп. Шул ипине улымның кулына тоттырдым.Аның майны да,кайнатманы да өзелеп яратмаганын яхшы белә идем. – Нинди крутой бутерброд, әти, – диде минем балачактагы иң тәмле нәрсәне ашап куйгач малай. – Ә тагын берне ясап бирәсеңме? – Ярар алайса, киләсе атнага кадәр авылда торырсың, – дидем мин, икенче телем ипине кисә-кисә. – Тик телефоныңны да,планшетыңны да алып китәм,әбиеңне кибеткә чипсы белән лимонадка йөртмисең, дидем мин. – Ә йоклавын өйалдында йокларсың. Аннан бәләкәй чалгы белән тыкрыктагы кычытканнарны чабарсың. Малай ризалашты. Әле дә авылда – кайтып аласы инде.Интернетсыз азапланадыр – кызганыч... Илфак ШИҺАПОВ --- | 15.08.2015 (полный текст новости)

  • 2015-08-20 02:50 Печән өсте
    18.08.2015 Авыл Җәй – авыл халкы өчен кызу эш чоры. Ә җәйге эшләрнең иң мөһимнәренең берсе – печән өсте. Хәер, хәзер авыл халкы өчен бу эшнең әлләни авырлыгы юк кебек. Бөтен кешедә машина, чалгытырма тотып, көннәр-атналар буе болыннарда ятасы да, яхшырак печәнлек алу өчен хуҗаларга ялынасы да юк. Акчаң гына булсын, төргәк-төргәк печәнне өеңә үк китереп бирәләр. Ә менә элек печән өсте мөһим дә, мәшәкатьле дә, күңелле дә вакыйга булган. Ул заманнарны укучыларыбызның күбесе хәтерлидер, мөгаен. Бу уңайдан без элеккеге хезмәттәшебез Флюра Низамовага чылтыраттык. Ул үз хатирәләре белән бүлеште: – Элек печән өсте җитте исә, халык өмәләр уздыра иде. Без кечкенә чакта печән әзерләү җәйнең иң мөһим эшләренең берсе иде. Ул заманнарда, элеккеге ЗИЛ машинасы белән исәпләгәндә, ике машина тирәсе әзерли идек. Аның бит сарыгы, бозавы, танасы була дигәндәй. Бөтен кешенең лапас өсләре печән белән шыплап тула, әмма әле аннан соң да күп кеше бакча башына эскерт куя иде. Хәер, күпләп мал асраучылар хәзер дә эскерт куялар. Элек печән өсте якынлаша башлауга, халык урман каравылчысын майлый-җайлый башлый иде. Ник дигәндә, печәнлекләр аз, ә иң яхшы печән – аланнарда, урман авызларында. Урман хуҗалыгы җиренә керергә ярамый, бала чакта җиләк җыйганда да куркытып, “печәнне таптамагыз” дип, куып чыгаралар иде. Җирләр бүленгәч, халык печәнгә төшә. Җире күбрәк булганнар, гаилә белән барып, казаннар асып, чәйләр кайнатып көннәр буе шунда ята. Шалаш корып, төнгә сакларга да кала әле җитмәсә. Берсендә, мин 6-7 нче классларда идем бугай, энем белән безне төнгә печән сакларга калдырдылар. Урманның куера башлаган урыны, төнгә таба агачлар шаулый башлады, куркыныч, шалаш та юк. Төнге берләр-икеләргә кадәр утырдык, дер калтырыйбыз, куркабыз. Шуннан түзмәдек, кайтыр юлны эзләп киттек. Нәкъ шул вакытта әти белән әни дә, кем инде балаларны төнгә урманда калдыра дип үз-үзләрен эт итеп сүгеп, ат җигеп безне алырга кузгалганнар. Тагын Әҗәл тавы печәне бик яхшы истә. Аның печәне бик яхшы, сусыл, мул, әмма төшерүләре әҗәл иде инде. Тау исеме дә шуннан чыккан. Печән өсте авыр булса да, өмә белән эшләү күңелле иде. Хәзер аланнарда, урманнарда печән чабу юк инде. Бөтен җирдә печән, әмма шул байлыкны җыеп алучы юк. Кеше йә сатып ала, йә хәллерәкләр үз җирләрендә үзләре үстерә. Күп кеше күршесенең, туганнарының буш җирләрен били, печәнне шул җирдән җыя. Җәй яхшы килсә, июньдә бер, августта тагын бер чабалар. * * * Хәзерге заманда чалгы тотып печән чабу онытылып бара. Әмма шулай булса да, авыл хезмәткәрләре җәй саен печәнгә чыга, кышка терлек азыгы әзерли. Быел, Авыл хуҗалыгы һәм азык-төлек министрлыгының мәгълүматы буенча, Татарстанда терлекләргә 610 мең тонна печән, 2 миллион тоннадан артык сенаж һәм 5 мең тонна яфрак азыгы әзерләнгән. Бу – һәр терлеккә 14 центнер азык берәмлеге туры килә дигән сүз. Бүгенге көндә авыл хезмәтчәннәре күпьеллык үләннәрне чабу һәм силос өчен кукуруз уру белән шөгыльләнәләр. Әлеге саннарны моннан 20 һәм 10 ел элеккеге мәгълүмат белән чагыштырып карыйсы иттек. Газетабызның 1995 нче елның 20 август санында “Республика терлекчеләре моңарчы күрелмәгән азык запасы туплаганнар (терлек башына 15,8 центнер)” дип язганбыз. 2004 елның 24 июнендә: “Татарстан кышка 920 мең тонна печән, 3500 мең тонна сенаж, 2500 мең тонна силос, 500 мең тоннадан артык тамыразык әзерләп калдырырга тиеш. Икенче төрле әйткәндә, бер баш терлеккә 28-30 центнер азык берәмлеге әзерләргә кирәк” дигән хәбәр басылган. 2005 ел исә бик яңгырлы булган. 19 июльдә чыккан саныбызда “Республикада күпьеллык үлән әзерләү буенча хәлләр мактанырлык түгел. Җәйнең яртысы үтеп китте, ә нибары 395 мең тонна гына печән әзерләнгән. 15 июльгә ботак үләне 10 мең тонна, үлән оны 4,2 мең тонна әзерләнгән, бу ике күрсәткеч тә узган елгыдан шактый ким. Гомумән алганда, республика буенча июль уртасына бер баш терлеккә 11,3 центнер азык әзерләнгән. Ә терлекне кыш буе “кешечә” ашатып асрап чыгу өчен 2,5-3 мәртәбә артыграк азык кирәк” дигән юллар бар. P.S. Элеккеге газеталарны актарганда, әлеге темага кагылышлы бер кызык хат (Кукмара районы, Мәчкәрә авылыннан Вакыйф Зәйнуллин, 2005 елның 9 августы) килеп чыкты. “Элек, Брежнев заманында, кибетләрдә бәясе төшкән (уцененный) товарлар тулып ята иде. Бервакыт Киров өлкәсендәге Нократ Аланы шәһәрендә чалгыны 1 тиенгә саттылар. Бишне алдым. Аларны, юмартланып, кешеләргә биреп бетердем. Хәзер үзем иске-москы чалгылар белән чабып маташкан булам. Беркөнне кибеткә кергән идем, чалгы 180 сум тора – теге вакыттан бирле 18000 тапкыр күтәрелгән! Күз алларым караңгыланып китте. Их, мин әйтәм, теге вакытта йөз чалгы алып куйган булсам!” P.P.S. Интернеттагы бәяләргә караганда, иң арзан чалгыны (сапсыз) 349 сумга алырга мөмкин. Ә җиңел алюминий саплы чалгылар –1500, 2000, 3000 сум тора. Чулпан ФӘТТАХОВА --- | 18.08.2015 (полный текст новости)

  • 2015-08-20 02:50 Бәхетемне чит гаиләдә таптым
    18.08.2015 Язмыш Ниләр генә күрми адәм баласы?! Әмма барыбер сер бирми, ничек тә яшәргә тырыша. Казанда яшәүче Наилә апа Гарифуллина сөйләг­әннәрне ишеткәч, дөньяга бөтен­ләй башкача карый башлыйсың. Наилә апа тумышы белән Балтач якларыннан. Казанга килеп урнашканда аңа 20 яшь чамасы була. “Мәктәпне бетергәч, ике ел авылда сыер саудым. Аннан соң, туганнарым үгетләгәч, шәһәргә китәргә булдым. Авылны, әти-әнине, сөй­гән ярымны ташлап китү миңа бәхет китермәде, – дип сөйли ул узган тормышы турында. – Әхәт абыең карап торышка ыспай гына гәүдәле егет, миннән биш яшькә олырак та әле. Яшьлек юләрлеге булгандыр инде, ике айлап очрашып йөрдек тә өй­ләнешеп куйдык. Никах укыттык, әмма туй булмый калды. Баксаң, Әхәтем гаиләле кеше икән. Хатыны бар, ике кызы үсеп килә. Законлы рәвештә аерылышмаганнар да үзләре. Шулай итеп, мин әлеге йортка икенче хатын булып килеп кердем”. Әхәт абыйның беренче хатыны авыру була. “Иремнең телә­генә каршы бара алмыйм. Авыргач, мине дә ташлый алмый, шуңа сине алып кайткандыр. Бергә яшик, кире генә китмә”, – ди ул көндәше Наиләгә. Китми Наилә һәм алар кеше ышанмаслык итеп яши дә башлыйлар. “Ходайның рәхмәтедер инде, Әхәт белән уртак балабыз булмады. Мин бар назымны, җылымны иремнең беренче никахтагы балаларына бирдем. Аларны тәрбияләргә булыштым, – ди Наилә апа. – Мин кияүгә чыккач, Мөршидәнең хәле тагын да авыраеп китте. 12 ел буе урын өстендә ятты ул. Без аның белән чын дусларга әйләндек. Әкренләп кызлар үсте. Без аларны бергәләп кияүгә дә бирдек. Тик Мөршидәгә оныклар сөяргә насыйп булмады”. Ә аннары Әхәт абыйга да инсульт була. Хәле бик авырая. Шул вакытта Наилә апа эшен ташлап, Әхәтен карый. ”Бу дөньяда бер генә тапкыр да үзем өчен яшәмәдем. Хәтта әти-әнием, туганнарым белән аралашмый идем. Әни авырып урынга егылгач та, кайтып килә алмадым. Бары тик вафатын ишеткәч кенә юлга чыктым. Ә әти әнидән соң озак тормады. Шулай итеп, якын кеше­ләрсез калдым, – ди Наилә апа. – Тик үз тормышымнан канә­гать булып яшә­дем. Әхәтем 60 яшен дә тутыра алмыйча якты дөньядан китеп барды. Хәзер зур өемдә берьялгызым утырып калдым. Ярый әле, үстер­гән кызларым килеп хәлемне белә. Оныкларым йөгереп йөри. Кеше балалары белән бәхет таптым”. Гөлүсә ХӘМИДУЛЛИНА 120 | 15.08.2015 (полный текст новости)

