RSS Portal

Поиск на RSSportal: названию ленты текстам новостей   


Matbugat.ru RSS

RSS Matbugat.ru
  • 2016-02-06 02:24 Наил Табанаков: "Артистлар да "бомбить" итәмени?" дип еш сорыйлар
    03.02.2016 Шоу-бизнес Автор башкаручы Наил Табанаков белән Казанның Бертуган Касыймовлар урамында урнашкан балалар бакчасында очраклы рәвештә күрештек. Балаларыбыз бер бакчага йөри икән. Билгеле, очрашкач, сөйләшеп, аралашып киттек. Наил иҗатындагы яңалыклары белән уртаклашты. - Наил, Казан тамашачысы сине югалтты, күптән концерт куйганың юк...   - Яңа программа әзерлим. Концертта бары тик тере музыкага тере тавышка гына җырлаячакмын. Бу - минем күптәнге хыялым. Бик күп яңа җырлар иҗат ителә, әмма мин аларның берсен дә интернет челтәренә урнаштырмыйм. Күптән түгел Мамадыш районы авылларында концертларым узды. Тамашачымның миңа кушылып җырлап утыруын күргәч, күземә яшьләр килде хәтта. Бу - шулкадәр рәхәт, күңелле. - Репетицияләрне кайда үткәрәсез?   - Иптәш егет бер базада шөгыльләнергә тәкъдим итте. Көн саен диярлек кич белән шунда репетиция ясыйбыз. Иң мөһиме: аренда өчен түлисе түгел. Төркемдәге егетләрнең барысы да профессионал, уртак телне җиңел таптык, алар белән эшләве миңа искиткеч уңайлы. - Наил, заказ буенча җырлар язасыңмы?   - Бик әз язам. Гадәттә, әзер шигырьгә көй язарга сорыйлар. Ләкин әгәр дә мин ул шигырь текстында "яшәмим" икән, мин аңа көй иҗат итә алмаячакмын. - Билгеле шәхесләрнең шигырьләренә дә көйләр язасың икән.   - Күңелемә ошаса, язам, әлбәттә. Георгий Ибушев үзенең китабын бүләк иткәч, аның "Йокысыз төн" шигыре аеруча ошады. Шуннан соң аңа шалтыратып: "Бу шигырьгә көй язырга ярыймы?" – дип сорадым. Ул: "Аңа көй язып булмый бит инде", – диде. Ә минем күңелдә бу шигырьгә көй туган иде инде. Аннары бу җырга клип та төшерелде. Аны Георгий Ибушевка күрсәткәч, бик гаҗәпләнде.   - Наил, инде 15 елдан артык таксист булып эшлисең. Сине таныган клиентларның иң беренче соравы нинди?   - Таныганнары башта утырмаган була, розыгрыш дип уйлый. Иң еш бирелә торган сораулар: "Сез чынлап та Наил Табанаковмы?" һәм "Артистлар да "бомбить" итәмени?" Таксист эшен карта уйнау, яисә балык тоту белән чагыштырыр идем. Булганда була, булмаганда юк. Машиналарны яратам, аларны ремонтлау белән мәш киләм, шуңа эшем үземә ошый. Моннан тыш, ял көннәрендә мәҗлесләр дә алып барам. Бөтен табышымны гаиләмә алып кайтып бирәм.   Казан урамнары буйлап "Лада-Ларгус" машинасында баручы җырчы Наил Табанаковны очратсагыз, сәлам бирми калмагыз, дуслар!   Наил башкаруында бер матур җыр тыңлагыз:     Эльвира ШАКИРОВА --- | 02.02.2016 (полный текст новости)

  • 2016-02-06 02:24 Койрыгы ычкынса, томшыгы ябыша (хат эзеннән)
    03.02.2016 Авыл Иң элек “Ак Барс – Әгерҗе” агрофирмасында эшләүчеләр исемен­нән редакциягә юлланган хатның кыскача эчтәлеге белән танышып узыйк: “Безнең район хуҗа­лык­лары “Ак Барс – Әгерҗе” агрофирмасына кергәч, сөен­гән идек. Баштагы елларда, чыннан да, күп кенә яңа техника, трактор-комбайннар кайтартылды, фермаларда терлек саны артты, халыкка эш булды. Хезмәт хакы буенча кайчакларда тоткарлык­лар булса да, җитәкчеләр мөмкинлек чыгуга түләргә тырышты. Бер ел элек җитәкчелек алышынды. Яңа директор итеп үзебезнең районда ту­ып үскән, моңарчы агрофир­маның дуңгызчылык комплексы җитәкчесе булып эш­ләгән Ленар Нургаянов куелгач, хуҗалыкларда хәлләр тагын да катлаулана башлады. Олыны – олы, кечене кече дию бетеп бара. Җитәкченең сүзе генә дөрес, башкаларныкы гел ялгыш.   Хезмәт хакының бер­ничә айга тоткарлануы бер хәл. Хәзер инде ниндидер хозрасчет дигән булып, эш ха­кының нибары 40 процентын гына бирәләр. Шундый закон да бармы икән? Бу бит инде бездән көлү дигән сүз.  Түләү булмагач, яшьләр генә түгел, озак еллар эш­ләгән тәҗрибәле кадрлар ки­тә. Бер ел эчендә агрофир­маның баш белгечләреннән беркем калмады. Кемнең бушка эшлисе килсен? Безнең дә бит гаиләбез, балаларыбыз бар. Утка, суга, газга да вакытында түләргә кирәк. Директорга керүдән файда юк. Ничек эшлисез, шулай түлибез, ди. Янәсе, бөтенесе өчен без гаепле.   Элегрәк иттән дә, сөттән дә керем күбрәк булды. Хуҗалык йөзләгән гектар бәрәңге үстереп тә ярыйсы гына табыш алды. Хәзер нәрсә үзгәрде икән? Без бит элек ничек эшләсәк, бүген дә шулай. Тик акча бирмәгәч, бигрәк тә яртысын кисеп калгач, кемнең эшлисе килсен?   Директор халыкны эчке­челектә, урлашуда гаепли. Элеккеге елларда да шул ук кешеләр эшләде бит. Нәти­җәләр күпкә яхшырак иде. Хәзер күп нәрсә әрәм ителә. Никадәрле уңыш кырда калды. Бәрәңгенең дә бер өлеше кар астында калды. Хәзер черегәнен склад артына ташыйлар. Вакытында алынса, бу кадәрле әрәм булмас иде. Килә калсагыз, Пеләмәш терлек комплексына барып карагыз әле. Бу комплексны бездә хәзер “Пеләмәш конц­лагере” дип тә атыйлар. Утыз градус салкыннарда тер­лекне көн-төн ачык һа­вада тоту, тиешенчә карамау нә­тиҗәсендә тер­лек-туар чирли, үлүчеләре дә бар”.   Пеләмәш комплексында ниләр бар?   Әгерҗегә барган көнне температура минус 30 градус чамасы иде. 1200 баш терлек, шул исәптән буаз таналар­ның тәүлек буена ачык һа­вада торуы аларның саулыгына тискәре тәэсир ясамасмы? Юлда барганда агрофирма директорына әлеге сорауны бирми кала алмадым.   – Тиешенчә ашатканда мал-туар салкынга чыдый. Ышыкланыр өчен тактадан берничә сарай да корып куйдык, – диде Ленар Нургаянов.   Пеләмәш авылы район үзәгеннән 90 километрдан артык ераклыкта урнашкан. Буранлы көндә авылга барып җиткәнче, кем әйт­мешли, күзләр күгәрерлек икән. Ә терлек, чыннан да, япан кырда, ачык һавада. Алларына куелган тагарак янында салкыннан куырылып, кайсы кая бөрешеп басып тора. Нечкә күңел­леләр өчен күздән яшь китерерлек күренеш. Ни генә ди­сәләр дә, терлекне мондый суыкларда “чыныктыру” эзсез узар дигән ышаныч юк. Быелның утыз градустан артып киткән салкыннары бигрәк тә буаз таналар өчен куркыныч. Тикмәгә генә элек-электән мал-туар өчен кышлыкка махсус биналар төземи­ләрдер бит инде.   Биредә әледән-әле терлек үлүен дә яшермиләр. Янә­шәдәге коймага яңарак суелган терлек түшкәсе асылган. Комплекс җитәк­чесе Михаил Тихонов әй­түенчә, үлү куркынычы булгач, чалырга туры килгән. Филиалда сенажны да, силосны да кыш буена җитәр­лек әзерләгәннәр. Тик менә терлек алдындагысы гына таралып, чәчелеп ята. Югыйсә сакчыллык комачау итмәс иде. Язга кадәр шактый вакыт бар бит әле.   Михаил Тихонов әй­тү­енчә, ул җитәкләгән филиалда 386 кеше эшли. Ягу­лык-майлау материалларына, электр энергиясенә, запас частьларга һәм башка кирәк-яракларга чыгымнарны мөмкин кадәр азрак тотарга тырышалар. Бу ка­дәресен һәркем аңлый. Эш нәтиҗәләренә дә зыян ки­термәскә тырышалар. Әм­ма яшисе дә бар бит әле. Гаи­ләләребез алдында оят. Өйгә дә кайтасы килми инде, ди терлекчеләр.   Ферма мөдире Владимир Иштуганов әйтүенчә, теләгәннәргә хезмәт хакы исәбеннән терлекләтә дә алырга була икән. Тере үлчәмдә итнең килограммы – 130 сумнан. Тик менә ни өчендер ферма эшче­лә­ре­нең биредән терлек аласылары килми. Кыйм­мәтсе­нә­ләр дә, башка сәбәпләре дә бар бугай. Авылда терлекне арзанрак бәядән дә алып була, диләр.   Хезмәт хакын түләүгә кагылышлы хәлләргә бү­лекчә җитәкчесе Юрий Семенов, биредә эшләүче терлекче­ләр, механизаторлар, сак хезмәткәрләре – кыскасы, һәркем аптырашта. Ак­ча­ның берничә айга тоткарлануы – бер хәл, бир­гән кадә­ресе дә тиешле сумманың 40 проценты гына, диләр. – Хезмәткә тиешле түләү булмагач, кешеләр белән эшләү, алардан ни дә булса таләп итү кыенлашты, – ди Михаил Тихонов. Шул ук вакытта нәтиҗәләр дә начарая бара.    Ашаган белми, тураганның мөмкинлеге җитми    Хатта бәян ителгән хәл­ләр Әгерҗе муниципаль районы җитәкчесе Валерий Макаровка да, район авыл хуҗалыгы һәм азык-төлек идарәсе рәисе Дилүс Гатауллинга да яхшы таныш икән. Бу арада һәр көн саен диярлек район авылларында узган җыеннарда да хатта искә алынган проблемалар турында ачыктан-ачык сөй­ләшүләр бара, ди Валерий Владимирович.   Нәтиҗәсе дә бар сыман. Өметләндереп, канатландырып торганда, Әгерҗе халкы иренә торганнардан түгел. Берничә ай элек кенә терлекчелек буенча республикада 21 нче урында барган район хәзерге вакытта көн саен 58,8 тонна сөт җитештереп, 15 нче урынга күтәрелгән. Бер сыердан тәүлегенә уртача 13 килограм сөт савалар.   Тик районның иң зур агрофирмасындагы авыр хәл­ләр эзсез узмаган. Гәрчә “Ак Барс Хол­динг”ка керүче ху­җа­лык­лар, тулаем алганда, узган ел 141 мең тонна сөт җитештереп, республикада беренче урынга чыкса да, Татарстан Авыл ху­җалыгы һәм азык-төлек министрлыгыннан алынган мәгълү­матлардан күрен­гәнчә, Әгерҗе районы әле­гә сөт җитештерү буенча узган елдагы күрсәт­кеч­ләр­дән тү­бәнрәк нәтиҗә белән эшләүче 5 район арасында кала.    Агрофирмада хезмәт хакын түләү буенча кыенлык­лар килеп чыгу сәбәп­лә­ренең берсе – банкларга булган бурычның артык зур булуы, дип саный район җитәкчесе. Болай да авыр заманда җил­кәңдә 1 миллиард 700 миллион сумлык әҗәт булу – теләсә нинди хуҗалыкны аяктан ега алырлык йөк шул ул. Хуҗалыкның финанс хә­ленә килгәндә, 2015 ел нә­тиҗәләре буенча агрофирма үз тарихында беренче тапкыр 7 процент табыш белән эшләгән. Әмма узган еллардагы зыян күләменең 504 миллион сум тәшкил итүе аларны янә чабудан артка өстери.   Агрофирма бүген сумалага ябышкан саескан хә­лендә. Томшыгын алса, койрыгы ябыша. Җитмәсә, дәү­ләт ярдәме дә ни өчендер узган ел белән чагыштырганда 2 тапкыр кимегән. Дөрес, юлларын табып, бер ел эчендә хуҗа­лыкның төрле оешмаларга бурычын шактый киметә алганнар алуын. Якынча исәп­ләүләр буенча, эшләр шулай дәвам иткәндә, агрофирмага бүгенге бурычларыннан котылыр өчен ким дигәндә тагын берничә дистә ел кирәк булачак, ди белгечләр. Ярый ла бу еллар эчендә әҗәтләр тагын да өстәлә тормаса.   Әлегә исә алар банкларга процент ставкаларын гына да аена 25 миллион сум түли. Бер караганда, шул­кадәр зур суммада бурыч түләгән хуҗалыкның башка кирәк-яракларга  акчасы җитмә­венә гаҗәпләнәсе дә юк.   Агрофирмада эшләүче 1300 кеше өчен уртача хез­мәт хакы 11-12 мең сум булганда да, аена 13-14 миллион сумнан артык акча җи­тәр иде. Әмма башка түләү­ләр дә бик күп икән шул. Пенсия фондына, электр энергия­се­нә, газга, салымнарга, ветеринария препаратларына, ягулык-майлау материалларына тагын шулкадәрле акча кирәк, ди хуҗалык бел­гечләре.   Шул сәбәпле 2014 елда хезмәт хакының күләме ур­тача 15100 сум булса, узган ел аны шактый киметергә туры килгән. 2015 елда агрофирма буенча эш хакы аена уртача 11200 сум булган. Ел дәвамында башка төр чыгымнарны да кысарга туры килгән.   – Урлашып яшәүгә күне­геп баручыларның шуңа да ачуы килә. Бер ел эчендә 900 мең литр ягулык-майлау материалларын янга калдыра алдык, – ди Ленар Фәрит улы.   Җитештерелгән продук­циянең үзкыйммәтен шактый киметә алулары да шуңа бәйле бугай.   Җитәкче әйтүенчә, төр­ле урлашуларга каршы һаман да көрәшергә туры килә.  – Кайбер авылларда борылганыңны гына карап торалар. Кул астына эләк­кән һәрнәрсәне юкка чыгаралар. Ягулык-майлау материаллары, терлек азыгы, фураж һәм башка кирәк-яраклар турында әйтеп тә тормыйм, хәтта фермадан сөт урлап сату очраклары булды, – дип уфтана агрофирма директоры. – Иң аянычы:  барлык төр продук­цияләргә бәя артканда, авыл хуҗалыгында җитеш­терелгәннең кабул итү хак­лары һаман да бер урында таптана. Кайберләренә хәт­та төшә дә. Әйтик, бүген агрофирмада сату өчен мең­нәрчә тонна бәрәңгебез бар. Ә аның 1 килограммын... 6 сумга алмакчылар. Бу хәтта бәрәңгенең үз­кыйм­мәтеннән дә кимрәк. Алыпсатарлар язга таба бәрәң­генең сакланышы начарлануын, аны әрәм итмәс өчен әледән-әле черегән­нәрен­нән аралап торырга кирәк­леген дә яхшы белә. Шуңа арзан бәягә өмет­ләнәләр. Бәрәңге турында сүз чыккач, Красный Бор авылы янындагы склад артында тау-тау булып өелеп торучы черегән бәрәңге турында язылганнарның дө­ресме-түгелме икәнлеген сорыйм. Тау-тау ук булмаса да, шактый черегән икән шул быел бәрәңге.    Бурычлы үлми, көн дә күрми    Райондагы барлык сөрү җирләренең 90 проценттан артыгы – агрофирма карамагында. Хуҗалыкның бер читеннән икенчесенә барып җитү өчен 120 километр ара үтәргә кирәк. 24 авылны берләштерүче агрофирманы бер әйләнеп чыгу өчен генә дә шактый вакыт таләп ителә. 55 мең гектар җирне эшкәртәсе, ашлыйсы, чәчәсе, корткычлардан саклыйсы, уңышын җыеп аласы да бар бит әле.   Аннан килеп, дистәләгән ферма, терлекчелек комплекслары, 13600 баш мө­гезле эре терлеге, меңләгән дуңгызы, машина-трактор парклары, механика мастерскойлары заманча техника һәм технологияләре булган хуҗалыкның эш-мәшәкать­ләре хәттин ашкан. Техникасын көйлисе, җайлыйсы, төзәтәсе, чәчү­леген, ашламасын юнәтәсе, ягулык-майлау материалларын туплыйсы, язгы кыр эшләренә әзер­ләнәсе бар.   Әле бит ике дистәдән артык авылның һәркай­сында үзенә күрә сәгате-минутында хәл ителергә тиешле проблемалары, эш-мәшәкатьләре дә җитәрлек. Кыскасы, агрофирмада эш­ләүче меңнән артык кеше   – зур бер гаилә, өмет-кай­гылар, чишелешен көт­кән төеннәр дигән сүз. Бу ка­дәрле йөкне бер җитәкче генә колачлый алмый шул инде. Моның өчен директор янәшәсендә үзе кебек аркадашлар, фикердәш­ләр, ярдәмчеләр булу кирәк. Кызганыч, бер ел эчендә Ленар Нургаянов тирәсен­дә моннан бер ел элек агрофирмада эшләгән баш белгеч­ләрдән бары тик баш инженер гына калган. Мин куйган таләпләргә риза бул­мадылар, ди җи­тәкче.   Продукция җитештерү күләменә килгәндә, хуҗа­лыкның төп керем чыганагы булган сөт җитештерү күләме бер ел эчендә шактый ки­мегән. 2014 елда агрофирмада һәр сыердан уртача 14,9 килограмм сөт сауган булсалар, 2015 елда бу күрсәткеч 13,7 килограммга калган. 3630 сыердан алынган сөт күләмен елның 365 кө­ненә тап­кыр­ласаң, югалтулар миллионнарча сум белән исәпләнә. Хуҗалык буенча мондый югалтулар күләме 70 миллион сумга җитә. Бу ка­дәр акчаны эшләүчеләргә хез­мәт хакы түләүгә юнәл­дергәндә, бәлки, бернинди “хуҗалык исәбе” яки тиешле акчаның 40-45 процентын гына түләү проблемасы да килеп чыкмас иде.   Бу урында агрофирма җитәкчеләренең мөстә­кыйль­леге турында берни­чә сүз әйтеп үтү урынлы булыр. Бүген алар хәтта үзләрендә җитештерелгән продукциягә дә хуҗа түгел. Башкасы турында әйтеп тә торасы юк. Шул ук Әгерҗе агрофирмасын гына алыйк. Сөт саткан акча турыдан-туры хуҗалык исәп-хиса­бына керсә, отышлырак бул­мас иде микән диюем. Кем әйтмешли, олы юлда рульне ышанып тапшырганнар икән, кайсы түмгәк­не ничек әйләнеп үтәргә кирә­ген ерактан өйрәтеп тору нигә? Ул чагында хуҗалык җитәкчеләре ки­рәк­ле техника, запас часть­ларны, башка кирәк-ярак­ларны да үзлә­ренә  ку­лайрагын сайлап алыр иде.   Шул ук кредитлар мәсь­­ә­­ләсендә дә. Сүз дә юк, кредитка алынган техника, төзелгән терлекчелек комплекслары, токымлы тер­лекләр – вакытында барысы да кирәк булгандыр. Тик алу  җиңел, бирү бик кыен бит. Бөтен табышы банктан алынган кредит ставкаларын түләп барырга да җитмәгәч, ки­ләчәк­тә андый агрофирмадан ни кө­тәргә? Камил СӘГЪДӘТШИН --- | 03.02.2016 (полный текст новости)

