RSS Portal

Поиск на RSSportal: названию ленты текстам новостей   


Matbugat.ru RSS

RSS Matbugat.ru
  • 2015-08-01 08:05 Римма Бикмөхәммәтова: “Казанга бер-берсен тартып төшергән татарлар турындагы мәзәкне яратмыйм, ахмак дип саныйм” (ӘҢГӘМӘ)
    31.07.2015 Җәмгыять Кешеләрдән озак итеп “допрос” алган кешеләр бар. Кайвакыт аларның үзләренә дә сораулар бирү теләге туа. Бүген без “Дусларча сорау алу” кысаларында сораулар бирергә җыенган кеше - шундыйларның берсе. Римма Бикмөхәммәтованы татарлар арасында белмәгән кеше сирәктер-сирәген. Тик ул “белү” Римманың башта Башкортостанда “Атна”, аннан Татарстанда “Ирек мәйданы” газеталарында, аннан “Татарстан - Яңа гасыр” телеканалында һәм инде килеп “Ватаным Татарстан” газетасында эшләгән эшләре, ягъни мәсәлән,чынлап та рәхәтләнеп укыла торган язмалары,әңгәмәдәшләренә биргән сораулары аша белү генә бугай. Римма үзе сораштырырга ярата, ә үзенә сорау бирүчеләр юк кебек. Әңгәмәбез ярымҗитди булганга, сорауларның да әллә нинди булмавына укучылар ачуланмас дип уйлыйбыз. — Римма, иң беренче өч кенә җөмләдә үзең белән таныштырып китсәң иде.Син кайлардан килеп чыктың? Туган-үскән-укыган җирең турында соравым. — Туган җирем – Эстәрлебаш авылы. Ул Башкортостанның көньягында, Оренбург чикләреннән ерак түгел. Урман белән дала кушылган үзенчәлекле географик урында урнашкан. Гаиләдән мин генә анда туганмын, калганнары – кем-кайда, ләкин әти-әниләр, абыем, апам башка җирдә туган булсалар да, Эстәрлебашны туган, яшәгән төбәк итеп кабул итәләр. — Син бүген танылган журналист.Төчеләнмичә әйтәм: син - татарда сирәк булган теманы белеп, аны кызыклы итеп яза белгән журналист. Ялгышмасам, язудан тәм табасың бугай.Ә менә иртәгә сиңа бу өлкәдә эшләүне тыйсалар, кем булып эшләр идең? — Укытучы яки тәрбияче. Социаль проектлар белән шөгыльләнә алыр идем, пешекче дә була алыр идем, бер дә булмаса чәчәкләр үстереп сатар идем. Сату ягы авыр булыр, чөнки сәүдәгәрлек сәләте әллә ни юк. Археологларга ияреп чыгып китәр идем. Инде бер булмаса, кешеләргә позитив өләшер өчен тренниглар оештырыр идем. Анысы да бушка булыр инде ул. Бик авыр була башласа инде, тамада булып Гамил Нурга көндәшлек ясыйсы булачак. — Ашарга пешерергә яратасыңмы? Мәсәлән,бүген нәрсә пешердең яки пешерергә җыенасың? — Яратам. Бәләкәй чакта апа белән әнинең берәр кайда киткәнен көтеп ала идек, чөнки нидер пешергәндә килеп чыкмаса, дистәләгән йомыркаларның кабын яшерү кирәк иде. Якын дусларның кунакка килүен яратам, аларга мин, гадәттә, вак бәлеш пешерәм. Үзем гади һәм файдалы ризыкка өстенлек бирәм. Бүген нәрсә ашадыммы?! Брокколи кәбестәсе, балыкка лимон сыгып аны кургашка төреп мичтә пешердем. Туклыклы да, бөтен витаминнар да саклана. Көн саен диярлек салат эшлим: угычтан кырылган кәбестә, кишер, яшел торма, алма, булса, помидор да шунда кушыла. Кара борыч, тоз, башка тәмлеткечләр салына, өстенә лимон согын сыгам, көнбагыш яки зәйтүн маен кушып болгатам. Менә дигән килеп чыга! Кичкә мичтә бәрәңгене тәгәрәтеп аны тозланган кәбестә ашыйсы иде. Уфф, ашыйсы килеп китте, тукта, барып ашанып килмичә сөйләшеп булмас. — Сиңа ниндидер сәбәпләр белән Гитлерны мактап язарга туры килде, ди. Язмаңның беренче өч җөмләсе нинди булыр иде? — Бу эштән баш тартачакмын. Ләкин китереп терәсәләр, болай дияр идем: Гитлер татар булмаган. Аның Идел-Уралга бер катнашы да юк. Чыңгызхан Гитлердан көчлерәк булган. — Төнлә йокларга ятканда нәрсә киеп ятасың? — Бик матур йокы күлмәкләрем бар: фирүзә, коралл, күк төсендәгесе дә. Әллә кызыгасың?) — Татарстандагы бүгенге иҗтимагый-сәяси-икътисадый хәлне бер җөмлә белән тасвирлап бирә аласыңмы? — Эшлибез, аерым кешеләрнең мәнфәгатьләрен яклап, майлы калҗа белән үзәкне сыйлыйбыз, аннары “Без авырда хәлдә” дип “Акча бир, акча бир” дип теләнәбез. — Татар теленең Урал, ягъни башкорт диалектында сөйләшә беләсеңме? — Беләм, аның бер кыенлыгы да юк. Өйрәттеләр, БСТсы да эшләп тора бит аның. Уфада университететта да чит ил әдәбиятына караганда башкорт әдәбиятына өстенлек бирделәр, ләкин сөйләшер кеше юк, башкортлар күбесе үзләре татарча аралаша. — Җир йөзендәге иң матур ир-атлар кайсы милләт вәкилләре дип уйлыйсың? — Ирләрне аерып әйтмим, ләкин төс-кыяфәткә татарлар искиткеч матур милләт, ләкин вакчылрак һәм укырга әллә ни омтылу сизелми. Мәгърифәтле халык дигән сыйфатны югалта барабыз кебек. — Татарстанда нефть беткәч, республика икътисады нәрсәгә нигезләнә алыр иде ? Синең фикер? — Безнең әллә нинди “нанофишкалар” уйлап табып, аны сатып, японнар белән американнарны төпкә утыртуыбызга шикләнәм. Үстергән бодай, борчак, кишер белән бәрәңгене нанотехнологияләр ярдәмендә IT белгечләре үстерде, сатты дип әйтсәк кенә инде. Татарларны җирдә генә эшләүче халык итеп кенә кабул итүләрен теләмим, ләкин без сыйфатлы табигый ризык җитештерә алабыз. Дөньяда ачлыктан интегүчеләр нык күп, аларны исәпкә алмаган очракта да Россия белән аның тирә-ягындагы илләрне ашатып ятсак та бөлгенлеккә төшмәс идек кебек. Ләкин монда халыкка эшләргә тулысынча ирек бирелергә тиеш. Әлбәттә, бездә табигать шартларының уңай булуы да кирәк. Шулай ук су запаслары булган кешеләр якын киләчәктә иң байлар сафында булачак. Дөнья сузыз интегә бит. — Татарның көнчелеге, хөсетлелеге ни сәбәптән дип уйлыйсың? — Бездә көнләшү, хөсетлек сыйфатлары башка милләтләрдән артык та, ким дә түгелдер. Сан буенча азрак булгач, бәлки, бездә ачыграк күренәдер ул. Көнләшү – хәрәкәтләнү, алга баруның бер көче дә ул. Татар эшли ул, үҗәтләнеп, чәмләнеп эшкә тотына, аны кешедән ким булмыйм дигән фикер яшәтә. Ләкин әлегә бу мал туплау, яшәеш шартларын яхшыртуга бәйле. Белмим, мин теге тәмугтагы казанга бер-берсен тартып төшергән татарлар турындагы мәзәкне яратмыйм, ахмак дип саныйм. Татарлар сан буенча азрак төбәкләрдә хәллерәк берәр милләттәш бар икән, янына барыбер үзенекеләрен җыя ул. Йөргәнем бар, күзәткәлим бит. Башта туганнарын, аннарын дусларын, таныш-белешләрен эшкә ала ул. Тупланыбрак яшәргә тырыша татар. Камил Исхаков та Ерак Көнчыгышка үзе генә чыгып китмәде, моннан халыкны төяп китте. Ленин бакчасындагы “Кукан” аш кафесы бар, хуҗасы Равия апа Шәйдуллина, бизнесында балалары, бөтен якын һәм ерак туганнары, кода-кодагыйлары, авылдашлары катнаша. Авылда туганнары кишер, бәрәңге үстерә, алардан сатып ала, пешереп, кешеләрне тукландыра. Безгә урыслар ни ди?! Әшнәлек, туган-тумачаларыннан башка мәмиле урынга берсен дә якын җибәрми дип сүгә ул. Чыннан да, шулай бит, “клановость” безгә хас. Бу бер яктан яхшы, туганлык җепләре нык,үзенекенә аякка басарга ярдәм итә, ләкин туганың шар надан, карак икән, начар. Шуңа татарларның, ниһаять, баеп, югары белем алуларын, дәүләт дәрәҗәсендә уйлый белгән, әхлакый кешеләр катламының барлыкка килүен телим. — 3 миллион сум ирекле акчаң булса, нинди бизнес ачыр идең? — Журналистикадан туйгач, өч-дүрт өстәл куярлык җыйнак кына, ялт итеп торган берәр аш йорты ачар идем. Иртән эшкә барганда кайнар коймак, кыстыбый белән сөтле яки лимонлы мәтрүшкәле чәй эчеп алырга теләгән, тары яки солы боткасы, тәмле йомырка тәбәсе ашыйсы килгән кешегә ишекләр һәрвакыт ачык булыр иде. Шунда ук хәлләрен сорашып, теләкләр теләп, теләгән ризыкларын каршыларында пешер идем. Ашыга икән, үзе белән алып китәрлек итеп, татар принтлы кәгазь капчыкларга төреп, куян күчтәнече буларак, уңышлы көннәр теләп озатыр идем. Төшке, кичке ашка да тәмле татар ризыкларын пешереп торуымны белеп, килерләр иде әле. Шундагы кешеләр белән аралашып, алар белән булган тарихларын көндәлек язып барыр идем. Һәрдаим йөргән кешеләрдән иртәгәгә фәлән ризыкка, ашка “заказ”лар алып, кичтән әзерләнер идем. Җәй сәпиткә утырып, базарга яшелчәләр артыннан барыр яки якын-тирәдәге авыллардан берәрсе, бәлки, үстереп китереп сатар. Болай эшләгәндә гаиләм яки дуслар гына йөрер инде ул ашханәгә, ә алар блог язарга рөхсәт итүләре “едва ли”. Үзем белгәнне генә язасы калачак. — Синең күзләрең нинди төстә? — Күк төсендә. — “Кара-каршы” тапшыруын сагынасыңмы? — Сагынмыйм. Болай да артык җитди кеше итеп кабул итәләр. Башка яңа проект икән, нидер майтарып булыр иде. “Кара-каршы” мин эшләгән вакытта милләтчеләр дә, башкалар да үпкәли алмаслык итеп ясалды шикелле. — Кайсы илдә иң яхшы тормыш дип саныйсың? Үзең анда яшәргә китәр идеңме? — Европада яшәү шартлары нык яхшы, югары дәрәҗәдә оештырылган, трамвайлары секундына кадәр төгәл килә, ләкин анда яшәү кызыксыз, җан юкмы соң, салкынлык, бертөрлелек. Татарның холкында көнчыгыш менталитеты бераз күбрәк кебек, шәхсән, үземә чуар базарлы тормыш якын. Татарга яшәр өчен иң кулае Төркиядер. Икътисад ягыннан да Европадан калышмый, мәдәниятләре, дөньяга карашлары безгә якын. — Танышларың арасында “зәңгәр” ир-атлар бармы? — Бар. Болай да ирләргә кытлык заманы дип эчтән генә сүгенәм инде. — Иртәгә Казанда Украинадагы кебек хәлләр башланса мәйданга чыгар идеңме? Чыксаң, нәрсә тәлап итеп кычкырып торыр идең? — Булмаячак андый хәлләр якын киләчәктә. Урамга чыгам дигән кешенең һәрберсенә ике полицейский беркетеләчәк, ул подъездан да чыгып өлгермәячәк, оекбашларын, киез итекләрен кигән вакытта өенә килеп керәчәкләр. Хәрби полицейскийларны юкка булдырмадылар бит. Дөресен әйткәндә, мин мәйданга чыкмас идем, беренчедән, хатын-кыз мәйдан тотучы түгел, “Азатлык” дип кычкырып йөрисе килми. Чыгалар икән, ашарга төяп җибәрер идем яки шунда ташыр идем. Ләкин татарлар амбразурага ташланырлык күп түгел, шуңа күрә мәйданнар була икән, читтәрәк, арттарак йөрсеннәр. Бездән корбаннар болай да күп булды. Чыкканмын икән, икътисадый иреклек таләп итү иң дөресе булыр, мәйданга торганда аппетит ачыла, күз күрер, башкасын да таләп итәрбез. Ил белән җитәкчелек итәрлек ирләр катламы барлыкка килгәч, территориаль бәйсезлек дип аяк терәп сөйләшеп булыр. “Тишек” газетасыннан Илфак ШИҺАПОВ --- | 31.07.2015 (полный текст новости)

  • 2015-08-01 08:05 Яшел Үзәндә 16 яшьлек кыз хәбәрсез югалган
    29.07.2015 Җәмгыять Яшел Үзәндә 16 яшьлек Кристина Ярандаева хәбәрсез югалган. Кыз өенә 11 июльдән бирле кайтмый, дип хәбәр итә ТР буенча Эчке эшләр министрлыгы матбугат хезмәте. Кызның буе 160 см, уртача тән төзелешле, чәчләре дулкын-дулкын озын кара, күзләре шулай ук кара, йөзе каракучкыл төстә. Уң кул бармаклары арасында 5 чит ил хәрефе рәвешендәге татуировкасы бар. Кызның өстендә зәңгәр шорты, кыска җиңле кора футболка, аягында кара балеткалар булганлыгы билгеле. Кызның кайдалагы турында нинди дә булса мәгълүмат белүчеләрнең 8(84371) 4-47-09 һәм 8(84371) 4-35-22, шулай ук 02 телефоннары буенча шалтыратып хәбәр итүләре сорала. --- --- | 28.07.2015 (полный текст новости)

  • 2015-08-01 08:05 Казан Сабан туена кайсы җирләрдән бушлай автобуслар йөриячәк
    29.07.2015 Җәмгыять Шәһәрнең ЮХИДИ җитәкчесе Игорь Новиков Сабантуйга бару өчен казанлыларга һәм башкала кунакларына җәмәгать транспортыннан файдаланырга киңәш итте. “Татар-информ” мәгълүмат агентлыгында бүген булып үткән матбугат конференциясендә шәһәрнең Дәүләт автоинспекция башлыгы 1-нче август көнне Мирный торак массивындагы Каенлыкта татар халкының милли бәйрәме Сабантуй үтәчәк җирлектә юл хәрәкәтен оештыру схемасы турында сөйләде. Казанның ЮХИДИ җитәкчесе бәйрәмне үткәрү районында транспорт хәрәкәте Казан шәһәре Башкарма комитетының 2015 елның 27-нче июленнән 2872-нче номерлы карары нигезендә гамәлгә ашырылуы турында сөйләде. Аның сүзләренчә, Каенлыкка керү өчен машиналар Республика клиник хастаханәсе ягыннан (Оренбург тракты), ә чыгу өчен Ферма шоссесы юнәлешенә таба (Кабан күле) хәрәкәт итәргә тиеш булалар. Юлның әлеге өлешендә хәрәкәт берьяклы гына булачак. Игорь Новиков Казан Сабантуеның төп мәйданына Ферма шоссесы ягыннан кереп булмаячак дип, ассызыклап әйтте. “Ферма шоссесы гадәти режимда эшләячәк. Юл хәлләре катлауланган очракта, хәрәкәткә чикләүләр кертеләчәк. Без моны факт буенча хәл итәчәкбез”, – диде И.Новиков. Ул Сабантуй көнендә Оренбург трактыннан алып Ферма шоссесына кадәрге юл өлешендә, шәһәр пассажир транспортына һәм 2015 елгы Дөнья чемпионатының клиент төркемнәренә махсус полоса калдырылып, берьяктан гына хәрәкәт итеп булачагын җиткерде. Моннан тыш, мәйданнан алып Ферма шоссесына кадәрге юл өлеше Ферма-2 ягыннан хәрәкәт итүче җәяүлеләр өчен булачагын әйтте. Игорь Новиков бәйрәм кунаклары өчен мәйдан тирәсендә каралган машина парковкасы мәсьәләсенә аерым тукталды. Кунаклар машиналарын “Урман шәһәрчеге” торак комплексы территориясе артындагы яшел зонада калдыра алачаклар, ягъни парковка нәкъ менә шушы урында булачак. “Парковкага 6 меңгә якын машина куеп була. Башка еллар тәҗрибәсе күрсәткәнчә, машина кую урынына керүчеләр саны 10-15 мең тирәсе. Шунлыктан машина йөртүчеләрнең кайберләре өчен урын җитмәячәк”, – диде шәһәрнең ЮХИДИ җитәкчесе. Ул бер автобус уртача 25-30 машинаны алыштыра алганлыктан, Сабантуй кунакларына җәмәгать транспортыннан файдаланырга киңәш итте. Сабантуйга җәмәгать транспортында килү күпкә уңайлырак булачак диде ул. Бәйрәмне үткәрү урынына шәһәрнең “Филармония концерт залы”, “10-нчы микрорайон”, “Ленин исемендәге Мәдәният йорты”, “Җиңү проспекты” метро станциясе, “Глазунов урамы” кебек нокталарыннан 65 автобус хәрәкәт итәчәк. Кунакларның күп өлеше Сабантуй башланыр алдыннан, ягъни сәгать 10.00 килгәнлектән, машина йөртүчеләргә, уңайсызлыклар килеп чыкмасын өчен, маршрутны һәм килү вакытын алдан уйлап куярга киңәш итте, дип яза Казан шәһәренең рәсми порталы. --- --- | 29.07.2015 (полный текст новости)

  • 2015-08-01 08:05 Рифкать Миңнеханов җырчы ЮХИДИ хезмәткәрләре видеосына бәя бирде (ВИДЕО)
    29.07.2015 Җәмгыять Интернетта пәйда булган әлеге видео тиз ара эчендә популярлык казанды. Әлмәтнең ЮХИДИ идарәсе хезмәткәрләре "чыгышын" мактаучылар да, яманлаучылар да, "Хәзер эштән куылырлар инде", – дип борчылучылар да җитәрлек булды.  – Нишләп әле аларны җәзага тартырга? Җырлаган вакытта юл йөрү кагыйдәсен бозмыйлар: куркынычсызлык каешын эләктергәннәр, тизлек арттырмыйлар, юлны күзәтеп баралар, – дип җавап биргән Татарстанның ЮХИДИ идарәсе җитәкчесе Рифкать Миңнеханов. – Әлеге роликны карадым, миңа ошады. Яхшы җырлаганнарын яратам. Ә алар, дөрестән дә, яхшы җырлады. Рәхәтләнеп көлдем дә, әлбәттә. Артистлык сәләтләре бар егетләрдә. Аларга сәхнәдә чыгыш ясарга кирәк. – Юл йөрү кагыйдәсе буенча бер кулны рульдән ычкындыру тыелмый, – ди Россия автомобильчеләр федерациясенең Татарстандагы җитәкчесе Рамил Хәйруллин. – Миңа клип бик ошады – яхшы, күңелле.  --- --- | 29.07.2015 (полный текст новости)

  • 2015-08-01 08:05 Салават Фәтхетдинов Илһам Шакировка бюст ачты (ФОТО)
    29.07.2015 Мәдәният Имештер, “Салават” җыр театры партиясе – СҖТП үз эшчәнлеген чын-чынлап башлап җибәрмәкче. Өстәвенә моннан бер көн элек кенә 27 нче сезоннары башланды, шул уңайдан партиянең дә XXVII съезды көтелә. Җитәкчеләре Салават Зәкиевич кәнәфиендә калырмы-юкмы – анысын съезд делегатлары хәл итәчәк, ди. Делегатлар – тамашачы, билетлары – мандат кесә­ләрендә. Зал, гадәттә­гечә, шыгрым тулы. Әмма тавыш бирү тыныч кына узмас кебек, җитәкчелеккә дәгъва кылучы, болгатып йөрүче бар, ул хәзерге лидерны җае чыккан саен чеметкә­ләп, ризасызлык белдереп, гаепләп тора, үзен өстен итеп күрсәтергә омтыла. Партия җитәкче­сенә исә һич сынатырга ярамый, өстәвенә юлбашчылары Ил­һам Шакиров­ның таләбе бик катгый: “Җырларга, җыр­ларга һәм җырларга!” Генсекретарь Салават шуннан чыгып үз девизын булдырган: “Кем җырлый белми, шул җыр­ламый”. Тамашага да җыр­чылар менә шушы таләп нигезендә сайлап алына. Салават ул яктан бик уяу: һәр җыр мәгънәле, тәр­бия­ви булырга тиеш, җырчы­ның да итагатьле, сөй­кемле булуы шарт. Салават үзе бик матур доклад әзерләгән. Әлбәттә, ул – җырлы-моңлы нотык. Тамаша барышында партия җитәкчесе бик тырыша: сәх­нәдән чыгып та тормый диярлек. Репертуарында элеккеге җырлары, халык моңнары өстенлек итә, яңалары да хәтсез. Делегат тамашачыларны үзеннән биз­дермәү өчен тырыша, юлбашчыларына да үтә игъ­­тибарлы. Бюст ачу – ме­нә шуның бер дәлиле. “Доклад” тыңлаучыларга да хөр­мәт хәттин ашкан: шулай булмаса, ике метрлы, йөз килолы, алтмыш яшен тутырып килүче җырчыны чакырыр идеме?! Заманында иҗат эшчәнлекләрен бер­гә башлаган Хәмдүнә, Фирзәр, Альфред, Ядкәр, Та­һир, Илфак, Әлфис һәм башкалар – концерт-та­ма­шаның сүнмәс-сү­релмәс, то­­­ныкмас би­зәкләре. Яшь­ләр дә тәҗ­рибәле сәхнә ос­тала­рының үкчәләренә басып килә. Салаватның инануынча, Камал театры ул – изге урын. Тамаша-докладта хал­­­кы­быз­га армый-талмый хез­мәт ит­кән сәнгать әһел­ләрен искә алу, аларны яшь буынга аңлату-тө­шендерү максаты да куелган һәм дә бүген халыкка туг­ры хезмәт итүчеләр дә онытылмаган. “Татар җыры, татар моңы туң йөрәк­ләрне дә эретү сәләтенә ия, – ди СҖТП җи­тәкчесе һәм съездга әзер­ләнәбез дигән сылтау белән сәхнәдә бик кызыклы, мәгъ­нәле тамаша барлыкка кил­гән. Шәхсән минем үземә соң­гы көннәрдә төнге бер­ләргә кадәр барган репе­ти­ция­лә­рен дә күрү насыйп булды. Таләпләр никадәр генә авыр булса да, берәү дә уфтанмады, сыкранмады. ”Са­лават” җыр театрында эшләүчеләр корычтай чыныга. Аның мәктәбен уз­ган кешегә тормыш итү җай­лырак, җи­ңелрәк”, – ди­юлә­рендә хак­лык бик зурдыр. Камал театрындагы тамашадан халык яхшы кәеф, күңел күтәрен­ке­леге белән таралды. Чын иҗат менә шул буладыр инде. Фото №1 Фото №2 Салават концертыннан ФОТОрепортажны монда карый аласыз. Габделбәр РИЗВАНОВ 108 | 28.07.2015 (полный текст новости)

  • 2015-08-01 08:05 Зөләйха Кыдашева: Икенче иҗек балалары
    29.07.2015 Җәмгыять «Иртән торып тышка чыксам... фанталлардан су алам», – дип җырлыйлармы әле? Юк, фанталлардан су алмыйм, ә күрше-тирә хатыннарының ирләренә, балаларына дәшкән тавышларын ишетәм. Авыл бит, күршеләрнең ни сөйләшкәне колак төбендә.  Бер яктан Зәлирә тавышы ишетелә: – Илнара, кызым, тавык-чебешне ашаттыңмы? – Лилиана, тышта бик эссе, башыңа эшләпәңне киеп чык! – Бусын каршы яктагы Зимфирә кычкыра. Сул як күрше Наҗиянең дә тавышы яңгырап тора, ул оныкларына дәшә: – Анжелина, Карина, су буенда озак йөрмәгез, Су анасы алып китәр үзегезне! Аңлагансыздыр, сүзем боларның ни-нәрсә турында сөйләнүләре хакында түгел, ә бала-чагаларының исемнәре турында. Бездә хәзер шундый мода китте: балаларга, бигрәк тә кызларга моңарчы колак ишетмәгән, дөресрәге, чит ил фильмнарыннан сөзелеп кергән ят исемнәр кушалар. Әллә туксанынчы-нуленче еллардагы Бразилия, Аргентина сабын опералары шаукымы һаман да чыгып бетми, әллә... Ул гына түгелдер, татарлыктан качу, яңгыравыклы чит-ят исемнәр артына яшеренү галәмәтедер ахрысы бу күренеш. Терәлеп торган тагын бер күршеләребез, Лилия белән Айдар, кызлары тугач, Самира дип куштылар. Бусы ярый әле, мәйтәм, каяндыр гарәптәнме, фарсы ягыннанмы кергән исем. Мөселман халкы буларак, безнең борынгы (чагыштырмача борынгы, ислам кабул иткәннән соңгы) исемнәребез турыдан-туры Коръәнгә бәйле булганга күрә, Сәлимә, Зәйтүнә, Маһирә, Кәримәләр буыны исемнәрен адым саен ишетеп үстек. Самирасы ярап торыр иде әле, ни дисәң дә, үзебезчә яңгырый. Әйе, әгәр дә аны САМИРӘ дип әйтсәң. Әмма ләкин күршеләрем бер дә алай дими шул: басымны икенче иҗеккә төшереп һәм өч иҗекне дә калын әйтеп, САМИРА диләр. Алдарак аталган Илнара да, Карина да нәкъ шул әйтелештә яңгырый. Лилиана белән Анжеликалары бүтәнчә әйтелә дә алмый инде аның, басым иң соңгы иҗек алдындагысына төшә. Бу балаларның әти-әниләре бик тә заманча, алга киткән кешеләр итеп тоя инде үз-үзләрен! Кая ул, язып-таеп, баласына берәр нинди Мәчтүрә, Фатыйма, Зөбәйдә куша күрмәсеннәр тагы... Камилла кушсалар да рәхмәт. Дөрес, бу исемнең әлеге дә баягы гарәптән кергән Камилә дигәннән урысчагамы, французчагамы яраклаштырылган икәнен бераз чамалыйдыр күпләре. Алай да, Камилә булмасын, ә Камилла булсын (бер Лны өстәгәч, басым да ахырга түгел, ә икенче иҗеккә – И авазына төшә), ничек шәп яңгырый бит! Беркөн күршедәге эшчеләр бистәсенә – Түбән Троицкига бардым. Анда кибетләр күп, төрлесеннән азык-төлек алдым да, телефоннан такси чакырттым. Таксист дигәнем яшь кенә ханым, янына ун-унбер яшьләрдәге улын да утырткан. Әледән-әле улына эндәшеп ала, йә тәрәзәне ябарга куша, йә каешын эләктермәгәнен исенә төшерә. Улы Давид исемле икән. Урыстелле татар хатыны гаиләсендә кем генә булмас! Бу эшчеләр бистәсе элек-электән интернационал оясы инде: илгә шинель поставы чыгарган зур киҗе-туку фабрикасы эшләп торганга, татары да, чуашы да, урысы да бирегә килеп урнаша торды һәм, барысы бергә буталып, урыслаша торды. Ханым алай да анасы телен онытып бетермәгән, мин аңа татарча дәшәм – аңлый. – Нәрсә, ирегез яһүдме әллә? – дип сорыйм. – Нигә? – ди, аптырабрак. – Соң, улыгыз Давид исемле булганга күрә әйтүем. Бу яһүдләр исеме бит, – дим. – Бәлки Давыттыр? – Юк, нәкъ шулай – Давид. Ирем дә татар иде, хәзер бергә яшәмибез. Малайга исемне бергәләп кушкан идек. Матур исем бит! Менә, аңлатып кара син аңа бу исемнең безгә ят икәнен! Буыннар алышынган саен татар авылында исемнәр галәмәт нык үзгәреш кичерә бара икән. Үзгәреш сурәте ачыграк күзаллансын өчен, үземнең әби-бабайларымнан – унтугызынчы гасыр ахыры-егерменче гасыр башында туган буын кешеләреннән башлап, бүгенгә таба хәрәкәт итик әле. Әниемнең атасы Гыйльмафзал, анасы Гафифә исемле иде. Әти ягыннан – Низаметдин бабакай (миңа фамилия биргән бабам) һәм Бибисара әбекәй. Алар бик дини булганлыктан, сигез балаларының һәркайсына исемне Коръән китабыннан алып сайлаганнар. Иң беренче уллары – минем әтигә Гыйлаҗетдин дип кушканнар. Аннары Гыймазетдин, Нургали, Сафура, Мәрфуга, Монтаһа, Нурислам һәм Зөлкагыйдә китә. Әти үзенең сеңлесе исемен кушып: “Һай-ли, Мәрфуга, Гөлмәрфуга, бар суга. Гөлмәрфуга, барсаң суга, сөйләшербез барсын да...” – дип җырлап йөри иде. Әбекәй-бабакайның төпчекләре Зөлкагыйдә апага (ул миннән өч кенә яшькә зуррак) авылда, исемен бераз үзгәртеп, Зөлкагъдә дип тә, Зөлкаһадә дип тә дәшәләр иде. Хаталаналар дип булмый, ник дигәндә, гарәптән кергән бу исемнең татарча шундый төрлечә әйтелеше булырга мөмкин бит. Соңрак, башкорт егетенә кияүгә чыгып, әллә кая, күз күрмәгән еракка – Гафури районына киткәч, яңа авылдашлары исемен дөрес әйтә алмыйлар, дигән сылтау белән, апабыз Диларага әверелде. Исем бозу дигәннән. Ленин-Сталин кояшында кайнарланып үскән буын вәкилләре, ягъни мәсәлән безнең әти-әниләр, татарны үзенең гадәти, традицион исемнәреннән ерагайтуга яхшы ук саллы өлеш керттеләр кебек. Һәрхәлдә, безнең гаиләдә әтинең исеменнән “этдин”не кисеп ташлап, укытучы әнием Галәҗ дип атап йөртте. Гыйлаҗ яки Гыйләҗ дә түгел, ә нәкъ менә биш кенә хәрефле Галәҗ! Әнинең хезмәттәше, дусты Ямал апаның ире Әмирҗан абый да Әмир генә булып калды. Ямал апаның үзенең тулы исеме ничек булгандыр – Миңлеямалмы, Йөзлеямалмы – анысын белмәдек. Мәктәпнең алыштыргысыз директорына укучыларның ничәмә-ничә буыны Гыймаз Сәхапович дип дәшеп йөрде. Фронтовик, коммунист директор абыебызның тулы исеме Гыймазетдин Сәхабетдинович икәнен үсә төшкәч кенә чамаладык. Ә үз балаларына безнең әти-әниләр исемнәрнең яңача, “заманча” яңгырашлыларын кушарга тырышканнар, билгеле. Миңа, баш балага, Флюра дигән исемне авылда эшләп киткән шәфкать туташы исеменнән алып кушканнар. Ни аңлата бу исем, кайсы телдән кергән, безгә төсме андый исем кушу – бу хакта уйланып тормаганнар, күрәсең. Ошый – бетте-китте! Ә менә миңа ошамый. Латин тамырыннан – үсемлекләр дөньясы (флора) дигәнне аңлатучы сүздән ясалганын беләм. Французча чәчәк дигән мәгънәсе бар. Матур да кебек. Татарчалаштырып, Флүрә дисәләр дә яратмыйм. Гомумән, ике тартык аваз янәшә, бүленми торган иҗекле сүзләрдән ясалган исемнәрне җенем сөйми (мине күпләгән Флүрәләр, Флүзәләр, Глүзәләр гафу итсен!). Шуңа күрә үскәндә еш кына бу мәсьәләдә әни белән сүзгә килә идек. Һичьюгы, нигә шунда берәр төрле чын татарча (дөресрәге, чын гарәпчә, мөселманча!) Фатыймамы, Хәдичәме, Әминәме кушмадыгыз, дип бәйләнә идем әнигә. Монда килененең “сәвитчә” укытучы, искелекне өнәмәүче, кызыл агитатор булуына пошынган әбиемнең миңа тәэсире көчле булгандыр, мөгаен: әбекәйләрдә никадәр озаграк кунак булып йөрсәм, әнигә бәйләнергә шулкадәр күбрәк сәбәпләр табыла иде... Үземә биш яшь ярым чакта сеңлем туды. Бу вакытта мин инде хәреф таныйм, алай гына да түгел, татарча бастырылган, кирпеч калынлыгы Коммунистлар Партиясе тарихын кычкырып укып утыра торган “укымышлы” бала идем. Сеңлекәшкә исем кушу вакыйгасы бераз истә калган. Әлеге дә баягы, Бибисара әбием коткысы: ул миңа бик ныклап сеңдереп җибәргән, андый-мондый тагы берәр “сәвримүнни” исем кушып, баланы бәхетсез итә күрмәсеннәр, янәсе. Фирдәүс исемен кат-кат тукып, хәтеремә сеңдереп кайтарган. Исем кушучы бабай, мулладыр инде, сеңлемнең колагына әни-әти сайлаган исемне кычкырып өлгергәнче, мин кара тавыш чыгардым: “Фирдәүс! Фирдәүс кушасыз! Бүтәнне кушарга ярамый!” Әти мине күтәреп, түр бүлмәдән алып чыгарга маташканда, ишек башына ябышып калганымны, яман каты кычкырып, әбекәй әзерләп куйган исемне кат-кат тәкрарлаганымны хәтерлим. Үз дигәнемә тәки ирештем бит, сеңлем менә 56 ел инде Фирдәүс булып яшәп ята! “Коръәндә булмаган исемне кушарга ярамый, балам”, – ди иде әбекәй. Ә Фирдәүс ул җәннәт бакчасы дигән сүз икән. Энекәшкә дә юньле исем тәтемәгән буласы иде. Ярый әле, минем исем тарихына охшашлы рәвештә, авылга килеп эшләп киткән Әхнәф исемле агрономны әти бик хөрмәт итеп, дуслашып калганга күрә, аның исемен улларына кушканнар. Узган гасырның алтмышынчы-җитмешенче елларында мәктәптә укыган безнең буын балалары ниндирәк исемнәр йөрткән икән? Безнең сыйныфта үтә дә заманча, ләкин татарга ят Флюра белән Римадан ( Римма түгел, ә бер генә “м”лы Рима) башка, берничә “искелек калдыгы” – Мөкәррәмә, Фәйрүзә, Сәфинә, ә малайлардан Халит, Шамил, Миргали, Фәтхелбаян (шәп бит – Фәтхелбаян!), Мөфәссир, Газизуллалар укыды. Югарырак йә түбәнрәк бүтән сыйныфларда да ярыйсы ук искечә яңгырашлы Мотыйгулла, Әхияр, Гыйздетдин, Фәварис, Нурислам, Рәйсә, Гамыйлә, Кифаялар бар иде. Димәк, авылдашларым арасында үз балаларына ата-бабадан килгән исемнәр бирүдән тайчанмаган, көчле тамырлы кешеләр дә күп булган икән әле! Югыйсә, болар инде Октябрь инкыйлабыннан соң туып, милләтләрне бер казанга салып кайнаткан Сталин чорында үскән, күбесе Бөек Ватан сугышында катнашып, бүтән халыклар белән аралашып кайткан кешеләр. Балаларының исемнәре – үзе бер лакмус кәгазе кебегрәк: артык кызылланып, авыл интеллигенциясе сыйфатында йөргәннәренең балалары ул заманда ук Флүс, Марс, Эльс, Луиза, Эльза, Роберт, Клара булып үссә, гади генә терлекче, сыер савучы, механизатор балалары, кагыйдә буларак, иске исемнәргә тугры калганнар. Ә гомумән, бу чорда инде, нинди социаль катламнан булуына карамастан, халыкның күпчелек өлешендә гадирәк әйтелешле, гадәттә, ике генә иҗектән торган исемнәр кушу шаукымы көчәя бара. Минем яшьтәшләрем арасында Гамир, Дамир, Равил, Ирек, Рәфис, Роза, Илдар, Илшат, Ришат, Раилә, Рәйфәләр күп очрый. Такташ үзенең Алсуын 1929 елда язган – бу исем шул заманда ук ясалган булган. Ә менә Алсулык шаукымы безне, ялгышмасам, моннан кырык-илле еллар элек кенә басып китте. Татардагы Алсуларның иң өлкәненә бүген, күп булса, алтмыш яшь бардыр. Яшьрәкләре күз алдында – әнә, безне илгә таныткан Алсу Сафина бар. Ләйсәннәрнең дә яше шул тирәдә булыр. Инде килеп, егерме-утыз еллар элегрәк милләтне Алина, Элиналар басты. Марат белән Ренатны, Тимур белән Альбертны инде әйткән дә юк, шундый исем ишетсәң, әгәр ул яһүд булмаса, әбәзәтелне татар булып чыга! Римма, Алина, Элина кебек исемнәрнең дә төптә яһүд исемнәре икәнен күбебез белми дә, абайламый да. Бүген исә, бая сүземне башлаганда аталган Анжелаларга, Лилианаларга килеп егылдык, димәк, кайсы халыктан, нинди телдән кергән исем икәнен уйлап тормас хәлгә төшеп, тәмам көпшәкләнгән, җебегәнбез. Тутый кошка охшап, теләсә нинди яңгыравыклы исемгә килеп тотынабыз. Бүгенге исемнәрнең ниндилеген, аларның кабатлану ешлыгын белергә теләсәң, радионы гына ач та, туган көн котлауларына багышланган тапшыруны тыңла. Вәт анда исемнәр, минсиңайтим! Авылда күбрәк Уфадан “Юлдаш” радиосын тыңлаганга, миңа Башкортстанның татар, башкорт исемнәре картасы яхшырак күренә. Менә Кыйгы районыннан Эльвина, Эльмир, Валерик (Валерий түгел, югыйсә, татар түгел дип уйлар идең), Револь, Румания (Румыния түгел) әти-әниләрен юбилейлары уңаеннан котлыйлар... Каян гына табып бетергән бу бәхетле ата-ана үз балаларына мондый исемнәрне дип шаклар катып торам. Ә менә болары, сөбханалла, күз генә тимәсен, кыска булса да, килешле генә исемнәр кушканнар икән: Кырмыскалыдан Рәшит абзыйны балалары, оныклары Әмир, Тимур, Булат, Әдилә котлыйлар. Чынлап еласаң, сукыр күздән дә яшь чыга дигәндәй, уйлап тотынгач, куян койрыгыдай кыска гына исемнәрдән дә чын үзебезчәсен табып була икән бит. Хәзер, гомумән, аңлырак татарлар, шәһәр җирендә бигрәк тә, Әмир, Гадел, Шакир, Кәрим, Булат кебек җиңел әйтелешле, бер үк вакытта мәгънәле мөселманча исемнәр куша башладылар. Ә тагын да аңлыраклары, милли аңны белгән һәм киптереп элгәннәре, зыялылары баласына, оныгына тарихи шәхесләребез, данлы-шанлы чорларыбызның маяклары булып калган ханнар, батырлар, шәехләр, галимнәр, язучылар исемнәрен кушалар. Баязит, Сөләйман, Нурсолтан, Сөембикә, Илһам, Нурихан, Туфан, Чыңгыз, Нурбәк, Атилла, Минтимер, Җәлил кебек исемнәр бүгенге һәм киләчәк буын яшьләренә кемлегебезне, каян килгәнебезне һәм кая таба барырга тиешлегебезне искәртеп торалар! Үзем дә бит, паспортта Флюра булсам да, “Йосыф-Зөләйха” кыйссасындагы фиргавен хатыны, Йосыфка Алла тарафыннан вәгъдә ителгән һәм ярәшелгән чибәр Зөләйха исемен тәхәллүсем итеп алдым. Мин бу исемне яратам. Зөләйха КЫДАШЕВА --- | 29.07.2015 (полный текст новости)

  • 2015-08-01 08:05 Наталья Ищенко ирекле программа буенча җиңде
    29.07.2015 Спорт Бүген Россия синхрончысы Наталья Ищенко соло ирекле программасында алтын медальгә лаек булды. Аның чыгышы 97, 2333 балл тәшкил итте. Наталья өчен әлеге "алтын" дөнья чемпионатларында яуланган 18 нче бүләк. Казандагы чемпионатта исә - икенчесе. Моңа кадәр ул Светлана Ромашина белән техник программада дуэт өчен "алтын" алган иде. Икенче урын - Кытай спортчысы Хуан Сюэчэньда, ул чыгышы өчен 95,7000 балл алды. Испания вәкиле Она Карбонель 94,9000 балл җыеп бронза призер булды.   Гөлнар ГАРИФУЛЛИНА --- | 29.07.2015 (полный текст новости)

  • 2015-08-01 08:05 Ана кеше кунакка 14 баласын җыйды
    30.07.2015 Җәмгыять Башкортстанның Федоровка районы Балыклыбаш авылында яшәүче 14 бала әнисе Зөлхия Габделвәли кызы Фатыйхова 85 яшьлек юбилеен билгели. Күркәм туган көненә барлык балаларын да үзенә кунакка җыйды каһарман ана. Зөлхия апа сөекле ире Мөдәрис белән 10 кыз һәм 4 ул тәрбияләп үстерде. Бүгенге көндә аларның һәммәсе дә исән-сау, тормышта лаеклы урыннарын алганнар, дәрәҗәле урыннарда эшлиләр. Башкортстанның төрле шәһәрләрендә һәм районнарында яшәсәләр дә, һәрдаим Балыклыбашка кайтып әниләренең хәл-әхвәлен белеп торалар. Бүгенге көндә Зөлхия апаның 35 оныгы һәм 15 оныкчыгы да бар инде. Фатыйховлар гаиләсе район күләмендә киң билгеле. Зөлхия апаның сөекле җәмәгате Мөдәрис ага абруйлы мулла иде. Совет заманындагы дәһрилек чорында да курыкмыйча дин йолаларны үтәгән шәхес ул Мөдәрис ага. Күзләү оешмалары аны һәрчак үзләренә чакыртып үгет-нәсихәт белән дә, куркытып та дин юлыннан ваз кичәргә тырыша, әмма максатларына ирешә алмый. Мөдәрис Фатыйхов дингә очраклы гына килми. Аның әтисе Гобәйдулла карт та указлы мулла була. Авыргазы районының Толбазы авылында яшәүче Гобәйдулла аганы 1915 елда Уфадагы Үзәк диния нәзарәте хәзерге Федоровка районы Балыклыбаш авылына имам-хатыйб вазифасында хезмәткә җибәрә. 1930 елда ул кулак дигән мөһер белән кулга алына. Әмма тирә-як авыллары халкы имзалар җыеп имамны яклау өчен барлык мөмкинлекләрне дә файдалана һәм аны азат итүгә ирешә. Мулла гаиләсендә туып үскән Мөдәрис тә бар гомерен, дөньяви тормыш көтү белән бергә, дингә багышлый. Балаларын да иманлы, тәртипле итеп тәрбияләүгә күп көч салалар гаиләдә. Бер-бер артлы 10 кыз һәм дүрт уллары туа, мәктәптә яхшы белем алу белән бергә, дингә дә тартылып үсәләр. “Мулла балалары” дип мыскыллауларны да күп ишетергә туры килә аларга. Әмма заман үзгәрү белән мыскыллы көлеп йөргән кешеләрнең байтагы хәзер үзләре дә дингә тартыла. ​Мөдәрис мулланың мәңгелеккә күчүенә дә 10 елдан артып китте инде. Хәзер аның саваплы юлын унынчы балалары булып дөньяга килгән уллары Мәхмүт дәвам итә. Уфа “Нур” татар дәүләт театрының әйдәүче актеры, Башкортстанның атказанган артисты булуы өстенә, Уфа Ислам университетында читтән торып белем дә ала ул. Хәзер өченче сыйныфка күчте. Бүгенге көндә дини гыйбадәтләр үткәрү өчен күп чакырулар ала. Ә инде сөекле әниләре Зөлхия апага килгәндә, ул бу көннәрдә барлык балаларын җыеп үзенең 85 яшьлек юбилеен билгеләде. Бәйрәмгә һәммә балалары һәм оныклары җыелды. Ә инде үзенә бер тамчы су кебек охшаган 10 кызы белән фотосурәткә төшүе соклангыч. Гаилә архивындагы иң матур сурәтләрнең берсе ул хәзер. Фәнис ФӘТХИ --- | 28.07.2015 (полный текст новости)

  • 2015-08-01 08:05 Халык дәвалаучысына бару үлемгә китергән
    30.07.2015 Фаҗига Татарстанда яшәүче 33 яшьлек ир-ат Оренбургта гомер итүче 56 яшьтәге халык дәвачысына барган. Медицина белеме, андый эшчәнлек алып барарга лицензиясе дә булмаган әлеге "дәвалаучы" ир-аттан кан алдырырга булган. Әлеге сеанстан соң клиентта кан укмашу башлана, күп төрле яралар хасил була. Күпмедер вакыт узгач ул күп кан югалтудан Питрәч хастаханәсендә вафат була. Тикшерү эше төгәлләнгән. Хәзер халык дәвалаучысы хөкем каршына басачак. --- --- | 30.07.2015 (полный текст новости)

  • 2015-08-01 08:05 Җырчы Чәчкә серләрен ача: «18 яшьлек егетнең башын әйләндерермен дип уйламаган да идем...»
    30.07.2015 Мәдәният Җырчы Чәчкә – Лилия Габделхакова быел зур сәхнәдә җырлый башлавына 10 еллык юбилеен билгеләп үтәргә җыена, үзе исә 30 яшен тутырды. Иҗат юлын очраклы гына сайлап, бар нәрсәгә дә үз көче белән ирешкән һәм үзенә бай репертуар туплаган, тамашачысын булдырган әлеге яшь ханым безгә дә кайбер серләрен ачты. «Клибымны әбиемә багышладым» Һәр җырчы үзенең җырларын тамашачыга төрле юллар белән җиткерергә омтыла. Мин, гадәттә, образга кереп башкарырга, җырда чагылыш тапкан моң-сагышларны тыңлаучыма җиткерергә тырышам. Гадәттә, тамашачы җырны тыңлый да синең турында ниндидер нәтиҗәләр ясап куя. Бик моңсу, сагышлы, шул ук газаплы мәхәббәт хакында җыр икән, ул синең тормышыңа кагыла дип уйлый. Әмма бу алай түгел һәм минем җырларымда үз язмышым чагыла димәс идем. Репертуарымда «Мин әле җыенмыйм кияүгә!» дигән җыр бар. Күпләр, аны ишеткәч: «Син кияүдә түгелме соң инде? Әллә гаилә тормышыннан туйдыңдамы?» – дип сорап куя. «Аллага шөкер, гаиләмдә бар да тәртиптә!» – дип җавап кайтарам үзләренә. Җырда әйтеп бетерелмәгән фикер булырга тиеш дип саныйм. Җырда да, клипта да тамашачы үзенең чагылышын таба икән, димәк, тиешле нәтиҗәгә ирешелгән дигән сүз. Узган ел минем «Кайтуыңны кыр казы юрар...» җырына клип төшерелде. Ул телевизор экраннарына чыккач, тамашачылардан бик күп тәкъдимнәр һәм кайтавазлар килде. Шалтыратучылар да, интернетта язучылар да булды. Кемдер тормыш иптәшен, кемдер мәхәббәтен югалткан һәм алар бу җырда үзләрен күрә алган. Бу җырны мин карт әбиемә багышлап яздым. Бала чакта без аның белән үстек һәм мин аны бик ярата идем. Дәү әти сугышка киткәч, ул аны 60 ел буе көткән. 60 ел ул – бик күп вакыт, бер гомер. Моны мин зур батырлык дияр идем һәм дәү әнием белән чын күңелдән горурланам! Соңгы сулышларын алганда да, ул бабайны көтте, ул кайтып керер төсле, диде. ...Репертуар туплаганда, мин халык күңеленә үтеп кергән, тамашачы күбрәк үз иткән җыр­ларны сайларга тырышам. Дөрес, тиз җырлана торган, күңелле җырлар да башкарам, алар да кирәк. Әмма күңелемә барыбер лирик җырлар якынрак. Кешеләргә әле бер генә тапкыр да ишеттерелмәгән, бер дә яңгырамаган яңа җырларым бар. Аларны мин яңа альбомымда тәкъдим итәргә ниятлим. Ул альбом инде әзер диярлек, бу сезонда чыгарырга планлаштырабыз. Анда тамашачы яратып кабул иткән элеккеге җырлар да урын алган. Иремә багышлап язган «Минем кояшым» җыры да шунда керде. ...Берара мин сәхнәдән китәргә дә уйлаган идем, әмма ул мине җибәрмәде, кире үзенә тартып алды. Альбомда «Карганмыйм язмышка» дип аталган җырны башкарган саен, мин үземдә көч таба идем. Концертларда әлеге җырны хәзер мин хатын-кызларга багышлап җыр­лыйм. Без бит бик нечкә, нәфис зат. Ялгыш сүз әйтсәләр дә, елап җибәрергә генә торабыз. Күңел тулган чак булса йә кыерсытсалар, бер караш та җитә кала. Ә бу җыр – көчле булып калырга, борчу-хәсрәтләр аркасында үзеңне югалтмаска, тормышның тәмен белеп, үзеңне яратып яшәргә өндәүче композиция ул. Бу минем дүртенче альбомым һәм анда күбрәк үзем язган җырлар урын алачак. «Сәхнә – яшәү мәгънәсе» Кемдер сәхнәне акча чыганагы буларак кабул итә, икенчеләр өчен исә ул хобби. Минем өчен сәхнә ул – яшәү мәгънәсе. Әгәр дә бу шулай булмаса, озак вакыт сәхнәдә чыгыш ясый алмыйсың. Кемгәдер бу авыр бирелә, кемгәдер җиңел. Мин бар нәрсәгә дә үз көчем белән ирештем һәм бу уңыш миңа бер дә җиңел бирелмәде. Артист сәхнәдән чыгыш ясаганда, моннан да җиңелрәк һөнәр юк төсле. Әмма кайчагында берничә җирдә чыгыш ясыйсың, көне буе бер очкычтан икенчесенә күчеп, ил буйлап очасың. Җиргә төшүгә, сине концерт узачак мәйданга алып китәләр... Сәхнәнең шундый яклары булуын да онытырга ярамый. Авырган килеш тә сәхнәгә чыгып җырлаган бар. Иң мөһиме – тырышырга. Тырышканда, организм үзеннән­үзе терелә. «18 яшьлек егетнең башын әйләндерермен дип уйламаган да идем...» Ирек белән без интернет аша таныштык. Иҗатымда тынлык булып алган арада, ул миңа интернетта язды һәм бер хәйрия концертында чыгыш ясарга дәште. Мин ризалаштым. Шуннан аралаша башладык. Беренче тапкыр аның белән Казанның бер сәүдә үзәгендә очраштык һәм 4 сәгать буе шунда сөйләшеп утырганбыз. Гадәттә, мин аның кадәр озак бер урында утыра алмыйм. Күрәсең, анда ук ниндидер тартылу, аралашыр өчен уртак темалар барлыгы ачыклангандыр. Ул вакытта миңа 25 яшь, аңа – 18. 18 яшьлек егетнең башын әйләндерермен дип гомумән дә күз алдыма да китергәнем булмады, ул турыда уйламадым да. Якын итеп, мин аңа хәтта «улым» дип дәшә идем. Аннан концертларны, мәҗлесләрне бергә уздыра башладык. Шулай бер-беребезгә якынайдык. Ул бик яхшы күңелле, игътибарлы, хатын-кызны хөрмәт итә белә торган. Хәзер егетләрнең төрлесе бар бит. Кайберләре көчсез җенесне кыерсытырга да күп сорап тормый. Ирек исә андый түгел. Тормышта да бик максатчан, кулыннан эш килә торган егет. Аның белән уртак тел табу, бер фикергә килү бик җиңел. 4,5 ел эчендә ирем белән без бары 3 көнгә генә аерылышып тордык, анысы да гастрольләр аркасында гына. Без йолдызнамә буенча да туры киләбез бугай: мин – сукояр, ул – балык, мин су коям – ул йөзә! Яшь аермасы, ничек кенә булса да, мине куркытмый. Иректән дә: «Мин картая башлармын, ә син әле җир җимертеп йөри торган ир-ат булырсың. Ул чагында нишләрбез?» – дип сораганым бар иде, җавабы бик гади булды: «Мин дә синең белән бергә картаячакмын бит инде!» – диде ул. Үзе дә курка бугай, 40 яшең тулгач, миннән дә яшьрәк егет тапмасаң ярый инде дип йөри... Мин аның картаюын һич тә теләмим. Бервакыт ул чәчен бераз үстереп, артка тарап йөри башлаган иде. Тик бу прическа аны 4-5 яшькә олырак күрсәткәч, мин чәчен кистерүен сорадым. Иҗади гаиләләр башка гаиләләрдән аерыла, билгеле. Чөнки иҗат ул сәхнәдә генә түгел, безнең көндәлек тормышыбызга да үтеп керә. Җырлар сайлау, костюмнар тектерү, номерларны эшләү – тагын әллә нинди иҗади планнарның күбесе хакында өйдә сөйләшелә. «Әтием җырлавыма каршы иде» 9 нчы сыйныфны тәмамлаганнан соң, мин Лениногорск музыка һәм рәсем педагогия училищесына укырга кердем. Монда килеп эләгүемә ике нәрсә сәбәпче булды. Беренчесе – мин мәктәптә укып туйган идем һәм минем аннан тизрәк китәсе килде. Икенчесе дә беренче сәбәпкә бәйле дисәм дә буладыр, көллияттә безнең авылдан бер егет укый иде һәм ул миңа бераз күз-колак булыр, дип, мине әти­әни шунда укырга җибәрде. Әмма ни сәбәпледер, әти минем сәхнә кешесе булуыма каршы чыкты. Абыемның туенда җырлавымны ишеткәч кенә минем белән чын-чынлап горурлана башлады. Җыр өлкәсенә очраклы гына эләксәм дә, быел зур сәхнәдә җырлый башлавыма 10 ел тула. Шул уңайдан, тамашачыларыма бүләк әзерләргә уйлыйм: сольный концерт оештырырга планлаштырам. Әлегә аның кайчан һәм ниндиерәк булачагы сер булып калсын. Әмма минем иҗатымны яратучыларны көтеп калам! Лилия ЛОКМАНОВА --- | 28.07.2015 (полный текст новости)

  • 2015-08-01 08:05 Казанда ике пенсионер машина астына эләгеп үлгән
    30.07.2015 Фаҗига Казанның Вишневский урамында килеп чыккан һәлакәт нәтиҗәсендә, ике кеше – 77 яшьлек ир-ат һәм 79 яшьлек хатын-кыз һәлак булган. Бу хакта РФ Эчке эшләр министрлыгының Казан шәһәре буенча ЮХИДИ идарәсе пропаганда бүлеге хәбәр итә. Бу хәл кичә 18.00дә була. “Лада-217230” автомобиле белән идарә иткән 23 яшьлек егет Калинин урамы ягыннан Вишневский урамы буенча Петербург урамына таба барганда, рөхсәт ителмәгән урында юл аша чыгып барган пенсионерларны бәрдерә. Һәлакәт нәтиҗәсендә, ир-ат җәрәхәтләрдән һәлакәт урыныда ук җан бирә. Хатын-кызның исә оча сөяге, аягы, кабыргалары сына. Күп санлы имгәнүләрдән ул хастаханәдә җан тәслим кыла. --- --- | 30.07.2015 (полный текст новости)