  • 2015-08-20 02:50 Сафаҗайда шәкертләр бәйрәме үтте (ФОТО)
    18.08.2015 Дин Ходайның рәхмәте белән, соңгы елларда Т.Новгород өлкәсенең татар авылларында да дингә зур игътибар бирелә башлады. Билгеле булганча, һәр ел өлкәбезнең татар авыллары мәчетләре каршында балаларга һәм яшүсмерләргә гражданлык, патриотик һәм дини-әхлакый тәрбия бирү максаты белән җәйге дини укулар оештырыла, Мәскәү һәм өлкә мөселманнары Диния нәзарәтләре мөгаллимнәре балаларга ислам дине нигезләре дәресләре бирәләр. Авыл балаларыннан гайре, җәй айларында шәһәрдән ялга кайткан балалар һәм яшүсмерләр дә йөри ул укуларга. Пильна районы Сафаҗай авылында шушы мөселман җәйләүләренең тәмамлануына багышланып традицион бәйге – “Шәкертләр бәйрәме” елдагыча гөрләп узды. Алты ел элек, аралашу, дуслыкны, бердәмлекне арттыру, туган җиргә карата мәхәббәт хисләрен көчәйтү, әдәпле-тәртипле яшәү рәвешен пропагандалау, мөселман рухында тәрбияләүнең яңа үрнәкләрен табу максаты белән беренче тапкыр оештырылган әлеге бәйрәм елдан-ел киңрәк колач җәя, катнашучылар саны арта, программасы да байрак, кызыклырак була бара. Быелгысы, гадәттәгечә, Сафаҗай урта мәктәбенең спорт мәйданында елдагыча күңелле, мавыктыргыч һәм югары оешканлык белән узды. Мәйданда чатырлар куелып, тирә-як дини эчтәлекле шигырьләр язылган баннерлар белән бизәлгән иде. Урта бер җирдә матур итеп сәхнә корылган. Шунда ук балалар өчен бушлай аттракционнар, төрле күңел ачу чаралары эшләде. Дини эчтәлекле китаплар, дисклар, мөселман атрибутикасы белән сату итүче нокталар байтак иде. Төрле яклардан килгән сәүдәгәрләр барча кунакларны чәй, кызган ит һәм башка татар ашлары белән сыйладылар. Бәйрәм программасы киң һәм бай булды. Аны тантаналы ачуда Мәскәү имамы, Сафаҗай егете Илдар хәзрәт Аляутдинов, Түбән Новгород өлкәсе мөселманнары Диния нәзарәте рәисенең урынбасары Абдулбари хәзрәт Мөслимов, Сафаҗай авылы хакимияте башлыгы Фәрит Каюмов, мәктәп директоры Рамил Мусин, Түбән Новгород имам-мөхтәсибе Мансур хәзрәт Хәсәнов катнаштылар. Соңлап кына булса да, сәхнәгә менеп сәламләү һәм тәбрик сүзе җиткергән Фин татарлары делегациясе бәйрәмнең дәрәҗәсен тагын да күтәрә төште. Илдар хәзрәт төрле яклардан килгән кунакларга, аларны бәйгегә әзерләргән мөгаллимнәргә олы рәхмәтләрен белдерде. “Бер генә эшне дә ярдәмчеләрең булмаса башкарып булмый. Елдагыча, бәйрәмне әзерләүдә байтак кеше катнашты, һәрберсе үз эшен төгәл башкарды. Беренче чиратта авыл хакимиятенә олы рәхмәт. Икенчедән, мәктәп дирекциясенә, алар бәйрәм уздырырга спорт мәйданы бирде. Шулай ук безнең партнерларыбыз һәм ярдәмчеләребез – Мәскәүнең тарихи мәчете, ислам институты, Ринат хәзрәт Аляутдинов житәкчелегендәге imedrese дистанцион дини белем бирү порталы, өлкә мөселманнары диния нәзарәте, Сафаҗайның иҗтимагый советы, яшьләр хәрәкәте, авыл мәчетләре. Мәскәүдән килгән “Шейх Палас” рестораннар челтәре остасы һәр-кемне мөселманча әзерләнгән төшке аш белән сыйлар. Kazan Club Media видеостудиясе бәйрәм барышын төшерә барачак. Елдагыча, балалар өчен бушлай аттракционнар эшләр, җиңүчеләргә кыйммәтле бүләкләр әзерләдек. Гомумән, бәйрәмдә катнашучыларның берсе дә бүләксез калмас бүген”, - дип сөйләде “Шәкертләр бәйрәме”нә нигез салучы һәм оештыручыларның берсе Илдар хәзрәт Аляутдинов. Һәр яхшы эш, әлбәттә, Аллаһы Тәгаләнең исеме белән башлана. Бу юлы да Ринат хәзрәт Аляутдинов Коръән укып, бәйрәмне башлап җибәрде. Ходай Тәгаләнең рәхмәте белән көн дә бәйрәмгә хас килде, ул матур, кояшлы, җылы булды. Бәйгегә старт бирелде, ярышлар башланды. Бәйгедә Петрякс, Сафаҗай, Шөбиле, Карга, Анды, Рбишча, Яндавишча, Мочали, Пашат, Суыксу авылларыннан, Татарстанның Буа шәһәреннән һәм Чувашиянең Тукай авылыннан килгән йөзләгән шәкерт катнашты. Жюри составында, гәдәттәгечә, бер командага да кагылмаган, яктан килгән дин әһелләре утырды. Бу, оештыручылар билгеләвенчә, хәрәмләү булмасын, барысы да шәригатебез кушканча булсын, дип эшләнде. Бәйрәмгә килгәндә, ул өч өлештән торды. Беренче номинациядә 7-12 яшьлек балалардан торган 12 команда катнашты. Беренче сәламләү этабында һәр команда үзе белән таныштырды, девизын әйтте. Кайберләре мө-селман культурасы кысаларында мөнәҗәтләр яисә шигырьләр баш-карды, тормыштан берәр күренеш сәхнәләштерде. Билгеле, жюри тарафыннан һәр команданың тышкы кыяфәтенә – ислам культурасына туры килгән өс киемнәренә дә өстенлек бирелде. Коръәнне белү һәм намаз уку этабында командаларның әлеге Изге китапның аерым сүрәләрен белүләре, аларны дөрес итеп башкарулары таләп ителде. Фикхны (Культ поклонения) һәм Акыдны (Вероучение) белү этапларында командалар тәһарәт алу, намаз уку һәм башка дини темаларга багышланган викториналарда белемнәрен тикшерделәр. Катнашучыларның биремнәре шоба (жребий) буенча, команда сәхнәгә чыккач кына билгеләнде, димәк, хәрәмләү булмады. Викторина сораулары команданың төрле катнашучысына туры килде. Бу номинациядә беренче бу-лып сәхнәгә “Свет ислама” дип исемләнгән Петрякс авылы командасы чыкты. Беренчеләргә һәрвакыт авыр була, билгеле, тик Петрякс шәкертләре үзләрен сәхнәдә иркен тотты. Калган командаларның да әзерлеге җитди иде. Тирә-якны яңгыратып һәр командадан берәр катнашучы азан әйтте, Коръән аятьләрен укыды. Нәтиҗәдә, беренче урынны 99 балл җыеп, викторина сорауларына төгәл иттереп җаваплар кайтарган Сафаҗай командасы яулады. Командадагы һәр балага да смартфоннар тапшырылды. Икенче урынны Карга авылыннан килгән “Ислам баганалары” командасы яулады. Сәламләү этабында алар үз-үзләрен исемләп таныштырдылар һәм һәрбересе үз исеменә дини аңлатма бирә барды. Бу команда шәкертләре электрон китаплар белән бүләкләнде. Өченче урынга лаек дип табылган Пашатның “Пашат кояшлары” командасы жесткий дисклар белән бүләкләнде. Шушы команда вәкиле Абдулкәрим Геюшов тамашачы симпатиясе бүләгенә ия булды, аңа кыйммәтле велосипед тапшырылды. Оештыручылар билгеләвенчә, призлы урынга бары тик бер балл җитешмәгән, милли костюмнан булган бердәнбер Анды командасы дүртенче урынны яулап, кыйммәтле бүләк белән бүләкләнде. Бу команда шәкертләре imedrese дини порталында бушлай белем алачаклар. Башка командалар да бик тырышты. Бер генә катнашучы да истәлекле бүләксез калмады, ә гомуми алганда, һәр команда оештыручылар исеменнән принтерлар белән бүләкләнде. Бераз аралашып, ял итеп, тамак туйдырып, намаз укыганнан соң, сәхнә тирәсе кабат халык белән тула башлады. Бәйгенең икенче өлеше – 13 яшьтән алып 16 яшькәчә булган яшүсмерләр арасында дини ярыш башланды. Биредә җиде команда: Рбишча, Сафаҗай, Мочали, Буа, Пашат, Суыксу һәм Петрякс яшүсмерләреннән торган командалар ярышты. Әлеге номинацияней кагыйдәләре бераз башкарак иде, викторина сораулары да, жюри таләпләре дә катлаулырак булды. Шуңа да карамастан, һәр команда үзен сәхнәдә иркен тотты, җавапларны да һәммәсе тулы һәм төгәл иттереп кайтарды. Дини темага өйгә эшне һәр команда бик тә тырышып әзерләгән иде. Кайберләре үз чыгышларында ата-аналарны, олыларны ихтирам итүнең кирәклеген, намаз укуның файдасын, гыйбрәт өчен фәләннең гайбәт сатуын, кеше тикшерүен сәхнәләштерергә тырыштылар, боларның тискәре һәм уңай якларына аңлатма бирделәр. Нәтиҗәдә, икенче номинациядә яхшыларның яхшысы итеп Петрякс командасы табылды, алар 114 балл җыеп һәм көндәшләренә мөмкинлек калдырмыйча җиңү яуладылар. Бу көнне алар өчен җан атарга килгән якыннары, авылдашлары, авыл хакимияте вәкилләренең дә көч биреп торулары мөһим булгандыр. Тәнәфес вакытында яшь талантлар конкурсы оештырылды. Теләгән кеше сәхнәгә менеп азан әйтте, Коръән аятьләрен яттан сөйләде. Әлбәттә, аларның да һәркайсы истәлекле бүләкләргә ия булды. Быел гына оештырылган “Иң яхшы вәгазь” номинациясендә һәр авылдан 13-17 яшендәге бер кеше катнаша алды. Жюри вәгазьнең эчтәлегенә һәм сөйләм техникасына карап нәтиҗә ясады. Петрякс, Мочали, Рбишча, Пашат, Буа, Анды, Суыксу, Сафаҗай, Яндавишча, Ту-кай авыллары вәкилләре арасында беренче урынга берсүзсез сафаҗайлы Ислам Османов лаек дип табылды, халык бердәмлелегенә басым ясаган вәгазе кемне дә битараф калдырмады. Икенче урынны рбишчалы Ләйсән Мөхетдинова, өченчене тукайлы Алмаз Шакиров алды. Зирәклек турында сөйләгән вәгазе белән андылы Исмаил Каюмов та бүләккә ия булды. Башка еллардан аермалы буларак, быел программага милли көрәш, татар халык уеннары, футбол ярышлары да кертелгән иде. Бу көнне бил алышырга келәмгә Пильна, Сергач, Кызыл Октябрь, Татарстан, Чувашия, Мәскәүдән килгән алты дистә егет чыкты. Биш үлчәү категориясендә көрәш бик кызу барды, хөкемдарлар тарафыннан хәрәмләү булмады. 35 килограммга кадәр авырлыкта беренче, икенче урыннарны Рбишча малайлары Ваиз Хакимов белән Азат Хамидуллин яуладылар. Ильяс Арифуллин (Сергач районы) бу үлчәмдә өченче булды. 45 кг. кадәр авырлыкта сафаҗайлыларга тиңнәр булмады, өч призлы урын да аларныкы иде. Беренчедә – Рафаэль Атауллин, икенчедә – Салават Насретдинов, өченчедә – Рушан Хайретдинов. 55 кг. хәтле үлчәмдә да сафаҗайлылар бирешмәде һәм беренче, икенче урыннарны Азым Алимов белән Ришат Сәбитов алдылар, өченчедә суыксулы Илназ Сәбитов булды. 65 кг. кадәр авырлыкта призлы урыннарны кабат хуҗалар яулады. Илдар Аюпов беренче, Рушан Вильданов икенче, күрше Петрякс авылыннан булган Илһам Закиров өченче булдылар. Абсолют батыр исеменә бу көнне сафаҗайлы Хадис Камалетдинов лаек булды. Икенче урында Сергей Андреев (Петрякс), өченчедә Дамир Юсипов (Кочко-Пожар) булдылар. Чүлмәк вату, капчык киеп узышу, канат тарту, кашыкка йомырка салып йөгерү, капчыклар белән сугышу һәм башка милли халык уеннарында катнашучы балаларның саны бихисап булса да, бер генә бала да оештыручылар тарафыннан бүләксез калмады. Төштән соң футбол кырында Сафаҗай ветераннары командасына каршы мәктәп укучылары һәм Мәскәү яшьләре командасы ярышты. Ни генә итсәң дә, һәр эштә осталык һәм тәҗрибә таләп ителә. Ә бу сыйфатлар Сафаҗай ветераннарында күбрәк булды, шуңа да бу ярышта да алар энергияләре ташып торган яшь егетләргә бирешмәде һәм беренчелекне яулады. Икенче урында Мәскәү яшьләре, өченчедә мәктәп укучылары булды. Һәр команда грамоталар һәм кыйммәтле бүләкләр белән бүләкләнде. Бәйрәмне оештыруда үз өлешен кертүчеләр дә онытылып калмады бу көнне, авылларда дини укулар алып барган мөгаллимнәрне, спонсорларны сәхнәгә чакырып хөрмәтләделәр, Рәхмәт хатлары тапшырдылар. Кичке сәгать җиделәрдә, барча сафаҗайлыларны, тирә-як авыл халкын мәйданга җыеп, Мәскәүдән килгән Kazan World заманча музыка төркеме матур концерт бирде. Тулаем алганда, мөселман шәкертләре бәйрәме матур, үзенчәлекле булды һәм зур оешканлык белән узды. Иртәдән алып кичкә кадәр яңгыраган дини вәгазьләр, тәмле ризыклар, күңелле аттракционнар, спорт ярышлары, матур концерт һәм башкалары авылны гөрләтте. Сәхнәгә чыккан ак яулыклы, озын итәкле күлмәк кигән кызлардан, түбәтәйле малайлардан, йөзләрендә иман нуры балкып торган яшүсмерләрдән чынбарлыкта күз алмаслык иде. Балалар, яшьләр, өлкән яшьтәгеләр дә сокланып тамаша кылды, рәхәтләнеп ял итте. Бу көнне Сафаҗайда Ислам рухы тантана итте.Ә тамашачының бу хакта үз фикере. Дамир хәзрәт КАЮМОВ, Карга авылы имамы: - Шәкертләребезне шулай шат-ландырганнары өчен бәйгене оештыручыларга, аеруча Илдар һәм Ринат Аляутдиновларга зур рәхмәт. Әлһәмдү Лилләһ, авылларыбызда мәчетләребез гөрли, сабый балаларыбыз дини гыйлем ала, динебезне өйрәнә, кызыксына, әлбәттә, зур сөенеч бу. Ислам динен аңламыйча, шәригать буенча яшәмичә җәннәткә керү бик авыр булачак. Быелгысы елны да минем шәкертләрем сынатмады, икенче урын яулады. Шәхсән миңа Сафаҗай, Пашат һәм Рбишча командаларының чыгышы ошады. Һәрбер авылның мөгаллимнәренә Аллаһы Тәгалә саулык-сәламәтлек, хәерле һәм бәрәкәтле гомерләр насыйп әйләсен иде, озак еллар шушы дини юлда хезмәт итәргә язсын. Илебезгә, авылларыбызга, гаиләләребезгә, җаннарыбызга тынычлык, күңелләребезгә тәүфыйк-һидәятен биреп, хәерле тормышлар насып әйләсен. Ринат хәзрәт ЯКУПОВ, Анды шәкертләре мөгаллиме: - Мин үзем Мәскәү өлкәсе Яхрома шәһәреннән. Чыгышым белән Анды авылыннан булганга күрә, инде ничә дистә еллар туган авылым мәчетендә тормыш иптәшем Гүзәлия белән дини укуларны алып барабыз. Шәкертләребез акыллы, тыйнак, Ходайга шөкер. Әлбәттә, шушындый бәйгеләр оештыру, яшьләрне бергә җыю, миңа калса, югары әһәмияткә ия булган бик кирәкле эш. Һәм моның өчен бәйрәмне оештыручыларга аерым рәхмәт әйтәсе килә. Чөнки алар әдәпле-тәртипле яшәү рәвешен пропагандалау, яшь буынны мөселман рухында тәрбияләү өчен тырышалар. Ә бүген бу бик мөһим нәрсә. Һәр команданың чыгышын югары рухлану белән күзәтеп утыручы алмайга игътибар бирми булдыралмадым. Ул да булса сафаҗайлы София АЛЛЯМОВА икән. - Шактый яшь булуларына карамастан, шәкертләрнең шундый моңлы итеп азан әйтүләреннән күңелем тула, җаным дәртләнә, күз яшьләремне тыялмыйм. Үзем дә намаз карты, Ходайга шөкер, Мәскәүдән ялга кайткан оныгым Алсу да җәй буе дини укуларга йөреп бүгенге бәйгедә катнашты. Мин аның белән горурланам. Авыл җирендә шушындый чаралар уздырылу бик кирәкле дип саныйм, чөнки дин кемне дә начарлыкка өйрәтми. Татарстан республикасының Буа шәһәреннән килгән команда кызлары Ләйсән Зарипова, Зилә Садекова, Айзилә Ахмадуллова һәм Мөслимә Хәсәнованың да хис-тойгылары белән уртаклаштык. - “Шәкертләр бәйрәме”ндә кат-нашуыбыз беренче тапкыр. Моңа кадәр бу якларга бер тапкыр килгән идек инде - Сафаҗай авылында узган “Яхшыларның яхшысы” бәйгесендә катнаштык. Шушындый чараларны оештыручыларга, аларда катнашырга безгә дә мөмкинлек бирүчеләргә олы рәхмәтләребезне белдерәбез. Конкурска килгәндә, анардан без әйтеп бетермәслек ләззәт алдык. Аны оештыру һәм алып бару югары дәрәҗәдә. Һәр команда бәйгегә бик җитди әзерләнгән, шуңа да балаларның белемле, динле булулары сөендерде. Ә аеруча Сафаҗай командасының чыгышы күңелебезгә килде, шуңадыр жюри аларга беренче урынны биргәч бик шатландык. Ходайның рәхмәте белән киләсе ел конкурсларында да катнашырга язсын, - диләр кызлар. Шулай булсын иде. Фото №1 Фото №2 Фото №3 Фото №4 Румия ХАМЗИНА --- | 18.08.2015 (полный текст новости)

  • 2015-08-20 02:50 Айсылу Лерон белән Эдуард Үтәгәновны Мәскәү туе гаҗәпләндергән (ФОТО)
    19.08.2015 Шоу-бизнес “Татар радиосы” ди-джее, “Казан” телеканалы алып баручысы Айсылу Лерон танылган шоу-мен Эдуард Үтәгәнов белән бергә Мәскәүгә барып кайткан. Сәфәр дә бик күңелле үткән: “Безнең өчен бик шәп купелар алынган иде, андый шартларга хәйран калдык: телевизоры да эшләп тора, газет-журналлар да бар, һәрберебезгә минераль су, миллионар белән баручылар өчен аерым-аерым сейфлар, телефоннар өчен аерым розеткалар бар, безне хәтта кичке аш белән дә сыйладылар”, - дип дәвам итте Айсылу.  Аның сүзләренә караганда, туй бик купшы, шоу-тамашалар өчен махсус җиһазландырылган “Парадайз” исемле ресторанда узган. “Шактый зур гына командабыз өчен өстәл корып куелган иде, мәҗлес дәвамында аннан ризык өзелмәде, моның хәтле әле бер туйда да сыйлаганнары юк иде!” – диде ул.  Бу ресторанда еш кына әрмәннәр мәҗлес оештыра икән. Гадәттә, туйга ике якның акчасы китә, шуңа күрә туй вакытында акча җыйганда ике тартма куела, аларга “кәләш” һәм “кияү” дип язылган. Һәр яктан килгән кунаклар акчаны үз ягына сала, аннары кәләшкә җыелган акча аның әти-әнисенә, ә кияүнеке үзенең әти-әнисенә тапшырыла. “Без исә татар туенда булдык, монда бөтен бүләкне туй башланганчы биреп бетерделәр”, - диде Айсылу. – Туйда танылган җырчылар, саксофонист чыгыш ясады, кәләш үзе дә ике җырын башкарып һәммәсен дә таң калдырды. Кунакларның күбесе үзебезнең Татарстаннан булгач, эшләве бермә-бер җиңелрәк булды. Ә инде иң рәхәте – икенче көнне яшьләрнең шалтыратып рәхмәт әйтүләре. Хәер, бу очракта мин шәхсән яшьләрнең үзләренә рәхмәтле. Шундый эмоцияләр бүләк иткән бу туй күңелле бер маҗара булып истә калачак!” - дип тәмамлады сүзен Айсылу. --- --- | 18.08.2015 (полный текст новости)

  • 2015-08-20 02:50 "Татмедиа" каршындагы сквер нинди булачак (ФОТО)
    19.08.2015 Җәмгыять 2015 елда Казанда төзекләндерелә башланган паркларның күбесе инде август ахырында ачылачак. Тулысынча түгел, әлбәттә, беренче чираты гына. «Крылья Советов» паркы һәм «Яшьләр» скверы – шундыйлардан. «Крылья Советов» паркы – Авиатөзелеш районында яшәүчеләрнең яраткан ял итү урыны. 1939 елда ачылган рекреация зонасы Соцгород белән завод ишегаллары арасында яшел коридор булып торган. Тарихка күз салсак, Бөек Ватан сугышына кадәр монда парашюттан сикерер өчен 40 метр биеклектәге каланча булган. Хоккей тартмасы буш тормаган, грек-рим көрәше, айкидо белән шөгыльләнгәннәр. Хәтта төрле спорт ярышлары уздырганнар. Бу вәзгыять сугыштан соң да дәвам иткән. Футболчы, диск ыргытучы, йөзүче, штангачы, баскетболчы, ишкәкле кыз – бу скульптуралар паркка килүче кунакларны керү капкасында сәламли иде. Парктагы аттракционнарда атынырга хәтта шәһәрнең башка почмакларыннан да күпләп килгәннәр. Тик, ни кызганыч, 2000 еллар ахырына парк искерә. Спортчыларның скульптуралары да, юллар да начар дәрәҗәгә җитә. Паркта – Совет чоры рухы «Крылья Советов» паркын төзекләндереп аның мәһабәтлеген кире кайтарырга җыеналар. Нәтиҗәдә, керү ишеген яңарырга, юллар җәеләргә, агач-куаклар утыртылырга, шулай итеп паркны 20 гасырның 30 елларына “кайтарырга” тиешләр. Казан паркларындагы балалар мәйданчыклары парклар тематикасына бәйле рәвештә үзгәрә. Татарстан башкаласының “Континент”, Химиклар мәдәният каршындагы паркларда да мондый тәҗрибә кулланыла. Шул сәбәпле, С.П. Горбунов исемендәге Казан авиация җитештерү берләшмәсеннән ерак урнашмаган «Крылья Советов» паркы да бу темадан ерак китмәгән. Спорт мәйданчыгы исә үз эченә футбол һәм волейбол уйнап булырлык территорияне ала. Йөгерү юлы эчендә тренажерлар урнашачак. Балалар кафесы, туалет, wi-fi – боларның барысы да планлаштырыла. Парк территориясендә велосипедчылар белән беррәттән скейтбордчылар өчен дә махсус юл барлыкка киләчәк. Дүрт аяклы дуслар белән һава сулар өчен махсус зона да булдырылачак. Әйтергә кирәк: паркны 30 августта ачарга планлаштыралар. Казанның яңа утлы-музыкаль фонтаны да нәкъ менә шушында булачак. Паркны төзекләндерүнең икенче чираты 2016 елның язында дәвам итәчәк. Оештыручылар белдергәнчә, төзекләндерелүдән соң парк Совет эпохасының парк архитектурасы мирасы булачак. Моның өчен төп ишекне, төп аллея, үзәк мәйданчыкны ничек бар шулай саклаячаклар. “Крылья Советов”та Совет рухы сизелсен өчен, элеккеге кече архитектура формаларын кабаттан торгызалар. Проектчылар фикеренчә, чуеннан чүкеп ясалган парк диваннары фонарь һәм чүп савытлары белән гармониядә булачак. Паркны яңартуның беренче чиратында Ленин мәдәният сарае каршында таш җәеләчәк. Проектлаучыларда да Совет рухы истән чыгарылмаган: элек монда түшәлгән 1,6х1,6 плитәләрне өр-яңадан җитештерәчәкләр. Монда, исә импорттан баш тартып, үзебездә эшләнгән товарны кулланалар. Ник дигәндә, плитәләрне Казанның 3 нчеТимер-бетон эшләнмәләре заводы җитештерә. Башка парклардан аермалы буларак, “Крылья Советов”ның, русча әйткәндә, “фирменный стиле” барлыкка килә. Аның логотибына паркның керү капкасы рәсеме төшерелгән. Мондый үзенчәлекле рәсем плакат, белдерү, күрсәткечләр, урамдагы кафеларның менюсында, парк коймаларында декор буларак кулланылачак. Совет чоры рухын саклау максатыннан, плакат-белдерүләргә 20 гасырның үзенчәлекле иллюстрацияләре дә өстәләчәк. “Яшьләр” скверы – яшьләрчә Казанның “Кырлай” паркы янында урнашкан “Яшьләр” скверының торышы, мөгаен, күп кешене борчыйдыр. Инде ничәмә-ничә еллар дәвамында ташландык хәлдә булган бу урынга, үтеп киткәндә, игътибар итмичә калмый булмый иде. Ниһаять, бу сквер да төзекләндерелә. Татарстан башкаласының башка паркларындагы кебек, монда казанлылар белән очрашулар булмый. Бу аңлашыла да: беренчедән, бу тирәдә күбесенчә офислар, эшлекле үзәкләр урнашкан. Аннан соң Яшьләр үзәге каршындагы сквер, юл өстендә урнашу сәбәпле, төп басым җәяүлеләр юллары челтәрен булдыруга ясала. Балалар мәйданчыклары каралмаган. Бүгенгә исә скверның ландшафты эшләнелгән, таучыклар ясалган, юллар салынган. Юл түшәмәләрен салу да башкарыла. Төп эшләрне исә август ахырына тәмамларга ниятлиләр. Ләкин үсемлекләр, шул исәптән, агач һәм куаклар соңрак утыртылачак. Бу исә һава торышы шартларына бәйле. Моның турында “Intertat.ru” хәбәрчесенә Наталия Фишман ярдәмчесе Лилия Гыйззәтова белдерде. Төзекләндереләчәк сквер территориясе ике төп зонага бүленә. Аның үзәк өлеше күргәзмә-павильон киңлеге булса, икенчесе – чәчәкләр зонасы. Үзәк өлешкә килгәндә, ул ирекле рәвештә эшләнәчәк. Павильон киләсе елга пәйда булачак. Әлеге урын үзенә күп функцияләр алачак. Монда чәчәкләр, ландшафт дизайны, заманча сәнгать һәм архитектура буенча китаплар алып, кофе эчеп булачак. Юлга якын урнашканлыктан ул машиналар тавышын киметүгә дә булышачак. Бу скверда җитәрлек санда эскәмияләр урнаштырылыр, чүп савытлары, фонарьларның үзебездә җитештерелгәннәре куелыр, дип планлаштыралар. Сквердагы үсемлекләрне дә замана таләпләренә туры китереп сайлаганнар. Чәчәкләр түтәлен сезонына ике тапкыр гына утарга туры киләчәк икән. Күпьеллык үсемлекләр булганга күрә, алар елдан-ел куерак булып үсә. Куакларны исә елына ике мәртәбә кисәргә туыр киләчәк. Агачлар утыртылганнан соң, беренче өч елда даими рәвештә су сибү кирәк. Шунысын да билгеләп узарга кирәк: “Яшьләр” скверы Казанның беренче иҗтимагый киңлеге булачак. Нью-Йорктагы High Line сыман, шәһәрлеләрдә ландшафт архитектурасы, урбанистикага кызыксыну уятачак. Скверның концепциясе бюджетның чикле булуына карамастан, якты иҗтимагый киңлек тудыру максатыннан барлыкка килгән. Алинә МИННЕВӘЛИЕВА, Солтан ИСХАКОВ фотолары --- | 19.08.2015 (полный текст новости)