  • 2016-02-06 02:24 Сәер кешеләрме, ахырзаманмы?
    03.02.2016 Җәмгыять Соңгы вакытта әллә күзгә, әллә дөньяга нидер булды – сәер күренешләр маңгайга бәрелә дә тора. Инфляция-санкцияләрдән халыкның башы киттеме, әллә ул шул рәвешле үз күңелен үзе күреп, шактый ук караңгыга әйләнгән тормышны кызыграк итәргә тырышамы – нәмәгълүм. Әмма нидер булды. Казан урамында җәй көне Кыш бабай йөрүе турында язган идек инде. Шулай ук җәй көне Чаллыда эт җитәкләгән кебек, шнурыннан тотып, асфальт буйлап үтүк сөйрәп йөрүче берничә кызны очратучылар булган. Танышым Гөлназ Казанда, Бауман урамында, шулай үтүк өстерәгән берничә кыз белән алар янында вентилятор сөйрәп йөргән егетне дә күргән. “Болай барса, озакламый кешеләр башларына унитаз киеп йөри башларлар”, – дип, исе китеп сөйләгән иде шул вакытта Гөлназ. Әүлия диярсең, юраганы юш килде: узган елның декабрь башында интернетта Казанның Родин урамында башына... унитаз киеп йөрүче ир турында мәгълүмат пәйда булды, сурәте дә бар иде (рәсемдә).   Шулай ук узган ел декабрендә коеп яңгыр яуганда Мәскәү базарында чыршы сатып торулары сәер күренгән иде, бераз барсам, ни күрим, чаңгы кигән ике үсмер юл аша чыгып килә. Яңгыр явып тора, ә алар су аккан юлдан элдертәләр генә! Монысы чүп кенә икән әле, ата-аналар җыелышында бер ана тагын да кәттәрәк күренешне сөйләде.   – Метрога утыруым булды, “Постау (аны нишләптер сукно дип әйтәләр – ред.) бистәсе” тукталышында берничә кыз керделәр дә, тоткычлар арасына бау сузып, шунда пакетларыннан кер чыгарып элә башладылар, – диде ул. – Үзләре: “Ничә тукталыш арасында кибәр?” – дип, сөйләнәләр, вагондагы бөтен халыкның күзе шуларда. Ә алар уйлап та бирмиләр. Сөйләшеп бардылар да, “Яшьлек” тукталышында төшеп калдылар.   Сәер, аңлашылмаган нәрсәләр күп инде. Озын, ябык аякларына гамаж кебек сыланып торган трико кигән, озын чәчләрен кыстырып куйган, аркаларына биштәр аскан, колакларына алка таккан һәм дөньядан бихәбәр булып, урамнан үз көйләренә атлаучы егетләр дә күзгә “чәнчеләләр”. Алкаларын салдырып, чәчләрен кыркып ташлыйсы, бераз мускул үстер дип, берничә айга спорт залына кертеп биклисе килә үзләрен. Ир-егет артистларның, кеше көлдерәбез дип, сәхнәдә хатын-кыз булып киенергә остарып китүләре дә сәерсендерә, күлмәк-яулыклар кию аларның үзләренә дә ошый башлады кебек. Акыллы гына күренгән Мәскәү җырчыларының олыгаеп беткәч, кайдандыр, ниндидер балалар табулары бер шаккатырса, әле юньләп берни белештермәгән шул бәләкәчләрнең, дөньякүләм чемпионат уздыргандай, алагаем зурдан кубып, туган көннәрен үткәрүләре тагын да аңлаешсыз гамәл. Илдә кризис диләр бит, чүштеки...   Чит илдә яшәүче күренекле спортчы яки актерларның Русия гражданлыгы ала башлаулары да сәер. Интернетка ышансак, дөньяда сәер кешеләр, гомумән, күп икән. Америкада яшәүче Перри таза, тулы бала булган, ә 12 яше тулгач, берничә көндә ябыккан да, шуннан бирле (хәзер аңа 60 яшь) күпме генә ашаса да тазара алмый. Баксаң, аның организмы инсулинны кирәгеннән алты тапкырга артыграк эшләп чыгара һәм бөтен майны шундук “яндырып” бара икән.   Голландиядә яшәүче Вим Хоф исемле ир исә суыкны тоймый, карлы-бозлы тау түбәсенә трусиктан менә, бозда озаклап ята һәм төчкереп тә бирми. Табиблар бу хәлне берничек тә аңлата алмыйлар, аптырап, җилкәләрен генә сикертәләр, имеш. Дөньяда йокының нәрсә икәнен белмәүче малай да яши. Ретт Ламб исемле өч яшьлек ул бала көне-төне уйный, көлә, ашый-эчә, шаяра һәм һич тә арымый. Тикшергәннән соң табиблар аның нерв системасының гадәти кешеләрнекеннән аерылып торуын, бүтәнчәрәк төзелүен ачыклаганнар. Шунысы яхшы, йокламау аның саулыгына һич зыян салмый, ул сәламәт һәм гел актив, имеш.   Австралиядә яшәүче Эшли Моррис суга аллергиядән интегә, 24 яшьлек музыкант Крис Сандс гомер буе очкылык тотудан газаплана, Сандра исемле ханым тормышындагы һәр көнне, һәр вакыйганы хәтерендә саклаудан, бер мизгелне дә оныта алмаудан җәфа чигә, имеш. Болар – тумыштан шундый сәер җаннар, кем әйтмешли, аларны Ходай шулай яраткан. Ә менә сәерлекне үзләре эзләп табучылар, чыннан да, сәер. Автобуста каурыйлардан ясалган эшләпә, хатын-кызлар туны кигән, муенына гүзәл затлар гына бәйли торган шарф ураган һәм бик каты бизәнгән егетне күрүе турында күршем Лилия шаклар катып сөйләгән иде. Казан урамнарында чәчләрен төрле төсләргә буятып, бизәнеп-ясанып, ертылып беткән колготки киеп йөрүче кызларны да очратырга була.   Баксаң, монда гаҗәпләнер нәрсә һич юк, бу хәзер бик популярлашып киткән “шәхесне үстерү тренинглары”нда үтәлергә тиешле бер бирем генә икән. Ягъни, әгәр син халык арасына чыгып, берәүдән дә оялмыйча йә үтүк сөйрәп, йә башыңа унитаз киеп йөри, йә тагын ниндидер гайре табигый, гайре сәер нәрсәләр эшли аласың икән, димәк, шәхес буларак инде тиешле югарылыкка күтәрелгәнсең һәм син инде һичкем фикеренә мохтаҗ, бәйле булмаган чын кеше дигән сүз.   Ярар, яхшы түгел, кеше ни әйтер дип уйлап та бирмичә, теләсә-ничек киенеп йөрсеннәр ди, урамда үтүк кенә түгел, самавыр сөйрәп йөрсеннәр ди! Әйттем исә кайттым, әйтеп кенә бактым дигәндәй, шунысы кызганыч әле монда, хәзер бәхете “күлмәгенә сыймыйча”, үзалдына елмаеп йөргән шат кешеләр дә сәер күренә башлады. Чөнки җыен күңелсез, караңгы чырайлы, мәшәкатьләрдән сыгылып төшкән һәм кечтеки генә сәбәп чыгуга, бугазыңа ябышырга торган күпчелек арасында алар бик-бик сирәк очрап, “ак карга”дай күренәләр. Транспортта телефонга текәлмичә газета яки китап укып баручыларның, баласы белән бер урыс сүзе кыстырмыйча, саф татарча сөйләшүчеләрнең, дистәләгән газета-журналларга язылучыларның, телевизорны бөтенләй карамаучыларның сәерлекләрен, гомумән, аңлатып бетерерлек түгел. Боларны аңлау өчен шәхес буларак өлгереп җитү кирәктер, бәлки. Ә мин монда өлгереп җитмәгән башым белән акыл сатып утырган булам...   Назилә САФИУЛЛИНА.   P.S. Америкада яшәүче Гари Дал моннан 40 ел элек аяк астында аунап яткан ташларны төрле хайваннарга охшатып, аларны җыеп, салам тутырылган матур тартмаларга салып, өйләрендә кош-корт, хайван асрарга теләүчеләргә сата башлаган. Халык урамда йөртәсе, ашатасы-эчертәсе, артларыннан җыештырасы юк дип, таш хайваннарны бик теләп алган һәм ала, таш этләренә, мәчеләренә, тутый кошларына исем куша, алар белән сөйләшә, хәтта төрле командалар биреп, аларны өйрәтә, шул рәвешле күңел төшенкелегеннән котыла, авыр уйлардан арына икән.   P.P.S. Мәскәүдә полиция 10 гыйнварда шәһәр метросында үткән флешмобны (алдан планлаштырылып, кешеләр күз алдында башкарыла торган күмәк акция) тикшерә башлаган. Бу көнне алты кеше Мәскәү метросына төшеп, чалбарларын салганнар да, утыргычка җәелеп утырганнар һәм шул килеш берничә тукталыш барганнан соң, чалбарларын киеп, метродан чыгып киткәннәр. Алар шул рәвешле дөньяның 50дән артык илендә инде унбиш ел рәттән үткәрелүче “Метрода – ыштансыз” дип аталган халыкара флешмоб-акциядә катнашканнар, имеш. “Русия коммунистлары” партиясе әлеге оятсыз гамәлләре өчен бу ыштансызларны судка бирергә җыена.  --- --- | 03.02.2016 (полный текст новости)