  • 2015-08-01 08:05 "Башваткыч"та яңа алып баручы!
    30.07.2015 Җәмгыять Тапшыруның беренче алып баручысы Җәвит Шакировның "Башваткыч"тан китүе турында инде кыш көне үк имеш-мимешләр йөрде. Бу хакта аерым мәкалә дә язып чыктык. Хәтерләсәгез, ул вакытта Җәвит Шакиров концертларга өлгерә алмау сәбәбе белән тапшырудан үз теләге белән китергә ниятләгән иде. Яңа сезоннан "Башваткыч"та "Аулак өй" тапшыруының алып баручысы Зөлфәт Зиннуров эшләячәк. Инде берничә тапшыруны төшереп тә өлгергәннәр. – Беренче тапшыруны төшергәндә каушап беттем, шабыр тиргә баттым. Сер түгел, теләсә кайсы тапшыруның беренче алып баручысы халык күңеленә кереп кала. Җыр белән дә шулай бит: беренче кем башкаруында ишетәсең, шунысы якын була, башка кеше башкарса, кабул итеп булмый. Әлбәттә, "Җәвит кызыграк алып барды", дигән сүзләр булачак, шуңа күрә мин тәнкыйтькә әзер. Тик мин дә телевидениегә кичә генә килгән кеше түгел, Аллага шөкер, тәҗрибәм бар. Тырышып эшләрмен, Җәвит абыйдан кимен куймам! – дип фикерләре белән уртаклашты Зөлфәт Intertat.ru хәбәрчесенә. Аның "Аулак өй"дә эшләве-эшләмәве төгәл билгеле түгел, шулай да берьюлы ике тапшыруда эшләүнең мөмкин булмавын белдерде. Бу уңайдан Җәвит Шакиров белән дә сөйләшеп алдык. Ул "Башваткыч"та 3 елдан артык эшләгән. – Яңа алып баручы "Яңа гасыр" телеканалы җитәкчелеге тарафыннан билгеләнде. Яңа сезонда яңалык кертергә уйладылар. Минем төп эшем концерт кую, гастрольләргә йөрү булгач, каршы килмәдем. Телевидениедә һәрдаим яңа проектлар уйлап чыгарып торалар, шуңа күрә чакырсалар, әле тагын күренермен дип уйлыйм. Яңа алып баручыга килгәндә, аның хәлен аңлыйм, кереп китергә авыр, катлаулы булачак. Кайчандыр театр артисты булган кеше мин. Чирләп киткән берәр артистны алыштырып уйнаган кебек бу. Халык ике алып баручыны чагыштырачак, тәнкыйтьләячәк. Әмма хәзерге яшьләр креатив, талантлы, яңа алып баручы егет тә булдыра алыр дип уйлыйм, – дип сөйләде Җәвит абый. Ул әле тапшыруны күрмичә, Зөлфәткә ниндидер киңәш-тәкъдимнәр әйтә алмавын белдерде. "Әгәр киңәш-фикерләрем булса, үзенә шалтыратып әйтермен. "Башваткыч" тапшыруы алып баручысы студиядә утыручылар белән диалог корырга, уртак тел таба һәм шаярта белергә тиеш. Ул тапшыру беркайчан да сценарий буенча гына бармый, туй сыман ул. Анда халык белән иркенләп аралашырга кирәк. Импровизациягә корылган тапшыру бу", – диде Җәвит Шакиров. Эльвира ШАКИРОВА --- | 30.07.2015 (полный текст новости)

  • 2015-08-01 08:05 Геннадий Макаров: “Халык иҗаты – шау чәчәкле киң болын” (ӘҢГӘМӘ)
    30.07.2015 Мәдәният Геннадий Макаров – танылган фольклорчы, этник музыка белгече, халкыбызның борынгы уен коралларын туплаучы, тергезүче, студентларга, балаларга әлеге уен коралларында уйнау серләрен өйрәтүче, гаҗәеп тирән белемле, кызыклы һәм үтә дә зыялы шәхес. Гомумән, ул кызыксынмаган һәм белмәгән өлкә юк, ахрысы. Нәрсә турында гына сөйләсә дә, төпле итеп, гади, шул ук вакытта кызыклы итеп аңлата белә. Казан консерваториясендә “Бәрәкәт” дип аталган борынгы уен кораллары ансамбленә һәм керәшеннәрнең “Бәрмәнчек” ансамбльләренә нигез салучы да әле ул. Ә иң кызыгы шунда: ул этник музыка белән үсмер чагында ук мавыга башлаган. Бик күпләрнең яшьлек, үсмерлек чорындагы хыяллары яши-яши кырыкка төрләнә, ә Геннадий Макаров гомер буе эзлекле рәвештә шул бер юнәләштә “атлаган”, яшьлек хыялын тормышка ашырган. Геннадий әфәнде белән консерваториянең бер аудиториясендә ике сәгатькә якын сөйләшеп утырдык. Әңгәмәдәш бик кызыклы булганга, минем өчен ул вакыт сизелми дә үтеп китте. Беренче сорауны “Бәрмәнчек” турында биргән булсам да, мөгаллим кеше мөгаллим инде: сүзне иң төптән, мәдәниятнең нигезләрен аңлатудан башлады. – Татар мәдәнияте бик катлаулы күренеш. Аның тарихи, этник катламнары күп. Без бүген милли сәнгать белән этник сәнгать арасындагы аерманы, аның кыйммәтен күрә башладык. Моны татар теле белән чагыштырып аңлатырга мөмкин. Әйтик, безнең әдәби тел һәм этник тел, ягъни диалектлар бар. Төбәкләрдә диалекталь тел кыйммәтләре бихисап, әмма, кызганыч, бүгенге көндә ул үлеп бара. Шуның аркасында телебез бик ярлылана, күп төшенчәләр һәм синонимнар югалып бара. Без күпчелек очракта хәзерге заманда чыгарылган сүзлектән генә карыйбыз да, андагыча булмаган сүзләрне кулланмыйбыз. Димәк, без бер уртак кәнсәләр теленә килеп тукталдык сыман. Бу татар мәдәниятенең сыналуы дип саныйм мин. Ә диалекталь телләр безнең тарихи тамырларыбыз. Аны саклыйсы бик килә... – Геннадий әфәнде, моның өчен беренче чиратта нәрсә эшләргә кирәк? – Җирле сөйләмнәргә багышланган диалекталь сүзлекләр чыгарырга һәм кулланырга, популярлаштырырга кирәк. Соңгы чыккан сүзлек (2009 елда Татарстан китап нәшриятында басылган 839 битле диалектологик сүзлек – ред.) ул айсбергның башы гына. Мин аны ачып җентекләп карадым, анда бик зур байлык бар, әмма керми калган сүзләр дә бихисап. Алты миллионлы татар үз эченә себер-алтай сүзләрен дә, нугайныкын да, әстерхан сөйләмен дә алган. Ә этник төркемнәр мәдәнияте – ул безнең гомуммилли байлыгыбызны ныгыта торган чыганак. – Музыкада да шул ук хәлме? – Һичшиксез! Күпчелек кеше бүгенге көндә милли сәнгатьне сәхнә сәнгате дип кенә күз алдына китерә. Мәсәлән, “Туган тел”, “Тәфтиләү”ләр бар. Аларны Сахалин ярымутравыннан алып Калининградка кадәр булган бөтен татар белә – бу гомуммилли катлам. Аннан тыш безнең төрле төбәкләрдә җирле этник сәнгать бар – монысы күпкә тарихирак һәм тамырлырак. Без аларны өйрәнеп гомуммилли сәнгать әйләнәсенә кертергә тиешле. Югалтуларыбыз да шактый күп. Әйтик, бүгенге көндә “мишәрләрнең борынгы классик көйләре” дигән төшенчәне күз алдына китереп булмый, чөнки без ул катламны югалтып бетердек диярлек инде. – Классик мишәр, классик керәшен көйләре дип бүлә башласак, бу татарны бүлүгә китермәсме соң? – Татарның бик көчле гомуммилли мәдәният катламы бар, һәм аны беркем дә бүлә алмый. Ә этник сәнгать – ул безнең тамырларыбыз. Өстен саклыйбыз дип тамырларын корытсак, аның өсте дә озак яшәми. Шуңа күрә мин сүзне милли сәнгать һәм этник сәнгать дип башладым да инде. Алар, нәкъ телдәге шикелле үк, бер-берсен тулыландырган ике катлам. Димәк, милли сәнгатьне үстерү чыганакларын саклау өчен, без этник тамырларыбызны сакларга тиешбез. Бүгенге көндә һәрбер җирле төбәктә – Себер, Әстерхан, Урал, Башкортстан һ.б. урыннарда менә шундый борынгылыкны саклаган үзешчән төркемнәр бар. Профессиональ дәрәҗәдә тырышулар да бар. Әйтик, Айдар Фәйзрахманов җитәкчелегендәге Татар дәүләт фольклор ансамбле. Әмма алар күп вакытта фольклор әсәрләрен заманча сәхнә законнары аша эшкәртеп башкаралар. Бу очракта алар башкарган әсәрләрне тулы мәгънәсендә чын этник сәнгать дип булмый. Чөнки этник сәнгать нечкәлекләрен белү – ул бик катлаулы эш, аңа әзерлек, фән кирәк. Әлбәттә, алар эзләнәләр, тырышалар, төрле төбәк көйләрен халыкка җиткерәләр. Соңгы елларда республикабызда этник сәнгатьне, этник кыйммәтләрне саклау эше керәшеннәрдә бик көчле хәрәкәткә әйләнде. Бүгенге көндә керәшеннәрнең сәнгате унификацияләнмәгән күп төрле этник диалектларга бүленгән. Чөнки керәшеннәр яшәгән һәрбер районда аларның үз көйләре, үз сөйләме, үз кием үзенчәлекләре. Алар бик төрле, һәм моның үз тәме, үз кызыгы бар. Әйтик, урысларның һәр төбәктә диярлек үз ансамбле бар. Һәрберсендә – үз киемнәре, үз җырлары, үз биюләре. Алар моны кадерләп саклыйлар, күтәрәләр. Бу очракта алар безнең өчен үрнәк булырга тиеш, чөнки этник сәнгатьне югалту бик җиңел, ә кире кайтару ай-һай... – Сез халык иҗаты белән кайчан кызыксына башладыгыз? Нәрсә этәрде бу юнәлешкә? – Минем халык көйләре белән кызыксынуым үсмер чакта ук башланды. Без Әлмәтнең бер бистәсендә үз йортыбыз белән яши идек. Ул шәһәр дә түгел, авыл да түгел. Җәйләрен Зәй, Әлмәт районындагы авылларга туганнарга (аларга мин бик рәхмәтле, авыл тормышын, җирдә эшләү тәмен шунда белдем) кайта идек. Шуңа миңа авыл белән шәһәрне чагыштырыр өчен мөмкинлек булды. Авылда тамырлар бар, ә шәһәрдә алар бетү ягына бара. Бу миңа ап-ачык күренде. “Менә бу юкка чыга, югала, ул югалырга тиеш түгел бит” дигән уй, идея фикс дип әйтимме инде аны... Кем белә, авылда яшәсәм, бу фикер, бәлки килмәгән дә булыр иде, җитмәсә музыка училищесында укыган чак (ел ярымнан ташладым мин аны. Музыка белән шөгыльләнү кызлар өчен генә, дип уйладым). Анда Зиннур Гыйбадуллинның баянда уйнарга өйрәнү әсбабы буенча матур көйләр уйныйбыз. Әмма минем туганнар бит бөтенләй башка көйләр җырлый! Дәреслектә бер генә керәшен көе дә юк. Матур керәшен көйләрен башкалар да белергә тиеш дигән фикер килде миңа шул вакытта. Мәктәптән соң Әлмәттә “Геофизика”да эшли башладым. Беренче хезмәт хакыма магнитофон сатып алдым. Зур, авыр, кыйбат иде ул. Шул магнитофонга иң элек әнине яздырдым. Аннары әнинең әнисен (без аны җырак әби дип әйтә идек), башка туганнарны яздыра башладым. Башта керәшен көйләрен генә яздыра идем, аннары моның бик тар даирә икәнен аңладым, бөтен татар көйләрен, бәет-мөнәҗәтләрне дә яздыра башладым. Туры килгәндә, чуваш, удмурт җырларын да яздырдым. 1977-1979 елларда Питрәч районы Ленино-Кокушкино авылы мәктәбендә музыка укытучысы булып эшләдем. Авылда абыстайлардан бик күп матур бәет-мөнәҗәтләр яздырып алдым магнитофонга. “Сак-Сок бәете”н җыр дәресендә балаларга да өйрәттем. Әмма икенче көнне үк бәетләр өйрәткән өчен парткомга чакыртып кисәтү ясадылар һәм комсомолдан чыгару белән янадылар. Менә шундый заманнар да бар иде. – Ул беренче язмалар әле дә исәнме? – Күбесе исән. Алар бик кадерле минем өчен... Инде хәзер үткән елларны барлыйм, чамалыйм, аларга бәя бирәм. Күп нәрсә эшләнде, кайберләре әле планда гына. Ә менә “Бәрмәнчек” ансамбле оешу – ул инде фән генә түгел, гамәл дә. – Ничегрәк оешты соң ул “Бәрмәнчек”? – 1990 нчы елларда яңарыш хәрәкәтләре башланып китте. Шул вакытта керәшеннәр дә уянды. Кайбер кешеләр ул хәрәкәтне сепаратизм дип бәяләде. Әмма ул сепаратизм түгел, ул тамырларны ныгыту хәрәкәте булды. Бу хәрәкәтнең тамырларны ныгыту икәнен җитәкчеләр, беренче президентыбыз Минтимер Шәймиев тә аңлады. 2002 елда ул керәшен иҗтимагый хәрәкәте лидерларын үз янына чакырды. Бик матур әңгәмәдән соң матур карарлар кабул ителде. Менә шул карарлар арасында профессиональ керәшен фольклор ансамбле оештыру турындагы карар да бар иде. “Бәрмәнчек” шулай барлыкка килде. – Ә “бәрмәнчек” сүзе нәрсәне аңлата? – Ул вакытта керәшен сәнгатен чагылдырган исем эзләдек һәм бәрмәнчекне сайларга булдык. Ул – тал, кызыл тал дигән сүз (урысчасы – верба). Керәшеннәрдә яз көне, Олы көн (Пасха) алдыннан “Бәрмәнчек атнасы” бар. Шул атнада яңа бөреләнгән бәрмәнчек чыбыклары белән, ырымнар әйтеп, балаларга, малларга җиңелчә генә суккалап алалар. Бу сихәт бирә, кыш буе җыелган торгынлыкны, авырлыкны куып тарата. – “Бәрмәнчек”кә беренче җырчыларны каян таптыгыз? Ансамбль составында кемнәр бар иде? – Ул елны Казан мәдәният университетына “Бәрмәнчек” өчен махсус студентлар кабул ителгән иде. Шулар арасыннан иң элек Түбән Камадан килгән Оксана Дмитриеваны тәкъдим иттеләр миңа. Аннан Сергей Гладков, Алексей Савельевлар... Менә алар белән мәш килдем ул заманда мин. Әлбәттә инде, күптән җырлый торган, танылган керәшен җырчылары да бар иде Казанда (алар хәзер дә бар), алар керәшен җырларын да башкаралар иде. Әмма алар академик тавыш белән җырлыйлар, ә безгә этник тавышлы җырчылар кирәк иде. Шуңа күрә яшьләрне тупларга булдык. Мәдәният университетында биш ел дәвамында “Бәрмәнчек” өчен махсус студентлар кабул иттеләр. Аннары бу эш тукталды, әмма без университет белән элемтәләрне саклыйбыз. Хәзер менә консерваториядә этномузыкология белгечләре әзерлибез. Ансамбль өчен анысы да бик кирәк. – Ансамбль артистлары туып-үскән якларыннан яңа элементлар, яңа бизәкләр алып киләме? – Андый очраклар да булды. Әйтик, Питрәчтән, Мамадыштан яңа көйләр алып килделәр. Аннары авылларда йөргән чакта җирле фольклор белән танышырга, җырлар, көйләр, бию элементлары “тотып алырга” тырышалар. “Бәрмәнчек” Татарстан буенча даими йөреп тора, Мәскәү, Петербург, Чиләбе, Киров өлкәләрендә, хәтта чит илләрдә дә бик уңышлы чыгыш ясый. Ансамбльнең директоры Артур Поляков турында аерып әйтер идем. Бөтен ансамбльнең сәгать кебек матур эшләве аның осталыгына бәйле. Аның яхшы җитәкче булуы очраклы гына түгел – ул шактый вакыт Камал театрында Шамил Закировның урынбасары булып эшләде. Шуңа ул артистлар белән эшләү серләрен дә, хуҗалыкны алып бару әмәлләрен дә яхшы белә. Сәнгать җитәкчебез Эльмира Кашапова шулай ук тәҗрибәле, ул – Татарстан Дәүләт Җыр һәм бию ансамблендә солист булып эшләгән кеше. Бер караганда, тумыштан керәшен булмагач, бөтен нечкәлекләрне белеп бетермәскә дә мөмкин сыман, әмма профессионал буларак ул аларны белергә тырыша. – “Бәрмәнчек” керәшеннәрнең җырын гына түгел, биюләрен, борынгы музыка коралларын да күрсәтә... – Әйе. Менә биюгә килгәндә, ул – бүгенге татар мәдәнияте өчен проблемалы юнәлеш. Чөнки Гай Таһировтан соң бию белгечләре юк диярлек. Соңгы вакытта Әстерхан ягыннан килгән Дәүләт Гомәров бу юнәлештә эшли башлады. Ул яхшы биюче генә түгел, биюне фән белән дә бәйләүче, төрле төбәкләргә йөри, тикшерә, өйрәнә. Музыка коралларына килсәк, Тукай заманнарында безнең милли музыка кораллары мандолина, скрипка, гармун булган. Ул заманга кадәр, Урта гасырларда татарлар кулланган классик шәрыкъ уен кораллары исә тарихта калып онытылган. Этник төркемнәрдәге уен кораллары да бик начар сакланган. Аларны кире кайтарырга мөмкинлек тә юк иде сыман. Керәшеннәрдә кулланылган этник музыка коралларын тергезү эшенә исә, мәгълүматларның халык хәтерендә сакланган булуы ярдәм итте. Бүген “Бәрмәнчек” ике юнәлештә эшли – хәзерге уен коралларында борынгы көйләрне башкару һәм борынгы уен коралларын сәхнәдә тергезү. Дөрес, борынгы коралларның мөмкинлекләре чиклерәк. Чөнки без хәзер баян, бас гитара, флейта ише уен коралларына күнеккән. “Бәрмәнчек”тә думбыра, кыл кубыз, гөсләләр күбрәк күрсәтелсә күңел сөенер иде, билгеле. Әлеге уен кораллары тамашачыларга да кызыклы. Бу уңайдан киләчәктә “Бәрмәнчек”тә матур итеп гөсләчеләр ансамбле оештыру планы бар. 7-8 кыз гөслә уйнап җырлаячаклар. Думбырачылар төркеме оештыру да комачауламас иде. – Сез үзегез дә халыкның борынгы кыллы уен коралларын барлыйсыз бит. Татарда мондый уен коралларының ниндиләре бар? – Татарда өч катлам музыка коралларын күрсәтер идем. Беренчесе – борынгы катлам. Аны төрки катлам дип тә әйтеп булыр иде: думбыра, кубыз, кыл кубыз, курайлар. Икенче катлам – Ислам дине белән бәйле – суфилар иҗатында кулланылган танбур, дәф, канун һәм башкалар. Ә инде өченче катлам – Европадан кергән уен кораллары. Менә шул өч катламны да белеп куллану мөһим. Керәшеннәрдә күбрәк беренче катлам сакланган. Совет дәверендә бик күп музыкаль традицияләребез югалды. Әмма югалып бетмәде. Әйтик, гөсләләребез һаман да исән. Әле Балтач, Арчада гөсләдә уйнаучы әбиләр, Зәй, Түбән Кама, Чаллы якларында аны яхшы хәтерләүче кешеләр бар. Лениногорск, Әлмәт якларында озын курайда уйнаучы бабайлар күренгәли. – Геннадий әфәнде, илебезнең кайсы төбәген, ягын халык иҗаты, борынгы уен коралларына бай дип әйтеп булыр иде? – Керәшеннәр яшәгән бөтен яклар да искиткеч бай. Ни өченме? Чөнки керәшеннәр бик консерватив халык. Алар элеккечә җырлыйлар, элекке гореф-гадәтләрне саклыйлар. Нәкъ элеккечә төннәр буе кара-каршы җырлашып утыралар. Әлбәттә, бу олырак яшьтәгеләргә генә кагыла инде. Әйтик, 60–70 яшьлек кешеләр ата-аналарыннан ишетеп калган борынгы көйләрне җырлыйлар. Миңа башта бу бик гаҗәп тоела иде, ник дигәндә, алар үскән елларда халык иҗатына игътибар юк, клубларда Ленин, комсомол, КамАЗ турында гына җырлыйлар иде бит. Әмма халык үз иҗатын барыбер саклый, шуннан илһам таба икән. Ә хәзер инде авылдан яшьләр китә. Шуңа күрә этник сәнгатьне саклау бары тик шәһәр эчендә ниндидер механизм булдырган очракта гына мөмкин. Билгеле, аның табигыйлыгы югалачак, әмма сәхнә өчен булса да саклау бик мөһим. – Бераз гына үзегез, гаиләгез турында да сөйләгез әле? – Әти-әнием гади кешеләр. Әнием җырларга ярата иде. Хәләл җефетем Фәнисә Башкортстанның Яңавыл якларыннан. Тимур исемле улыбыз, Анна һәм Ирина исемле ике кызыбыз бар. Улым сәүдә өлкәсендә эшли. Бер кызым – салым инспекторы, икенчесе – Мәскәүдә А. Калягин театрында актриса. Үзем Ш.Мәрҗани исемендәге Тарих институтында, Казан консерваториясендә эшлим, студентларны менә шушы уен коралларында уйнарга өйрәтәм. Әлбәттә, халык көйләре белән генә чикләнмибез, яшьләр белән бәетләр, мөнәҗәтләр дә көйлибез. Балалар белән дә эшлим. Шунысы кызык – борынгы көйләрне өйрәнгәндә, балаларның күзләре янып тора. Аларга бик ошый. Моннан тыш, үзебезнең этник мираска кагылышлы уен коралларын барларга тырышам. Әле кул җитмәгән өлкәләр дә бар. Әйтик, менә безнең төбәктә шыбыр дигән уен коралы булган. Мари-чувашлардагы волынка кебегрәк ул. Менә шуны тергезергә дигән хыялым бар. Моның өчен башта аны җентекләп өйрәнергә кирәк, әлбәттә. – Андый югалган, онытыла язган уен коралларын кайда өйрәнеп була соң ул? – Халык хәтерендә шактый күп нәрсәләр бар. Авылларда йөргәндә кызыклы мәгълүматлар килеп чыга. Кайвакыта сирәк фактлар, сакланып калган борынгы уен кораллары да табыла. Кубызлар, скрипкалар табып алып кайтканым бар, Әстерханнан думбыра алып кайткан идем. Бу – бер киң болын. Ул болында нинди генә чәчәк, байлык юк. Аны бер генә кеше эшләп-эшкәртеп бетерә алмый, билгеле, әмма мөмкин кадәр эшләргә тырышабыз. Менә минем 100гә якын фәнни мәкаләм, 4 китабым бар. Бу – яшьләргә юнәлдерелгән орлыклар. Әгәр бу орлыклар кая да булса шытып чыга икән, мин бик шат. Фото №1 Фото №2 Фото №3 Фото №4 Чулпан ФӘТТАХОВА --- | 30.07.2015 (полный текст новости)

  • 2015-08-01 08:05 Гафу итә алмадым...
    30.07.2015 Язмыш Яшьлегендә Бәхиҗәсен ике бала белән ялгыз калдырып, икенче хатынга өйләнгән булган Марсель. Бүген 80 яшенә җиткән бабай, бары 35 елдан соң гына аңына килеп, тәүге мәхәббәте янына кайткан. Бернинди байлыксыз, өч күл­мәге белән. Дөрес­рәге, карт әтиләрен уллары кызганган икән. Бәхиҗә әби иренең хыянәтен ничек кичерә алган соң? Улларым үч сакламый Бәхиҗә белән Марсель Магнитогорскида бию мәй­данчыгында танышалар. Кыз – заводта, Марсель төзүче булып эшли. Алар уртак телне бик тиз таба. Кавышып, гаилә коралар. Ике уллары туа. Әмма ир белән хатын арасындагы мөнәсәбәт 15 елдан артыкка сузылмый. Иренең эчүе, хыянәте аркасында аерылышалар. Ташлап китүче Марсель була. – Татарстанга күченеп кайткач, иремә бер районга командировкага барырга туры килде. Менә шунда ул бер хатын белән танышып, йортка керә. Бу хәбәрне ишеткәч, мин, ярар, матур гына яшә­сеннәр, комачауламыйм, дидем. Эчүе туйдырган иде инде. Икенче хатыны белән 34 ел яшә­деләр. Ә мин башка кияүгә чыкмадым. Бер ел элек хатыны үлеп киткәч, балалар иремне үзебезгә алып кайттылар, – дип сөйли 74 яшьлек Бәхиҗә әби. Ире ташлап чыгып киткәндә Бәхиҗәгә 35 яшьләр тирәсе була. Шушы еллар эчендә кияүгә чыгарга тәкъдим ясаучылар булса да, ул аларны кире каккан. Балалар хакын барыннан да өстенрәк күргән. Дөрес, әтиләре чыгып кит­кәндә уллары инде үсмер була. Аның бу гамәлен авыр кичерсәләр дә, яманлап йөрмәгәннәр. “Бер тапкыр төпчек улым гаиләсе белән әтисенең хәлен белешергә барган иде. Хатынының хастаханәдә яткан чагы була. Аларның килүен ишетеп, төнлә өйгә чыга да тавыш куптара. Балалар төн­лә такси тотып кайта. Улларым әтиләре белән 30 елга нибары 4-5 тапкыр гына очрашкандыр. Ә менә хаты­нының үлүен ишеткәч, әти­ләрен үзебезгә алып кайттылар”, – ди Бәхиҗә әби. Ташлап китүенә үкенә Марсельнең кайтуын көтми дә, аның белән кабат бер түбә астында яшәргә теләми дә Бәхиҗә әби. Әм­ма балаларның теләгенә дә каршы килә алмый. Уллары әтиләрен бик хөрмәт итә­ләр икән. “Икебез ике бүл­­мәдә яшибез. Аңа төксерәк итеп дәшкәләсәм дә, керен юам, ашарына пешерәм. Куып чыгара алмыйм, ул да кеше бит, кызганам”, – ди. Бәхиҗә апа ирен гафу иттем дип уйласа да, кү­ңелен­дә аңа карата юшкын барыбер калган әле. Югый­сә мә­хәббәт хисе дә күптән сүнгән инде. Марсель абый яшь­лек­тәге гамәлләре өчен бик үкенә икән. Ник ташлап киттем икән, дигән сүзләр белән генә Бәхиҗә апаның каткан күңелен эретеп булмый шул. Дөрес, икенче хатынга өй­ләнүнең файдасы да булган: эчүен ташлаган. Ә Бәхиҗә иренең хыянәтен кичерергә, ике баланы аякка бастырырга кайдан көч тапты икән? “Мин бервакытта да елап утырмадым, балаларымны ким-хур ит­мәскә тырыштым. Хезмәт хакымны тартып-сузып җит­керергә туры килде. Ипи-сөткә тил­мер­мәсен­нәр дидем. Техникум тәмам­ладым, эшемне яраттым. Бак­чада казынып, мунча кереп җиңеллек таптым. Әле дә тик торырга яратмыйм. Икенче группа инвалид булсам да, гел хәрәкәттә. Ә Мар­сель­нең колаклары начар ишетә. Ул да эшләргә атлыгып тора, әмма дәрманы гына юк. Шулай да вак-төяк эшләрдә ярап тора әле. Өч күлмәк белән кайтты Марсель абый мәрхүмә хатыны белән законлы никахлашмаган. Ул аны пропис­кага да 14 ел элек кенә керткән. Әмма 34 ел эчендә йортны торгызуда шактый көчен керткән. Йортны яңарткан, гараж, каралты-куралар булдырган. Менә шул хәләл көче кергән йорттан бүген аңа бернинди өлеш чыкмаган. Бәхиҗә әби әйтмешли, иске өч күл­мәктән башка бер нәрсәсе дә юк. Марсель бабайның икен­че хатынының кызы бар икән. Үги кыз йортны үз исеменә яздырган. Бүген ул башка шәһәрдә яши. Йорт­ның йозакларын да алыштырып куйган. Марсель бабай бөтен хезмәтенең җилгә очуына, бер тиенсез калуына бик үкенә. Кем өчен тырышкан соң ул? Хатыны инде үлгән, үги кызга кирәге калмаган. Мондый хәлдә каласын белсә, үз балаларына ярдәм иткән булыр иде. Ярый әле, уллары мәрхә­мәт­ле булып чыккан. Югыйсә урамда каласы булган икән бит. Бу очракта бабайга әлеге йорттан өлеш чыгару мөмкинме? Роберт Туктаров, адвокат: – Ир белән хатынның никахлары загста теркәлмәгән. Шуңа күрә кызы әни­сенең варисы булып санала. Ул үги әти­сен пропискадан да төшерә ала. Чөнки коммуналь хез­мәтләр, башка чыгымнар өчен түләргә кирәк. Әгәр бабайның йортны төзегәндә көче кергән һәм ул моны документ белән исбатлый ала икән, ул чакта аңа ярдәм итәргә була. Сәрия МИФТАХОВА 109 | 29.07.2015 (полный текст новости)

  • 2015-08-01 08:05 Профессор Лия Шакирова вафат
    31.07.2015 Җәмгыять Татарстан Республикасының педагогик һәм фәнни җәмәгатьчелеге гаять зур югалту кичерде. 29 июль көнне озакка сузылган авырудан соң 95нче яшендә педагогика фәннәре докторы, профессор, Социаль һәм педагогика фәннәре академиясенең хакыйкый әгъзасы, Петров фән һәм сәнгать академиясенең мактаулы әгъзасы, РСФСР һәм ТАССРның атказанган фән эшлеклесе, Ленин ордены кавалеры Лия Закир кызы Шакирова вафат булды. Лия Закир кызы 1921 елның 9 февралендә Уфада укытучы гаиләсендә туа. 1944 елда Башкорт дәүләт педагогика институтын тәмамлаганнан соң Россия Педагогика фәннәре академиясенең укыту алымнары фәнни-тикшеренү институтында “Милли мәктәптә рус теле методикасы” белгечлеге буенча тәүге аспирант була. Л.З.Шакирова Татарстан һәм Россиянең фән һәм мәгариф системасында РСФСР Педагогика фәннәре академиясе милли мәктәпләр фәнни-тикшеренү институтының Татарстандагы филиалы мөдире (1960-1963), Казан Дәүләт педагогика институтының рус теле кафедрасы мөдире (1965-1990) сыйфатында җаваплы вазифалар били, шулай ук “Русский язык в националной школе” (1962-1972) һәм “Совет мәктәбе” (1960-1990) журналларының редколлегия әгъзасы, педагогика институтларының рус теле кафедралары Казан зона берләшмәсе рәисе (1965-1985), СССР Мәгариф министрлыгы каршындагы рус теле буенча фәнни-методик совет әгъзасы (1967-1987), РСФСР милли педагогика училищелары буенча фәнни-методик совет рәисе (1967-1987) сыйфатында җәмәгать эшләре башкара. Лия Закир кызының эшчәнлегендә фән зур урынны алып тора. Ул – югары уку йортлары һәм мәктәпләрдә рус телен укыту методикасының актуаль проблемаларына багышланган 330дан артык фәнни хезмәт авторы. Лия Закир кызы нигез салган Казан лингвометодика мәктәбен Татарстанда гына түгел, Россия Федерациясе төбәкләрендә һәм БДБ илләрендә дә беләләр. Ул югары мәктәп өчен фәнни кадрлар: 19 кандидат һәм 3 педагогика фәннәре докторы әзерләде. Талантлы галим һәм педагог Лия Закир кызы Шакированың якты истәлеге күңелләребездә озак сакланыр. Э.Н.Фәттахов, М.Х.Сәлахов, И.Р.Гафуров, И.Р.Метшин, И.А.Александровская, В.И.Носов, укучылары А.Х. Хәсәнов, Р.М.Харисов, Ф.Ф.Харисов, Р.Р.Җамалетдинов, Н.Н.Фәттахова. --- --- | 30.07.2015 (полный текст новости)

  • 2015-08-01 08:05 Соңгы вакытта мөселманнар сафына төрмәдә утырып чыкканнар күп кушыла
    31.07.2015 Дин – Соңгы вакытта мөселманнар сафына төрмәдә утырып чыкканнар күп кушыла. Шулай дини даирәләр криминаль­ләшә, – дип чаң сугучылар бар. Мәчеткә килмәгез, дип аларга ничек әйтәсең?! Муллаларыбыз, тәүбә ишекләре һәрвакыт ачык, дип сөйли ич. Мондый дәгъваларга нәрсә әйтергә була? – дип “Казан нуры” мәчете имам-хатибы Алмаз хәзрәт Мөхлисовка мөрәҗәгать иттек.  – Бисмилләһир-рахманир-рә­хим. Ачуына караганда да Аллаһы Тәгаләнең рәхмәте киңрәк. Ул – тәүбәләрне кабул итүче, гөнаһ­ларны кичерүче. Ислам динендә һәрбер кешегә форсат бирелгән, Аллаһы Тәгаләнең рәхмәтенә ирешүгә һәркемнең өмете бар. Шайтан гына өметсез. “Аллаһы Тәгаләнең рәхмәтеннән өмете­гезне өзмәгез”, – диелгән Коръән­дә. Шуңа күрә өмете бар, дингә килә икән, син тегенди-мондый булгансың дип әйтергә, тыярга безнең хакыбыз юк. Төрмәгә дә, фәкыйрьлеккә дә тарымам дип лаф орма, ди әнә күршеләребез. Кем хәерлерәк икәнен Аллаһы Тәгалә үзе генә белә. Аллам сакласын, бүген төрмәләрдә күпме кеше нахакка утыра. Хаталанып та эләгергә мөмкиннәр. Хатасыз кеше юк. Азгын дусларына ияреп китеп, шикле урыннарга тап булып, төрмәгә ябып куюлары ихтимал. Дөрес, хәзер төрмәләрдә мә­четләр эшли, дин сабагы бирү­челәр дә бар. Аллаһы Тәгалә һәр­бер кешенең күңеленә иман салган. Шул иман чаткысы кабынып китеп, тормышы турында уйланып кеше үзгәрә: намазлыкка баса, дингә кереп китә, Коръән укый башлый. Төрмәдән чыккач, ул кая килсен? Без аны мәчеткә керт­мәскә тиешме? Билгеле, без алар белән сөйләшергә тиеш. Аларның үз теле, үз психологиясе бар. Без алар күңеленә ачкыч таба бе­лергә тиеш. Әгәр кабул итмәсәк, аларның кабат кырын юлга басуы бар. Дингә кереп, алар җәм­гыя­те­бездә үз урыннарын таба – эшкә урнаша, гаилә кора ала. Шулай гади кешеләр кебек яшәп китә. Дәгъва белдерергә, кимчелек табарга яратучылар колагына шуны да әйтү кирәк: кеше мәчеткә килмәс, намаз укымас өчен мең төрле сәбәп таба. Кайдадыр муллалар урлый, кайдадыр үзара әрепләшеп ята, сәдака бүлешә алмый; мәчетне элек бандит булып йөргән егетләр басты, элек коммунист булып йөргәннәр дин сабагы бирә... дип йөз төрле сылтау табалар. Алай түгел, җәмәгать. Иң әүвәл Ходай Тәгалә каршында үзебез өчен үзебез җавап би­рәбез. Үзебезне әүлия, изге кеше дип санап йөрибездер бәлкем. Аллаһы Тәгалә каршында кем соң без?! Бәлкем Аның ачуына иреш­терә торган гөнаһыбыз бардыр? Бәлкем без начар дип уйлап йөргән кешенең шундый зур изгелеге бардыр: Ходай Тәгалә аның күп кенә гөнаһларын гафу итәдер. Хәдисләрдән ишетелгән­чә, кеше гомер буе изгелек кылып, үләр алдыннан кылган ниндидер бер гамәле өчен тәмугка эләгергә мөмкин. Икенче бер кеше, гомер буе гөнаһлы юлда йө­реп тә, үләр алдыннан изге гамәл кылса, Аллаһ Тәгалә аның гөнаһ­ларын гафу итә. Әле бит төрмәгә эләккән пәйгамбәрләр дә бар. Кайбер мөселман галимнәре төр­мәдә үлгән дә. Шуның өчен дә мәчеткә һәркем килә ала. Безнең бурыч – вәгазь, шәхси үрнәк бе­лән аларны тәрбияләү. Бүген белем, мәгълүмат күп, әмма гамәл аз. Күп беләбез, ләкин эшләмибез. Мөселманнар бердәм, башкаларга файда китерүчеләр икәнлеген эштә, гамәлдә күрсәтсәк иде. – Төрмәдә ислам дине кабул ит­кәннәрнең радикаль дини төр­кемнәргә эләгү куркынычы зуррак, дип исәпли кайбе­рәү­ләр. – Ни кызганыч, андый ихтималлык та бар. Төрмәдә алар бик­ләнеп, йомылып яши. Анда бик күп китап укырга мөмкин. Дө­рестән дә, анда булган кешенең холкы бераз катырак була. Шуңа күрә төрмәдән чыгучыларны без акрынлап бу тормышка җайлаш­тырырга, күнектерергә тиеш. Сер түгел, элегрәк төрмәләргә йөреп дин сабагы бирүчеләр арасында кискен фикерләүчеләр дә очраштыргалады. Хәзер андыйлар юк дип беләм. Әнә чит илдә озаклап белем алган, мөселманнар арасында гына яшәгән егетләрнең байтагы монда кайткач югалып кала. Кемдер аз гына радикаль­ләшә, кемдер бөтенләй бозылып китә. Шуның өчен әкрен генә бу мохиткә яраклашырга кирәк. Галәмнән төшкәннәр дә тиз генә йөреп китә алмый бит. Без, имамнар, аларга акрын гына аңлатырга тиеш. Кискен юлга кереп кит­кәннәр гадәттә үзләрен кыерсытылган, мәхрүм ителгән кебек хис итә. Нәрсәгәдер дөньяга үпкәсе бар. Ата-аналар балаларына игътибарлы булсын, сабый чактан күңелләрдә ачу-нәфрәт җыелма­сын иде. Кеше үзен “таба алмыйча” йөдәп йөрергә, кыек юлга басарга мөмкин. Исламда бөтен кешегә без рәхимле, мәрхәмәтле булырга, динебезне башкаларга матур итеп күрсәтә белергә тиеш. Гомумән, кискен адымнар ясамасын өчен, кеше мәдрәсәләргә барып белем алырга, динне өйрә­нергә бурычлы. Югыйсә кайбе­рәү­ләр урамда малайлардан ишет­кән фикерләр белән йөри. Мәдрәсәләрдә дөрес укытмыйлар, анда дәүләткә бирелгәннәр, дигән имеш-мимешләргә ышанып, ялгышучылар бар. Һич тә алай түгел, уку йортында белем алырга кирәк. Сабак тыңлаган кеше үзгәрә. – Зур җинаять кылганы өчен утырып чыгып та, дингә тирән кереп киттем дип уйлап, имам булып эшләргә теләү­че­ләр дә бар. Гадәттә андыйларда оештыру, башкаларны ияр­тә алу сәләте сизелеп, күренеп тора. – Билгеле, без төрмәдән чыккан кешеләргә каршы түгел. Әм­ма имам дигән кеше бераз башка төрлерәк булырга тиештер. Аб­руйлы, белемле булу өстенә, ул тормышта үрнәк алырлык кеше дә булсын инде. Андый кешеләр, үзләре аңлап, имам булырга омтылмасын иде. Әйбәт мөселман булсын, тырышсын. Имам булу дәрәҗә генә түгел бит, җавап­лылыгы да зур. Элек шундый кеше иде, менә хәзер имам булды, дип әйтергә мөмкин бит әле башкалар. Билгеле, мин – югалып калган, беткән кеше, дип андыйлар кимсенергә, хурланмаска тиеш. Шул ук вакытта имам булган кешенең башкаларга өлге, үрнәк булырга тиешлеген дә онытмаска кирәк. Имам сайлаганда кан­ди­датларның белеме, тышкы кыя­фәте тигез тоелса, әхлагы, үткәне-бүгенгесе тел-теш тидерерлек булмаганына өстенлек бирелә. Рәшит МИНҺАҖ 110 | 31.07.2015 (полный текст новости)

  • 2015-08-01 08:05 «Чәк-чәк шоу»лар ничек көтү көткәннәре турында сөйләделәр
    31.07.2015 Шоу-бизнес 27 июль көнне «Болгар радио»сының «Чәк-чәк шоу» командасы Яшел Үзән районы Бакырчы авылына көтү көтәргә кайтты. Бәйге шартла­ры буенча, республиканың теләсә кайсы авылында яшәүче халык «чәкчәк»леләрне көтүгә чакырып гариза язарга, ә гаризаны башкалар «смс» белән ныгытырга тиеш иде. Финалга Актаныш районының Табанлы Күл халкы белән Яшел Үзәннең Бакырчы авылы чыкты. Һәм җәйнең иң кызу бер көнендә Айгөл Хәйруллина, Рөстәм Гайзуллин һәм Марсель Әхмәдуллин Бакырчы көтүен көтте. Шул хакта Айгөл белән сөйләшеп алдык. – Айгөл, отпусктан соң беренче эш көнен көтүче булып башлау авырга килмәдеме? – Кичтән төялдек тә чыгып киттек Бакырчы якларына. Төнлә килеп төштек. Юлда ук апалар чәк-чәк белән каршы алды. Шунда ук тантаналы шартларда чыбыркылар тапшырдылар, махсус дүрт куплет шигырь әзерләгәннәр. Җырлап та бирделәр. Шуннан соң авылның мәдәният йорты мөдире өенә озаттылар. Миләүшә апа белән Рафис абый бик матур кунак итте. Ашадык, эчтек тә, азрак оештыру мәсьәләләрен сөйләшкәннән соң йокларга яттык. Йокладык дип сүзе генә инде аның, йоклау булмады. Чөнки без ятканда, таң сызылып килә иде инде. Көтеп алу хисе була бит әле, йоклый алмыйсың, боргаланып-сыргаланып ятасың. Нәкъ менә шул хисләрне кичердек. Йокларга дигән вакытны сөйләшеп уздырдык. Егетләр көтү көткән чакларын искә алды. Мин авыл кызы булсам да, әти-әни көтү көттереп азапламаган, иркәләп кенә үстергән. Бер дә көтү көтеп караганым юк иде. Тормышымда көтүгә кагылышлы вакыйга: әбинең сыерын каршы алу гына. Мине бик «гламур» кыз дип уйлаганнардыр инде, сумкама веер, көзге салганнар, сумканы да бик матур итеп бизәгәннәр. Һәрберебезнең исеме язылган сумка чиккәннәр. Эченә көтүче рационы – йомырка, кыяр, помидор салганнар. – Шәһәр көтүчеләрен күреп, сыерлар аптырап калмадымы соң? – Иртән бишенче яртыда таң әтәчләре кычкырган тавышка уянып, биштә көтү туплый торган җиргә, авыл башына чыгып киттек. Анда барсак, бөтен авыл халкы җыелган. Сыерларга караганда, кеше күбрәк иде. Сыерлар чыга башлагач, күзләребез маңгайга менде: һәр сыерга бант такканнар, бәйрәмгә күлмәк кидереп бизәгән кызлар кебек булганнар. Өсләренә «Чәк-чәк шоу» дип язылганнары, Россия, Татарстан флаглары төшерелгәннәре дә бар. Авылның югары очыннан да килә хуҗалар, башка урамнарыннан да җыела. Көтү тупланып беткәч, Аллага тапшырып, чыбыркыларны шартлатып, 70тән артык сыер, 90лап сарык, ике кәҗәне үз өстебезгә алып чыгып киттек. Барабыз да барабыз. Бер якта – люцерна, икенче якта – кукуруз кыры. «Берәр сыер кукуруз арасына кереп китеп югалса, башыбыз белән җавап бирәсе була», – дип котым очты. Курку юкка булды, сыерлар Бакырчы халкы кебек бик тәртиплеләр. Көтүнең башта туктап ала торган җире бар икән. Сыерлар чирәм ашап алдылар, миңа кызык инде. Тагын икенче җиргә – «Гаяз чокыры»на алып киттек. Барганда көтү серләрен, көтүче жаргоннарын шактый өйрәндек. Терлекләр ял иткәндә, безне дә тамак ялгарга дәштеләр. Бер агачлык буенда җиргә табын әзерләгәннәр. Шашлык, хашлама пешә, самавырда чәй кайный. «Туган җир» тапшыруы редакторы Рамил Гарипов та килгән иде, «яшь көтүчеләр» – безнең егетләр авыл хуҗалыгы темасына бәхәс куертып, проблемаларны да күтәреп алдылар. – Көтүче булу ошадымы соң? – Һай сыйладылар инде. Көтүчегә моның кадәр хөрмәт булса, көтүне көн дими, төн дими көтәр иде, мөгаен. Авыл халкы бик бердәм, бик нык әзерләнгәннәр. Ул авылда мәдәният йорты бинасы да юк, авылга асфальт та кермәгән. Шуңа карамастан, төшенкелеккә бирелмичә, тырмашып яшәп яталар. Урам көне дә уздыралар хәтта. Бер атнада – бер урамга, икенчесендә икенче урамга табын әзерлиләр. Шунда уеннар оештырып, җырлап-биеп күңел ачалар икән. Юктан да нәрсәдер майтарып яталар. Афәрин аларга! – Кич белән концерт та куйгансыз бит әле... – Әйе, уеннан гына килеп чыкты бит бу көтү. Бер-­ике авыл гына чакыру язар дип уйлаган идек. Бакырчылылар бөтен авыллары белән «смс» җибәреп, клиплар яздырып, бу чараны республикакүләм зур тамаша дәрәҗәсенә күтәрделәр. Чемпионатка килгән Кытай делегациясе кайтып карады. Фәрит Мифтахов алып кайтты. Алар да шаккатып китте. «Кытайлар килде» дигәч, халык ышанмады да баштарак. Кичке уендагы халыкны күрсәң син! Аның кадәр халык, мөгаен, район Сабан туена гына җыеладыр. Сәхнә ясаганнар, артистларга киенеп-чишенә торган җир дә әзерләнгән. Уеннарда катнаштылар, биеделәр, җырладылар. Концерт өч сәгать барды, аннан соң да таралышмадылар әле. Артистлар да килде. Авыл халкы Мөнир белән рәхәтләнеп биеде. Актив бакырчылылар салютка кадәр оештырганнар. Бәйрәм беткәч, кафега алып киттеләр. «Авылда кафе бар микән?» – дип аптырадык. Бер буш йортны кафега яраклаштырып үзгәрткәннәр. Капка башына «Чәк-чәк кафесы» дип язганнар иде. --- --- | 30.07.2015 (полный текст новости)

  • 2015-08-01 08:05 “Чемпионатка дип махсус кайттык”
    31.07.2015 Спорт Диләрә һәм Марат Хафизовлар, Илдус һәм Гүзәл Әхмә­дул­линнар гаиләләре белән Казанның Татар утарында мәтрүшкәле чәй эчеп утырабыз. Бер-берсен бү­лдерә-бүлдерә: “Мондый урын юк иде бит әле! Бигрәк матур булган, татар бистәсе күркәм урамга әйләнгән!” – дип сокланалар. Татарстанда туып үссәләр дә, алар барысы да дистә елдан артык АКШта гомер итә. Марат – физика галиме, Илдус – “Силиконовая долина”да IT-белгече, хатыннары өйдә балалар тәрбияли. Ике гаилә дә су спорты буенча дөнья чемпионатын туры китереп, туган якларын күрергә кайткан. Без күбрәк ике бала әнисе, АКШка китәр алдыннан Казанда журналист булып эшләгән Диләрә белән аралашабыз. 15-1 – Чыннан да, чемпионат булмаса, быел Татарстанга кайтырга исәп юк идеме әллә? – Ике ел элек Универсиадага эләгә алмадык, чөнки билетлар алып өлгермәдек. Вакытында кайта алмаганга бик үкендек. Быел да башта җыенмаган идек, ә аннары “Универсиада кебек үкенечкә калмасын” дип, тәвәккәлләдек тә очкычка билетлар алдык. Балаларга да күрсәтәсе килде. Кызыбыз Камилә йөзү белән шөгыльләнә, шуңа без су спортындагы барлык көчле спортчыларны исемләп беләбез, ярышларны күзәтәбез. Казанда шундый чемпионат узганда, аны ничек игътибарсыз кал­дырасың инде?! Билетларның онлайн сатуга чыгуын дүрт күз белән көттек. Әмма ни хикмәт, нәкъ аларның ресурслары аша сатып ала алмадык. Татарстанда яшәүче дусларыбыз алып бирде. Акчаны кызганмадык, иң яхшы урыннарны сайларга тырыштык. Бездә ярышларга билетлар кыйммәтрәк чыга, ә монда уртача бәя. Аннары билет белән көн дәвамында төрле җәмәгать транспортында йөрергә мөмкинлек булуына сөенеп аптырадык. Мондый тәҗрибә турында ишеткән юк иде. АКШта, мәсәлән, андый нәрсә юк. Шулай итеп, бер дә буш көнебез юк. Безгә ошый! – Читтән килгән кешеләргә ныграк күренә, диләр... Бу ярышлар Татарстанны, милли гореф-гадәтләрне күрсәтү ния­теннән дә эшләнә, чит ил ке­шеләренә кызыклы итеп оештырылганмы? – Ачылышын барып та карадык, телевизордан да күзәттек. Бик матур эшләнгән, махсус эффектлар күп, балалар да, өлкәннәр дә аһ итәрлек. Су бик күп, кызык! Әмма менә татарлык ачылып бетмәгән. Атлантида итеп Болгарны күр­сәттеләр, биюләрне дә һинд­ларныкына охшаттым. Бераз аңлашылмады ул. Филүс Каһиров белән Айгөл Хәйри башкаруында “Туган як” җырыннан башка берни юк иде, кызганыч. Чит ил спортчыларына да, кунакларга да татар мәдәнияте күпкә кызыграк, русны алар Мәскәүдә дә күрә. ФИНА паркына көн саен йөрибез. Безгә ошый! Русча чыгышлар да бар, татарчасы да. Татарчасыныкына кеше аз йөри дип язып чыктылар. Килешмим. Ор­кестр­ның милли көйләрне уйнаганын тыңладык, кеше дә хәйран иде, ихлас алкышладылар. Татарча булгач, кызык түгел дип сөй­лә­шү­ләр – дошман сүзе. Барысы да югары дәрәҗәдә оештырылган. Бер генә китек ягы бар. Балалар өчен аттракционнар булдырылган, әм­ма хәвефсезлек чаралары каралмаган. Батутта, мәсәлән, берничә бала сикерә. Америкада берәм-берәм генә кертәләр, хә­веф-хәтәр булмасын өчен монда да шуны исәпкә алсалар, яхшы булыр иде дип карап тордым. Ә тамашалар бик кызык, кеше дә гөрләп тора, гаиләләр белән килгәч тә күңелле! ФИНА паркында чиратта торганда Австралия кешесен очраттык. И, без генә түгел, башкалар да ерак араны узып Казаныбызны күрергә килгән дип сөендек. Ә менә безнең халыкның чемпионатка исе китми кебек, әллә ике ел саен зур чаралар оештырылганга күрә тансык булу югаламы икән дип уйлыйм. Халык зур ярышларга өйрәнде кебек. Ә безгә барысы да кызык, әйдәгез, ярышларны карарга, дип башкаларны да кыстыйм. Кешеләр, Америкадагы кебек гел елмаеп тормаса да, бик ачык­лар. Сүз уңаеннан, барлык спорт чаралары уза торган урыннарда эшләүчеләр инглизчә белә. Һәм камил дәрәҗәдә! Әмма сөйләшергә оялалар, чамалы гына беләбез, дип уйлыйлар. Махсус тыңлап тордым, шалт иткән! Бу безнең балалар бит, ә инглизчәне яхшы үзләштергәннәр, дип горурландым! Сүз уңаеннан, чемпионат символикасы белән бүләкләр, сувенирлар карап йөрдек, берни­чәсен истәлеккә алдык. Әмма Универсиада тамгалары белән булганнары күбрәк һәм кызыграк иде дигән тәэсир калды. – Чит илдә бездәге чемпионатны күрсәтәләрме, язалармы? – Америкада спорт яраталар, шул исәптән су төрләрен дә. Казанда барган чемпионатны күрсәтә­ләрме, дип махсус кызыксындык. Спорт каналларының барысында да онлайн трансляция бара. Бер­ничә махсуслашкан сайтта да язалар. Менә АКШның спортчысы отсын әле, язып тутырачаклар! Әмма, дөресен әйткәндә, Казанда Олим­пиаданың узуын телим. Менә бу була калса, Казаныбыз, республикабыз турында ишетмәгән кеше калмаячак. Американнар Олимпиада узган илнең, анда яшәгән халыкның тарихын сөйли, алар­ның гореф-гадәтләрен күрсә­тә, мәдәнияте белән таныштыра. Шуңа күрә Казанда Олимпиада булуын көтәбез. Булачак ул, Алла боерса, мин шуны көтәм. Әле кайчан гына мондый ярышларның Казанда узуын күз алдына да китерә алмый идек бит! – Чемпионат ярышларына йөрибез дип әйттең, гафу, ә кем өчен җан атасыз? – Без – спорт фанатлары. АКШ спортчылары өчен дә җан атабыз, улыбыз Дамир – Россия өчен кул чаба. Аңа әби-бабайлар тәэсире бар. Әмма үзебезне, беренче чиратта, татар спорты фанатлары дип саныйбыз. 10 ел элек Марат Сафин уйнаганда без аны карарга дип махсус Торонтога бардык. Финалга чыкмагач, бик борчылдык, әмма узса, йә Алла, шулкадәр акчаны каян табарга, вакыт та кысан, дип уйладык та, ярый отмады дип сөендек. Ул вакытта студентлар гаиләсе идек бит, акча ягы чамалы. Аннары Солт-Лейк-Ситида чаңгы­да бер татар спортчысы катнашты, аны да дүрт күз белән күзәттек. Бу юлы да татар фамилияле кешене ишетсәк, кул чабабыз, сәламлибез. Кулымда кечкенә булса да Татарстан һәм АКШ флагы. Татарстанның аерым көчле дәүләт итеп таныта торган данлыклы спортчылары булуын телим. Римма БИКМӨХӘММӘТОВА 110 | 31.07.2015 (полный текст новости)

  • 2015-08-01 08:05 Эльмир Низамов, Рөстәм Галиуллин, Луиза Янсуар... - Муса Җәлил премияләре ияләре мәгълүм
    31.07.2015 Мәдәният Татарстан Республикасы Министрлар кабинеты 2014-2015 елгы бәйге нәтиҗәләре буенча Муса Җәлил исемендәге премиягә лаек булучыларны атады. Быел премия "Идел" Яшьләр үзәгенә, КДМУ фармецевтик химия кафедрасы ассистенты Александр Буховецка, композитор Эльмир Низамовка, язучы-прозаик Рөстәм Галиуллинга, шагыйрә Луиза Янсуарга бирелә. Муса Җәлил премиясе ике елга бер тапкыр тапшырыла. Күләме 100 мең сум.    --- --- | 31.07.2015 (полный текст новости)

  • 2015-08-01 08:05 Теләче районында төнге янгын: үзләре йортсыз, күршеләре мунчасыз калган (ФОТО)
    31.07.2015 Фаҗига Әлеге коточкыч хәл районның Тактамыш авылында булган. Янгын төнге сәгать икеләр тирәсендә чыккан. Беренчел фаразлар буенча, янгын Латыйповлар хуҗалыгындагы электр щитыннан чыккан булырга тиеш. Ялкын тиз арада йортны камап ала. Хуҗаларын уятып алып чыга алсалар да, йортны, каралты-кураларны инде саклап кала алмыйлар. Ялкын күрше йортка да сикерә.  Бәхеткә, районның янгын күзәтчелеге бүлеге хезмәткәрләренең оператив хезмәте нәтиҗәсендә, күршедәге Яруллиннарның йорты саклап калына. Әмма мунча һәм сарайлары янып бетә.   Йорт һәм каралты-курасыз калган Латыйповлар гаиләсендә 5 кеше, шуларның икесе – балалар, дип яза "Теләче"            Фото: tulachi.ru --- --- | 31.07.2015 (полный текст новости)

  • 2015-08-01 08:05 "Печән базары"ннан ФОТОрепортаж
    31.07.2015 Милләт Бүген Камал театры каршында һәм Кабан күле буенда зур бәйрәм булды. Тукай әсәрләре аша тарихка кереп калган Печән базары йөз елдан соң кабат яңарды.                 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21   22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 41 42 43 44 45 46 47 48   Шамил АБДЮШЕВ фотолары --- | 31.07.2015 (полный текст новости)