  • 2015-08-20 02:50 Бауман урамында ниләр бар? (ФОТО)
    19.08.2015 Җәмгыять Бауман урамына күптән барган юк иде. Беркөнне кызым белән элеккеге Матбугат йорты бинасында ачылган яңа китап кибетен карап чыгарга ниятләдек. Хәзер ул бинада “Ногай” кунакханәсе. 1937 нче елда төзелеп, барлык газета-журналларны, типографияне үзенә сыйдырган әлеге бинаны реставрацияләү 1,2 миллиард сумга төшкән. “Ногай” хуҗасы реставрациягә тотылган акча 14 ел эчендә кире кайтачак дип исәпли. Шушы тарихи бинада татар китаплары өчен дә кечкенә генә бүлмәдән өлеш чыгарылган. “Әле ачылганга ике атна тирәсе генә. Биредә китапларга урын азрак инде анысы, әмма кеше шактый керә”, – диде сатучы кыз. “Ногай”ның 4 нче катындагы холлда Муса Җәлил почмагы ясалган. Почмак дигәне өстәл, шкаф һәм берничә портреттан тора. 5 нче катта исә “Тукай” исемендәге конференцияләр залы бар, әмма без кергәндә анысы бикле иде. Һәр катның холлары язучыларның портретлары һәм картиналар белән бизәлгән. Чемпионат вакыты булганга, кунакханәгә тукталучылар шактый икән. * * * Бауман урамы кыргый һәм йорт хайваннары урамына әйләнеп бетә язган. Мәсәлән, бер урында кечкенә генә зоопочмак (аны фермапарк “Хуторок” дип атаганнар) ачылган. “Хуторок”ның “капка” төбендә әлсерәп беткән әтәч тартма өстендә “богауда” утыра, янәшәдә, кечкенә генә читлек эчендә, йолкыш дуңгыз баласы ята (1 нче фото). Болар халыкны “чакырып” торырга, ишек алдына кереп тавис, ишәк, каз-үрдәк, кәҗә, тиен, пони, шиншилла (көньяк Американың төньягында яшәүче, тышкы кыяфәте белән тычканны хәтерләтүче кыйммәтле мехлы кимерүче. – Ч.Ф.) һәм хәтта төньяк боланын карарга өндәргә тиештер инде. Керү бәясе олыларга – 150, балаларга – 50 сум. “Бу эсседә төньяк боланыгыз ничек түзә соң?” – дип кызыксынган идек. “Җәнлекләребез бик әйбәт шартларда яши, һәрберсенең иркен, уңайлы вольерлары бар”, – диде билет сатучы кыз. Билет сатучы кызны каравыллап торучы ир исә, артыгын сорый күрмәсеннәр тагын дигән кыяфәт белән, утырган урыныннан торып, якынрак килеп басты. Казан уртасындагы иске ишек алдында киң-иркен вольерлык урын каян табылгандыр, анысы нәмәгълүм. Зоопаркка кермәдек, чөнки әтәч белән дуңгыз баласын кызганудан күзгә яшьләр килде. Көне буе кечкенә генә читлектә реклама булып утырып кара әле син, җитмәсә узып баручы һәрбер бала тотып, тарткалап, сыйпап карарга маташа. Зоопочмак хуҗалары теләгән кешеләргә арендага велосипед бирү белән дә шөгыльләнә. Велосипедны 1 сәгатькә алып торасың икән – 100 сум түлисең. Ә инде 500 сум түләсәң, тәүлек буе җилдерергә мөмкин. Зоопочмак янәшәсендә үк диярлек ике ир 3 метрлы буар елан һәм шиншилла белән фотога төшәргә тәкъдим итә. Үз аппаратыңа үзең төшерсәң, бәясе – 100 сум. Ирләрнең берсе килгән кешеләрнең муенына елан ураган арада, икенчесе сөйләп торды: “Бу – табигатьтә бик сирәк очрый торган альбинос буар елан. Күп ашамый, аена ике мәртәбә тере кролик ашатабыз да, шул җитә. Урамдагы тавышка, туктаусыз йөреп торган кешеләргә исе китми аның, чөнки еланнар ишетмиләр диярлек, җитмәсә альбиносларның күзе дә начар күрә...” Без авыз ачып карап торган арада узып баручылар буар еланны җилкәләренә куеп, муеннарына урап, кочаклап, туктаусыз фотога төштеләр. Тагын бераз гына атлауга, вак ташбакалар белән мыжлап торган өстәлгә тап булдык. Берсе-берсе 250-шәр сум. Шунда ук кечкенә генә аквариумнар сатыла. Ташбакалар суда да, корыда да яши алалар икән. Ашарга әзерләп мәшәкатьләнәсе түгел, аквариумга ябасың да, көнгә бер тапкыр коры азык (анысы 50 сум) сибәсең. Узып баручылар ташбакалар куелган өстәл янына туктасалар да, сатып алучылар бик күренмәде. Ә менә тоткалап-төрткәләп караучылар, ахылдаучылар һәм чирканып чиелдаучылар күп иде. Бераз атлагач, ябалаклар тоткан ике кызыйга тап булдык. Кызганыч бу кошлар. Көннәр буе аяусыз кояш нурлары астында утырырга мәҗбүрләр, нәтиҗәдә, күзләре бөтенләй күрми диярлек. Әмма акчаны яхшы “эшлиләр”, ник дигәндә, Гарри Поттер укып үскән бала-чага ябалак тотып фотога төшәргә атлыгып тора. Җилкәсенә маймыл утырткан ир сөйләшергә теләмәде. Маймылына 2 яшь икәнен генә әйтте дә, фотога төшәргә җыенмавыбызны аңлагач, читкә китеп барды. * * * Бауман урамы – зур бер сәхнә. Кемнәр генә юк монда. Әйтик, моннан 20 еллап элек Перу индеецлары төркеме (2 нче фото) бик гаҗәп, үзенчәлекле күренеш кебек тоела иде. Ул чагында алар 2-3 кенә кеше иде бугай. Ә хәзер елдан-ел “үрчиләр”. Бауманда гына да иртәннән төнгә кадәр 3 төркем бер ялсыз диярлек гел уйнап-җырлап тора. Тагын бер төркемнәренең Камал театры каршындагы мәйданда даими урыннары бар. Халыкка ошый – алар каршында һәрвакыт кеше күп була. Төштән соң Макдональдс тирәләрендә контрабаслы кыз белән скрипкачы малай пәйда була. Бераз арырак берничә егет, үз музыкалары астында, үзләре үк алып килеп куйган турникта осталыкларын күрсәтәләр. Шул тирәдә зур трансформерлар (3 нче фото) йөри. Балаларга кул болгыйлар, теләүчеләр белән фотога төшәләр, кыскасы, халыкны җәлеп итү белән шөгыльләнәләр. Метрога таба якынлашуга гармунчы абзый татар көйләре сиптерә. Тагын да арырак бер агай флейтада 90 еллардагы популяр татар көйләрен уйный. * * * Бауманда музейларның ниндие генә юк. Һәрберсенең каршында диярлек реклама кәгазьләре таратып, керергә чакырып, үсмерләр басып тора. Керү бәяләре барысының да бер чама – 100-300 сум тирәсе. Ә кергәч экспонатлар янында фотога төшү аерым бәя, экскурсовод кирәк булса, тагын түлисе. Легендалар һәм әкиятләр музее дигәненең ишек төбенә калканлы һәм сөңгеле сын (4 нче фото) бастырып куйганнар. Шул сынга кызыгып, әлеге музейга кереп чыгарга булдык. Болар быел февральдә генә ачылганнар икән. Биредә Казан тарихына кагылышлы миф персонажлары, татар әкиятләре геройлары, төрле кыяфәттәге песи сыннары һәм Кыш бабай бүлмәсе бар. Бизәлгән Яңа ел чыршысы янында Кыш бабайга хат язып, махсус почта тартмасына салырга да мөмкин. Музей хуҗасының әйтүенә караганда, декабрь җиткәч, Кыш бабай барлык хатларга да җавап язачак икән. Билет бәясе – 16 яшькә кадәр балаларга – 100, олыларга – 200 сум. Экскурсия хакы – 400 сум. “Татарча экскурсия уздырасызмы?” – дип сораган идек, хуҗа кеше бераз уйланып торганнан соң: “Иртәгә шушы вакытта килегез, татар экскурсоводы булыр”, – дип вәгъдә итте. Әлеге музей урнашкан йорт узган гасыр башында салынган. Агач идәннәр, бормалы баскычлар, бүлмәләр бүленеше – барысы да шул замандагыча калган. * * * Йөри торгач, ашыйсы һәм эчәсе килә башлады. Чәй йортына киттек. Токмачлы шулпа ашап, кыстыбый, чәк-чәк белән чәй эчәргә иде исәп. Әмма анда безне ашатмадылар. Ник дигәндә, янчыкларыбызда бер тиен акча да юк, бары банк картасы гына бар. Ә Чәй йорты кассаларына картадан түли торган җайланма куелмаган икән. Шуңа шулпа, өлеш, чәк-чәкләргә читтән генә кызыгып, капкалап алырлык башка урын эзләргә туры килде. Ни гаҗәп: шәһәрнең үзәк урамында, туристлар иң күп йөри торган урында урнашкан кафеларның шактыенда карта белән түләп булмый икән. Йөри торгач, карта белән эш итә торган төрек кафесы табылды. Пылау, шашлык һәм чәй алдык. Пылауны тиз китерделәр, әмма ул суда пешкән дөге боткасы булып чыкты. “Кайда соң моның ите?” – дигән сорауга, менюга төртеп күрсәтеп: “Итсез икәне язылган бит!” – диделәр. Әйе, пылау дигән сүз астына вак кына итеп нидер язылган иде шул. Әмма кем уйлаган инде итсез пылау була дип? Бераздан шашлык килде. Анысының ите пешеп җитмәгән булып чыкты. Кире тапшырдык. Официант килеп, хәзер кыздырып бетерәбез дип гафу үтенде һәм бушка бер стакан лимонад бирде. Төрек кафесы дигәннән, шул ук Бауманның икенче башындагы төрек кафесында өч стакан чәй өчен 800 сум тирәсе акча каера яздылар – имеш, башка кешенең түләү кәгазе белән бутаганнар, 500 сумны бирергә онытканнар. Кыскасы, акчаңны һәрвакыт санап алырга кирәк. Фото №1 Фото №2 Фото №3 Фото №4 Чулпан ФӘТТАХОВА --- | 19.08.2015 (полный текст новости)

  • 2015-08-20 02:50 Рамил Шараповның кызы туган
    19.08.2015 Шоу-бизнес 7 август көнне 12 тулып 20 минут киткәч, икенче тапкыр әти булдым. Кызым туды! Сабый 3200 гр авырлыкта, буе 53 см. Улым Раян 3150 гр гына иде, кыз булса да, абыйсын уздырган. Фатирыбызга «Мәрҗани» мәчетеннән Рамил хәзрәтне чакыртып, исем куштырып, Коръән дә укытып алдык. Улыбызга исемне мин сайлаган идем. Кызыбызга әнисе куша дип сөйләштек. Ул Линара исеменә тукталган. Кемгә охшаганын әлегә төгәл генә әйтеп булмый. Малайның туганда ук «фирменный» колагы белән кашы минеке иде. Бала туган көнне Уфада туй алып бардым. Көне буе хатыным белән сөйләшеп тордык. Авырый башлагач, бала тудыру йортына барган, шунда алып та калганнар үзен. Земфирага төп ярдәмче акушер Гүзәл Фәсхиева булды. Ул безнең авылдаш, зур рәхмәт аңа. Уфадан Казанга поезд йөрми икән, нәни кызчыгымны күрергә такси белән кайтырга туры килде. Икенче бала тугач, җаваплылык хисе тагын да артты. Үземне акыллырак итеп хис итәсе килә (көлә). Әле ике белән генә тукталырга исәп юк, «Ата капиталы» бирә башлаганчы тырышасы иде, – дип, хисләре белән уртаклашты бәхетле әти. --- --- | 18.08.2015 (полный текст новости)

  • 2015-08-20 02:50 Вагыйз Минһаҗевның балалары "Вамин" җирләрен сатып ала
    19.08.2015 Икътисад "Арча" җәмгыяте банкротлыкка чыккан "Вамин-Татарстан" җирләрен сатып алачак. Шунысы кызык: "Арча" җәмгыяте экс-сенатор һәм ТР Дәүләт Советының хәзерге депутаты Вагиз Минһаҗевның балалары – Фәридә Фазлыева һәм Минтимер Минһаҗев кулында булган "Коммерсант" хәбәр итүенчә, әлеге җәмгыять җир кишәрлекләре сату аукционында җиңүче булып танылган. Әлеге оешма Арча районындагы 33 мең квадрат метр мәйдандагы җир кишәрлеге өчен 255 400 сум акча тәкъдим иткән. Шушы ук кишәрлеккә дәгъва иткән Әлмәт эшмәкәре Роза Денисова бәяне 252 мең сумнан ңа югары күтәрмәгән. Башлангыч бәя 59 мең 400 сум булган. Җаваплылыгы чикләнгән "Арча" җәмгыяте "Вамин"ның Арча районындагы тагын ике җир кишәрлеген сатып алырга гариза тапшырган. Мәйданы 955,6 мең квадрат метр һәм 1,03 миллион квадрат метрлы кишәрлекләрнең башлангыч бәясе 1,72 млн. һәм 1,85 млн. сум. Башка дәгъва белдерүче булмаганлыктан аукцион уздырылмаган. Барлык лотлар да банкта залогта. 2013 елның мартында банкрот булган "Вамин Татарстан"ның кредиторларга 12,6 млрд. сум бурычы булуы әйтелде. --- --- | 19.08.2015 (полный текст новости)