  • 2016-02-06 02:24 Хәния Фәрхи Вәсилә Фәттахованың кызын алу турындагы хәбәр хакында: «Ул бөтенләй дөрес сүз түгел»
    03.02.2016 Шоу-бизнес Күпләр яраткан Татарстанның һәм Башкортстанның атказанган артисты Вәсилә Фәттахованың арабыздан киткәненә дә бер атна вакыт узды. Шушы бер атна эчендә социаль челтәрләр, сайтлар, матбугат битләре, радио-телевидение әлеге күңелсез хәбәрдән "кайнап" торды. Әлбәттә, халык мәхәббәтен моңлы җырлары белән яулаган җырчының фаҗигасы беркемне дә битараф калдырмады. Вәсиләне озатып, берничә көн үтүгә аның яңа туган кызы бакыйлыкка күчкән дигән хәбәр таралды. Бәхеткә, бу сүз дөреслеккә туры килмәде. Ә кичә исә социаль челтәрләрдә "Вәсилә Фәттахованың кызын Хәния Фәрхи алырга җыена" дигән хәбәр яшен тизлегендә таралып, күпләрне шаккатырды.   Әлеге хәбәрнең хакмы, әллә чираттагы уйдырмамы икәнлеген белү өчен Хәния Фәрхинең үзенә шалтыраттык.   – Хәния ханым, сезнең балаларны ихлас ярата торган киң күңелле кеше икәнлегегезне беләбез. Менә шушы көннәрдә сез Вәсилә Фәттахованың кызын тәрбиягә ала дип таралган сүз турында ни дияр идегез?   – Ул бөтенләй дөрес сүз түгел, – дип җавап бирде ул борчылып, – Вәсиләнең ире Илгизнең күзенә ничек карарга инде хәзер?.. Мин бары балалар яратам гына дигән идем бит. Үземнең кызларымны да сирәк кенә  күрәм бит әле. Ничек мин сабый алып тәрбияли алыйм? Гастрольләргә йөреп, үземнең оныкларымны да еш күрү бәхете тәтеми.   – Димәк, дөрес түгел.   – Юк, әлбәттә. Баланың бит әтисе исән-сау, минем авыздан андый сүз чыкса, бу аларны бик нык рәнҗетү булыр иде. Илгизнең туганнары, якыннары да бар бит.   – Ә үзегез күпме онык турында хыялланысыз?   – Күпме булса да, мин шат кына. Менә икенче кызым – Алсуым да кияүгә чыкты, Аллага шөкер. Балаларым исән-сау булып, үз балаларын үзләре генә  карап үстерсеннәр инде, – дип йомгаклады сүзен Хәния ханым.   Гөлнара ЗИННӘТУЛЛИНА --- | 03.02.2016 (полный текст новости)

  • 2016-02-06 02:24 IQ күрсәткече түбән булган ирләр хатыннарына еш хыянәт итә
    03.02.2016 Ир белән хатын Лондон галимнәре IQ күрсәткече югары булган ирләр азрак хыянәткә бара дигән фикергә килгәннәр. Моны алар борынгы заманнардан – ике җенес әгъзалары да полигам булган чорлардан башлап өйрәнгәннәр. Акыллы ир кеше хыянәтнең бик зур стресслар китереп чыгаруын яхшы аңлап, бер генә хатын-кыз белән мөнәсәбәт коруны кулай күрә. IQ күрсәткече түбән булган ирләр исә хатыннарына еш хыянәт итә һәм үзләренең "ирлекләрен" күрсәтү өчен төрле маҗаралар эзләп йөри, дигән фикергә килгән белгечләр. --- --- | 02.02.2016 (полный текст новости)

  • 2016-02-06 02:24 Хәйрия – мода түгел ул
    03.02.2016 Хәйрия Башкалар кайгысына битараф булмыйча, бер-береңә ярдәм итеп, кулдан килгәнчә булышып яшәргә өйрәнә башладык. Хәер, элек-электән әби-бабаларыбыз бер-берсе­нә һәрчак терәк булган. Хәтта авылда әти-әнисез калган баланы да ятимнәр йортына җибәрмәгәннәр. Якын кешеләре булмаса, ерак туганнары, бер кешесе дә калмаган икән, авылдашлары алып үстергән. Соңгы вакытта авыруларга ярдәм итүне киңрәк мәй­данга чыгарып, кеше­гә күр­сәтә баш­ладык. Ни кызганыч, бу хәлне яңа мода дип тә атаучылар бар икән. Югыйсә, ке­ше­ләр­нең күңе­лендәге игелек, яхшылык яңа гына баш калкытты дигән сүз түгел бит бу. Бүген теләсә нинди, шул исәп­тән авыру турындагы хәбәр­не тарату мөмкин­лек­ләре зур. Шуңа кү­рә авыру бала тәр­бия­ләү­челәр, бәлагә юлык­кан кеше­ләр дә, интернет чел­тәрендә ярдәм сорарга кыенсынмый башлады. Татар эстрадасы артистларына да “хәйрия” сүзе күп­тән­нән таныш. Моннан биш-алты ел элек Татарс­тан­ның халык артисты Рә­шит Сабиров җитәкчелеген­дәге бер төркем җырчылар белән Дәр­вишләр бистә­сендә урнашкан психоневрология интернатында булырга туры кил­гән иде. Шөкер, бу күркәм гамәл ел саен дәвам итә. Сер түгел, хәзер танышлары, дуслары булган кеше кемгәдер ярдәм итәргә тели икән, хәйрия концертларын оештыра да куя. Әмма ул тиз генә эшләнә торган эш түгел. Безнең тамашачыга хәйрия төшенчәсен башта яхшылап аңлатырга ки­рәк. Бары бик азлар гына: “Ял да итеп кайтырмын, савабы да булыр”, – дип уйлый. Күбесен: “Концертта нинди артистлар булачак?” – ди­гән сорау борчый. Хәер, тамашачыга сүз әйтеп булмый. Төрле кеше бар бит. Кайберәүләр бер-берсенең язмышына битараф, кеше кайгы-хәсрәтен күрми, ишет­­ми. Хәтта туган­на­ры­ның хәлен дә белми. Шул ук вакытта бер-берсенә ярдәм итәргә әзер булган кешеләр дә күп. Моның шулай икәненә 1 февральдә Филар­мони­я­нең концертлар залында бер төркем артистлар бе­лән бергәләшеп оештырган концертны барып күргәч, тагын бер кат инандым. “Мон­дый концертларга бик йөрисе кил­мәгән кебек. Ә килеп эләк­кәч, күңелләр эреп китә. Кемгәдер булышасы килә башлый. Күңел­ләр чистарып, сафланып кай­тасың”,– ди Зөһрә исемле тамашачы. Әлеге хәйрия чарасы церебраль параличтан ин­те­гүче Наил Галләмет­диновка махсус тренажер алу өчен оештырылган иде. Залда буш урыннар юк диярлек. Әлеге чараны башлап йө­рүче – җәмәгать эшлеклесе Фәрит Мифтахов. “Барыбыз да изге эшләр эшләргә тиеш. Шундый концертлар оештырганда бер төркем артистлар бе­лән эшлибез. Һәрчак риза булып, бер­сүзсез җырлап китә­ләр. Алар бу гамәлләре бе­лән үзләренә тамашачыдан хөр­мәт кенә яулый”,– диде ул. Җырчыларга килгәндә, халык аеруча Сәйдә Мө­хәм­мәтҗанованың, Татарс­тан­ның атказанган артисты Рөс­тәм Асаевның, Мөнир Рах­маевның чыгышларын җылы кабул итте. Нәфис сүз остасы Рәшит Сабировның чыгышын да халык яратты. Озак еллар буе әнисен баладай тәр­бияләгән, аны кадер­ләп соңгы юлга озаткан Рәшит абый “хәйрия­челек”, “ке­ше­ләргә булышу” сүзлә­ре­нә битараф була алмаганын әйтте. Аның ятим балаларга мөнә­сәбә­тен күреп, үзем дә гаҗәп­ләнгән идем. Бу юлы да Рәшит абый матур гамәл кылды: үзенә бирелгән чә­чәкләрне залда утыручы ак яулыклы әбигә бүләк итте. “Күңеле пакь, үзе чиста кеше генә ак яулык яба. Хәер, изге күңелле булмасагыз, бирегә килмәс тә идегез”,– диде ул. Әлеге гади генә, әмма шул вакытта үз эченә тирән мәгънәне сыйдырган концертны алып баручы Та­тар­станның атказанган ар­тис­ты Инсаф Абдулланың тый­наклыгын бик күп яшь­ләргә үрнәк итеп куярга иде дигән уй килде башка. Менә кайда ул зәвык, сәхнәдән сөйли белү, халыкны үз авызына каратып тоту! Сәхнәдән тозсыз мәзәкләр, көлкеле сүз­ләр дә ишетелмәде. Халык матур гына ял итеп кайтып китте. P.S.  4 февраль көнне Совет районының “Сәйдәш” мәдәният йортында элек “Болгар кызлары” төрке­мен­дә җырлап йөргән Альбина Мусинага ярдәм йөзеннән хәйрия концерты узачак. Альбинага да табиблар яман шеш диагнозын куйганнар. Әлеге чарадан кергән акча чираттагы химия терапия­сенә тотылачак. Изге эшләр­дә бердәм булып, әйдәгез, Альбинага да ярдәм кулы сузыйк! Акчалата ярдәм итәргә те­ләүчеләр өчен Альбина­ның сбербанк картасы номеры: 4276620019093818. Гөлгенә ШИҺАПОВА --- | 03.02.2016 (полный текст новости)

  • 2016-02-06 02:24 Грипптан ничек сакланырга? (ВИДЕО)
    03.02.2016 Киңәш-табыш "Сакланганнны Алла саклар" дигән гыйбарә бар безнең халыкта. Чынлап та, гади генә кагыйдәләрне үтәп яшәгәндә катлаулы проблемалардан котылып була. Әлеге видеода салкын тию, грипп йоктырудан сакланырга өйрәтәләр. --- --- | 02.02.2016 (полный текст новости)