  • 2015-07-29 10:48 Казанда спортның су төрләре буенча дөнья чемпионаты: берьюлы 5 татарстанлы ярышларда катнаша
    27.07.2015 Спорт Бүген Спортның су төрләре буенча ФИНА дөнья чемпионатында 4 комплект медаль уйнатылачак. Дүшәмбе көнне синхрон йөзүдә, суга сикерүләрдә һәм ачык суда йөзүдә мавыктыргыч финаллар булачак. Су спорт төрләре сараенда ярышлар иртәнге 10да башлана. Башта хатын-кызлар арасында 10 метрлы каланчадан синхрон сикерүләр буенча алдан сайлап алу раунды уза. Кичен шуның финалы булачак. Көндез бер метрлы трамплиныннан индивидуаль сикерүләр финалына ир-атлар чыга. Медальгә 12 дәгъвачы арасында Россия вәкилләре юк. Сутубы аренасында ир-атлар арасында алдан сайлап алу раундының 8 матчы узачак. Россия АКШ уенчылары белән очрашачак. Россия җыелмасы составында Татарстаннан берьюлы биш ватерполочы чыгыш ясый: Альберт Зиннәтуллин, Иван Нагаев, Артем Одинцов, Константин Степанюк һәм Владислав Тимаков. Барселонадагы Дөнья чемпионаты алтын медален яулаган венгрлар Казакъстан командасы белән уйнаячак. 2013 елда икенче урынны алган Черногория командасы Сербия белән көрәштә тактика серләрен күрсәтәчәк. Хорватиядән килгән бронза призерлары канадалыларга каршы чыгыш ясаячак. Бу көнне бассейнга шулай ук Бразилия-Кытай, Греция-Италия, КАР-Аргентина һәм Япония-Австралия чыгачак. Спортның су төрләре буенча 16 нчы ФИНА дөнья чемпионатының беренче көннәреннән күренгәнчә, синхрон йөзү тотрыклы рәвештә ажиотаж кузгата. Кичә микст-дуэтлар финалы чыннан да тарихи вакыйга булып әверелсә, бүген тамашачыларны төркемнәр чыгышы финалы көтә.12 команда техник программа күрсәтәчәк. Барселона Чемпионаты эпопеясе йомгакларыннан күренгәнчә, медальләргә Россия, Кытай һәм Испания туры юл салган. Синхрончы кызлардан иртәнге бүләк – солисткаларның ирекле программа белән алдан сайлап алу раунды, анда 3 тапкыр Олимпия чемпионкасы - Россия горурлыгы Наталья Ищенконың спортка триумфаль кайтуы күзәтеләчк, ул инде кичә Светлана Ромашина белән дуэтта техник программа буенча алтын алган иде. Энергиясе ташып торган испан кызы Она Карбонелль шулай ук югары дәрәҗәдәге осталык күрсәтәчәк. Мөгаен, 10 километрга ачык суда йөзү буенча ир-атлар арасындагы финал шактый четерекле булыр – монда унлыкка эләгер өчен көрәш барачак, бу унлык Рио-де-Жанейродагы Олимпия уеннары исемлегенә кертеләчәк. 72 спортчы Казансуда узышка чыгачак. Греция, Германия һәм Тунис, араларында бер-ике секунд калдырып, үткән юлы пьедесталга басканнар иде – көрәш бик кызу булды. Бу хакта Спортның су төрләре буенча 16 нчы ФИНА дөнья чемпионаты Оештыру комитетының матбугат хезмәте хәбәр итте. --- --- | 27.07.2015 (полный текст новости)

  • 2015-07-29 10:48 Салават концертыннан ФОТОрепортаж
    27.07.2015 Мәдәният Казанда Салават Фәтхетдинов концертлары башланды. Димәк, җәй көзгә авыша. Быел "Матбугат.ру" Салават Фәтхетдинов концертларының мәгълүмати партнеры.   Фото №1 Фото №2 Фото №3 Фото №4 Фото №5 Фото №6 Фото №7 Фото №8 Фото № 9 Фото № 10 Фото № 11 Фото № 12 Фото № 13 Фото № 14 Фото № 15 Фото № 16 Фото № 17 Фото № 18 Фото № 19 Фото № 20 Фото № 21 Фото № 22 Фото № 23 Фото № 24 Фото № 25 Фото № 26 Фото № 27 Фото № 28 Фото № 29 Фото № 30 Фото № 31 Фото № 32 Фото № 33 Фото № 34 Шамил АБДЮШЕВ фотолары.   --- --- | 27.07.2015 (полный текст новости)

  • 2015-07-29 10:48 Рөстәм Миңнеханов үзенең сурәте төшерелгән футболкалар чыгаруны хупламый (ФОТО)
    27.07.2015 Җәмгыять Татарстан Республикасы Президенты матбугат хезмәте җитәкчесе Андрей Кузьмин бүген Рөстәм Миңнеханов сурәте төшерелгән футболкалар чыгару очрагы турындагы мәгълүматны шәрехләде. Искәртеп узабыз: элегрәк кайбер коммерция структуралары Р.Миңнеханов сурәте төшерелгән футболкалар партиясен чыгарган иде. Андрей Кузьмин белдергәнчә, бу шәхси башлангыч. Төбәк башлыгы сурәте белән принтлар урнаштыру мәсьәләсе Татарстан Президенты аппараты белән килештерелмәгән.   Республикада Татарстан Президенты сайлаулар буенча кампания үткәрелгән һәм Рөстәм Миңнеханов әлеге вазифага рәсми кандидатларның берсе булган дәвердә, бу аеруча мөһим мәсьәлә булып тора.   "Рөстәм Миңнеханов сурәте төшерелгән футболкалар чыгару, минем карашка, хәзерге вакытта республикада көчәя барган сайлау кампаниясе күзлегеннән, бик үк этикага туры килми", - диде Андрей Кузьмин.   Матбугат хезмәте җитәкчесе сүзләренчә, бу башлангычны Рөстәм Миңнеханов үзе дә хупламый.   --- --- | 27.07.2015 (полный текст новости)

  • 2015-07-29 10:48 Казанның 1010 еллыгына багышланган Сабан туе була (ПРОГРАММА)
    27.07.2015 Бәйрәм 1 августта Татарстан башкаласының Мирный бистәсендәге Каенлыкта уздырылачак Сабан туенда 70 меңләп кеше катнашыр дип көтелә. Бәйрәм сәгать 11.00 дә башлана. Бу хакта бүген Казан мэриясендә уздырылган “эшлекле дүшәмбе” киңәшмәсендә Казан шәһәре мәдәният идарәсе башлыгы Айгөл Горнышева хәбәр итте. Аның сүзләренә караганда, хәзерге вакытта бәйрәмгә әзерлек эшләре тулы көченә алып барыла. Сабан туе театральләштерелгән пролог белән башланып китәчәк. Быел Казанның 1010 еллыгын каршылавын исәпкә алып, анда башкалага нигез салыну риваяте сәхнәләштерелер дип планлаштырыла. Прологтан соң татар эстрадасы җырчылары һәм республиканың әйдәп баручы бию коллективлары катнашында бәйрәм концерты башлана. Сабан туеның төп мәйданында урнашачак милли утарлар зонасында казанлылар һәм башкала кунаклары республикада яшәүче халыкларның традицияләре, мәдәнияте, көнкүреше белән таныша ала. “Әлеге утарларны әзерләүдә Татарстанның 11 муниципаль районы катнаша. “Һөнәрчеләр ярминкәсе”ндә сувенир продукциясе тәкъдим ителә. Биредә һәркем үзен тимерчелек, чүлмәк ясау, кәрзин үрүдә сынап карарга мөмкин”, – дип сөйләде Айгөл Гонышева. Бәйрәмнең иң кечкенә кунакларын исә “Балалар Сабан туе” кысаларында “Күңел ачу йолдызлыгы” аттракционнар аллеясы сөендерәчәк.   Моннан тыш, Каенлыкның урман-парк зонасында башкаланың фольклор коллективлары чыгышларын, “Краски Сабантуя” һәм “Сабан моңы” тематик концертларын тамаша кылу, кызыклы интерактив уеннарда, традицион бәйрәм конкурсларында, бүләкләр уйнатуда катнашу мөмкинлеге булдырыла.   200дән артык көрәшче Сабан туе батыры булу өчен бил алышачак. Баш батырга сарык тәкәсе һәм “Лада Калина” автомобиле тапшыру күздә тотыла.   Казан шәһәре мәдәният идарәсе башлыгы билгеләп узганча, быел Казан Сабан туен Спортның су төрләре буенча Дөнья чемпионатында катнашучылар, илкүләм федерацияләр вәкиләре, шулай ук 31 июль-1 август көннәрендә уздырылачак Евразия җирле хакимиятләре конгрессы делегатлары да тамаша кылыр дип көтелә. Алар бәйрәм уздырыла торган мәйданга махсус транспортта китереләчәк.   Быел Сабан туен оештыруга җәмгысе 30 млн сум күләмендә акча бүлеп бирелгән. Айгөл Горнышева сүзләренә караганда, әлеге сумма узган елдагыдан әллә ни аерылмый.   Төп мәйдандагы бәйрәм чаралары 15.00дә төгәлләнеп, Казан ипподромында дәвам иттереләчәк. Биредә кунакларга ат чабышы, спорт ярышларыннан тыш, татар эстрадасы җырчылары катнашында концерт программасы тәкъдим ителә.   Куркынычсызлык һәм җәмәгать тәртибен тәэмин итү максатыннан, Сабан туе вакытында Мирный бистәсендәге Каенлыкта һәм ипподромда хокук саклау органнары вәкилләре патруль торачак, шулай ук медицина хезмәткәрләре кизүе оештырыла.   Казан шәһәре мәдәният идарәсе башлыгы билгеләп узганча, бу көнне “Казан Арена” стадионы янында урнашкан “FINA” паркында да Сабан туена аваздаш бәйрәм чаралары, шулай ук татар эстрадасы җырчылары катнашында концерт уздыру ниятләнә. Ләйсән ИСХАКОВА --- | 27.07.2015 (полный текст новости)

  • 2015-07-29 10:48 Балтачлылар Бөтенроссия балалар Сабан туенда бәйрәм итте
    27.07.2015 Милләт Татарстанның Балтач районы Борбаш авылында узган Бөтенроссия балалар Сабан туе биш меңнән артык кунак һәм катнашучы җыйды. Нәниләр өчен оештырылган әлеге бәйрәмнең төп юнәлеше - әхлаклылыкны мәгариф һәм мәдәният аша гына түгел, дин һәм гореф-гадәтләр аша да тәрбияләү иде. Шуңа да бәйрәм “мөселман” алкушымчасы астында узды. Балалар Сабан туен уздыруны башлап җибәрүче – Татарстанның баш казые, Балтач районының имам-мөхтәсибе Җәлил хәзрәт Фазлыев. Тумышы белән ул Борбаш авылыннан һәм күп еллар туган ягының үсеше белән актив шөгыльләнә, меценатлар, матди ярдәм күрсәтүчеләрне җәлеп итә.   Сабантуй Татарстан мөфтие Камил хәзрәт Сәмигуллинның фатихасыннан башланып китте. Ул барлык бәйрәмгә җыелганнарны Сабантуй белән котлады һәм оештыручылар, иганәчеләргә рәхмәт сүзләрен җиткерде. Бәйрәмне ачу тантанасында Балтач районы башлыгы Рамил Нотфуллин һәм Татарстан Республикасы Президенты каршындагы мәдәниятне үстерүгә ярдәм итү фонды башкарма директоры Нурия Хашимова чыгыш ясады.   - Балтач районында узучы балалар Сабан туе быел Бөтенроссия бәйрәме статусын алды, - дип белдерде Рамил Нотфуллин. – Монда Ульян, Киров өлкәләреннән, Марий Эл, Удмуртия республикаларыннан кунаклар катнаша. Өстәвенә, бәйрәм тагын да югарырак оештыру дәрәҗәсен алды – без тамашачылар өчен уңайлырак яңа мәйдан кордык, ярышлар һәм күңел ачу зоналарын зурайттык, күбрәк туклану һәм сәүдә чатырларын төзедек. Нурия Хашимова үз чиратында Татарстан Президенты аппараты җитәкчесе, Татарстан Президенты каршындагы мәдәниятне үстерүгә ярдәм итү фонды идарәсе рәисе Әсгать Сәфәров исеменнән балтачлыларны бәйрәм белән котлады: “Бу чара бөтен республика өчен бик әһәмиятле, чөнки ул мәдәни-белем бирү төсмеренә ия. Катнашучылар саны артуы да сөендерә: беренче елда монда 300 кеше җыелган булса, быел инде сигезенче тапкыр үткәрелүче тантана мәйданында – 5 меңнән артык тамашачы. Шундый зур күләмле балалар бәйрәмен оештыруда Балтач районы башкаларга үрнәк булып тора”, - дип ассызыклады Нурия Хашимова. Бәйрәм Камал театры, Тинчурин театры артистлары һәм Балтач районының үзешчән коллективлары чыгышлары белән дәвам итте. Милли бәйрәмнең төп катнашучылары, әлбәттә, балалар иде. Барлык теләк белдергәннәр дә көрәш, ат чабышы, капчыклар белән сугышу кебек гадәти татар халык бәйрәме ярышларында үзен сыный алды. Иң яшь батырлар – балалар бакчасында тәрбияләнүчеләр. Аларның төп бүләге велосипедлар иде. Өлкәнрәк егетләр, гадәттәгечә, тәкә һәм скутер белән бүләкләнде. Мәйданда шулай ук төрле аттракционнарда күңел ачарга мөмкинлек бар иде. Балалар Сабан туеның мөһим аермалы үзенчәлеге – ул бәйрәмнең хәләл ризык белән тәэмин ителүе һәм спиртлы эчемлексез узуы. Тантана бары бер тапкыр – көндезге намазга бүленеп торды, аннан соң кичкә кадәр дәвам итте. --- --- | 27.07.2015 (полный текст новости)

  • 2015-07-29 10:48 Ваһапов фестивале тәкъдим итә: “Хәйдәр Бигичев ядкәре”
    27.07.2015 Мәдәният 17 сентябрьдә Татар дәүләт филармониясендә Рәшит Ваһапов фестивале “Хәйдәр Бигичев ядкәре” дигән махсус проект тәкъдим итә. Әдәби-музыкаль кичә татар халкының мәшһүр җырчысы Хәйдәр Бигичевның якты истәлегенә багышлана. Программада Х.Бигичев репертуарыннан романслар, арияләр, җырлар, халык көйләре, шулай ук татар-башкорт эстрадасының иң матур үрнәкләре урын алачак. Аларны Илһам Вәлиев, Фадис Ганиев, Раяз Фасыйхов, Рөстәм Асаев, Марсель Вәгыйзов, Фердинанд Сәләхов, Ярамир, Сиринә Зәйнетдинова, Айгөл Хисмәтуллина, Рифат Шәрәфетдинов, Гүзәл Җиһаншина, Рөстәм Насыйбуллин кебек җырчылар башкарачак. Рәсим Ильясов җитәкчелегендә “Казан нуры” халык уен кораллары оркестры, Рамил Курамшин, Ринат Вәлиев кебек музыкантларның катнашуы нур өстенә нур булачак. Кичәнең махсус кунаклары – Зөһрә Сәхабиева һәм Халидә Бигичева. Проектның продюсеры – Рифат Фәттахов. Бөек җырчы истәлеген күңелләрендә саклаучы, чын татар җырының кадерен белүче тамашачыларны 17 сентәбрьдә Татар дәүләт филармониясе залына чакырабыз. Билетлар – филармония һәм шәһәр кассаларында. Белешмәләр өчен – 2960627.   --- --- | 27.07.2015 (полный текст новости)

  • 2015-07-29 10:48 Татар җырчылары беренче тапкыр Казанның балалар хосписын күрде (ФОТО һәм ВИДЕО)
    27.07.2015 Язмыш 23 августа Биектау районы Камай авылындагы музей-тыюлыкта үтәчәк “Иске Казанда милли моңнар” хәйрия фестивалендә катнашачак җырчылар балалар хосписы белән таныша башлады. Үтеп киткән атнада Илнар Ялалов, Марсель Вагыйзов, Нурзадә, Салават Миңнеханов һәм Гүзәлемне Анжела Вавилова исемендәге хәйрия вакыфы рәисе, һоспис җитәкчесе Владимир Вавилов һәм баш табибә Галия Хисамова каршы алды. Хәйрия фестивалендә чыгыш ясаячак җырчыларның икенче төркеме балалар һосписы белән 28 июльдә танышачак. Анда Алсу һәм Азат Фазлыевлар, Дилә Нигъмәтуллина, Илшат Вәлиев, Илназ Гарипов булачак. Аларның барысы да Анжела Вавилова исемендәге хоспис белән беренче тапкыр таныша. Сезгә үткән очрашудан фото һәм видеоларны тәкъдим итәбез. Фото №1 Фото №2 Фото №3 Фото №4 Фото №5 Фото №6 Фото №7 Фото №8   --- --- | 27.07.2015 (полный текст новости)

  • 2015-07-29 10:48 Түбән Новгородта остабикәләр ярышты
    27.07.2015 Милләт Т.Новгород өлкәсенең Сергач районы Шөбиле авылының “Оргкомитет-2015” төркеме 18 июль көнне Ураза бәйрәменә багышлап, алар гадәти булмаган чара – камыр ашлары конкурсы оештырдылар. Ул өч номинациядә үткәрелде. Беренчесе “Иң яхшы бәлеш”, икенчесе “Иң яхшы пәрәмәч яисә өчпочмак”, өченчесе “Теләсә нинди камыр ашы” иде. Конкурс Шөбиле халкы арасында зур кызык¬сыну уяткан, катнашучылар саны утызга якын булды, тамашачылар да күпләп җыелды. Мәчет алдын-дагы өстәлләрдә нинди генәме камыр ашы юк иде – төрледән-төрле бәлешләр, пәрәмәч-өчпочмаклар, күз явын алырдый матур тортлар, барысы да телеңне йотардый тәмле дә әле. Жюри составына “Оргкомитет-2015” төркеменең берничә кешесе һәм барча халык яратып өлгергән, рәхәтләнеп тыңлаган “Татар радиосы”ның Сергачтагы алып баручысы Галия Таһирова керделәр. Галия конкурсны алып баруда да ярдәм итте. Жюриның эше ай-һай авыр булды бу көнне, чөнки һәрбер ашамлык беренче урынга лаек иде. Әмма конкурс булгач, аның кагыйдәләрен тотарга һәм җиңүчеләрне ачыкларга кирәк. Нәтиҗәдә, беренче номинациядә Румия Валеева искиткеч уңган һәм тәмле пахлавасы белән җиңде, икенче номинациядә Зилә Альму¬хаметова беренче булды. Ә менә өченче номинациядә җиңүчене билгеләү бигрәк кыен иде, ник дисәң, тәкъдим ителгән тортлар арасында өчесе Рамазан аена багышланып, искиткеч итеп бизәлгән иде. Васимә Исхакованың мәчет формасында эшләнгән тортына сокланмаган кеше калмады, әмма жюри Гөлнур Арифуллинаның шулай ук мәчет формасындагы тортын тәмлерәк дип тапты, нәтиҗәдә Васимә икенче урында булды, ә өченче урын Коръән китабы формасында эшләнгән торт өчен Рәмзия Азизбаевага бирелде. Беренче ике номинациядә икенче-өченче урыннар Эльмира Жамалова белән Диляра Иляловага һәм Динара Галямова белән Гөлнара Курамшинага бирелде. Шунсы шатландыра – катнашучылар арасында яшь кызлар да байтак иде. Менә шундый уңган кыз-ларыбызны кәләшлеккә сайлагыз, егетләр, ни булса да, ач булмассыз. Җиңүчеләр һәм призлы урыннарны яулаучылар грамоталар һәм кыйммәтле бүләкләр белән бүләкләнде. Беренче урын алучыларга суыткыч, суыткыч камера һәм автомат кер юу машинасы бирелде, әмма алар ул бүләкләрен садака итеп мәчеткә калдырдылар. Икенче урын алучылар электр мичләр белән бүләкләнде, әле инде алар бу мичләрдә тагы да тәмледән тәмле камыр ашлары пешерерләр. Өченче урын алучыларга электр иттарткычлар тапшырылды. Шулай ук һәр номинациядә 4-5 урын алучылар яхшы сыйфатлы табалар белән бүләкләнде. Барлык бүләкләрне бу конкурсның төп оештыручыларының берсе булган Мәскәүдә яшәүче Дамир Минаҗев гаиләсе биргән. Менә шундый әлегә аналогы булмаган күркәм генә бәйрәм узды Шөбиледә. Беренче тапкыр булганга, оештыру эшендә кайбер җитешсезлекләр булса да, халык бик канәгать калды һәм Х.Жафяровка, З.Нәвретдиновка, Ф.Арифуллинга, М.Ишмуратовка, М.Динмухаметовка, И.Атабаевка, Р.Иляловка, шулай ук “Оргко¬митет-2015” төркеменең бүтән әгъзаларына зур рәхмәтләрен белдерделәр. Бу конкурс соңгысы булмас, әлбәттә, һәм шуңа да “киләсе очрашуларга кадәр” дип ка¬лабыз. Наилә ҖИҺАНШИНА --- | 27.07.2015 (полный текст новости)

  • 2015-07-29 10:48 Язучылар йөзү ярышы оештырдылар (ФОТО)
    28.07.2015 Мәдәният Һавасы эссе түгел иде анысы. Шул +22 градус чамасы булгандыр. Инде җәй узып бара, көннәр җылынмады шул, яңгырлар да сибәләүдән туктамады. Тик язучы-журналист халкын салкын һава торышы куркытамыни! Дөнья чемпионатыннан без дә читтә калырга тиеш түгел, диде татарның каләм әһелләре. Һәм бу атнаның сишәмбесендә Казаннан ерак булмаган Олы Клүчә авылы янындагы күлдә йөзү ярышы оештырдылар.   Килеп җиттек! Күл чыннан да шәп, тик исемен генә берәү дә белмәде. Фәндәс абый һаман егетләрчә. Старт! Рашат Низамиев судан бик тиз әйләнеп чыкты. Шәмсия Җиһангирова да йөзде. Бәрәңгедән дә тәмле нәрсә бар бу дөньяда? Каршы алыгыз, Римзил Вәлиев үзе! Коткаручылар көймәсе ярышчыларны куып җитә алмады... Менә алар, беренче “бишлек”тә килүчеләр: шагыйрьләр Равил Фәйзуллин һәм Илсөяр Иксанова, Равил абыйның җәмәгате Наилә ханым, уллары Газиз, галим Булат Хәсәнов. --- --- | 28.07.2015 (полный текст новости)

  • 2015-07-29 10:48 Чехов базарында янгын чыкты
    28.07.2015 Фаҗига Бүген иртә белән Чехов базарында янгын чыккан. Бер катлы бинаның 4 квадрат метр чамасы мәйданында продуктлар куела торган агач стеллажлар янган. Янгын сүндерүчеләр тиз арада килеп җитеп ялкынны вакытында сүндергәннәр, зыян күрүчеләр юк. Адмирал базары янганнан соң, кибетләрдә, базарларда янгын курынычсызлыгы буенча массакүләм тикшерүләр узган иде. Ул чакта ук Чехов базары янгын куркынычсызлыгы таләпләренә туры килми дип таптылар. Шуннан соң, базар бер айга эшен туктатып та торды. Җитешсезлекләрне төзәткәннән соң, базар кабат ачылган иде. Хәзер янгын ни сәбәпле чыкканны тикшереп, сәбәпләрен ачыклаячаклар. --- --- | 28.07.2015 (полный текст новости)

  • 2015-07-29 10:48 «Чәкчәк»ләр Бакырчы авылында көтү көтте (ФОТО)
    28.07.2015 Җәмгыять Гомереңдә беренче тапкыр көтү көтәргә бару һәркемнең хәтерендә озак саклана. Ә кулдашларың радио ди-джейлары булса, көтү көтү әле шактый күңелле эшкә дә әверелә. «Болгар» радиосының «Чәкчәк шоу» иртәнге тамашасын өч ел дәвамында тыңлаучылар яратып өлгерде. Җитмәсә, алар еш кына тыңлаучылары белән радио аша гына түгел, ә күзгә-күз дә очраша. «Чәкчәк шоу – көтүдә» проекты – шундыйларның берсе. Уеннан гына башланып киткән бәйге зур бер проектка әверелде. Бәйге шартлары буенча, республика авылларында яшәүчеләр үзләре урынына радио алып баручыларын көтү көтәргә җибәрергә гариза язды. Ул гаризаларны башкалар СМСлар белән хупларга тиеш иде. Бәйге финалына Яшел Үзән районының Бакырчы авылы һәм Актаныш районының Табанлы Күл авылы халкы чыкты. Тик беренчеләр өлгеррәк булып чыккан: алар СМСларны күбрәк җибәргән. Өстәвенә, алар шигырьләр, шигарьләр уйлап чыгарып кына калмаган, ә рэп та яздырган. Шулай итеп, яраткан ди-джейлары Айгөл Хәйруллина, Марсель Әхмәдуллин, Рөстәм Гайзуллин белән очрашу бәхете нәкъ менә Бакырчы авылы халкына елмайды.  Авыл халкы көтү көттерергә ничек әзерләнгән? Соңгы мәгълүматларга караганда, Бакырчы авылында 357 кеше яши. Аларның 189 эшли, 17 яшькә кадәрге балаларның саны – 76. Авыл халкы «йолдыз»лы көтүчеләр килүенә әзерләнеп торган. Кичә төнлә шушы авылга килеп төшү белән, кешеләр безне зур чәк-чәк, шигырьләр белән каршы алды. Моннан тыш, бүген 20.00гә планлаштырылган “Кичке уен” дип аталган татар эстрадасы артистлары концерт программасы өчен махсус сәхнә дә ясаганнар. Бу эштә Бакырчының 40лап ир-аты катнашкан. Оештыру эшләренә аеруча зур өлеш кертүчеләр арасында - Сәлимҗан Шәмсиев, Әнәс хәзрәт белән Рәшидә абыстай Закировлар, Миләүшә һәм Рафис Сәлахиевлар. Көтү көтүнең ние бар? Көтүчене нәрсәсез күз алдына китереп булмый? Әлбәттә, чыбыркысыз. Бакырчылылар аларны тасмалар тагып ясаган. Ди-джейларның һәрберсендә – көтүче букчасы. Алар барысы да төрле. Айгөлнең сумкасы иң гламуры булгандыр, мөгаен. Чөнки бары тик анда гына җилпәзә (веер) һәм көзге бар иде. Егетләр букчаларының берсендә – бинокль, икенчесендә сыбызгы бар иде.  Көтүчеләр иртәсе сәгать биш тулганда башланды. Бакырчы авылы халкы көтүне бер урынга китерде. Шунысы кызык: монда көтүгә 70 сыер, 90лап сарыктан кала, 2 кәҗә дә чыга икән. Соңгыларының хәтта үз исемнәре дә бар – Җәмилә белән Кәч-кәч. Бакырчылылар «Чәкчәк»ләрнең көтү көтүенә хайваннарын да бизәгән. Араларында Россия һәм Татарстан әләмнәре төсендәге тасмалар такканнары да, сыртларына «Чәкчәк шоу» дип язып куйганнары да бар иде. Бакырчы сарыкларын спортчылар диярсең! Алар бара торган җирләреннән трамплиннан сикергән кебек, сикереп баралар. Моңарчы өй хайваннарының җиңел атлетика белән шөгыльләнгәннәрен күргәнем юк иде минем! «Чәкчәк шоу» радиотамашасы ди-джейларын үз күзләре белән күрергә дип, бөтен авыл җыелды. Көтү куарга килгән апа-абыйлар, әби-бабайлар ачык һәм гади булып чыкты. Шул арада ук алар «Чәкчәк»ләр белән әңгәмә дә корып җибәрделәр.  - Сыерларыгыз сөт бирәме? – ди «Чәкчәк»ләр. - Моңарчы бирәләр иде. Бүген – ашатуыгыз карап инде, – дип шаяртты авыл халкы. Аллага тапшырып, сәгать иртәнге алтыда юлга кузгалдык. Бакырчылар безгә хәерле юллар теләп, озатып калды. Көтүне кая алып барасын «Чәкчәк»ләргә Бакырчы авылы халкы күрсәтте. Башта көтүне туктатып, аларга “җиңелчә иртәнге аш” ашарга “мөмкинлек бирдек”. Ягъни, сыерлар бераз үлән чемченеп алды. Ул вакытта мин әле шундый озын юл үтәсемне күз алдына да китермәгән идем. Бара торгач, без Денис чокыры, Каенсыз урманлыгындагы күлгә килеп чыктык. Шунда инде безнең көтүебез бераз иркен сулап куйды: үз көйләренә ашады... «Чәкчәк»ләрне яраттылар «Чәкчәк»ләр көтү көтеп кайткач, кичке уен оештырырга Казаннан бер төркем артист килеп, Бакырчы авылы халкының күңелен күрәчәк. – «Чәкчәк»ләр белән көтү көтәргә бик күңелле булды. Алар берсеннән-берсе үзенчәлекле, фантазиягә бай кешеләр, – дип сөйләде Миләүшә Сәлахиева. Кызганыч, Бакырчы авылында Мәдәният йорты юк. Бу проблеманың тиздән хәл итүен чын йөрәктән телиләр алар. Тик шулай булуга карамастан, бакырчылылар рәхәт итеп яши белә: һәр урам чиратлашып, бәйрәмнәр оештыра икән. Әйтергә кирәк, Бакырчы халкы көндәшләрен дә онытмаган. Әнәс хәзрәт киңәше белән, финалга чыккан икенче авыл - Табанлы Күлгә көз көне “чәкчәк”леләр концерт белән киләчәк икән. Фото №1 Фото №2 Фото №3 Фото №4 Фото №5 Фото №6 Фото №7 Фото №8 Фото №9 Фото № 10 --- --- | 28.07.2015 (полный текст новости)

  • 2015-07-29 10:48 Түбән Новгородта татар эшмәкәре яңа медпункт ачты
    28.07.2015 Җәмгыять Соңгы елларда оптимизация кысаларында авылларда медицина учреждениеләре ябылу очраклары күпләп күзәтелә. Ә кайбер авылларда меценатлар тырышлыгы белән яңалары ачыла. Узган атна уртасында Т.Новгород өлкәсе Сергач районы Грибан авыланды да яңа медпункт эшли башлады. Аны Мәскәүдә яшәүче эшмәкәр Рәис Әхмәт улы Гафуров үз акчасына төзеткән. Кайчандыр шул урында Рәис әфәнде үзе яшәгән. Тик, кызганычка каршы, 1991 елда янгын чыгып аларның йортлары юкка чыга, утта әнисе дә вафат була. Еллар үткәч, шул урыннан ерак түгел ул яңа өй төзи, ә туган йорты янында скважина казыта. Аның суы бигрәк тәмле икән. Күбесе халык шуннан су ала. Рәис әфәнденең халкы өчен тагы бер изге гамәл кыласы килә һәм ул шунда медпункт төзетергә ниятләнә. Авылда елга якын инде фельдшер юк иде. Ә күбесе өлкән яшендәге авыл халкы өчен медицина хезмәтенең кирәклеге һичшиксез. Шуңа күрә Рәис әфәнденең бу бүләген изге гамәл дияргә була. Медпункт 15 июльдән эшли башлады. Анда сыйфатлы ярдәм күрсәтү өчен барлык шартлар булдырылган. Авыруларны атнага биш көн Сергач¬тан килеп фельдшер-акушер Галина Ивановна Батяй кабул итәр. Аның хезмәт стажы утыз елга якын, зур тәҗрибәле белгеч. Грибанга фельдшер кирәклекне белгәч һәм эш шартлары белән танышкач ул озак уйламыйча ризалашкан. Аны һәр көн эшкә йөртер өчен транспорт чыгымнарын да, өстәмә эш хакы түләүне дә үз өстенә алган Рәис әфәнде. Шулай ук биредә анализ бирү һәм диспансеризация узу мөмкинлеге дә булдырылыр, ашыгыч ярдәм күрсәтер өчен дарулар запасы тупланган. Медпунктны ачу тантанасына Сергач район үзәк кастәханәсенең баш табибы урынбасары Елена Петровна Малюгина да килгән иде. Ул Камка администрациясе башлыгы Мөнир Шәймәрданов белән бүлмәләрне карагач, аларга югары бәя бирде. Грибанлылар белән аралашып, аларны борчаган сорауларга да җаваплар кайтарды Елена Петровна. Грибан халкы күпләп килде бу көнне бирегә. Рәис әфәнде үзе анда булмаса да, барысы да ихлас күңелдән аңа рәхмәтләрен белдерделәр һәм иң изге теләкләр теләделәр. Елена Петровна да Сергач районы администрациясе исеменнән аңа рәхмәт сүзләрен белдерде, ә Камка администрациясе башлыгы Мөнир Шәймәрданов авылдашлары өчен башкарган изге гамәле өчен Рәис әфәндене Рәхмәт хаты белән бүләкләгән. Әйтәсе дә юк, Рәис әфәнде изге эш башкарган. Шундый мәрхәмәтле, юмарт егетләребез булганда авыллар яшәр әле. Илнар САДЕКОВ --- | 28.07.2015 (полный текст новости)

  • 2015-07-29 10:48 Чемпионат кысаларында Камал театры нинди спектакльләр күрсәтәчәк
    28.07.2015 Мәдәният 7-15 августта FINA су спорт төрләре буенча дөнья чемпионаты кысаларында Г.Камал исемендәге Татар дәүләт Академия театры 9 спектакль тәкъдим итә. Спектакльләр рус һәм инглиз телләренә синхрон тәрҗемә белән тәэмин ителгән. Татарстан театрлары арасыннан бер Камал театры гына Чемпионат вакытында спектакльләр күрсәтә. Спектакльләр циклы Кәрим Тинчуринның “Зәңгәр шәл”е белән башлана һәм тәмамлана. Бу очраклы түгел, чөнки “Зәңгәр шәл” күптән инде театрның “йөзек кашы”на әверелде. Әлеге пьеса татар театры сәхнәсендә 1926 елдан бирле уйналып килә. Һәр буын тамашачы аны яратып кабул итә. Спектакльне 7 августта 19.00дә һәм 15 августта 18.00 сәгатьтә Камал театры сәхнәсендә карарга мөмкин. 8 август 18.00 – 109 сезонның шаулы премьерасы - режиссер Фәрит Бикчәнтәев сәхнәләштергән Нәкый Исәнбәт һәм Саадалла Ваннус әсәрләре буенча “Хуҗа Насретдин” спектакле. Баш рольдә тамашачыларның яраткан артисты – Фәнис Җиһанша. 9 август 19.00 – Илгиз Зәйниев “Бабайлар чуагы”. Әлеге лирик комедиядә татар театрының данлыклы артистлары катнаша: Ринат Таҗетдинов, Әзһәр Шакиров, Равил Шәрәфиев, Ирек Баһманов, Наилә Гәрәева. 10 август 19.00 – Тамашачыларның иң яраткан спектакльләреннән берсе – Туфан Миңнуллин “Гөргөри кияүләре”. Бу музыкаль комедия инде 20 ел театр сәхнәсендә аншлаг белән бара. Спектакльнең режиссеры – Марсель Сәлимҗанов. 11 август 19.00 – Зөлфәт Хәким “Искән җилләр көенә”. Режиссеры – Лилия Әхмәтова. Әлеге романтик комедиядә театрның яшь, популяр артистлары катшана: Ришат Әхмәдуллин, Нәфисә Хәйруллина, Эмиль Талипов, Айгөл Хәйруллина һ.б. 12 август 19.00 – Галиәсгар Камал пьесасы буенча сатирик комедия – “Банкрот”. Хәйләкәр банкрот - Сираҗетдин ролендә Татарстанның атказанган артисты – Радик Бариев. Спектакль “Алтын битлек” экспертлар советы фикере белән Россиядә 2014 елның иң яхшы спектакльләр лонг-бите исемлегенә кертелде. 13 август 19.00 – 109 сезонның беренче премьерасы - “Сөясеңме, сөймисеңме...” . Төп рольләрдә – Равил Шәрәфиев һәм Дания Нуруллина. Спектакль драматург Флорид Бүләковның якты истәлегенә багышлана. Автор үзе әйткәнчә: “ Бу пьеса –мәхәббәт турында. Хәер, барлык әсәрләр кебек үк... Ләкин алардан аермалы буларак, вакытлы хисләр турында түгел, ә тирән, бер гомер озынлыгындагы мәхәббәт хакында...”. 14 август 19.00 – Фәрит Бикчәнтәев сәхнәләштергән “Мулла” спектакле. Төп рольләрдә – Эмиль Талипов, Искәндәр Хәйруллин. Әлеге пьеса данлыклы драматург Туфан Миңнуллинның иң соңгы әсәрләреннән берсе. Искәртеп үтәбез, Татарстан театрлары арасыннан бер Камал театры гына FINA су спорт төрләре буенча дөнья чемпионаты вакытында спектакльләр күрсәтә. Барлык спектакльләр дә рус һәм инглиз телләренә синхрони тәрҗемә белән тәэдмин ителгән. --- --- | 28.07.2015 (полный текст новости)

  • 2015-07-29 10:48 Татарстанда 32 градуска кадәр җылытачак
    28.07.2015 Җәмгыять Иртәгә көндез Татарстан Республикасында 32 градуска кадәр җылытачак, явым-төшем көтелми. Бу хакта ТР Гидрометеорология һәм әйләнә-тирә мохитне күзәтү идарәсе белдерә. Бигрәк тә Апас, Буа, Чүпрәле һәм Тәтеш районнарында җылырак булачак, ә Әгерҗе, Алабуга, Чаллы һәм Түбән Камада көндез 27-29 градус җылы булса, төнлә – 13-15. Казанда көндез 31 градуска кадәр җылытачак, ә төнлә температура 18 градус җылы тәшкил итәчәк. 30 июль төнендә ТР ның күпчелек районнарында урыны белән яшенле яңгыр яварга мөмкин. Көньяк-көнбатыштан, көнбатыштан 6-11 м/с тизлектә җил, вакыты белән җилнең тизлеге 15-22 м/с ка кадәр җитәргә мөмкин. Температура 20 градус җылы тәшкил итәчәк. --- --- | 28.07.2015 (полный текст новости)

  • 2015-07-29 10:48 Раил Гатауллин: Басма тираж кими, интернетта активлык арта (ВИДЕО)
    29.07.2015 Интернет Быелның икенче яртыеллык нәтиҗәләре татар матбугатының тиражы уртача 10-15% кимүен күрсәтсә, Татнет аларның интернетта активлыгы артуын әйтә. Татар интернетын өйрәнү вакыфы рәисе Раил Гатауллин белдергәнчә, аларның да киләчәге билгесез, чөнки үз-үзләрен яшәтү, системалы акча табу юллары (бизнес план) язылмаган.  Үткән берничә елда татар басма матбугатының укучылары кими дигән сүзләрне еш укырга, ишетергә туры килә. Быелның икенче яртыеллык нәтиҗәләре дә татар матбугатының тиражы уртача 10-15% кимүен күрсәтте. Шуңа да карамастан, интернет киңлегендә шул ук матбугат чараларының (татар газета-журналларның) аудиториясе үсүе күренә. Көн саен диярлек аларга мәгълүматлар эленеп, интернет укучыларын күбрәк җәлеп итү юллары тәкъдим ителә. Әмма аларның да киләчәге билгесез, чөнки үз-үзләрен яшәтү, системалы акча табу юллары (бизнес план) язылмаган. Бу хакта безгә татар интернетын өйрәнүче Татнет вакыфы рәисе Раил Гатауллин сөйләде. Ул басма матбугатның тиражы кимесә дә, интернетта, социаль челтәрләрдә аларның активлыгы артуын күзәткән. – Татарстан газета-журналларының 90-95% Вконтакте социаль челтәрендә үз төркемнәрен оештырган. Аларның аудиториясен карасак, уртача 2-3 мең кеше. Әлбәттә, 10-15 меңлек төркемнәр дә бар. Гадәттә, әле эшчәнлеген башлап кына җибәргән төркемнәрдә 1-1,5 мең язылучы була. Төркемнәрнең үсешенә килсәк, ул атна саен 5-6%ка артып бара. Мәсәлән, балалар журналлары арасында “Сабантуй” үсешен бик камил билгеләргә була. Аудиториясе көннән-көн үсә. Шулай ук “Ялкын”, “Тылсымлы куллар” журналлары да активлык күрсәтә. “Ирек мәйданы” үз сайты белән бик популяр. Вконтактедагы төркемнәренә 2 меңләп кеше язылган. Күзәтүләрдән билгеле булганча, әлеге төркем аудиториясе бер ай эчендә 10% арткан. “Болгар”, “Татарстан” радиолары да популярлашып килә. – Алай да, ни өчен Татарстанда татар мәгълүмат сайтларына керүчеләр саны аз? Ни сәбәпле интернет укучылар саны зур күрсәткечләр белән үсми? – Татарча сайтларының активлыгы булсын өчен, андагы мәгълүмат уникаль булыргы тиеш. Яңалыкларны, үткән чараларны без рус теленнән тәрҗемә итмичә, журналистлар үзләре барып, уникаль һәм аналитика кертеп язган очракта, бу укучыларны тартачак һәм җәлеп итәчәк. – Вконтактеда 100 меңлек аудиториясе булган татар төркемнәре бармы? – Бу мәгълүматны Татар интернетын үстерү вакыфы (фонды) исеменнән әйтеп китәм. Чөнки, күп аналитик эшләрне шушы вакыф исеменнән алып барабыз. 100 мең кешедән артып киткән төркемнәр бар. Аларны татар мәдәнияте, җыр-көйләре берләштерә. Татар җырлары, татар видеолары күп булган төркемнәр меңләгән интернет кулланучыларын җәлеп итә. Әлбәттә, бу факт бер яктан яхшы булса да, икенче яктан начар. Чөнки аларда “пиратлык” гамәлләре булу мөмкин. Шуңа да бу мәсьәлә ике яклы. – Дәүләт проектларында татар сайтлары белән катнашып аларны үстереп буламы? – Күптән түгел генә “ Яшь татневтчылар” бәйгесе узды. Без 1-9 класс балалары оештырган 30дан артык сайтларны бәяләдек. Бәйгене Чаллы Шәһәрендә урнашкан икенче номерлы татар гимназиясе тәкъдим итте. Бәйгене әлеге гимназия укытучылары белән берләктә башлап җибәрдек. Шулай ук мәгариф һәм фән, мәдәният министрлыклары белән “Белем җәүһәрләре” бәйгесен дә үткәрәбез. Ноябрь айларында Татмедианың гранты булган иде. Мәгариф министрлыгының “Юный программист” дигән конкурсы бар. 2007 елдан бирле үткәрелә торган бу конкурсларда без яшьләрне татарча сайтлар ясарга чакырабыз. Татар интернетын таныту өчен безгә яңа кадрлар, яшь белгечләр кирәк. – Яңа кадрларга яхшы эш хакы кирәк, аларның таләпләрен үтәрлек матди мөмкинлегегез бармы? – Моның өчен бизнес-план төзелгән булырга тиеш. Күп кенә татар проектларында ул юк. Энтузиазм белән ачылалар да, күп тә үтми, ябылалар. Бизнес-план төзеп эшләсәк, бу мөмкин. Ярый да безнең энтузиазм унар елга җитте, ә яшьләрнең ул бер айга, күп дигәндә бер елга җитәргә мөмкин, шуннан арту очраклары бик сирәк.  Байбулат ДӘҮЛӘТ --- | 26.07.2015 (полный текст новости)

  • 2015-07-29 10:48 Руль артында – хатын-кыз!
    29.07.2015 Җәмгыять Кайсы көнне иртәнге якта «Юлдаш» радиосын кабызып куеп, иртәнге эшләрне эшләп йөрим. Ни сөйләгәннәрен тыңлыйм, җырларына кушылып җырлап та алам. Беркөнне, «Хатын-кыз водительләр турында ни уйлыйсыз?» дип, тыңлаучыларны сөйләшүгә чакырдылар. Савыт-сабамны юа-юа шалтыраткан халыкны тыңлыйм. Ир-атлар үзләренең бик яхшы йөртүче булуларын, хатын-кызның юлда граната тоткан маймылны хәтерләтүен тәфсилләп сөйли бирәләр. Ара-тирә хатын-кызлар да шалтырата. Алары да үзләренең бик яхшы йөртүләрен, ә менә юлда очраган машинадагы хатын-кыз водительләрнең юньсезлеген сөйли. Түзмәдем, мин дә шалтыраттым. Фикерем бик үк уңай булмады, билгеле, бөтен кеше чәршәмбе дип чабып йөргәндә дә, җомга, дип үз сүземне кабатлый торган сыйфатым бар.  Гомумән, мондый сорауның куелышын мин аңлап җиткермим. Бу сорау куелышы белән үк хатын-кызны кимсетеп тора бит. Дискриминация. Хатын-кыз кү­мер дә чыгара, домна мич­ләрендә тимер коя, йортлар төзи, космоска оча, дәүләтләр җитәкли. Ә менә юлда машина йөртүгә килгәндә, никтер ир-ат моны бик авырсынып кабул итә. Ник мондый сорау куясыз, дим алып баручыга. Соң, үзегез дә күргәнегез бардыр бит, интернетта хатын-кызның машинасын парковкага куя алмаган видеолары бик күп, аларны караганыгыз бардыр, ди. Бар, әлбәттә. Әмма ул видеоларны да хатын-кыз төшерми. Балконга тәмәке тартырга чыккан җиреннән бөтен эшен ташлап, дөньясын онытып, ир-ат төшерә. Аннары тәмләп комментарийлар яза. Хатын-кызның аның ише пүчтәк белән булашырга вакыты да, теләге дә юк, минемчә. Мин үзем дә параллель парковкага машина куя белмим. Нишләтим? Аллага шөкер, яшәгән урынымда барган килеш кенә килеп туктау мөмкинчелеге бик күп. Бервакыт, океан ярына киттем, балалар белән ир велосипедта сыпырттылар. Барып җиттем җитүен, туктар урын гына табып булмый. Якын-тирә урамнарны әйләндем. Әллә ни чаклы урап йөргәч, юл кырыенда урын табылды. Әмма әлеге шул параллель парковка. Алга барсам, «Ауди машинасы», арткы якта – «Мерседес». Урынының туры килүен әйт! Бераз тордым да тагын эзләнергә киттем. Йөри торгач, башка урын табылды. Әмма теге хәлне әле һаман сөйлим. Интернетта шулай ук ир-атның «геройлыкларын» сурәтләүче видеолар да муеннан. Юл кискән өчен дөмбәсләшкәннәре дә, кызыл утка кадәр өлгерәм дип чабып, маңгайга-маңгай бәрелешкәннәре дә, җәяүлеләрне гольф тубы кебек бәреп очырганнары да. Бөтен сә­бәп әнә шул, сез барыгыз да дураклар, мин генә акыллы да мин генә булдык­лы, дигән фикер йөртүдән. Бер-береңә ихтирамлы, юл куючан булсаң, алай уйламас идең дә, алай эшләмәс идең. Статистика хатын-кызның, ир-ат белән чагыштыр­ганда, юл фаҗигаләренә бик сирәк очравын, машинаны сак йөртүен күрсәтә. Анысы аңлашыла да кебек, хатын-кыз балаларын уйлый, югалтырлык мөлкәте күп бит. Ирләр генә, ишектән чыкса, буйдак егет, шуңа күрәдер, батырлык күрсәтәселәре килә. Хатын-кызның машина руле артына утыруы бәлки болай тиз булмас та иде. Әмма, беренчедән, йомшак буын ирләр китте. Дөнья тоткасын ирләр түгел, нәкъ хатын-кыз үз кулына алды. Икенчедән, ирләр тормыш көтәрлек мал табып, хатын-кыз үзен гаиләгә генә багышлыйм дисә дә, балаларны төяп, теләсә кая барып җитә ала. Хәтта урманга җиләк-чикләвек җыярга барганда да, ял җиткәнен, ирнең эштән бушаганын көтеп торасы түгел. Парк, авыл, бакча, кибет – һәммәсенә хатын-кыз үзе генә дә җилдерә. Сайлауга бара йә аналитик язмалар яза, оешма җитәкли, дип аптырамыйбыз, машина йөртүче хатын-кызга исебез китә. Ни авырлыгы бар соң аның? Ремонтлыйм, дип атналар буе машина астында яту кирәкми. Төзәтүчеләр җитәрлек. Кайдадыр бер акыллы башы хатын-кыз турында «Карбюратор белән аккумуляторны аермаган килеш руль артына утыралар» дип язып куйган. Әмма «Жесткий диск» белән «системная память» дигәннәрен аермау­чылар компьютерны куллана ич. Куллану хокукын беркемнән дә сорамыйлар. Марат КӘБИРОВ: Бу тема бик уңышлы сайланмаган. Монда җитди сүз әйтеп булмый. Руль артында хатын-кыз яки ир-ат дип әйтү дөрес түгел. Руль артындагыларны ике генә төркемгә бүләргә мөмкин: оста йөртүчеләр һәм йөртә белмәүчеләр. Соңгылары бүләк ителгән машинада, бүләк ителгән документ белән йөрүчеләр. Менә андыйлар арасында хатын-кызлар күбрәк. Ни гаҗәптер, хатын-кызларга андый бүләкләрне күбрәк бирәләр. Артык тирәнгә кермичә генә, әнә шундый ханымнар тормышыннан бер күренеш тәкъдим итәм. Кичкырын. Зур гына автомагазин. Чит ил маркалары өчен кирәк-ярак­лар бүлеге. Бүлектә бер генә сатучы. Ул бик төгәл эшли, әмма чират барыбер акрын бара. Кешеләр ашыга, «биш кенә минутка» дип кереп тә монда вакыт әрәм итүдән аз гына кәефләре кырылган. Чиратта унлап ир-­егет һәм бер кыз. Тиздән кызга чират җитә. Кыз: Алгы тормоз колодкалары кирәк иде. Сатучы: Нинди машинага? Кыз: Минем машинага. Сатучы: ??? Чират авыр сулап куя, оза-ак азапланырга туры киләчәк. Сатучы: Нинди марка? Кыз: Иномарка. Сатучы: Ничек атала? Кыз: Фольсваген. Сатучы: Нинди модель? Кыз: ??? Сатучы: Артында, багажникта нәрсә дип язылган? Кыз: Ә-ә-ә... (уйланып) РОЛО Сатучы: ??? Чират: ??? Кыз: !!! Кемдер: ПОЛО! Сатучы: Уф-ф-ф... Ничәнче елгы? Кыз: 1978. Сатучы ?!. Чираттан берәү: Хи-хи-хи. Чират: (кинәт аңлап) Ха-ха-ха! Сатучы: (Чиратка аптырап карап тора. Бераздан аңлап ала һәм кычкырып көләргә тотына. Көлеп туйгач.) Машинагыз ничәнче елгы? Кыз: 1999. Сатучы: Күләме? Кыз: Нәрсәнең? Чираттан берәү: Бамперыгызның. Кыз: (оялып кына) Икенче размер. Чират: Ха-ха-ха. Сатучы: Документлары бармы? Кыз озак кына сумкасында казына һәм пас­порт тартып чыгара. Чираттагыларның кай­берсе инде эчен тотып тәгә­рәшә. Көлмәскә тырышудан, сатучы кып-кызыл төскә кергән. Кыз да алсуланган. Сатучы: Машина документлары бармы? Кыз: Бар. (Сумкасын прилавкага әйләндерә. ) Сатучы: (кирәкле кәгазьне карап) Luсаs бар. Кыз: Нәрсә ул, модельме? Чираттан берәү: Юк, марка. Сатучы: Fеrаdо бар. Кыз: Ә артка? Сатучы: Артка да бар. Кыз: Нинди? Сатучы: Шундый ук. Кыз: (озак уйлагач) Юк, кирәкми. Сатучы: Нәрсә кирәкми? Кыз: (ярсу чигенә җитеп) Бернәрсә дә кирәкми. (Сумкаларын җыя да чыгып китә.) Моны ни өчен яздыммы? Кызның бераз наданлыгы да, чиратны тоткарлавы да – бернәрсә дә мөһим түгел. Хатын-кыз бар җирдә – елмаю бар. Иң мөһиме шушы. --- --- | 25.07.2015 (полный текст новости)

  • 2015-07-26 10:11 Чемпионатка Путинны да көтәләр
    24.07.2015 Спорт Бу көн дә килеп җитте. Бүген башкалада Су спорты төрләре буенча дөнья чемпионаты башлана. Ярышларга барысы да әзер. Бу хакта ике көн элек үк хисап тоттылар. Инде һава торышы гына сынатмасын. Берәүләр болытларны куып тарату турында хыялланганда, икенчеләр Ходайдан кояшлы көннәр сорый башлады инде. Унҗиде көн буе дәвам итәчәк ярышлар башланыр алдыннан күпләрне борчыган төп сорау, мөгаен, һава торышына бәйле­дер. Көн дә явып торган яңгыр­лар спортчыларның да, тамаша карарга килүчеләрнең дә кәефен кырырга мөмкин. Өстәвенә көннәр дә чагыштырмача салкын. Дөрес, синоптиклар җылы вәгъдә итә. Гид­рометеорология һәм әй­ләнә-тирә мохитне күзәтү үзә­генең Татарстандагы идарә­сеннән алынган мәгълүматларга караганда, яңгырлар бу якшәм­бедә туктаячак. Яллардан соң җылытыр, дип тә ышандыралар. Якшәмбе көнне көндез 23 градус җылы вәгъдә иткәннәр. Төнлә термометр баганасы 15 градус җылыны күрсә­­тәчәк. Ә менә киләсе атнада эссе көннәр башланырга тиеш. Һәр­­­хәлдә, синоптиклар шулай ышандыра. Атна дәвамында көндез 29 градуска кадәр җылы вәгъдә итәләр. Явым-төшемнәр көтелми. Кемгә ничек, ә менә Спорт уеннары башкарма дирекция­сенең генераль директоры Азат Кадыйров бу фаразга ышана. Матбугат конференциясенә кил­­гән журналистларга да Ходайдан кояшлы көннәр сорарга киңәш итте ул. “ФИНАдагы хезмәт­тәшләр чемпионат көннәрендә һава торышы ничек булачак дип сораша, – дип сөйләде җитәкче. – Бар да әйбәт узар дип ышанам”. Азат Кадыйров сүзләренә караганда, болытларны куып кына таратып бетереп булмаячак. Алар бик тыгыз. Спортчыларга явым-төшем комачау итә башласа, оештыручы­­­ларның алдан уйланган планы да бар икән. “Ярышларның вакытын күче­рергә мөмкин, – ди Азат Кадыйров. – Тик эшләр әлеге чиккә кадәр барып җитмәс дип өмет­ләнәм”. Көннәрнең ямьсез торуы чемпионатка билетлар сатуга да комачау итә, дип фаразлый түрәләр. Ярышларның күбесе ачык һавада уза бит. Ә ачылыш тантанасының соңгы, ягъни төп репетициясе ике көн элек булды. Күргән кешеләр соклануларын яшерми. “Җомга көнне ачылыш тантанасы протокол рәвешендә узачак”, – дип аңлаттылар журналистларга. Аны спортчылар, чемпионат вәкил­ләре һәм олы кунаклар гына карый алачак. Ә якшәмбе көнне “Пилигрим” тамашасын республикадагы күп балалы, уллыкка бала алып тәрбияләүче һәм мөмкин­лекләре чикләнгән сабый тәрбия­ләүче гаиләләргә күрсә­­тергә җыеналар. Дүшәм­бедән исә тамашаны теләге булган һәркем карый ала. Сатуда билетлар бар әле. Кунаклар дигәннән, бүген башкалада ил Президенты Владимир Путинны да көтәләр. Азат Кадыйров әнә шундый ышаныч белдерде. Ил башлыгының бүген Казанга киләсен кичә Россия Президентының рәсми сайтында да расладылар. Әйтергә кирәк, Россия Үзәк банкы Казанда узачак Су спорты төрләре буенча дөнья чемпионатына багышлап 3 сумлык тәңкә акча чыгарды. Аның диаметры – 39 миллиметр. Ул 5 мең данә тираж белән чыгарылган. Әлеге акча бернинди чикләүләрсез номинал буларак кулланылырга тиеш. Бездән 12 кеше булачак Дөнья чемпионаты әле башланмады, ә рекордлар бар инде. Әйтик, быелгы ярышларда 190 илдән 2 мең 923 спортчы чыгыш ясаячак. Алар 75 комплект медаль өчен көрәшәчәк. Әлегә кадәр чемпионатларда бу кадәр кеше катнашканы юк иде. Араларында Россия җыелма командасы составына кергән 12 якташыбыз да бар. Россия командасы данын йөзүдә – 38, синхрон йөзүдә – 14, суга сикерүдә –13, су полосында – 26, ачык суда йөзүдә – 8, хай-дайвингта 3 кеше яклаячак. Татарстан спортчыларының бишесе – су полосы командасы вә­килләре. Альберт Зиннәтуллин, Иван Нагаев, Артем Одинцов, Владислав Тимаков, Константин Степанюк – бишесе дә Казанның “Синтез” клубы вәкилләре. Йөзүчеләр исә – дүрт кеше. 18 яшьлек Эрнест Мәкъсүмов күптән түгел Бакуда узган беренче Европа Уеннарында алтын, көмеш һәм бронза медальләр отып кайтты һәм җыелма командага эләкте. Ул ирекле ысул белән 800 һәм 1500 араларга йөзәргә җыена. 16 яшьлек Ирина Приходько да зурлар арасында беренче адымнар ясый. Ул – үсмерләр арасында Европа чемпионатында бронза, Олимпия Уеннарында көмеш медальләр иясе. Александр Красных Бөгел­мәдән, аңа 20 яшь. Аның Европа беренчелекләрендә алтын һәм көмеш медальләр отканы бар, дөнья чемпионатында исә бронза иясе булды. Телгә алынган спортчылар арасында иң танылганы исә, әлбәттә, Яна Мартынова (рәсемдә). Ул – Казанда узган Универсиада чемпионы, 2007 елгы дөнья чемпионатының – көмеш, 2008 елгы Европа чемпионатының бронза медаль иясе. Өч тапкыр Олимпиадаларда чыгыш ясады, 39 (!) мәртәбә Россия чемпионы булды. Чемпионатның иң матур ярышларыннан саналган синхрон йөзүдә дә үз кешебез чыгыш ясар дип көтелә. Чиләбе өлкәсенең Йөрүзән шәһәрендә туып үскән Лилия Низамова Татарстан спортчысы булып исәп­ләнә. Суга сикерүдә Никита Шлейхерга өмет баглыйбыз. Ул 10 метрлы каланчадан сике­рәчәк. Шул ук биеклектән, чем­пионатның яңа спорт төре – катнаш сикерүдә Никита Мәскәү спортчысы Юлия Тимошинина белән берлектә катнашырга җыена. Әле бу атна башында гына хай-дайвингта да Татарстан вәкиле буласын хәбәр иттеләр. Игорь Семашкога инде 39 яшь, ул Белоруссиядә туган. Соңгы ике елда Казанда шөгыльләнә. Эльвира ВӘЛИЕВА 106 | 24.07.2015 (полный текст новости)