  • 2015-08-20 02:50 Үрнәк булмаса да, үземнеке
    19.08.2015 Язмыш Без чират торганда таныштык. Дус кызларым белән кинога дип килгән идек, касса янында таптанып торган егет аягыма китереп бас­канны сизми дә калдым. Иптәш кызларым аны әле бүген дә өнәми. Без Казанда көллият тә­мам­лаганга егерме елга якын вакыт узып киткән. Ул вакытта кинотеатр­ларда яңа фильмнар хәзерге кебек ай саен түгел, күп дигәндә, ярты елга бер тапкыр гына чыга иде. Шуңа күрә тулай торакта яшәүче кыз­ларның бергәләшеп кинога йөрү гадәте бар иде. Җәйге сессияне уңышлы тәмам­лагач, җыелышып, яңа фильм карарга киттек. Касса янында басып торучы егеткә игътибар да итмәгән булыр идек. Тик бертуктаусыз йә кулындагы сәгатенә, йә халык кил­гән юлга баккан баһадир без, кызларга, бик көлке булып тоелды. Очрашырга сүз куешкан кешесе кил­мәгәндер дип уйладык. Касса янына килеп җиткәч, урын сайларга тотындык. Шул вакыт Фәрит аягыма китереп басты да. Гафу үтенүдән башланган танышу бик тиз җан­ланды. Ул безнең белән бергә кинога керергә рөхсәт сорады. Ризалаштык. Дөрес, бик тиз үкендек тә. Фәрит һәр нәрсәдән кимчелек табып, бертуктаусыз зарлана торган егет булып чыкты. Яңа фильмны да карый башламас борын бетереп ташлады. Бергәләшеп кино ка­равыбызның кызыгы да калмады хәтта. Фильмнан соң иптәш­ләрем бик тиз таралышты. Ә без тулай торакка таба җәяү киттек. Юл буенча дөрес төзелмәгән йортлар, уңай­сыз сукмаклар турында күп ишеттем әле мин. Тик Фәритнең күңеле яхшы. Кулыннан эш тә килә. Холкында кимчелекле яклары булса да, ошаттым мин аны. Кияүгә чыктым. Хәзер ирем сөйләгәннәрне ишетмим дә, тормыш өйрәтә икән ул. Ә бүл­мә­дәш кызларымның икесе дә Фәрит белән аралашмаска тырыша. Анда тискәрелек күп диләр. Аның каравы, мин кияүдә. Ә аларның берсе туйдан соң бер ел эчендә аерылса, икенчесе кияүгә дә чыкмаган әле. Һаман да идеаль ир-ат эзлиләр. Ә мин андыйлар юк дип уйлыйм. Ефәк тә шоп-шома түгел бит. 120 --- | 15.08.2015 (полный текст новости)

  • 2015-08-20 02:50 Иң татлы йокы (М.Мәһдиевнең “Бәхилләшү” романыннан)
    19.08.2015 Әдәбият ...Соңгы елларда авылда халык саны кимегәч, кайбер җитәкчеләр колхоз фермаларына ярдәм итү максатында, шәһәр газоннарында инженерлар, фән кандидатлары, докторлары көчен файдаланып, печән хәзерләүне оештыра башладылар. Фәнни-тикшеренү институтлары хезмәткәрләре, чалгыны балтадан аера алмаган дискотека кызлары скверга чыгып, лезвие, пәке, кайчы белән чирәм кыркып, азык-төлек программасына үзләреннән өлеш кертергә омтылдылар. Омтылышның нигезе изге – моңа сокланырга, моны хупларга гына кирәк. Ләкин тирәннәнрәк уйлап карыйк: шәһәр газонында тәүлек буе машина газы иснәп үскән үләннән нинди сөт ясала? Кайбер илләрдә шосседан егерме биш метр киңлектәге арада печәнне терлеккә бөтенләй бирмиләр икән. Аннан соң лезвие, кайчы, пәке ярдәмендә җыйган үлән белән сөтчелек, игенчелекнең язмышын хәл итеп буламы? Бу соң теге, безнең балалык елларындагы бер шаукымның бүгенге энекәше түгелме? Бар иде бит әле шундый еллар, яшелчәчелекне торф чүлмәкләре белән хәл итәргә мөмкин дип язалар иде, бу турыда күпме-күпме китап чыкты, авылларда күпме лекция укылды! Күпме мәктәп директорына, укытучысына, колхоз агрономына «черемәле торф чүлмәкләренә игътибары җитмәгәне өчен» катгый кисәтүләр бирелде, ә кайберләре, бичаралар, шул юлда партия билетларын райком өстәлләренә куйдылар. ...Быел мин бакчабызда тагын печән чаптым. Иң җиләкле урыннарны чапкач, аерым киптердем һәм бакча куенындагы ак мунча алдына кертеп иске диванга түшәдем. Ни генә әйтмәсеннәр, дөньяда иң татлы йокы – хуш исле печән өстендәге йокы. Авылда җиләкле печән өстендә йоклаган бер төн цемент, алебастр, обой, китап, палас, мебель исе килеп торган бүлмәдә йоклаган шәһәр төненең йөзенә тора. Ике көннән мин бакча уртасына кечкенә генә бер кибән дә куйдым. Дөньяда бик күп матур, рәхәт эшләр, мизгелләр бар: үзең җыйган, ремонтлаган машинага карап тору, язып бетергән китабыңның кулъязмасын күтәреп карау һ.б. Морҗачы үз эшенә әледән-әле читкә китеп карап ала, морҗасын әйләнеп уза. Умартачы, чүннеккә кергәч, кортларның тигез гөжләп бал ташуларын зур канәгатьлек белән тыңлап тора. Болар бары да тәнгә, рухка рәхәтлек бирә. Болар турында язылган. Әмма язучылар, журналистлар тарафыннан тасвирланмаган бер эш бар әле дөньяда: ул – печән кибәне салу. Шуны үз кулы белән татымаган кешене мин чын авыл кешесе дип исәпли алмыйм. Гафу итсеннәр. Ә ул болай... ...Аласың шоп-шома бер киштә. Гадәттә, ул ак чыршы киштәсе була. Аның бер генә ботагы да тырпаеп калмаска тиеш. Җирне бер генә көрәк тирәнлегендә алып, аны төп буе белән утыртасың. Аннан бер, ике метр озынлыгындагы (кибәннең зурлыгына карап) күсәкләр белән як-ягыннан терәтәсең. Розетка кебек итеп, күсәкләрнең читтәге башы җирдә, эчке башы җирдән бер аршын чамасы күтәрелеп, кибән үзәгенә – әлеге чыршы агачына терәлә. Бу корылманы «шеш» дип йөртәләр. Сүзлекләрдә «шеш»не «кибән үзәге» дип бирәләр, дөрес түгел. Шеш – әнә шул астагысы. Моның максаты зур. Печән кибәнен салып, очлап бетергәч, аны як-яктан тырма белән тарап матурлыйсың, тигезлисең. Өстән очлаеп калган кибәннең «корсагы» чыгынкы була да аска таба яңадан тарая. Тарыйсың, тарыйсың да аста җиргә тиеп торган итәкне бөтенләй алып бетерәсең. Каплап куйган розетка сыман шешкә кибән шулай итеп утыра да кала. Астан җил йөри, җиргә тимәгәнлектән яңгыр вакытында бер уч та печән череми. Бу – сәнгать әсәре. Печән кибәне салган көн – зур рухи бәйрәм көн. Ләкин быел бу бәйрәмдә мин иркенләп шатлык кичерә алмадым. Узган ел, мин печән чапканда, янымда улым бар иде, миңа бераз чабышкач (шәһәр малае – чалгысы гел төртелеп торды), мин аңа печәннең иң җиләклесен генә, кояшта җилләтеп, мунча алдына түшәргә куштым. Аның хәрби хезмәткә китәсе елы иде, авылга ул саубуллашырга кайтты. Чыклы төн иде, безнең бакчада берөзлексез чикерткәләр чурлады. Әйтергә кирәк, авылдагы бөтен чикерткә бары тик безнең бакчада гына төн уздыра. Улым белән без җиләк исле печәнгә сузылып яттык, мунча алдында каен миллеге, нарат тактасы исенә җир җиләкле печән исе кушылган, кан сафланган, баш мие бушап, калыгып калган иде. --- --- | 19.08.2015 (полный текст новости)

  • 2015-08-20 02:50 Лев Дуров вафат
    20.08.2015 Фаҗига Мәскәүдә 20 августка каршы төндә Лев Дуров вафат булган. Актер соңгы ике атнада хастаханәдә иде. Танылган театр һәм кино актеры, театр режиссеры, мөгаллим, СССРның халык артисты Лев Дуров 1931 елның 23 декабрендә дөньяга килгән. Кинога 1954 елда төшә башлый һәм 160лап роль башкара. Аеруча "Д’Артаньян и три мушкетера", "Это мы, господи", "Семнадцать мгновений весны", "Большая перемена", "Каштанка" һәм башка фильмнар аша яхшы таныш.   Актерны хастаханәгә 7 август көнне салалар. Табиблар анда пневмониянең авыр формасы, дип диагноз куйды. Ә бер тәүлек элек ашыгыч рәвештә Лев Дуровның йөрәгенә операция ясадылар һәм кома халәтенә җибәрделәр. Табиблар күпме генә тырышса да, аның гомерен саклап кала алмады... --- --- | 20.08.2015 (полный текст новости)

  • 2015-08-20 02:50 Ике тапкыр гына кисәтәм...
    20.08.2015 Җәмгыять Бердәм дәүләт имтиханнарын яхшы бирү өчен татар түгел, ә урыс мәктәбендә укырга кирәк. Бу – бүген әти-әниләрнең фикере. Ә татар мәктәбендә белем алганнар ни уйлый? Без газета битләрендә туган телдә белем алуга багышланган сәхифә булдырдык. Беренче кунагыбыз – Казан федераль университеты галиме, математика белгече Әнис Галимҗанов. – Әнис әфәнде, бүген татар әти-әниләр балаларын, БДИ бирәсе бар дип, урыс мәктәбенә бирә... – Бу аларның ни дәрә­җә­дә төптән уйлап бетер­мә­­гәнлекләрен күрсәтә. Элег­рәк Мәгариф министрлыгына БДИ нәтиҗәләрен сорап мөрәҗәгать иткәнем булды. Җавап кына бирмәделәр. Ә андагы хезмәткәрләр татар мәктәпләре тәмам­лаган­нар­ның имтихан баллары югарырак булуын үзләре үк әй­теп тора. Без университетта ноябрь-декабрь айларында беренче курс студент­ла­рының белемнәрен кабат сы­нап карыйбыз. Моннан берничә ел элек математика буенча имтихан уздырдык. Ул вакытта татар бүлеге бар иде әле. Андагы студент­ларның БДИ билгеләре рус бүлегенекеннән түбән­рәк иде. Ә кабат БДИ биргәндә, татар бүлеге студентлары үзләренең билге­ләрен раслады, урыс бү­легенеке исә элеккелә­рен­нән сизелерлек түбән иде. – Сез Балтач районында саф татар мәктәбен тә­мамлагансыз. Тормышта урыс телен кулланганда кыенлыклар булдымы? – Бернинди авырлык та очрамады. Беркайчан да үкенмәдем, сөенәм генә. – Шулай да бүген урыс мәк­тәбендә укыр идегезме? – Мин бит Татарстанда, татар авылында туып үстем. Мин беренче класска кер­гән­дә, Аллага шөкер, безнең алда сайлау мөмкинлеге юк иде. Әгәр ул вакытта сайлау мөм­кинлеге булып, әти-әни көч­ләп урыс мәктәбенә алып барса, башта барып керер идем, билгеле. Соңыннан барыбер татар мәктәбенә кү­чәр идем. Унынчы класска Чепьяга төшкәч, мәктәп директоры (мәрхүм Яппаров абый, урыны җәннәттә булсын) мине урыс классына керер­гә кыстады. Кермәдем. Күр­ше авыл балалары белән татар сыйныфында белем алдым. Бөтен фәннәр татарча булды. Ә үземнең балалар укыган мәктәптә татар сыйныфы ачтырдык. Ачмасалар, балаларны укытырга Казаннан авылга алып кайта идем. – Мәктәптә урыс телен тиешле дәрәҗәдә өйрәт­теләр дип уйлыйсызмы? – Әйбәт укыдым, бәлки алай ук кирәкмәгәндер дә. Мин бит өч мәктәптә укыдым: Чутай, Нөнәгәр, Чепья мәктәпләрендә. Тормышта юнәлеш биргән ике укытучым бар: математика укытучысы, сыйныф җитәкчебез Гаязетдин абый һәм физика укытучысы Алкин Разит абый. Икесе дә мине Нөнә­гәрдә укытты. Без, заправкага баручы машиналарга утырып, мәктәпкә иртәнге сәгать җидедә үк килеп җитә идек. Гаязетдин абый шул вакытта килеп, безнең белән сөй­лә­шергә, аңлап җиткер­мә­гән­нәргә аңла­тыр­га вакыт таба иде. Математик булуым бе­лән мин аңа бурычлы. Разит абый исә өенә чакырып, си­рәк очрый торган китаплар бирә, без, озаклап, дөнья хәл­ләре турында сөйләшә идек. Физикадан ике тапкыр рес­публика олимпиадасында җиңүем – аның хезмәте. Икесе дә мәрхүм­нәр инде, урыннары оҗмах­та булсын. – Көнгә ничә сәгать татарча сөйләшәсез? – Урысча сөйләшкәнем юк диярлек. Эштә (университетта) барысы да татарча белә диярлек, белмәгән­нәре дә минем белән татарча сөй­ләшергә тырыша. Өйдә тулаем татарча, ә урамда мин бик аз булам. Русча сөйләшү күп дигәндә унбиш минут – ярты сәгать­кә җыела торгандыр. Лек­цияләр – урысча атнага ике-өч була, калганнары – татарча, икенче курстан башлап әлегә татар төркеме бар. Кызганыч, быел беренче курста математика укытучыларын татар телендә әзерләү туктатылды. Мәс­кәү бюджет урыннарын бир­мәде, ә рес­публикада татарча укыту өчен 5 миллион сум акча таба алмадылар. – Балаларыгыз татарча беләме? Гаиләдә нинди телдә аралашасыз? – Билгеле, татарча. Балалар да, киленнәр дә, онык­лар да татарча сөй­ләшә. Балалар бакчага йөри башлагач, безнең өйдә бер­дәнбер тел – татар теле, дидем. Кеч­кенә бит әле алар, бакчадан кайткач, урысча сүзләр дә ычкындыралар иде. Мин ике тапкыр ки­сәтәм, өченче­сен­дә авызыгызга сугам, дип кур­кыттым. Оныкларга кул кү­тәрелми, инде тел белән генә әй­тәбез. Урыс сүз­ләре кыстыру күзгә күренеп кими, татарча уйлыйлар, сөй­лә­шә­ләр. – Гаиләдә татарча сөй­ләшеп тә урысча аралашучы балалар бар. Ә без, барысы да гаиләдән килә, дибез... – Димәк, аларны гаиләдә икейөзле булырга өйрәт­кән­нәр. – КФУ студентлары татарча беләме? – Билгеле, тырышалар, ләкин бу күбрәк җитәкче­ләрнең татарча сөйләшергә тырышуы шикелле: алар урысча уйлыйлар, шуны татарчага тәрҗемә итеп баралар. Шулай икәне сизелеп тора. Моннан шундый нә­тиҗә чыгарырга була: туган телгә мөнәсәбәт хәзер яхшырак, ләкин аны өйрәтү тормышка ашырылмый. Татар телен туган тел дип саныйсың икән, син аны куллан, татарча сөй­ләш, уйла, яз, татарча укы, тапшырулар кара, тыңла. Тел ул – аралашу чарасы, эш чарасы булырга тиеш. – Авылда мәктәпләрне кыскартуга карата фикерегез ничек? – Билгеле, әгәр балалар саны бик аз икән, тулы канлы урта мәктәп тотып булмый. Чөнки балалар коллективта тәрбияләнергә тиеш, көн­дәш­лекне тоярга, ярышырга өйрәнергә һ.б. Ләкин районда берничә база мәктәбе калдыру белән генә килешәсе килми. База мәктәбендә белем бирү яхшырак дигән нәрсә – уйдырма ул. Барысы да укытучыдан, коллективтан тора. Мәсәлән, безнең авылда төп урта мәктәпне опти­мальләштергәндә, андагы укучылар саны кайбер мәктәпләргә караганда күб­рәк иде. Төп сәбәп – мәктәп бинасы авария хәлендә. Аннан соң инде ничә ел үтте, район башлыгы алышынды, мәктәп һаман да төзелми, башлангыч сыйныф укучылары шул бинаның бер өлешендә укуын дәвам иттерә. Аннан соң, авылда мә­дәният учагы, эш тә булу ки­рәк. Мәктәп ябылуга ук, без­нең авылдан бер яшь гаилә шәһәргә күчеп китте. – Мәгариф министры булсагыз, милли мәга­риф­тә нинди яңалыклар кертер идегез? – Иң беренче милли мәгарифне булдырыр идем. Моны, мәгариф министры булып эшләгәндә, остазым Васил абый Гайфуллин эшли башлаган иде һәм бу өлкәдә күп эшләр башкарды ул. Аннан соңгылар исә... Әйтмим инде, барыбер язмассыз. Кыскасы, мин Васил абый эшен дәвам иттерергә тырышыр идем. – Туган телендә сөй­ләш­­мәүче татарларга карата мөнәсәбәтегез нинди? – Син Татарстанда торып, татар булып та туган те­леңдә аңлаша алмыйсың икән, димәк, син дөрес яшә­мисең. Туган телеңне, янә­шәдәге кешеләрне хөрмәт итмисең. Әгәр теләп тә өй­рәнә алмыйсың икән, син башсыз, чөнки йөзләп сүзне өйрәнә алмау өчен юләр булырга кирәк. – 1990 нчы еллардагы милли күтәрелеш чорын сагынасызмы? – 1990 нчы елларда азрак “дилбегә бушатылгач”, милли күтәрелеш булды һәм ул чагында барлыкка килгән мөмкинлекләр тулысынча файдаланылмады. Аннан соң эшләр кирегә китте һәм без хәзер “өчле-тугызлы” законнар чорына кердек. Уз­ганнарны сагынудан файда юк, яңадан мөм­кинлек туса, ул вакыттагы хаталарны кабатламыйсы иде. Һәм ки­ләчәк өчен татарча уйлый, сөй­лә­шә белгән яшьлә­ре­безне сак­лап каласы иде. Хәзер исә үсеш турында түгел, сак­лану турында уйларга кирәк. – Милли җанлы булуы­гыз өчен еш сүгәләрме? – Юк, күнектеләр инде. Сәрия МИФТАХОВА 121 | 18.08.2015 (полный текст новости)

  • 2015-08-20 02:50 Интернетта Динә Гарипова кияү егетенең ФОТОсы чыкты
    20.08.2015 Шоу-бизнес Узып баручы җәйдә никах укытып, кияүгә чыгып йөрүче Динә Гарипованың ире турында мәгълүмат бик аз булды. Ниһаять, кияү егетнең кечкенә генә булса да фотосы челтәрдә таралды. «StarХит» басмасынадагы мәгълүмат буенча, кияү -  27 яшьлек Равил Бикмөхәммәтов. КФУның мехматын тәмамлаган. Алар Яшел Үзәндә "Родина" мәдәният йортында репетиция вакытында танышкан. Равил - төркеме белән, ә Динә вокал укытучысы белән шөгыльләнгән.   --- --- | 20.08.2015 (полный текст новости)