  • 2016-02-06 02:24 Австралиягә имам булып киткән Татарстан журналисты Булат Ишмөхәммәтов белән ИНТЕРВЬЮ
    04.02.2016 Дин Бүгенге кунагыбыз да бик үзенчәлекле шәхес. Беренчедән, ул үзе журналист, үзе – имам. Үзе Татарстанныкы, ә үзе Австралиядә яши. Әле чагыштырмача яшь булуына карамастан, тормыш багажы шактый. “Эфир” һәм “ТНВ” телеканалларын караучылар аны журналист буларак беләләр, моннан унбиш еллар элек Казандагы “Болгар” мәчете мәдрәсәсендә белем алган шәкертләргә ул остаз буларак таныш. Кыскасы, бүгенге кунагыбыз – Көньяк Австралиянең Аделаида шәһәре мөселманнары җәмгыяте имамы Булат Ишмөхәмәтов. – Булат, хәзер дин белән кызыксынучы журналистлар шактый, ә махсус дин белеме алганнары бик күп түгелдер дип беләм. Чит илдәге шәһәргә имам итеп билгеләнерлек булгач, син бик дини гыйлемле журналист, димәк?   – Дин белән кызыксынуым нәселдән килә. Бабамның әтисе Чүпрәле районындагы берничә авылга император указы белән билгеләп куелган имам, ягъни, указлы мулла булган. Әби намаз укыган. Әти намаз укымаса да, дин юлыннан баруымны нәкъ ул хуплап торды, фатихасын бирде. Киев Ислам университетында укыдым. Ике курстан соң читтән торып уку бүлегенә күчеп, Казандагы “Болгар” мәчетендә имам ярдәмчесе булып эшләдем, шул мәчет карамагындагы мәдрәсәдә 8 яшьтән 70 яшькәчә шәкертләргә белем бирдем. Аларга Коръәнне, гарәп һәм татар телләрен өйрәттем. Миңа ул чакта 20 яшь иде. Башта бераз куркытты, чөнки белемем бар, әмма укыту осталыгым җитми иде. Шуннан Казан дәүләт педагогика институтына кердем, тарих факультетын тәмамладым. Беррәттән “Эфир” телеканалында эшли башладым.   – Мәчет сукмагыннан телевидение юлына – нинди кискен борылыш!   – Телевидениедә көчемне сынап карарга шулай ук әтием (ул “Эфир”да видеооператор, ә әнием музыка укытучысы) Салават Ишмөхәмәтов тәкъдим итте: “Кешеләр белән эшләргә телисең икән, син алардан куркырга, оялырга тиеш түгел, холкыңны чарларга кирәк”, – диде. Башта бик авыр булды, беренче өч айда эшкә: “Бүген соңгы көн эшлим”, – дигән уй белән йөрдем. Күп нәрсәгә мөстәкыйль рәвештә өйрәнергә туры килде. Аннан ияләштем. Сюжет төшереп, кемгәдер ярдәм итә алу, хезмәтнең нәтиҗәсен күрү күңелгә рәхәтлек бирә иде. Авыр булса да, репортер эше кызык: кая гына бармыйсың, кемнәр белән генә аралашмыйсың! Ислам кануннарын, гарәп телен белүче журналист буларак элекке Президентыбыз Минтимер Шәймиев белән Согуд Гарәбстаны, Сурия, Кувейт, Төркия илләренә бару бәхете дә тәтеде.   – Һәм шулай “Эфир”, “ТНВ” каналларында “Город”, “Новости”, “Семь дней” тапшыруларына кызыклы сюжетлар төшереп, бу һөнәрдә шомарып, остарып, “Эфир” каналының мәртәбәле “Город” тапшыруы продюсерына әверелеп, биш ел эшләгәч кенә, син ...Австралиягә китеп баргансың...   – Эш, ничек кенә кызыклы булмасын, күпмедер вакыттан соң ул, барыбер, ялыктыра башлый. Мин журналист сыйфатында үсәсен-үскән идем инде, һәм алга таба ике генә юл бар иде: йә тапшыруларны алып баручы булырга, йә шулай ук журналист эшен башкару өчен Мәскәүгә китәргә. Әмма Аллаһ миңа өченче юлны әзерләгән булып чыкты.   Президент Рөстәм Миңнеханов 2011 елның сентябрендә Австралиягә барып, андагы татарлар белән очрашты. Анда татар җәмгыяте икенче бөтендөнья сугышыннан соң барлыкка килгән, хәзер 500дән артык кеше исәпләнә. Күбесе – Кытайдан күченеп килгән татарлар. Аларның күбесе Аделаида шәһәрендә яши. Бу милләттәшләребезнең үзенчәлекле яклары – алар кириллицаны белмиләр, латин һәм гарәп телләрендә язалар. Хәзер анда ни Кытай, ни Татарстан белән элемтәләре булмаган өченче буын үсеп килә. Республикабыз Президенты белән очрашуда Австралия татар диаспорасы вәкилләре Рөстәм Миңнехановтан дини йолаларны гына түгел, ә милли мәдәниятне, татар телен дә саклауда ярдәм итү өчен үзләренә ярдәмгә Татарстаннан дини һәм дөньяви гыйлеме булган имам җибәрүен үтенгәннәр. Шуннан Президент тәкъдиме белән Татарстан Диния нәзарәте әлеге постка конкурс игълан итте. Австралиягә барачак имамның дини гыйлеме, укыту тәҗрибәсе булуы, татар һәм гарәп телләрен белүе шарт иде. Мин дә резюме җибәреп карарга булдым. Бу хакта белгәч, хатыным шаккатты. Нәтиҗә дә, Австралия татар җәмгыяте теләкләрен искә алып, берничә кандидат арасыннан мине сайлап алдылар.     Татар милли үзәген ачу тантанасында   – Андагы эшең нидән гыйбарәт?   – Иң зур эшебез – Татар милли үзәген ачтык. Австралиядә яшәүче татар эшмәкәре Рөстәм Садри бина бирде. Аны татарларның олысыннан алып кечесенә кадәр барысы да тырышып ремонтлады, бушлай өч ай эшләделәр. Мәчетебез дә шунда ук, ифтарларны, Коръән мәҗлесләрен, төрле җыелышларны шунда үткәрәбез. Мин гаилә белән яшәргә шунда күчендем, көне-төне эшләү, төрле сорау белән килүче татарларга теләсә-кайчан ярдәм итә алу мөмкинлеге туды. Шунысын да әйтим әле, безне Австралия татарлары ачык күңел белән, бик җылы каршы алдылар. Татар милли үзәген зурлап, тантаналы итеп ачтык, чарада Көньяк Австралия министрлары да катнашты.   Мәхәллә җыелышында расланган еллык эш планыбыз бар иде: җомгалар, дини бәйрәмнәр, Мәүлет кичәсе, Тукай кичәсен, Әниләр бәйрәмен, төрле җыелышлар үткәрү. Барысын да үтәдек, хәзер эшне шулай дәвам итәбез. Биредә татар балалары өчен якшәмбе мәктәбе бар. Барлык җәмәгатьчелек эшләрендә минем уң кулым булган хатыным Халидә шул мәктәптә кечкенә балаларга татар теле өйрәтте, яңа уку елына программа язды (гаиләм әлегә Казанда, хатыным кечкенә кызыбыз Назилә белән декрет ялында, улыбыз Нариман Казандагы 2нче татар гимназиясендә укый). Татар мәктәбендә үзебезнең кино клубын оештырдык. Анда татар телендә чыккан фильмнарны, концертларны, спектакльләрне карадык, әдәби кичәләр уздырдык. Мин өлкәннәргә һәм яшьләргә дин дәресләре бирдем. Безнең Татар милли үзәгенә үзбәкләр, казахлар, бүтән төрки милләт кешеләре килә башлады.   Австралиядә 300 000гә якын мөселман яши. Шуларның 20 меңе – Аделаидада, без яшәгән шәһәрдә 5 мәчет, 15 гыйбадәт бүлмәсе бар – гыйбадәт өчен һәркемгә урын җитә.   – Булат, андагы татарлар бездәгеләрдән аерыламы?   – Анда һәркем Аллаһ һәм милләт алдында үз гаиләсе өчен җаваплылык сизә шикелле. Иң зур аерма шулдыр. Алар үз балама дини-милли тәрбияне үзем бирмичә, тагын кем бирергә тиеш дигән фикердә нык торалар. Шуңа күрә дини-милли гореф-гәдәтләрне барлык яшьләр дә белә. Өйләрдә татарча гына сөйләшергә тырышалар. Дөрес, уйгыр, казах, фарсы телләреннән алынган сүзләрне күп кулланалар. Шуңа башта аңлашуы авыррак булды.   – Булат, син электрон газеталарның берсендә Австралиядә табигатькә бик кадерле караш яшәве турында кызыклы язмалар бастырасың...   – Әйе, журналистлык “чире”ннән арынып булмый: күзәтәм, чагыштырам, гыйбрәт алам, белгәннәремне бүтәннәргә дә җиткерәсем килә. Шуңа “Бизнес-ОНЛАЙН” электрон газетасына Австралиядәге тормыш турында язмалар, “ТНВ” каналына сюжетлар эшлим. Анда әйләнә-тирә мохитне, табигый байлыкны саклауга искиткеч зур әһәмият бирелә. Мәктәптә укыганда ук, безгә Австралияне иң кечкенә континент дип өйрәтәләр. Аларның үзләрендә исә “без зур утрауда яшибез” дигән фикерне ана сөте белән үк сеңдерә башлыйлар. Ни өченме? Бөтенесе дә шуны аңласыннар, белеп торсыннар өчен: бүген әйләнә-тирәңне чүпләдеңме, димәк, иртәгә үз чүп-чарыңа чумып утырачаксың, чөнки син утрауда яшисең – беркая да чыгып кача алмыйсың. Шуңа күрә биредә гел бер сүзне тәкрарлыйлар: “Табигать байлыклары чикле, алар иртәме-соңмы бе-тәргә мөмкин, без аларны киләчәк буыннар өчен сакларга тиеш!”     Аделаидада Сабантуй   Австралиядә беренче тапкыр бер йортка яшәп торырга кергәч, миңа чүп-чарны кая кую тәртибен өйрәттеләр. Пластик савытларны (сөт шешәсен, йогырт стаканын, консерв банкасын һ.б.) чайкап, ишегалдындагы сары капкачлы контейнерга ташларга, полиэтилен, кәгазь-катыргы һәм пыяла әйберләрне дә шунда салырга куштылар. Ә азык-төлек калдыкларын һәм икенче тапкыр эшкәртеп булмый торган нәрсәләрне, пакетка салып, зәңгәр капкачлы мичкәгә ташларга әйттеләр. Бу мичкәне атнага – бер, ә сары капкачлысын ике тапкыр китерәләр икән. Әлеге мичкәләр пластик тәгәрмәчле, махсус тоткалары да бар – уңайлы, аларны укучы балалар да тегендә-монда күчереп йөртә ала. Сары капкачлы мичкәгә җыелган әйберләрне аралау һәм икенче кат эшкәртү оешмаларына, ә зәңгәр капкачлысындагыларны – үтильләштерү урынына озаталар. Шушы тәртип белән яши башлагач, исләрем китте: без, русиялеләр, көн саен икенче кат эшкәртеп, файдаланып булырлык күпме әйберне чүпкә ташлыйбыз икән бит! Чүп савытларыбыздагы 70 процент әйберне эшкәртеп, яңадан файдаланып булыр иде, юг ыйсә.   – Һәм Казанга кайткач, чүп түгә алмый интектеңме?   – Әйе, Казанга ялга кайткач, беренче атналарда тыныч күңел белән чүп түгә алмадым: үземне ниндидер җинаять кылгандай хис иттем. Аннан күрше ишегалдындагы чүп контейнерлары мәйданчыгында тышына “ПЭТ” дип язылган кызгылт-сары төстәге контейнерны күреп сөендем, ул пластик шешәләр белән тулы иде. Димәк, безнең халык та чүп-чары белән бүлешергә әзер икән. Бары тик бу эшне кешеләргә җайлы итеп оештырырга гына кирәк: чүпне фәлән төрлегә бүләргә түгел, ә Австралиядәге кебек ике төрлегә генә аерырга. Моның өчен өйдә ике чүп чиләге тоту да җитә. Татарстанлылар да әлеге эшкә бик теләп ризалашырлар дип уйлыйм.   Австралиядә мөмкин булган барлык нәрсәне икенче тапкыр эшкәртергә тырышалар. Анда утильне эшкәртүче һәм халыктан күпмедер акчага икенчел чимал җыючы предприятиеләр шактый. Икенчел чималдан ясалган һәр товарга (гипермаркетларда бушлай бирелүче пакетларга, газета, брошюра, пластик шешәләргә һ.б.) аның нәрсәдән эшләнүе турында горурланып язалар. Дәүләт калдыкларны эшкәрткән өчен компанияләргә өстәп акча түли. Австралия кешесе өчен табигатьне кайгырту – ватанпәрвәрлек билгесе. Аларда Ватанны ярату дигән төшенчә туган як табигатен һәм аның байлыгын саклауны аңлата.   – Булат, анда бездәге кебек чыгарып ташларга кызганыч, әмма инде мәңге киелмәячәк киемнәрне саклау, бер кирәге чыгар әле дип, чатнаган, кителгән савыт яки җимерек җиһаз җыю проблемасы да юк бугай?   – Юк. Шкафта, дачада яки гаражда иске кием-салым, вак-төяк җыймыйлар. Үзләренә кирәксез, артык дип тапкан барлык нәрсәләрне (чәй сервизыннан алып, балалар уенчыгына кадәр, дөрес, алар чиста һәм куллануга яраклы булырга тиеш) бушлай махсус кибетләргә тапшыралар. Кибетләр ул товарларга бик түбән бәя куеп, аз керемле кешеләргә саталар. Алардан кергән барлык акча хәйрия фондларына тапшырыла.   Анда шулай ук иске шкафны, җимерек кер юу машинасын, тузган диван кебек нәрсәләрне кая куярга икән дип аптырау да юк. Консул (район башлыгы) сайтыннан махсус техниканың йөрү графигын карыйсың да, ул урамыңнан үтәсе көнне тузган җиһазларыңны йорт каршыңа чыгарып куясың һәм аны чүп җыючы махсус бригада төяп алып китә.   Гомумән, анда һәр нәрсәгә үтә сакчыл халык яши. Кешедән калган әйберләр белән сәүдә итүче “секонд-хенд” кибетләреннән әйбер алып кию горурлык санала. Елына 50 мең доллар хезмәт хакы алучы укытучы ханым, шундый кибеттән сатып алган кофта белән китапны күрсәтеп: “Яңа кием алырга акчам бар минем, ләкин ул киемне теккәндә табигатькә күпме зыян килә, күпме чимал исраф була бит! Бу кофтаны алу белән мин Австралия экологиясенә зур өлеш керттем!” – дип илһамланып сөйләгән иде.   Австралия – иң коры континент санала, аның күп өлешен чүл тәшкил итә. Ә иң күп сулы елгаларын безнең Казансу белән чагыштырырлык. Халык чиста суга кытлык кичерә. Биредә июньнән сентябрьгә кадәр яңгыр ява. Ул берничә көн туктамый коярга мөмкин. Һәм яңгыр суын саклау өчен тауларда буалар, зур ясалма күлләр эшләнгән. Аделаидада яшәүчеләр (ә анда миллионнан артык кеше яши) ел буе шул суны эчәләр. Билгеле, суны саклау өчен халык та хәленнән килгәннең барысын да эшли. Күбесе яңгыр суын җыю өчен 10-20 тонна сыешлы танкер-чаннар урнаштыралар. Фермаларда яки шәхси хуҗалыкларда кое казыту катгый тыела. Биредә табигать ресурслары халыкныкы санала, ә су – иң төп ресурсларның берсе. Һәр хуҗалыкның су счетчигы бар, ул урамда тора, инспектор кемнең күпме су тотканын шуннан карый. Тиешле нормадан артык сарыф ителгән суның һәр кубометры өчен 50 доллар штраф салына. Җәй бик коры килгәнлектән, 2012 елда машиналарны юуны вакытлыча тыйдылар. Дым җитмәүгә карамастан, Аделаида яшеллеккә күмелеп утыра. Чөнки бөтен җирдә үсемлекләрне ң тамырларына гына һәм тамчылап кына сибеп торучы җайланмалар урнаштырылган. Күптән түгел, газоннарга чистартылган канализация суы сибә башладылар. Аны чистарту җайланмалары кеше күз алдында – паркларда эшләп тора. Саннары зур итеп язылган счетчик ничә тонна канализация суының чистартылуын, димәк, салым түләүченең күпме акчасы янга калуын күрсәтеп тора. Паркларда адым саен чүп савыты һәм бушлай бәдрәф.   2014-15 елларда Австралиядә “20 миллион агач” дип аталган дәүләт программасы эшләде. Нәкъ шулкадәр агач-куак утыртылды. Моның өчен дәүләт 50 миллион доллар акча бүлеп бирде.   – Булат, без монда Яңа елны каршыларга җыенганда Австралиядә Сабантуй үткәрәләр икән?   – Әйе, анда декабрь – җәйнең беренче ае. Бу вакытта гадәттә 45 градус эсселек була. Көньяк Австралиядә температура беркайчан да минуска төшми. Кояш шулкадәр кыздыра, австралиялеләр пешмәс өчен гел озын җиңле киемнәр киеп, тәннәренә махсус кремнар сөртеп йөриләр. Яшел континентта яшәүчеләр кояш көчен дә бөтен җирдә файдаланалар. 2020 елга Көньяк Австралиянең барлык дәүләт учреждениеләре дә бары тик кояш җылысы куллануга күчәргә тиеш.   Ә Сабантуйлар мәсьәләсендә... быелгы декабрь чамасыз кызу килгәнлектән, сабан туен апрельгә күчердек (ул көзнең икенче ае санала). Татарстан чит илләрдә яшәүче татарларны онытмый, әдәби китаплар, дәреслек-әсбаплар белән тәэмин итә, Сабантуйга артистларыбызны җибәрүне оештыра. Австралия татарлары Казанны, Татарстанны яраталар, “мәркәзебез” дип кенә торалар. Универсиадага Австралиядән зур делегация булып килгән татар яшьләре, Казанны күреп: “Европа шәһәрләреннән һич ким түгел”, – дип, шаккатканнар.   – Булат, әңгәмәгә вакыт тапканың өчен рәхмәт! Шулай да җылы, төрле җәнлек-хайваннарга бай, яшеллек оясы булган Австралия, андагы халыкның яшәү рәвеше турында сиңа тагын “бер олау” сорау калды әле...   – Сорарсыз, мин җавап бирермен, Алла боерса.     Назилә САФИУЛЛИНА --- | 04.02.2016 (полный текст новости)