  • 2015-07-26 10:11 Татарстан югары уку йортларында түләп уку бәясе 5-6 процентка арткан
    24.07.2015 Мәгариф Быел Татарстан югары уку йортларында түләп уку бәясе 5-6 процентка арткан. Бу хакта бүген “Татар-информ” мәгълүмат агентлыгы тарафыннан оештырылган матбугат конференциясендә республиканың әйдәп баручы вузлары җитәкчелеге – Казан дәүләт медицина университеты ректоры Алексей Созинов, А.Н.Туполев исемендәге Казан илкүләм тикшеренү техник университеты (КИТТУ-КАИ) ректоры Альберт Гыйльметдинов, Казан (Идел буе) федераль университеты беренче проректоры Рияз Минзарипов бәян итте. “Казан дәүләт медицина университеты түләүле бүлекләрдә белем алу бәясен, 2014 ел белән чагыштырганда, 5-6 процентка арттырырга карар кылды. Бу барлык белгечлекләр буенча да шулай булачак”, – дип сөйләде Алексей Созинов. Әйтик, былтыр вузның специалитет юнәлешенең “Дәвалау эше” белгечлеге буенча 1нче курска укырга керүчеләр елына 128 мең 860 сум түләгән булса, быел уку 135 мең сумга төшә. “Стоматология” белгечлеге буенча да шундыйрак хәл: бәяләр 140,5 меңнән 145 меңгә күтәрелгән. Алексей Созинов сүзләренчә, түләп укуга бәяләр илдәге инфляция күләменә карап арттырылган. А.Н.Туполев исемендәге Казан илкүләм тикшеренү техник университеты ректоры Альберт Гыйльметдинов шунысына игътибар юнәлтте: түләүле бүлекләрдә укучы студентларның белем алу бәясе дәүләтнең бюджетта укучы студентларга бүлеп биргән акча нормативына карап билгеләнә. Ягъни вуз бюджет каплаган урынга бүлеп бирелгәннән кимрәк бәя куя алмый. “Әгәр университетта укучы өчен түләүле һәм бушлай белем бирү программалары тормышка ашырыла икән, закон нигезендә түләүле урыннарга бюджет программасы бәясеннән түбәнрәк бәя билгеләп булмый. Моннан тыш, А.Н.Туполев исемендәге Казан илкүләм тикшеренү техник университетында икътисад, юриспруденция һ.б. юнәлешләр буенча түләүле генә булган белем бирү программалары да бар. Аларның бәясен вуз үзе билгеләргә хокуклы. Минем аңлавымча, бу Татарстан югары уку йортлары арасында иң түбән бәяләр. Әйтик, төп вузда уку елына 73 мең сум тирәсе, филиалларда 65-55 мең сумга төшә. Дәүләт белем бирү оешмалары өчен бу иң түбән бәяләр”, – дип сөйләде ул. Казан федераль университеты беренче проректоры Рияз Минзарипов билгеләп узганча, илдә инфляция күләме 5,5 процент тәшкил итә. Шуңа бәйле рәвештә, КФУда да түләүле урыннарга бәяләр 5,5 процентка, кайбер юнәлешләр, аерым алганда, абруйлы саналган юриспуденция, икътисад һәм халыкара мөнәсәбәтләр юнәлешләренә 6 процентка арткан. РФ Икътисади үсеш министрлыгы вәкилләре китергән мәгълүматларга караганда, быел Россиядә инфляция күләме 24 процент тәшкил итәчәк, дип ассызыклап узды проректор. Мисал өчен, былтыр КФУның Фундаменталь медицина һәм биология институтының “Дәвалау эше” белгечлеге буенча укырга керүчеләр елына 120 мең сум түләсә, быел бәя 150 мең (!) сумга кадәр күтәрелгән. Университетның юридик факультетында “Юриспруденция” белгечлеген үзләштерергә теләүчеләр былтыр130 мең сумга укыган булса, яңа уку елында 144 мең сум түләү зарур. Ләйсән ИСХАКОВА --- | 23.07.2015 (полный текст новости)

  • 2015-07-26 10:11 Зөлфия Шакирова: “Безне аяк чалучылар күтәрде”
    24.07.2015 Мәдәният Иң куркынычы – үз-үзеңне алдау. Татарстанның халык артисты Зөлфия Шакирова әнә шулай ди. Аның фикеренчә, чакыру билетына гына җыелган халык алдында чыгыш ясап, сәхнәгә туганнарың алып чыккан чәчәккә сөенгән кыяфәт чыгару – артист өчен моннан да авыррак хәл була алмый. Болай эшләгәндә иҗат күренми, үзеңне-үзең юатып яшәргә генә кала. – Зөлфия ханым, Сезнең өчен җыр дөньясы нәрсә ул? – Һәрбер кеше балачактан ук ниндидер һөнәр иясе булырга хыяллана. Мин исә, Игезәк йолдызлыгында тугангамы, каршылыклы шәхес булып җитешкән­мен. Һәрвакытта үз-үземне икегә бүлдем. Менә шуның бер ягы артистлык һөнәре яклы иде. Укытучыларым әйтүенчә, ике яшемдә үк капка төбендә “И утыра балыкчы...” дип көйләп утырганмын. Димәк, телем ачылганнан бирле җырчы булырга хыялланганмын. Безнең чор кешеләрендә фанатизм көчле бит ул. Бер максат куйгансың икән, аңа дөнья ярылса да, һичшиксез, ирешергә кирәк. Икенче ягым исә табибә булуымны теләде. Бусы да табигый: әнием – чыккан буыннарны утыр­тучы. Ул үзен белә-белгәннән бирле халык медицинасы белән эш йөрткәнгә, миңа бу сәләт тә күчкән. Әмма артист булу теләге көчлерәк булганга, мәктәпне тәмамлагач ук, Уфа сәнгать училищесына юл тоттым. Имтиханда шулчаклы яраттылар, беренче турда җырлагач та, икенче турны сикертеп, өченче турга үткәрделәр. 140 кеше арасыннан санаулылар рәтенә эләккәнне белгәч, авылга кош тоткандай кайтып кергәнем истә. Әни исә, артист булсаң, тамагың ач булыр инде, дип тиргәп калган иде. Соңыннан: “Ире дә, балалары да булмас дип курыккан идем”, – дип сөйләде. Ул минем, күрше кызлары кебек, аш-су остасы булуымны теләгән. Шул турыда сүз чыкса, күздән яшьләр атылып чыга, пешекче булмыйм, җырчы булам дип, бәхәсләшә идем. Күрәсең, җыр дөньясы ул вакытта ук минем бөтен барлыгымны биләгән булган. Минем бу юлда озата барган укытучыларыма рәхмәт әйтәсем килә. Уфа сәнгать университеты профессоры Фәр­зәнә Сәгыйтова, Казан кон­сер­ваториясендәге укытучым, профессор Зөләйха Хис­мәтуллина тавышны да, калебемне дә ныгыттылар. Дөрес, үземне эстрада җырчысы булырмын дип күз алдына китермәгән идем. Опера җырчысы булырмын дип хыялландым. Җәвит белән гаилә коргач, эстрадага кереп киттем. Ә хыяллар бик зурдан иде... – Тормышның әнә шундый борылыш алуына үкенми­сезме? – Мин бит үз кыйблама хыянәт итмәдем. Эстрадада булсам да, һәрвакытта халык җырларына өстенлек бирдем. Киң диапазонлы җырлар сайларга тырыштым. Тамашачыга ярыйм дип, бервакытта да такмак башкармадым. Җырның сүзенә, көенә игътибар итә идем. Шуңа күрә бер генә җырымның да гомере өч кенә көнлек булмады. Минем җырларым халык күңелендә озак сакланыр дип уйлыйм. Кая гына барсам да, халык аларны яратып кабул итә, башка артистлар үз репертуарына ала, еш кына табыннарда шул җыр­ларны башкаруларын ишетеп сөенеп утырам. Бигрәк тә Башкортстанда яраталар аларны. Димәк, буш җырлар җырлама­ганмын. – Җыр дөньясына бик җиңел кереп киткәнсез дигән тәэсир калды. Иҗат юлыгыз да шулай тигез бардымы? – Ә менә иҗат юлы тигез булмады. Училищедан соң Уфа сәнгать институтына укырга кердем. Икенче курста Җәвиткә кияүгә чыктым. Кулымны сорарга килгәч, гаилә артист булу теләгемне сүрелдермәсен иде дигән бердәнбер үтенечемне җиткердем. Ул каршы килмәде һәм гомер буе иҗатымда иң беренче таянычым булды. Әмма безгә балдаклар алмашынгач та, ир белән хатын булып бергә яшәү бәхете тәтемәде. Ул укырга Казанга китеп барды, мин Уфада калдым. Җәвит читтән торып мәдәният һәм сәнгать институтында, театр училищесында укыды, Камал театрында артист һәм монтировщик булып эшләде. Болай икебез ике якта яшәп булмый, мин Башкортстанга кайтырмын инде дигәч, мин, ничек инде син эшеңне, укуыңны ташлап кайтасың, алай булгач, үзем яныңа килермен дип, Казанга юл тоттым. Әти белән әнигә Казан консерваториясенә алалар дип алдашырга туры килде. Декабрь аенда, уку елы уртасында мине монда кем көтеп торсын инде? Әле бит торыр җире дә юк. Җәвит Камал театры тулай торагында биш кешелек бүлмәдә яшәгән. Әле алдан үзенең ятагы да булмаган, өстәл өстендә йоклап йөргән. Әмма дөньяда яхшы кешеләр барыбер күп. Безнең хәлебезне Камал теат­ры директоры Шамил Закиров аңлады. Бүлмәдән ике кешене башка җиргә кучереп, өч кеше калдырды. Безгә почмакта үз куышыбызны ясарга мөмкинлек бирде. Куыш корырга “Әниләр һәм бә­биләр” спектаклендәге декорация ярдәм итте. Шуның ширмасы артына караватыбыз сыйды. Башка әйбер сыймый иде анда. Шамил абый мине костюмер итеп эшкә алды. “Зәңгәр шәл” спек­такленә Мәйсәрә роленә кеше эзләгәндә, Шамил абый Марсель Сәлимҗанов янына җитәк­ләп диярлек алып барды. Җыр­ладым, Марсель абый, уйнар, диде. Ә мин режиссер белән директорны бергә туры китереп: “Шамил абый, үп­кәләмәгез, бу роль миңа бармый”, – дип әйтергә батырчылык иттем. Театр дөньясы ошап китәр дә, җырчылыкны ташлармын дип курыккан идем. Аннан бала туды, ул бераз исәйгәч, Казан консерваториясенә укырга кердем. Менә шундый авыр, әмма ләззәтле булды ул иҗат дөньясы. – Барысын да ташлап, кире Уфага кайтып килгән чаклар да булгандыр? – Шунысы кызык: хәзер шул вакытларны искә алабыз да икебезнең бер уйда булуыбызга гаҗәпләнәбез. Баксаң, Җәвит, Зөлфия түзсә ярар иде, дип теләп йөргән. Мин, Җәвит сынмаса ярар иде, урнашкан җиребездә берегеп китә алсак ярар иде, дип теләдем. Ә нинди шартларда яшәвебезне хәтта әти-әни дә белмәде. Камал театры (ул вакытта хәзерге Тинчурин театры бинасында иде) тулай торагын Сәйдәш музее ясау турында карар кабул ителгәч, халыкны күчерә башладылар. Безгә дә фатир бирелде. Мин, әти килмичә күченмик, дидем. Безнең гаиләдә гореф-гадәтләр үтәлә, әти фатихасын бирмичә башка чыгу, күченү мөмкин эш түгел кебек иде. Ул вакытта башкалар күченгән, бүлмә бушап калган иде. Без дә бүлемтекне сүтеп, эшне бетереп куйган идек. Әти килде дә, үзәктә зур гына бүлмәгез булган, нишләп күченәсез, җайлы бит монда, дип әйтеп куйды. Мин исә аңа идәндәге бүлмә эзен күрсәттем. Безнең куыш менә шушы, калганында тагын ике гаилә яшәде, аларның да балалары бар иде, дидем. Йөкле вакытта һавасызлыктан инте­гүләр шул вакытта бугазга төер булып утырды. Әти телсез калды. Син шуңа түздеңме, ди. Түздем, әти, мәхәббәт шушы буладыр инде, дип елап җибәргәнем истә. Кысанлык бер хәл, эстрада дөньясындагы кысулар бар бит әле. Үзәк радиога җыр яздырсак, худсоветтан фондка үткәрмичә, гаеп эзләгән чаклар да онытылмый икән. Радиода “читтән килгән кызның җырлавын” сорап язган хатларны читкә куеп, аның урынына башка җыр­чыларны яңгыратканда, Җәвит белән бергәләп елый идек. Түздек. Безне теге вакытта елаткан, көрәшергә өйрәткән ке­шеләргә бүген зур рәхмәт әйтәсем килә. Алар булмаса, без бу кадәр бәхеткә ирешмәгән, иҗатыбыз танылмаган булыр иде. Алар беренче чиратта бәхет, иҗат кадерен белергә өйрәтте. – Иҗат кадере дигәндә, нәрсәне күз алдында тотасыз? – Күп кенә артистларга уңыш бик җайлы гына килә. Алар берара телевизор экраннарыннан да төшеп тормады. Концертларын оештырганда да мәшәкатьләрне үзләре түгел, башкалар күтәрде һәм әле дә күтәрә. Әмма шуларның бик күбесе бүген концертларына халык җыя алмыйча интегә. Безнең исә биредә авылдаш та, туганнар да юк иде. Ә җайлы гына килгән нәрсәнең кадере булмый аның. Бүген үз тамашачыбыз бар, алар һәр тамашабызны, яңа җырларыбызны зарыгып, көтеп тора. Концертка чакыру билеты ясап аны кадерле кешеләребезгә, балаларның укы­тучыларына өләшкәндә, зинһар, чәчәк тотып килә күрмәгез, дип әйтәм. Чөнки башка артист­лар­ның туганнары, таныш-белеш­ләренең сәхнәгә чәчәк алып менүләрен күреп, гайрәтем чикте. Бер шулай эшләрсең, ике, әмма аннан соң авыр булса да, тамашачы мәхәббәтен яулый алмавыңны төшенерсең. Бел­мәгән тамашачыдан чәчәк бәй­ләме алудан да кадерлерәк нәрсә юк икән. – Чәчәк дигәннән, кайбер артистлар аны сәхнә артында ук ташлап калдыра дип тә әйтәләр... – Монысы инде тамашачы гына түгел, үз-үзеңне дә хөрмәт итмәү булыр иде. Әйтик, менә берничә мисал. Быел без юбилей мөнәсәбәте илә татарлар яшәгән төрле төбәкләрдә концертлар оештырдык. Башкортстанда булган бер вакыйга әле дә истә. Алдагы рәттә утырган бер кыз, йомшак кына әйткәндә, сәхнәдә чыгыш ясарга комачаулады. Бертуктамый безне видеога төшерә бу. Җәвит яңа җырны игълан иткәндә, аңа кисәтү дә ясады хәтта. Кыз исә без дуэт башкарганда урындыгыннан күтәрелде дә сәхнәгә менә башлады. Шунда гына аның гарип булуын шәйләп алдык. Кулында ике букет, шуларны тапшырганда: “Йөрүләре авыр булса да, сезнең янәшәгездә басып торасым, бүләгемне үз кулларым белән тапшырасым килде. Ә видеога шушы мизгел­ләргә кабат-кабат әйләнеп кайтыр өчен төшердем”, – диде. Андый бүләкне ничек ташлап кал­дырасың инде. Аның һәр бөрте­гендә мәхәббәт, хөрмәт бит. Нефтекамск каласында да шуңа охшаш хәл булды. Кул чук­ларын югалткан ханым пар чәй чынаягы белән чәчәк бүләк итте. Гади кешеләр алар, бәлки, очын-очка ялгап яши торганнардыр инде. Ә шулай да яраткан җырчыларына бүләккә өлеш чыгаралар. Димәк, без үзебезнең иҗатыбыз белән аларның тормышларын ямьләндерә, шатлык бүләк итә алганбыз. Менә шулай артист – тамашачыны, тамашачы артистны сөендерсә, бер-берсенә дәрт бирә алса гына, иҗат була ул. Ә борын чөю – Алла сакласын, бик ямьсез күренеш. – Артист тормышын тынгысыз, диләр. Өстәвенә ар­тың­нан сүз ирештерүләр, гай­бәте дә янәшәдә йөри. Сезгә дә андый ваклыклар белән очрашырга туры килгәндер. – Ышанасызмы-юкмы, ләкин Җәвит турында бер начар сүз дә ирештергәннәре булмады. Балалар да йөзгә кызыллык китер­мәде, аларга да әти-әнисе турында начар сүзләр ишеттер­мәгәннәрдер дип беләм. Моннан соң да шулай булыр, Алла боерса. – Сез эстрадага чыкканда гаилә дуэты белән җырлау­чылар бик сирәк күренеш булгандыр. Тәүге чыгышыгызга бәяне хәтерлисезме? – Камал театрында костюмер булып эшләп йөргән вакытлар иде. Шамил абый, 9 Май бәйрәменә концерт куябыз, сез дә Җәвит белән җырлагыз әле, дигән тәкъдим ясады. Мин ул чакта авырлы идем. “Һәр көнне керәсең төшемә” дигән җыр иде ул. Камал театры артистлары шаккатты. Шундый тавыш белән гади хезмәткәр булып йөрисең­ме, җырчы бит син, дип тел шартлаттылар. Җырлармын әле, Алла боерса дип, үземне түгел, аларны юатканым истә. Бу җыр исә халык күңеленә шулкадәр кереп калган, “...кагылма, янарсың, янар­­сың...” дигән сүзләрен үз­ләренчә үзгәртеп, “Кояшка пе­шәрсең” дигән җырыгызны башкарыгыз әле, дип сораучылар булды. Хәзер исә дуэт башкаручылар аз түгел. – Хәзер дигәннән, бүгенге татар эстрадасында ниләр булыр ул? – Элек җырчы булыр өчен күп укырга, күп тырышырга кирәк иде. Худсоветтан алай җиңел генә үтеп булмады. Мин бүгенге эстрадага худсовет тикшерү­ләрен яңадан кертер идем. Филармониядә эшләгәндә программаны үткәрә алмыйча әллә ничә тапкыр үзгәртеп, яңадан тапшырган чаклар булды. Һәр чыгыш инә күзлегеннән үткә­релде. Монда сүз, җыр, үзеңне тотышың, кием – барысы да исәпкә алынды. Шуңа күрә концертлар үтемле, чыгышлар истә калырлык булды. Хәзер һәр көнне яңа җырчы барлыкка килә. Бер генә дә түгел әле, берничә. “Җәвит, син бу кешене белә­сеңме?” – дип сорыйм кайчак. Ул исә, син дә белмәгәч, мин кайдан белим инде аны, дип җавап кайтара. Юкса бер казанда кайныйбыз, ә бер-беребезне белмибез. Уйланырлык бит. Гөлинә ГЫЙМАДОВА 106 | 24.07.2015 (полный текст новости)

  • 2015-07-26 10:11 Казанның полиция хезмәткәрләре кафедан телевизор урлауда шикләнүчене кулга алганнар
    24.07.2015 Җәмгыять 16-нчы июль көнне Казанда яшәүче урлау очрагы турындагы гариза белән полициягә мөрәҗәгать итә. Зыян күрүче билгесез бер затның кафедан 5 мең сумлык плазма телевизорын урлап чыгып киткәнлеген бәян итә. “Гагаринский” полиция бүлегенең җинаятьчеләрне эзләү төркеме хезмәткәрләре оператив-тикшеренү эшләре нәтиҗәсендә шикләнүчене эзләп табалар. 39 яшьлек ир-ат кылган гамәлендә үз гаебен таный. Ул кафега гадәти кеше буларак керүен һәм стенада эленеп торган телевизорга күзе төшүен сөйләп бирә. Кафе хезмәткәрләренең эш белән мәшгуль булуыннан файдаланып, ул телевизорны урлап чыгып китә һәм җинаять булган урыннан кача. Хәзерге вакытта әлеге затка карата РФ Җинаять Кодексы 158 маддәсенең 2 өлешендә (урлау очрагы) каралганча җинаять эше кузгатылган, дип хәбәр итә Россия Эчке эшләр министрлыгының Казан шәһәре буенча идарәсе матбугат хезмәте. --- --- | 24.07.2015 (полный текст новости)

  • 2015-07-26 10:11 Кайда безнең Нургали? (Уены-чыны бергә)
    24.07.2015 Җәмгыять Мамадыш районының бер авыл халкы сөйли: – Безнең авылда бер бик яхшы Нургали исемле кеше бар иде. Бар иде дип... хәзер дә бар инде ул. Эчте. Ялгызы гына яшәде, бакчасына бәрәңге утыртты, шабашкага йөрде. Шабашкада бераз акча эшли дә, шуны эчеп бетерә. Аннан тагын эшли, тагын эчә. Бик юмарт кеше иде. Ниш­ләптер аның бәрәңгесе котырып уңа иде. Башкаларда вак-төяк, моныкы исең китәрлек. Нургали бәрәңгесен сораган кешегә капчыклап таратты, беркемнән кызганмады. Бик ярдәмчел иде үзе. Сорасаң, соңгы ыштанын салып бирә торган иде. Булышыр­га булса да, гел әзер. Дәш кенә, хәзер килеп җитә, тик исерек. Бермәлне кемдер моны үгетләп, мәчеткә йөртә башлады. Шуннан Нургали эчүен ташлады. Мәчеткә йөри, намаз укый, бөтенләй үзгәрде, малакаем. Хәзер башка җирдә 40-50 сум торган йомырканы да сиксән тәңкәгә сата. Әле менә сарыкны (сарык димәсәң, хәтере калыр, бер бәрән инде шунда) алты меңгә саткан. Бетте ул бакчадан бәрәңге бирүләр дә, суган өзүләр дә. Акырып ятсаң да яр­дәмгә килә торган түгел Нургалиебез. Капкасына кадәр гел бикләп тора хәзер. Аптырады авыл. Кайларга китте безнең бөтен авылга күңел биреп торган Нургали?! Исерек килеш тә кызганыч иде, тик бу Нургали ниш­ләптер тагын да кызганычрак... Илфак ШИҺАПОВ --- | 21.07.2015 (полный текст новости)

  • 2015-07-26 10:11 Бүген гади халык баласы үз тырышлыгы белән укырга керә аламы?
    24.07.2015 Мәгариф Бүген гади халык баласы үз тырышлыгы белән укырга керә аламы? Кайберәүләр әйтүенчә, безнең заманда хәтта Ломоносовларга да җиңел булмас иде. Әллә алай ук түгелме? Кичә “Татмедиа” агентлыгында узган очрашуда әнә шундый фикерләр ишетелде. – Сәләте, белеме булган укучыга вузга укырга керү өчен бернинди киртәләр дә юк. Без укыган заманнар белән чагыштырганда, хәзер бюджет урыннары күбрәк тә бирелә әле. Ә мәктәп тәмамлаучылар азрак. Бүген мөмкинлекләр җитәрлек. Әнә бит студентлар исемлеген дә компьютер билгели. Димәк, хәрәмләшүгә дә урын калмый, – ди КИТТУ-КАИның ректоры Альберт Гыйльметдинов. Әйтүләренә караганда, вузга баручылар өчен быел мөм­кинлекләр тагын да арткан. БДИ нәтиҗәләреннән тыш, укучының укудагы казанышлары да исәпкә алына. Әйтик, һәр вуз моның өчен 10 баллга кадәр өсти ала. Казан дәүләт медицина университеты мәктәпне көмеш һәм алтын ме­дальгә тәмамлаучы­ларга 6 балл бирергә булган, ә спорттагы уңышларга – 1 балл. Шунысын да әйтергә кирәк, әлеге вузда максатчан программа буенча укырга керүчеләр (целевиклар) бюджет урыннарының 60 процентка якынын тәшкил итә. Саннар кайсы районда яки шәһәрдә нинди табибларга ихтыяҗ булудан чыгып бүленә. Ә башка вузларда андый урыннар 15 процент чамасы каралган. Аның каравы биредә рус әдәбиятыннан язылган инша нәтиҗәләренә карап тормыйлар. Федераль вузда алтын медаль өчен – 3, спорт буенча уңыш­ларга – 2, олимпиада җиңүче­ләре, призерларына 1-2 балл бирелә. Кыс­касы, белем­лерәк, тырышрак бул­саң, яхшы­рак. Ә иң яхшысы – олимпиада җиңүчесе булу. Әйтик, Казан дәүләт медицина университетында 17 олимпиада җиңү­чесен бәйгесез генә кабул ит­кәннәр. Билгеле, болар – халы­к­ара, дөньякүләм әһәмияткә ия олимпиадалар. Моңа кадәр Мәскәүдәге мәгариф түрәләре бюджет урын­нарын биргәндә юмарт булды. Киләсе елда исә гуманитар белгечлекләрне шактый гына кыскарту көтеләчәк. КФУ проректоры Рияз Минзарипов белдергәнчә, бүгенгә аларда әллә ни кыскартулар юк. Ләкин 2016 елга икътисадчы, юристлар саны күпкә кимергә мөмкин. Бүген инде әти-әниләр дә, абитуриентлар да инженер, техник белгечлекләренә укуның файдасын аңлый башладылар кебек. Быел КАИда инженер белгеч­лекләр өчен бушлай урыннар саны шактый арткан. Вузларда алга таба магистратура юнәлеше өчен дә урыннар күбрәк бире­ләчәк. Сүз уңаеннан, КАИ быел башкалада инженерлар әзер­ләүче лицей ачарга җыена. Анда 7-10 нчы сыйныф укучыларын кабул итәчәкләр. Аны тәмамлап, төп вузга баручылар күпмедер дәрәҗәдә өс­тенлеккә ия булачак. Гомумән, бүген лицей тәмамлап, шушы юнәлештә укырга керүчеләрне дә вузларда ике куллап алалар. Мәсәлән, КФУның Лобачевский исемен­дәге лицеен тәмамлау­чыларның 85 проценты федераль вузга укырга җиңел генә кереп бара. КФУ дигәннән, күптән түгел бу уку йортында татар һәм рус теле укытучыларын әзерләүгә 50 генә урын (элек 100 иде) бирелүен, ә милли мәктәпләр өчен математика укытучылары әзерләүне бөтенләй туктатырга җыенуы турында хәбәр иттеләр. Янәсе, Мәскәү бюджет урыннары бирмәгән икән. Ә математика укытучыларын татар телендә биш ел әзерләү өчен 5 миллион сум акча кирәк. Минзариповтан яңалыклар турында кичәге очрашуда да сорадылар. Ул өмет­ләнерлек сүз әйтмәде. Бүген югары уку йортларында документлар кабул итү төгәл­ләнәчәк. Ә инде 4 августта беренче исемлекләр игълан ителәчәк. Башкала вузларында абитуриентлар туплау буенча проблема юк. Аларның саны җитәрлек. КФУда бакалавриат, белгечлек юнә­лешләре буенча 3 меңнән артык бюджет урыны булса, абитуриент­ларның 4,5 меңнән артыгы инде документларының төп нөсхәсен тапшырган. Монда бер урынга 11 кеше дәгъва кыла. Шулай да ректорлар абиту­риентларның белеменә нинди бәя бирә соң? – Югары уку йортларына керүчеләрнең белеме елдан-ел арта бара. Узган елга караганда быелгыларның имтихан нә­тиҗәләре яхшырак, – ди Альберт Гыйльметдинов. КФУга килүче­ләрнең уртача баллы былтыр 76 балл булса, быел да моннан ким булмаска охшаган. Ә чын белем исә студент булгач беленәчәк. Сәрия САДРИСЛАМОВА 106 | 24.07.2015 (полный текст новости)

  • 2015-07-26 10:11 Хатын-кызлар арасындагы дуслык турында ишетсәм, елан һәм ташбака турындагы мәзәк искә төшә
    24.07.2015 Җәмгыять “Ир-атлар арасында бәлки, чыннан да, дуслык бардыр, ә менә хатын-кызлар арасындагы дуслык турында ишетсәм, елан һәм ташбака турындагы мәзәк искә төшә. Елан ташбака өстенә утырган да, икәү суда йөзеп бара икән болар. Елан: "Хәзер тешләсәм, бу мине суга ташлаячак", – дип уйлый. Ә ташбака исә: "Хәзер суга ташласам, шунда ук тешләячәк", – дип тын да чыгармыйча бара ди. Хатын-кызлар арасындагы мөнә­сәбәтләр дә күп очракта әнә шундый”.  Динә Ш. Газетаның Интернет сайтында әнә шундый эчтәлектәге хат укыгач, чын дуслык турындагы сөйләшүне дәвам итәргә булдык. Бу юлы хатын-кызлар арасындагы мөнәсәбәтләргә ачыклык кертергә тырышырбыз. Интернет порталларының берсе үткәргән сораштыру нәти­җәләренә караганда, респондент­ларның нибары дүрттән бере хатын-кызлар арасында чын дуслык барлыгына ышана икән. Шунысын алдан ук искәртергә ки­рәк, сораштыруда ир-атлар да катнашкан. Көчле затлар әлеге мәсьәләгә читтән карашын бел­дергән. Сорауга “әйе” дип җавап бирүчеләрнең күпмесе ир-ат­ларга туры килгәне генә билгесез. Респондентларның 60 проценты фикеренчә, хатын-кызлар арасында дуслык булырга мөм­кин, әмма ул бик тотрыксыз. “Алар дус та, шул ук вакытта дош­ман да була ала”, – дип җавап биргәннәр. Андыйлар әйтүенчә, дуслык җепләрен өзүгә китергән төп сәбәп – мәхәббәт. “Гүзәл затларга бер үк егет ошый башласа, алар шунда ук көндәшләргә әйләнә”, – дигәннәр. Ә менә сораштыруда катнашучыларның 15 проценты хатын-кызлар арасында дуслык була алуына гомумән ышанмый икән. Алар моны тормыш тәҗрибәсе белән аңлаткан. Мәсьәләгә белгечләр дә ачык­лык кертергә тырышкан. Кай­берәүләр әйтүенчә, хатын-кызлар үзара дус-тату яши алмауда гаеп­ле түгел. Баксаң, бу элек-электән шулай килгән. Борынгы заманнарда ир-атлар беренче чиратта аучылар булган. Ә ауга ялгызың гына барып булмый бит инде. Шуңа күрә аларга берләшергә туры килгән. Ә менә хатын-кызлар күбрәк йорт эшләре белән мәш­гуль. Өйдә исә иптәш кирәкми. Психологларның да әлеге мөнәсәбәтләргә үз фикере бар. Белгечләр әйтүенчә, хатын-кызлар арасында дуслык була алмый дип фикер йөртүчеләр ялгыша. Бу һәркемнең холкына бәйле. Ир-атлар белән чагыштырганда, гүзәл затларның хис-тойгыларга байрак булуын да искәрткәннәр. Күп очракта дуслыкка әнә шул комачау итә икән. Мөнәсәбәтләрне дүрт төркемгә бүлергә киңәш иткәннәр. 1. Дус-туган. Болар, нигездә, балачактан бергә үскән кызлар. Мондый дуслык күп тапкырлар сыналган, шуңа күрә өзелми дә. Аларны бер үк нәрсәләр кызыксындыра. Шуңа күрә сирәк әрләшәләр дә. Икесе дә бер үк егеткә гашыйк булган очракта, җан дуслар мәхәббәткә караганда, дуслыкны өстенрәк күрәчәк. 2. Кирәге чыгарга мөмкин булган дус. Мондый мөнәсәбәт­ләр чын дуслыктан ерак тора, әл­бәттә. Биредә бер-береңне хөр­мәт итү, ярдәм итәргә тырышу кебек сыйфатларга да урын юк. Дус­лык­ның мондый төре төс-кыя­фәткә чибәр, зәвыклы итеп киенә торган туташлар арасында еш очрый. Кайчак бергәләп кибетләр­дән әйләнеп кайтырга да кеше кирәк бит... 3. Ямьсез дус. Мондый иптәш үзеңнең өстенлекләреңне күрсә­тү өчен кирәк. Андыйлар уйлавынча, чәче тузган, өстенә капчык кебек күлмәк кигән “дус” янында син тагын да пөхтәрәк күренәсең. Әлеге мөнәсәбәтләр­дә көндәшлеккә урын юк. Һәр­хәлдә, дусларның берсе шулай уйлый. Икенчесе исә дусты өчен барына да әзер булырга мөмкин. 4. Дус-дошман. Карап торышка әлеге гүзәл затлар бер-берсе белән туганнар кебек якын булып тоела. Тик ике арада дошманлыктан башка берни дә юк. Алар икесе дә бер үк җәмгыятьтә яшәргә мәҗбүр. Шуңа күрә дуслык уенын уйныйлар да. Дуслыкны ничек югалтмаска? Бу уңайдан психолог Алисә Закамская түбәндәгеләрне сөй­ләде: – Игътибар иткән булсагыз, ир-атлар бер-берсе белән аралашканда футбол йә булмаса янәшәдән узып киткән чибәр туташның кыяфәте кебек гомуми нәрсәләр турында сөйләшә. Хатын-кызлар исә бер-берсенә эчке серләрен бушатырга ярата. Исегездә калдырыгыз, китап кебек ачык кеше кызык түгел. Андыйлар белән дус буласы да килми. Кайберәүләргә дусты, танышының үз уңышлары турында сөйләгәне дә ошамый. Кибеттә арзан бәягә шәп күлмәк сатып алырга өлгергәнсез икән, бу хакта дус кызыгызга сөйләр алдыннан яхшылап уйлагыз, ул сездән көнләшергә дә мөмкин бит. Дуслыкның тагын бер мөһим ягы бер-береңне тыңлый белүгә бәйле. Үпкәләү, ачу саклау да мөнәсәбәтләрне бизәми. Еш кына дуслык үзеннән-үзе юкка чыга. Башта очрашулар сирәгәя, аннары телефоннан да сирәк-мирәк кенә аралашасың. Нәтиҗәдә сөйләшергә уртак сүз калмый. Дус булырга өйрәнергә кирәк. --- --- | 24.07.2015 (полный текст новости)

  • 2015-07-26 10:11 Рөстәм Миңнеханов һәм Филип Эспозито Казан Спорт сараенда хоккей уйнады (ФОТО)
    24.07.2015 Спорт Кичә Татарстан Республикасы Президенты вазыйфаларын башкаручы Рөстәм Миңнеханов 1972 елгы хоккей буенча «СССР - Канада» суперсериясендә катнашучы, атаклы хоккейчы Филип Эспозито белән очрашты. Искәртәбез, Филип Эспозито Казанга Рөстәм Миңнеханов чакыруы буенча 2015 елгы Су спорт төрләре буенча дөнья чемпионаты чараларында катнашу өчен килде. Казанда булганда Филип Эспозито Рөстәм Миңнеханов белән бергәләп интервью бирде, интервью профессиональ һәм һәвәскәр хоккейга, хоккей уенын яшьләр арасында популярлаштыруга багышланды. Интервью Казанда Спорт сарае мәйданчыгында язылды, анда Филип Эспозито һәм Рөстәм Миңнеханов иптәшләрчә хоккей  матчында катнашты.    Филип Эспозито һәм Рөстәм Миңнеханов интервьюсы әлегә «Хоккей  дипломатиясе» исемле документаль фильмга керәчәк, ул әле эшләү стадиясендә. Идеянең авторы һәм проектның генераль продюсеры - Скотт Макферсон. Фильм милләтара багланышларны урнаштыру, икътисадый һәм сәяси мөнәсәбәтләрне ныгыту алымы буларак «хоккей дипломатиясен» куллану нәтиҗәлелегенә багышлана, бу дипломатия боздагы уенчыларның үзара аңлашуына нигезләнә.    «Хоккей – коллектив уен, бу спорт төренең җанатарлары күп, - диде  интервьюда Рөстәм Миңнеханов. – Бүген безнең бөек хоккейчы Филип Эспозито белән бозда очрашу мөмкинлеге килеп чыкты».    Филип Эспозито, үз чиратында, ассызыклаганча, ул «хоккей дипломатиясе»нә зур әһәмият бирә. Аның сүзләренчә, бозда «бар да бер телдә сөйләшә», дип хәбәр итә ТР Президенты Матбугат хезмәте.               Фотолар ТР Президенты сайтыннан алынды. --- --- | 24.07.2015 (полный текст новости)

  • 2015-07-26 10:11 Мамадыш районында зур һәлакәт булды (ФОТО)
    25.07.2015 Фаҗига Кичә иртән Мәскәү – Уфа трассасында юл-транспорт һәлакәте килеп чыккан – дүрт автомобиль бәрелешкән. Беренчел фаразлар буенча, һәлакәт Мамадыш районының Омар авылына борылыш тирәсендә булган. Өч кешенең сәламәтлегенә зыян килүе мәгълүм. Аның берсе – 7 сыйныфта уккучы бала.   Фото №1 Фото №2 Фото №3 Фото №4 --- --- | 24.07.2015 (полный текст новости)

  • 2015-07-26 10:11 Ук-клавиша (Компьютер җиһазлары сата торган кибет тормышыннан бәян)
    25.07.2015 Җәмгыять Малай җәйге ялында компьютер җиһазлары сата торган кибеткә урнашты. Яхшы инде, урам буенда йөргәнче, эшкә өйрәнә, үз кирәк-ярагына мая булдыра. Сирәк кенә мин дә аның янына керештереп, хәлен белеп чыгам.  Бер мәлне кибеткә затлы киенгән бик фырт ханым килеп керде. Күптән түгел генә хушбуйда коенып чыккан, керфекләреннән җил хасил була. Тырпайган бармак­ларыннан күренеп тора инде, бу гади кеше түгел. – Миңа ук-клавиша кирәк, – ди бу, бик җитди һәм кире каккысыз кыя­фәт белән. Минем малай аптырап кала: – Гафу итегез, нинди клавиша? – Ук-клавиша. Компьютер өчен. – Белмим шул... Андый клавишаны бер дә ишеткәнем юк... – дип тирә-ягына карана малай. – Бездә бармы андый нәрсә? Бергә эшләгән сатучылары да иңнәрен генә җые­ра: – Юк... Ишеткән дә юк... – Җыен надан! – дип кыза тәти ханым. – Шуны да белмисез... Нәрсә өчен түлиләр соң сезгә?!. Башлар бераз түбән иелә. Шундый надан бала үстергән өчен миңа да оят булып китә. Чынлап та, хәзерге яшьләр үз эшенә бик җитди карамый шул. Кибетеңдә нәрсәләр сатылганын да белмә инде, шул да булдымы эш. Ул арада ханым телефон номерын җыя: – Карале, сатучыга үзең аңлат әле. Трубканы аңа бирәм. Телефон кычкырып сөйләүгә корылган. – Яхшы, – дигән тавыш ишетелә теге очыннан. – Саумысыз, – ди минем малай, бераз аптырый төшеп. – Монда бер кыз ук-клавиша сорый. Сез аның нәрсә икәнен җентекләбрәк аңлата алмассызмы? – Беренчедән, бер кыз түгел, ә минем директор Фәлән Фәләновна, – ди телефонның теге очындагы егет, бераз төксе тавыш белән. – Икенчедән, мин клавиша маркасын язып бирдем һәм: «Менә шундый ук клавиша кирәк», – дидем... Марат КӘБИРОВ --- | 23.07.2015 (полный текст новости)

  • 2015-07-26 10:11 Ураза тәмам – ишекләр ябыламы?
    25.07.2015 Дин Изге Ураза ае бетеп, Гает бәйрәмен уздырып җибәрдек. Республиканың күпчелек мәчетләрендә ай буе тәравих намазлары укылды. Тик, сер түгел, изге ай тәмамлану белән гыйбадәтханәләрдә халык саны кими башлый. Хәтта атнага бер тапкыр – җомга көннәрендә генә эшләүчеләр дә юк түгел. Имам-хәзрәтләр моңа юл куймас өчен нәрсә эшләргә җыена? Ураза гаете көнендә Казандагы Кол Шәриф мәчетенә җыелган халык сыймады. Башка гыйба­дәтханәләрдә дә шулай булган диләр. Шәһәр мәчетләрендә әле җомга көнне дә кеше аз булмый. Ә авылларда бабайлар гына утырып кала. Сер түгел, иман йортына елга ике генә мәртәбә баручылар да байтак бездә. Бу мәсьәләдә фикерләр байтак. Берәүләр әй­түенчә, замана кешесе бүген тормыш куа, аның гыйбадәтханәгә барырга вакыты юк. Икенчеләр исә дин әһелләренең халык белән эшли белмәвен әйтә. Тегесендә дә, монысында да, башка фи­керләрдә дә халык бардыр анысы. Тик шунысы да хак: авыл мәчетләренә йозак эленә, ә шәһәрдәгеләрендә вәгазь русча сөйли башлыйлар икән – анысына замана да, имамнар да гаепле түгел. Инде нишләргә? Илдар Баязитов, Татарстан мөфтие урынбасары: – Мәчет салып куеп кына авылны динле итеп булмый. Анда йөрүче бар икән, ул авылның исәнлеген, киләчәген күрсәтә. Мәчеткә йозак эленү-эленмәү имамнан тора. Имам үзе дә биш вакыт намазга мәчеткә йөрергә тиеш. Аларның вазыйфасы – Аллаһ ризалыгы өчен кешеләрне мә­четкә чакыру. Шөкер, соңгы вакытта яшьләр дә дингә тартыла башлады. Моның өчен республика күләмендә зур эшләр башкарыла. Укытулар, төрле чаралар уздырыла. Күп кенә белемле яшьләребез динне үстерү өчен районнарга да кайтып эшли. Моңа мисал итеп Чирмешән районын алып була. Яшь кенә Кәбир хәзрәт Ханов мөхтәсиб ярдәмчесе булды. Шул көннән башлап районда күзгә күренерлек эшләр башкарыла. Ул халык белән очрашып, аларны дин юлына басарга чакыра. Райондагы барлык чараларда катнашып, кешеләргә дин сабаклары бирә. Эшенең уңай нәтиҗәләре дә күренә – халык мәчетләргә килә башлаган. Гыйльфан Гыймадиев, Апас районы, Заготзерно бис­тәсе имамы: – Бистәдә торгач, мәчеткә халыкны җыю авыр. Гает бәй­рә­мендә дә кеше аз булды. Барысы да туган якларына кайтып китә. Әмма шулай да җомга намазларын калдырмыйбыз. Ураза аенда да тәравихны укыдык. 81 яшьлек авылдашыбыз Җәүдәт Хәбибул­лин бер көн уразасын да калдырмады, тәравихка да йөрде. Менә шундый өлкәннәребез барыбызга да үрнәк булып тора. Җомгага 15 кеше җыелабыз. Мәчет манарасыннан азан әйтмичә калган юк. Үзем булмасам, бу эшне мәзин башкара. Кешене дингә тарту авыррак. Мәктәпләргә барып, балалар белән очрашып дин турында вәгазьләр сөйлибез. Кешенең үз күңелендә булырга тиеш. Өч тапкыр дингә чакырып та кил­мәсә, бу кешене башка үгетләргә кирәкми, диелә бит. Кызганыч, бездә халык ниндидер күңелсез очрак килеп чыккач кына мәчеткә бара. Нәкыйп Сәгыйров, Мамадыш районы, Түбән Яке авылы имамы: – Мәчеткә кешене Аллаһы Тәгалә кертә. Беркем дә куалап кына мәчеткә китерә алмый. “Ана сөте белән кермәгән – тана сөте белән кермәс”, – диләр бит. Дингә хөрмәт, иманлы булу иң элек гаиләдәге тәрбиядән килә. Иманлы кешедән генә иманлы бала туа. Диндә өндәү бар, әмма көчләү юк. Шунлыктан без үз мисалыбыз бе­лән калган кешеләрне тәрбия­ләргә тырышабыз. Авылыбыз уртасындагы мәчеттә көнгә биш тапкыр намаз укыйбыз. Теләгән һәр кеше өчен мәчет ишекләре ачык. Кайчак мәчеткә исерек хәлдәге кеше дә килеп керә. Намаз беткәнче тыңлап утыра, без аңа бер генә сүз дә әйтмибез. Аллаһы Тәгалә шулай йөртә аны. Өлкәнрәк кешеләрне мәҗлес вакытларында, ашларда мәчеткә чакырабыз. Килгәне килә, килмәгәне юк инде. Ниш­лисең, кеше гомерен гыйбадәт белән уздыруга караганда, дөнья малы артыннан кууны артык күрә бүген. Тик соңгы юлга без бары тик үзебез белән иманыбызны гына алып китә алабыз. Шуңа күрә яшь буынга дини тәрбияне бирергә тырышабыз. Балаларыннан күреп, дога өйрәнгән өл­кәннәребез дә бар безнең. Ильяс Халиков, дини җыр­лар башкаручы: – Мәчетләргә Ураза аенда чынлап та кеше күп килә. Аллаһы Тәгалә, Рамазан аенда шайтаннарны богауда тотармын, дигән бит. Ә аннан соң кеше тискәре фикерләр белән яши башлый. Кеше үзеннән-үзе мәчеткә тартыла. Аннан нур ала. Һәм шул нур белән йөри дә. Икенче төрле әйткәндә, телефонга зарядка алган кебек. Кемнеңдер ул тиз бетә, ә кемнекедер озакка җитә. Кайчан тотыйм икән? Рамазан аенда ураза тота алмадым. Әлеге көннәрне каплар өчен соңыннан тоташ яки өзеп ураза тотарга кирәк дип ишеткән идем. Кайчан тотыйм икән? Сәлимә. Чаллы шәһәре Ибне Гомәр әйтүенә караганда, Пәйгамбәр (с.г.в): “Сез каза уразасын тоташ яки өзеп тота аласыз”, – дигән. Мөхәммәт ибн әл-Мөккадыйрнең хәбәр итүенчә, Пәйгамбәрдән (с.г.в): “Каза уразасын тоташ тотаргамы, әллә өзеп тә ярыймы?”– дип сораганнар. Ул: “Анысы синең эш. Әгәр кешенең бурычы бар икән, ул бурычын бүлеп-бүлеп бирә ала. Шулай булгач, каза уразасын өзеп тотуны да Аллаһы кабул итә”. Каза уразасын ел дәвамында теләсә кайсы айда тота аласыз. Кем каза уразасын икенче Рамазан аена кадәр тота алмый, ул яңа Рамазанда яңа уразасын тотарга, ә каза уразасын соңыннан тотарга тиеш. Мондый кичектерү хупланмый. Аллаһы Тәгалә Коръәндә болай ди: “Аллаһыга гөнаһлы булудан сакланыгыз”. --- 106 | 24.07.2015 (полный текст новости)

  • 2015-07-26 10:11 Чемпионат ачылышыннан ФОТОрепортаж
    25.07.2015 Спорт Казанның "Татнефть-Арена"сында Спортның су төрләре буенча дөнья чемпионаты ачылу тантанасы узды. Бу бәйрәм, бәлки, тулы булмас иде, әгәр дә анда Шамил абый Абдюшев фотога төшереп йөрмәсә.                 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 ТАГЫН ДА КҮБРӘК ФОТОЛАР КАРАРГА >>   Шамил АБДЮШЕВ фотолары --- | 25.07.2015 (полный текст новости)

  • 2015-07-26 10:11 Камал театры артистлары ничек ял итә (ФОТО)
    26.07.2015 Мәдәният   Фото №1 Фото №2 Фото №3 Фото №4 Фото №5 --- --- | 25.07.2015 (полный текст новости)

  • 2015-07-26 10:11 Светлана Ромашина Россиягә беренче алтын китерде
    26.07.2015 Спорт Синхрон йөзүдә өч тапкыр Олимпия чемпионы Светлана Ромашина Казанда узучы Су спорты төрләре буенча дөнья чемпионатында Россия җыелмасына беренче алтын медаль китерде. Спортчыга ялгыз чыгышның техник программасында тиңнәр булмады. Сигезенче булып чыгыш ясаган Светлана техник программаны бик оста башкарып чыкты. Тамашачылар моның алтынга тиң чыгыш икәнен аңлап, аны алкышларга күмде.   ДЧ-2015. Синхрон йөзү. Ялгыз чыгыш. Техник программа.   1. Светлана Ромашина (Россия) – 95, 2680.   2. Она Карбонелль (Испания) – 93, 1284.   3.  Сун Веньян – 91, 5479. --- --- | 26.07.2015 (полный текст новости)

  • 2015-07-26 10:11 Хәния Фәрхи икенче кызын кияүгә бирә (ФОТО)
    26.07.2015 Мәдәният Татарстанның халык артисты Хәния Фәрхи төпчек кызы Алсуны кияүгә бирергә җыена. "8 августта Алсуыбызның никах туе булачак, Алла бирса. Булачак кияүебез Руслан исемле, ул минем якташым, Тәтешле егете. Яшь гаилә Уфада торачак, Алла теләсә", – диде Хәния ханым. Күптән түгел җырчы хастаханәдә ятып чыккан. Үт куыгыннан таш алдырырга туры килгән. "Хәзер бар да яхшы, Аллага шөкер, мин өйдә. Иҗатым гөрли, яңа җырлар яздырам. Студиядә егетләрем иҗат итүдән туктамый, тырышып эшли", – дип сөйләде Intertat.ru хәбәрчесенә Хәния Фәрхи. --- --- | 25.07.2015 (полный текст новости)

  • 2015-07-26 10:11 Тоташ каникул заманы җитте
    26.07.2015 Җәмгыять «Үскәч, кем булырга телисең?» дигән сорауга шомарак малайлар: «Җәен укытучы, кышын агроном», – дип җавап бирәләр иде. Ялкау малайларның гына түгел, яше җиткән «давайларның» да хыялы ул мәңгелек каникул иле. Ә каникуллар заманы килеп җитте бит, әй. Яңа елдан соң – каникул. Аннары май каникуллары. Ил күләмендә билгеләп үтелә торган 14 бәйрәм. Шушы 14 бәйрәмгә өстәп, Татарстанның тагын дүрт бәйрәме бар. Бәйрәм ял көнгә туры килсә, үзе бер бәйрәм һәм бәләкәй генә каникул – ял эш көненә чигерелә. Ел әйләнәсе Россиядә 118 көн ял итәбез булып чыга, бездә тагын да күбрәк. Каникуллар иленнән эш иленә кире әйләнеп кайтырга кирәк дигән авазларның иң күп ял көннәре булган Татарстаннан чыгуы гаҗәп түгел. Бөтен ялларны да түгел билгеле, бәйрәм ялга туры килсә, ял көн эш көненә күчерелә дигән канунны юкка чыгармакчылар иде. Әмма барып чыкмады. Адәм баласына ял кирәк дип, Татарстан инициативасын кире какты Дәүләт Думасы. Алар белә торгандыр, бик эшләп арыйлар бит, күренеп тора. Ял көн булганга карап нәрсә үзгәрә? Халыкның көнкүрешен һәм яшәешен кемнәр тәэмин итә, алар барыбер эшли. Алмы-ялмы, электр уты яна, газ килә, краннан су ага, коммуналь хезмәтләр бар, кибетләр ачык, сату бара. Халыкка хезмәт күрсәтүче оешмалардагылар эшли, аларда хезмәт итүчеләргә икеләтә түләнә. Яллар күп булуга каршы үз сүзен күп кенә оешма җитәкчеләре күптән әйтте инде. Бернинди Дәүләт Советы кануннарыннан башка да ялларны кыскарттылар да куйдылар. Кеше эш урынына чытырдап ябышкан заман булуыннан файдаланып, ял көннәрендә дә эшләргә мәҗбүр итәләр. Икеләтә түләү түгел, тиешлесен бирсәләр, рәхмәт әйтерсең. Әле отпускын да бирмәскә мөмкиннәр. Ишек ачык – чык та кит. Эш урынын югалтудан курыккан адәм баласы, бәйрәм-ялга карамастан, эшләвен дәвам итә. Каядыр барып, хокукын якларга курка. Кусалар? Кемнәр өчен ял чынлап та ял? Билгеле, Дәүләт Думасы өчен. Алар өчен каникул тәк каникул. Тагын дәүләт оешмалары, банклар, почта бу көннәрдә ябык була. Дәүләт Думасы Татарстан инициативасын кире какканда чит илләрне үрнәк итеп күрсәтте – янәсе, без генә түгел, бөтен дөнья шулай ял итә! Мәсәлән, Германиядә 38 сәгатьлек эш атнасы, бездә – 40, имеш. Татарстандагы эре оешма җитәкчеләренең ялларны юкка чыгарырга омтылуы да аңлашыла. Күпчелек регионнардан аермалы буларак, бездә эшләп торучы эре оешмалар күп. Германияне безгә мисал итеп китерәсе юк, беркемгә дә сер түгел, Россиядәге хезмәт җитештерүе бик түбән дәрәҗәдә. Шулай да, эш көнен озайтып, каникуллардан баш тарту бездә ниндидер күренерлек үзгәрешләр барлыкка китермәс дигән шигем бар. Күпчелек оешмалар өчен берни үзгәрмәячәк. Бездәге күпчелек эш урыннарында «норма выработки» дигән күрсәткеч бөтенләй юк. Ягъни кешенең эш көнендә күпме күләмдәге хезмәтне башкарырга тиешлеге төгәл билгеле түгел – ул «нәчәлник нәрсә куша, шуны эшли». Хезмәт процессының дөрес оештырылмавының беренче билгесе. Кешенең хезмәтен исәпләп булмый икән, аннан таләп итеп тә булмый. Шуңа да ялларны кыскарту хезмәт процессы дөрес оештырылган оешмалар өчен генә файда китерәчәк. Безнең илдә 118 ял көне, әмма әле елына 170 бәйрәм булган Рим Империясен куып җиткәнче, тырышасы да тырышасы әле безгә! Инде мәңгелек каникул илендә яшәгән Рим империясе үзе дә юк хәзер. Озаграк ял итеп ташлаганнар. Рәмис ЛАТЫЙПОВ --- | 24.07.2015 (полный текст новости)