  • 2015-08-20 02:50 Эмиль Гарипов: «Биш вакыт намазны калдырмаска тырышам» (ФОТО)
    20.08.2015 Спорт Әле кайчан гына күпләрдән: «Ак барс»та гел читтән килгәннәр уйный. Үзебезнең егетләр кайда?» – дигән сүзләрне еш ишетергә туры килә иде. Соңгы елларда хәлләр, әкренләп кенә булса да, уңай якка үзгәрә башлады. Мәсәлән, узган сезонда командабызда республиканың хоккей мәктәпләрендә тәрбияләнгән җиде егет уйнады. Бу команданың дүрттән бере дигән сүз. Дөрес, аларның кайберләре сезон тәмамлангач Континенталь хоккей лигасының (КХЛ) башка командаларына күчә яисә Америкага ук китеп бара. Әнә, «Ак барс»ка узган сезонда көмеш медальләр яулашкан якташларыбыз Кирилл Петров белән Александр Бурмистров быел башка командалар данын яклаячак. Изге урын буш тормый дигәндәй, алар урынын тагын да яшьрәкләр алачак... Бүген командадагы үзебезнең уенчылардан иң титуллысы һәм иң тәҗрибәлесе капкачы Эмиль Гариповтыр, мөгаен. «Ак барс» капкасын сакларга 17 яшьтә үк баскан Эмильгә тиздән 24 яшь тула. Шул вакыт эчендә ул яшьләр арасында өч мәртәбә ил беренчелегендә медальләр алырга, ике Универсиада чемпионы булырга, үсмерләр арасында дөнья беренчелегендә көмеш медаль яуларга өлгерде. Универсиадаларда җиңүе өчен аңа халыкара класслы спорт остасы дигән мактаулы дәрәҗә дә бирелде. Шунысы мөһим: бүген аның үз тамашачылары бар. Бар гына түгел, бик күп алар. Чөнки капкачы – ярты команда, дип юкка гына әйтмиләрдер. Команданың җиңү-җиңелмәве капкачыга нык бәйле. – Эмиль, безнең бу әңгәмә, дөресен генә әйткәндә, узган сезон тәмамланганда, ягъни апрель аенда ук булырга тиеш иде. Тик плей-оффның финалы барганда сезне команданың базасыннан чыгармадылар да диярлек. Телефоннарыгызны да сүндереп куярга кушканнар дип әйттеләр. Димәк, армиядә казармадагы солдатлар кебек яшәгәнсез? – Ә шулай булмаса, зур уңышка өметләнергә ярамый. Командада тәртип сакланганда гына ниндидер нәтиҗәгә ирешелә. Чыннан да, плей-офф финалында күнегүләр вакытында да, уеннар алдыннан да тренерлар безгә телефоннарны бөтенләй сүндереп куярга тәкъдим иттеләр. – Инде финалның үзенә килсәк, «Ак барс»ның җиңелү сәбәпләре нәрсәдә? Сәбәп биредә капкачыда гына түгелдер? – Сәбәпләрне күпләп санарга мөмкин. Иң беренчесе: СКА командасының җиңүгә омтылышы зуррак булгандыр, мөгаен. Аларның ярымфиналда өч уеннан соң 0:3 исәбе белән ЦСКАга оттырып барганда, рәттән дүрт уенда җиңүләре үзе генә дә ни тора! Безнең капкачы Андрес Нельссон бөтен плей-офф буена бер дигән уйнады. Шуңа күрә аның соңгы уенда беренче периодта ук дүрт шайба керттерүен мораль яктан аруы белән генә аңлатып була. – Я, ярый, сәбәпләрне ачыклап, тиешле нәтиҗәләр ясауны тренерларга һәм белгечләргә калдырыйк. Эмиль, газета укучыларыбызны һәм тамашачыларны синең шәхси тормышың да кызыксындыра. Әти-әниләрең кем? Гаиләдә синнән башка тагын балалар бармы? – Әтием Рамил белән әнием Наилә – эшмәкәрлек белән шөгыльләнәләр. Әтине көрәш сөюче тамашачылар яхшы беләләр – ул спорт остасы, Казанның Яңа Савин һәм Мәскәү районы, Арча сабантуйларында мәйдан тоткан, үз авырлыгында Татарстан чемпионы, халыкара фестивальне откан көрәшче. 12 яшьлек энем Җәмил бар. Ул да хоккей белән шөгыльләнә. Әти үзе дә спортчы булгач, безнең дә спорт белән шөгыльләнүебезне теләде. Әтинең туган ягында – Арча районының Урта Бирәзә авылындагы сабантуйларда көрәшкәнем дә бар әле минем. Ике тапкыр яшьләр арасында батыр да калдым. – Шулай да көрәшче булып китмәгәнсең... – 13-15 яшьләрдә генә бил алыштым бит. Ә хоккейга 6 яшьтән йөри башладым. Күз алдыгызга китерегез: 6 яшьлек малайны әти сәгать иртәнге дүртләрдә йокысыннан уята да алтынчы яртыларга Спорт сараена илтеп куя. Ике сәгатьләп шөгыльләнгәннән соң кире өйгә кайтабыз һәм мин мәктәпкә укырга йөгерәм. Әти баштарак «Эмиль түзә алмас, азрак селкенеп йөрер-йөрер дә, бүтән бармас» дип уйлаган. Әмма миңа тимераяклар, хоккей киемнәре киеп, кулга кәшәкә тотып, боз өстендә шайба куу ошап китте. – Эмиль, сер түгел: хоккей уйный башлаган 100 малайның 99ы һөҗүмче булырга хыяллана. Көндәшләре капкасына шайба керткән уенчының исем-фамилиясен дикторлар кайчакта унар тапкыр кабатлый, тамашачылар да яхшы белә. Ә син ничек капкачы булып киттең? – Әйе, мин дә башта һөҗүмче идем. Уен саен диярлек көндәшләр капкасына шайба керттем. Тик күнегүләргә йөри башлавымның икенче елында тренер Виталий Петров мине капкага бастырып куя башлады. Тора-бара шайба «тоту» үземә дә ошап китте. Менә шуннан бирле капкачы инде мин. – Күнегүләр вакытында карап торганым бар: капкага бер минут эчендә дистәләгән шайбалар ыргыталар. Куркытмыймы? – Юк. Аш пешерүче пычактан курыкмый бит – аның белән ит тә кисә, бәрәңге дә әрчи, яшелчәләр дә турый, бармагы киселү турында уйламый да. Очып килгән шайбадан курыксаң син нинди капкачы инде? – Шулай да җәрәхәтләнүләр капкачылар арасында да очрыйдыр? – Булгалый. Бармак сынулар, тән күгәрүләр хоккейчылар өчен гадәти күренеш. 12 яшемдә күнегүләр вакытында бозга ялгыш егылып, умыртка баганасын җәрәхәтләдем. Менә анысы җитди проблема иде. Шул вакытта табиблар хоккейны оныт диделәр. Тик без әти белән аларның бу фикере белән килешергә теләмәдек. Әти өйгә махсус тренажерлар алып кайтты, минем белән үзе дә бөтен дәвалану курсын «узды». Бер ел дигәндә, мин яңадан күнегүләргә йөри башладым. Шулай итеп, минем зур спортка килүемдә һәм нинди генә авырлыклар килсә дә аны ташламавымда әтиемнең роле бик зур. – Эмиль, син хоккей дөньясында чын-чынлап 2011 елда Төркиянең Эрзрум шәһәрендә үткән кышкы Универсиадада танылдың бугай. Анда капкасын син саклаган безнең хоккей командасы чирекфиналда чехларны 6:1 исәбенә тар-мар итте, ярымфиналда канадалыларны 4:2 исәбенә отты. Финалда сез Белоруссия командасы белән очраштыгыз. Соңыннан әйттеләр, белоруслар җиңсә, аларның Президенты Лукашенко һәр уенчыга машина бирәм дип вәгъдә иткән икән. Әмма сез 1:0 исәбе белән оттыгыз. Син бер генә шайба да керттермәдең. Авыр булгандыр? – И, Атлас абый, авыр дигән сүз бу очракта берни дә аңлатмый. Мин канадалылар белән уенга югары температура белән чыккан идем, бозда аркадан су акты, әмма түздем. Финалда исә ике бармагымны сындырдым – мин шайба тотам дип егылгач, көндәшләрнең берсе тимераякта минем бармакларым өстеннән шуып узды. Шулай да мин тешемне кысып түздем – үземне алыштыруларын сорамадым. – Ул чакта командадагы егетләрнең сигезе Идел буе физкультура, спорт һәм туризм академиясе студентлары иде. Тик соңрак синнән кала аларның берсе дә таныла алмады бугай. Һәрхәлдә ни «Ак барс»та, ни «Нефтехимик»та күренмәделәр. Ни өчен өметле яшьләрнең байтагы өлкәннәр арасында уйный башлауга югала? – Спортта үзеңне күрсәтү өчен җиде капчык тоз ашарга кирәк, диләр. Ә күпләр аны ашамыйча гына чемпион булырга тели. Аннан соң нинди командада уйнавың, әлеге команданың үз алдына нинди бурычлар куюы да бик мөһим. Әйтик, безнең «Ак барс» ел саен үз алдына Гагарин кубогын оту бурычын куя һәм шуңа омтыла да. – Аннан соң команданың уңышында төбәк җитәкчеләренең хоккейга мөнәсәбәте дә зур роль уйныйдыр?.. – Дөрес әйтәсез. Президентыбыз Рөстәм Нургали улы Миңнеханов эштән бушаган арада үзе дә хоккей уйный. Аның ничек бирелеп уйнаганын карап торганым бар. Безнең республикадагы кадәр Спорт сарайлары башка бер генә төбәктә дә юк. «Ак барс»ның ял итү, күнегүләр үткәрү өчен төзелгән базасына чит ил уенчылары да кызыга. – Энекәшең Җәмил дә хоккей секциясенә йөри, ул да синең кебек танылган капкачы булмакчы. Аңардан оста спортчы чыгар дип уйлыйсыңмы? – Вакыт күрсәтер. Җидедәге җитмешкә төрләнә, диләр бит. Дөрес, аңа хәзер 12 яшь – бу яшьтә инде мин малайлар арасында Русия беренчелегендә бронза медаль откан идем. Алдан бернәрсә дә юрарга теләмим. – Хоккейда табынган капкачыларың бармы? – Юк. Сокланган уенчыларым бар, ә мөкиббән китеп табынганым юк. Хәтерлисезме, 2008 елда «Ак барс»та американ Роберт Эш уйнап алды. Ул мине хоккейчы һөнәренең күп кенә серләренә өйрәтте. Аннан соң Финляндиядән килгән Петри Веханеннан да байтак кына файдалы киңәшләр ишеттем. – Мин әтиеңне бик яхшы беләм: ул син Казанда уйнаганда бер генә уеныңны да калдырмаска тырыша. Шунысы кызык: син яхшы уйнасаң, да, шайба керттерсәң дә тыныч кына утыра – хисләрен йөзенә чыгармый. – Аның «Татнефть арена»да үзенең даими урыны бар. Уен вакытында мин кайчакта әтигә карап алам. Ул тыныч икән, димәк, миңа да шулай тыныч уйнарга кирәк. Әгәр дә чәбәләнә башласаң, капкаңа шайба керәсен көт тә тор... – Барлык командаларда да капкачылар белән шөгыльләнүче махсус тренерлар эшли. «Ак барс»та мондый тренер – Сергей Абрамов. Ул уеннар вакытында киңәшләр бирә аламы? Чөнки матч барганда Спорт сараендагы шау-шу вакытында тренер нәрсәдер кычкырса да ишетелмәскә мөмкин бит. – Уен вакытында кычкырмый да, ишарәләр белән дә нәрсәдер әйтми. Тәнәфес вакытында, күнегүләрдә, уеннарны анализлаганда киңәшләрен бирә, әлбәттә. Чөнки ул ил җыелма командасында уйнаган тәҗрибәле капкачы. – Һәр уенчының, шул исәптән капкачыларның да үз ырым-шырымнары, ышанулары, сәер гадәтләре була диләр. Әйтик, кемдер уен алдыннан кәшәкәсе белән капка баганаларына сугып чыга, кемдер биеп ала. Син ни эшлисең? – Берничә секунд сәҗдәгә китеп алам һәм Алладан җиңү сорыйм. – Димәк, Аллага ышанасың. – Әйе, биш вакыт намазны калдырмаска тырышам. – Быел ураза тоттыңмы соң? – Юк, быел ул күнегүләр вакытына туры килде. Менә киләсе елга, Алла боерса, безнең ял вакытына туры киләчәк – тотарга исәбем бар. – Быелгы КХЛ чемпионаты гадәттәгечә сентябрьдә түгел, ә августта ук башлана. Команда үз алдына нинди бурычлар куйды? – «Ак барс»ның максаты һәрвакыттагыча бер генә – Гагарин кубогын оту. – Эмиль, бик тиздән, ягъни 15 августта сиңа 24 яшь тула. Меңәрләгән газета укучыларыбыз исеменнән сине туган көнең белән котлыйбыз һәм барлык хыялларыңның да тормышка ашуын телибез. – Рәхмәт. Эмиль әтисе һәм әнисе белән Атлас ГАФИЯТОВ --- | 20.08.2015 (полный текст новости)

  • 2015-08-20 02:50 Казанлылар легендар зәңгәр шәл белән фотога төшә алачак
    20.08.2015 Мәдәният Игътибар! 23 август (якшәмбе) 11.00 сәгатьтә Камал театры каршындагы мәйданга чакырабыз. Сез халык арасыннан театрның яшь артисты Ришат Әхмәдуллинны табып, легендар зәңгәр шәл белән фотога төшә алачаксыз. Катнашучылар театрдан бүләк тә алу бәхетенә ирешәчәкләр. --- --- | 20.08.2015 (полный текст новости)

  • 2015-08-17 12:47 Ландыш Нигъмәтҗанованың машинасын буяганнар!
    13.08.2015 Мәдәният Татар эстрадасының якты йолдызы Ландыш Нигъмәтҗанова тамашачыларын үзенчәлекле клиплары белән һәрдаим сөендереп тора. Чираттагы клибы "Биклә мине күңелеңә" җырына төшерелгән. Анда җырчыны яңа образда - полиция хезмәткәре ролендә күрергә мөмкин. Клиптагы полиция машинасы, җырчының киеме, табигате - чит илнекенә охшаган, шуңа да клипны карагач, аның безнең якларда төшерелмәвенә ышанырга була. Ләкин Ландыш сүзләренчә, клип Татарстанда төшерелгән. "Бары шуны гына әйтә алам: ул урында бик күп ком бар. Машинага килгәндә, үземнеке түгел, ләкин аны махсус клип өчен буярга туры килде", – диде җырчы Intertat.ru хәбәрчесенә. Клипны Ландышка аның белән хезмәттәшлектә торган "Барс-Медиа" продюсерлык үзәге төшергән. Шуңа күрә җырчыга аның сюжеты, геройлары, киемнәре, машина табу, аны буяту турында кайгыртырга туры килмәгән. Машина дигәннән, Ландышның машина йөртү тәҗрибәсе дә шактый - 13 ел икән! Эльвира ШАКИРОВА --- | 12.08.2015 (полный текст новости)

  • 2015-08-17 12:47 Россиянең иң бай кешеләренең берсе Фәнзаман Баттал өстәле астында үскән
    13.08.2015 Мәдәният Казанга күчеп килгәнче үк минем башкалада яшәүче берничә язучы белән танышасым, якыннан аралашасым килә иде. Күченгәч, ул теләгем чынга ашты. Фәнзаман ага Баттал – әнә шул күрәсе, аралашасы килгән кешеләрнең берсе иде. Ул елларда юмор жанры «монстр»ы иде ул. Туксанынчы еллар азагы, «Татарстан яшьләре» газетасының бик авторитетлы чагы. Юморескалар язам, басылам. Нәшрият коридорында Фәнзаман ага очрады. Аның юмористик әйберләре, уйланулары газетада атна саен диярлек басыла. Коридор уртасында туктатты бу мине. – Синмени инде ул? – диде ул, күзлек аша күз­ләрен елтыратып. – Тартасыңмы? Коридор башындагы көфер почмагында берничә сигарет тарттык. Язган нәрсәләремә шактый югары бәя бирде. Бераз дулкынландым. Тик шул көнне үк Фәнзаман ага белән бер-беребезне аңладык без. Дуслаштык дип әйтә алмыйм, әмма очрашкан саен озаклап сөйләшеп, нәрсәләрнедер анализлап, тәмләп аралаша идек. Сөйләшергә, ашыкмыйча гына озаклап сөйләшергә ярата иде ул. Теләсә нинди темага. Юмор, фәлсәфә, дин, сәясәт, язмышлар... Һәр нәрсәгә үз карашы бар иде. Аннан, аның белән нинди дә булса мәсьәләдә ризалашмасаң, кызмый, салмак кына үз карашын яклар иде. Беркайчан беркемне яманламас. Кайвакыт шаккатырып куя иде. Берсендә: «Рөстәм Тарико минем өстәл астында үрмәләп үсте инде ул», – ди бу. Аптырап киттем. «Русский стандарт» компаниясе хуҗасы, миллиардер Тарико ничек инде Баттал өстәле астында үссен?! Аннан аңлатты: магнатның әнисе белән Фәнзаман абый бергә район газетасында эшләгәннәр, кечкенә Рөстәмне әнисе Минзәләдә үзе белән эшкә алып килә торган булган. Начар өстәл асларында үсмәгән икән бит миллиардер. Телевидениедә тәмәке тартуга каршы оештырылган бер тапшыруга дәш­теләр. Спортсменнар, тәртиплерәкләр дә (болары, билгеле, тартмаучылар) һәм тартучылардан Фәнзаман абый белән без. Фәнзаман абыйның тарту стажы – 65 ел,минеке – 30 гына. Фәнзаман абый кулак саналган әтиләрен сөргенгә озаткан, үзе балалар йортына эләккән, балачагында ук, ашыйсы килгәнне баса, дип, тарта башлавын сөйләде. Башланды тапшыру. Әй рәхәтләндек Фәнзаман абый белән. Ярый әле туры эфир булмады, чөнки төшереп бетергәч, тапшыруны алып баручы Данил Сәфәрәв: «Сезне тыңлагач, миндә, тартмаган кеше – иң начар кеше икән, иртәгәдән тәмәке тарта башлыйм, дигән фикер туды», – дип сөйләнеп алды. Ул көнне озак сөйләшеп утырдык без Фәнзаман абый белән. Матбугат турында, «Шәһри Казан» турында, тормыш турында. Мин аңардан безнең газета өчен берничә публицистик язма әзерләвен сорадым. Язды Фәнзаман абый. Аның үзенә генә хас күрә белү, фикерләү, шул фикерләрне укучыга җиткерә белү сәләте бик зур иде. Кыю кеше иде, туры сүзле. Кем әйтмешли, андыйларны бүтән чыгармыйлар шул инде... Вафатына берничә көн кала аның белән тагын очраштык. Без Илсөя белән Казанның Мәскәү базары яныннан үтеп барганда, үзгәрмәс эшләпәсен кигән, тәмәкесен капкан Фәнзаман ага килеп чыкты. Мин аңа оялыбрак кына үзем чыгара башлаган «Тишек» газетасының беренче номерын бирдем. Баскан килеш кенә актарып чыкты ул аны. Елмайды. «Күптән кирәк иде инде мондый нәрсә безгә, – диде, тәмәке төтенен пошкырып. – Миндә мең куплет тирәсе бик үк әдәби булмаган татар такмак­лары булырга тиеш. Кереп чык әле, бастырам дисәң, биреп җибәрәм». Эш, тормыш мәшәкатьләре... Янәшә яшәсәк тә, кереп булмады. Хәзер бик керер идем дә бит... Тик Фәнзаман абый китеп барган җиргә алай гына кереп булмый шул. Болай гына очраштырмыйлар анда. Гафу ит, Фәнзаман абый... Эх... Ләкин ни булса да, Фәнзаман абый анда да эшләпәсен салмаган килеш, тәмәкесен көйрәтеп нидер уйланып торадыр кебек тоела миңа. Мәңгелеккә карап торадыр кебек... Илфак ШИҺАПОВ --- | 12.08.2015 (полный текст новости)