  • 2016-02-06 02:24 Яшьләрнең Хәния Фәрхидән нигә аерыласы килми?
    04.02.2016 Шоу-бизнес Татарстанның халык артисты Хәния Фәрхи турында матбугат битләрендә йөзләгән мәкаләләр чыкса да, аның белән аралашкан саен үзем өчен гаҗәеп сыйфатларын ача барам. Зур дәрәҗәләргә ирешкән яраткан артистыбыз Хәния Фәрхи - һәрвакыт гади, ихлас, эчкерсез һәм бик тә нечкә күңелле шәхес. Бу юлы хәлләрен белешеп шалтыратканда, җырчы студиядә яңа җыр яздыру өстендә эшли иде. - 1974 елда Ринат Мөслимовның "Әниемә" исемле җырына композитор Рим Хәсәнов көй иҗат иткән булган. Хәйран еллар элек язылганга күрә, ноталары да саргаеп беткән. Тик нигәдер бу җырны беркем дә башкармаган. Ә мин җырга аранжировка ясатырга булдым.  - Төркемегездә эшләүче яшьләрнең сездән аерылып китәсе килми. Шулкадәр яраталар үзегезне.   - Бүгенге көндә алты солистым бар. Алданрак килгән Фәннүр исемле егет әле дә үземдә. Аерылып чыгарга, үз карьерасын ясарга тәкъдим итеп карыйм, теләми. Быел төркемгә Марат Кәбиров килде. Әлбәттә, алар биредә эшләп күп нәрсәгә өйрәнә, тәҗрибә туплый. Минем белән Россияне бер урап узсалар да, аларны инде таный башлыйлар.   - Россия дигәннән, ил буйлап гастрольләрегез тәмамландымы әле?   - Күп шәһәрләрне йөреп чыктык, әмма барасы җирләр калды әле. 21, 22 һәм 24 февральдә Казанда концертларыбыз узачак. Программаны популяр җыр исеме белән "Син дөньяда яши дисәләр..." дип атадык. Ел да тамашага яңалык кертергә тырышабыз.   - Кияүгә чыгып Уфага күченеп киткән төпчек кызыгыз Алсуның Казанга кайтканы бармы?   - Әле күптән түгел генә кайтып китте. Казанда апасы тәмамлаган югары уку йортында читтән торып белем ала. Уку чоры җиткәнен зарыгып көтеп алам, бик сагынам. Уфада исә юрист һөнәренә укый.   - Хәния апа, быел "Балалы солянка"да оныгыгыз Әминә белән чыгыш ясадыгыз. Алия белән җырларга теләгегез юкмы?   - Әминәбез - биюче, "Дорога из города" бию төркеменә йөри. Җитәкчеләренә рәхмәт, 18 баланы зур сәхнәгә чыгарды, уңышлы чыгыш ясадылар. Концертта җырлаучыларның күбесенең балалары кечкенә булгач, мин дә кечкенә балам - оныгым белән чыктым. Соңыннан гына Алия белән җырлыйсы калган икән, дип уйладым. Алия җырчы булмаса да, тавышы матур. Киләсе концертларда икәү җырларбыз әле, Алла теләсә. Эльвира ШАКИРОВА --- | 04.02.2016 (полный текст новости)

  • 2016-02-06 02:24 «Мин синең белән башка аралашмыйм, син – сөннәтсез!»
    04.02.2016 Дин Ир балаларны сөннәткә утырту – шәри­гать кануны. Бу сәламәтлек, чисталык өчен кирәк гамәл. Ком­мунист­лар ха­кимлек иткән заманда, мөселманнар һичшиксез үтәргә тиешле бу йола да тыелган иде. Үзем эшләгән оешмада директор урынбасары бик милли җанлы кеше иде. Бер эссе көнне су коенырга баргач, ул ачылып китеп, менә шушы гыйбрәтле хәлне сөйләгән иде.   – Әтием район партия комитетының беренче секретаре иде. Районнан: улын, ягъни мине сөннәткә утырткан, дип, өлкә партия комитетына шикаять язганнар. Әле дә хәтеремдә: әнием, гаиләбезгә нахак бәла ягуларын раслау өчен, мине җитәкләп, район партия комитеты бинасына алып барды. Кечкенә улын өстәлгә бастырып, дәлилне күрсәтүдән башка чарасы калмаган иде аның. Авылда андый хәбәр тиз тарала бит.   Су коенырга төшкәч, малайлардан хәзер инде миңа эләкте: чалбарымны салдырып, суга ыргыттылар. Билгеле, боларының үзләре кебек булмаганга, миннән көлүе, үч алуы иде. Шуннан соң су керергә йөрмәс булдым. Институтка укырга кергәч, бер татар кызы белән таныштым. Җай чыгып, аңа авылда булган әлеге хәлләрне сөйләп бирдем. Ә ул, мине гаҗәпләндереп: «Мин синең белән бүтән аралашмыйм. Син – сөннәтсез», – диде дә китеп барды. Кыз бик ошый иде. Шуннан хастаханәгә кереп, тиешле йоланы үтәттем. Сөйгән кызым белән тагын дуслаштык, никах укыттык...   Туган ягым Апас районында да шушы йолага бәйле гыйбрәтле хәл булганын беләм. 1945 елда район советы башкарма комитеты рәисенең хатыны сөннәтче бабай чакыр­тып, ике яшьлек улын сөннәткә утырткан. Еллар үтә, без капчыкта ятмый дигәндәй, әлеге факт 1952 елда калкып чыга. Бу хакта хәтта «Крокодил»да да язып чыгалар. Шуннан партия өлкә комитетының беренче секретаре малайның әтисенә – район советы башкарма комитеты рәисенә шелтә белдерә. Бер елдан, «дини хорафатларга ябышып яткан өчен» дигән сәбәп белән, сөннәтле малайның әтисен эшеннән азат итәләр.   Хәзер табиблар да, нинди милләттән булуына карамастан, ир-егетләр дә сәламәтлекне беренче урында тотып, сөннәтләнергә кирәк дип киңәш бирәләр.   Хатыным 15 ел дәвамында Казандагы бер хастаханәдә хирургия бүлеге мөдире булып эшләде. Ул бүлектә җенес әгъзаларында үзгәреш-тайпылышлар булган малайларга да операция ясыйлар. Берәү: «Фәлән хастаханәдә малайларны сөннәткә утырталар», – дип, Сәламәтлек саклау министрлыгына аноним шикаять хаты язган. Министрлыкка чакыргач, хатынымның җавабы бик кыска булган: «Ярар. Киләчәктә андый авыру балаларны әти-әниләре белән сезгә җибәрермен, рөхсәт алгач кына операция ясарбыз». Аңлыйлар, әлбәттә. «Кирәкми безгә җибәрергә. Диагноз буенча, урында хәл итегез», – диләр. Боларны ник язаммы? Булды андый вакытлар да диясем килә. Шөкер, хәзер мөселманнарга динебез кушкан йолаларны үтәргә барлык мөмкинлекләр дә бар. Сәгъдулла ШӘЙХУЛЛА-ӘНӘЛЕ --- | 04.02.2016 (полный текст новости)

  • 2016-02-06 02:24 "Исмай кал", "Главная наша задаща" һ.б. ВИДЕО геройлары "Яшьләр-Онлайн"га җыелды
    04.02.2016 Юмор Интернетта зур шау-шу тудырган видеолар арасында татарчалары да шактый. Шуларның иң кызыклыларын "Яшьләр-Онлайн" тапшыруы барлады. Мәзәк роликларның геройлары студиягә килде. Карыйбыз:                    Шау-шу уяткан видеолар:              --- --- | 04.02.2016 (полный текст новости)