  • 2015-07-24 05:23 Данир Сабиров мунчада репетиция ясый
    22.07.2015 Мәдәният Танылган юмор остасы, шоумен, җырчы Данир Сабиров быел Казанның Идел буе районында ике катлы йорт салып, июнь аенда гаиләсе белән шунда күченгән. Рамазан аенда яңа нигезгә өлкәннәрне генә җыеп Коръән ашы укытканнар. Дуслар, туганнар, артистлар исә өй туена чакыралачак, ди Данир. Билгеле булганча, моңа кадәр Данир гаиләсе белән тормыш иптәшенең әнисендә яшәде. "Тещаның өе юлның теге ягында гына. Фирдүс җырлаган кебек "артта шәһәр, алда авыл", бер-беребездән ерак яшәмибез", – дип сөйләде Данир Сабиров Intertat.ru хәбәрчесенә. Мунчасы исә мәйданы буенча 5х20. Аның хәтта җәйге кафесы да бар, ди. Репетицияләрен дә Данир шунда гына үткәрә икән. Данир инде дүртенче ел рәттән үзенең төркемен булдырып, үз көенә эшләп йөри. Төркемендә барлыгы 11 кеше, алар арасында биючеләр дә бар. Бию дигәннән, Данир биюгә балачакта өйрәнгән. "Дәресләрдән соң баянга, аннары биюгә, биюдән соң көрәшкә йөри идем. Заманында үз категориямдә Татарстан чемпионы да булдым. Ләкин кулымны сындыргач, көрәштән киттем", – ди ул. Быелгы яңа концертның программасының да серен ачты Данир. Беренчедән, концерт чит илләр буенча сәяхәт итү кебек барачак. Төрле телләрдә җырлап, төрле халык биюләрен тәкъдим итмәкчеләр. "Мин, гомумән, төрле илләрнең мәдәнияты белән кызыксынам", – ди Данир. Пародиягә килгәндә, Малышеваның "Жить здорово" тапшыруына нигезләнеп, артистларның "чирен" табу, дәвалау күренешен күрсәтергә планлаштыра. Якын арада Данир концертка яңа костюмнар алу өчен чит илгә барачагын белдерде. Эльвира ШАКИРОВА --- | 21.07.2015 (полный текст новости)

  • 2015-07-24 05:23 Гәҗит сүзенә җитәме соң
    22.07.2015 Матбугат 12 яшен тутырып маташучы улым шаккатырды. «Әти, син нигә ул гәҗит-мәҗит белән маташасың, бөтен нәрсә интернетта бар, сезнең гәҗитегез килеп җиткәнче, мин аны мең кат укый алам бит инде», – диде ул ноутбугын тезендә тоткан килеш. Шул мизгелдә генә аңа җавап бирә алмадым, «Ә әбиең нишли?» – диюдән узмадым. Күңелдә корты калды... Һаман шуны уйлап йөрим.  Авылга кайттым. Радио бар, телевизор эшләп тора, туганнарым интернет белән дә дус. Тик шулай да берничә мең тәңкәлек газета яздырып алалар. Алай гына да түгел, почтальон килгәнен көтү, почта тартмасыннан чыгып алу, кайбер очракларда шул почта хезмәткәре белән авыл яңалык­ларын «чәйнәп» алу – ул үзе бер изге йола, гадәт. – Ә син свежий гәҗитнең исен тагын нәрсә белән чагыштыра аласың? – дип сорады миннән бер якташ. Мин башта, өйрәнелгән гадәт буенча, «свежий» сүзенең татарчасын таба алмыйча интектем, аннан укыганымны, тик иснәп карамаганымны әйтеп котылдым. Чыннан да, эштән арып кайт­кач, яңа килгән газетаны тотып диванда ятудан да рәхәтрәк халәт бармы икән ир-ат өчен? Хәер, ир-ат өчен генә түгел, гомумән? Бар, бөтен җирдә мәгъ­­лүмат бар хәзер. Шул ук интернет та, башкасы да. Тик менә гәҗит сүзе – һаман гәҗит сүзе ул. Авылда мине кайчак шаккатыралар. «Фәлән-фәлән артист фәлән икән, ә фәлән-фә­лән шулай иткән икән» ише «яңалыклар» белән дип әйтүем. Юк, туктагыз әле, алай түгел ул, кичә генә аның белән күрештем дип тә карыйм. «Юк, гәҗиттә шулай дип язылган» һәм вәссәлам. Чөнки мин әйт­кән ул – мин әйт­кән, ә гәҗиттә язган ул – бөтенләй бүтән. Теге мәзәктәге абзыйның: »Син беләсеңме, силсәвит беләме?» – дип әйт­кәне кебек. Шуңа газеталар әле тиз генә бетмәстер дип уйлыйм .Чөнки әнә бездән күпкә алдарак барган чит илләрдә дә, кешенең итәгендә ноутбук, кесәсендә интернетлы телефон, ә кулында – газета. Ташка басылган җитдирәк чөнки. Интернеттагы җилбәзәгрәк бүген язылып иртәгә төзәтелә яки бөтенләй бетерелә ала торган язма түгел ул матбугатта басылган язма. Әле генә почта хезмәткәрләренең бәйрәме узды. Минем өчен бүгенге авылны берләштереп торучы кешеләр – почта таратучылар. Хезмәтләре дә авыр, авыл җирендә бигрәк тә, тик алар авторитетлы. Чөнки алар газета сүзен укучыга җиткерүчеләр. Шуңа улым бу темага тагын бер кат сүз кузгатса, ничек җавап бирәсен беләм мин... Илфак ШИҺАПОВ --- | 17.07.2015 (полный текст новости)

  • 2015-07-24 05:23 Акыллы егеткә кызлар чират тора
    22.07.2015 Ир белән хатын Кызым кияүгә чыкмый, улым өйләнми, дип борчылучы әти-әниләр һәр авылда, һәр шәһәрдә бар. Соңгы елларда егетләр камыт кияргә ашыкмый, кызлар насыйп яр таба алмый интегә. Ялгызлык проблемасы бөтен Россия буенча таралган. Заманында популяр булган “Ун кызга – тугыз егет” җыры да көн кадагына җавап бирми инде. Бүген Россиянең зур шәһәрлә­рендә ун кызга тугыз егет очратам димә. Илдә юньле ир-егетләргә кытлык. 2010 елгы халык санын алу вакытында белгечләр шактый кызыклы фактларга юлыккан һәм “кияүсез” шәһәрләр исемлеген булдырган. Текстиль сәнәгате белән танылган Иваново шәһәре – “кияү­сез”лек буенча беренче урында. Биредә гаилә кору яшендәге 100 иргә 190 хатын туры килә. Икенче урында – Ярославль. Би­редә 100 иргә – 179 хатын. Аннан соң Чита, Курск, Түбән Новгород шәһәр­ләре. Казан исә исем­лекнең уртасында. Бездә 100 иргә – 161 хатын-кыз. Санкт-Пе­тербургта да хәл­ләр мактанырлык түгел. Әмма безгә караганда бераз яхшырак. Ә менә Мәскәүдә үзеңә тормыш юлдашы табу җиңел­рәк икән. Биредә 100 иргә – 142 хатын. Исемлеккә күз салсак, иң соңгы урында – Махачкала. Анда 100 иргә 117 хатын туры килә. Шәһәрләрдә ирләр юк дип чаң суксак, авылларда кызлар юк, дип зарланалар. – Авылларда 60ка җитеп тә, бер тапкыр өйләнеп карамаган кешеләр күп, – ди авыл хуҗалыгы һәм азык-төлек министры урынбасары Ришат Хәбипов. – Бездә буйдак­лар проблемасы арт­кы планда кала. Чынлыкта аның бе­лән Социаль яклау министрлыгы шө­гы­ль­­лә­нер­гә тиеш кебек. Рес­публикада ха­тын-кызлар, ве­тераннар җәм­­­гыяте дә эшләп килә. Бу хакта алар җыелып сөй­ләшәләр, әмма нәтиҗәсе генә бик күренми. Хәбипов, элеккеге заманнардагы кебек, һәр авылда яучы булырга тиеш дигән фикерне алга сөрә. “Яучылар кешене ялгыз яшәтмәгән, тиңен табып биргән. Шуңа күрә элек авылларда буйдак­лар юк дәрәҗәсендә булган да инде. Безнең туганыбыз 42 яшендә кияүгә чыкты. Аны Кандыз авылындагы ялгыз яшәүче бер кеше белән таныштырдылар. Очраштылар да шул ук көнне вәгъ­дәләштеләр, өйләне­шеп, балалары туды. Менә дигән итеп яшәделәр”, – ди ул. Ялгызаклар проблемасы аңа Мөслимдә башлык булып торган вакыттан ук таныш. Бу уңайдан шактый эш башкарган алар. “Авылларда күбесе тормыш алып бара торган ирләр. Ник өйләнмисең дисәң, ничек хатын-кыз янына барып сүз катыйм инде, диләр. Бер егетне 52 яшендә өйлән­дердек. Әйбәт яшәп кит­теләр. Ике балалары бар”, – ди Хәбипов. Шунысы кызганыч: хә­зер районда мондый чаралар үткәрми башлаганнар. Үзенчәлекле кичәләр турында беләсе килеп шалтыраткач, андый чара­ларның күптән булмаганын әйт­теләр. Республикадагы хәл­ләр белән кызыксынып, Россия Мөслимәләр берлеге рәисе, “Ханума” таныштыру үзәге җитәк­чесе Наи­лә ханым Җиһан­шина бе­лән элемтәгә кер­гәч, ул, ялгызлар проблемасын район­нар үзләре генә хәл итә алмый, дип белдерде. “Мөслимдә дә, Сабада да, Чирмешәндә дә, Чаллыда да таныштыру кичәләре оештырып карадылар. Сабада, мәсәлән, ир-егетләр генә килде, кызларга кытлык, дип зарланды. Чир­мешәндә, кире­сенчә, ирләр юк. Ә бөтен республика белән бергә эшләсәң, нә­тиҗәсе була. Бүген төп офисыбызда өч яучы эшли. Ай саен 5-6 парны кавыштырабыз. Бу эшне районнардагы мөслимәләр берлеге җи­тәк­челәренә йөкләмәкче булабыз”, – ди баш яучы. Татарстанстатның рәс­ми сайтыннан алынган мәгълү­мат­лардан күрен­гән­чә, республика буенча 1000 иргә 1162 (яңа туган сабыйларны да кертеп) хатын-кыз туры килә. Шә­һәрләрдә бу сан – 1191, ә авылларда – 1075. Саннарга күз салсак, өй­ләнешү яшен­дәге ир-атлар авылларда күбрәк. Мисалга, Биектау районының Березка авыл җирлегенә кергән 12 авылда 100дән артык буйдак ир бар. – Авылдагы буйдакларны берничә төргә бүләргә кирәк, – ди Березка авыл җирлеге башлыгы Эльвира Әхмәдуллина. – Үз-үзенә ышан­маучы, ихтыяр көче булмаган, тырыш, юаш егетләр бар. Эчкечелеккә бирелгәннәр дә шактый. Ялкаулар да җитәрлек. Тормыш итәм дигән егетне өйләндерергә була, ә менә берни кирәкмәгән кешенең өенә хатынны китереп бир­сәң дә, ул аңа борылып та карамый. Кешенең үз кү­ңелендә булуы кирәк. Минем гаиләм булырга тиеш дигән кеше үз парын таба ул, акыллы егетне хатын-кыз үзе дә күрә. Кичә үткәреп кенә яр табып булмый. Мондый чарага алар килми. Ялгызларны туган-тумача, дус-ишләр таныштырырга тиеш. Бары шул вакытта гына бу проблеманы хәл итеп була. Бездә андый мисаллар бар. Авыл җирлеге башлыгы да, республиканың баш яучысы да авылларда акыллы егетләрнең барлыгын әйтә. “Шушы көннәрдә генә таныштыру үзәгенә 40 яшь­ләрдәге бер егет килде. Озын буйлы, югары белемле, чибәр, тырыш, йорт-җире бар, бөтен җире җитеш, тик хатыны гына юк. Кызлар өчен менә дигән мөмкинлек. Тәвәккәллә дә, тормышыңны башла. Авылга кайтып яшәргә риза булган кызларның анкетасы белән таныштырдым. Ин­шаллаһ, үз парын табар кебек. Соңгы вакытта гаиләне беренче урынга куючы кызлар саны арта башлады, авылга да кайтырга риза алар, шуңа сөенергә кирәк”, – ди Наилә ханым. Таныштыру үзәге авылга китәргә риза булган ике кызның игъланын газетага биргән булган. “Шул көн­нәрдә телефоным тынып тормады, һәр көн 200-300 кеше шалтыратты. Авылдагы буйдаклар пробле­масы­ның нинди кискен икән­леген менә шуннан чамаларга була инде”, – ди Наи­лә ханым. Лилия НУРМӨХӘММӘТОВА 104 | 21.07.2015 (полный текст новости)

  • 2015-07-24 05:23 Балалар бакчалары ишеге кемнәр өчен ачылыр?
    22.07.2015 Җәмгыять 1 июньдә Татарстан балалар бакчаларына нәниләрне туплау башланды. Дистә меңнән артык нарасый юллама алу бәхетенә иреште инде. Әмма “Электрон балалар бакчасы” системасында бакчага кабул ителү турында сөенечле мәгълүмат күрмәгәннәргә борчылырга кирәкми – төркемнәр август ахырына кадәр җыелачак. Татарстан соңгы елларда бэби-бум кичерә. Шул рәвешле айлап түгел, көнләп үсүче нәниләрне балалар бакчалары белән тәэмин итү иң әһәмиятле мәсьәләләрнең берсенә әверелде. Бала табу йортында ук сабыйларын бакчага чиратка куйган яшь әти-әниләр нарасыйларына тәрбия учагында урын бирүне зур түземсезлек белән көтә. Әмма республикабызда балалар бакчалары төзү буенча төрле программалар гамәлгә ашырылып, елына дистәләгән тәрбия учаклары калкып чыкса да, әлегә төзелеш темплары демографик үсешкә җитешми. Мәгълүм булганча, балалар бакчаларында төркемнәр җыю, нигездә, җәй айларында башкарыла. Тәрбия йортына кабул итү инде менә берничә ел тулысынча электрон рәвешкә күчсә дә, район мәгариф идарәләре бу чорда әти-әниләр белән шыгрым тулы. Алар интернет ресурска гына ышанып калмыйча, иң дөрес мәгълүматны белгечләрдән белешергә омтыла. Әмма кызганычка, моңа карап кына чират тизрәк бармый. Ташламалы категорияләрдән кала, барлык балалар да бер шартларга куелган. Дөрес, соңгы елларда өч яшьлекләрне урнаштыруга өстенлекләр бирелә башлады. Шул рәвешле бу категория тулысынча диярлек тәрбия йортларында урыннар белән тәэмин ителде. Ләкин 1,5-3 яшьлекләр арасында чират көтүчеләр бик күп. Зур шәһәрләрдә, барыннан да бигрәк башкалабыз Казанда, вәзгыять шактый кискен. Әмма республика җитәкчелеге бу мәсьәләне хәл итүгә зур көч куя. 2010 елда барлыкка килгән “Сәламәтлек бишьеллыгы” программасын тормышка ашырган чорда Казанда 101 балалар бакчасы төзелде. - Бүгенге көндә “Бәләкәч” республика программасы, “Юл картасы” федераль программасы ярдәмендә балалар өчен мәктәпкәчә белем бирү учреждениеләрен төзү, шәхси балалар бакчалары, капиталь ремонт, өстәмә төркемнәр булдыру ярдәмендә Казан 5 ел эчендә быел үз ишекләрен ачарга әзерләнгән 20 тәрбия учагын исәпкә алсак, 101 балалар бакчасына баеды. Без программа буенча бирелгән вәгъдәне 5 тапкырга арттырып үтәдек, - ди Казан мэры Илсур Метшин. Моңа да карамастан, Казан мэриясенең интернет аша кабул итү бүлегенә “Чиратны алга күчерергә ярдәм итегез...”, “Фәлән урында кайчан балалар бакчасы төзеләчәк” һәм башка шундый сораулар белән мөрәҗәгатьләр килә тора. “Казанда бәби-бум дәвам итә, һәм без әти-әниләр үзләренә куйган темпларга яраклашырга тырышачакбыз. Балалар тапсыннар – без тагы төзәячәкбез”, - дип тынычландыра шәһәр башлыгы. Галия ХӘКИМОВА --- | 21.07.2015 (полный текст новости)

  • 2015-07-24 05:23 Раяз Фасыйховка Татарстанның Атказанган артисты исеме бирелде
    22.07.2015 Мәдәният Җырчы Раяз Фасыйховка Татарстан Республикасының Атказанган артисты исеме бирелде! Бу уңайдан Ренат Галиәскәр шигырь дә иҗат иткән. "Кыр казлары" булыштымы? Әллә "Алмагачлары"?.. "Атказанган"ны китерде Фасиховка җырлары! "Сиреньнәрең" шау чәчәктә. "Син булмасаң", шиңәрләр... Шәмдәлеңдәге шәмнәрең Тәмам сүнеп бетәрләр.. Алда әле исемнәр күп.. Еллар "выҗлап" үтсеннәр... Бер көнне "Раяз Фасихов - "Халык артисты! дисеннәр! --- --- | 22.07.2015 (полный текст новости)

  • 2015-07-24 05:23 Счетчик куяргамы, юкмы?
    22.07.2015 Җәмгыять Почта әрҗәсенннән торак-коммуналь хуҗалык оешмасы салып киткән квитанцияләрне кулыма алдым да, пошаманга төштем әле. Илдә кризис, гади халыкның хезмәт хакы артмый, киресенчә, кими генә. Күпләр эшсез интегә. Ә менә торак-коммуналь хуҗалык җәй җитү белән план рәвешендә ут, су, электр уты, капиталь ремонт өчен бәяләрне күтәрә дә куя. Илебезнең икътисади үсеш министрлыгы тарифлар үсү сәбәбен энергоресурсларның кыйммәтләнүе белән аңлата. Ә ул бәяләр федераль дәрәҗәдә билгеләнә. “Тарифлар шуннан да кимрәк куелса, инженер челтәрен үзгәр¬теп кору, яңарту, төзекләндерү эшләренә акча җитмәячәк, димәк, коммуналь инфраструк-тураның тузуына китерәчәк”, - диләр министрлыкта. Гаҗәп инде. Телевизордан “Илебезнең табигый байлыклары чиксез”, - дип сөйләп торалар, хөкүмәт Россиягә дусларча караган илләргә газны түбән бәягә сатып җибәрә. Ә шушы газны, нефтьне, башка җир байлыкларын казып чыгаручы, торбалар сузучы халык өчен аның бәясе күтәрәлә генә. Су торбалары мәсьәләсенә килик инде. Мәскәүдә утыз-кырык ел элек җиргә күмелгән торбаларны ачып, төзекләндереп торалардыр бәлки, без белмибез. Ә менә Самарада җирдән бәреп чыккан су фонтан булып күккә күтәрелмәсә, киң елгалар булып ага башламаса, селкенүче дә юк. Шулай, ике ел элек тәрәзә төбемдә су фонтаны өч көн буе атып торды. Күпме су түгелде анда! Галәмәт! Матур инде, сүз дә юк. Ләкин иртән торган саен тәрәзәгә карап: “Аның бәясен дә бездән түләтерләрме икән?” - дип, фонтанның матурлыгын күрмәдем, шөбһәләндем генә. Ә кичә өченче катта яшәүче күршеләрем йөгереп кергәннәр: “Сез¬нең торбадан өс¬тебезгә су ага”, - дип, тупсадан ук кычкырыша башладылар. Югыйсә, ике ай элек кенә торбаны яматкан идек бит әле. Ачып карасак, коры. “Ник соң дүртенче каттагылардан сорамыйсыз?" - дигәч, - "Аларда су бөтенләй юк бит. Түләмәгән өчен бөке куйганнар”, - дип җавап бирделәр. Ахырда аңлашылганча, дүр¬тенче каттагылар ничек тә булса су алырга тырышып, бөкене тишеп маташканнар икән. Шуннан су киткән дә инде. Кабат авария бригадасы чакыртырга туры килде. Астагы күршеләремне дә аңларга була. Яхшы тормыштан түләмичә ятмый бит инде ул хатын. Аның ире гарип иде, берничә ел элек үлеп китте. Ә кызы телсез, интернатта яши. Хатын аянычтан салгалый башлагач, эшеннән куганнар. Ә фатирга түләргә ай саен биш мең сум чамасы акча кирәк. Каян алсын ул аны? Торак-коммуналь хуҗалыгыда түләмәүчеләр белән көрәш ысулы бер: су торбасына бөке кую. Шуннан соң безгә дә көн калмады. Өченче каттагылар өстенә су акса, бишенче катка әллә нинди сасы исләр күтәрелә башлады. Ярар, краннан аккан суын капласыннар инде. Ләкин, хәйрия йөзеннән булса да, бәдрәфтә су калырга тиештер бит! ЖКХ тарафыннан шундый мөнәсәбәт булганда, бәяләр күтәрелү турындагы хәбәрләр нервыга тия башлый. Кара син, су өчен болай да 850 сум чамасы түли идек, хәзер инде бер меңгә якын түләргә туры киләчәк. Бу юлы суга - 11, газга - 7.5, электр энергиясенә - 8.5, өйләрне җылыту өчен 8.8 процентка бәяләрне күтәреп куйганнар. Матбугат чаралары коммуналь тарифлар гына түгел, торак өчен түләү тарифлары да күтәреләчәк, дигән нәтиҗә ясыйлар әле. Электр утына бәяләр күтәрелгәч, икмәк тә кыйммәтләнәчәк. Ә кибет хуҗалары, электр уты бәя дип, аренда чыгымнарын каплау өчен сатып алучылар, ягъни безнең кесәгә керәчәк. Моны без соңрак сизәрбез әле. Ә хәзер нишләргә? Менә фатирларга газ, су счетчиклары куючылар саны арта бара. Счетчик куйдырган фатир хуҗалары әлегә ай саен күпме су аккан, күпме газ янганны санап түләгәндә безне, әле счетчик куйдырмаган күршеләрне, жәлләп куялар. Әйе, фатирда яшәүчеләр санына карап, счетчиктан файда күрүчеләр күп диләр. Ләкин ул үзе дә яхшы ук бәягә төшә бит. Бигрәк тә газныкы. Су счетчигының бәясе 3 - 4 елда, ә газныкы 10 елда гына үз бәясен аклый ала, диләр. Ярар, бер айлык пенсиямне шуңа тотып, мин дә счетчик куйдырдым ди. Ә бөтен халык та бу аппаратлардан куллана башлагач, бәяләрне тагын күтәреп куймаслармы соң? Үткән елда счетчиклы кешеләргә газ тарифын 60 процентка арттырганнар иде бит. Шуңа күрә квитанцияләр килгән саен мин счетчик куяргамы, юкмы, дип һаман баш ватам әле... Эльмира ШӘВӘЛИЕВА --- | 22.07.2015 (полный текст новости)

  • 2015-07-24 05:23 Рөстәм Миңнеханов белән Олег Добродеев "Татарстан" ДТРКның яңа студиясен карады
    22.07.2015 Матбугат Татарстан Президенты вазифаларын вакытлыча башкаручы Рөстәм Миңнеханов белән Бөтенроссия дәүләт телерадиокомпаниясе ФДУП генераль директоры Олег Добродеев "Татарстан" ДТРКның яңа студиясен карады. Аппарат-студия комплексы Казанда ярты ел эчендә төзелгән, аннары җиһазлар тест узган һәм хезмәткәрләр эш үзенчәлекләренә өйрәтелгән. Бүгеннән башлап республика тамашачылары "Татарстан" ДТРК программаларын югарырак сыйфатта карый ала. Әлеге проект дәүләт телекомпанияләрен сыйфатлы цифрлы сигнал тапшыру өчен кирәкле җиһазлар белән тәэмин итүгә федераль максатчан программасы кысаларында тормышка ашырылган. Шулай ук "Татарстан" ДТРКда федераль телекомпания, шулай ук атаклы чит ил компанияләре файдалана торган "Dalet" программасы үзләштерелгән. Ул шеф-редакторга репортаж ясауны бөтен стадиядә - текст язудан алып монтажга кадәр, күзәтергә мөмкинлек бирә. Бу журналистлар оперативрак режимда эшли башлаячак дигән сүз. Рөстәм Миңнеханов һәм Олег Добродеев сигнал тапшыру һәм формалаштыру буенча яңа җиһазлар урнаштырылган аппарат бүлмәсен, шулай ук 200 квадрат метрлы студияне карады. Олег Добродеев республика лидерына яңа комплексның эш системасы турында сөйләде, шулай ук әлеге проектны тормышка ашыру өчен 140 млн сум акча тотылганын хәбәр итте. "Бу Россиядәге иң яхшы телевизион комплексларның берсе", - дип белдерде ул. Рөстәм Миңнеханов "Татарстан" ДТРКның яңа студиясен югары бәйләде һәм биредә сыйфатлы эшләү өчен бөтен кирәкле шартлар да булдырылган, дип билгеләп үтте. Люция КАМАЛОВА --- | 21.07.2015 (полный текст новости)

  • 2015-07-24 05:23 Алмаз Миргаязовның яңа эш урыны билгеле булды
    22.07.2015 Матбугат "Татар радиосы"нда 10 ел директор булып эшләгән Алмаз Миргаязовның эшеннән китүе турында хәбәр узган елның декабрь башында чыккан иде. Быел 1 апрель көнне аның чынлап та радиодан китүе турында билгеле булды. Бүген исә  «РБК-Татарстан» агентлыгына яңа баш редакторны тәкъдим иттеләр. "Татмедиа" генераль директоры Фәрит Шаһиәхмәтов Алмаз Миргаязовны яңа баш редактор вазыйфасында коллектив белән таныштырды.       --- --- | 22.07.2015 (полный текст новости)

  • 2015-07-24 05:23 Ирек Миннәхмәтов оешмасы Рөстәм Миңнеханов сурәте төшерелгән футболкалар сата башлаган (ФОТО)
    23.07.2015 Җәмгыять Хәтерләсәгез, күптән түгел башкаланың “Suvar Plaza“ сәүдә үзәгендә “Татарстан мирасы” проекты дизайнын кулланып эшлән­гән футболка һәм бейсболкалар белән сату итүче киоск ачылды. Бу – “Татспиртпром” компаниясе җитәк­чесе Ирек Миннәхмәтов идеясе. Бу көннәрдә Мин­нәхмәтов үзенең Instagram челтәрендәге битенә Can-Am Trophy Russia ярышлары вакытында төшерелгән фото урнаштырды. Анда ул Рөстәм Миңнехановның хоккей шлемы киеп төшкән фотосы урнаштырылган футболка кигән. “Тат­спирт­пром”ның матбугат үзә­гендә хәбәр итүләренчә, хәзерге вакытта республика башлыгы рәсеме тө­шерелгән өч төрле футболка эшләнгән. Аның дизайнын А1 компаниясе белгеч­ләре башкарган. Футболкаларда “Без бергә!” дигән шигарь дә урын алган. Әйтергә кирәк, соңгы арада Россиядә ил башлыгы сурәте төшерелгән футболкаларның да популярлыгы арта бара. Әлеге традицияне 2000 елның 7 маенда “Бергә атлаучылар” хәрәкәте вәкилләре башлап җибәрде. Бу көнне Василий Якименко җитәкче­леген­дәге бер төркем яшьләр Мәскәүдә үзенчәлекле акция оештырды. Президент Владимир Путин рәсеме төшерелгән ак, зәңгәр төс­тәге футболка кигән бер төркем яшьләр шәһәр урам­нарын әйләнде. Тик ул чакта мондый өс киеме әллә ни абруй казана алмады. Хәзер исә хәлләр башкача. Узган ел Мәскәүнең ГУМ сәүдә үзәгендә оештырылган күргәзмәдә шундый ук футболкалар ике көн эчендә сатылып бетте. Фото №1 Фото №2 --- 105 | 22.07.2015 (полный текст новости)

  • 2015-07-24 05:23 Немецлар “Ишек алдында йөримен, карлар яуса керимен”не тыңламый
    23.07.2015 Язмыш Минем бу чыгышым тезислар формасында гына. Монда әйтеләчәк сүзләр берәүгә дә рецепт та түгел, өйрәтү, үгет-нәсихәт тә түгел. Мин фактларны гына констатацияләп китәргә җыенам, үзем дә авыллар турында язганга күрә, монда әйтеләчәк сүзләр үземнең иҗатыма да карый. Мин моны бик иркенләп сөйли алам, чөнки моннан бер-ике ай гына элек авыл турында язган зур әсәрем “эшләнеп бетмәгән” дип, редакциядән кире кайтарылды һәм мин моңа берәүгә дә үпкәләмим, хәзер шуны бөтенләй сүтеп, яңабаштан эшләп утырам, редакциянең кире кайтаруы дөрес иде. Минем дә авылдан чыгып киткәнемә быел 32 ел тулды. Бүгенге авыл турында язганда мин, димәк, моннан 30-40 ел элеккеге тәэсирләргә бирелеп язам, моннан 30-40 ел элеккеге эмоцияләрне бүгенге итеп бирергә тырышам. Без монда, шәһәрдә, белем алып, аннан кандидатлык диссертацияләре яклап җык булып, аннан квартира мәсьәләләрен, балаларны бакчага урнаштыру мәшәкатьләрен чигеп, таныш кибетчеләр белән тиешле контактлар урнаштырып тормышны җайлап ятканда, баксаң – утыз ел узган да киткән, без шәһәр үзгәргәнен генә сизеп-тоеп яшәгәнбез, ә авыл безнең өчен теге вакытта калган дип яшибез икән. Безнеңчә, авыл әле дә болай: нарат бүрәнәле өйдә, түрдә самаварын гөжләтеп түбәтәй кигән карт белән карчык шикәр тешләп чәй эчеп утыралар, капка төбендәге чирәмдә оныклары каз бәбкәсе саклый, картның улы – агроном, бакчачы, авыл халкын оештырып, йорт каршыларына сирень утырттырып йөри, килен – укытучы – Ватан сугышында үлгәннәрнең хатларын, рәсемнәрен, кепкаларын, тәмәке янчыкларын җыеп, музей оештырып йөри. Начармы болар? Юк, болар – бик яхшы, күркәм күренешләр. Ялганмы болар? Юк, авылда, чыннан да, шулай утырып чәй эчәләр (самавар куючы, дөрес, бетте, авылга газ керде, ул – мәшәкатьсез), агач та утырталар (дөрес, аны урамга утырту хәзер мөмкин түгел, чөнки куәтле техника урамга сыймый). Әмма музейлар оештыралар, игелекле, кирәкле эшне эшлиләр. Картлар шулай утырып чәй эчәләр... Без, язучылар, авылларга командировкага баргач, боларны күрәбез һәм илһам алып кайтабыз: авыл үсә, авыл яңара. Шул турыдамы язмаска? Элек, без үскән сугыш елларында чыра яндырып яки өчле филтә белән сукыр ут яндырып кич утырыла, шунда шәл бәйләнә (сату өчен), башка төр эшләр эшләнә иде, ә хәзер – электрны уйлаган кеше дә юк, әйтерсең лә, безнең халык аны “Йосыф-Зөләйха” заманыннан бирле белә, хәзер инде халык телевизорга көйләнгән, авыл клубларында, культура сарайларында берәр кичә уздырырга уйласалар, иң беренче эш итеп атналык телепрограммага карыйлар: әгәр хоккей икән – авыл яшьләрен син клубка китерә алмыйсың. Ник сәхнәдә трусиктан калып культура сарае директоры үзе биеми шунда! Авыл халкы Штирлиц көннәрендә урамга чыкмады, мин шул көннәрдә авылда идем, бөтен режим шуңа көйләнде, бүген Штирлиц – авыл халкы алай Семеновча “Семнадцать мгновений весны” дип озаклап сөйләми – бүген Штирлиц – вәссәлам! Авыл халкы, шулай итеп, экономик яктан сыер, сарык, каз-үрдәк асрап, ак мунча ягып, чиста кар дәрьясын трактор, “Беларус” белән ярып яши бирә, кислород сулый, әмма рухи яктан шәһәр халкы белән бер дәрәҗәдә яши. Хәзер авыл халкы Камал театрының һәм республика драма-комедия театрының бөтен репертуары белән танышып яши – ул яктан караганда алар бездән күпкә өстен. Моннан өч-дүрт ел элек студентлар группасы белән Сөн, Ык буйларында йөрергә туры килде һәм мин гаҗәпкә калдым: һәр колхозга барып кергәч, председатель белән танышканда сүз әдәбиятка килеп җитсә, председательләр “Казан утлары”ның быел чыккан бөтен әсәрләренә анализ ясыйлар, аерым язучыларның әсәрләреннән өзекләр китереп сөйлиләр. Китәр алдыннан район җитәкчеләре белән очрашкан идем – алары, гомумән, әдәбият-сәнгать мәсьәләсендә кайбер кандидатларны кәкре каенга терәтерлек дәрәҗәдә фикер йөртәләр. Шулай итеп, авыл турында язганда хәзер социаль-экономик, статистик анализ гына җитми, җәйләүдәге Җәмиләнең сыеры көненә бер пот сөт бирә дип констатацияләү генә бүген инде җитми. Авылга үтеп кергән индустрия авыл кешесенең көнкүреш шартларын гына түгел, психологиясен дә үзгәртте. Бу үзгәрешне исә без очрашуларга, командировкага барып кына сизә, тоя алмыйбыз, безгә анда иң яхшы шартларны тудыралар, иң матур урыннарны күрсәтәләр. Бүгенге авыл язучы алдына социаль-экономик проблемалар гына түгел, әхлакый-фәлсәфи проблемалар да куя. Хәзер әдәбиятта крестьянның, ягъни авыл хуҗалыгы эшчесенең яңа тибын эстетик ачу бурычы туды. Яңа шартларда бу крестьянның әхлагында, дөньяга карашында нинди үзгәрешләр булды, элеккеге мораль, әхлак сыйфатлары ничек трасформацияләнде, кеше белән җир арасында мөнәсәбәт нишләде, машиналашуның кеше әхлагына нинди тәэсире булды – язучы хәзер шуларны ачарга тиеш. Бездә авыл турындагы проза исә бүгенге авылны түгел, моннан 10-15 ел элеккеге авылны тасвирлый. Авыл темасында пародоксаль күренеш: авыл темасына язганда без сугыш чоры һәм сугыштан соңгы чорларны язарга яратабыз. Бүгенгегә керик дип омтылсак, уйлап чыгара башлыйбыз. Ә нигә уйлап чыгарырга? Нигә герой яки героиняны уйлап чыгарырга? Нигә төенләнеш, нигә чишелеш уйлап газапланырга? Бүгенге авыл үзенең экономик яктан ныклыгы белән дә, искиткеч зур кыенлыклары белән дә әдәбиятка бетмәс-төкәнмәс материал бирә. Колхозларның экономик хәлләре, табигый шартлары, кадрлары, җитәкчеләре искиткеч күп төрле. Арча районының бер колхозында бүгенге көндә һәр сыердан 8 л сөт алалар, ызандаш колхозда 2,5-3 л алалар. Безнең гаилә кибеттән көн саен уртача 3 литр сөт продукциясе ала. Димәк, безнең гаиләне туйдыру өчен генә теге колхоз – ә мин ул колхозны беләм – бер сыер тота. Халык бер, шартлар бер. Казан яны районының бер колхозында сыерларны саклап калу өчен урманда нарат ботыйлар, халыкны Кустанайга салам әзерләргә җибәргәннәр, икенче бер колхозда терлек азыгы кайгысы бөтенләй юк, алар савымны гына кайгырталар. Нигә алай? Соңгы унбиш-егерме елда колхозларда зур-зур культура сарайлары салынды, бу сарайларның кайберсе хәзер шәһәр сарайлары белән тиң, кайберләре затлырак та. Боларга сокланып бетә алмыйсың. Әмма шәһәргә якын колхозларның культура сарайларында шимбә-якшәмбе көннәрдә эш алып баруы ифрат кыенлашты. Тимер юлга якын авылларга хәзер шимбә көнне йөзләгән яшьләр кайтып төшә, болар колхоздан китеп, заводларга урнашкан яшьләр, үзләре белән транзистор, магнитофон язмасын алып кайталар. Клубларда хәзер көнбатыш биюе, көнбатышның экспрессив музыкасы. Минем туган авылымның 1915 елда салынган бина астындагы тәбәнәк клубында шимбә-ял көннәрендә хәзер көне буе “Чингисхан” ансамблен акырталар, ул музыканың клуб эчендә яңгыравына канәгать булмыйча динамик аркылы урамга чыгаралар. Теге, минем белән бергә сугыш елларында җир сөргән, кибән куйган, үгез җигеп көлтә ташыган замандаш Нургали һәм аның пенсионер хатыны Фәүзия шимбә, ял көннәрендә (алар клуб каршында яшиләр) көне буе “Чингисхан”, “АББА”, “Бони М” тыңлыйлар, шул музыканы тыңлый-тыңлый Нургали белән сугыш ветераны Вәгыйзь агай ат абзарларына таба атлыйлар – атларга “Бони М” түгел, башак, люцерна кирәк... Ярый инде, без киң күңелле кешеләр, без моны интернационализм дибез. Бәлки әле, немецлар яши торган бер поселокта да ял көнне клубта шулай урамга акыртып “Ишек алдында йөримен, карлар яуса көримен” дип берәр пластинка уйнаталардыр... Бәлки әле, безнең ат караучы Нургали белән Вәгыйзь агай “АББА”ны тыңласалар, Швециянең берәр авылында ял көнне фермерлар, балыкчылар “Ай, Сафа, вай, Сафа, алдың башыңа җәфа” дигән татар җырын тыңлыйлардыр... Әйдә ярар, безнең күңел киң... Шимбә көнгә, ял көнгә кайткан теге егетләр исә колхоз җитәкчеләренә буйсынмыйлар, киресенчә, алар “менә без кем, безгә закон юк” дигән сыман, үзләрен иркен тоталар, клубта, культура сараенда теләсә нәрсә эшли алалар. Мин очрашуларга еш йөрим, минем авылларга барып чыгыш ясавым турында Язучылар союзының пропаганда бюросы белми, чөнки Казан арты авыллары турыдан-туры өйгә киләләр һәм алып та китәләр. Алар хәзер мондый очрашуларны шимбә-ял кичләренә туры китермәскә тырышалар, эш көннәрендә исә клуб, культура сарае – колхозчының үзенеке, анда тәртип, дисциплина була. Фән-техника революциясе чорында крестьян хәзер эшчегә әйләнеп бара. Аның кулында хәзер техника, акча. Элек, утызынчы елларда, колхозчы крестьян бер йөк салам алып кайтыр өчен председатель янына ат сорап бара иде, хәзер аның капка төбендә 70 ат көчле куәтле техника. Крестьянның эшчегә әверелүе нинди үзгәрешләр китереп чыгара? Безнең татар әдәбиятының әлегә моны ачканы юк. Эшче, әйтик, сварщик трубаны кискәндә ул тимергә нинди мөнәсәбәттә? Әнә шундый мөнәсәбәт җиргә карата да күчмиме? Кызганычка каршы, бүгенге авылны художестволы ачу әлегә безнең татар әдәбиятында юк. Язучылар союзында член булып торган 160 кешедән бүгенге көндә 50 кеше прозаик булып исәпләнә. Әмма шул илле кешенең егермедән артыгы күптән инде бернәрсә дә язмый. Соңгы әсәр язганына кайсының егерме ел, кайсының егерме биш ел. Кырык ел язмаган кешеләр дә бар. Картайганлыкмы? Гёте, Толстой, Шоу 80 тирәсендә иң әйбәт әсәрләр язганнар. Авырумы? Тукай, Г. Ибраһимов, Н. Островский, Ф. Әмирхан әсәрләренең күп өлешен авырып ятканда язганнар. Илледән – утыз калды. Калган утызының егермесе менә болай бүленә: а) хәрби темага язучылар, б) детектив темага, в) тарихи темага, г) очеркистлар. Очеркистлар дигән сүзгә мин бик киң мәгънә салып әйтәм, чөнки бездә очеркистлар өч төрле: боларның беренче төркеме очеркист дип исәпләнеп тә, берни дә язмыйлар, икенче төркем авыл хуҗалыгы, нефтьчеләр, химиклар, галимнәр һ. б. турында укып туймаслык очерклар яза, өченче төрлеләре роман, повесть, хикәя яза, әмма ялгыша: язганнары – роман да, повесть та, хикәя дә түгел, ә – публицистика. Шулай итеп, прозаиклар унау калды. Калган унауның дүрт-бише эшчеләр темасына яза. Бик әйбәт, бик кирәк тема. Бишәүме-алтаумы калды. Ул бишәүнең берсе сугыш чоры авылыннан чыга алмый. Икенчесе авылның сугыштан соңгы елларын тасвирлый. Өченчесе авылның җитмешенче елларын яза. Дүртенчесе табигать һәм кеше проблемасын күтәрә. Бишенчесе бүгенге авыл кешесенең әхлакый йөзен ачарга тырыша, алтынчысы бүгенге бай авылның бай колхозчысында булуы мөмкин яки инде булган рухи бушлык, мещанлыкны тәнкыйтьли. Ярый әле прозада әнә шул бишәү-алтау бар. Соңгы елларда мин, идарә члены буларак, утырышларда яңа әгъзалар кабул иткәндә күп мәртәбә кул күтәрдем. Алыйк дип. Әдәбиятка кемнәр килә соң? Шагыйрь килә. Тәнкыйтьче килә. Тагын шагыйрь килә. Проза картая, аңа алмаш юк. Бүгенге авылны белгән, шул авылда кайнаган бер генә кешенең дә хикәя, повесть белән көтелмәгәндә прозага килеп кергәне юк. Авыл кешесенең психологиясе үзгәрү дигәннән, ул үзгәрүнең ике ягы бар. Язучы моның һәр ике ягын күрергә тиеш. Моннан ел ярым элек Федор Абрамовның “Авылдашларыма хат” дигән мәкаләсен “Правда” газетасы баскан иде. Ул хат башта Пинега (Архангельск өлкәсе – ред.) район газетасында басылган булган. Абрамов нәрсәгә борчыла соң? Аларның авылы Пекашинода сугыш вакытында бала-чагадан алып карт-корыга кадәр печән хәзерләүдә катнашкан икән һәм фермада бер генә терлек тә үлмәгән икән. Ә хәзер? 1980 елның җәендә, ди Абрамов, авылыбызда фермада бозаулар кырылды. Ашатырга юк. Һәм бу Россиянең иң печәнле районында – Архангельск өлкәсе урманнары эчендә. Ашатырга нигә юк? Чөнки колхозчы аз. Тап-таза ирләр урамда, капка төбендә утыралар. Пенсиягә чыкканнар, юридик яктан эшләмәскә хаклары бар. Печән кампаниясендә балалар бөтенләй катнашмый. Авыл үзенең элеккеге хезмәт батырлыгы традицияләрен оныта башлаган. Абрамовның борчылуы бик урынлы. Шулай булмаса, КПСС ҮК органы “Правда” аны басмас иде. Колхозларда хәзер без – язучылар өчен өр-яңа булган әллә нинди проблемалар бар. Арадан берсе – сугару системасы. Язучылар, галимнәр, журналистлар соңгы 20-30 ел эчендә күпме-күпме әйтеп карадылар: тегермән буаларын бетермик дип күпме сүз сөйләнде. Колхоз җитәкчеләре күп урында моңа колак салмадылар. Болыннар, буалар бетте. Хәзер экономика безнең алга яңа бурыч куйды: колхоз басуларын сугару системасы белән тәэмин итәргә. Моның өчен техника кирәк. Ул техника белән эш итүче кадрлар кирәк. Су кирәк. Ниһаять, ул эшне яратырга кирәк. Әлегә колхозларда мелиоратор юк. Авыл хуҗалыгы училищелары янында мелиораторлар әзерли торган курслар ачарга кирәк. Болар әле хәл ителмәгән. Әле кырдагы торбалар белән саксыз эш итәләр. Ул торбалар шул файдаланган урында кала, аларны трактор, техника сытып уза, кешеләр үз хуҗалыкларына кирәккә аны кисеп алып кайталар. Казан арты авылларында хәзер мич чыгарганда морҗа башына өч метрга кисеп шуны куялар, бер морҗа башлык торба – 10 сум. Без еш кына авылның алсу иртәләре, зәңгәр кичләре турында язабыз, яшел тугайда ак сөт флягалары тоткан кызлар янына баян, аккордеон тоткан агитбригада егетләрен китертеп концерт биргәннәрен тасвирлыйбыз. Әмма ак фляга тоткан ул кызларның хезмәте бик авыр, алар кармы-буранмы, караңгымы-яктымы, корымы-былчыракмы, һәрвакыт сөт-май өчен көрәштә. Колхоз председательләре шимбә-якшәмбене белмичә көн-төн фермада. Авыл райкомнарының секретарьлары өчен шимбә-якшәмбе юк. Алар иртүк эшкә килеп, кичә кичке сауган сөтнең колхозлар буенча, фермалар буенча, район буенча торышын исәплиләр, безнең кибетләргә көн саен үзләре күпме сөт озатуларын тикшерәләр. Узган җәйдән соңгы быелгы кырыс шартларда шәһәр кибетләрендә сөт, катыкның тулып торуы – колхозчының, колхоз председателенең, авыл райкомы секретареның – геройлыгы. КПССның 26 съездында “СССРда экономик һәм социаль үсешнең 1981–1985 елларга һәм 1990 елга кадәрге чорда төп юнәлешләре” дигән документта “Бу бишьеллыкта авыл хуҗалыгы продукцияләрен эшләп чыгаруның уртача еллык күләмен 12Р14 процентка, ә иҗтимагый хуҗалыкта хезмәт җитештерүчәнлеген 22Р24 процентка җиткерергә” диелә. Димәк, авылда хезмәт киеренкелеге тагы да югары булачак, ит, сөт, икмәк җитештерү тагы да зуррак физик, рухи көч таләп итәчәк. Әнә шуларны башкарырга тиеш булган хезмәт батырлары безнең иҗатыбызда бөтен шатлыклары, кайгы-хәсрәтләре, хезмәт уңышлыклары, борчулары белән чагылыш табарга тиеш. Мин исәпләдем: Татарстан оешмасындагы 160 язучының нибары алтысы шәһәрдә туган: Әхмәт Исхак, Диас Вәлиев, Рөстәм Кутуй, Рафаил Мостафин, Җ. Тәрҗеманов, Равиль Бохараев. Калганнары – 150ләп язучы – авылдан. Бу – зур армия. Әмма бу армия үзенең тылыннан аерылган яки аерылырга омтыла икән. Тылсыз армиянең беркайчан да, бернинди һөҗүмдә дә уңышка ирешкәне юк. Без шәһәр тормышы, интеллигенция арасындагы ыгы-зыгы, тарих, детектив, мораль-әхлак темаларына кереп барабыз. Болар барысы да кирәк, барысы да әһәмиятле. Әмма без авылдан читләшкәнбез. Без Бөек Ватан сугышы темасын прозада ачмый калдык. Хәзер, авыл темасыннан читләшүебезне дә кайчан да булса, киләчәк буыннар безгә үпкә белдереп әйтерләр бит? Күңелне борчыган уйлар менә шулар иде. Рәсемдә: 1970 нче еллар. Казан Дәүләт университетының бер төркем укытучылары Тукай-Кырлайда. Уртада – Мөхәммәт Мәһдиев. Мөхәммәт МӘҺДИЕВ --- | 23.07.2015 (полный текст новости)

  • 2015-07-24 05:23 Замирә Рәҗәпова сөйгәне Максим белән никах укытты
    23.07.2015 Ир белән хатын 14 июль көнне Замирә Рәҗәпова 5 ел буе йөргән сөйгән егете белән Казанда никах укыткан. Анысы да очраклы килеп чыккан. – Ел саен ифтар ашы уздыра торган матур гадәтебез бар. Быел шуңа әзерләнеп йөргәндә, никах укыту теләге туды. Телевидениеда эшләүче остазым Наилә Сабитова киңәше белән Госман хәзрәткә шалтыраттык. Бәхетебезгә, хәзрәтнең бер генә көне буш булып чыкты һәм ул көнгә никахны билгеләдек, – дип сөйләде Замирә. Бәхетле пар никахны өйдә иң якын кешеләре белән үткәргән. Алар арасында танылган артистлар Зөлфия һәм Җәвит Шакировлар, Алсу һәм Азат Фазлыевлар һәм башка туганнары, дуслары булган. Кияү - Казаннан, Максим исемле татар егете. Һөнәре буенча музыкант. Замирә аның белән җырчы Филүс Каһировның төркемендә эшләгәндә танышкан. "Аллага шөкер, Максим улым Аяз белән дә бик дус. Ул аны хоккейга да йөртә. Тату булганнарына сөенәм", – ди ул. Замирә туй булмый, язылышып кына алабыз, безнең өчен никах уздыру мөһимрәк, диде. Замирә Рәҗәпованың киңкырлы талант иясе булуын күпләр белә. Ул ТР Халыклар дуслыгы йортында режиссер булып эшли. Моннан тыш, күңелле итеп мәҗлесләр алып бара һәм артистларга клиплар төшерә. Соңгысы белән әле күптән түгел генә шөгыльләнә башлаган. "Мин берәр җырны тыңлаган саен күз алдыма аның сюжеты килеп баса иде. Бу эш миңа бик ошый. Режиссеры да, сценарий авторы да үзем", – диде ул. Эльвира ШАКИРОВА --- | 16.07.2015 (полный текст новости)

  • 2015-07-24 05:23 Имтиханнар тирәсендәге ыгы-зыгы...
    23.07.2015 Мәгариф Быел бердәм дәүләт имтиханнары ничек үтте? Нәтиҗәләр канәгатьлә­нер­лекме? Кайсы районнарда хокук бозу очрак­лары күбрәк теркәлгән? “Нәтиҗәдән беркайчан да тулаем канәгать калып булмый. Республиканың ки­лә­чә­ге – мәгариф системасы яшьләр кулында. Әгәр без яшь буынга сыйфатлы белем бирә, аларны тормышка әзер­ли алабыз икән, респуб­ликаның киләчәге тагын да яхшырак булачак. Башка әй­берләрне чит илләрдән дә кертеп була, ә кеше факторын – юк. Кайда укуларына карамастан – авылдамы, шә­һәр­дәме, район үзәгендәме ул – һәр балага югары сыйфатлы белем бирергә тиешбез, – дип белдерде Татарс­танның баш педагогы Энгель Фәттахов имтихан йомгакларына багышланган чарада. –Чыгарылыш укучысына, укытучыга БДИ нәтиҗәләреннән чыгып кына бәя бирү дөрес түгел. Безнең бу имтиханнар тирәсендәге ыгы-зыгыны бе­терә­себез килә. Укучыларыбызга башлангыч сыйныфтан ук тестларга өйрәтү мөм­кинлеге тудырылган. БДИ нәтиҗәләрен начар дип әйтеп булмый, әмма эшлисе эшләребез күп әле. Соңгы вакытта укытучыларның хез­мәт хакы артты, ул бүген уртача 28 мең сум тәшкил итә. Ләкин аңа карап, белем сыйфаты күтәрелде дип әйтеп булмый”. Быел башлангыч мәктәп­не тәмамлаучы укучыларның да белемнәрен тикшерделәр. Мониторингта 35 меңнән артык 4нче сыйныф укучысы катнашкан. Аларның 94 проценты математика һәм рус теле буенча белемнәрне яхшы үзләштергән. Әйләнә-ти­рә дөнья, уку, проект эшчән­леге буенча да нәтиҗәләр әйбәт. Әмма балаларның 5-8 проценты бер яки берничә фән буенча калышкан. “Һәр сыйныфның, укучының нәти­җә­ләре мәктәпләргә җибә­рел­де. Бүген укытучылар һәм методик хезмәткәрләр алдында аларны җентекләп анализларга тиеш”, – диде министр. 9нчы сыйныф укучыла­ры­ның белем дәрәҗәсе ни­чегрәк икән? Узган ел белән чагыштырганда аларның сигез фән буенча имтихан нәтиҗәләре яхшырак дип табылган. Химия, физика, биология, информатика, немец теле, җәмгыять белеме һәм рус әдәбиятыннан уртача күрсәткеч арткан. Быел математикадан уртача билге 3,68 булса, узган ел бераз югарырак булган. 750 укучы чик баллны үтә алмаган. Былтыр андыйларның саны 10га ким­рәк булган. Рус теле буенча да уртача күрсәткеч түбән­рәк: 4,3тән 4,04кә төшкән. 394 укучы әле сынауны бирә алмаган. Имтиханнарын тапшыра алмаучыларга көз көне кабат тапшыру мөмкинлеге тудырылачак. Ә БДИны 18 меңнән артык укучы тапшырган иде. Француз теле, информатика кебек фәннәрдән баллар саны кимесә, физика, алман теле, рус әдәбияты, геогра­фиядән нәтиҗәләр шактый гына арткан. Ил күрсәткеч­ләре белән чагыштырганда, республикада БДИ баллары бары дүрт фәннән: математика (0,7), француз һәм испан телләре (0,9 һәм 0,7), җәмгыять белеменнән (3,0) түбәнрәк. Математикадан профиль сынавыннан, информатика һәм мәгълүмати технологияләр, биология имтиханнарында начар билге алучылар саны арткан. Математика сынавына (база өлеше) 221 укучының “теше үтмәгән”. Математикадан уртача балл 48,6дан 50,2гә, рус теленнән исә 54,5 тән 69,2 гә күтәрелгән. Математикадан база өлешенең уртача күрсәткече – 4,03. Ил буенча математикадан профиль сынавын укучыларның 40 проценты сайласа, бездә бу сан 82гә җиткән. 100 балл туплау­чылар да узган елга караганда кимрәк. Былтыр андыйлар 122 булса, быел –105. Әйтик, быел тарих, инглиз теленнән аны бер укучы да җыя алмаган. Рус теленнән 69дан 57гә, химиядән 29дан 24кә калган. Бездә ике фәннән дә абсолют нәтиҗәгә ирешкән укучылар дүртәү. Аттестатсыз калучылар узган ел 151 булса, быел – 138. Быел БДИ барышында 18 беркетмә төзелгән, шуның 7се – физик затларга, 1се – шәфкать туташына, 10ы – вазыйфаи затларга. Шәфкать туташында исә кесә телефоны тапканнар. Имтиханда хокук бозу очраклары буенча Әлки, Буа, Чүпрәле, Түбән Кама, Питрәч районнары фаш ителде. Барысы 7 эш юк ителгән. Сәрия МИФТАХОВА 105 | 22.07.2015 (полный текст новости)

  • 2015-07-24 05:23 Журналист һәм артистка ярарга тырышып...
    23.07.2015 Матбугат Халык арасында йөргәч, журналист һәм артистларны еш таныйлар. Моның яхшы ягы да, начар ягы да бар. Таныш-белеш журналист, артист халкыннан төрле хәлләр ишетергә туры килә. Кемдер мактанып сөйли аны, ә кемдер инде артык игътибардан тәмам гарык булып бушана. Икенче яктан, шушы хәлләрдә соң, кемнең ни дәрәҗәдә икейөзле булуын аңлыйсың. Әйтик, бер көнне радиода эшләүче дустым сөйли: "Сабан туенда балам елый башлады да, бер апа килеп, баланы тынычландыра башлады. Аннары үзе, 35 ел буе балалар бакчасында эшләве турында сөйли башлады. Бераздан янындагы бер ханымга "радиода эшләүче фәлән исемле кыз бу" ди. Мин инде уйлап куйдым: әгәр радиода эшләми торган кешенең баласы еласа, атказанган тәрбияче тыныч кына узып китер иде микән..." – ди дустым. Күптән түгел дәрәҗәле газетада эшләүче журналист дустым баласы белән хастаханәдә ятып чыкты. Хәлләрен белешергә дип шалтыраттым, ашау ягын сораштым. "Башта ризык белән әллә ни кинәндермәделәр. Баш табиб журналист булуымны белгәч, икешәр порция китерә башладылар. Гади кешегә игътибар юк инде, ә менә урынлы урында эшләсәң, ничек ярарга белмиләр", – диде ул. Татар эстрадасының бик популяр җырчысы белән аралашам мин. "Җәмәгать урыннарында танып алалар да, шунда ук башка төрле сөйләшә башлыйлар. Әлбәттә, миңа андый ясалмалылык ошамый. Беркөнне Агросәнәгать паркына барырга туры килде. Килеп керүгә, ит сатып алырга тәкъдим итә башладылар, хәтта сырып алдылар. Ит алырга килмәвемне аңлатып, көч хәл белән котылдым. Сүз дә юк, кибетләрдә еш кына ташламалар ясыйлар", – ди җырчы танышым. Телевидениеда эшләүче танылган алып баручы дустым исә һәрдаим игътибар үзәгендә. "Бервакыт улым баллы мамык сорады. Үзем белән 30 сум гына акчам бар иде, ә мамыкның бәясе 50 сум. Сатучы 30 сумга биреп җибәрде. Аннан соң әни белән бер оешмага бардык, әнигә хуҗа кешенең кәгазьгә кул куюы кирәк иде. Шуны куймыйча ялындырып тоткач, үзем кергән идем, шундук кулын куйды. Гомумән, сине таныйлар икән - бик кыен. Кибеткә керсәм дә, баштан-аяк тикшереп, нәрсә алганымны карап кына торалар", – ди ул. Кайчакта, киресенчә, журналист булып эшләүнең тискәре ягы да була. Мәсәлән, язып чыкмасын дип, артык сөйләшергә теләмиләр. Яки акча төртеп эшләтә торган эшкә алынырга куркалар. Ничек кенә булса да, игътибар үзәгендә булу авырдыр. Һәр адымыңны күзәтеп торсалар, кемгә ошар иде икән? Әлбәттә, кибеттә яисә башка җирдә ташламалар ясаулары күңелле, шулай да бу - ярарга тырышу кебек кенә булып кала. Ә ярарга тырышу бик сирәк ихлас йөрәктән була... Йолдыз МУСИНА --- | 22.07.2015 (полный текст новости)