  • 2015-08-17 12:47 Кукмара районында бер хатын-кыз үз-үзенә ут төрткән
    13.08.2015 Фаҗига 7 августта көндезге сәгать беренче яртылар тирәсендә Кукмара районы Аман-Оштырма авылында 52 яшьлек хатын-кыз үз-үзенә ут төртә. Утны әлеге ханымның балалары сүндерә, ул хәзерге вакытта район үзәк дәваханәсендә. Хәзерге вакытта тикшерү эшләре бара, дип хәбәр итә Кукмара һәм Балтач районнарының янгын күзәтчелеге бүлегенең өлкән тикшерүчесе Эльбрус Әхмәтҗанов җирле “Хезмәт даны” басмасына. --- --- | 13.08.2015 (полный текст новости)

  • 2015-08-17 12:47 “Космаполитлар” (хата минеке – Р.З.)
    13.08.2015 Җәмгыять Татарда язучы бетте, ябырылып, йотлыгып укырдай әсәрләр инде тумый, калмады, төкәнде, дип борчыла китап сөюче бәгъзе танышларым... Аларның Фатих Хөсни, Адлер Тимергалиннарны юксынулары, Әмирхан Еники, Мөхәммәт Мәһдиев һәм Гамил Афзалларны сагынулары хакында искәртеп тору кирәк микән?.. Жанрлар сирәгәя, беренче чиратта киләчәк белән элемтә урнаштыручы фантастика, фәнни фантастика дигәннәренә нокта куела, яңалары үзләштерелми, булганнары коргаксый... Кат-кат аркылыга-буйга актарылган-сөрелгән кечтеки мәйданчыкта кыйммәтле асылташлар табу яки мул уңыш үстерү мөмкин түгеллеге аңлашылса кирәк... Тегеннән-шуннан селтәп, укыган-ишеткәнне кушып, инша шәкелендә мәтәштерүләрне шомбайлык дип кенә санарга рөхсәт итегез... Агымы юк буа өстендә чирәм чәчәк атучан һәм аның мохите каз-үрдәк, чебен-черки һәм бакалар өчен хуш... Фараздан, аутсайдерларны бергә туплап, аларны “Нокталы өтер” әсәренең төп каһарманы Чәмәт ише остазлар укыткан тәкъдирдә, әдәбиятыбыз күген тора-бара, шартлы рәвештә әйткәндә, Түбәнүбә, Әтрәгәләмов, Гайбәтеттинова сыманрак “йолдызлар” гына балкытасын көт тә тор... Туган телебезнең бүгенге иҗтимагый тормыштагы роле һәм хәле турында уйлана торгач, анысына да ерак калмагандыр дип моңаясың. Мәгълүм мәкальне чак кына үзгәртеп әйтсәк, “языйм дигән колына, чыгарып куяр юлына” ...Әмма ләкин каләме, әйтер сүзе бар, вәзгыятьне ике икең дүрт дәрәҗәсендә ачарга сәләтле үзгә һөнәр ияләренә әдәби мәйданга юлны киң ачып куюлар бармы соң?.. Шәхсән үземнең нибары илле битле “Милициянең йөз кызыллыгы” атлы бәяным тугыз ел нәүбәт көткәч һәм прототипларының байтагы якты дөнья белән хушлашкач кына басылып чыгуы җанны әрнетүдән туктамый... Әдәбиятка килүчеләрне нейтральләштерү алымымы бу? Андый сабактан соң “үги” авторга яңадан күләмле әсәр язарга тотыну акылга муафыйк гамәл була аламы?.. Анысы да монысы, бәяныма әдәби журналда ниһаять дөнья күрү насыйп булгач (“К.У.”, 2014 ел, 7 сан), дүрт мең ярым сум каләм хакы түләделәр... Бу даирәдә тариф үз кешеләр өчен бер, минем сыман “үги”ләргә икенче түгел микән дигән уй күңелне кымтырыклый башлады. Артымнан “Без сине түләү аша барыбер түбән сортлыга чыгардык, бә-бә-бә”, дип көлеп калмадымы елгыр каләмзат персонал, дип пошаманга калдым... “Т.Я.”ның 2 июль санында мәрхүм Мөхәммәт ага Мәһдиевнең “Язучы һәм тәнкыйтьче” атлы язмасы дөнья күргәч, әдәбиятыбызда мин гөманлаган “филологлар монополиясе” мәсьәләсенең яңа яклары ачылып, вәзгыятьнең әүвәлге фаразымча гына түгеллеге аңлашылды... Мәгълүм ки, Мөхәммәт ага язучы булуы өстенә, галим, филологларның остазы, авылчалатыбрак әйтсәк, ата филолог та иде. Һәм бәгъзе мөхәррирләр тарафыннан шундый әдипнең оригиналь иҗатын, “төзәтеп”, уртак калыпка турыларга мәтәләнүләре, тупас шәрехләмәләр кулланып, иҗатының индивидуаль йөзен боздырту укталышлары хакында бара сүз, үз чорында басылмый калып, байтак еллар рәнҗү-сызланулар саркытып яткан әлеге мәкаләдә... Менә бит ничек... Язучылар берлеге әгъзасын санга сукмыйлар дип гел дә юкка үртәлгәнмен түгелме мин фәкыйрь? Мөхәррирләрнең үз-үзләрен кашка тәкә, әдәби мәйдан түре хуҗалары, ә авторларны, хәтта ихлас халык мәхәббәте казанганнарын да бусагада таптанучы хокуксыз гозерчегә санап, самавырчы малай дәрәҗәсенә куеп, тәкәллефсез кыланулары күптәнге “матур” гореф-гадәт икән ләбаса... Узыну, арттырып җибәрү сәбәпләрен исә әллә кайлардан эзләргә, серле кыяфәт чыгарып, Мәскәү тарафларына ишарәләргә кирәкмәстер. “Җимле тагарак”ка ия һәм шуның тирәсенә елышу җае тапканнарның нәфесләре харап итә түгелме “балага дигән боламык”ны?.. Каләмхак фондын үзләре, янә килеп файдалары тиярдәй әшнәләре кесәләренә шудыру нияте алгысытмыймы бахыркайларны?.. Хөкүмәт бүләкләре җыюда узышу куәтләмиме “көндәшләргә” каршы корылышны?.. Яңаларга, ятларга юл бирмәү, яшьләрне үстерү өчен булдырылган печтеки генә әдәби бүләкләрне дә “обойма”дагы җитмештәгеләр ялмап баруы һәм башка шундый казанышлар бизи түгелме үз-үзләрен “зыялы” дип белдерүче танылган”нарыбызның әхлакый портретларын?.. Үз-үзен асрый алмау хәленә төшеп, дәүләт химаясында тереклек итүче әдәби басмалар хадимнәренә соңгы елларда тираж, укучыларын арттыру кирәге шуның хәтле генә иде, ахры. Хәтта киресенчә булмады микән? Укучылар азайган саен ни-нәрсәләр бастыруларын абайлаучы, аңышучылар кими бара лабаса. Соңгы вакытта татар әдәбияты һәм журналистикасы ниндидер гайбәти кыйссаларны бәян итүгә генә кайтып кала башлады шикелле. Ә бәлкем әдәбиятчылар арасында иерархия булдырып, түр яулаганнарга талантлы, үзләрен азмы-күпме раслаган авторларга әдәби мәйдан бирү, хакимият тарафыннан исем-бүләкләр белән терәтелгән абруйларын, димәк ки, өстенлекләрен шик астында калдырадыр?.. Хакыйкый талант иясе әсәрләре уңайсыз фон тудырып, боларныкын кыен хәлгә куядыр? Тукай, Такташ, башка классикларыбыз томнары байтактан нәшер ителмәгән, Хәсән Сарьян, Газиз Мөхәммәтшин, Саҗидә Сөләйманова, Фәннүр Сафин, Зиннур Насыйбуллин, Эдуард Мостафин, Госман Садә кебек әдипләребез гомумән онытылуга мәхкүм ителгән шартларда (минемчә, аларның нәни генә булса да китапчыклары кечкенә генә тиражларда булса да татар укучысына ирешкәләп торса, хакыйкый иҗатның ниндилеген онытмаска ару буласы), дәреслекләргә узуда, томнар, кырыкмаса кырык төрле китаплар чыгаруда узышучы, әдәби басмалар түрен “ятларга” бирмәүне кайгыртучы тар даирәнең иҗади эшчәнлеген тулаем татар әдәбияты гәүдәләнешенә чыгарып, ә алардан тыш татар әдәбиятын дегет чиләге көненә калдыруга ризалашасы килми... Шушы иптәшләрнең һәм аларны тутый кош сыман кабатлаучы сабакташ кордашларының София Гобәйдуллина, Рудольф Нуриев, Роальд Сәгъдиев кебек гигантларга, татарлыклары чамалы, үзләрен космополитка, ягъни дөнья кешеләренә чыгаралар дип, гаепләүләре күңелләрдә сагыш уята... Хәер, Тукаебыз “зур ул, шагыйрь ул, әдип ул” дип зурлаган халкыбызга карата “татар башын татар ашый” дип, яманат таратып йөрүче туң йөрәкләрдән тагын ни көтәсең?.. Такмакчыл эшләнмәләр җыр саналган төбәктә даһи композиторның зарурлыгы, аңа үз-үзен раслау җирлеге була аламы? Башы тәбәнәк түшәмгә тиюдән куркып, авышып тыпырдау бию сәнгате үре буларак кабул ителгән тирәлектә “оча торган татар” дип дөньякүләм дан казанган Рудольф Нуриевка нишләргә? Чын галим, физик Роальд Сәгъдиев белән янәшәлек соңгы елларда ишәеп киткән милли әкәдимикләребез даирәсенә кирәкме, әллә юкмы? Күреп торабыз, Татарстан мәдәниятен үстерешергә Мәсгудә апабыз Шәмсетдинова да, Муса Маликов та чакырылмый. Хакыйкый җырчылар Динә Гарипова, Эльмира Кәлимуллиналарны исә танырга Мәскәү булышты... Миңа калса, космополитлар дип затлы шәхесләребезне түгел, ә беренче чиратта Татарстан төбәгендә миллион баш чучка асрау проектын гамәлгә куючы һәм тормышка ашыручыларны атарга кирәк... Янә килеп, татар тормышыннан түгел, ә рухыбызга ят католик Латин Америкасы халыклары яшәешеннән телесериаллар белән татарча тәрҗемәдә өзми-куймый сыйлаучы кавемдәшләрне... Янә килеп, татар җирлегеннән ерак частушкалар, төрек, һинд, чегән аһәңнәре, америка көтүчеләренең “кантри” көйләре дулкынындагы эшләнмәләрне ярымшәрә сикергәләүчеләр уралышында җырлап йөрүче милләттәшләребезне... Әнә шундыйларыбызны үзебезчә, саф татарча яңгырашта “космаполитлар” дип тәгаенләү гаделрәк булмасмы?.. Гыйльми вә тәнкыйди тамгалы мәкаләләрдә ранжир тәртибендә, индуслар мантрасы (догасы) сыман кат-кат телгә алынучы каләмзатларның бер-берсен авыз суы корытып үзара макташуда азу яруы үзе бер әкәмәт... Белгечләр фикеренчә, нормаль кешеләр җәмгыятендә пигмейлар, лилипутлар яши, эшли ала, ә менә пигмейлар колониясендә нормаль кешегә урын юк, ул анда кабул ителми, имеш. Адлер Тимергалин, Айдар Хәлим, Локман Закир, Фәнзаман Баттал кебек оригиналь иҗатчыларыбызның олуглыгы рәсми рәвештә, әйтик, Тукай бүләге, халык язучысы исеме биреп танылмавын, бәйгеләрдә җиңмәүләрен шундый күзлектән чыгып аңлыйсымы әллә югыйсә?.. Күптән түгел узган халыкара әдәби бәйге хөкемдарлары мантыйгын аңларга тырышыйк. Араларында Фоат Галимуллин, Рифат Сверигиннар булган жюрины берничек тә компетентсыз дип кул селтәр чутыбыз юк. Бу очракта, бәлки, яшьрәкләргә юл бирү, үстерү зарурлыгы алгысыткандыр аларны? Шәт иншаллаһ, ниндидер әмергә буйсынып түгелдер? Халкыбызны, шул исәптән татар аналарын шыксыз күңелле һәм шөкәтсез рухлы итеп сурәтләгән әсәрнең җиңүче буларак танылуын (бу хакта “Т.Я.”ның быелгы 26 февраль санында басылып чыккан “Татар Левиафаны” атлы мәкаләмдә мәсьәлә тулырык яктыртыла) тагын ничек аңлап була? Мондый жюриларга, редакция идарәләренә, тар даирә монополиясен чикләү җәһәтеннән, халык хуҗалыгында хезмәт куйган, эш рәтен белгән белемле, абруйлы әдәбият сөючеләр дә кертелергә тиеш... Әйтик , табиблар, инженерлар, конструкторлар, архитекторлар, эшчеләр, көч структуралары хезмәткәрләре, авыл хуҗалыгы хезмәтчәннәре һ.б... Шулай булмаганда, сүздән чачаклы-чуклы шалтырама җөмләләр әтмәлләүдә маһирлар гына алгы планга чыгарыла, ә мәгънәле хезмәт мәктәбе үткән, чын тормыш тәҗрибәсенә таянучы авторларга “бусаганы узу” шансы калдырылмый кебек... Әдәбиятыбыз үсеше өчен дәүләт тарафыннан бүленгән акча тотылышына контрольлек итү дәрәҗәсе дә күп кенә сорауларга урын калдыра... Тәнкыйть исеме астында кемнәрнедер мактап язу, үз-үзен үзәктә калкытып язучылар тормышыннан чираттагы истәлекләр, “үзем турында үзем”нәр бар да реклама һәм үзреклама һәм мондыйлар өчен түләнгән гонорарлар эзләп алынып, юл саныннан реклама хакы түләтү дә гадел булыр иде... ...Интернетта (Матбугат ру), “Азатлык” сайтында Дәүләт Советының мәгариф, фән, мәдәният һәм милли эшләр комитетында Әдәбият елына багышланган түгәрәк өстәл сөйләшүе үтүе хәбәр ителде. Татарстан язучылар берлеге рәисе Рафис Корбан, “Татарстанда бу елны үткәрү программасы юк. Әдәбият елын үткәрүне бер Язучылар берлегенә генә кайтарып калдырдылар. Язучылар берлеге генә түгел, ул дәүләт программасы нигезендә үткәрелергә тиеш. Путин Русия күләмендәге бу елны Нарышкинга (Русия Думасы рәисе) тапшырган икән, бездә дә дәүләт дәрәҗәсендәге бер кеше билгеләнергә тиеш иде. Бездә Мәдәният министрлыгына да тапшырмадылар, “Татмедиа”га тапшырабыз дип әйткән иделәр, аларда да һәм президент аппаратында да бу эш белән шөгыльләнгән кеше юк”, – дип белдергән. Дәүләт Советының мәгариф, фән, мәдәният һәм милли эшләр комитеты рәисе Разил Вәлиев үз чыгышында Матбугат йортына татар китабы кибетен кайтару зарурлыгын искәртә. “Безгә 30 квадрат метр мәйдан бирәбез диләр, әмма бу киоск рәвешендә генә була бит. Милли мәктәпләрне саклап калу да – безнең бурыч, чөнки әдәбиятның үсеше шуңа бәйле. Милли мәктәптә белем алган укучы юк икән, китап укучы юк дигән сүз. Укучы булмый икән, язучысы юк, димәк, аның театры да юкка чыгарга мөмкин. Нигезебез – милли мәктәп”, – дип тә ассызыклаган ул. Алай да әлеге утырышта милләтнең иң авырткан сөяленә, һичшиксез, әдәбият галиме, Татарстан фәннәр академиясенең баш гыйльми сәркатибе Дания Заһидуллина баскан. Менә ул ирештергән кайбер фикерләр: “Бүгенге әдәбиятта яңа исемнәр бар, әмма, тулаем караганда, бүгенге авторлар узган елларны искә алып әсәр яза, элек булган вакыйгаларны тасвирлыйлар, ә бүгенге тормыш читтә кала. Әсәрләрдә дә дидактизм, автор позициясенең өстен булуы күзәтелә. Дөнья әдәбиятында фәлсәфәи әсәрләр күп, тормышның төрле хакыйкатен ачып салу бар, ә бездә бу яралгы халәтендә генә. Татарда үзенчәлекле стиль белән чәчрәп чыгучы авторлар бар дип тә мактана алмыйбыз. Ник соңгы елларда без Виктор Пелевин, Орхан Памук, Харуки Мураками, Чыңгыз Айтматов кебек язучыларны тудыра алмыйбыз? Шуны әйтергә кирәк, бездән аермалы кыргыз, казакълар экспериментлар ясарга курыкмый, алар яңалык кертергә тырыша, удмуртларда да бу күзәтелә. Ә без читтә калабыз”. Әдәбиятыбызны кайгыртып чыгыш ясаучы дәрәҗәле, мөмкинлекләре саллы бәгъзе затлар, вазифалары кысасында алдарак телгә алынган конференциядә үзләре күтәргән проблемаларны сыктамыйча һәм сузмыйча, бик җиңел хәл итә алалар. Фараздан, шундый вазифада һәм алар мөмкинлекләренә ия булсам, нишләр идем дисезме? Чыгарттырыр идем мин дә бюджет хисабына мәктәп эскәмиясеннән башлап кайларда ниләр такылдавым турында кирпеч калынлыктагы һичкем укымаячак, китапханә киштәләрен бөгелдерәчәк томнарымны! Ә саллы гонорарын куен кесәмә шудырасы урында, татарча китаплар сату өчен Казанның иң кәттә урамында иң матур бинадан сәүдә мәйданнары сатып яки арендага алыр һәм Язучылар берлегенә һәм дә Мәдәният министрлыгы карамагына (Татарстанның электрон хөкүмәте аша, эшләүләре шарты белән) тапшырыр идем... Күңелләргә хуш әсәрләр мәйданга килми башлавы талантлар төкәнүе аркасында гына түгел, билгеле. Әдәби табынчыларның хәтта Мөхәммәт Мәһдиевне дә аямый кысрыклаулары бүгенге хәлне тудырган... Яраткан язучыбызның бер әсәре персонажы “базар бәяләре ничек?” дигән сорауга “базар бәяләре бик үзгәргән, күлмәкләр күтәрелгән, ыштаннар төшкән”, дип җавап бирә... Әдәбиятыбызның бүгенге хәле турында да шул дулкында, әдәби басмаларның тиражлары җилгәрелгән, җилгәрүчеләрнең кесәләре калынайган, борыннары югары дияргәме әллә? Ә тиражлар җилгәрелүенә төп сәбәп сталинизм чорында да иманын җуймаган әдәбиятыбызның, тар даирә мәнфәгатьләре хакына микән, асылыннан тайпыла башлавы дип чамалыйм... Рөстәм ЗАРИПОВ --- | 13.08.2015 (полный текст новости)