  • 2016-02-06 02:24 Югары пилотаж буенча дөнья чемпионы Халидә Макагонова: "Ходай саклады – очкычка да, үземә дә зарар килмәде"
    04.02.2016 Җәмгыять Биш мең сәгать! Күктә ул әнә шуның кадәр вакыт үткәргән! Югары пилотаж буенча дөньяның абсолют чемпионы, СССРның атказанган спорт мастеры, Дөнья чемпионатларында халыкара категорияле судья (1984, 1986, 1990), Дөнья чемпионы (1984, 1986, 1990), Европа чемпионы (1985, 1987), социалистик илләр арасындагы Халыкара очучылар бәйгесендә абсолют җиңүче (1985, 1988), Австралия кубогы бәйгесендә абсолют җиңүче (1996)... Болар бар да очучы татар кызы Халидә МАКАГОНОВАның уңышлары! 1984–2009 еллар арасында Жуковскийда, Тушинода, АКШта, Берлинда, Англиядә, Исландиядә, Португалиядә, Австралиядә узган авиашоуларда ул югары очу осталыгын күрсәтә. Йөздән артык авиация курсанты әзерли. Авиациядә эшләгән елларында егермедән артык төрдәге очкычта һәм боралакларда очарга өйрәнә. Россия авиаспорты федерациясенең генераль секретаре һәм очучы белгечлегенә ия булган хатын-кызларның «Авиатрисса» клубы президенты вазыйфаларын башкарган Халидә Макагонова бүген дә зур иҗтимагый эш алып бара.    Халидә ханым Макагонова белән без Мәскәүдә, Татарстанның вәкаләтле вәкиллегендә танышкан идек. Аннан соң мин аны Фуат Мансуровка һәйкәл ачканда очраттым. Ә «Татарстан якташлары» оешмасын тәкъдим итү кичәсендә без инде күптәнге танышлар кебек сөйләшеп киттек. Әңгәмәдәшемнең Россия авиация спорты тарихында шактый билгеле шәхес булуын белү мине шаккаттырды гына дисәм аз булыр... Очучы татар хатын-кызы дигәч, без бит Мәгубә Сыртланованы гына искә төшерәбез!    Халидә ханымның әтисе Хөсәен абый Түбән Новгород өлкәсенең Мәдәнә авылында туган, әнисе Хәнифә апа – Чөмбәли кызы. Алар Мәскәүгә сугыштан соң күчеп килгәннәр. Халидә ханым инде Мәскәүдә туган. Гаиләдә алар биш туган: өч ир-малай (Рафик, Рәис, Харис) һәм ике кыз. (Халидәнең Хәсәнә исемле сеңлесе дә бар).    Халидә үз тиңнәреннән бернәрсә белән дә аерылып тормаган, гади мәктәп баласы булган дисәм... Ул балачактан күкләр турында хыялланган, очкычлар, очучылар хакында китаплар укырга яраткан.  Мәскәү – зур кала, әмма балалар шөгыльләнә торган очучылар мәктәбен ул үзе эзләп таба. Соңыннан аэроклубның самолетлар бүлегенә юл тота. Беренче килүендә аны кабул итмиләр. Ләкин бер елдан соң аэроклуб ишекләрен ул кабат ачып керә һәм кире кагарга урын калдырмаслык итеп: «Сез мине былтыр кабул итмәгән идегез. Быел менә тагын килдем. Ләкин бу юлы инде борылып китмәячәкмен, мин сездә очачакмын!» – ди. Алга таба Халидә үзенең «барыбер очарга тиеш» булуын исбатлый да. Халидәнең балачагы, җәйләре әтисенең һәм әнисенең туган ягында, авылда – әбиләре янында уза. «Җиде яшемдә мәктәпкә барырга дип мине авылдан алып килделәр, – дип искә төшерә ул. – Бер авыз сүз русча аңламаганымны белгәч, беренче сентябрь алдыннан әнинең: «И Ходаем, ничекләр укырсың икән?» – дип хафаланганын хәтерлим».  – Шулай да «очучы булам» дигән ныклы карарга кайчан килдегез? Әти-әниләрегез моны ничек кабул итте?  – Әти белән әнигә башта белгертмәдем. Белгәч, әни бик нык кайгырды инде. «Очучы булам» дигән хыял күңелемдә, әйткәнемчә, 10 яшьләр тирәсендә үк бөреләнде. Заманы да шундый иде аның. Юрий Гагарин очышыннан соң безнең ил зур күтәренкелек белән авиацияне өйрәнә, үзләштерә башлады. ДОСААФ түгәрәкләрендә шөгыльләнгән яшьләргә самолет яки вертолетта, парашютта, планерларда очу – барысына да юл ачык иде. Без ул вакытта җиңүләргә омтылып яшәдек, тормышта үз урыныбызны табарга тырыштык.  – Беренче очышыгыз исегездәме?  – Беренче очыш... Ул минем чираттагы авыр имтиханнарымның берсе иде. Андагы хис-кичерешләр... Алар «ничек кенә булса да ялгышмаска, барысын да дөрес эшләргә» дигән курку катыш җаваплылыктан торгандыр. Мин ул вакытта прибордагы күрсәткечләрдән башка берни күрмәдем. Ә очу белән бәйле гаҗәеп рәхәт халәтне, шатлыкны беренче тапкыр үзем генә, инструкторсыз очканда гына кичердем. Әле аңа кадәр дә очулар булды бит. Беренче тапкыр һавага күтәрелгәндә бары тик... ике метр гына очтым. Агач планер иде ул. Без аны «брошка» дип йөртә идек. Көннәр буе аэроклубта ята идем. Чиратлап очабыз. Чират көткән арада бер-беребезгә ярдәм итәбез – парашютларны очуга әзерлибез. Үземне һавага күтәрелергә чакырганчы кырыклап парашютны очышка әзерләгәнмен, төргәнмендер. Шулхәтле көттем очу минутларын! Парашютсыз да очарга әзер идем. Шунысын да әйтергә кирәк: очучылар парашют алып очарга бик яратмый. Ләкин кагыйдә буенча ул, һичшиксез, үтәлергә тиеш. Хәтта алар инде югары пилотаж белән шөгыльләнсәләр дә. – Шулай да җиргә югарыдан, күктән карау, очкыч белән идарә итү нинди тәэсирләр уята? – Җирдәге проблемалар җирдә кала... Атлап йөргәндә күрә алмаган матурлыклар, киңлекләр ачыла. Дөньяның яңадан-яңа матурлыкларын күрү шатлыгын бернәрсә белән дә чагыштырып булмый. Кырыйдан гына болытлар йөзеп уза – кулыңны гына суз...  «Очучы булачакмын!» — дигән карарны ул инде ун яшендә үк кабул иткән.   – Сезнең эштә иң авыры нәрсә?  – Үз-үзеңне җиңү! Кайчагында үз-үземә: «Нәрсәгә кирәк инде бу сиңа? Бу тиклем авыр тренировкалар, гәүдәгә күтәрә алмаслык басым ясау...» – дия идем. Бөтен халәтем бу авырлыкларга каршы килә: баштүбән асылынып тору, канны башка куу, аннары аякларга төшерүне һич кабул итми. Кан тамырларына көч килеп, кан савулар да булды... Тик күнегүләрнең бер рәхәтен тапмасам да, ташламадым – үҗәт, үзсүзле идем. Ә ос- талык вакыт белән киләдер... Күңелдә ышаныч туганчы, самолетны үземә буйсындырганчы, очканда хөрлек хисен тойганчы күптөрле авырлыклар узарга туры килде әле. Ләкин соңрак кичерәчәк тойгылар боларның барысын да оныттыра.  Бездә иң мөһиме – дисциплина һәм теория. Күккә юлым ДОСААФның аэроклубыннан башланды бит минем: анда безгә төпле белем бирделәр. Мәскәү авиация институтында укыган вакытта да аэроклубта алган белемнәр бик ярдәм итте, миңа анда уку авыр булмады.   – Ни генә дисәгез дә, күккә күтәрелгәч, очучыга һәрдаим куркыныч яный... Һәрхәлдә, миңа шулай тоела. – Безнең инструкцияләрдә «очышта гадәттән тыш хәл» («особый случай полета») дип аталган маддә дә бар. Очучылар арасында «ул кагыйдәләр кан белән язылган» дигән гыйбарә йөри... Булды, андый очраклар да булгалады... Әмма минем сакчы фәрештәм бардыр дип уйлыйм – исән-имин калдым. Бервакыт Дөнья чемпионатына әзерләнәбез шулай. Чемпионат бер квад-ратта уза, ә тренировкалар икенче – безгә таныш булмаган квадрат өстендә үтә. (Чит илләрдә узган чемпионатларда кайсы квадратта очыш ясаячагыңны белмисең.) Югары пилотажның әле бер, әле икенче фигурасын ясап оча торгач, онытылып киткәнмен, карасам, очкычта ягулык беткән! Очкыч аланына барып җитмәячәгемне шунда ук аңладым, чөнки алда авыллар, Идел... Башка юл юк: үзем тренировка ясаган квадрат өстенә утырырга булдым. Шассиларны чыгармыйча... Ходай саклады – очкычка да, үземә дә зарар килмәде. Үзара да, гаиләдә дә, кешеләр белән мөнәсәбәттә дә вакчыллык дигән нәрсә юк очучыларда.   – Очышка ничек әзерләнә идегез? Бөтен очучыларга кагылган кагыйдәләр турында сорамыйм... – Очышлар булган көнне өйдән гел: «Якыннарым исән-сау булсын», – дип теләк теләп чыгып китә идем. Һавага күтәрелер алдыннан, бер аулак почмак табып, күктә башкарачак программаны күз алдыма китереп, башымнан кичерәм... Барысын да җир өстендә бер кат барлау миңа бик ярдәм итә иде.  Очмый башлавыма инде менә ике ел була. Хәзер тренерлык хезмәтен башкарам. Халыкара «Авиатрисса» оешмасы президенты буларак та эшләрем шактый – өлгер генә. Без аның белән аэроклубта таныштык. Ул самолетларны сынаучы-очучы. Әле һаман да шул эшендә. Кайнанам, заманында, аның өчен бик борчылып: «Әйтеп кара әле үзенә, очмасын иде», – дип тә үтенгән иде... Улыбыз безнең юлдан китмәде, ләкин ул да очкычларны үзләштерде, оча ала. Безнең дүрт оныгыбыз бар. Хәзер инде күбрәк алар белән буласым килә. Үзем тренировка, бәйгеләрдә йөреп, улымның үсүен күрми дә калдым. Кайнанама бик рәхмәтлемен – ул иң беренче ярдәмчем булды.  – Сайлаган һөнәре кешенең холык-фигыленә тәэсир ясамый калмый, диләр... – Әйе, шулайдыр. Без, мәсәлән, очучылар гел икенче кешеләр. Ниндидер бер үзенчәлек бар бездә. Аңлата да алмыйм моны... Җирдән аерылып, күктә булуның йогынтысы тими калмыйдыр ул. Очу мине күп нәрсәгә өйрәтте. Тормышның кадерен аңларга, аның кирәкле, мөһим ягын дөрес күрә, бәяли белергә дип әйтимме... Вак-төяктән арынырга, аларга игътибар итмәскә. Югалтулардан соң алган гыйбрәт, сабак бу. Ә югалтулар күп булды... Бергә янәшә эшләгән, бергә очкан иптәш­ләрне, дусларны югалту... Бик авыр хәл ул. Һавадагы дусларыңа җирдән торып берничек тә ярдәм итә алмыйсың. Ул оча, югары пилотаж фигураларын ясый һәм кинәт... очкычның канатлары салынып төшә, очкыч җиргә кадала... Ничек ярдәм итәргә ул вакытта? Күз алдымда күпме кеше шулай һәлак булды. Без моны техник якның артта калуы, аның пилотаж фигуралары өчен кирәкле дәрәҗәдә эшкәртелмәве белән аңлата идек. Чөнки очкыч конструкцияләре кирәгенчә эшләнмәгән, өйрәнелмәгән иде. Очканда барыбыз да бертигез: кем исән-имин җиргә төшеп утыра, кем һәлак була – ул турыда беркем дә алдан белми бит. Шуның өчен тормышта мөһим әйберләрне бәяли белергә өйрәндек тә.    – Татарстанның Мәскәүдәге даими вәкиллегеннән, Сезне эзләп табып, «Татарстан якташлары» оешмасына чакыруын ничек кабул иттегез? Тарихи Ватаныбызда булырга туры килгәне бармы? – Казанда булганым бар. Дөрес, бер генә тапкыр. В. Гризодубова, П. Осипенко, М. Раскова очып, үткән Мәскәү–Ерак Көнчыгыш маршрутын кабатлап (1938 елда алар 26 сәгать 29 минут бертуктамый очып, рекорд куялар), әлеге вакыйганың 60 еллыгы уңаеннан Американың очучы хатын-кызлары белән шул маршрут буенча очыш оештырып, үзем дә анда пилот буларак катнашкан идем. Безгә ул чакта Казанда тукталырга туры килде. Ә Татарстанның даими вәкиллеге мине үзләренә чакыргач, бик сөендем. Үземне зур бер гаилә кешесе итеп хис иттем... Онытылып барган милли хисләр яңарды. Татар булганым белән бик горурланам. Шунысын да әйтергә кирәк, «татар» дип үземне кимсеткән очракларны хәтерләмим.    – Сез бәхетлеме? – Әлбәттә! Тик менә вакыт кына шулхәтле тиз уза, әйтерсең, ул да оча! Гомер бик кыска! Күп нәрсәләргә өлгереп булмый. Мин хәзер һәрбер көнемнең, һәр минутымның кадерен белеп яшим.  ​Нәзифә КӘРИМОВА --- | 18.01.2016 (полный текст новости)