  • 2015-07-24 05:23 Ни кылганнарын үзләре дә белмиләр
    23.07.2015 Җәмгыять “Җимерү - төзү түгел”, - ди халык. Юк, тарих безне бернәрсәгә дә өйрәтми, күрәсең. Ничәмә тапкырлар үзебез кормаганны нигезенә кадәр җимереп, ваемсыз рәвештә тормышыбызны, мәдәниятебезне һәм гореф-гадәтләребезне сызып ташладык бит инде. Гыйбадәтханәләр, һәйкәлләр, колхоз фермалары, мәдәният йортлары, балалар бакчалары, Самара ипподромы... Бу исемлек тиздән аклы-зәңгәрле газета-журнал киосклары белән дә тулыланырга мөмкин. Ә шәһәребездә алар куела башлаганга быел 96 ел тула инде. Җирле чиновниклар халык тормышыннан аерылып яшиләр сыман. Алай булмаса, миллионнан артык кеше яшәгән шәһәрне газета киоскларыннан мәхрүм итүне ничек аңлатып була соң? Аларны, чын мәгънәдә, кысрыклап чыгаралар. “Роспечать” ачык акционерлык җәмгыяте генераль директоры Игорь Матвиенко шәһәр администрациясендә Азаров чорындагы бер чиновникка алай ярамаганлыгын аңлатырга тырышып караган булган. Моңа каршы чиновник: “Миңа алар кирәкми. Миндә айпад һәм айфон бар, бөтен яңалыкларны шуннан укып беләм”, - дип җавап кайтарган. Гаҗәп инде, аллалар янында яшәүче чиновник аста халык барын, аларның газета укырга яратуын аңламый, күрәсең. Менә шәһәр администрациясе җитәкчелеге дә алмашынды инде, ә газета киоскларына карата мөнәсәбәт үзгәрмәде. Аларны шаурма, пиво, тәмәке киосклары белән беррәтән себереп түгәләр. Алай ярамый бит инде! Барысын бер өемгә өя башлаганчы башта чебенне котлеттан аерырга кирәктер бит. Юк шул. Регионның юл транспорты министрлыгы күрсәтмәсенә сылтап, футбол буенча дөнья чемпионаты алдыннан ремонт ясалачак урыннардан бөтен корылмаларны алып ташларга кирәк икән. Юл транспорты министр¬лыгының бу күрсәтмәсе законлы рәвештә куелган һәм арендасы төгәл түләнеп торган газета киоскларына да кагыла, дип саныйлар күрәсең. Ә менә коммуникацияләр һәм элемтә министрлыгы биргән киңәшләрдә киосклар кеше күп йөри торган урам чатларында һәм тукталышларда куелырга тиешле, диелгән. - Ничек тә булса кешечә эшләп була торгандыр бит инде. Сөйләшергә, ике якны да канәгатьләндерерлек уртак фикергә килергә кирәк иде, - дип саный “Роспечать”нең генераль директоры урынбасары Иван Шитов. - Шәһәрне матурлау һәм ремонтлау, әлбәттә, кирәк эш. Сез безгә алдан ук теге яки бу киоскны кая күчерергә кирәклеген әйтегез, без бит каршы түгел. Ремонт беткәч, үзебез үк урынына да күчереп куярбыз. Юк бит. “Алырга!” дигән фәрман килгәч, бөтенләй алып ташларга кирәк, дип саныйлар бездә. Нәтиҗәдә, Мәскәү шоссесы һәм Ново-Садовая урамнары бөтенләй киоскларсыз калды. Күп очракта алмашка бернәрсә дә тәкъдим ителми. Ә бирә торган урыннары, башлыча, кеше йөри торган җирдә түгел. Анда киоск куюның файдасы да юк. Хәер, киосклар проблемасының башын тирәнрәк, шәһәр җире белән өлкә хөкүмәте эш итә башлаган Лиманский чорыннан ук эзләргә кирәктер. Ул вакытта “Роспечать” белән аренда килешүләренең яртысы диярлек хаксыз дип табылган, һәм килешүләрнең вакыты озайтылмаган булган. - Нәтиҗәдә, коммуникацияләр һәм элемтә министрлыгы эшләп чыгарган киоскларны кую схемасы бозылды, 180 киоскның 103енә генә урын табылган иде. Хәзер инде алар да юкка чыгу дәрәҗәсендә, - дип дәвам итә Игорь Матвиенко. Быелгы марттан башлап күчмә объектларны (ягъни киоскларны) кую һәм алу эше белән кабат шәһәр администрациясе шөгыльләнә башлаган. Урамда, белгәнегезчә, июль. Ә арендага җир алу регламенты әле һаман да эшләп чыгарылмаган. Кайчан буласы да билгесез. - Самарадагы бу хәлләр өлкә хөкүмәтенең газета-журналларны ваклап сату эшенә ваемсыз булуын, алга карап эш итмәвен күрсәтә, - дип сөйли Игорь Матвиенко. - Ә башка регионнарда бу өлкәдә бар да яхшы, президентның “Халыкка китаплар һәм газета - журналлар сату эшен яхшыртырга” , дигән карары тормышка ашырылып бара. Мисал өчен: Липецкида газета киоскының бер квадрат метры өчен аренда бәясе 12 сум булса, бездә 110 сумга кадәр җитә. “Россиянең киләчәге гражданнар җәмгыяте кулында булачак", дип кабатлап килә президент, - ди Дәүләт Думасы депутаты Андрей Туманов. - Ләкин сатуда көндәлек матбугат чаралары булмаса, гражданнар җәмгыятен беркайчан да төзи алмаячакбыз. Димәк, безнең киоскларны ябучылар гражданнар җәмгыятенә каршы. Ә бәлки тагын берәрсенә дә каршыдыр әле...” Кемгә каршы булуларын аңлыйсыздыр, кадерле укучыларыбыз. РЕДАКЦИЯДӘН: Почталарыбыз газеталарны өйләребезгә вакытында һәм очсыз бәягә китереп торса, киосклар ябылуга ул хәтле игътибар да бирелмәс иде, бәлки. 2015 елда поч¬та бәяләренең ике тапкыр күтәрелүен укучыларыбыз үз җилкәләрендә татыдылар бит инде. “Бердәмлек” газетасының тиражы үткән еллар белән чагыштырганда күпкә төште. Аңларга да була, пенсия акчасына һәм түбән хезмәт хакы алып эшләгән милләттәшлеребез өчен 402 сум - шактый зур, кесәгә суга торган бәя шул. Дөрес, шушы көннәрдә генә “Россия почтасы” 2016 елның язылу компаниясенә өстәмә 700 миллион сум акча тотачак”, - дигән хәбәр килеп иреште. Димәк, андагылар да халыктан акча суыруның чиксез була алмавын аңлаганнар, күрәсең. Хәбәрдә: “Газеталарга язылу институтының әһәмиятен аңлап, “Россия почтасы” газета нәшер итүчеләргә һәм язылучыларга карата әлегәчә күрелмәгән мәрхәмәт күрсәтергә җыена. Алдагы язылу кампаниясендә бөтен эшләребезгә дә бәяләрне “туңдырабыз”, - дип язган “Россия почтасы” генераль директорының урынбасары Инесса Галактионова. - Моңардан тыш Бөтенроссия язылучылар көннәре дә оештырылачак, ә социаль әһәмияте булган басмаларга өстәмә ташламалар да биреләчәк”. Тик менә безнең өлкә татарлары гына “Россия почтасы”ның бу чиксез мәрхәмәтен тоя алмаячак. Чөнки тиражы 5 меңнән арткан өлкә газеталарына язылучылар өчен генә 17 процентлы ташлама бирелә. Ә безнең “Бердәмлек”нең тиражы, кызганычка, быел 2500 данәгә калды. Ә менә район газеталарына, тиражына карамастан, ташлама 25 процент күләмендә биреләчәк. Ә үткән елда аларга бирелгән ташлама 15 процент тәшкил иткән иде. Милли газеталарның хәлләрен ныклап аңлаучылар юк, күрәсең. Әллә аңларга теләмиләр микән, дигән урынлы сорау туа. Без бу сорау белән өлкә губернаторы администрациясенең мәгълүмат сәясәте департаментына һәм “Россия почтасы” җәмгыятененең өлкә бүлеге җитәкчелегенә мөрәҗәгать итәбез. Килеп чыккан ситуацияне, теләгәндә, өлкә күләмендә хәл итеп буладыр, мөгаен. Югыйсә, болай да көч-хәл белән, очын-очка ялгап кына көн күрүче милли басмаларның хәле тагын да начараячак. Ә бу кемгә файда? Әлбәттә, газета укучылары файдасына түгел. Газеталар, киосклар булмаса, кемгәдер проблема да булмаячак бит.   Елена ДМИТРИЧКОВА --- | 23.07.2015 (полный текст новости)

  • 2015-07-24 05:23 Элеккеге Тинчурин театры директоры Әтнәдә пирог пешерә (ФОТО)
    23.07.2015 Язмыш Тырыш, хезмәт сөючән, “булдырам” дип яши торган кеше каршына очраган бернинди киртәләргә, сынауларга бирешми, абына, сөртенә, егыла, әмма үз дигәненә ирешә. Әтнә районы Түбән Шашы авылында гомер итүче Илсөяр һәм Рәшит Габдуллаҗановлар шундыйлардан. Бүген алар нульдән башлап оештырган кулинарияләрдә пешкән камыр ризыклары белән бөтен Әтнә халкын тәэмин итә. Моннан тыш, кулинариягә терәлеп торган кибеттә сату итә, Әтнәдә кафе арендалый. Мин килгәндә Рәшит абый да, Илсөяр апа да эшләр буенча чыгып киткән иде. Эшчәнлекләре белән кызлары Миләүшә таныштыра башлады: – Кулинария ачу уе кайдан туды дисезме? Бервакыт шулай табын артында каяндыр сатып алган пироглар белән чәй эчеп утырабыз. Әни шулчак: “Кара, нинди тәмле, моны пешереп халыкка тәкъдим итсәң ничек яхшы бит! – ди. Әти дә аның сүзен куәтләде: “Әйдә, тотыныйк! Хатын-кыз эштән арып кайткач та камыр белән мич тирәсендә кайнашырга тиеш түгел. Кибеттән алсын! Бәясе дә тешләмәскә тиеш”, – диде. Менә шул сөйләшү аларга этәргеч булды. Аңа кадәр 1998 елда ачылган кибетебез генә бар иде... Шул вакытта мин килгәнне ишетеп, Рәшит абый үзе дә кайтып җитте. – Эшне ничек оештырдыгыз? – дип кызыксынам. Он белән уклаудан гына башлый торган кәсеп түгел бит! – Башта яхшылап кычкырыштык, – ди Рәшит абый елмаеп. – Белемле аш-су осталары юк, һәркайсы фермадан, сыер савып килгән ханымнар. Тора-бара үзләре дә өйрәнде, хәзер аңлашып эшлибез. Мичкә табалар туры килмичә җәфалады. Ул елларда күпме пирог ашадык, кешегә тәкъдим иттек. Нәрсәсе җитми, тозы килгәнме, пешүе яхшымы? Беренче елларда керемне чыгым йотып бетерә барды. Габдуллаҗановлар эшне пирогтан башлаган булса, хәзер биредә кекс, корж, торт кебек тәм-томнар да пешерелә, токмач басыла, пилмән бөгелә, хәтта салатларга кадәр ясала икән. – Әти намазда, шуңа күрә сыйфатка, “свежий” ризыкка, хәләл булуына аерым басым ясый, – ди Миләүшә. – Кайбер көнне пешереп, ясап өлгертеп булмый, заказлар күп. Продукцияне гел сыналган җитештерүчеләрдән алабыз. Бүген биредә көнгә 50 төрдән артык камыр ризыгы пешә. Көннеке-көнгә сатыла бара. Бүгенге ризык артып кала икән, бәясен төшереп булса да сатып бетерәбез, иртәгесе көнгә калдырган юк. Камыр ризыклары дигәннән, аларның бәясе дә таң калдырды мине. Мәсәлән, кечкенә пирог – 65, зурысы 100 сум тора. Гөбәдияне дә ике үлчәмдә пешерәләр. Аның бәясе 168 һәм 335 сум. Гаҗәпләнүемә каршы Рәшит абый: “Казан бәясенең яртысы бездә”, – ди. Мин шунда булганда гына да әллә ничә пирогка заказ кабул иттеләр. Ә аның серле рецепты бар икән. Дөрес, аны минем белән уртаклашмадылар, коммерция сере, ди. Бары тик бал кушуларын гына “тиштеләр”. Электрга көйләнгән ике мич бар. Аларның берсендә – 10, икенчесендә 6 пирог пешә. Пироглар 20 минутта әзер була. Инде килеп, Рәшит абыйның үзе турында да бер-ике сүз әйтер вакыт җиткәндер. Танышымның әтисе гомер буе райпо системасында хезмәт куйган. Рәшит абый исә туган йортыннан 13 яшендә чыгып китеп, урман кискән, шахтада эшләгән. – Мин нинди генә һөнәр буенча эшләмәдем, очучы гына буласы калды, – ди ул шаярып. – Райпода, ипи пешерү цехында эшләдем. 1984-1985 елларда Тинчурин театрында башта декоратор, соңрак директор булып хезмәт куйдым. – Бу эш безнең каныбызга сеңгән, – дип сүзгә кушылды яңа гына кайтып кергән Илсөяр апа. – Урамда калган вакытта да кафе ачмакчы идек без. Бер тиенсез дә калдык бит әле. Казанның Бауман урамында “Татар ашлары йорты” ачу иде хыялыбыз. Бәлеш, талкыш кәләвә, чәкчәк пешерәбез дип хыялландык. Бик әйбәт йортыбызны сатып, бинага ремонт ясаганнан соң, инде күчәбез дигәндә генә акча алышынды, өй саткан акча юкка чыкты. Кулда тотылган “Газель” дә, Каравай бистәсендә бер сату контейнеры гына калды. Бер ел фатир ялладык, икенче елны туганнарда тордык. Шуннан соң Ходай юлны үзе күрсәтеп, тормышны җайлап җибәрде. Апас районы Каратун элеваторыннан он ташып саттык. Кичтән барабыз, иртән-иртүк директорга керү өчен капчык өстенә ятып йоклаган вакытлар да булды. Әнә шулай тырыша-тырмаша кабат аякка баса Габдуллаҗановлар. Рәшит абый исә: “Яңадан алынасыңмы” дисәләр, бу эшкә якын да килмәс идем. Яшьлек белән генә тотынылган”, – ди. – Тыныч кына эш түгел инде. Өйдә дә шушы эш, монда да, кунакка баргач та һаман шуны уйлап, ризыкларны тикшереп йөрибез, – ди Миләүшә. Рәшит абыйны сату өлкәсендә азу ярган аксакал дияргә була. Бу турыда ул кызыклы гына бер вакыйганы искә алып узды: – Кибеткә киви алып кайттык бер елны. Халык тотып карый, әйләндерә-әйләндерә күзәтә, әмма ни икәнен белми. Бәрәңге дип уйлый. Шуннан соң кибеткә һәр кергән кешегә кивины авыз иттердек. Инде бүген Габдуллаҗановларның эшләре җайга салынган: клиентлары табылган, сату гөрли. Тик шунысы бар: белемле хезмәткәрләргә кытлык икән. Хисапчы хәтта Казаннан йөреп эшли, ди. Хәер, Арча, Саба районнарыннан килеп йөрүчеләр дә бар. Аларга юл хакы да түләнә. Шул уңайдан аш-су осталарының хезмәт хаклары белән кызыксындым, 12 мең сум алалар икән. – Киләчәккә нинди планнарыгыз бар дигәч: “Планнар белән уртаклашырга яратмыйм. Авыздан чыккан сүз синеке түгел аннары. Бер елны “кафе ачам” дип әйтүем булды, бөтен кеше кафе ачты”, – ди Рәшит абый. Кылларын тарткалаганнан соң шуны белдем, кибет каршына да кафе төзеп куярга уйлыйлар икән. Әмма ул гадәти кафе түгел: кибеткә килеп әйбер сайлаучылар анда яңа пешкән тәм-томнар белән кайнар чәй эчеп китә алачак. Фото №1 Фото №2 Фото №3 Чулпан ШАКИРОВА --- | 23.07.2015 (полный текст новости)

  • 2015-07-21 04:55 Балтач буйлап “Ак чәчәкләр” кулдан-кулга йөри
    18.07.2015 Авыл Балтачта китап укучыларның күпчелеге татар әдәбиятыннан Мөхәммәт Мәһдиев, Фоат Садриев, Мәдинә Маликова, Гөлсинә Галимуллина, Зифа Кадыйрова, Габдрахман Әпсәләмов, Фәнис Яруллин, Салих Шәрипов, Фәридә Шакирова, Нәбирә Гыйматдинова китапларына, ә рус авторларыннан Борис Акунин, Александр Куприн, Дарья Донцова, Джейн Остен, Александр Лужков, Владимир Колычев әсәрләренә өстенлек бирәләр. “Кино төшерелү сәбәпле, Габдрахман Әпсәләмовның “Ак чәчәкләр” романын кабаттан бер кат укып чыктылар. Укучылар тарафыннан әле дә еш сорала”, – дип белдерә район үзәк китапханәсе мөдире Резеда Зарипова Балтачның “Хезмәт” газетасына. --- --- | 18.07.2015 (полный текст новости)

  • 2015-07-21 04:55 Кама елгасында гигант җәен балыгы тотканнар (ФОТО)
    18.07.2015 Могҗиза Балыкчыларның хыялы – барысын да шаккатырып, үзең буе балык тотудыр инде. Безнең таныш егетләрнең бу хыялы тормышка ашкан – тоткан җәеннәре (сом) үзләреннән бер башка озынрак та әле. Бу «монстрны» Кама елгасында, Саескан тавы күпере астында тотканнар. Балыклары 56 килолы!  – Без Рөстәм белән ул көнне җәенгә түгел, сыла балыгына (судак) килгән идек, – ди балыкчыларның берсе Ринат. – Иртәнге биштә сылага дигән резинкага эләкте ул. Бер шундыйрак зурлыктагы балык минем плетенканы өзеп киткән иде инде, шуңа күрә монысында акыллырак булдык: балыкны су өстенә чыгаргач, тиз генә энәләрдән 3 япьле багор сыманрак нәрсә ясадык та, балыкны шуның белән эләктереп өстерәдек. Берәр сәгать тирәсе «көрәштек». Алексеевск егетләре гидроциклда йөриләр иде, ярга чыгарырга алар булышты. Сөендем инде, әлегә тоткан иң зур балыгым шушы! Рөстәм миңа караганда тәҗрибәлерәк балыкчы, аның 94 килолысын эләктергәне бар. Рөстәмне балык белән җенләнгән генә дисәң, аз булыр, балыкчылык аның өчен акча эшләү ысулы да: «Мин балыкка бармаган көнне таксига эшкә чыгам, анда балыктан кергән кадәр акча эшләп булмый!» – ди ул. Нинди балыкны кайдан, ничек һәм кайчан тотарга икәнлеген яхшы белә. Беркайчан да елга буеннан балыксыз кайтканы юк. Үз сатып алучылары бар, тотып кайтканын көнендә алып бетерәләр ди. Ә бу олы җәенне сатмыйбыз, үзебез ашыйбыз диләр. – Җәен балыгы бик майлы була, мондый зурлыктагылары ухага бер дигән инде. Менә теге 94 килолысын бөтенләй ашарлык түгел иде, гел май гына, – ди Рөстәм. Бу балыктан безгә дә өлеш чыкты, авылга алып кайтып шәп итеп уха пешереп ашадык. Чыннан да, тәме искиткеч иде! 1921 елда Тәтеш янында 960 килограммлы кырпы (белуга) балыгы тотыла. Аның эченнән 12 пот (192 килограмм) икра, капчык белән кысла, чөгә (стерлядь) һәм шумба (налим) балыкларын алалар. Альбина БӘШИРОВА --- | 18.07.2015 (полный текст новости)

  • 2015-07-21 04:55 Иртәгә 25 градус җылы булачак
    18.07.2015 Җәмгыять Татарстан Гидрометеорология һәм әйләнә-тирә мохитне күзәтү идарәсе хәбәр итүенчә, иртәгә – 19 июльдә, Татарстанда 25 градус җылы булачак. Синоптиклар фаразлавынча, республикада аязучан болытлы һава торышы көтелә, урыны белән яңгыр явачак. Һава температурасы төнлә – 7-12, көндез 20-25 градус җылы булачак. Казанда шулай ук аязучан болытлы һава торышы көтелә. Төнге сәгатьләрдә – 12, көндез – 23 градус булыр, дип фаразланыла. 20 июльгә каршы төндә республикада явым-төшем көтелми, һава температурасы 9-14 градус җылы булачак. --- --- | 18.07.2015 (полный текст новости)

  • 2015-07-21 04:55 Кыз да картая, бал да бозыламы?
    19.07.2015 Мәдәният Умартачылык белән шөгыльләнүче шәхси хуҗалыклар саны бермә-бер артты. Алар янәшәсендә заманында дан тоткан колхоз-совхоз умартачылыгы күләгәдә калды кебек. Күп җирләрдә алар бөтенләй юкка чыкты. Әмма сирәк булса да сакланып калган урыннар бар әле. Кадрлар барысын да хәл итә! Әлеге мәгълүм гыйбарә бал җитештерүчеләргә дә кагыла. Саба районында урнашкан “Нырты” хуҗалыгы умартачылыгында булып кайтканнан соң әнә шуңа инандык. Заманында Марат Хафизов бирегә өйрәнчек булып эшкә килгән. Һәм шул килүдән төпләнеп калган да. Ул вакытта умар­та­ларның баш саны бармак белән генә санарлык була, хәзер алар тугыз дистәгә якынлаша. Умарта асраучы башка шәхси хуҗалыклар кебек Маратның бал сатып, аны урнаштыру мәшәкате юк. Табигать нигъмәтен ул “Нырты” хуҗалыгына тапшыра. Шулай да умартачы, кемнең нинди бал җитештергәнен карар өчен, ярминкәләргә йөрергә ярата икән. Үҗәтлек сорала Быел балның кадере булыр кебек. Саба районының умартачылык буенча баш дәүләт инспекторы Фәнил Сираҗиев һава шартлары­ның бал җитештерү өчен шактый катлаулы булуын белдерә: “Алдагы ун көнгә фаразларга күз салсак, умартачылык өчен уңай көннәр әлегә күренми. Бал җыя торган вакытта һава торышы начар”. Элек бабайлар балны 14 августтан соң гына алган. Әмма табигать үзгәрүе умартачылыкка да кагылган. Кайбер районнарда Питрауга үләннәр корып бетә язган. Чәчәк булмагач, корт балны каян алсын, диләр умартачылар. Әмма алар төшен­келеккә бирелеп утырмый. Быел да шактый гына яхшы эшләгән оялар бар икән. “Балны умартаның көченә карап аерталар. Кайбер­ләре шактый яхшы җыя. Андыйлардан берничә тапкыр бал алырга була. Ә кайбер­сеннән берне дә көчкә аласың”, – ди Сираҗиев. Әйтүләренчә, безнең якта бал кортының “урта рус токымлы татар популяциясе” дип аталганын асрау отышлы. Алар салкынга чыдам, кышны яхшы уздыра, төрле авыруларга да бик бирешми. Быелгы кебек табигать шартларында да күпмедер күләмдә бал җыеп алырга сәләтлеләр. Кайбер авылларда “карпат” токымына өстенлек бирәләр. Әмма белгечләр бу кортлар салкынга бирешүчәнрәк, алар җылы яклар өчен яхшы, ди. Әйтү­ләренчә, тәҗри­бәле умартачылар бу токымга өстенлек бирми, “кар­пат”лар бары һәвәскәрләрдә генә асрала. Балны ничек сатарга? Соңгы елларда бал җитеште­рүчеләр күбәеп киткәнгәме, күп кеше аны урнаштыра алмыйча җәфа чигә. Саба районы Олыяз авылында яшәүче фермер Кәбир абый Хуҗин үз вакытында 100 башка якын умарта тота иде. Алардан бал икмәге (перга), умарта корты җилеме (прополис), балавыз, кәрәзле бал кебек бал продукциясен җитештерә торган була. Умар­тачының хәлен белеп шалтыраткач, Кәбир абый: “Үзем өчен генә берничә оя тотам. Умарталарның баш санын киметтем. Бетердем дип тә әйтергә була. Бердән, җир эшләре күбәеп китте, бал кортларына вакыт тими башлады. Икенчедән, җитештергән балны урнаштыру авырлашты. Кая куярга да белмәдек”, – ди Кәбир абый. Рәсимә МУЛЛАЯНОВА 103 | 16.07.2015 (полный текст новости)

  • 2015-07-21 04:55 Казан транспорты кем тавышы белән сөйли?
    19.07.2015 Җәмгыять Аларның тавышын Казан халкы һәм кунаклары көн дә ишетә. Бүген без шәһәр транспортында тукталышларны игълан итүче тавыш ияләре белән сезне дә таныштырабыз. Тукталышларны иң беренчеләрдән булып «Татарстан» радиосында эшләгән Николай Игнашов белән Фәйрүзә Мәсхүт игълан итә башлый. Аларның тавышы белән 2, 6, 11, 12 нче трамвай маршрутлары «сөйләшә». Ә соңрак аларны автобус тукталышларын игълан итәргә чакыралар. Николай Игнашов, профессиональ диктор: – Автобус тукталышлары игълан итүне ниндидер зур дәрәҗә дип санамыйм, шулай да бу үзенә күрә бер тарих. Башта тавыш яздыру оешмасында исемнәрне игълан иттек. Ләкин язмаларның сыйфаты безне канәгатьләндермәде, шуңа да бөтен эшне үз өемдәге тавыш яздыру студиясендә башкардык. Монтажны да үзебез ясадык. Тавышны исә заказ бирүчеләр үзләре көйләде. Мин хәзер дә радиода диктор, «Азан» радиосында хәбәрләр сөйлим. 2018 елда була торган Футбол буенча дөнья чемпионатына әзерләнгән фильмны тавышландырам. Универсиада алдыннан автобус тукталышларын яңадан яздыру сәбәпле, хәзер Фәйрүзә Мөслимова белән Николай Игнашовның тавышы яңгырамый. Фәйрүзә ханым тавышы исә метро тукталышларын игълан итә. Фәйрүзә Мәсхүт, Татарстанның атказанган артисты – Әле дә хәтерлим, безне дүртенче трамвай депосының юбилее уңаеннан тукталышлар игълан итәргә чакырганнар иде. Ул вакытта зур бәйрәм оештырылды. Бәйрәм хөрмәтенә Асаф Вәлиев «Трамвайчы кыз» җырын да әзерләгән иде. Шул көннән инде күпме гомер үтте, ә безнең тавышлар һаман да Казан урамнарында яңгырый. Автобус тукталышлары яздырганда, тукталыш исемнәрен татар теленә үзем тәрҗемә иттем. Ул вакытта күп эш башкарылды, тел белгечләренә мөрәҗәгать итәргә туры килде. Соңыннан тавышым метрога «төште». Ул вакытта мин әле кызым янында Америкада идем. Мине эзләгәннәрен белгәч, ризалыгымны бирдем. Метродагы тавыш яздыру башкалардан бераз аерылды. Монда без мөмкинлекләре чикле булганнарга да уңайлы булсын дип тырыштык. Мәсәлән, сукыр кеше буталмасын өчен тукталышлар игълан иткәндә бер якта – ир-ат тавышы, икенче якта хатын-кыз тавышы яңгырый. Элек диктор һөнәрен бик олылыйлар иде. Миңа әбиләр, кызым, синең тавышыңны тыңлап үстек без, ди. Мин исә: «Алайса, миңа инде 100 яшь була», – дип елмаям. Рафаэль Миргаязов, пиар-белгеч Рафаэль Миргаязов автобус белән трамвайларда тукталышларны рус һәм инглиз телләрендә игълан итә. Аның тавышын рек­лама, фильмнарда да ишетеп була. – Тавыш яздыру студиясендә эшләүче танышым, әйдә, эшләп карыйк, дип мөрәҗәгать итте. Башта кастинг узар өчен өч телдә 5– 6 тукталыш яздырттылар. Ике айдан шалтыратып, инглиз һәм урыс телләрендә тавышың бара дип әйттеләр. Инглиз телен алай ук яхшы беләм дип әйтә алмыйм. Сөйләшү һәм аңлау дәрәҗәсендә инде. 2004-2006 елларда «Яңа гасыр» радиосында диктор булып эшләү тәҗрибәсе дә бар иде, шул ярдәм итте, күрәсең. Алсу Каюмова,Татарстанның атказанган артисты Татар телендә автобус тукталышларын игълан итә. – Тавыш яздыру минем өчен гадәти күренеш, шуңа бу эш җиңел бирелде. Баштарак: «Автобуста синең тавыш яңгырый, ахрысы?» – дип сораучылар күп булды. Кемдер тавышымны танып: «Кайда ишеткән бар соң сине?» – дип сорап куя. Шәһәр транспортында тавышымны ишеткәч, кимчелекләремне эзли башлыйм, төзәтәсем килгәннәре дә бар. Кайвакыт тормыш иптәшем Рамил дә, бу сүзне дөрес әйтмәдең, дип кисәтү ясый. Тукталышлар исемен яздыру тыгыз вакытка туры килде, берөзлексез сигез сәгать эшләдек. Шуңа да җитешсезлекләр булгандыр инде. Тавыш яздырганда безнең шәһәрдә мин белмәгән шактый тукталыш исемнәре бар икәненә игътибар иттем. Әйтерсең мин башка шәһәр тукталышларын игълан итәм. Нияз Латыйпов, КФУда инглиз теле укытучысы Ниязның тавышын Казан 2010 елда ишетә. Ул автобус­ларда һәм метрода тукталышларны инглиз телендә игълан итә. Нияз университетта ук инде инглиз телендә төрле чаралар, конференцияләр, чемпионатлар алып барган. – Тукталышлар игълан итәргә мине танышым чакырды. Ул вакытта җәй бик кызу иде, шуңа да тавыш яздыру процессы тынчу, эссе вакыт белән истә калган. Универсиада алдыннан Казанны искә төшерсәгез, ул вакытта элмә такталар да, автобус тукталышлары да өч телгә күчеп бара иде. Тукталышларны инглиз теленә укытучылар составы белән тәрҗемә иттек. Бу бик авыр процесс, чөнки телне генә түгел, тарихны да белү мөһим. Тавышымны танымыйлар. Дөресен генә әйткәндә, кешеләр тукталышларда яңгыраган тавышка игътибар да итмиләрдер. Алисә САБИРОВА --- | 18.07.2015 (полный текст новости)

  • 2015-07-21 04:55 Тавыкларны кем кыра?
    19.07.2015 Җәмгыять Элек иткә дип чебиләр алып үстерә идек. Бер елны авылга китереп сатучылардан алган, инде тавык кадәр диярлек зурлыктагы чебиләр чирле булып чыкты: шактый вакыт асрагач, бер-бер артлы үлә башладылар. Эчләрен ярып карагач, бавырларының таркалып беткәнлеге ачыкланды. Башта борчылсак, соңрак җитмеш чебинең көн саен күпмегә кимегәнен санап та тормый башладык, бетсәләр бетсеннәр инде, дидек. Беркөн ни күрим: песиебез зур гына тавыкны авызына капкан көе биек читән өстеннән җиңелчә генә сикереп чыкты да, элдертте генә. Менә кем кимергә булыша икән тавыкларга! Песи булдырганны, бүтән җәнлекнең көче җитмимени “кыт-кытак”ларга? “Тавыкларга чупакабра дигән хәшәрәт җәнлек тия”, – дигән булып, чебеннән фил ясыйбыз түгелме? Соңгы вакытта бик популярлашып китте бу канэчкеч мифик ерткыч турындагы сүзләр. Иртән чыгуга, кетәклектә тавыклар тәгәрәшеп ятса, аңа гына сылтыйлар. Яисә серле җәнлек дигән булып, вәсвәсә тараталар. Хәер, инеш буйларын хәзер шулкадәр куе таллыклар, үлән басты, арасыннан безгә мәгълүм булмаган куркыныч җанвар килеп чыкса, бер дә гаҗәпләнмәссең. Беркөн кичкә таба бакчада су сибеп йөри идем, артыма борылып карасам... Юк, ят җәнлек түгел, ызан буйлап салмак кына төлке юырта! Авызында – тавык. Биек үлән арасында әллә нинди “элмәкләр” ясап, таллыклар арасына кереп югалуын карап тордым. Шул тирәдә генә оя корган, балалары бар, дип сөйли халык. Һөҗүм итә калса дип, күршебез төлке артыннан көрәк күтәреп барса да, аны күздән ычкындырды. Менә шуннан соң, сүзгә сүз ялганып, безнең Рудник авылында (Кукмара районы) ничәмә-ничә хуҗалыкның тавык-чебиләренә һөҗүм ясалуы турында ишеттем. Берәүләрнең унсигез тавыгы белән бер әтәче әрәм булган. – Февраль аенда ук алып, өф-өф итеп кенә, коры сөт ашатып үстердек,– дип сөйләде хуҗасы. – Хезмәтебез дә, тавыклар да жәл. Аларны төнгә читлеккә яба идек, шунда кереп пыран-заран китергән явыз. Боргычын ачарга осталыгы җиткән бит! Кайсы тавыкның башын өзгән, кайсысының канын эчкән. Алтысы бөтенләй юк: алып киткән, димәк. Әтәчебез читлектән очып чыкса да, котыла алмаган. Төлке тигәндер дисәм дә инде... Икенче йорт хуҗалары да шактый зыян күргән: иртән торуларына уңҗиде тавыкларының берсе дә исән түгел икән. Бишесе үле көе тәгәрәп ята, муеннары гына тешләнгән, кайсысының башлары юк, ди. Анысын мәчеләр ашаган булуы да ихтимал. Биш тавыкларын алып китәргә өлгергән, калганнарын төрле урыннарга: суган, кәбестә түтәлләренә, комлыкка күмеп куйган – соңрак берәмләп ташымакчы булгандыр, күрәсең. Ә менә әтәчләре бик усал икән: ерткычка бирешмәгән. Тагын бер хуҗалыкның сигез тавыгын харап иткән ул билгесез сәер нәрсә. – Кичке тугызда гына ишегалдыннан кергән идек, сәгать ярымнан чыгып карасак, тавыкларның бишесе үле, өчесе бөтенләй юк, кан-мазар да күренми. Абзар астыннан казып кергән юньсез. Берүзе исән калган әтәч почмакка гына посып тора хәзер, юньләп ашамый да. Курыкканмы, әллә ямансулыймы... – диде хуҗабикә. Канэчкеч җәнлек – сасы көзән эше түгел микән бу дип уйлап куйдым шулчак. Кечкенә чагымда күрше әбинең тавыкларын ауларга кергән бу елгыр җәнлекне үзем күреп калган идем. Алай дисәң, төлкеләр дә кыюланды хәзер: көпә-көндез авыл урамында очратканым бар. Бу хәйләкәр җәнлекне күрүчеләр тагын булган әле авылда. Хәтта берьюлы берничәне. Тик төлке кан эчә алмый, тешләре һәм танавы моңа көйләнмәгән, диләр. Бер-икедән артыкка нәфесен дә сузмый икән. – Тавыкларны кичке сәгать бишләрдә ябарга чыккан идем. Карасам, берсе юк, – дип сөйләде бер хуҗабикә. – Шул арада яныма күрше хатын килеп: “Әле генә тәрәзәдән күреп калдым, төлке синең тавыгыңны алып китте”, – диде. Карыйбыз: елга буендагы аскы урамда яшәүче күршеләребез дә шул каракны күреп чыкканнар. Куып тотарга дип талпындылар. Тотарсың аны! Шул арада үзләренең дә чирәмдә чемченеп йөргән тавыкларын кычкыртып алып китте. Барыбызның күз алдында бит бу! Тагын берәүләрнең – ун, икенче кешеләрнең унике тавыгы харап булган. Бер хуҗалыкның сараена астан казып кереп, хәтта тимер плитәне бераз күтәрткән. Төлкеме, сасы көзәнме... Тик чупакабра түгел. Әлегә кадәр бу әкияти җәнлекне очраткан кеше юк. Кош-корт асраучылар исә, саклану чаралары күреп, читлек-сарайларын ныгыту ягын карыйлар. Гаҗәп, зыян күргән әңгәмәдәшләремнең берсе дә: “Атарга кирәк ул төлкеләрне”, – дип әйтмәде, барысы да тавыкларын кызгануларын гына белдерде. Мин үзем дә җәнлекләрне, аларның ятим калачак балаларын жәллим. Дөрес, төлкеләрне юк итү мәсьәләсен күтәрүчеләр дә бар, әмма аларны ауларга ярамый, имеш. Татарстанның Хайваннар дөньясы объектларын саклау һәм файдалану идарәсенең Кукмара районы буенча бүлек җитәкчесе Рафаэль Заһидуллин әлеге уңайдан болай җавап бирде: – Җәй – җәнлекләрнең үрчү чоры. Аларны бу вакытта аулау тыела, әмма төлкеләрнең санын көйләү максатында атарга рөхсәт бирелергә мөмкин. Андый рөхсәт егерьләрдә һәм минем үземдә дә бар, – диде ул. Рудник авылы халкын хафага салган төлкене әнә шундый рөхсәткә ия аучы аткан икән инде. Әллә, чыннан да, төлке берәү генә булды микән? Курыкканга куш күренә, диләр бит. Гөлҗофар МИҢНЕХАНОВА --- | 09.07.2015 (полный текст новости)

  • 2015-07-21 04:55 Әлмәт башлыгы "ятып йөри торган" велосипедта җилдерә (ФОТО)
    20.07.2015 Җәмгыять Әлмәт районы Башкарма комитеты җитәкчесе Айрат Хәйруллин җаваплы оешма җитәкче һәм белгечләре белән берлектә шәһәрнең төзеклеге белән танышып чыккан. Гадәти эш кебек тоелса да, район башлыгының үзгә велосипед белән йөрүе гаҗәпләндерә. "Ятып йөри торган" мондый велосипед лигерад, яки рикамбент, дип атала икән. Анда җилдерү ни дәрәҗәдә уңайлыдыр, әйтүе кыен. Шунысы гына тәгаен: Айрат Хәйруллин көн дәвамында шәһәрнең шактый урамнарында булырга, халык белән аралашырга, җаваплы оешма җитәкчеләренә бурычлар йөкләргә өлгергән. --- --- | 20.07.2015 (полный текст новости)

  • 2015-07-21 04:55 Гаилә акчасы кем кулында булырга тиеш?
    20.07.2015 Ир белән хатын Нәрсә әле ул гаилә акчасы? Ирнең хезмәт хакымы? Үзем бик шәригатьчә яшәмәсәм дә, диннең шул ягын бик яратам: хатын-кызның хезмәт хакы – үзенә, ирнеке гаиләгә тотылырга тиеш, ди бит ул. Шуңа күрә гаилә бюджеты дигәндә, ир алып кайткан «мамонтны» гына күздә тотам да. Ул үзе табышын һәркемгә тиешенчә бүлеп бирергә, беркемне дә «ач» калдырмаска тиеш бит инде. Җитди итеп әйткәндә, кем акыл белән тота белә – гаилә акчасы шуның кулында булырга тиеш. Менә минекендә ул ир кулында булачак. Акча тота белгән ирне тапкач, әлбәттә. Андыйны табып булмаса, иптәш хатын сыман үземә чутлап тотарга туры килмәгәе.  Ул да әле кайчан гына миндәй туздыручан иде. Хезмәт хакын бер атна эчендә тотып бетерә дә, өч атна буе аптырап йөри иде. Пыр­дымсыз ир туры килде үзенә. Кирәксә-кирәкмәсә дә чүпрәк-чапрак җыя (ирнең шундые да була икән!), тәмле ашарга ярата, иптәшләре белән кафе-рес­тораннарда күп йөри... Гаиләгә азык-төлек алу, фатир өчен түләү турында уйлап та карамый... Берничә ай акча җиткерә алмыйча ызгыштылар да, хатын барысын да үз кулына алды. Хәзер кемнең күпме тотканына кадәр язып бара, хәтта «кара көн»гә акча җыя! Гаиләне материаль яктан тулы дисәм дә, бик үк бәхетле дип атый алмыйм, кәнишне. Ник дигәндә, чын хатын-кыз акчага барыбер җиңелрәк карарга тиеш инде ул. Без бит нечкә күңелле, нәфислекне, матурлыкны күрә белүчән, эмоцияләрне тыярга сәләтсезрәк. Көнчыгыш руханилары әйтмешли, безнең хис ягы ир-атныкыннан алты тапкыр нечкәрәк. Күргән бер әйберне аласы, күргән бер тәм-томны авыз итеп карыйсы килә. Безнең бит яңа күлмәк куанычы галәм күргән Терешкованың кичереш­ләреннән бер дә ким түгел. Әллә ялгышаммы? Яшереп торыш юк: җир йөзендәге иң комсыз зат хатын-кыз бит инде. Бары тик аның өчен генә сезон саен мода чыга, күпчелек реклама роликлары хатын-кыз өчен эшләнә, бары тик хатын-кыз гына үз тормышын мөмкин кадәр матуррак, уңайлырак итәргә омтыла. Аңа гел нәрсәдер кирәк! Ә акчаны санап, аңа табынып яши башласаң, матурлык күрергә вакыт калмый, үзеннән-үзең тупасланасыңдыр... Тәгаен шулай дип әйтмим, үземнән чыгып кына бәяләвем. Менә мин дә шундый ук нормаль, гап-гади, комсыз, хисле хатын-кыз. Хезмәт хакымны бер айга җиткереп булмый да булмый. Алдагы ике айныкын да нәрсәгә тотачагымны бүген үк беләм. Шуңа күрә гаилә бюджетын үз кулларыма алу турында уйлый да алмыйм. Әле ир тиешле кеше минем хезмәт хакын да азмы-күпме контрольгә алса, куаначакмын гына. Үзенә талап алып, өлешләп кенә бүлеп бирү турында әйтмим, Алла сакласын! Ул миңа сак кына: «Кадерлем, әйдә синең хезмәт хакының кеп-кечкенә 5 процентын ел буе банкка салып барабыз да, аннары мин сиңа шул сумманы ике тапкыр арттырып кайтарам да, сиңа тун алабыз!» – дисә, мин ризалашмыйммы? Шулай бишәр процентлап берничә максат белән җыйдыра алса, аңа ачуланаммы? Икең дә акча тота белсә, хезмәт хакларыннан уртак казна булдырып, киңәш-табыш итеп тотарга да мөмкин. Монысы идеаль очрактыр. Әти белән әни гомер буе шулай тоттылар. Аннары гына аларның зирәклек дәрәҗәсенә төшендем. Бөтен психология китапларында да шушы алым иң яхшысы буларак тасвирланган икән бит. Тик минем очракта мондый ук идеальлеккә ирешеп булмас, мөгаен. Чәйнеккә җыелган бюджетның шунда ук яңа гардеробка яки яңа йорт җиһазына әверелүе бар. Ялгызың яшәгәч, «килгәндә – куш, килмәгәндә – буш» принцибы белән яшәү яраса да, гаиләдә стабильлек булырга тиештер инде ул. Ә андый авыр, җаваплы эш сакчыл ир җилкәсендә булса, йокы тыныч, тамак тук, өс бөтен, тормыш җитеш булыр кебек. Марат КӘБИРОВ: – Нәрсә?!. Нинди бюджет?!. Әндри казнасы бар дип белдеңме әллә? Мин абзыйга гаилә бюджетының нәрсә аңлатканын төшендереп, сорауны төгәлрәк итәргә маташам. Гаиләдәге керемнәрне һәм чыгымнарны кем исәпләп бара? Гаилә акчасы кем кулында булырга тиеш? – Нинди акча сөйлисең син?! – дип пыр туза ул. – Менә мин аена ун мең хезмәт хакы алам, җиңгәң ала унны. Ай буена кредит картасына ашыйбыз, кие­нәбез дә зарплата алган көнне үк илтеп түлибез. Калганы – фатирга, утка, газга дигәндәй. Вәт, менә үзең уйла гаилә бюджеты кем кулында икәнен, бик башлы булгач. Мин аз гына аптырап калам, бу абзыйга нигә эндәшүемә үкенебрәк куям һәм китәргә ашыгам. Күрер күзгә болай ярамаслык түгел түгелен дә... Менә бит ничек килеп чыкты... Аның бу җавабын гәзиткә язып булмый ич инде. Арурак кешегә эндәшергә кирәк. Шунда бер танылган шагыйрьне искә төшерәм. Аның сүзләренә язылган җырларны бөтен эстрада йолдызлары җыр­лый, пьесалары да бар бугай. Уңышлы язу­чы, кыскасы, бу инде акчаның нәрсә икәнен белергә тиеш. – Син миңа андый интим сораулар бирмә, – ди ул, мине тыңлап бетерүгә. – Ничек инде интим? – Хезмәт хакы ул интим тема кебек. Кечкенә булса – күрсәтергә оят, зур булса – куркыныч, көнләшеп, әллә нәрсә кыланулары бар. – Ну, кем кем, ә сезнең гонорар инде оялырлык түгелдер. – Элегрәк, Евросоюзга кергәч, хәтәр аруланып киткән иде. Дөньялар болгана башлагач, тагын бетерделәр. Кайчагында аена биш меңгә дә җитми. Мин нәрсәдер әйтергә дип ачылган авызны йомарга да онытып тынып калам. Алдыйдыр, мөгаен... Һәм, шикләнеп, бөтен кыяфәтенә күз йөгертеп чы­гам. Алдамый бугай. Мин нәрсәдер уйлап маташканчы, тел нидер әйтеп өлгерә: – Ул акчага ничек яшисез соң? – Гәзитләргә язгалаштырам. Аннан бер­ике мең килә. Кайчагында сәхнәдән сөйләр өчен мәзәкләр сорыйлар. Шулай җыела инде ун мең чамасына. Ә болай... Әллә ни чыгым да юк инде безнең хәзер. Фатир каралган, кием-салым калган гомергә җитәрлек. Авырып китсәң генә авырга төшә... Анда да дуслар, танышлар ярдәмгә килә. Танып торалар, акча сорамыйлар. Мин инде: «Гаилә акчасы кем кулында булырга тиеш?» – дигән сорауны биреп тормыйм. «Моның хәле минекеннән дә хөртирәк икән», – дип сөенеп, ары китәм. Артык мактанырлык җирем булмаса да, үземне моннан да зуррак, уңышлырак язучы итеп тоям. «Ә чынлап та... Безнең гаилә акчалары кем кулында икән?» – дигән сорау адым саен баш калкытып куя. Гәзиткә язмый торган мондый начар сорауларны куып җибәрергә тырышам. Тормышның ямен җибәреп, аяк астында буталып йөрмәсеннәр. Инде бу темага ник алынуыма үкенеп, дөньяның бөтен хәерчеләрен бәреп үтерер чиккә җиткәндә, ниһаять, бер юньле кеше табыла. – Гаилә бюджеты, әлбәттә, хатын-кыз кулында булырга тиеш, – ди ул телефон аша, – чөнки өйгә нәрсә кирәген хатын яхшырак белә. Аннан соң, минем андый вак-төяк белән булышырга вакытым да юк. Җитәкчеләрне сүгәргә яраталар яратуын, тик бу да бик җиңел эш түгел. Тынгысыз эш. Үзең аңлыйсың инде. Менә шул, хатын сораган акчаны бүлеп бирәм. Ә аны ничек, нәрсәгә тота – үз эше. Бу җаваптан мин канәгать калам. Бер карасаң, әллә ни баш катырып йөрисем дә калмаган икән. Монда икенең бере генә ич инде: гаилә акчасы йә ир кулында, йә хатын кулында булырга тиеш. Өченче юл юк. Ләкин ул булырга тиеш. Хәтта гади генә хезмәт кешеләрендә дә... Эльвира ФАТЫЙХОВА --- | 20.07.2015 (полный текст новости)

  • 2015-07-21 04:55 Бу югалту ачыларын 10 яшьлек кыз бала үз иңнәрендә ничек күтәрде икән
    20.07.2015 Язмыш Адәм баласының тормышы югалту-табышлардан гына тора диярсең. Мәрьям апа Хәбибуллина белән сөйләшкәч, бу югалту ачыларын 10 яшьлек кыз бала үз иңнәрендә ничек күтәрде икән, дип уйга каласың. Кеше гомеренең кадерен бизмәннәргә салып үлчисе иде дә... Бер кеше башына килгән бу кадәр югалтуны кичерү өчен бик көчле булырга кирәктер. Мәрьям апа һәрвакыт кем­гәдер ярдәм кулы сузмаса, йө­рәгенә тынычлык тапмый. Аның күңеле башкаларга һаман игелек, изгелек кылуда. “Кондырак болыны кадәр күңелем киң минем. Килегез, бөтенегез килегез”, – диде ул телефоннан дәшеп. Әнисез-әтисез балачак Әти-әнисен, туганнарын югалтып яшәгән ул җирләр хәзер су астында калган инде. Тумышы белән Лаеш районының Татар Агайбашы авылыннан ул. Әнисе утыз биш яшендә, дүрт баласын ятим калдырып, гүр иясе була. 1941 елның сентябрь ае була бу. Ә бер ай элек кенә әтиләрен фронтка озаталар. “Әле кайчан гына барыбыз бергә идек бит. Әти-әни, дәү әни, дүрт бала – ике малай, ике кыз”, – дип сөйли Мәрьям апа, күз яшьләренә буылып. Озак та тормый Суслонгердан әтиләре ачлыктан шешенеп кайтып төшә. Ул кышны бергә чыга алар. Аннан әтисен кабат сугышка алалар. Гайшәне, Әсфәндиярне, Нурлыхакны исә балалар йортына алып китәргә киләләр. Мәрьям авыру дәү әнисе белән генә кала. Яше олы булса да, бик гыйлемле карчык була. Тик ул да бу хәлне күреп югалып кала. – Әсфәндиярне артка утырттылар, хастаханәгә алып барабыз дигән булалар. Икенче энем Нурлыхак да арбага менеп утырды. Ат капка төбеннән кузгалып киткәндә генә туганнарымнан аерылуымны аңладым. Ул чакта Әсфәндияргә – 7, Нурлыхакка 6 яшь була. Ә өч яшьлек Гайшәне бераз соңрак алып китәләр. “Кечкенә сеңлемне кочагымнан тартып алганда, кычкырып еладым, аякларыннан үптем. Атаң белән анаң булмагач, кош балалары сыман тараласың икән ул”, – дип сөйли Мәрьям апа, ул көннәрне искә алып. Тик югалтулар моның белән генә бетми әле. Сугыштан әтисенең үлгән хәбәре килә. Миңнулла улы Хәбибулла 1943 елның августында һәлак була. Аны Белгород өлкәсенең Борисовка районындагы Акулиновка авылында туганнар кабер­легендә җирлиләр. Бик тырышып яши алар. 1947 елны ике сыерлары, ике сарык­лары, ике кәҗәләре була. Бу балалар ятим, ашарларына юк, кычыткан-кузгалак ашап тора дип әйтмиләр, салым салалар. “Әти сугышта һәлак булган, әни үлгән. Ничек түләргә ул салымны? Ул чакта 40 кило ит, йомырка, җиргә салымнар – барысы бергә шактый җыела иде”. Малайлар кире кайтты Энесе Әсфәндияр балалар йортыннан 1943 елның маенда ук качып кайта. Өчәүләп яши башлый алар. Тик озак тормый, 1947 елны 72 яшьлек дәү әниләре үлеп китә. 1949 елны Нурлыхак дигән энеләре дә кире кайта. Әмма Гайшәләре юкка чыга. Тере, үҗәт Мәрьям апага сеңлесен бик озак эзләргә туры килә. “Лаешта гына мәктәпкәчә яшьтәге балаларны җыя торган урын юк иде, аны, мөгаен, ераккарак алып киткән­нәрдер”, – дип уйлый ул. Мәрьям апа, 19 яшендә Казанга килеп, төзелешкә эшкә урнаша. Аннан икмәк машинасында йөкче булып эшли. Әнә шулай шәһәрне үзләштерә ул. Сораштыра торгач, сеңлесенең Буада икәнлеге ачыклана. Шунда барып, өч кич кунып кайта. “Шундук таныдым. Бу 1952 елның апрель ае иде”, – дип сөйли Мәрьям апа. Тик Гайшә генә инде рус теллегә әйләнгән була. Шулай да авылдан чыгып киткәндә 3-4 яшендә булган Гайшә өйдәге мич, ястык-түшәкләр, йортлары яныннан су буена төшеп киткән юлны сораша. Боларның барысын да баланың хәтерләве гаҗәп инде. Ул үзе дә билгесезлек эчендә яшәгән булып чыга. 49 яшемдә тол калдым Мәрьям апаның ире Абдулла абый тумышы белән Дөбъяз якларыннан була. 18 яшендә сугышка китеп, Румынияне, Югославияне, Венгрияне һәм Австрияне азат итүдә катнашып, күп контузияләр алган кеше. Берничә мәртәбә госпитальдә ята. Ефрейторның “Кызыл Йолдыз” һәм III дәрәҗә Дан ордены алганы турындагы документлары машина белән суга бата. Бу хәл Дунай елгасы күперендә немецлар бомбага тотканда була. Австрия җирендә барган канкойгыч бәрелешләрдә ул кабат ике тапкыр контузия ала. Үлгән дип, туганнар каберлегенә салгач, кыймылдаганын күреп, кире алалар. 1945 – 1947 елларда генерал-лей­тенант Михаил Запорож­ченконың шоферы булып хезмәт итә. 1945 елны хәтта Җиңү парадында Мәс­кәүдә маршал Георгий Жуковны йөртә ул. Сугыштагы яралары эзсез узмый шул. Матур гына яшәп ятканда Абдулла абый авырый башлый. Бу вакытта инде алар­ның бер улы, ике кызы туган була. Әтиләре баш авыртуларыннан унөч ел буе интегә. 56 яшен­дә акылыннан язып вафат була. Хастаханәдә моны контузия га­ләмәтләре дип әйтсә­ләр дә, язуда бу берничек тә расланмый кала. Мәрьям апаның да Абдулла абыйның хастаханә язуларын кабат эзләтәсе, дөреслекне раслатасы килә. Үземнекен бирмим “13 ел буе иремне, 40 ел каенанамны, 19 ел улымны карадым, – дип сөйли Мәрьям апа. – Улыма кечкенә чакта күз тиде, ахрысы. Шуннан гына авырый башлады. Үсте – корыды, үсте – корыды. Балалар полиомиелиты диделәр. Әнә шулай улымны да югалттым. Абдулла да улыбыз үлгәннән соң бигрәк бетереште”. Аның үзенә дә 40 яшеннән йөрәк чиреннән инвалидлык бирәләр. Өч туганын, үзенең өч баласын һәм өч оныгын карап үстерә ул. Инде бертуганнардан да берүзе калган. Быел гыйнвар аенда Гайшәне җирләгәннәр. “Үзем­некен бирмим, кешенекен алмыйм”, – дип яши Мәрьям апа. Үзенеке үзенә җитәрлек шул аның. Бу гомер эчендә ниләр генә булмаган. Югалтуларны күтәрергә бер йөрәк кенә җитәрлек түгел. Ә аныкы һаман түзә... Рәсимә МУЛЛАЯНОВА 103 | 16.07.2015 (полный текст новости)

  • 2015-07-21 04:55 Казанда 46 яшьлек хатын бала тапкан
    20.07.2015 Җәмгыять Узган атнада (9-ыннан алып 15-нче июльгә кадәр) шәһәрнең ГХАТ бүлекләрендә 292 пар язылышкан. Иң яшь кияү белән кәләшкә 18 һәм 17 яшь, иң олыларына 69 һәм 66 яшь, дип хәбәр итә Казанның ГХАТ идарәсе. Шушы вакыт аралыгында Казанның ГХАТ бүлекләрендә 482 сабый (242 ир бала һәм 240 кыз бала) тууы теркәлгән. Иң яшь анага – 18, иң олы яшьтәгесенә - 46. Бу атнада әти-әниләр балаларына иң күбе Әмир, Ралина, Әминә, Артем, Амелия, Азалия, Максим, Арина һәм Ильяс исемнәре кушкан. Нәни казанлыларга бу атнада кушылган иң сирәк исемнәр – Сәләхетдин, Радель, Сальсабиль, Нурлан, Ванесса, Эрнест, Марьяна, Лидия, Виолетта, дип хәбәр итә Казан мэриясенең рәсми сайты. --- --- | 20.07.2015 (полный текст новости)