  • 2015-08-17 12:47 Быел Камал театры артистлары кайсы илләрдә ял итте икән?
    14.08.2015 Җәмгыять Бүген кем белән генә очрашсаң да, «җәйге ялыңда кая бардың?» дигән сорау бирә. Соңгы елларда чит илләрдә ял итү гадәткә кереп китте. Быел Камал театры артистлары кайсы илләрдә ял итте икән? Алардан шул хакта сораштык. Наилә Гәрәева, Татарстанның халык, Россиянең атказанган артисты: – Мин җәй башында Бәрәскәдә булдым. Бакчадан җиләкләр җыйдым. Анда эш шактый, чөнки йортыбызны яңартабыз. Уразадан соң «Ижминводы» шифаханәсендә ял иттем. Аның табигате дә, кешеләре дә матур. Анда татар мохите. Иҗат кичәмне дә оештыр­дылар. Мин ял итүчеләргә үзебезнең театр турында сөйләдем. Бик канәгать булып кайттым. Дания Нуруллина,Татарстанның халык, Россиянең атказанган артисты: – Миңа Чехиядәге Карло-Вары шифаханәсендә дәваланырга туры килде. Анда Татарстанны беләләр. Мин андагы матурлыкка хәйран калдым. Шуннан экскурсия­ләргә юллама алдым. Башта Австриягә киттем. Вена опера театры гаҗәеп матур. «Риголетто» операсын карадым. Халыкның культурасы искиткеч.Үзеңне икенче бер дөньяда итеп хис итәсең. Икенче маршрутым Прагага булды. Тыныч кына затлы бер шәһәр икән. Президент яши торган йортны, музейларны күрдем. Шуннан соң Германиянең Мюнхен шәһәренә бардым. Аннан да бик хозурланып кайттым. Чит илләргә чыгып гыйбрәт ал, диләр бит. Хәлимә Искәндәрова,Татарстанның атказанган артисты: – Эссе көннәрдә беркая да барырга яратмыйм. Чит илләргә яз, көз айларында баргалыйм. Турист буларак күп кенә чит илләрдә булганым бар. Быел яз көне Истанбулда булдым. Анда минем белән очрашулар, түгәрәк өстәлләр үткәрделәр. Зөлфирә Зарипова, Татарстанның халык артисты: – Минем Фин­ляндия­дә генә булганым бар. Нигәдер чит җирләргә барып йөрисем килми. Быел бакчабыз­да мунча, сарай, беседка төзеттем. Шуңа күрә бераз арытты. Бакчамда уңыш әйбәт булды. Шуларга карыйм да: «Их, үземне үстергән үги әниемне кире кайтарасы иде дә сыйлыйсы иде»,– дип уйлап куям. Миләүшә Шәйхетдинова, Татарстанның атказанган артисты: – Җәйге ялымда ел саен берәр илгә барып кайтам. Быел да кызым Сөмбел белән Төркиядә ял итеп кайттык. Иске Шәһәрне карарга бардык. Андагы тау елгасыннан көймә белән сикердек. Аннан кайткач, әти-әнинең туган авылы Лашманга кайттык. 23 билет алган идем. Әти, кызым һәм үзем ярыш­лар карарга йөрдек. Гөлчәчәк Хәмәдинурова: – Без баш­та Башкортстанга әти-әни каберенә кайтып килдек. Аннары гаиләбез бе­лән Грециягә бардык. Анда икенче тапкыр булуыбыз. Гомумән, өченче чит илгә чыгуым. Ләйсән Фәйзуллина: – Мин моңа кадәр унбер илдә булган идем. Быел Американың Чикаго шәһәренә дусларым янына бардым. Миңа аның табигате, кешеләрнең бер-берсенә мөнәсәбәте ошады. Күргән илләр арасында иң ошаганы Колумбия белән Венгрия иде. Анда яшәү өчен бик рәхәт һәм кызык. Ризыклары да бик тәмле. Аннан кайткач, әнинең туган авылы Симетбашка кайтып дәү әнигә булыштым. Ришат Әхмәдуллин: – Төркиянең Мармарис шәһәрендә әти-әни белән ял итеп кайттык. Чит илдә кызык. Башка кеше­ләр белән очрашасың. Мин сәяхәт итәргә бик яратам. Театр коллективы белән берничә илдә булырга өлгергән идем инде. Ялымда Наласага да кайтып килдем. --- --- | 12.08.2015 (полный текст новости)

  • 2015-08-17 12:47 ТНВ өчен 2-3 млрд сумга 12 катлы «Татарстан «Останкино»сы төземәкчеләр
    13.08.2015 Мәдәният «Татарстан - Яңа гасыр» телерадиокомпаниясе 2-3 миллиард сумлык проектка алынырга җыена. Казансу буенда төзеләчәк 12 катлы бина турында ТНВ генераль директоры Илшат Әминов «Бу Татарстан «Останкино»сы булачак», - ди. «Вечерняя Казань» газетасы хәбәрчесе белән әңгәмә вакытында ул киләчәк проектының кайбер планнары белән уртаклаша. Барлык комплексны төзү 2-3 миллиард сумга төшәчәк һәм анда бер тиен дә бюджет акчасы булмаячак икән. Планда алты студия һәм офислар, теләге булган башка телерадиокомпанияләр өчен арендага биреләчәк мәйданнар каралган. Әңгәмәне тулысынча укырга     --- --- | 13.08.2015 (полный текст новости)