  • 2016-02-06 02:24 Имтиханга түгел, тормышка әзерләргә кирәк
    04.02.2016 Мәгариф – Узган ел республика укытучылары өчен беренче тапкыр диагностик тест уздырылды. Нәти­җәләрне анализлау эше районнарның үзләренә йөкләнде. Кайбер төбәкләрдә күрсәткеч­ләрнең гадел булуы шик уята, – дип белдерде республиканың баш педагогы Энгель Фәттахов мәгариф хезмәткәр­лә­ренең коллегия утырышында. Билгеле булганча, БДИ рәвешендәге тикше­ренү­ләрдә 15 меңнән артык педагог катнашты. Министрлык укытучыларның имтихан нәтиҗәләрен сер итеп сакларга вәгъдә биргән иде. Шулай булды да. Әмма министрны әле шикләндергән нәрсәләр дә юк түгел. Әйтик, Кукмара, Балтач, Арча, Мамадыш, Лениногорск районнарындагы педагоглар иң югары нәтиҗәләргә иреш­кән. Бер караганда, моңа сөенергә генә кирәк. Әмма шул ук вакытта уку­чыларының белем дәрәҗәсе моны аклап җиткерми. Быел Татарстан укытучылары  тәҗри­бәсенә илнең башка педа­гог­лары да таянырга җыена. Әлегә сынаулар рус теле һәм математика укытучылары өчен үткәреләчәк.   Бүгенге тормышны ни­гездә укытучы галиҗә­нап­лары үзгәртә алуын, ни­һаять, аңладылар. Димәк, белем­нең сыйфатын яхшыртырга тырышу да юктан түгел. Ка­занның 19 нчы гимназиясе директоры, республика мәк­­тәп директорлары оешмасы рәисе Нияз Гафиятуллин да моны фәнни тикшере­нү­ләргә бәйләп аң­латырга тырышты. “Белем бирү сыйфаты турыдан-туры укы­тучы­ның белеменә бәй­ле. Грантлар бирү мәк­тәпкә яхшы укытучыларны җәлеп итү эшен җиңеләйтте. Өч ел эчендә бу мөмкин­лектән 20 укытучы файдаланды.   Ләкин яшь укытучылар өчен грант бирү бары тик өч елга гына сузыла. Аларны яңа дәрә­җәгә чыгару өчен әлеге вакыт кына җитми. Укытучы­ларның белемен гел тиешле югарылыкта тотарга кирәк. Шушы максаттан, аларны катего­рияләрен күтәрергә җибә­рәбез, дәресләрне артыграк бирергә тырышабыз. Шулай да тизрәк республикада укытучының профессиональ үсеш системасын булдыруны көтәбез. Бу хакта директорлар советында сөй­ләшү булды. Укытучы­лар­ның “алтын фонды”н үзе­без дә туплый алабыз. Моны чыгарылыш укучыларын мәктәпкә җәлеп итеп, яхшы укытучылар арасыннан директор урынбасарлары әзерләп хәл итеп була”, –диде яшь директор.   Мамадыш районы башлыгы Анатолий Иванов үз чыгышында кадрлар кытлыгына да тукталды. “Бүген физика, математика укыту­чы­ларының яртысының яше 50дән артып бара. Максатчан программа әлеге мәсь­ә­ләне уңай якка хәл итәргә булышыр дип өмет­ләнәбез. Без дә үз көчебездән кил­гәнне эш­ләргә тырышабыз. Районда 125 педагог торак шартларын яхшыртты”, – диде ул. Ул шулай ук районда белем сыйфатының тотрык­лы булуын, укучыларның имтиханнарны уңышлы тапшыруын әйтеп үтте. Тәрбия, хезмәткә өйрәтү мәсьә­лә­сенә дә игътибар бирәләр. Сыйныф сәгать­лә­рендә балаларны чиркәү, мә­четләргә алып баралар. Балалар ялгыз әби-бабай­ларга да теләп булыша. “Әтиләр клубы” тулы булмаган гаиләләрдә тәр­бия­лә­нүче балаларга үз юлларын табарга булыша. Укучы­ларның район эш­мәкәр­ләре бе­лән очрашулары уздырыла.   – Соңгы биш елда мә­гариф өлкәсендә зур эшләр башкарылды. Яңа объектлар төзелде, матди як ныгыды, укытучылар өчен яңа программалар гамәлгә ашырылды. Бу үзгәрешләрне нигезне үзгәртеп кору бишь­еллыгы дип әйтергә мөмкин, – дип белдерде Татарстан Пре­мьер-министры Илдар Халиков. – Республика уку­чы­ла­рының белем күрсәт­кечләре ил буенча уртача күрсәткеч­ләрдән 10-20 процентка югарырак. Ләкин алдынгы мәк­тәпләр белән бер­рәттән, артта калганнары да юк түгел. Һәр балага да бер үк дәрәҗәдә сыйфатлы белем биреп булмый. Шуңа күрә андый укучылары булган мәктәпләргә ярдәм итү системасы булдырырга кирәк.   Илдар Халиков мәктәп директорларын, урынбасарларны кәгазь боткасыннан арындырырга кирәкле­ген дә искәртте. Бу эшне узган елгы хисапларга таянып анализларга киңәш итте. Бүгенге мәктәпләрнең БДИ бирү белән мавыгуын да телгә алмыйча булдыра алмады. “Без балаларны имтиханга түгел, тормышка әзер­либез. Аларның сәла­мәт, милләтпәрвәр, уңышлы кеше булуы да мөһим. Мәк­тәп наркоманнар, үз-үзлә­ренә кул салучы, начар га­мәлләр кылган яшьләр булмавы белән дә горурланырга тиеш”, – диде ул.   Бакчаларда бәләкәчләр өчен урыннар булдырыла. Киләсе елларда яңа мәктәп­ләр төзеләчәк. Икенче сменадан котылу җаен да эзли­ләр. Техникум, вузлар да игътибардан читтә калмый. Кыскасы, шартлар яхшыруны һәркем сизәдер. Укучыларга, студентларга бары тырышып белем алырга гына кала. Сәрия МИФТАХОВА --- | 03.02.2016 (полный текст новости)

  • 2016-02-06 02:24 Татарстанда зур һәлакәт: ире үлгән, хатыны вакытыннан алда бала тапкан
    04.02.2016 Фаҗига Юл-транспорт һәлакәте кичә, 3 февральдә, 17 сәгатьләр тирәсендә Казан-Оренбург юлында – Яңа Чишмә районы биләмәсендә булган. Казан ягыннан килүче "Лада Калина" автомобиле юеш асфальтта куркынычсыз тизлекне арттырып җибәрә һәм каршы як хәрәкәт полосасына чыгып, Оренбург ягыннан килүче "Рено" йөк машинасына бәрелә. "Лада-Калина" белән 37 яшьлек ир-ат – Казан кешесе идарә итүе әйтелә. Һәлакәт аркасында "Лада Калина" йөртүчесе урында ук вафат була. Аның салондагы 2 һәм 5 яшьлек балалары, хатыны тән җәрәхәте ала. Алар Чистай хастаханәсенә озатыла. Йөртүченең хатыны йөклелекнең 38 нче атнасында була. Тиз арада аның баласын ярып алырга туры килә. Салондагылар саклык каешын эләктергән, балалар махсус креслога утыртылган була. --- --- | 04.02.2016 (полный текст новости)

  • 2016-02-06 02:24 Комментарийлар бәйгесендә яңа җиңүчеләр
    04.02.2016 БӘЙГЕ Бу комментарийларда Совет влащтенә дә, Хәния Фәрхигә дә, безгә дә эләкте. 1, 2, 3, 4 февраль көннәрне җиңгән комментарий авторларына 100әр сум җибәрәбез.                           --- --- | 04.02.2016 (полный текст новости)