  • 2015-07-21 04:55 Интернетсыз балачак шәбрәк идеме?
    20.07.2015 Җәмгыять Минем дача-бакчамның бер кимчелекле ягы бар: анда интернет юк. Табигать кочагында берничә көн шәһәр шавыннан котылып, җирдә казынып ятыйм әле дип китәм дә, тик әллә ни озак яши алмыйм, интернетсыз тәмам кыргыйлашкан кешедәй тоя башлыйм үземне. Гәрчә, бакча йортыбызның ике катында ике телевизор эшләп утырса да, дөньядан аерылгандай булам. Шул инде, шул – бу – интернетка бәйлелек! Бу хакта күп сөйлиләр бит хәзер. Наркоманлыкка, эчкечелеккә тиң диләр. Интернетны сүгүчеләрнең күпчелегенең анда сай йөзүчеләр һәм пычагым да аңламаучылар икәнен белсәм дә, интернетка артыгын күп текәлеп утыруның балалар психологиясенә тискәре йогынтысын мин дә инкарь итмим. Агрессивлыкка яки төшенке кәефкә, бозыклыкка этәрүче уеннар, фильмнар, һәртөрле сайтлар шыплап торган интернетта балалар чамасыз озак вакыт утыралар икән, моңа без үзебез, ягъни өлкәннәр гаепле бит инде. Ә без һаман хәзер балалар уйный белмиләр, чөнки көннәре компьютер артында үтә, хат яза белмиләр, шуңа фикерли, җөмлә төзи белмиләр, шул интернет аркасында балалар үз-үзләренә кул сала башладылар һ.б, һ.б. дип, үзебезнең интернетсыз балачагыбыз күңеллерәк иде дип чагыштырып утырабыз. Пүчтәк сүз, җәмәгать... Хәзерге балалар да уйный беләләр, тик уеннары гына башка. Тик без кызыгып җыйган чынаяк ватыкларына, иске чүпрәк кисәкләреннән тегелгән курчакларга алар инде кызыкмый, безнең сыман таякка атланып та чапмыйлар, чөнки велосипедлары, самокатлары бар. Фикерли белми димик, безнең буынга алар хәзер биргән БДИны бирдерсәләр, чорыбыз белән аттестатсыз да калыр идек әле бәлки... Суицид очракларының барысына да интернетны гаепли алмыйбыз. Өлкәннәр уйлап чыгарган БДИ аркасында харап булалар түгелме соң балалар? Интернет аркасында агрессивка әйләнәләр дибезме? Ә бит фашизм дигән афәт килеп чыккан гасырыбызда интернет юк иде бугай. Беркөнне әлеге дә баягы интернетта бер фотога юлыктым. “Интернетсыз балачак” исеме астындагы әлеге фотода 60-70нче елларның бер төркем балаларының уены төшерелгән иде. 7-10 яшьлек балалар гильотина ясаганнар һәм берсенең башын “чабалар” шунда... Үзебезнең интернетсыз һәм дә хәзергедән “самимирәк, гөнаһсызрак, күңеллерәк” балачагыбыздан куркыныч уеннарны барлыйк әле. Карбит дигән шартлаткыч белән уйнау (минем бер классташым карбитлы шешә шартлап, яраланып үлде), “пугач” ясап йомран атып йөрү, мәче койрыгына консерв банкалары тагып ләззәтләнү, сыгылып торган көзге бозда йөгереп уйнау... Балачакны сагынмый мөмкин түгелдер. Эштән баш чыкмаса да мин дә сабый чакларымны, бергә уйнап үскән чирәмдәшләрне бик сагынам. Тик заман алга бара, артка юл юк. Юклык чоры берничек тә бүгенге бөтенлек белән тиңләшә алмый бит. Бары тик балаларга күбрәк игътибар бирәсе дә, җәмгыятькә лаеклы һәм кешелекле итеп үстерергә тырышасы гына кала. Раушания ШӘЯХМӘТОВА 09.07.2015 | 20.07.2015 (полный текст новости)

  • 2015-07-21 04:55 Казан урамындагы туташлар 40 мең ел элек яшәүчеләрдән аерыламы?
    20.07.2015 Җәмгыять Себер археологлары борынгы, таштан эш­ләнгән беләзек тапканнар. Беләзек көндез кояш нурларын үзенә җыя, ә кичләрен яшькелт булып янып тора икән. Иң кызыгы әлеге хатын-кызлар бизәнгеченең яшендә – ул моннан 40 мең ел элек, кешеләр әле, нигездә, ялангач йөргәндә ясалган икән.   Күз алдына китерегез: тузанлы юлдан бернинди кием кимәгән, гел ялангач хатын‑кыз атлый. Кулында матур беләзек... Урамда температура 35 градус булганда, мин бу турыда тагын искә төшердем. Әлбәттә, беләзекле, алкалы ханым вә туташлар бөтенләй үк ялангач түгел түгелен Казан урамнарында. Тик шулай да, моннан 40 мең ел элек яшәгәннәре белән ниндидер уртаклыклары бар аларның... Илфак ШИҺАПОВ --- | 19.07.2015 (полный текст новости)

  • 2015-07-21 04:55 Яңа мөгез: "Чәк-чәк шоу"лар көтү көтәргә чыга (ФОТО)
    20.07.2015 Шоу-бизнес 27 июль көнне "Болгар радиосы"ның "Чәк-чәк шоу" егетләре-кызлары көтү көтәчәк. Чын көтү! Сыерлы-сарыклы! "Чәк-чәк шоу"лылары да чын. Бу идеяне "Болгар радиосы" уйлап чыгарган.  Көтү кайда көтеләсе әлегә билгесез. Авыллар бу мәсьәләдә үзара көч сынашты. Финалда Яшел Үзән районы Бакырчы авылы һәм Актаныш районы Табанлы күл авылы. Кайсына тукталырлар - әлегә билгесез. Менә әйтик, бакырчылылар чәк-чәкләрне менә ничек чакырган:   Көтүдән фотоларны тиздән "Матбугат.ру"дан күрә алачаксыз.   --- --- | 20.07.2015 (полный текст новости)

  • 2015-07-21 04:55 «Мине суя язган кеше берничә көннән чәчәк бүләк итте»
    21.07.2015 Җәмгыять Татарстанның Дәүләт Советы депутатлары җәйге ялга таралышса, мин парламент хәбәрчесе булсам да, диңгез ярына түгел, автоюгычка ашыктым. Хезмәттәшләрем журналист һөнәрен башка төрлеләренә инде берничә мәртәбә алыштырырга өлгерде. Ниһаять, миңа да чират җитте. «Кышын 30 мең сум да эшләргә була» Автоюгыч (автомойка) – машиналар юа торган урын. Әмма синең өчен бөтен нәрсәне автоматика эшләп бирми, үзеңә дә кымшанырга туры килә. Бу эшкә урамнан теләсә кемне алалар, әмма башта сынау үтәсе. Үземнең журналист икәнлегемне әйтеп тормадым, юкса, машина юучыларның минем белән аралашканда үзләрен иркен тотмаулары бик мөмкин. Максим исемле менеджер (клиентларны кабул итүче кеше. Машина юылып беткәч, ул аның бөтен җирләрен карап чыга да, тәртип булган очракта, клиентка тапшырып озата. – Авт.) иң элек анкета тоттырды. Андагы сорауларны күрсәге-е-ез... Күпме хезмәт хакы алырга телисең, соңгы эш урының, ни сәбәп­ле киттең, хезмәт хакың күпме иде... Кыс­касы, күндәм кеше булып, әлеге анкета башыннан ахырына кадәр тутырсаң, кем икәнлегең шунда ук беленә. Шуңа да менеджерга, кайсы бүлекләрен кирәк дип таптым, шуларын гына тутырдым, дидем. Максим, анкетаны укып та тормыйча, өч көнлек стажировка узарга чакырды. Әгәр ахырдан имтиханны тапшыра алсаң, эшкә алалар. Узмаган очракта да алалар инде. Машина юучылар ике сменалап хезмәт куя: беренчесе – иртәнге сигездән кичке сигезгә, икенчесе – кичке сигездән иртәнге сигезгә кадәр. Мин төнгесен сайладым. Ни кызганыч, яңа эш урыныма бер сәгатькә соңарып килдем, әмма Дамир исемле менеджер моның өчен миңа кырын да карамады, бармак та янамады... Соңрак кына Виолетта исемле юучы бер серне чиште: эшкә смена башланырга 15 минут кала килеп җитәргә кирәк. Смена башланып, соңга калынган һәр минут өчен 20 сум штраф чәпиләр. Исәпләп чыгарыйк: әлеге автоюгычта эшләгән булсам, бер сәгатькә соңга калып килгәнем өчен, 1200 сумнан колак каккан булыр идем. Шулай итеп, төнге сменада, миннән кала, дүрт кеше – Лёха, Альфред, Борис һәм Виолетта. Бер сменада күпме кеше булуы белән кызыксынгач, Виолетта: – Төрлечә була инде. Мондагы барлык юучылар арасында дүртесе генә кызлар, – диде. Дамир юучыларның ничек эш­ләгәнен башта карап кына торырга кушты. Эшләгәндә кеше үзенә текәлеп торганын яратмаса да, карап торырга мәҗбүр булдым. Егетләр остарып беткән инде, ә Виолетта хәрәкәтләрен кыюсыз гына башкара. Баксаң, өченче көнен генә эшли икән. Лёха биредә инде бер ел чамасы, мәктәптә тугыз классны бетереп, техникумга укырга кергән. Ике елы артта калган инде. – Электромонтерга укыйм. Миңа диплом гына кирәк. Башта автомеханикка кермәкче идем, әмма бюджет урыннары калмау сәбәпле, шунысын сайларга туры килде. Әй, ярыйсана, барыбер ярты ел гына калды, – диде Лёха. Җирән Альфред та автоюгычның «ветераннар» сафында. Бер атнадан китәм, ди. – Аена хезмәт хакы күпме чыга соң? – дим. – Яшәргә җитә, – дип теләмичә генә әйтте ул. – Күпме соң ул җитәрлек? Төгәл саннар белән әйтә алмыйсыңмы әллә? – дип, һаман төпченәм. – 20 мең дә, бик тырышсаң, 30 мең дә чыгарга мөмкин. Җәй көне машина аз. Язын, көзен, аеруча кышын акчаны ярыйсы гына эшләп була. Кышын сменага өч мең сумга кадәр чыга, – дип финанс хәлен тәки чишеп бирде бит Альфред. Юучыга һәр хезмәт күрсәтелгән машинадан 25 процент түләнелә. Дүрт кеше юган очракта да, акча берсенең кесәсенә генә кереп утыра. Икенче машинаны шулай ук дүрт кеше юса, акчасы инде башка юучыга исәпләнә. Кыскасы, монда мушкетерлар принцибы буенча эшлиләр – «один за всех и все за одного». Клиентларга машина юып кына калмыйча, өстәмә хезмәтләр дә тәкъдим ителә. Шофер никадәр күбрәк хезмәттән файдаланса, машина юучының хезмәт хакы, димәк, сөенече дә шул тиклем арта. «Иномарканың көзгесен бәреп төшердек» Борис кебек, тәүлек буе эшләүчеләр дә бар. Бер буш минут булдымы, кәнәфигә бөгәрләнеп ята. Төнге уникеләр тирәсендә автоюгычта «тимер ат»лардан җилләр исте. Барыбыз да икенче каттагы ял бүлмәсенә мендек. Тышта салкынча булса да, өстә җылы. Әйтергә кирәк, «тимер ат»лар юыла торган беренче каттагы боксларда да суык түгел. Икенче катта машина юучыларга шкафчиклар, бәдрәф бар. Дамир киемнәрне курыкмыйча калдырырга кушты, камера тора бит, диде. Без барыбыз да телефоннарыбызга кереп чумдык. Тәрәзәдән карасам, каршы якта да автоюгыч бар икән. Безнекеннән аермалы буларак, анда эш кайнап­мы-кайный. Бермәл безнең янга кассир Люда менде. – Монда килгәнче, шушы автоюгычлар челтәренең башкасында юучы булып эшли башладым. Аннары менеджер итеп билгеләделәр. Берсендә мине суя яздылар. Ул көнне кыска итәктән идем. Машинасын бездә даими юдырткан бер егет, мине диварга терәп, муеныма газ ачкычы тидерде дә, «муеныңны кисәм. Өч «Мерседес»ым бар, миңа берни дә булмаячак», диде. Әмма ниндидер могҗиза аркасында, ул кире чигенде. Шок хәлендә идем. Соңыннан автоюгычлар челтәре җитәкчесе егет өстеннән полиция­гә гариза язарга тәкъдим итте. Өч «Мерседес»лы кеше тагын ни кыланмас, бәласеннән баш-аяк, дип, гариза бирүдән баш тарттым. Берничә көннән шул егет бер кочак чәчәк бәйләме китереп, «ничек шулай булганын үзем дә аңламадым» дип, гафу үтенде. Шуннан соң да машинасын юдыртырга килеп йөрде әле, – диде Люда. Чәч торгызырлык кыйссалары җитәрлек бу кызның. Төнге беренче киткәч, тагын берничә машина килде. Бу юлы Виолетта миңа «ундүртле»нең тузанын суырту эшен ышанып тапшырды. Арткы ишекне ачасы гына идем, «алдан башла», диде остазым. Машина хуҗасы – 20‑22 яшьләр чамасындагы хатын-кыз. Кием кесәсеннән тәмәкесе чыгып тора. Машина ишегендәге кесәдән дә тәмәкеләр сәлам бирә, багажникта зур кальян. «Төтенле» кызыбыз комлыкта яхшы гына ял итеп кайт­кан булса кирәк. Келәмнәре дә, багажнигы да комга баткан, сланцыдагы комын да кагып тормыйча, арткы утыргыч идәненә ташлаган. Кызыбыз төтен генә түгел, уенчыклар да ярата икән бит. Машина панелендә ике кечкенә, арткы утыргычта да зур йомшак уенчык ауный. Тузан суырту белән артык мавыгып киттем бугай, Виолетта, «тизрәк эшлә» дип, шелтә белдерде. Вакыт дигәннән, менеджер Дамир башта ук әйтеп куйды: яңа эшләүчеләргә машина юарга 40‑45 минут бирелсә, берничә айдан тизлекне 10‑15 минутка арттырасы була. Бераздан Борис та газиз чүпрәген миңа ышанып тапшырды. Юганнан соң, шул чүпрәк белән машина ишекләрен һәм багажнигын корытасы. Дәү машина тәртипкә китерелгәч, аның орчык кадәрле сары чәчле хуҗасы килеп чыкты. «Тимер ат»ын бөтен яктан карады да, машина эчендә су тамчылары калган, дип, аларын да сөрттерде. Кагыйдә буларак, клиент чиста машинасына кереп утырганчы, ишек астына кечкенә келәм җәяләр. Шофер шуңа аягын сөртә дә шат күңел белән китеп бара. Кызганыч, шоферларның барысын да шатландырып бетереп булмый. Лёха сөйләгәнчә, алар берсендә Range Rover машинасының 26 мең сумлык көзгесен ватканнар. Гадәттә, машинага зыян китерелгән очракта, яртысын – юучы, яртысын – автоюгыч түли. Opel машинасы хуҗалары моннан еш кына кәефсезләнеп китә, ахрысы, чөнки касса янында «Opel машиналарының көзгеләре завод гае­бе белән чыдам түгел, шуңа күрә, ул‑бу килеп чыкса, автоюгыч җаваплылыкны үз өстенә алмый» диелгән. Минем ише «яшел»ләрне стажировканың беренче көнендә чүпрәккә генә якын китерәләр, икенче сменада инде су һәм күбек аттыра торган шлангалар бирәләр. Төнге икеләр тирәсендә үле тынлык урнашты. Менеджер Дамир да зәңгәр күлмәк белән галстугын футболкага алыштырды. Юучылар бер дә юньле нәрсә ашамый икән: Виолетта төне буе каһвә, ә Альфред әйрән эчеп чык­ты, Лёханың бер кулында калай савытта «Спрайт» эчемлеге булса, икенчесендә – сохари. Мин дә бер кап печенье белән бер шешә «Фанта» бушаттым. Яңа танышларым белән бераз сөйләштек тә иртәнге җидегә кадәр йокыга талдык. Җидедә иртәнге сменада эшләүчеләр килә башлады. «Төнгеләр» смена тапшырырга, ягъни боксларны чистартырга, беренче һәм икенче каттагы идәннәрне юарга, чүпне ташларга тиеш. Лёха, йокыдан тормыйча, иртәнге өмәдән читтә калды. Уянгач та, өенә китеп бармады, көндезге сменага калды. Монда бер айга гына дип килгән кеше озакка кала, диде Виолетта. Миннән дә «бүген кич киләсеңдер бит?» дип сорадылар. Әйе, дисәм дә, кичкә бару теләге җуелды. Автоюгычтагы карьера үсеше: Стажер – 3 көн Яңа эшләүче – беренче 2 ай Профи – алдагы 3 ай Төнге смена менеджеры – 5 нче айдан Көндезге смена менеджеры – 7 нче айдан Автоюгыч белән идарә итүче – бер елдан --- --- | 21.07.2015 (полный текст новости)

  • 2015-07-21 04:55 Татар кызы Алинә Павел Бурега кыз бала тапты (ФОТО)
    21.07.2015 Шоу-бизнес Мәскәүдә кичә билгеле хоккейчы Павел Буреның хатыны Алинә Хәсәнова кыз бала тапты. Алинәгә 29 яшь. Ул 18 яшендә, Чаллыда модель булып эшләгән чагында, Павел белән танышкан. Алар 2009 елда язылышып, Майами һәм Мәскәүдә туй уздырдылар. 2013 елда уллары туды.       --- --- | 21.07.2015 (полный текст новости)

  • 2015-07-21 04:55 Рөстәм Миңнеханов Матбугат йорты ачылышында нәрсә диде
    21.07.2015 Җәмгыять Казан, Бауман урамы, 19 нчы йорт. Бу урынның кайдалыгын, анда нәрсә барлыгын татарча белгән, татар китабын, матбугатын укыган барча кеше чамалый. Матбугат йортының ачылу тантанасында халык шагыйре Роберт Миңнул­лин әнә шулай диде. Нәкъ менә шуңа күрә аны югалту татар халкы өчен генә түгел, кардәшләребез өчен дә авыр булыр иде. Әнә шуңа ул бина бушап калгач та, чаң сугу, өзгәләнү тулы хатлар, чыгышлар башланды. Мондый чыгышлар китаплар йорты сакланып кала дигәч кенә, азрак тынды. Узган атна азагында Матбугат йорты ишекләрен янә ачты. Өч йолдызлы “Ногай” кунакханә комплексы һәм “Барабус” паркингы сыйфатында. Ләкин язучылар өчен монысы да бәйрәм иде. Алар тантанага Тукай клубына җыелдылар. Әлеге вакыйга уңаеннан котлап, Татарстан Президенты вазыйфаларын вакытлыча баш­­каручы Рөстәм Миң­неханов Габдулла Тукай һәм Муса Җәлил картиналарын бүләк итте. Сүз уңаеннан, әлеге бүләкләр комплекс хуҗалары заказы белән ясалган картиналардан хакыйкатькә якын булуы белән аерыла. Тукай залы диварларын бизәгән бу картиналарда язучылар физик яктан нык, чибәр. Кү­рәсең, рәссам Э.Морозов (автор турында мәгълүмат бирүче табылмады) Хәсән Туфан, Сибгат Хәким, Муса Җәлилләрнең явыр язмышлары турында бихәбәр булгандыр инде. Бинаның тарихы 1930 елдан башлана. Ул вакытта ТАССР җитәкчелеге Казандагы барлык матбугат чараларын бер түбә астына җыярга карар кыла. Шулай итеп архитектор Семен Пэн проекты буенча соры бина калкып чыга. Ул иң заманча техника белән җиһазлана. Төрле елларда биредә Татар китап нәшрияты, Матбугат министрлыгы, газета-жур­наллар редакцияләре, беренче катында исә гомер-гомергә китап кибете эш­ләгән. Язучыларның Габдулла Тукай исемендәге клубында Муса Җәлил, Чыңгыз Айтматов, Александр Фадеев, Алексей Толстой, Джанни Родарилар чыгыш ясаган. Роберт Миң­нуллин хак­лы, бу бинаның һәрбер диварында тарих язылган. “Матбугат йорты барыбызга да кадерле. Безнең буынга бигрәк тә. Чөнки шушында үстек, шагыйрь булдык, беренче китапларыбыз чыкты. Моннан 5-6 ел элек, Матбугат йортына карап моңсу шигырь язган идем. Мәдхия булыр дип уйлаган идем дә, мәр­сия булып чыкты... Шөкер, хәзер бина элеккеге рәве­шендә балкып тора. Матбугат йорты матур кыя­фәткә кергән, кунакханә рәвешен алган. Әмма һәр­бер кунак­ханәнең үз йөзе булырга тиеш. Миңа калса, кунакханә музей рәвешен алса, отышлы булачак”, – ди ул. Роберт Миңнуллин фи­керенчә, әлеге идеяне тормышка ашыруның бер кыенлыгы да юк. Хәтта әлеге эшне бернинди чыгымнарсыз да башкарып була. Экспонатлар белән Татарстан китап нәшрияты, Язучылар берлеге, матбугат чаралары ярдәм итә ала. Чөнки әлеге оешмалар тарихи материалларга бай булсалар да, әлегә кадәр берсенең дә үз музее юк. Экспонатлар өчен аерым бүлмәләр дә кирәк түгел, фойе, ресторан ише халык күп була торган урын­нарның диварлары да җитә. Бу фикерне комплекс директоры Виталий Большаковка Рөстәм Миңне­ханов шәхсән үзе тәрҗемә итеп җиткерде: – Күренеп тора, татарчагыз шәптән түгел сезнең. Һәрбер язманы ике телдә: татарча һәм русча язарга кирәк иде. Биредә тарихыбызны, мәдәниятебезне яктыртсак, комплекс эчтә­леге ягыннан баерак һәм кызыклырак булыр иде. Бу җә­һәттән, холл, залларны, рестораннарны бизәү, эчтә­леге ягыннан баету турында уйлагыз, – диде ул. – Тукай залын файдалану буенча килешү төзергә кирәк. Экспонатлар урнаштыргач, күр­гәзмәләр оештыргач экскур­сияләр ясау турында уйларга кирәк. Бу системалы эш булырга тиеш. Минем сезгә күрсәтмәм шушы. Виталий Большаков исә, чыгымнарның алдан планлаштырылганнан да күбрәк булуы турында сөйләде һәм аның коммерция проекты булуын да ассызыкларга онытмады. “Гадәти кунак­ханәләр төзелешкә киткән чыгымнарын 10-12 елда кап­лый ала. Безнең хәл катлаулырак, мөгаен, 14 еллап вакыт кирәк булыр. Чөнки реставрация­ләү яңа урында төзелеш башлаудан күпкә катлаулырак, – диде Большаков. – Кабул итеп алганда бина күз алдында ишелерлек хәлдә иде. Баскычтан кала, күп өлеше агачтан эшләнгән, хәтта кирпеч диварларында да берничә төрле кирпеч, агач балкалар кулланылган. Реставраторлар эшкә алынганда, өсләре­нә ишелмәсен дип курыктык. Тарих берәм­текләп җыелды. Без кунаклар татар халкы тарихына тагын да якынаер дигән өметтә калабыз”. Мәдәният министры урынбасары Светлана Персова исә, инвесторлар куелган бурычларны тулысынча үтәде дигән фикердә. “Без әлеге бинаның тарихи кыйммәтен саклап кала алдык. Ә бина, тарихи һәйкәл буларак, чыннан да уникаль. Кызганыч, бездә совет чоры архитектура корылмалары тиешенчә бәялән­ми. Бөтен дөньяда совет авангарды кызыксыну уятса да. Бу җәһәттән бинаның яңа тормыш алуы – Россия күлә­мендә зур вакыйга”, – диде Персова. Тарихи һәйкәлне саклауга кую, аның файдалану эчтәлеген үзгәртүгә киртә була алмый. Шуңа күрә безгә Тукай залы саклануга, бәлә­кәй булса да, китап кибете ачылуга сөенергә кала. Китап кибете исә, алдан әйтел­гәнчә, 50 кв метр мәйданны били алмаган. Ул кибеттән бигрәк киоскны хәтерләтә. Ә менә Татарстан китап нәш­рияты директоры Илдар Сәгъдәтшин кәефен төшер­ми. Бөтен Казан буенча әнә шундый кечкенә булса да кибетләрне күбрәк ачасы иде, ди ул. Бәлки ул хаклыдыр да... Гөлинә ГЫЙМАДОВА 104 | 21.07.2015 (полный текст новости)

  • 2015-07-21 04:55 Имамнар - вәгазь, блондинкалар рэп белән "чәк-чәк"ләрне көтү көтәргә чакыра (ВИДЕО)
    21.07.2015 Шоу-бизнес Инде хәбәр иткәнебезчә, 27 июль көнне "Болгар радиосы"ның "Чәк-чәк шоу" егетләре-кызлары көтү көтәргә чыгачак. Ди-джейларны үзләренә чакыруда Яшел Үзән районы Бакырчы авылы кешеләре аеруча актив булып чыкты, ахры. Түбәндәге видеоларны карагач, ни диярсез?                   --- --- | 21.07.2015 (полный текст новости)

  • 2015-07-21 04:55 Асылъяр сәхнәгә кире кайта
    21.07.2015 Мәдәният 14 июль Асылъярның туган көне иде. Бәйрәме белән котлаганда, «Татар радиосы» коллективы аннан кайда югалуын да сораган.  – Югалу сәбәбе турында күп язылды, бер кешегә дә сер түгел – мин декрет ялында. Улым Әмиргә июль ахырында 2 яшь ярым була. Иҗатымны дәвам итәм. Хәзер инде бер альбом яздырырлык җырлар җыелды. Әкрен генә кире сәхнәгә кайтырга планлаштырам. Барысы да Аллага шөкер! – дигән ул. PS. Биш атна элек Оскар Усманов интернеттагы битенә Асылъяр белән төшкән фотосын куйган иде. Фото астына «Тиздән Асылъярдан яңа җыр» дип язылган. Ландыш КӘБИРОВА --- | 21.07.2015 (полный текст новости)

  • 2015-07-21 04:55 Хәлим Җәләй: «Авыз ашка тигәндә, борын ташка тиде» (ӘҢГӘМӘ)
    21.07.2015 Мәдәният Татар театры белән азмы-күпме таныш кешегә Хәлим Җәләйнең кем икәнлеген аңлатып торасы юк. Камал театрында ярты гасырдан артык хезмәт куйган актер күптән түгел 75 еллык юбилеен билгеләп үтте. Татарстанның халык артистын язучылар да үз ишләре саный, чөнки Хәлим абый – байтак әкият-поэмалар язып һәм Мольер, Ибсен, Островский, Айтматов кебек атаклы драматургларның әсәрләрен татар теленә тәрҗемә итеп, әдәбиятыбызга саллы гына өлеш керткән шәхес. Ә инде аның классик язучыларыбызның һәм шагыйрьләребезнең яттан сөйләгән байтак әсәрләре радиобыз һәм телевидениенең алтын фондында саклана. Ходай Тәгалә аңа спектакльләрдә төп геройларны уйнарлык мәһабәт буйсын да, матур кыяфәт тә бирмәгән. Әмма сәхнәгә чыгып, берничә минут үтүгә, ул тамашачыны үзенең эчкерсезлеге, тормышчан уены белән әсир итә дә куя. Юбилеенда да ул моннан 40-50 ел уйнаган геройларын янәдән «терелтеп», тамашачы алдына чыгарып бастырды. Ә моның өчен феноменаль хәтергә ия булу өстенә һәр ролеңне – ул тискәре героймы-уңаймы – яратып башкару кирәк. Хәтер дигәннән, Ходай Тәгалә аңа бу сыйфатны бер дә жәлләмичә биргән. Ул бүген дә, кем әйтмешли, төн уртасында уятып сорасаң да, Фатыйх Хөснинең «Йөзек кашы» повестен, Туфан Миңнуллинның «Минһаҗ маҗаралары»н, Еники хикәяләрен, Роберт Миңнуллин, Зөлфәт, Мөдәррис Әгъләм, Кадыйр Сибгатуллин, Рәшит Әхмәтҗан шигырьләрен яттан сөйләп бирә ала. Яшьлегендә артист булырга хыялланса да, урта мәктәпне тәмамлагач, ул Казан авыл хуҗалыгы институтының инженер-механиклар әзерли торган факультетына укырга керә, анда өч ел белем ала, аннан группадашларын гаҗәпкә калдырып, институтны ташлый һәм театр училищесына укырга керә. Республика авыл хуҗалыгы бу очракта әлләни зур югалту кичермәгәндер, ә менә театр дөньясы гаҗәеп артистка байый... – Хәлим абый, әңгәмәбезне Сезнең хактагы бер мәзәктән башлыйк әле. Туган авылыгызга кайткач, күрше бабае сездән: «Улым, син кайда эшлисең?» – дип сораган, диләр. «Театрда артист булып эшлим», – дигәнсез. Шуннан теге бабай: «Улым, эшкә керергә вакыт бит инде», – дип әйткән, имеш. Булдымы шундый хәл? – Булды. Миңа гына түгел, байтак коллегаларыма шундыйрак фикерләрне ишетергә туры килгәндер. Бездә бит халык театрны бик яратса да, артист һөнәрен кеше көлдерүче, шамакай дәрәҗәсендә генә кабул итә, чөнки элегрәк һәр зур авылда диярлек үзешчән театр коллективлары була иде, анда авыл кешесенең күршесе, туганы уйный иде. – Әлбәттә, Сезнең Олы Солтанда да (Балык Бистәсе районы) булгандыр инде андый артистлар. Әгәр булмаса, биредән Рауза Хәйретдинова, Равил Шәрәфи, Хәлим Җәләйләр чыкмас иде. – Әйе, Олы Солтан – уникаль авыл. Мин укыган чорда тирә-якта бердәнбер урта мәктәп биредә генә иде. Мин бит, Мәһдиев әйтмешли, кырык беренче ел баласы, дөресрәге, 40 нчы елда туган малай. Яшьли сугыш чорының бөтен авырлыгын күреп үстем. Шул ач-ялангач авыр чорда да халык концерт куярга, спектакльләр уйнарга вакыт таба иде. Чыннан да, бәлки әнә шул авырлыкны бераз онытып тору өчен дә кирәк булгандыр үзешчән артистлар. Безнең авылда ул чорда ике драма коллективы бар иде: берсе мәктәптә, икенчесе авыл клубында. Дүртенчедә укыганда бугай, авыл клубы сәхнәсенә чыгып, Мәхмүт Хөсәеннең ниндидер бер шигырен сөйләгәнемне хәтерлим. Сәхнә шулкадәр зур булды микән – шигырь сөйләргә чыкканда сәхнәнең уртасына барып җитә алмыйча интеккәнем истә калган. Хәтер искиткеч шәп иде минем. Дәресләрдә укытучылар сөйләгәнне хәтергә сеңдереп кенә барам – өйдә янә укып та торасы юк. Мәктәпне көмеш медальгә тәмамладым да, Авыл хуҗалыгы институтына юл тоттым. – Ә нигә театр училищесына түгел? – Ул вакытта андый училище юк иде әле. Аннан соң, әйткәнемчә, артистны кешегә санамыйлар иде авылда. Авылда иң абруйлы кешеләр – колхоз рәисе, агроном, инженер-механик. Институтка укырга керүемне әни дә бик хуплады. Әти ул вакытта юк, фронтта үлеп калган. Мин гаиләдә төпчек малай булгач, әни дә авылга кайтыр, шунда төпләнер дип уйлагандыр инде. Тик тормыш без дигәнчә генә бармый шул – барлык малайларын читкә озатып бетергәч, мин институтта укыганда, әни дә Казанга күчеп килде – Бертуган Петряевлар урамыннан бер йорт сатып алдык та шунда яши башладык. Әле анда өйләнгән бертуган абыем да хатыны белән яшәде. – Институтта укуыгызның яртысыннан артыгы узгач, ташлап, театр училищесына укырга керүегезгә өегездә ничек карадылар? – Мин бит беренче курстан соң, читтә торып укуга күчеп, заводта слесарь булып эшләдем. Җәен Казахстанга чирәм-җирләргә дә барып кайттым. Үзем заводта эшлим, ә кичләрен Вахитов клубына драмтүгәрәккә йөрим. Аны башта Һидият абый Солтанов җитәкләде, аннан соң Мәсгуть Имашев килде. Алар миңа яңа гына ачылган театр училищесына керергә тәкъдим иттеләр. 1961 ел бу. Суворов әйтмешли, бардым-күрдем-кердем. Атаклы режиссер Ширияздан Сарымсаков мине ике турдан соң ук: «Өченчесенә килеп торма, кабул ителдең», – дип сөендерде. Исемлектә үземнең фамилияне күреп, бу хакта өйгә кайтып әйткәч, әни елап җибәрде, әмма мин үз сүземдә нык тордым – институттан документларымны алдым. Ул вакытта берьюлы ике җирдә укырга рөхсәт итмиләр иде. – Хәлим абый ярты гасыр дәвамында театрда ничә роль уйнадыгыз? Алар арасында Cезне халыкка танытканнары бармы? – Барлык рольләрне санасаң йөздән артыкка җыела. Театрда беренче ролемне икенче курста укыганда уйнадым. Индонезия драматургының «Фаҗигале юлда» дигән спектакльдәге бер хезмәтче роле иде ул. Арткы пландагы кечкенә генә роль. Мине тамашачыга өченче курста укыганда уйнаган Тимергали дигән зимагур роле таныттырды. Таҗи Гыйззәтнең «Чаткылар»ында иде ул. Герой бер-ике урында җырлап та җибәрә. Менә шуннан соң таный башладылар мине дә. Яраткан рольләргә килгәндә байтак алар. «Зөбәйдә – адәм баласы»нда Әсхәт, “Күк капусында” Гайфи, «Диләфрүзгә – дүрт кияүдә» Шәкүр. Соңгы әйткән спектакль 600 тапкырдан артык уйналды – бик зур сан бу. Һәм аларның барысында да Шәкүрне мин дублерсыз уйнадым. – Сез инде байтак режиссерлар белән эшләгән артист. Бәхетле артист. 75 яшьтә дә роль бирәләр икән, димәк, Сезгә ышаналар. – Әйе, мин Ширияздан Сарымсаков, Рифкать Бикчәнтәев, Празат Исәнбәт, Марсель Сәлимҗанов кебек бөек режиссерлар белән эшләдем. Фәрит белән дә мөнәсәбәтләребез әйбәт. Әйе, әле бүген дә Мольерның «Дон Жуан яки таш кунак» спектаклендә Гусманны уйныйм. Бу спектакльне үзем тәрҗемә иткән идем – бераз мактаныйм әле. – Хәлим абый, бүгенге яшь артистлардан кемнәргә зур өметләр баглыйсыз? – Аллага шөкер, телебезне мөкәммәл белгән, талантлы яшьләребез күп! Әйтик, безнең театрда алар Эмиль Талипов, Фәннур Мөхәммәтҗанов, Ләйсән Рәхимова, Алсу Каюмова һ.б. Башка театрларда да шулхәтле оста уйнаучы яшьләр бар. Кемнедер әйтсәм, әйтелмәгәннәр үпкәләр сыман. Кыскасы, һәр театрда да буыннар алмашу процессы бара. – Буыннар алмашу дигәннән, Сез бит Хәлил Әбҗәлилов, Габдулла Шамуков, Фоат Халитов кебек атаклы артистларны күреп калган, хәтта алар белән бер сәхнәдә уйнаган кеше. – Аларның һәркайсы театрыбыз тарихына алтын хәрефләр белән язылырга тиешле шәхесләр. Миңа Габдулла абый Шамуковның йогынтысы искиткеч зур булды. Актерлык ягыннан гына түгел. Ул телне гаҗәеп дәрәҗәдә яхшы тоемлаган, үзе дә тәрҗемә белән шөгыльләнгән, хәтта мәсәлләр иҗат иткән язучы да. Минем әкиятләр яза башлавым да аның тәэсирендә булды бугай. Тик мин ул әкиятләрне аның үзенә күрсәтергә өлгерә алмый калдым. – Шулай да Зөлфәт, Мөдәррис Әгъләм кебек шагыйрьләребез Сезнең ул әкият-поэмаларыгызга югары бәя биргәнен яхшы беләм. Гомумән, әкият язу бик авырдыр дип уйлыйм. Ә инде әкиятне шигъри калыпларга салу тагын да авыррактыр... – Дөрес әйтәсең. Бездә бит Фатыйх Кәримнең «Гармунчы аю белән җырчы маймыл»ыннан соң шигъри әкият язучы булмады да диярлек. Мин башта татар халык әкиятләренә нигезләнеп «Корчаңгы тай һәм таз малай» дигән әкият-поэма яздым. Башта аны Зөлфәт белән Мөдәррискә укыттым. Хупладылар. Аннан соң ул «Яшь ленинчы»да басылып чыкты. Аңа Туфан абый, Гариф Ахунов югары бәя бирделәр. Шуннан китте инде. «Шәрә бүре», «Аю белән төлке», «Турай батыр», «Пәриле күл буенда» дигән әкиятләремне дә укучылар, бигрәк тә балалар яхшы кабул иттеләр. Быел менә, ниһаять, аларны бергә туплап «Әкиятләр» китабын чыгардым. Әкият укып үскән бала начар күңелле була алмый дип саныйм. “Дөньяны сугыш афәтеннән әкият кенә коткарачак” дигән Италиянең бөек әкиятчесе Джанни Родари... – Болары инде чыкканнары. Тагын нәрсәләр язарга уйлыйсыз? – Алдан кычкырырга яратмасам да әйтәм: хәзер автобиографик әсәр өстендә эшлим. Анда – үзем турында гына түгел, ә тормыш юлымда очраган атаклы шәхесләр хакында дә кызыклы күзәтүләрем, гомумән, гомер, яшәү хакында уйлануларым. – Хәлим абый, гаилә хәлләрегезне дә белеп китик инде! – Артист кешенең тылы әйбәт булмаса, ул эчүгә сабыша, тормыш авырлыкларына тиз бирешә дип саныйм. Аллага шөкер, тормыш иптәшем Флера белән гомер буена бер-беребезне аңлашып яшәдек һәм яшибез. Ул белеме буенча филолог, сукырлар өчен махсус китапханәдә эшләде. Кызларым Дилбәр белән Миләүшә икесе дә Финанс-икътисад институтын тәмамладылар. Берсе «Татэнерго»да, икенчесе оптика-механика заводында эшли. Дүрт оныгым бар. Олысы Арслан инде Төзелеш-архитектура академиясен тәмамлады, иң кечесе Мансурга әле ике яшь кенә. – Чыннан да, Сезне бәхетле кеше дип санарга мөмкин. Һәрчак шат күңелле, спортчылар әйтмешли, гел яхшы формада булуыгызның серен әйтмәссезме? – Аның әлләни сере юк. Берәүдән дә көнләшмәдем, берәүгә дә начарлык эшләмәскә тырыштым. Гади генә әйткәндә, эш аты мин. Тик менә картлык килде. Зиһен нормаль булса да егәр элеккечә түгел инде. Нәкъ татар халык мәкалендәгечә: «Авыз ашка тигәндә, борын ташка тиде». Әмма мин тормышымнан канәгать. Минем яшькә җиткәч һәр кеше шулай дип әйтә алсын иде. Атлас ГАФИЯТОВ --- | 21.07.2015 (полный текст новости)

  • 2015-07-18 12:29 Руслан Сираҗетдинов "ТатЦентр"дан китә
    16.07.2015 Матбугат "ТатЦентр" сайтын җитәкләгән Руслан Сираҗетдинов эш кәнәфиен бушату турында игълан итте. Бу урында ул 2,5 ел эшләгән. Яңа эш урыны әлегә юк икән. "Медиа, пиар, маркетинг һәм шуңа охшаш хезмәтләр булса, тәкъдим итегез", - ди Руслан әфәнде. Хәер, югалып калмас. Матбугат һәм масс-медиа өлкәсендә ул шактый танылган һәм тәҗрибәле шәхес. Инде бүгеннән үк аңа "кереп чәй эчеп чыгарга", "бераз сөйләшеп утырырга" тәкъдимнән ява башлады. Русланга уңышлар телибез.   --- --- | 16.07.2015 (полный текст новости)

  • 2015-07-18 12:29 Миллионнар алып киткән Капеллодан соң футбол кояшы башка яктан чыга башлармы?
    16.07.2015 Спорт Ниһаять! Фабио Капеллоның Россия җыелма командасы баш тренеры вазыйфасыннан китүен футбол җәмәгатьчелеге әнә шундый хисләр белән кабул итте дисәк, әллә ни арттыру булмас. Тик итальян белгече китүгә үк Россиядә футбол коя­шы башка яктан чыга башламаячак. Дөресен әйткәндә, Капелло­ның китәчәге беркем өчен дә көтелмәгән хәл булмады. Киләсе елда узачак Европа чемпионатына эләкмәсәк тә зур проблема түгел. Анда эләгеп кенә эш бетми әле, хурлыкка калмас өчен дә тырышырга кирәк. Ә безнекеләрнең соңгы вакытта күрсәткән уены әллә ни өметләндерми. Төп мә­сь­әлә башкада. Капелло белән килешүне ничек тә тизрәк өзәргә, башкача әйткәндә, котылырга кирәк иде. 2018 елга күп калмады. Үзебездә узган Дөнья чемпионатында нәрсәдер эшләргә кирәк бит инде. Ә менә Капелло белән әнә шул “нәрсә”гәдер ирешү куркыныч астында калды. 6 миллион гына диләр Бер яктан караганда, теге яки бу командада тренер алмашыну гадәти хәл. Нәтиҗә юк икән – җибәрәләр инде. Ә менә футболдагы үзгәрешләргә спорт белән кызыксынучылар гына түгел, бөтен халык игътибар итте. Чөн­ки Капелло түгел, аның акчасы турында күбрәк сөйлиләр. Рәсми булмаган мәгълүматларга караганда, вакытыннан алда эшеннән җибәргән өчен тренерга 15 миллион евро акча түләргә тиеш булганнар. Безнең акчага күчерсәң, бер миллиард сум тирәсе килеп чыга бу. Ике көн элек Россиянең спорт министры Виталий Мутко бу мәгълүматның дөрес түгеллеген әйтеп антлар эчте. Аннары телгә алынган сумманың азрак – 6 миллион евро гына икәне турында хәбәр таралды. Анысы да аз акча түгел. Ни өчен Капелло белән шундый авыр шартларга ризалашып килешү төзегәннәр? Гадәттә­гечә, гаебен танучы юк. Ничек кенә булмасын, Капелло китте, хәзер аның урынына яңа тренер киләчәк. Инде анысы Россия кешесе булыр диләр. Кандидатлар исемлегенә җиде-сигез кеше кергән. Араларында “Ру­бин”ның элеккеге тренеры Корбан Бәрдыев та бар. Ә төп кандидатлар дип Леонид Слуцкий белән Александр Бородюк телгә алына. Тик баш тренер вазыйфасына кайсы гына бил­геләнсә дә, Россиядә футбол кояшы башка яктан чыга башламаячак. Анысын ук үзгәртү баш тренер кулыннан гына килә торган эш түгел. Монысы өчен зуррак көч кирәк. Әнә шуңа күрә хәтта канунга үзгәреш­ләр дә кертергә җыеналар. Билгеле булганча, моннан 6 ел элек Россиянең ул вакыттагы Президенты Дмитрий Медведев түрә­ләрне спорт фе­дерацияләрен җитәкләүне тыйды. Аларның эше болай да күп, янәсе. Инде менә ул искәрмә ясарга карар кылган. Шул рәвешле Россиянең спорт минис­тры Виталий Мутко кабат илнең футбол берлеген җитәкли алачак. Мутко үзе дә моңа каршы түгел. Шуңа күрә министрны Россия футболын коткарачак кеше дип тәкъдим итүчеләр дә бар. Тик менә Капелло белән былтыр яңа килешү төзегән кеше дә нәкъ менә ул иде. Лимит безгә кагылмый Ике көн Россия футбол берле­гендә тагын бер мөһим карар чыгардылар. Анысы чит ил уенчылары санына кагыла. Моннан ары премьер-лига командалары уен кырына берьюлы күп дигәндә 6 чит ил футболчысын гына чыгара алачак. Элегрәк исә 7не дә ярый иде. Бу үзгәрешләргә карата төрле фикерләр бар. Берәүләр әйтүенчә, яңа кагыйдә үзебезнең футболчыларны күб­рәк уйнату мөмкинлеге бирә. Ә икенчеләре мондый шартларда Россия футболчылары үзләрен уен кырына барыбер чыгарасыларын белеп, артыгын тырышмаячак дип тәкрарлый. Бу бә­хәснең ахыры булмас, ахрысы. Ә менә “Рубин”га мондый үзгә­решләрнең әллә ни йогынтысы юк. “Узган сезонда уен кырына алты чит ил футболчысы чыкканын хәтерләмим дә”, – ди “Ру­бин”ның генераль директоры Айрат Гәрәев. Ә кайбер белгечләр раславынча, чит ил футболчылары санын киметү командаларга тамашачыга якынаерга ярдәм итә. “Рубин” исә моның өчен башка чаралар да уздыра. Әйтик, коман­даның сезон алды очрашуын якташларыбыз бу юлы Горбунов исемендәге Казан авиация заводында уздырды. Юкка түгел. Чөнки “Рубин”ның нигезе нәкъ менә шушы заводта салынган дип исәпләнә. Бу очрашу уен­чыларның үзләренә дә йогынты ясады, күрәсең. Һәрхәлдә, очкычлар янына басып бик озак фотога төште алар. Инде хәбәр иткәне­безчә, “Рубин” яңа сезон­ның беренче очрашуын 18 июльдә Мәскәүдә ЦСКАга каршы уздыра. Илнар ХӨСНУЛЛИН 16.07.2015 | 16.07.2015 (полный текст новости)

  • 2015-07-18 12:29 Яр Чаллыда эшче 19 каттан егылып харап булган
    16.07.2015 Җәмгыять Кичә Яр Чаллыда төзелә торган “Крылатый” торак комплексы янында биектән егылып төшү билгеләре булган 29 яшьлек ир-ат гәүдәсе табылган. Бу – ел башыннан әлеге шәһәрдә җитештерүдә килеп чыгып кеше үлеме белән тәмамланган дүртенче очрак. Аның буенча Россия Тикшерү комитетының Яр Чаллы шәһәре буенча тикшерү бүлегендә РФ Җинаять кодексының 216нчы маддәсенең 2нче өлеше (“Төзелеш эшләре барышында куркынычсызлык кагыйдәләрен бозу”) буенча эш кузгатылган. Фаразлар буенча, ир-ат төзелә торган йортның 19нчы катында монтажлау-төзелеш эшләре башкарган. Мизгелләрнең берсендә ул ычкынып аска төшеп киткән һәм имгәнүләрдән шунда ук җан биргән. Хәзерге вакытта һәлакәтнең ни рәвешле килеп чыгуы ачыклана. Җинаять эшнен тикшерү дәвам иттерелә, диелә Россия Тикшерү комитетының ТР буенча тикшерү идарәсе матбугат хезмәте хәбәрендә. --- 15.07.2015 | 16.07.2015 (полный текст новости)

  • 2015-07-18 12:29 Гает вәгазе ничәдә башлана?
    16.07.2015 Дин Быел Ураза бәйрәме - Гает көне 17 июльгә туры килә. Ураза көнендә мәчетләргә җыелып гает намазын, бәйрәм хөтбәсен уку һәм вәгазь тыңлау иң саваплы күркәм гамәлләрдән санала. 17 июльдә Татарстанның барлык мәчетләрендә гает вәгазе иртәнге сәгать 7.00 дә башлана. Төп бәйрәм чарасы Казанның Кол Шәриф мәчетендә мөфти Камил хәзрәт Сәмигуллин катнашында уза. “Татарстан - Яңа гасыр” каналыннан туры эфирда күрсәтеләчәк. Гает намазы укылып, бәйрәм хөтбәсе тыңланганнан соң, мәчеткә җыйналган халык бер-берсен, аннары якыннарын һәм башкаларны бәйрәм белән тәбрик итә. Бу көнне туганнар, дуслар белән аралашу, бер-береңнең хәлен белешү саваплы гамәлләрдән санала, дип хәбәр итә Татарстан Диния назәрәте. --- --- | 16.07.2015 (полный текст новости)

  • 2015-07-18 12:29 Хәмдүнә Тимергалиеваны кыерсытканда, Рәшит Сабиров «болытларны кудыртуга» ирешә
    16.07.2015 Мәдәният Рәшит Сабиров менә 40 ел инде сәхнәдә. Күптән түгел аңа 60 яшь тулды. Рәшитнең беренче чыгышларыннан бүгенге концертларына кадәр күзәтеп, тыңлап барырга тырышам. Артистлар арасында Рәшит әфәнде үзенә хас трибунлыгы белән аерылып тора. Әйтәсе сүзен әйтер алдыннан тирә-ягына каранып тормый, тәвәккәллеге бар, кыюлыгы җитә, фикерен ике төрле аңламаслык ачык итеп җиткерү куәте ташып тора. Ул хезмәттәшләре арасында ихлас кеше, гаделлекне әләм-байрак иткән, тугрылыкка инанган, юмарт һәм вәгъдәле хезмәттәш буларак танылган. Ләкин трибун артист статусына ия булу өчен бу сыйфатлар гына җитәме соң? Хәзерге вазгыятьтә «трибун» дип җыелыш саен, кирәксә дә, ки­рәкмәсә дә, сүз сөйләүчене атап, атаманы кимсетсәләр дә, трибунлык – кешелек җәмгыятендә кирәкле сыйфат. Замананың кайсы да трибуннарга мохтаҗ булган һәм шулай булып кала да. ...Рәшит Сабировтан трибун чаткылары эзләп, аның сәхнә хезмәтләреннән ул язып бастырган мәкаләләргә, аның иҗаты турындагы мәкаләләргә күчәм. Аларда Рәшитнең киң күңеллелеге, кешеләр иҗатына сак, игътибарлы карашы, өметләре, ышанычлары турында языла. Трибунлык очкыннары күренеп китсә дә, ялкынланып янган учак юк. Кыерсытылганнарны яклау очраклары Рәшит холкының иң күркәм сыйфатларыннан булса да, кабул ителгән карарларны юкка чыгарту хокукы булмау аның трибунлыкка дәгъвасын сүндерә дә куя. Хәер, ул үзе дөрес яшәүдән, гаделлектән тыш берни дә дәгъва итми. Ә дөрес яшәүне ул милләткә, халыкка ихлас хезмәт итүдә күрә. Рәшитне шәхес иткән төп сыйфатлар шулардыр. Биргән сорауларыма җавапларында аның бу сыйфатлары ачык чагыла. – Үпкәләмә, Рәшит әфәнде, сез – конферансьеларның хезмәтен мин маклерлык белән чагыштырам. Кеше товарын мактап сату бу. Кая соң сезнең үз товарыгыз? Сәнгатегез шул дөрес итеп укуда гынамыни? – Американың бокс ярыш­ларында кемнәр сугышуын игълан итеп торучы берәүгә «Оскар» премиясе бирү факты сез атаган маклерлыкның бүгенге «шоу» чорында шоуменнар зур роль уйнавы турында сөйли. Сәнгать бу! – Без бала чакта авылыбызга «ДТ» тракторы кайтты. Тракторны йөр­түче авыл башында яши. «ДТ»сы өе янында тора. Һәркөнне кибет ачылуга, Фәйзелгаян абзый (тракторчының исеме шулай иде) тракторын кабызып, чирәмне боздырып, каз-үрдәкне куркытып, кибеткә тәмәкегә, шырпыга бара. Урамыбызның озынлыгын 3 чакрым булгандыр дип санасак та, «ДТ»ның расходы шырпы хакы гына түгел... Авыл халкы чирәмне боздыруда тракторны гаепли башлагач, аны идарә йорты янына куеп, электр тогы алыр өчен «эшләтә» башладылар. Җыелыш вакытларында клубта электр лампочкасы кабына иде. Күпме эшләгәндер – анысын хәтерләмим. Авыл халкының көлеп, төрле-төрле мәзәкләрдә тракторның «герой» булуы хәтердә. Сезнең энергияне, хезмәтне, талантны дөрес файдаланмауны трактор белән шырпыга бару белән чагыштыруыма үпкәләмәгез. Трактор ул зур эшләр өчен эшләнгән, җир сөрергә, авыр йөкләр тарттырырга. Артист-конферансье да җырчыны игълан итәр өчен генә түгел, ә җырчы конферансьега, аның концепциясенә хезмәт итәргә тиеш. Бу һич кенә дә җырчы хезмәтенә кимсетеп карау түгел, ә аның бурычларын арттыру. Райкин һәм башка эстрада йолдызларын алсак та, аларның та­­машаларында җырчы яки биюче номерлары ярдәм функцияләрен генә үтәүләре белән аерылып тора. Ә безнең татар эстрадасында Фәйзи Йосыповтан да, Әзәл Яһудиннан да, Айрат Арслановтан да истә калган, хәтерләрдә сакланганнары аларның, шәхес буларак, исемнәре генә, ә сәнгатьләре түгел. Чөнки алар да шул мак­лерлыктан узмадылар. Заман башка, кешеләр яңа сәнгать төрләренә мохтаҗ. Мин аңлыйм: синдә актерлык тәҗрибәсе, перевоплощение тәҗрибәсе юк. Синең эштә бу компонентның булмавы Рәшит театры юклыкка китергән. Әмма әле соң түгел. Сәхнә тоту, авызыңа карату тәҗрибәң зур. Без – тамашачылар, синнән актер Рәшит Сабиров тудырган оригиналь образлар көтәргә хаклыбыз. Артист үзе тудырган образлары белән генә хәтерләрдә саклануга дучар. Әмма образлар яулык бәйләп, хатын-кыз булып сөйләшүдән генә тумый. Образлар – күмәк иҗат җимеше, заман таләбе бе­лән туган җимеш. – Сез мине йомшак тотып, катыга утыртасыз түгелме? Димәк, минем моңа кадәрге иҗатым «маклерлык»? – Моңа кадәр булган иҗатыңа син тиешле бәһасен алгансың. Беркем дә аларны синнән күпсенми. Сүз эстрада сәнгатенең торгынлыгы хакында. Аның сыйфатын һәм дәрәҗәсен күтәрү турында. Бу җаваплы эшкә рес­публикада иң әзерлекле артист бүген син. – Рәхмәт. Ләкин бу эш бер артист күтәрер йөк түгел. Эстрада сазлыгын җимеш бирерлек итеп сөрер өчен сез әйтеп узган трактор егәре кирәк. Ә без һаман шул «шырпы» яктысына канәгатьләнеп, «маклерлык» белән тамак туйдырабыз. Халыкка мәзәк кирәк. Ул шуны гына көтә бездән. Сез шигырь сөйләүне көлебрәк искә алдыгыз. Сәхнәдән мәгънәле, акыллы шигырь сөйләп, тамашачыны уйга салу начармы? Ә бит безнең тамашачының күңелендә шигырь очкыны һәрчак яши иде. Халыкның шигърияттән бизә баруы бик кызганыч. Нинди сәясәт баруын күрәсездер. Милләтне йотып юкка чыгару процессы бара. Авылда эш юк. Эш булмагач, яшьләр авылдан китә. Балалар тумагач, бакча-мәктәпләр ябыла. Шуннан авыл картаеп «үлә». Ике теллелек, диделәр. Кайда ул? Депутатлар үзләре тел ватып утыралар. Тукай бүләген алган шагыйрьләребезнең, депутат буларак, милләт өчен ни эшләгәннәре бар? Китап кибете тулы аларның томнары, кем укый аларны? Ярый инде, җырга бутап, мин ирештерергә, ишеттерергә маташам. Ә син «маклер» дисең мине. – Мин һич кенә дә сине үпкәләтермен дип уйламаган идем. – Миңа калса, сез, гомумән, уйлап тормый гына миннән Рәшит теа­тры сорыйсыз. Булган театрларга күз атыгыз: кайсысы заман проблемаларын күтәрә? Академия театрында милләт кайгысы юк. Алар өчен кунак чакырып, кунакка бару, чит милләт әсәрләре куеп шаккатыру эффектлырак. Милләт проблемалары ничек булса – шулай торуы театр эше түгел кебек. Бу глобаль проблемаларны чишү өчен Рәшит театрлары республикада унау булса да аз. – Рәшит әфәнде, эстрада сәнгатендәге кыенлык­ларны беләсең. Белемең, эш тәҗрибәң бар. Түрә буласы килү авыруың да, кеше уңышларыннан көнләшү чирең дә юк. Буласы нәрсәне булдырырга кирәк дигәннән чыгып, мәдәният министрлыгында эшләп алу теләгең юкмы? – Теләгем юк. Әмма анда минем кебек сәнгатьнең эчендә кайнаган кеше эшләргә тиешлеген әйтергә җөрьәт итәм. Бездә традициясе шул: сәнгать белән сәнгатькә ерак дус-иш идарә итә. – Мин синнән мәдәният министрлыгында кем эшли дип сорамадым, үзеңнең теләгең юкмы? – дип сорадым. – Теләк – тели белсәң генә теләк, белмәсәң – им­гәк, диләр. Минем беркайчан да имгәк буласым килми. Әмма беләм: мин анда булырга тиеш. Хезмәт хакы да алмыйча, министрның киңәшчесе булып эшләр идем. Ләкин, билгеле булуынча, минем киңәшләрем аларга кирәкми. Чөнки туры сүзле милләтпәрвәр һөнәрчеләргә анда урын юк. – Сәнгать кешеләренең кайберләре кыюлык күрсәтәм дип хакимият адресына төрле тән­кыйть сүзләре яудыралар. Үзләренчә батырлык күрсәтәләр. – Мин бирәсемне биргән кебек, аласымны да алдым. Аллага шөкер, бернәрсәгә дә мохтаҗлыгым юк. Бар теләгем – эстрада театрын яңа баскычка күтәреп, яңа сүз әйтү. – Мин дә шул теләкне белдердем ич. – Бу сезнең генә теләк түгел – милләт теләге, заман таләбе. – Сөйләшүебезнең резюмесы, икенче төрле әйткәндә, нәтиҗәсе буларак, мин сиңа трибун статусы бирер идем. Үзең ничек карыйсың? – Мин бер генә статусны беләм: кеше булып яшәргә кирәк. Минем табынган артистым Аркадий Райкин. Очрашуыбызга нокта куеп, аның сүзләрен кабатлыйсым килә: «Эстрада – тамашачыга бик күпне әйтергә, аңлатырга мөмкинлек бирүче иҗат мәйданы. Син халыкка нинди максат белән чыгасың, аңа ни әйтергә уйлыйсың – күп нәрсә әнә шуңа бәйле. Әгәр сине дөнья хәлләре дулкынландырмый икән, әгәр сиңа үзең яшәгән илдә барган вакыйгалар билгесез икән, әгәр син заман рухын тоеп яшәмисең икән – сиңа эстрадада чыгыш ясау уңыш китерер микән? Ә менә сине нәрсәдер борчыса һәм ул мәсьәлә җәмәгатьчелек хөкеменә тәкъдим ителергә хаклы булса, ул чагында, син сәхнәгә чыга аласың». Минем өчен Райкин үрнәк кенә түгел – омтылышым йолдызы, идеалым формуласы. Аның хәдисләрен үтәү – безнең изге бурычыбыз. * * * 80 нче елларда филармониядә эшләгәндә Хәмдүнә Тимергалиеваны кыерсыткан вакытларда Рәшит филармониянең сәнгать җитәкчесенә кереп, яшь җырчының иҗатын яклап чыга. Худсовет җыйдырып, Хәмдүнә белән икесе иҗат иткән композицияне күрсәтеп, җырчы өстендәге «болытларны кудыртуга» ирешә. 90 нчы елларда атаклы җырчы Әлфия Авзалованы Г.Тукай исемендәге Дәүләт бүләгенә кандидат итеп күрсәтик дип иң беренче булып Рәшит Сабиров 200ләп артист-музыкант утырган җыелышта торып әйтә. Рәшит «Тукай премиясенең дәрәҗәсе һәрвакыт югары булсын» дип, көндәлек матбугатта күп язмалар бастырып чыгарды. Әшнәлек, якташлык, ялагайлык, кода-кодачалык, елгырлык белән генә бу премияне кулга төшерергә йөрүчеләрнең исемнәрен атап тәнкыйтьләп чыкты. Илһам Шакировка Казан шәһәренең нәкъ үзәгендә, Тукай мәйданында 40 еллап яшәгән фатирын музей итеп оештыруны сорап мәкаләләр язды. Бу тәкъдим ни өчендер кемнәргәдер ошамады... Татар опера сәнгатенә нигез салучы беренче карлыгач, күренекле опера җырчысы Усман Әлмиевнең 95 яшьлек юбилеен кысынкы «Актерлар йорты»нда үткәрәчәкләрен белгәч, Рәшит Сабиров киң җәмәгатьчелекне аякка бастырды һәм бу юбилей Г.Тукай исемендәге филармония­дә узды... Аңа иң беренче мактаулы – Татарстанның атказанган артисты исемен 1984 елда бирделәр. Бу вакытта аңа фәкать 29 яшь булса, 34 яшендә Татарстанның халык артисты дигән мактаулы исемгә лаек була. Хәзер аңа – 60. Чираттагы исемне озаграк көттерүнең сәбәбе нидә икән? Бу сорауны кемгә адресларга? Язмама «Халык артисты трибунмы» дигән исем куеп башлаган идем. Трибун булмаган – артист була алмый. Шуннан чыгып, артист нинди генә театрда эшләсә дә, трибун җанлы булырга тиеш дип тәмамлыйм. Әмма бу атаманы, бу статусны аклау өчен артистның үз иҗатына таләпләре бермә-бер артырга тиеш. Заман сораганча, зәвыклы замандашлары көткәнчә, сәнгать таләбенчә. Барысы да булыр дип өметләнәм. Рәшит Сабиров көчле ир-егет буларак, күпсанлы тамашачыларының ышанычын аклар. Әхтәм ЗАРИПОВ --- | 13.07.2015 (полный текст новости)