  • 2015-08-17 12:47 Кичә яраттым (ХИКӘЯ)
    13.08.2015 Әдәбият Зәринә бүген тагын урамга уйнарга чыккан җиреннән елап керде. Матур гына комлыкта уйнап утыра иде, үзләренең йортта яшәүче Данил йөгереп килде дә, аның башына ком сипте. Үзләренең йорттагы малайлар аны гел шулай кыерсытып торалар. Еламыйча кергән вакыты бик сирәк. Якларга абыйсы юк шул кызның, әнисе белән икесе генә яшиләр. Әтиләре дә юк, урамга бергә чыгарга абыйсы да юк. Их, абыйсы булса, урамга чыккач усал малайларны кыйнап җибәрер иде. Менә аннары Данил ком сибеп карасын — күрмәгәнен күрер иде ул. Кыз бүлмәгә елап килеп керде дә, башта раковина каршына басып башындагы комны коеп төшерде, кич әнисе кайткач тагын орыша инде хәзер. Бу башыңнны нишләттең дияр. Битен юып телевизор кабызды да, Зәринә диван почмагына утырды. Телевизор да карыйсы килми хаман, үксеп – үксеп алды. Кечкенә генә тулай торак бүлмәсендә әнисе белән икесе яшәп яталар менә шулай. Бүлмәдә әллә ни җиһаз да юк. Стенка кебек кенә бер шкаф тора. Утырып ашарга икесе сыярлык кечкенә өстәл. Җыелмалы диван. Шуның белән шул бугай. Кеп–кечкенә бүлмәгә тагын ни куясың. Зәринә быел көз укырга барасы, бакчага йөрми, шуңа күрә әнисе эштә булганда, кыз көне буе берүзе бүлмәдә. Холодильникта пешереп куйган ризык бар, тефаль чәйнегендә чәй дә кайната белә. Ач утырмый, үзен-үзе көйләргә күптән йөрәнде ул. Күптән инде башка балалар кебек олылар ярдәмен бик көтеп утырмый. Өйдә утырып туйса, урамга уйнарга чыга. Тик менә усал малайлар гына иркенләп уйнарга ирек бирми. Их, абыйсы булса икән аның. Зәринә тагын авыр сулап көрсенеп куйды.   Гөлгенә эштән кайтып керү белән диванга күз төшерде. Кызы әнисенең шәлен ябынып йокыга чумган икән. Хатын шыпырт кына килеп кызы янына чүгәләде, аннары сак кына башына кагылды. Зәринәнең чәч аралары тагын ком белән тулган, елап та алган сабые. Тагын урам малайлары кыерсытканнар кызын. Гөлгенә көрсенеп куйды, яклаучы булмагач читен шул кызына. Менә җәйгә әби-бабай янына кайтара алмый ул кызын. Чөнки Гөлгенә интернатта үсте сабый чагыннан ук. Әти-әнисен бөтенләй белми ул. Әнисе аннан баш тарткан вакытта исеме Гөлгенә дип язган, әнисеннән бары шул гына истәлек — исеме генә бар. Үсмер чакта әнисен эзләп карады әнисен тик каян табасың инде аны. Бер нинди адрес калдырмаган. Ачу сакламады әнисенә Гөлгенә, чөнки ул ханымны бер кайчан күргәне юк аның. Ә күрмәгән-белмәгән кешегә ачу тотып булмый.   Аннары менә унберенче классны укып бетергәч шушы тулай торактан бүлмә бирделәр. Шушында ук торып поварга укып чыкты. Аннары мәктәп ашхәнәсенә эшкә керде. Акчасы әллә ни күп түгел, җитә очын-очына ялгап барырга. Эшли башлагач бүлмәсе дә булгач, Гөлгенә кичке клубларга да йөреп карады. Интернаттан котылган кыз, олы тормышка өйрәнмәгән, тәрбияче апалар да барсын да төшендереп бетерә алмады. Иң беренче очраган кара чәчле егеткә үлеп гашыйк булды кыз. Егет тә аның бер алдына бер артына төште. Гөлгенәнең үз бүлмәсе булгач бик җайлы булды. Өстә әти-әни тормый бит. Ахыры шуның белән бетте— егеттән менә Зәринә калды. Аның авырга узуын белүгә сөйгән ярдан җилләр исте, бүтән кыз янына килмәде, юкка чыкты. Тик инде үкенеп ни эшлисең, карнындагы баланың җанын кыймады Гөлгенә. Әтисе кебек кара чәчле кыз алып кайтты. Үз әнисе кебек баладан баш тартмады. Әнисез ничек читен икәнен ул бик яхшы белә. Үксез балачакны үз кызына теләмәде. Больницадан алданган кызны бергә эшләгән апалар килеп алдылар. Такси да ялгаганнар. Аннары ки ңәшләрен дә биреп тордылар,сабый баланы ничек тәрбия итәсен бөтенләй белми иде шул.   Алга таба инде Гөлгенә бар тормышын шушы кызы өчен багышлады. Аның янына ялгыз ирләр, егетләр дә килгәләп кармак салып карадылар. Тик ханымга акыл кергән, аларны куып кына чыгарды бүлмәдән. Һаман повар гына булып эшләргә теләмәде Гөлгенә, читтән торып программистка укып чыкты. Инде күптән мәктәптән китеп трамвай депосында отдел кадров начальнигы булып эшли, акча ягы рәтләнде. Тик менә кызын гына калдырыр җире юк. Кыз үзе күптән ияләнде үзе генә торырга. Шулай да ялгыз хатынга бик читен.   Зәринә әнисенең башына кагылуын сиземләп күзләрен ачты да, елмаеп җибәрде.   —Әни кайтты – кыз кулын сузып Гөлгенәнең муеныннан кочаклап алды.   —Кайттым, кызым, кайттым – Хатын кызын кочаклап күтәрде дә алдына утыртты. – Син ашадыңмы көндез, кызым?   —Ашадым, әни башка ботка пешереп калдырма әле, туйдырып бетерде инде.   —Нәрсә пешерим соң алайса?   —Белмим, ну берәр башка нәрсә пешер инде, яме.   —Ярар тырышып карармын инде алайса, тик башта сине юындырып аласы булыр, чәч араларың ком гына, каян шулай комга коендың тагын.   —Данил сипте аны, – Зәринә кабат елыйсы килеп авызын турсайтты.   —Һаман шул усал малай мени әле, урамда тотсам кирәген бирәм әле мин аны.   —Әни, ник безнең әти юк? Әнә Данилның әтисе бар, Камиләнең абыйсы да, әтисе дә бар. Данил аңа тими. Тисә абыйсы хәзер аның кирәген бирә. Безнең беркем дә юк. Син ник хаман йә әти, йә миңа абый алып кайтмыйсың. Алар булса, Данилны җиңәрләр иде.   Мондый сүзләрне кызыннан көтмәгән иде Гөлгенә, каушап калды хатын. Ни кылырга белмичә Зәринәнең башыннан алып аны күкрәгенә кысты.   —Әни, җибәр әле, суларга һава юк ич. Алып кайт инде әни өйгә миңа бер абый һәм аннары бер әти.   —Алай барсын да берьюлы каян гына табып бетерим икән, кызым, — Гөлгенә шаярган булып сүзне икенче якка борырга тырышты.   —Син аны Камиләнең әнисеннән сора, яме, аның әнисе белә. Ул алып кайткан әнә Камиләгә әти дә, абый да.   —Ярар, кызым, менә күргәч сорармын инде, каян алалар икән аларны, яхшымы? Аннары мин дә шунда барып карамын, бәлки безгә калгандыр әле.   —Урааа! – Зәринә, шатланып, әнисең муеныннан кочаклап алды.   Ә Гөлгенәнең күзләре яшьләр белән мөлдерәмә тулдылар. Кызына күрсәтмәс өчен ул раковинада битен юуган булды. Ярар, бүген шулай шаян якка кызының уйларын бора алды. Тик бит ул көннән –көн үсә бара. Бу турыда кызы белән ныклап сөйләшәсе көннәрне вакыт көн саеп якынайта.   Инде йокларга ятканчы Зәринә такылдаудан туктамады.   —Әни, син әти алып кайткач, ул кайда йоклар икән. Абый белән миңа урын булыр микән. Аннары бергә әтиләр авылына кайтабыз, яме. Алайса Камилә генә авылга кайта. Минем бер дә авылга кайтканым юк. Сразы икенче көнне үк әтиләр авылына кайтырбыз бит иеме?   Ник әти алып кайтырга дип ризалашканына үзе борчылды Гөлгенә. Кем генә теленнән тартты икән аны, ә? Менә хәзер баланы туктатыр җай юк. Бер тынгы белми тәтелди.   —Ярар, ярар, кызым — дип кабатлаудан башка чарасы калмады. Көчкә йоклата алды кызын.   Иртәгенсен шыпыпрт кына торды Гөлгенә, тиз генә җыенып эшенә китте. Кечкенә бүлмәдә Зәринә тагын берүзе йоклап калды. Кичә төнгә кадәр хатын гөбәдия пешерде. Әйдә инде, кинәнсен бераз кызы. Бәлки, тәмле әйбер белән бераз онытып торыр әнисе уйламый—нитми генә биргән вәгдәсен.   Зәринә уянганда кояш күптән төшкә якынлашкан. Кыз торып битен юды да өстәл янына килде. Өстәл өстендә бар бүлмәгә тәмле исен таратып гөбәдия ята икән.   —Урааа! Гөбәдия!   Кыз чәй кайнатып үзенә чәй ясады, аннары кисеп куелган гөбәдияне тәлинкәсенә салып телевизор кабызды. Хаман шул бер мультиклар туйдырып бетерделәр. Әнисе укый башлагач компьютер алырбыз дигән иде. Алай булса, шәп була. Мәктәп өчен күптән форма алдылар, ак алъяпкыч белән матур бантиклары да бар. Сумкасы да  күптән әзер.   Урамнан бала чага тавышы ишетелә. Зәринә, өйдә утырсы килмичә, урамга чыкты.   Бар шәһәрдә бердер ул — күп катлы йортлар ишек алды. Берничә күп катлы йорт капма каршы урнашканнар, уртасында балалар мәйданчыгы дигән кечкенә генә урын шунда. Тирә-яктан машиналар тора. Ул участокка әбиләр чыгып утыралар. Әйе, кайбер баларның әбиләре бар әле монда. Алар шунда эскәмиядә оныкларының уйнаганын карап утыралар. Билгеле, сакчылары булгач аланы берсе дә кыерсытмый. Шул менә Зәринә кебек ялгыз балаларга гына кыен күп эләгә. Болай үзе балалар барысы диярлек әбиләр карамагында. Әбиләр кайсы бала кемнеке икәнен күптән белеп бетергәннәр. Читтән килгән баланы тиз танып алалар.   Зәринә кая барырга белми бераз карап торды. Комга барсаң тагын башына ком сибәрләр, даганга барып булмый икән — анда зур малайлар атына.   —Син ник уйнамыйсың?   Зәринә артына борылып карады, үзеннән бер башка зур малай эндәшкән икән.   —Уйнарга кеше юк – дип җавап бирде Зәринә, үзенә эндәшкәнгә күңеле булып. Бу малайны аның моңарчы күргәне юк иде әле.   —Ник үзең генә уйна.   —Әйем, анда малайлар мине кыйныйлар.   —Нигә алай итәләр соң алар.   —Минем абыем юк, шуңа бәйләнәләр.   —Курыкма, әйдә, тисәләр миңа әйтерсең.   Көтмәгәндә яклаучы табылганга сөенеп куйды кыз.   —Чынлапмы?   —Чынлап инде, тисәләр мине чакыр.   —Ә синең исемең ничек соң?   —Ирек. Ә синеке?   —Зәринә.   —Ярар, мин монда гына булам, — диде дә малай, велосипедына утырып китеп барды. Зәринә батыраеп комга таба атлады. Ярата ул көне буе комда казынып уйнарга, ашарга да оныта хәтта.   Кечкенә чиләгенә ком тутыра башлады кыз. Исәбе кечкенә башнялар ясап уйнарга. Кинәт аның чәч толымын каты итеп тарттылар. Тагын шул Данил икән. Ул ишек алдында иң усал малай, кызларны гел кыерсытып тора. Зәринәгә күбрәк тә эләгә әле аннан.   —Җибәр, авырттырасың! — кыз кычкырып җибәрде.   —Бә-бә-бә, — малай үчекләп тартуын белде.   Кинәт алар артыннан тавыш ишетелде.   —Әй, син, җибәр әле аны, – Ирек аларны күреп алып йөгереп килеп җиткән икән.   —Җибәрмәсәм, нәрсә була? – ул арада Зәринә елый ук башлады.   —Җибәрмәсәң, бик яхшы гына үзеңә эләгүе бар.   —Шулай мени – Данил кызның толымын җибәрде дә Иреккә таба атлады, аннан бар балалар куркып торалар. Бу малай белми ахыры Данил абзасының кем икәнен. – Ярый, нишләтмәкче буласың инде мине?   Алар тирәсенә башка балалар җыела башлады. Хәзер малайлар сугышачаклар, кызык булачак бит. Алай да Ирек бик куркып тора торган малай түгел икән. Саллы гына Данилның колак артына тамызды.   —Алай да аңламасаң, тагын менә болай да итә беләбез, — дип, усал малайга сугып, борынын да җимерде.   Данилның борыныннан шаулап кан китте.   —Аааай!... Мин сине әтигә әйтәм! Беләсеңме, нишләтәчәк ул сине?   —Бар, бар, чаба тор, – диде аңа Ирек. — Калган малайлар белеп торыгыз: кем Зәринәгә тия, шуңа бик яхшы гына эләгәчәк, – диде малай, борынын тотып өенә кереп барган Данилны күзе белән озатып.   —Ирек, кач, әтисе чыкса эләгә хәзер сиңа, – Зәринә үзен яклаган малай өчен борчыла башлады. Яклаучы табылганга шат та ул үзе. Тик менә хәзер аны орышачаклар бит.   —Курыктты ди, – җавап шундый булды. — Ә син, Зәринә, велосипедтта йөри беләсеңме?   —Юк, белмим.   —Әйдә өйрәтәм.   Кызның башы күккә тиде. Аның күптән велосипедта йөрергә өйрәнәсе килә иде бит.   Малай аны велосипедка утыртты да, асфальт юлга алып чыкты.   Көне бик күңелле үтте бүген Зәринәнең. Велосипедта да йөрергә бераз өйрәнде, малайлар да тимәде башка аңа — Иректән курыктылар. Ә Данилның әтисе чыкмады урамга. Сугышкач елап кермә дигәндер инде. Иреккә кыен эләкмичә калганга да шатланды кыз. Их, менә бу абый ичмасам.   Кич эшеннән кайтышка Гөлгенәне бик күп яңалыклар көтеп тора иде. Кызын урамда Ирек исемле малай яклаган икән, велосипедта да йөрергә өйрәткән икән. Зәринәнең телендә йокларга ятканчы гел Ирек кенә булды. Ярар, бик яхшы булган дип уйлады Гөлгенә, кызы үзен якларлык дус тапкан, көн саен елап кермәс урамнан, бик әйбәт.   Ирекне урамнан керешкә әбисе каршы алды.   —Улым, син нәрсә инде, монда тора башламадың, инде сугышып та кергәнсең, – дип битәрләп алды аны Фәймә апа. – Күрше хатыннары бер малайның борынын сугып канаткансың диделәр.   —Ул үзе гаепле, әби. Кечкенә кызны чәченнән тартып елатты.   —Кызлар яклавың әйбәт инде ул. Тик ул кызны якларга кешесе юкмени?   —Юк, ул әнисе белән икәү генә торабыз диде.   —Ярар, әйдә кулыңны ю да, ашарга утыр, атаң белә күрмәсен инде сугышып йөргәнеңне.   Ирекнең әтисе таксида эшли. Кайчак иртә кайта, клиентлар күп көнне бик соң кайта. Акча ягыннан төшемле эш үзе. Менә малай гына әбисе кулына калды. Фәймә апа әле карт түгел, алтмышта гына. Өйне бик яхщы гына карап тора. Малай кеше шуграк шул. Кайчак әтисенә аны әрләп алырга туры килгәли.   Фәнис әнисе белән генә үсте, әтисе аларны ул кечкенә вакытта ук ташлап киткән. Фәнис әтисен беркайчан да күргәне юк. Укып бетергәндә туксанынчы еллар иде, әнисенең аны алга таба укытырга чамасы булмады, яртышар ел акча түләгәннәре юк эшендә. Шуңа Фәнискә каршыдагы яңа ачылган кибеткә грузчик булып керүдән башка чарасы калмады. Ярый үзен военкомат укытты, кулына права ала алды егет. Укып бетергәч озак тотмадылар аны, армиягә алып киттеләр. Тик ул башка яшьтәшләре кебек кайнар нокталарга барып эләкмәде, тыныч урында хезмәт итте. Солдатта да шофёр булды. Ул практика өчен бик ярап торды. Армиядә өйрәнәсем килми дип торып булмый, кушканнар икән, өйрәнәсең дә. Машинаны да карап йөртәсең. Хезмәтен бетергәндә егет яхшы гына машина серләренә өйрәнде. Кайтса яшьтәшләр кайсы кайда: кайсы бизнес эшенә тотынган, кайсы шабашкага чыгып киткән, кайсы әле егерме яшь кенә булса да эчкече яки наркоманга әйләнгән.   Тормышны үзең җайламый хәлең юк икән хәзер. Фәнис иске генә жигули машинасын кредитка сатып ала алды. Шуның белән шәһәрнең үзәк урамнарын әйләнеп "таксовать" итәргә тотынды. Төшемле генә эш икән бу үзе, акчасы кайбер көннәрне, бигрәк тә бәйрәм булган көннәрне шактый төште. Акчасын кая куярга белмәгән исерек яңа байлар машина утыргычына акчаны санамый гына ыргыталар. Кредитын да бик тиз каплады. Машинасын да яңага алыштыра алды. Аннары машиналы-квартиралы егеткә кызлар күп елышты. Бигрәк тә авыл кызлары. Квартиралы егеткә кияүгә чыгу — тулай торактан котылу дигән сүз. Булачак тормыш иптәше Розалия белән ул кызлар тулай торагына егетләр белән бер бәйрәмгә барган көнне танышты. Җыйнак кына гәүдәле, чибәр генә кыз Розалия. Авылдан шәһәргә хөнәри ПТУга укырга килгән җиреннән тулай торакта торып калды. Укыган буенча эше дә булды үзе. Авылга кайтып ни эшлисең инде анда? Егет белән кызның өстәл артында урыннары бергә туры килделәр. Кич буе танышып бик тиз аралышып та киттеләр. Аннары инде Фәнис вакыты булган саен кыз  янына килгәләп йөрде. Әнисе белән дә таныштырды. Фәймә апа үзе дә авыл кызы булгач, Розалияне бик тиз үз итте, озакка сузмыйча туй да ясадылар. Шулай итеп авылдан шәһәргә килгән күп кенә дус кызларын көнләштереп, машиналы-квартиралы егеткә кияүгә чыгып та куйды Розалия. Тулай торакта авыз ачып калган кызларга авыр сулап көрсенергә генә калды. Барысына да андый егет әзерләп куелмаган шул шәһәрдә. Бар алдагы тормышны шушы кечкенә бүлмәләрдә бер ничә кыз белән уздыру бик күңелле түгел.    Тормыш шулай түгәрәкләнде дисәң дә була. Тик бу бәхет уллары Ирек туганчы гына барды шул. Бала туып тәпи йөри башлагач яшь килен үзенең холкын күрсәтә башлады.   —Фәнис, ник әниең безнең бүлмәгә керә ул һаман? Бүген карасам, Ирек астына пес итеп куйган, шуны да күрми калган, көне буе бер эше юк бит инде өйдә. Нигә квартплатаны үзе барып түләми ул, без бит яшь гаилә, безгә акча кирәк бит, бераз булышса ярамыймыни?   Розалия шулай итеп акрынлап ирен үз ягына таба көйләргә тотынды. Инде алга таба кайнана белән ачыктан-ачык талашырга ук тотынды. Ә тавыш чыгару өчен тормыш иткән кешегә сәбәп табу җитәрлек чыгып тора. Розалия авыл кызы, талашырга дигәндә чәтелдәп тора. Каршы сүз дә кыстырылык җай калдырмый. Фәймә апа бик яратып каршы алган килене белән сөйләшмәс булды. Килен кайчак баласын алып әти-әнисе янына кайтып, атналар буе торып килә башлады. Билгеле инде кыз кайтып хурлагач, Фәймә апаны кода-кодагые да күрә алмас булдылар. Фәнис ике ут арасында калды. Бер якта аны үстергән әнисе, икенче якта кечкенә улы белән хатыны. Барысы да кадерле кешеләр. Ни кылырга да белмәде. Килештереп тә карады. Аңлашыгыз инде дип ялынып та карады. Юк, кайнана белән килен килешә алмадылар. Кайчак Фәнис эштән кайтышка талашып ызгышып беткән булалар. Булмады инде бу, болар талашмасын дип көннәре буе өйдә утырып булмый, эшен эшләмәсә акча каян килер. Бер утырып уйлагач ныклы карарга килде Фәнис. Аерым торудан башка чара юк. Бу Розалиянең дә асты ртын теләгенә туры килде. Шуның өчен тырышты бит ул, ирен алып чыгып китәргә әнисе яныннан. Яңа ипотека программасы буенча ике бүлмәле квартира ала алдылар. Фәниснең бераз җыйган акчасы бар иде, ул бик ярдәм итте чиратны алгарак уздырырга. Яңа квартираны Розалия үзе  теләгәнчә корды. Чын хуҗабикә булып йөри башлады. Тулай торактан кунакка килеп – китеп йөргән дус кызларын тагын көнләштерә ала алды. Борын югарыда хәзер алар каршында яшь хатынның. Инде Ирекне дә бакчага биреп элек эшләгән эшенә чыкты. Коллектив алышынган икән инде ул декретта утырган вакытта. Яңа кешеләр бик күп. Әйе, өстендә хәзер кайнанасы юк, ире бар тапканын кайтарып кулына тоттыра. Розалия иркен тормышка бирешә башлады. Башта эшендә булгалап алган коорпаративлардан салгалап кайта башлады, бәйрәм дигәч Фәнис сүз әйтмәде хатынына. Аннары туган көннәр дип эштәге кызлар белән кафеларда соңга калып утыра башлады. Фәнискә балалар бакчасыннан еш шалтырата башладылар, Ирекне әнисе алып кайтмаган булып чыга. Фәнис заказлар күп булгач бик соң гына өйгә кайта. Баланы барып алгач та әле эше бетми, берничә клиентны Ирекне машинасына утырткан килеш адреслар буенча илтеп кайта. Утырып йөри-йөри бала алҗып бетә. Кайтып хатынына кычкырып бераз акыл да кертеп карады ир.   —Нәрсә, көне буе эшләп, бераз дус кызлар белән кафеда утырсам да ярмыймени хәзер? — хатыннан җавап шундый булды.   Инде баланы әнисе карамагына тапшырмый чарасы калмады Фәниснең. Фәймә апа оныгын бакчадан үзе барып ала башлады. Фәнис кичен эше беткәч әнисенә кереп Ирекне алып өйенә кайта аннары. Тик менә хатын дигәне әле кайтып кермәгән дә була. Розалия чибәр хатын, кафеда кызлар белән утырганда аның янына ирләр, яшь егетләр килеп утыра башлады. Розалия тайгак юлга кереп китте. Менә бит ничек яши ул. Рәхәтләнеп күңел ача, ир канаты акча эшли, аны киендерә, “для души” сөяркәләр бар. Их, рәхәт тормыш менә шундый була инде.   Дәвамы берничә көннән...     Зиннур ТИМЕРГАЛИЕВ --- | 13.08.2015 (полный текст новости)

  • 2015-08-17 12:47 Гөлсирин Абдуллинага “браво” сүзе дөньяның әллә ничә телендә яңгырады (ФОТО)
    13.08.2015 Мәдәният Эстрадабызның бәллүр сандугачы Гөлсирин Абдуллина җәй айларын ничек уздыруы турында безнең белән уртаклашып китте.Продюсер Рифат Фаттахов белән эшли башлаганнан бирле аның җәйләре вакыйгаларга баеп китүен дә ассызыклап үтте җырчы кызыбыз. Җәйнең башларында Гөлсирин Казахстанда узган “Астана-Аркау 2015” төрки халыклар фестивалендә Татарстанның данын яклап кайтты. Ә инде “Питрау” бәйрәмендә чыгыш ясаганнан соң Гөлсирин ике атна туган авылында ял иткән.Шул арада ул әти-әнисенә печән әзерләргә булышкан.Хәтта көтүгә дә төшәргә өлгергән. Ләкин җырлар турында бер минутка да онытмаган: “Кырда ук яңа җырлар өйрәнеп йөрдем,”- ди Мамадыш кызы. Яллардан соң аны янәдән профессиональ сәхнә көтә-Фирдүс Тямаев концертында чыгышлар, башкалабыз Сабантуе, чит ил публикасы белән очрашулар... Сүз уңаеннан әйтеп үтик, FINA су спорт төрләре буенча дөнья чемпионатында катнашучылар Гөлсиринне аеруча җылы кабул иттеләр. Акапель рәвештә “Таң атканда” җыры бер сүз татарча белмәгән тамашачыны хәйран калдыра. Мамадыш кызчыгына юлланган “Браво” сүзе бу вакытта дөняның әллә ничә телендә яңгырый. Бүген исә Гөлсирин яңа сезонга әзерләнә.Аның иҗатын яратучыларны берничә яңа җыр көтә.Берсенең премьерасы инде бу шимбә “Вконтакте” челтәрендә Гөлсириннең официаль төркемендә (vk.com/publicgulsirin) булачак! Фото №1 Фото №2 Фото №3 Фото №4 --- --- | 13.08.2015 (полный текст новости)

  • 2015-08-17 12:47 Теләче районында бер хатын үз йортына ут төрткән (ФОТО)
    13.08.2015 Фаҗига 5 август көнне 14 сәгать 40 минутта район янгын күзәтү бүлегенә Орымширмә авылыннан хәбәр керә. Биредә яшәүче бер хатын-кызның йорты януы турында күршеләре хәбәр итә. Янгын сүндерүчеләр йортның тулаем янып бетүенә юл куймый, өйнең төп өлешен саклап калуга ирешәләр. "Саба таңнары" газетасы хәбәр иткәнчә, янган йортта яшәүче ханым үз йортына үзе ут төрткән. Әлеге мәсьәләгә ачыклык кертү буенча хәзер район полиция хезмәткәрләре шөгыльләнә. «Янгынның сәбәпчесе – тәртипсез тормыш рәвеше алып баручы 1981 елгы хатын-кыз. Ул йортын яндыруга алдан әзерләнгән дип фаразлана, чөнки киемнәрен җыйнап күршесенә кертә, документларын авыл кибетендә калдырып китә. Көпә-көндез йортын йозакка бикли һәм тәрәзәне ачып кереп йорт эчендәге чаршауга ут төртеп кире тәрәзәдән чыгып кача. Йортның түбәсе яртылаш янды, агач веранда тулаем янып бете, өйнең эчендә ут төрткән урынына зур зыян килә, шул урында түшәм һәм йорт эчендәге җиһазлар янды», - ди Теләче һәм Саба районнары буенча янгын күзәтчелеге бүлеге җитәкчесе урынбасары Ленар Хәкимуллин.     --- --- | 13.08.2015 (полный текст новости)

1   (Всего 1)

RSSportal.RU - крупнейший каталог русскоязычных новостных лент в формате RSS по различным тематикам, от бизнеса и образования до медицины и литературы. Новости в лентах обновляются несколько раз в сутки.

Яндекс.RSS
Бизнес
Автомобили
Hi-Tech
Кино
Здоровье
Мода
Новости
Музыка
Путешествия
Игры
Семья
Спорт
Шоу-бизнес
Культура
Политика
Экономика
Недвижимость
Юмор
Главные новости
Кулинария
Наука
На проверку
Другие ленты

Обратная связь