  • 2015-07-18 12:29 “Милли мәга­рифкә балта чабучы” закон турында Разил Вәлиев белән ӘҢГӘМӘ
    16.07.2015 Милләт Татарстан Дәүләт Советының 8 июльдә узган утырышында колакларны торгызырлык бер закон проекты каралган иде. “РФдә мәгариф турында”гы федераль законга үзгәрешләр кертүне күз алдында тоткан бу проектның асыл мәгънәсе турында парламентның мәгариф, мәдәният, фән һәм милли мәсьәләләр комитеты рәисе Разил Вәлиев чыгыш ясады. Проектның асыл мәгънәсен исә “мәгънәсезлек” дип бәяләргә мөмкин. Бу мәгънәсезлек нидән гыйбарәт соң? Комитет рәисе белән әнә шул хакта сөйләштек.  – Разил әфәнде, чыгыш ясаганда Сез, мәгариф турындагы законга үзгәрешләрне еш кертү хәерлегә түгел, дигән идегез. Россиядә милләтләргә карата тискәре мөнәсәбәт милләтләргә каршы эзлекле бер сәясәткә әйләнде түгелме? – Кытайларда “Үзгәрешләр, реформалар чорында яшәргә язмасын!” дигән бик мәгънәле сүзләр бар. Безнең илнең исә реформалардан башы чыкмый. Һәр биш, яисә ун ел саен кыйблабызны үз­гәртеп карамасак, тынычлап йок­лый алмыйбыз, ахрысы. Мәга­риф­кә кагылган реформаларның исә иге-чиге юк. Менә мин инде шактый еллар Татарстан пар­ла­мен­тын­да, һәм Россиянең мәга­риф турындагы законына үзгәреш, төзәт­мә кертелмәгән бер айны да хәтер­ләмим диярлек. Мондый эшләр хәер­легә түгел, дип ни өчен әйт­тем? Беренчедән, укытучы бит, балаларга белем, тәрбия бирүне иң бе­ренче эшем, дип саный һәм бу шу­лай да. Әмма, бүген аның иң күп ва­кыты, көче тө­зәтелгән, үзгәр­тел­гән законнарны өйрәнүгә, шул законнарга яраклашуга китә. Инде яңа законны өйрәндем, кабул иттем дип эшкә тотынуга, аңа тагын бер закон килеп төшә. Шулай итеп, укытучының белем, тәрбия бирү турында уйланырга вакыты да калмый. Күптән түгел безгә Россия Думасыннан мәга­рифкә кагылышлы тагын бер закон проекты килеп төште. – Һәм Сез аны “милли мә­гарифнең тамырына балта чабу” дип бәяләдегез. – Чөнки милли мәгарифкә шул хәт­ле кискен үзгәрешләр кертә баш­ларлар дип күз алдына да ки­термәгән идем. Әле бит моннан ту­лыр-тулмас өч ел элек кенә Рос­сия­дә мәгариф турында өр-яңа, фун­даменталь закон кабул иткән идек. Аның проектын тик­шерүгә бө­тен ил катнашты дияргә була. Россия халкыннан 20 меңнән артык тәкъ­дим керде. Шул исәптән, без­дән дә. Һәм күп кенә тәкъ­дим­нәребез кабул да ителде. Федера­ль законга нигезләнеп, Та­тарс­тан­ның милли үзенчәлек­лә­рен исәпкә алып, үз законыбызны да эшләдек һәм кабул иттек. Инде гамәлгә кер­гән, бүген яхшы гына эшләп килгән закон­га яңадан үзгәрешләр кер­тер­гә азаплану минем башыма сыймый. Дума депутатлары моннан өч ел элек нәрсә уйладылар икән? Әлеге үзгәреш-төзәтмәләрен ни өчен шул вакытта ук тәкъдим итмәделәр икән? Юкса Думада бүген дә шул ук депутатлар утыра бит. – Күрәсең, алар “закон-закон уйнау”дан кызык табадыр. Шуны гына сорыйм әле: мәгариф турындагы законга үзгәрешләр кертергә тәкъдим итүчеләр үзләре шушы өлкәдә профессионаллармы? – Вячеслав Никонов – Думада мәгариф буенча комитет рәисе. Икенче автор – Ирина Яроваяның исә мәгарифкә бернинди дә катнашы юк, ул – юрист. Думаның куркынычсызлык һәм ришвәтчелеккә каршы көрәш комитеты рәисе. – Белүемчә, “милли мәга­рифкә балта чабучы” әлеге закон проектын эшләүдә Думада утыручы безнең депутатлар да катнашкан. Кемнәр әле ул? – Икәү алар. Дөресен әйткәндә, ул депутатларыбыз закон проектын җентекләп укып та чыкмагандыр кебек. Закон проектын эш­ләүчеләр ишле булса әйбәт бит. Шуңа күрә безнекеләргә автордаш булырга тәкъдим иткәннәрдер дә, болар, аны-моны уйламыйча, ризалык биргәндер дип уйлыйм. Чөнки, безнең яктан җилләр искәч, ниятләреннән кире кайттылар. – Ярый, инде проектның асы­лына якын ук килик. Үз­гә­решләр, төзәтмәләр кабул ител­гән чакта, сүздә “Россиянең байлыгы” саналган милләт­ләр­не нинди язмыш көтә? – Беренчедән, бердәм дәүләт имтиханнарының саны артачак. Белүегезчә, бүген төп фәннәр – рус теле һәм математиканың икесен дә рус телендә тапшыралар. Хәзер аларга рус әдәбияты һәм Россия тарихы да өстәләчәк. Аларын да бары тик рус телендә генә тапшыру кирәк булачак. – Бер караганда, бердәм дәү­ләт имтиханнары саны ар­туның зыяны юк кебек. – Бар шул. Аларны урыс те­лендә бирү мәҗбүрилеге үзе үк һәркемнең үз ана телендә белем алу хокукын чикли. Икенчедән, укучылар бөтен игътибарны бер­дәм дәүләт имтиханы бире­ләчәк фәннәргә юнәлтеп, башка фән­нәрне үзләштерергә вакытлары азаячак. Укытучыларга да яңа мә­шәкатьләр өстәләчәк. Инде килеп, әлеге фәннәр буенча “базовый”, ягъни төп дәреслекләр булдырылачак. Россия Конститу­ция­сенең 44 нче маддәсендә, мәгариф, укыту иреге дигән тө­шенчә бар. Ягъни, укытучы төрле дә­рес­лекләрдән, төрле чыганаклардан файдаланып дәрес бирә ала. Якынча укыту планы бар. Дәрес­лекләр күп булса да, без Россия мәгариф стандартларыннан чыгып китә алмыйбыз. Шуңа күрә кайберәүләр коткы салуынча, Россиянең имин­легенә, бөтенле­генә берни дә янамый. Мәгариф турындагы Россия законына үзгәрешләр тәкъдим итү­челәр башкача уйлый икән. Россия тарихы буенча бердәм дәреслек­ләр булмаса, тарих дөрес укытылмаска мөмкин, имеш. Һәр төбәк, халык үз тарихын язса, бу ха­кый­катькә туры килми икән бит. Мин моның белән тулысынча килешә алмыйм. Бүген һәркемгә уртак һәм бердәнбер дә­реслек язып кына, идеаль дө­реслек табу мөмкин түгел. Проект тәкъдим итүчеләр асыл ха­кый­кать­нең урталыкта ятуын, бәхәс­ләр аша тууын йә онытып җибәр­гән­нәр, йә онытырга те­лиләр. Мәсәлән, мин Россия тарихы турында бер төрле уйлыйм, син – икенче төрле. Кайсыбызның хаклы икәненә кем бәя бирә ала? Бары тик Аллаһы Тәгалә генә. Ясалма рәвештә кемнедер башкалардан өстен кую табигать законнарын боза. Ә җәмгыять табигать законнары буенча яшәргә тиеш, шул чакта гына ул камил була. Инде бердәм дәреслекләр чыгып, без бер калыпта гына фикерли башлыйбыз икән, нәрсә килеп чыга? Француз шагыйре һәм драматургы Виктор Гюго әйтмешли: “Бөтен кеше бер төрле уйлаган җирдә беркем дә уйламый”, – килеп чыга. Конституция буенча да бүгенге җәмгыятебездә фикер төрлелеге булырга тиеш. Инде фикер төрлелеге, сүз иреге рөхсәт ителгәч, дәреслекләр дә төрле булырга тиеш. Аларда һәр мил­ләтнең, һәр халыкның үзенчә­лек­ләре исәпкә алынырга, укытучыга үзе кулай тапкан дәрес­лекләрне сайлап алу мөмкинлеге тудырылырга тиеш. Әгәр безнең балаларыбыз Татарстан, татар һәм республикабызда яшәүче башка халыклар турында дәресләрдә бернинди мәгълүмат ала алмый икән – бу дөрес түгел. Россиядә 196 тел бар, 59 телдә мәгариф системасы эшли, аларны бар калыпка ничек сыйдырып бетерәсең? – Фикер төрлелеге, әлбәттә, ни сөйләсәм – шул ярый түгел инде ул. – Әйткәнемчә, без Россия мәгариф стандартлары, белем бирүнең якынча планы кысаларыннан болай да чыкмый идек. Сүз бары тик хакыйкатькә төрле юллар белән якын килү турында бара. Төрле халыклар Аллага да төрле юллар белән бара бит. Аннан соң тагын бер фикер әйтим әле. Бездә бит мәктәпләр дә, балалар да төрле. Бар зиһен­ле­ләре, бар бераз артта калганнары. Бар аерым фәннәр буенча ти­рәнрәк белем бирә торган мәк­тәпләр. Боларны ничек бер калыпка кертергә, бер шаблон буенча язылган дәреслекләр белән ничек укытырга? Закон проектында мо­ның ише сорауларга да җавап юк. – Әлеге проектта укытучы белем биргәндә өстәмә чыга­нак­­лардан файдаланырга тиеш түгел, дип кистереп язылмагандыр бит? – Юк үзе. Әмма, өстәмә мәгълүмат алу өчен шулай ук бер калыпта язылган ярдәмлекләр, кул­ланмалар чыгачак. Алар да, нәкъ дәреслекләр кебек үк, 5 төрле экспертиза узып, федераль исем­леккә кертеләчәк. Бүген респуб­лика дәреслекләр алу өчен ел саен 300 млн сум акча тота. Киләчәктә уку ярдәмлекләре алу өчен дә бюджеттан өстәмә акча кирәк булачак, акча ата-аналар кесәсеннән дә чыгачак. Аның гомуми күләме 500 миллион сум булырмы, 600ме, әллә 1 миллиардмы – хәзергә бе­рәү дә әйтә алмый, чөнки проект эшләүчеләр акча санауны кирәк тапмаган. – Башка федераль дәүләт­ләр­дә мәгариф системасы нин­дирәк? – Мәсәлән, Германиядә 16 төбәк бар һәм 16 төбәктә 16 төрле уку-укыту системасы, димәк, дә­реслекләр дә бик күптөрле. АКШта, Швейцариядә дә шул ук хәл. Аларда милли республикалар да юк, әмма дәреслекләр төбәк, штат үзенчәлекләрен искә алып эшләнә. Кыскасы, мәгариф турында бу федераль закон проекты, тәкъдим ителгән рәвештә гамәлгә керсә, цивилизацияле илләрдә кабул ител­гән принциплардан читкә ки­тү булачак. Ягъни, элекке Совет чорындагы бердәнбер идеоло­гиягә кире кайтып, бер дәүләт, бер совет халык, бер тел (урыс теле) булган җәм­гыятькә әйләнәчәкбез. Бүген гамәлдә булган закон буенча, уртак уку-укыту планын эшләүдә Россия төбәкләре катнаша ала һәм үз тәкъдимнәрен кертә ала иде. Яңа закон проекты исә бу хокукларның барысын да юкка чыгарачак. Бөтен проектларны, программаларны эшләү хокукы бары тик Мәскәүгә генә биреләчәк. Тагын бер зур куркыныч бар: милли республикаларда туган телне һәм әдәбиятны укыту сәгатьләре бик нык кыскарырга мөмкин. Чөнки бердәм дәүләт имтиханнары тапшыра торган фәннәр саны арткач, кыскартуның, гадәттәгечә, милли тел, әдәбиятлар хисабына булу куркынычы бар. – Сез өстәлегезгә, әле 2002 елны ук В.Путинның туган телгә мөнәсәбәтле сүзләрен аерым кәгазьгә зур итеп язып куйгансыз. Россия Президенты күп­милләтле илдә туган телне өй­рәнүгә киртә куюны “ахмак­лык һәм саташу” (полная дурь и бред) дип бәяли. Туган телне өйрәнүне кыскартуга юл куй­мас­ка чакыра. Закон чыгаручылар Президент сүзләрен дә аяк астына салып таптыйлар булып чыга түгелме? – Син үз соравыңа өлешчә үзең җавап та бирдең бугай. Милли мәгарифкә каршы законнар кабул итеп халыклар арасында ызгыш чыгару, канәгатьсезлек хисе уяту юлы белән дәүләтнең бер­бө­тенлеген саклап буламы? Мин әле кайчак моның ише законнар илне җимерү өчен кемнәрдер тарафыннан махсус эшләнми микән дип, “көфер” уйларга да бирелеп куям. Бер караганда, бу проект авторларын аңлап та була кебек, аларның, бәлки, Россияне таркалмый торган, ныклы дәүләт итәселәре ки­ләдер. Әмма кешене көчләп яраттыру мөмкин түгел. Халыкча әйтсәк, көчләп ачылган күздә нур булмый. Бер философның әйткән сүз­ләре искә төште әле. Кем икәнен хәтерләмим, Конфуций түгел ми­кән. Шул акыл иясе: “Әгәр ке­шегә ирек бирсәң, ул сиңа бәйле була. Ә бәйләп куйсаң – иреккә омтыла”, – дигән. Россияне илдә яшәүче халыкларны ниндидер кысаларга куып кертеп түгел, ә ирек биреп бер­ләштерергә, ныгытырга кирәк. Мин, мәсәлән, үземне ихтирам итмәгән кешене ихтирам итә алмыйм. Халык белән дәүләт арасында да үзара ихтирамлы мөнәсәбәт булырга тиеш... Инде әңгәмәгә нокта куяр алдыннан шуны әйтик: Татарстан депутатлары Думадан килгән әлеге закон проектын кире какты. Разил Вәлиев әйтүенчә, әлегә аны Кавказдагы бер республикадан кала, башка милли төбәкләр дә хупламаган. Татарстан парламенты депутатлары исә көз көне милли республикаларның парламентлары, Мәгариф министрлык­лары һәм ведомстволары, шулай ук Россия Дәүләт Думасы һәм Россия Федерациясе Мәгариф министрлыгы вәкилләрен Казанга чакырып, шушы закон проекты хакында “түгәрәк өстәл” уздырырга ниятли. Риман ГЫЙЛЕМХАНОВ 103 | 15.07.2015 (полный текст новости)

  • 2015-07-18 12:29 Тоташ “шерше ля фам”...
    16.07.2015 Җәмгыять Александр Дюманың “Париж могиканнары” романы аша безнең көннәргә дә килеп җиткән әлеге француз әйтеме үзенең актуальлеген һаман югалтмый. Бүтәнчә әйткәндә, “Хатын-кыз эзләгез!” – ди француз язучысы. Һәртөрле аңлашылмаучылыкның, ир-затларының акылга сыймаслык адымнар ясавының һәм моның ише башка матавыкларның артында гүзәл зат тора.  Хак әйткән! Гадәти тормышка күз салсаң да, криминаль вакыйгаларны барласаң да, һәркайда “үкчәле туфли эзе”! Ике бала үстереп ятучы гаилә таркалган. Сәбәбе: ир – эшлексез, эчкече, холыксыз һ.б., һ.б... Юк, юк, бу – хатыны тирә-якка тараткан гайбәт кенә түгел, бу ир, чыннан да, гаиләсе өчен бармакка-бармак та сукмаган. Еш кына алпан-тилпән атлап кайтып килгәнен күргән, аннан фатирларыннан хатын-кыз черелдәгәнен, балалар елашканын, савыт-саба ватылганын ишеткән күршеләре дә нәкъ шул фикердә. Шулай итеп, гаилә тормышына нокта куелган. Ир түләгән алимент акчасы гына йортта ата кешене берничек тә алыштыра алмый бит. Хатын өстенә бөтен мәшәкатьләр өелә, ул берүзе ике баланы аякка бастырырга азаплана. Ир исә... Эчеп юкка чыкты дип уйлыйсызмы? Һич юк! Сәламәт, кулыннан аз гына эш килгән ирләр дефицит ич ул. Бу ирне дә икенче бер хатын “кулга төшерә”. Ни гаҗәп, матур гына яшәп китәләр. Иренең үзеннән башка тормыш төбенә төшәчәгенә чын-чынлап ышанган элеккеге хатынының, урамнан култыклашып атлап килгән бәхетле парны очратып, йөрәге өзгәләнә. Атта да, тәртә дә дими, ни дисең? Гаилә учагын саклау да хатын-кыз кулында, ирне ир иткән дә, юк иткән дә хатыннар... 22 яшьлек егет җавапсыз мәхәббәт корбаны булган: яраткан кызын икенче егет белән күргәннән соң, 8нче каттан аска ташланган... 34 яшьлек ир, хатыны белән ызгышканнан соң, башын элмәккә тыккан. Гомерен балалар укытуга багышлаган өлкән яшьтәге физкультура укытучысын, педофилиядә гаепләп, кулга алганнар. Имеш, күнекмәләр вакытында “ласточка” ясаучы кыз баланың биленнән тотып ярдәм итәсе урынга, күкрәгенә орынган... Әнә тагын, яше иллегә якынлашкан укытучы хатын үсмер малайны юлдан яздырган дип телевидение шаулый. Газеталар шаулый, халык сөйли... Эзләп, баш ватып торасы юк, тоташ “шерше ля фам”... “Татарстан яшьләре”ндә кайнана-килен арасындагы мөнәсәбәтләр хакында язмалар еш күренә. Берәвенең килене ялкау-җыйнаксыз, икенчесенең кайнанасы усал икән. Һич тына-килешә торган түгел бу ике як. Ә араларында икесе дә яраткан һәм боларның икесен дә яраткан ир заты бәргәләнә... Йөрәк парәсенең икенче хатын-кыз кулына күчүенә көнләшеп, үзенә игътибар кимүдән газапланган әниләрне әле аңлап була. Ә менә чит йортка үз тәртипләрен кертергә маташкан, үзе ир итеп сайлаган шәп егетне тәрбия кылган анадан дошман ясаучы яшь ханымнарны аңлавы кыенрак. Үзем шаккатып күзәткән берәүләрне мисал итеп китерим әле. Һәр сәвит чоры гаиләсендәгечә, Фәйрүзә дә гаилә йөген үзе җигелеп тартты. Ире белән ике арада мәхәббәт тә, хөрмәт тә бар иде кебек. Ирнең иң зур кимчелеге – көнчелек иде. Хезмәт вазыйфалары буенча һәрвакыт ир-егетләр арасында эшләргә мәҗбүр хатыныннан үлеп көнләште ул. Фәйрүзәсенең һәр адымын тикшерде, көнгә әллә ничә тапкыр эшенә чылтырата, яисә килеп китә, өйдә телефон чылтыраса да, аны Гариф үзе ала иде. Фәйрүзәгә эштә тоткарланырга туры килсә, Гариф эчеп кайтып тавышлана торган иде. Балалары хакына түзде Фәйрүзә, гаиләсен җимермәде. Ире белән тавыш-гауга чыккан чакларда балалары ишетмәсен, белә күрмәсеннәр дип өтәләнә иде. Көнчелек бит ул корт кебек, кешене эчтән кимерә диләр. Гариф та олыгая-олыгая тәмам үзгәрде. Юк-барга көнләшеп тавышланганнан соң хатыныннан гафу үтенеп маташмый башлады. Ир белән хатын тәмам бер-берсеннән сүрелделәр, бизделәр... Бу вакытта балалары икесе дә үсеп буй җиткән, эшнең кая барганын чамаларлык яшьтә иделәр. Шуңа күрә әти-әниләренең аерылышуларыннан артык фаҗига ясап тормадылар да. Балаларның икесенә дә югары белем бирү, фатирлы, гаиләле итү мәшәкатьләре – барысы да Фәйрүзәнең өстенә өелеп калды. Башта зурлап кызын кияүгә бирде. Кызына да табигать төпле акыл бүләк иткән, кул кушырып утыра торганнардан түгел. Бала белән өйдә утырганда да, гомер әрәм узмасын дип, читтән торып икенче югары белем алырга ниятләде. Тиздән ипотекага фатир да алып җибәрделәр. Улы Газинур гына булачак хатынын озак сайлады. Егетләр кызлардан әнисе чалымнарын, сыйфатларын эзлиләр диләр бит. Ә Фәйрүзәгә охшаш кызларның адым саен очрамавы сәер түгел. Күр син аның үзен! Пенсия яшенә якынлашып килсә дә буй-сыны сылулыгын да һаман җуймый, битенә төшкән һәр җыерчык тагын да сөйкемлелек өстәгән кебек. Аның кебек камыр ашлары пешерә белүче дә якын-тирәдә юк. Авызыннан дорфа сүз, гайбәт-мазар гомергә ишетмәссең. Мәҗлес җыйса, иренең туганнарын да калдырмый. Балаларга һәрдаим әтиләренең хәлен белергә, ярдәм итеп торырга кирәклеген дә искәртми калмый. Беркөнне: “Әйдә, улым, сиңа да фатир алыйк”, – дип сүз кузгата әнисе. Нык аптырый Газинур: “Ник, әни, бергә яшәсәк ярамыймыни, фатирыбыз зур бит?” “Юк, улым, өйләнеп, үз куышыңны булдыр. Ерактагы кояш яктырак. Бозылышмыйча, ямьсезләнешмичә яшәрбез килен белән”, – ди Фәйрүзә. Аңа тагын бер яхшы гына эш тәкъдим иткәннәр икән. Шулай итеп, уртак тырышлык белән Газинурга да ике бүлмәле фатир алып куйдылар. Фәйрүзә ал-ялны белми эшкә чумды, өйгә кич соң гына кайтып егыла иде. Җыйнак кына гәүдәле, шомырт кара күзле Тәнзилә исемле кыз һич кенә дә әнисенә охшамаган иде дә, шулай да ничектер яулады бит Газинурның күңелен. Алай гына да түгел, әнисенең капма-каршысы иде ул. Фәйрүзә сабыр холыклы, ипле булса, Тәнзилә бөтерчек кебек иде. Кимчелекләре дә күзенә күренмәде. Бераз үпкәчеллеге бар иде кызның, Газинурга бу кызык кына тоелды. Авызын турсайтканда тагын да матурланып китә шул аның Тәнзиләсе. Никах мәҗлесеннән соң ук яшь кәләшен әнисе көче белән ремонт ясалган, җиһазландырган фатирга алып кайтты бәхетеннән башы әйләнгән ир. Тәнзилә тиз генә авырга узды. Йөклелек хатын-кыз холкына йогынты ясый бит. Тәнзиләнең турсаюлары ешайганнан-ешайды. Газинур көйләп-назлап үткәреп җибәрә килде. Аннан тагын бер сәер гадәте ачыкланды сөйгәненең: килен кайнана йортына керүдән, гомумән, иренең бер бөртек сеңлесе белән аралашудан да катгый баш тартты. Үзләре килсә, йә чыгып китә, яки йокы бүлмәсеннән чыкмый утыра. Газинур барысы да узар, бала тугач Тәнзилә үзгәрер дип көтте. 9 айдан тупырдап торган малайлары туды, тик Тәнзилә генә үзгәрмәде. Фәйрүзә оныгы, нәсел дәвамчысы туу шатлыгыннан кая басканын белмичә очынып йөрде. Коръән укытып, исем куштыру төп йортта булырга тиеш дип, йөгерә-йөгерә табын корды, кунак җыйды. Ә килен... баланы алып килүдән баш тартты. Ярар, йортка Коръән укылырга тиеш барыбер дип юатты ана үзен дә, туганнарын да. Бала тапканнан соң ныгымады әле килен дип аклангандай итте. Тик ананың юраганы юш килмәде, үзгәрмәде Тәнзилә. Оныкны әбисенә күрсәтүгә теше-тырнагы белән карышты. Оныгын бер күрергә тилмергән әнисен, урамга бала белән һава суларга чыккан җиреннән чылтыратып, очрашуга чакыра иде Газинур. Моны да сизде Тәнзилә. Өйдә көн дә тавыш чыга башлады. Ирне йомшаклыкта гаепләргә ашыкмыйк, мин булсам, әллә кайчан тотып яра идем бу хатынны да димик. Хатын кулны үзе күтәрә, иренең битенә тырнакларын батыра, савыт-саба, җиһазлар вата, аннан... телефоннан полиция чакыра. Ә тегеләр яшь балалы хатын сүзенә ышанмыймы инде? Шулай итеп, Фәйрүзәгә гомергә чебен дә үтермәгән улын әллә ничә тапкыр рәшәткә артыннан йолып алып кайтырга туры килде. Ник торырга соң бу дуамал белән дә димик. Бөтен төсе-кыяфәте белән үзенә охшаган баласын бер җирдә дә эшләп, бер тиен дә акча эшләп карамаган хатынга ничек калдырып чыгып китсен инде ул? Фатиры да үзенеке бит. Фатир дигәннән, киленнең кайнанага каршы ни өчен мондый җәза куллануы да тора-бара ачыклана. Баксаң: “Кайнана берүзе өч бүлмәле фатирда яши, ә син ипотека түлисең! Фатирыннан синең өлешеңне бүлеп бирсен!” – дип битәрли икән Газинурны “акыллыбаш” килен (гәрчә, ипотека бурычының яртысын Фәйрүзә түләп барса да!). Бу гаиләнең киләчәге бармы? Бала – шантаж, үч алу коралымы? Мин әлеге гаиләдәге вәзгыятьне кыскача гына тасвирладым. Кемнеңдер гаепне Фәйрүзәдән эзләргә маташырга теләге туса, шуны гына әйтәм: Фәйрүзә кебек чиста күңелле, ярдәмчел-мәрхәмәтле кешеләрне минем әле шушы яшемә җитеп күргәнем юк иде. Аның бөтен гаебе – йомшак күңелле, бала җанлы ул үстерүдә генәдер. Ә менә ни өчен бүгенге яшь хатын-кызлар баланы ниндидер максатка ирешү өчен калкан итеп кулланалар? Бала табалар да, ир өстеннән тулы хакимлеккә ирештем дип исәплиләр? Ир белән ниндидер аңлашылмаучылык чыккан очракта да иң беренче итеп: “Менә аерылып китәм дә, баланы бер күрергә тилмертәм әле мин сине!” – дигән сүз ычкына авызларыннан. Күп очракта шулай эшлиләр дә. Минемчә, мондый киленнәр өйдә әни кеше үзен Әби патша итеп тоткан гаиләләрдә тәрбияләнә. Оясында ни күрсә – очканында шул ди бит. Ә бит бала әтине дә, әнине дә бертигез ярата, аңа алар икесе дә кирәк. Ни өчен хатын-кыз үз өстенә шундый зур гөнаһ ала? Бала бит аныкы гына түгел. Әлбәттә, хикмәт законнарның ана ягында булуында. Чөнки хатын-кыз һәрбер судның дәгъваны аның файдасына чишәчәгенә шикләнми дә. Газинур да бер шакшы күңелле, яисә салкын канлы кеше булса, замана техникасын эшкә җигеп, хатынының кыланмышларын видеога төшереп барып, улын мондый дуамал кулыннан суд аша тартып ала алыр иде. Менә шуны һич уйлап бетерми ахрысы бала табып “батырлык кылган” киленкәй. Бала табу һич тә геройлык түгел ич. Бу – табигать биргән бүләк, бурычыбыз, ирләребез белән уртак җимешләребез. Безнең бала тудыру мөмкинлегебез чикле, ә ирләргә табигать анысын мулдан биргән. Ихтыярын учына төйнәп, көннәрдән бер көнне синең якка таба төкереп чыгып китсә, синең улың кебек баланы аңа икенче хатын табып бирә бит. Ә андый хатыннар, һичшиксез, табылачак! Безнең күрше апа әйтмешли, баланы аны колорадо коңгызы да таба. Син аны лаеклы кеше итеп үстер, менә булырсың ана! Кайчандыр кайнана буласыңны, Фәйрүзә хәленә калачагыңны да онытма. Онытмагыз, киленкәйләр... Галия ХӘКИМОВА --- | 02.07.2015 (полный текст новости)

  • 2015-07-18 12:29 Баумандагы Матбугат йортында китап кибете ачылды (ФОТО)
    16.07.2015 Әдәбият Максим Горностаев хәбәр итүенчә, Баумандагы Матбугат йортында ачылган китап кибете бүген беренче кунакларына ишекләрен ачты.                           --- --- | 16.07.2015 (полный текст новости)

  • 2015-07-18 12:29 Буада бер егетне 4 кеше кыйнаган
    17.07.2015 Фаҗига Күптән түгел төнге уникенче яртыларда шәһәрнең Колхоз һәм Ленин урамнары чатында дүрт егет Кыят авылыннан килгән ир-егетне кыйныйлар. Алар аңа куллары белән дә сугалар, аяклары белән дә тибәләр, койма тактасы белән тәнен җәрәхәтлиләр. Нәтиҗәдә, 1981 елгы кыятлы баш мие селкенү диагнозы белән район үзәк дәваханәсенең хирургия бүлегенә китерелә, дип хәбәр итә Буа җирле газетасы. Җинаятьчеләрне эзләү бүлеге хезмәткәрләре кыйнаучылар эзенә төшкән. Алар дүртесе дә - Буа егетләре. Аларга карата җинаять эше кузгатылган. --- --- | 16.07.2015 (полный текст новости)

  • 2015-07-18 12:29 Иң шәп бал - августныкы
    16.07.2015 Киңәш-табыш Июль ахырларында, август башларында авылга бал исе тарала. Бу үзгә ис борынны шулкадәр кытыклый ки, ирексездән, тирләп-пешеп, тәмләп бал белән чәй эчәсе килә башлый. Бүген республикада 14400 умарталык исәпләнә. Авыл хуҗа­лыгы һәм азык-төлек министрлы­гының умартачылык идарәсен­нән алынган мәгълүматлардан күренгәнчә, шуларның 95 проценты – шәхси кулларда. Күпләр фермер хуҗалыгы булдыруны, шәхси хуҗалыкларында умарта тотуны өстен күрә хәзер. Бал күләме дә арта. Узган ел, мәсәлән, республикада 6,4 мең тонна бал җитештерелгән. 2013тә исә бу күрсәткеч 12 центнерга азрак иде. Булса, урнаштырабыз – Соңгы елларда бал белән проблема юк, – ди республика умартачылык идарәсе җитәк­чесе урынбасары Фәрит Вәлиул­лин. – Бары корылыклы 2010 елда гына бал күләме шактый ким булды. Һәркемнең – үз эшләү алымы, урнаштыруны да кем ничек булдыра, шулай алып бара. Кайбер умартачылар бал сата алмаудан зарлана дисезме? Бар әйберне сатарга була. Тиешле шартларда саклаган очракта, чын балның составы үзгәрми, аңа берни булмый. Умартачыларга кулдан кил­гәнчә ярдәм итәргә тырышабыз. Быел Бөек Җиңүнең 70 еллыгы уңаеннан, республикада яшәүче ветераннарга һәм тыл хезмәтчән­нәренә республика хөкүмәте пакет тутыртты. Үзебездә җитеште­релгән балны күчтәнәч итеп өләшергә дигән фикер булды. Шул уңайдан умартачылар бе­лән элемтәгә кереп, бал сатып алынды. Питрәч районының Шәле авылы фермеры Рәдиф Гыймадиев 200ләп баш умарта тота. 300 башка җиткән вакытлар да булган. “Күп булганда балны урнаштыруда кыенлыклар булгалый. Әмма мин күпләп алучылар бе­лән эшли башладым. Элемтәләр булдырдык. Ярминкәләр дә шактый булыша. Күргәзмәләрдә катнашкан вакытта да элеккеге кебек банкаларга гына тутырмыйм, матур савытларга салып, кешене җәлеп итәрлек итеп эшләргә тырышам, – ди ул. “Татарстан балы” бренды Чыннан да, умартачылар, за­манга яраклашып, савытка салып, яңача эшли башлады хәзер. Әлеге төргәкләрне умартачылык идарәсе эшләтә. Тик бу матур итеп төргәкләнгән балны кибет­ләрдә очратам димә. Андые бары тик ярминкә-базар­ларда гына сатыла. Шул ук вакытта кибет киштәләре башка төбәкләрдән килгән бал белән тулган. “Ки­лешәм: умартачы­ларның үзлә­ренә генә сәүдә чел­тәр­ләренә барып керү җи­ңел түгел. Бу уңайдан җирле сәүдә челтәр­ләре белән сөйлә­шүләр алып барабыз”, – ди Вә­лиуллин. Шунысы кызык: Татарстан балын башка төбәкләрдә дә бик яратып алалар. Моның шулай икәне төрле күргәзмәләрдә дә күренә. Безнекеләр Казахстанда да булганнар. Алар да Татарстан балына өстенлек биргән. Безнең кортлар җыйган нигъмәтне мәскәүләр аеруча ярата икән. Борчылырга иртәрәк Быел республикада бал булырмы? Чөнки һава торышы умартачылык тармагы өчен бик кулай түгел, диләр. “Быел бал күп булмас кебек. Чөнки нәкъ бал җыю чорында яңгырлар яуды, бал кортлары умартадагы балны ашый башлады”, – ди Рәдиф Гыймадиев. Әмма республикада тулаем җыем узган елдагы кебек булачак дип ышандыралар. Фәрит Вәлиуллин белдергәнчә, яң­гырга кадәр унлап район белән сөйләшүләр алып барганнар, алар табышның шактый булуын белдергән. Бал кортлары көн саен бер умарта оясына 6-7 килограмм бал алып кайткан. – Умарталыкларда үлчәүгә куелган умарталар бар, – ди Фәрит Вәлиулла улы. – Умартачы, шул ояга карап, кортларның ничек һәм күпме бал җыюын күзәтә. Шуннан чыгып, бөтен умарталыктан күпме бал аертып буласын чамалыйлар. Чәй эчәр өчен Бал суыртуның үз вакыты бар. Гадәттә, балны августта аертырга кирәк икән. Бу вакытта умартадагы бал өлгереп җиткән була. Кайбер умартачылар балны июль аенда да суырта. Тик бу чорда алынган бал өлгермәгән булырга мөмкин. – Иртә аертылган бал хәзер чәй эчәр өчен генә ярый, – дип киңәш бирә идарә башлыгы урынбасары. – Ә менә кыш көне саклар өчен пичәтләнгән бал булса яхшы. Шуңа күрә әле бал сатып алырга иртәрәк. Балны да заводта ясыйлар Соңгы елларда кибет киштәләрендә бал ризыклары барлыкка килде. “Карале, таныш умартачы балын ничек кыйммәткә сата, ә кибеттә ярты бәясе икән бит”, – дип уйлаучылар шактый. Чынлыкта, матур савытка салынган, күзне кызыктырып торучы бу ризык чын бал түгел. Аның табигый бал булмаганлыгы этикеткасына да языла. Әмма безнең халык язуына карамый, иң элек бәясенә игътибар итә. Ә аның составында бал нибары 30 процент кына булырга мөмкин. Умартачылар белдер­гәнчә, ясалма бал элек Кытайда гына җитештерелсә, хәзер Россиядә дә мондый заводлар барлыкка килгән. Умартачылар шуңа борчыла. Табигый бал­ның килограммы 300 сум тирәсе дип белдерә алар. Ә ясалма бал бермә-бер арзан йөри. Зур кибет­ләрдә чын балның килограммы 600 сумга кадәр җитәргә ихтимал. – Умарта тотучылар ялган бал сатмый, – ди Лаеш районының Кече Елга авылында яшәүче фермер Гафур Зарипов. – Гадәттә, кушылган бал алыпсатарларда булырга мөмкин. Иң яхшысы – балны таныш кешедән алу. Чын умартачы бал җитештергәндә табыш артыннан кумый. Бал – дару ул. Шуны онытмаска кирәк. Кеше синнән балны сихәтләнер өчен сатып ала. Көнбагыш балы, мәсәлән, бавырга файдалы икән. Сукыр кычытканнан җыелганы – йөрәк өчен. Юкә балы үпкә өчен, салкын тигән­нән менә дигән. Һәрбер балның үз дәвалау сихәте, тәме бар. Һәр ай­ның балы кеше организмына үзен­чә файдалы. Аеруча майда җыелган бал шифалы, ди­ләр. Аны бары тик дәва өчен генә суырталар, ул күп булмый. Чын балны ничек аерырга соң, дип уйлар күпләр. Бары хуш исле булганын гына сатып алырга тырышыгыз. Ә менә тамак төбен әчетте­рер­гә тиеш дигән­нәре дөреслеккә бик үк туры килеп бетми. Ачы тәм кайсы чәчәк­тән җыелуына карый. Болгатып карагыз! Бер өлеш балны ике өлеш суга салып болгатырга. Табигый бал булса, су болганчыклана, өстендә салават күперендәге кебек төсләр барлыкка килә, катнашма булганда, төбенә утыра. Кырынганнан соң 1 чәй кашыгы балны 50 мл кайнар суда эретеп, кырынганнан соң сөртергә. Баллы су бит тиресен дезинфекцияли, кисел­гән урыннарны тиз төзәтә. Лилия НУРМӨХӘММӘТОВА 103 | 16.07.2015 (полный текст новости)

  • 2015-07-18 12:29 Чебен-черкиләрдән ничек котылырга?
    16.07.2015 Җәмгыять Быел халык чебен-черкиләрдән аеруча зарлана. Никтер бу җәйдә тагын да усалланыбрак, катырак тешлиләр кебек тоела алар. Җитмәсә, еш кына аллергия бирә. Өч яшьлек улымның черки тешләгәннән соң, аяклары хәтта шешеп үк китте. Чемпионат алдыннан Казанда черкиләр калмаячак, имеш, дип тә сөйләделәр. Ни өчен ишегалларында, бакчаларда чебен-черкиләр кимеми соң, дип, Роспотребнадзорның Татарстан буенча идарәсенә мөрәҗәгать иттек. Р оспотребнадзорның Татарстан буенча идарәсе җитәкчесе урынбасары Любовь Авдонина әйтүенчә, тиздән Казанда узачак спортның су төрләре буенча дөнья чемпионаты уңаеннан, республикада чебен-черкиләр тарата торган инфекцияләрдән сак­лану максатында, санитар чистарту эшләре башкарыла. Быел җәй бик эссе булганга, төрле бөҗәкләр, чебен-черкиләр, талпаннар аеруча котырган. Чемпионатка әзерлек кысаларында, чебен-черкиләр белән көрәш өчен бюджеттан 6 миллион сум акча бүлеп бирелгән. Кеше күпләп ял итә торган яшел зоналарны, паркларны, сулыкларны, чемпионат кунаклары яшәячәк кунакханәләрне, «Спортчылар авылы»н чебен-черкиләрдән арындырганнар инде. Казан аэропортын да тиздән инфекциядән чистартачаклар. Ә менә шәһәр яны бакчаларында, авылларда, ишегалларында черкиләрне агуларга финанслар җитми. Аннары хәзер ярамый да. – Гадәттә, чебен-черкиләрне канатланганчы агуларга кирәк. Хәзер инде алар канат чыгарганнар, шунлыктан чебен-черкиләрне юк итү өчен күп күләмдә химикатлар кулланырга туры килер иде, бу исә нормативлар буенча тыелган. Черкине агулап, халыкка зыян килергә мөмкин. Шуңа да кешеләр чебен-черкиләрдән саклануның башка ысулларын куллансыннар иде, – диде Любовь Авдонина. Роспотребнадзорның Татарстан буенча идарәсе чебен-черкиләрдән котылу өчен даруханәләрдә сатыла торган махсус кремнар, аэрозольләрдән файдаланырга, кибетләрдә чебен-черкиләрдән саклый торган җайланмалар алырга, тәрәзәләргә вак челтәрләр урнаштырырга киңәш итә. Бакчаларда яшәүчеләр дә чарасын күрсеннәр иде, вакытында чабылмаган үлән, җыелып калган сулар чебен-черкиләр үрчергә җирлек тудыра. Гади генә санитар кагыйдәләрне үтәү дә чебен-черкиләрне киметергә ярдәм итәчәк. Эльвира МОЗАФФАР --- | 14.07.2015 (полный текст новости)

  • 2015-07-18 12:29 Тырышлык белән баеп буламы? (СОРАШТЫРУ)
    18.07.2015 Җәмгыять РФ Хөкүмәте вице-премьеры Ольга Голодец илдә 22 млн кешенең фәкыйрьлектә гомер кичерүе турында әйтте. Узган ел андыйлар саны 15,7 млн тәшкил иткән. Түрәләр, бу мәсьәләне хәл итәр өчен, төрле программалар тормышка ашырыла, дип әйтә. Шул ук вакытта Россиядә яшәүчеләрнең 70 проценты бездә хәләл юл белән күп акча эшләп булмый, дигән фикердә. Урлашмасаң, алдамасаң, фәкыйрьләр рәтендә йөрисең, ди алар. Кешеләрнең 20 проценты капма-каршы фикердә. Өметлеләр күбрәк яшьләр арасында очрый. Кеше өлкәнәйгән саен, бу мәсьәләдә пессимистка әверелә бара, дип аңлата “Левада” үзәге социологлары. Ә сез ничек уйлыйсыз: Россиядә үз тырышлыгың белән генә баеп буламы? Мубай, җырчы: – Минемчә, үз акылың-ты­рышлыгың белән, риш­вәт төртмичә, алдашмыйча, ашар­лык, киенерлек кенә акча эшләп була. Иң гади нәрсәләр, русча әйткәндә, “минималь набор” өчен җи­тә. Баерлык эшләп булмый. Аерым бер талантың булса гына, керемне арттырырга мөмкиндер, мөгаен. Ә алдашуны гадәти дип санасаң, акчага мохтаҗлык булмаячак. Күп очракта фәкыйрь­лек – кешеләрнең бәласе ул. Бөтен кеше дә үзлектән эшмәкәрлек белән шөгыль­ләнергә сәләтле түгел бит! Ә ялланып, “хуҗа”га эшләүче­ләрнең 90 проценты хәерче хезмәт хакын ала. Евгений Шестаков исемле бер блогер бар. Ул: “Россиядә яшәү­челәрнең 70 проценты бу илдә хак юлда булып, баю мөмкин түгел дигән фикер­дә, әмма шулар­ның 100 проценты бу юнә­лештә берни дә эшләп карамаган”, – дип яза. Фатих СИБАГАТУЛЛИН, РФ Дәүләт Думасы депутаты: – Халык үзе гаепле, ял­кау­лар күп дип әйтү җи­ңел ул! Әмма безнең ке­ше­ләр тырыш, тәртипле, эш­чән. Эш­не оештыра бел­мәү алар­га тиешле акча түли алмау, хез­мә­тен бәя­ләмәү җитәк­челәрнең гаебе. Германия белән чагыштырганда без­нең илдә җитештерү күләме алты тапкыр кимрәк. Әллә алар бездән күбрәк эшлиме? Юк, аларда технология белән эш итәләр, ә бездә кул көче белән башкарыла! Бай булыр иде ул кеше, урлашмас та иде. Ләкин ул бездә халык милке булып саналган нефть, газ, таш­күмер, урман, су кебек байлыклардан мәх­рүм. Аларга өлеш чыкмый бит! Шуңа күрә алдашмыйча яшәп булмый дип әйтәләр дә инде. Җире, акцияләре, пенсиягә чыккач, дөнья буйлап сәя­хәт итәрлек капиталы булмаганнар фәкыйрь дип санала. Чит илләрдә мондыйлар – 67 процент, ә бездә акчалы кешеләр 10 процентка да тулмый. Эльза НӘБИУЛЛИНА, укытучы: – Күп очракта фәкыйрь­лек – кешенең үз гаебе. Дөрес, башка илләрдә ке­шегә акча эшләү шартлары җайлырактыр, ләкин без­нең арада хәләл юл белән тапкан малын арттырган бизнесменнар бар бит! Беркемне дә нәрсә беләндер шө­гыльләнергә ирексез­ләмиләр, сайлау мөмкин­леге бар. Әнә үзбәкләр, без­гә килеп, кафеларын ачалар, сәүдә итәләр, көне-төне эшлиләр. Ник безне­келәр шулай итми дип аптырыйбыз. Ялкаулык та бар, эчәргә дә яраталар, аннары күбесе акчаның җайлы гына килүен тели. Әмма тырышлык куймасаң, булмый бит. Әлбәттә, тормышта хаксызлык та күп. Тик хәерчелек кешенең баш миенә сеңгән була, психологиясенә бәй­ле. Менә андыйларның йорт­ларына игътибар ит­кәнегез бармы? Шапшак, пычрак була. Югыйсә гап-гади өйдә дә тәртип урнаштырырга, чистартырга, юарга мөмкин бит. Ә нәрсәгәдер ирешкән кешенең һәр әй­бере үз урынында тора. Безнең гаилә бай түгел, әмма хәләл юл белән тапкан акчабыз җитә. Малның бә­рәкәте булсын! Алмаз ХӘКИМОВ, эшмәкәр: – Россиядә хәтта мәктәп белән хастаханәдә дә теге яки бу мәсьәләне акча белән хәл итәләр. Шуңа күрә риш­вәт бирмичә, хәрәм­ләш­ми­чә эш иткән малтабарлар юктыр дип уйлыйм. Бар икән, димәк, алар – йә кем­неңдер туганы, йә арттан этеп баручысы бар. Бездә система гадел түгел, җитәк­челәр дә эшмәкәр­ләрне саварга гына тора, “бир”, “тамыз”, “буш итмә” дип кенә торалар. Шуңа мин хәләл юл белән мал табып булуга, “Менә бит мин, әнә дустым бар!” – дип әй­тү­челәргә бик ышанмыйм. Аннары безнең халыкта урлап эш итү гадәткә кергән. Урламыйча булдыра алмый ул! Җыйган малы да җитә кебек, әмма нәфес котырта: “Тагын кирәк!” – ди. --- 103 | 16.07.2015 (полный текст новости)

  • 2015-07-15 11:20 Суыксуда яңа мемориал ачылды
    11.07.2015 Мәдәният Бөек Ватан сугышында башларын куйган каһарманнар истәлегенә 7 июльдә Т.Новгород өлкәсе Кызыл Октябрь районы Суыксуда Яңа мемориал ачылды. Бу бүләкне туган авылына Мәскәүдә яшәүче Равил Калимуллин һәм аның инициатив төркеменә кергән, тумышлары белән Суыксудан булган кешеләр булдырдылар. Мемориалны ачу митингын Кызыл Октябрь районының мәдәният, спорт һәм яшьләр эше буенча комитеты оештырды һәм алып барды. Иң беренче итеп җыелган халыкны авыл имамы Зиннәтулла хәзрәт Кәбиров сәламләде һәм Ватан сугышында һәлак булганнар рухына дога кылды. Аннары Суыксу администрациясе башлыгы Рәшит Хәсәнов чыгыш ясады. Мемориал төзү белән авылның Хәтер китабын бастыруның инициаторы һәм спонсоры булган Равил Калимуллин да халык алдында сүз тотты. – Мин төзедем дип әйтә алмыйм, чөнки шушы эштә барчабыз да кайнадык. Иң авыры бит һәйкәлне төзү түгел, ә Ватан сугышында һәлак булганнар белән хәбәрсез югалганнарның исемнәрен хәтер һәм күңел тирәнлегеннән табып мәңгеләштерү. Менә шушы мемориалда хәзер 437 авылдашыбызның исем-фамилияләре язылган, табылып торганнарын да өстәрбез. Төзелештән калган акчабыз бар бераз, шуны истә тотып, авылга ярдәм күрсәтү фонды оештырырга тәкъдим итәм, - диде Равил әфәнде. Кызыл Октябрь районы башлыклары Халит Сөләйманов белән Рәшит Садретдинов, район архитектура комитеты рәисе Хөсәин Аймалетдинов, өлкә хәрби комиссариатының Кызыл Октябрь районы бүлеге җитәкчесе Андрей Бандурин, Ватан сугышы ветераны Үмәр ага Әбүбәкиров белән блокадачы Абдулхай абый Миначев, сугыш һәм хезмәт ветераннары советы рәисе Наил Үмәров, РНКАТНОның башкарма директоры урынбасары, милли районның Яшьләр палатасы рәисе Илдус Абдуллин һәм өлкә татарлары конгрессы исеменнән Таһир Юсипов сугыш корбаннарын искә алып, спонсор Равил Калимуллинга рәхмәтләр юлладылар. Шулай ук митингта өлкәдән килгән кунаклар арасыннан монументны төзүче “Старый Нижний Новгород”ның генераль директоры Валерий Камальдинов, профессор Ольга Се-нюткина һәм генерал-майор Геннадий Соколов та чыгыш ясадылар. Уразавыл урта мәктәбенең директор урынбасары Гөлнара Садретдинова җитәкчелегендәге мәктәп укучылары һәм Суыксу балалар бакчасында тәрбияләнүчеләр җырлар, шигырьләр һәм “Ак кошлар” биюе белән сөендерделәр. Мемориал алдындагы хөрмәт караулында да Уразавыл мәктәбе укучылары баскан иде. Кызыл Октябрь районының җирле үзидарә башлыгы Халит Сөләйманов район хакимияте, ә Таһир Юсипов өлкә татарлары конгрессы рәисе Гаяр Абдрахманов исеменнән Равил әфәндегә рәхмәт хатлары тапшырдылар. Рушан абый Каюмов та Ватан сугышы корбаннары булган суыксулыларга багышланган шигырен укыды. Яу кырында һәлак булып һәм хәбәрсез югалып калганнарны бер минут тынлык белән искә алгач, өлкәдән килгән генерал Геннадий Соколов белән спонсор Равил Калимуллин мемориал төзү эшенә һәм Хәтер китабын бастыруга өлеш керткән Валерий Камаль-диновка, Хөсәин Аймалетдиновка, Шамил Мансуровка, Рөстәм Рахматуллинга, Халит Сөләймановка, Рамил Хайретдиновка, Рәшит Хәсәновка, Рауф Ваһаповка, Александр Арифуллинга һәм Гөлнара Садретдиновага Бөек Җиңүнең 70 еллыгына багышланган истәлекле билгеләр тапшырдылар. Шулай ук Равил әфәнде Калимуллинны үзен дә өлкә генералы Геннадий Ивано¬вич бүләкләде. Хәтер кичәсе яңа гына ачылган мемориалга веноклар һәм гөлләр кую белән тәмамланды. Ә кичен Равил һәм Равилә Калимуллиннар гаиләсе җирле авыл мәчетендә ифтар мәҗлесе оештырып, ураза тотучыларны сыйладылар. --- --- | 10.07.2015 (полный текст новости)

1   (Всего 1)

RSSportal.RU - крупнейший каталог русскоязычных новостных лент в формате RSS по различным тематикам, от бизнеса и образования до медицины и литературы. Новости в лентах обновляются несколько раз в сутки.

Яндекс.RSS
Бизнес
Автомобили
Hi-Tech
Кино
Здоровье
Мода
Новости
Музыка
Путешествия
Игры
Семья
Спорт
Шоу-бизнес
Культура
Политика
Экономика
Недвижимость
Юмор
Главные новости
Кулинария
Наука
На проверку
Другие ленты

Обратная связь