  • 2016-02-06 02:24 Уфалла арбасы (АХЫРЫ)
    04.02.2016 Әдәбият Зиннур Тимергалиевнең "Уфалла арбасы" хикәясенең ахырын эләбез. Ниһаять. Хикәянең башы: http://matbugat.ru/news/?id=13788 Хикәянең беренче дәвамы: http://matbugat.ru/news/?id=13810 Хикәянең икенче дәвамы: http://matbugat.ru/news/?id=13836  Нәфис бер акчага, бер Сәмигага карады да,юк дигәндәй, башын селкеде.   ––Мин аңламадым Нәфис, нигә башың селкисең?   ––Кирәкми, аламыйм Сәмига.   ––Нигә алмыйсың Нәфис, үпкәләдең мәллә бер-бер нәрсәгә?   ––Юк, алмыйм, кирәкми, кыстама да, көчләмә дә.   ––Нигә?   ––Әйтә дә алмам инде Сәмига.   ––Әйт Нәфис, курыкма, каты иттереп әйтсәң дә үпкәләмәм.   ––Юк, әйтмим.– Ир ,борылып, капкага таба атларга итенде, тик кире уйлап туктап калды.   ––Сәмига, әйтсәм, чынлап үпкәләмисеңме?   ––Юк, үпкәләмим ,Нәфис әйт.   Ир тирән итеп сулыш алды, ахрысы, ул шулай бар йөрәген уч төбенә җыеп кысты.   ––Сәмига, бүген кич Керәшен болынына килә алмассың микән?   Көтелмәгән тәкъдимнән хатын аптырап китте. Ни әйтергә тели бу Нәфис, хатынны икеле- микеле уйлар таларга тотындылар.   ––Сәмига ачуланма, зинһар өчен дип әйтәм, уем начарлыкта түгел. Ошаттым мин сине, бары шул гына.   ––Мин, мин нәрсә дип тә әйтә алмыйм бит Нәфис.   ––Беләм, тик шулай да Керәшен аланында бүген сине көтәчәкмен. Таңга кадәр, китми, сине көтеп утырачакмын.– Нәфис капкадан чыгып китте.   Тормыш, йорт, каралты- кура, бала тәрбияләп гомере үткән Сәмига аптырып калды. Яшь кыз түгел бит инде, егетләр янына свидания йөрергә. Хатын беренче тапкыр үз тормышы турында уйланды. Ун елдан артык гомерен ялгыз башы гына уздырды. Ә куенына сыендырып назлаучы ир канаты юк икәнен сизендеме соң ул? Билгеле, сизенде. Бары тик кемнеңдер иңенә башын салып, аз гына вакыт тын гына утырасы килгән вакытлары аз булмады. Бу Нәфисе тагын, беренче күрүгә куркыткан иде, тик куркыныч кеше түгел икән лә ул. Ә аңа, карап, ничек матур итеп елмая.    ––Ярар, кич җитсен әле, анда күз күрер.– Сәмига сәгатькә күз салды.    Һай, кичкә кадәр ерак икән шул әле. Хатын ,яшь кызлар кебек дулкынланып, кичне көтә башлады.    Мәктәпне бетерде Рөстәм,  кулына аттестат та алды. Аннары классташлар белән таң каршыладылар. Классташлар белән дип, егет кочагына Рәхиләне сыендырып таң аттырды инде. Нәфис абыйсы белән ясап куйган тимер скамейкада әнисе чыкканын көтеп утыра менә. Ярады бу Нәфис абый белән эшләү, Әнә койма белән капкасын да эшләп куйдылар. Бүген район үзәгенә барып, ПТУ га гариза язасы бар. Әнисе юл уңае яңа сарай өчен кадаклар ал дигән иде, егет Сәмиганың акча алып чыкканын көтеп  утыра. Әйе, яңа сарайны да булдыра алдылар ,шөкер. Эчен генә бүлеп куясы калды.   Сәмига, капкадан чыгып, улы янына утырды.   ––Мә,–диде хатын, улына акча белән кәгазь кисәге сузып,–нинди, күпме кадак кирәк икәнен дә яздым.   ––Беләм бит инде аны әни.   ––Белсәң дә, кулыңда булсын, онытылып китүе дә бар.   ––Ярар, мин киттем әни.   ––Улым, тукта әле,–дип, кузгала башлаган малаен туктатты әни кеше,– һаман-һаман сузып йөрим, сиңа әйтергә куркып.   Рөстәм кире скамейкага утырды:   ––Нәфис абый турында әйтәсең киләме?   ––Әйе, шуның турында, синең белән сөйләшми торып, Нәфискә бернинди дә җавап бирә алмыйм мин.   ––Нәрсә дип әйтим инде әни, мин менә көзгә укырга чыгып китәм, аннары армиягә китәсе, еллар буе үзең генә тора алмассың, килсен дә торсын безнең белән Нәфис абый.   ––Улым аңлавың өчен рәхмәт.   ––Ярар әни, үзең кара инде, алга таба барыбер мин өйдә күп вакыт булмам. Әйбәт кенә яшәгез шунда.     Сәмига белән Нәфис кияү белән кәләш булып йөреп тормадылар инде. Районга барып язылышып кайттылар, мулла чакырып, никах укыттылар. Шуның белән шул. Яшь кияү эш эзләп йөрмәде, клиентлар, аның семья мәшәкатьләре беткәнен, көчкә көтеп тора алдылар. Нәфискә Рөстәм дә булышты. Ә Сәмиганың дөньясы түгәрәк. Бигрәк тә улы белән иренең килешеп китүләренә бик шат иде хатын.   Билгеле, авыл халкы да чәйнәми калдырмады бу яңалыкны.   ––Сәмига теге тәкәсен суйган иде, кәҗәсе тәкә сорый башлады,–дип теш агартучылар да булды.   Мондый оятсыз сүзләрне әлеге дә баягы Филүс  туктатты.   ––Башыгызда бер юньле уй юк сезнең,–дип авылдашларын сүкте ул,–үзегез шул турыда гына уйлаганга, сүзегез дә шуннан ерак китми сезнең. Иң беренче ,ике ялгыз кешегә, кара-каршы утырып, чәй эчәргә иптәш кирәк. Тфү, сезнең барыгызга да.   Авылда шуннан соң Сәмига белән Нәфис турында теш агартучы булмады. Аннары алтын куллы егетнең үз авылларында төпләнеп калуын, чынлыкта, зур табыш икәнен бик тиз чамалап алды халык. Сабыр, күндәм холыклы Нәфис гозерләнеп килгән берсен дә кире бормады. Хуҗалык булгач, сварщиксыз беркая да барып булмый, ә хәзер, оста эзләп, күрше авылларга чабасы калмады. Моңа авыл халкы бик шат кына.   Тальян тавышы яңгырый, әй сызлана, әй моңлана тальян. Рөстәм Рәхиләне күкрәгенә кыскан да сөйгәне белән вальс әйләнә. Бүген аларның хушлашу көне, иртәгә Рөстәм хәрби хезмәткә алыначак. Кыз әледән- әле егетне кысып кочаклап ала, әйтерсең сөйгәненең мәхәббәтен соңгы тамчысына чаклы алып бетерергә тели.   ––Көтәрсеңме Рәхилә?   ––Көтәрмен Рөстәм, олы юлдан карап,  күзләрем талганчы сине көтәрмен. Син кайтасы көннең сәгатен- минутын санап көтәрмен. Сагынырсыңмы мине Рөстәм?   ––Өзелеп-өзелеп сагынырмын Рәхилә, син көт, яме?   Кыз кабаттан егеткә сыена төште.   Кинәт сабый бала еларга тотынды, Рөстәмнең кечкенә сеңлесе икән. Олылар тавышлаганга риза булмыйча, кечкенә Наилә елый.   Рөстәм сеңлесен кулына алды да акрын гына тибрәтә башлады.   ––Ә-ә-ә-ә.   Юк, бала туктарга уйламый да, елапмы- елый. Рөстәм катырак тирбәтә башлады:   ––Ә-ә-ә-ә.   ––Нигә туктамый соң бу бала?   ––Ә-ә-ә-ә-ә.   Кинәт аның җилкәсеннән җилтерәтергә тотындылар.   ––Татарин, әй татарин, саташасың.   Рөстәм күзләрен ачты, кабат туган йорты төшенә кергән икән.   Ул, кулларындагы сынҗырларын шалтырытып, ике кулы белән башына ябышты.   ––Нәрсә татарин,–старшина Ныйкин каршында утыра икән,–төш күрдеңме?   Рөстәм, әйе дип, башын селкеде.   ––Начар төш ахыры,– Ныйкин, сынҗырларын шалтырытып,  кулына китек кувшин алды да Рөстәмгә сузды,– мә, эч.   ––Юк,–диде Рөстәм, башын селкеп,–туган йортны күрдем төштә.   ––Туган йорт төшкә кергәч, әйбәт әле ул,–дип, хайван абзарының баганасына аркасы белән сөялде старшина,–димәк, хайванга әйләнмәгәнсең әле.   Рөстәм күзе белән сарай эчен күзәтеп чыкты.   ––Старшина, син монда күптәнме инде?   ––Монда өч ай, ә болай кулдан- кулга йөри башлаганга ел ярым.   ––Ничек тилегә әйләнмәдең әле син?   Ныйкин иңнәрен җыерды:   ––Адәм баласы хайванга тиң, бар җирдә дә җан саклый ала. Ә Абдулда алай начар түгел. Чынлап әйтәм, минем айлар буе, зиндан дип аталган, өстенә дә япмаган чокырларда да ятканым бар.   ––Мин тилегә чыгармын, ахыры.   ––Юк, чыкмыйсың татарин, синдә стержень бар. Кичә теге маңкалар сине нишләткәннәрен абзар тишегеннән күреп тордым мин.   Кичә көндез Адбулның малае хайван абзарына килеп керде. Керде дә, бераз каранып торгач, Рөстәмгә таягы белән китереп сукты.   ––Урамга чык.   Ә урамда Абдул малае кебек ундүрт-уналты яшьләр тирәсе унлап малай аларны көтеп торалар иде инде. Рөстәм чыгып баскач, аңа таба төртеп күрсәтеп, ни турындадыр сөйләшеп көлешә башладылар.   Абдулның малае аны шул төркем уртасына кертеп бастырды.   ––Тезлән.   Рөстәм кымшанмады да.   ––Тезлән дидем, хайван.   Рөстәм басып тора бирде.   Бу калганнарга ошамады, Рөстәмне җиргә егып салып типкәли башладылар. Ярый Абдул үзе аны күреп алып  коткарды.   Рөстәмне типкәләгән малайларга нидер әйтеп кычкырырга тотынды. Аннары аны ,якасыннан тотып, кире абзарга ябып куйды. Абдул күреп алмаган булса, үтергәнче типкәлиячәкләр иде теге маңкалар.   ––Старшина, синең качып караганың бармы?   ––Ике тапкыр.   ––Нигә тотылдың?   ––Ә кая барасың, монда таулар, юлны таба белмибез. Шуңа бик тиз эләктерделәр. Башка кишлакларга да кереп булмый бит, шундук тотып алып ,кире хуҗага кайтаралар.   ––Тагын качарга уйламыйсыңмы?   Старшина көлеп җибәрде.   ––Конечно, уйлыйм, син что татарин, монда калырга җыенасыңмы әллә?   ––Юк.   ––Шулай булгач.   Рөстәм башта Мәскәү астындагы десантчылар полкына эләкте. Анда ярты ел өйрәнүләр үткәч, аны үзе кебек учение үткән солдатлар белән бергә Чечняга командировкага җибәрделәр.   Җибәрделәр дип барып җитә алмадылар. Хәрби колонна таулар арсыннан алар хезмәт итәсе частька таба бара иде. Кинәт тау башыннан сакаллы баш калыкты.   ––Аллаһу әкбәр!   Кинәт БТР өстендә утырып барган Рөстәмнең каршында утлы көлтә хасил булды. Шартлау дулкыны аны БТР өстеннән таш өстенә алып ыргытты.   Аңына килгәндә, Рөстәм кул- аяклары бәйләнгән,  ат өстенә салынган килеш каядыр бара иде. Аның ,ыңгырашып, тавыш биргәненә, бер сакаллы кеше янына йөгереп килде. Егетнең, чәченнән күтәреп, йөзенә карады.   ––Һе, исән шакал, шулай ит, үлә күрмә. Мин синең хуҗаң булам, Абдул исемле мин, исеңдә тот шуны.   Аннары Абдул, читкә карап, үз телендә нидер әйтте. Моңа каршы шаркылдап көлгән тавышлар яңгырады.   Соңгы арада Сәмиганың кулыннан эш китте, инде өченче ае узып бара, Рөстәмнән хат килгәне юк. Командировкага җибәрәләр дигән иде соңгы хатында. Шуннан бирле баладан хат-хәбәр юк.   Өстәл артында  кызын ашатып утырган хатын иренә эндәште.   ––Нәфис, нигә Рөстәмнән хат- хәбәр юк икән?   ––Болай өстәл артында ногыт борчагы белән багып утырып булмас әнисе,–дип җавап бирде ире.   ––Нишлибез?   ––Мин район военкоматына барып кайтырмын, Рөстәмне шуның аркылы эзләтми булмас.   ––Җаным исән генә була күрсен, Ярабби Ходаем.   ––Яле, әнисе, юкка ахылдап утырма, бәлки хатлары берәр җирдә китә алмый өелеп яталардыр. Әнә Камил, нигә хат язмыйсыз дип, малай хат яза, ди. Ә без атна саен язып та малайга барып җитми нигәдер дип йөрдек. Аннары малае ярты ел ала алмаган хатларны барысын бергә алган икән. Җыелып яткан каядыр.   ––Амин, шулай гына була күрсен әтисе. Амин, амин, шулай гына була күрсен.   Ишек каккан тавыш ишетелде.   Сәмига йорт ишеген ачып кычкырды.   ––Кер, кызым.   Ишектән төренгән Рәхилә килеп керде, ике бите дә кызарып чыккан кызның.   ––Суык ахыры бүген Рәхилә, ялга кайттыңмы?   Кыз, сорауларның берсенә дә җавап бирмичә, Сәмигага карап эндәште.   ––Сәмига апа, юкмы?   ––Юк, кызым.   Рәхилә, ике битен каплап, урындыкка утырды.   ––Апаларыңның адресын беләме Рөстәм?   ––Белә.   ––Анда да хат килмиме?   Кыз, юк дип, башын селкеде. Сәмига, килеп, Рәхиләнең башыннан кочып алды.   ––Рәхилә кызым, кызым бит син минем, әйдә, яхшыга гына юрый күрик.   Кыз тыела алмый үксеп елап җибәрде.   ––Нигә язмый ул ,Сәмига аппа-а-а?   ––Белмим, кызым, дүшәмбе Нәфис абыең район военкоматына барам, диде.   Кыз, яшьле күзен күтәреп ,Нәфис абыйсына карады.   ––Мин дә барам сезнең белән.   ––Ә уку?   ––Булсын, барыбер барам.   Дүшәмбе көнне Нәфис белән Рәхилә район военкоматына килеп керделәр.   Нинди йомыш белән йөргәннәрен белгәч, аларны военком үзләренең кабинетына чакыртып алды.   ––Кайчаннан бирле хаты юк дисез?   ––Өченче ае китте,–дип җавап бирде Нәфис.   ––Ярар,борчылмагыз, хәзер очына чыгарбыз,–диде. Полковник, кабинетыннан чыгып, Рөстәмнең делосын кулына тотып, кире әйләнеп керде.   ––Тәк,– дип делоны актара-актара дәвам итте военком–Мәскәү астындагы дивизия, телефон номеры.   Полковник телефон номерын җыйды да элемтәнең икенче башындагы дежурныйга каян, ни йомыш белән шалтыратканын аңлатты.   Аннары бераз көтеп торды.   ––Зам по личному составу үзе сөйләшәчәк,- диде дежурный.   Бераз вакыт үткәч,элемтәнең икенче башыннан кемдер тавыш бирде.   ––Әйе, тыңлыйм, әйе, әйе.   Военкомга кемдер телефон аркылы бик озак нәрсәдер аңлатты. Бу вакытта Нәфис белән Рәхилә тын алырга куркып утырдылар.   ––Ярый, аңладым,–дип военком телефонны куйды.– Тәк, –дип торып басты.   Аннары, урыныннан торып, кабинет буенча йөреп килде.   ––Полковник, азаплама.   Военком алар каршына килеп басты, аннары Рәхиләгә карап сорау бирде.   ––Ә син, сеңлем, кеме буласың?   ––Кәләше,–дип көчкә тын алып эндәште Рәхилә.   ––Полковник.   Военком тирән итеп сулыш алды:   ––Эшләр менә болай. Сезнең егет утырып барган хәрби колонна боевиклар засадасына эләккән. Бары бер егет, таш арасына качып, исән кала алган. Шул егет сөйләве буенча, боевиклар колоннаны тар- мар иткән, үлгән солдатлар белән яралы солдатларны, исән калган машина арбасына ыргытып, ут төрткәннәр. Махсус эшлиләр шулай, туганнары таба алмасын дип. Тагын ул солдатның сөйләве буенча, дүрт егетне, атка аркылы салып, таулар арасына алып кереп киттеләр, дигән. Янган солдатларны ДНК буенча ачыклау озак эш, шуңа күрә сезнең егетне һәлак булган  яки әсирлеккә төшкән дип, берсе дә әйтә алмый. Монысына вакыт кирәк, шуңа хәбәр бирми торганнар.   Нәфис уң кулы каты авырту сәбәпле айнып китте. Рәхилә, үзе дә сизмәстән, полковникны тыңлаганда, ирнең кулын чеметә башлаган икән, ирнең беләге шунда ук кара янып чыкты.   ––Нишлибез инде хәзер полковник?   ––Исән булса хәбәр бирер, боевиклар, акча сорап, хат язарга кушачаклар аңа. Яхшыга юрый күрегез, бәлки хаты килеп төшәр.   Рәхилә белән Нәфис, томан арасында йөргән кебек, военкомат ишеген ачып, көчкә салкын урамга чыгып баса алдылар.   ––Тукта, Рәхилә, тынычлан сеңлем,–көчкә телен әйләндереп, кызга эндәшә алды Нәфис,–бәлки исәндер, хаты килер . Акчасын табарбыз, бар нәрсәне сатып бетерербез, тик аны коткарырбыз.   Ә Рәхилә җавап бирерлек хәлдә түгел, кыз сыгыла-сыгыла елый иде.   ––Син менә ишеттең яман хәбәрне, ә авылда, ут йотып, Сәмига апаң көтеп тора мине, аңа ни дип җавап бирермен сеңлем,¬–дип өзгәләнде Нәфис.   ––Яз!–дип,  Рөстәмнең битенә сакалын терәп кычкырды Абдулла.   ––Язмыйм.   Абдулла кабат Рөстәмнең йөзенә сугып җибәрде, бу юлы хәйран саллы тамызды. Рөстәм урындыктан идәнгә үк тәгәрәп төште.   ––Яз, хәшәрәт!–Абдулла, әсирнең якасыннан күтәреп, кабат кәгазь белән ручка торган өстәл артына җилтерәтеп утыртты.– Яз!   Рөстәмнең авызы тулган кан иде.   ––Язмыйм,–дип, көчкә ярылган иренәрен кыймылдатып, идәнгә төкерде Рөстәм.   ––Язма, язма,–дип тәкрарлады Абдулла, аннары, әсир каршына басып, өстәлгә таянып кычкырды,– язма, тере килеш чере сарайда, сарыклар, кәҗәләр арасында.   Сарай ишеген ачып, Рөстәмне  эчкә этеп җибәрде дә Абдулла кире ишеген тыштан бикләп куйды.   Рөстәм аягына басып торырга азапланып карады, барып чыкмады, сарайдагы кәҗә-сарыклар арасына гөрселдәп барып төште.   Старшина, йөгереп килеп, аны күтәреп алды да читкәрәк үзләре салам җәеп әмәлләгән җир ястыкка китереп салды.   ––Абау җаным, тагын тетеп ташлаган сине кабахәт.   Ул китек кувшиннан каралып беткән ниндидер чүпрәк кисәген чылатты да Рөстәмнең иреннәренә тидерде, аннары канга баткан битен сөрткәли башлады.   ––Старшина, тимә, сызлый бик әшәке.   ––Язмадыңмы?   ––Юк.   ––Кара әле Рустик, бәлки, кире татарлыгыңны читкә куеп торырсың, ә? Үтерә бит ул сине, болай кыйнап.   ––Нәрсә?   ––Бәлки, өеңә акча сорап язарсың дим.   ––Юк.   ––Соң үҗәт татар, ичмасам, әниең исән икәнеңне белеп торыр иде. Ярты ел бит инде синең юкка чыкканга.   ––Юк, язмыйм, аларны борчымаячакмын.   ––Әйе, болай борчылмыйлар ди анда. Аллага шөкер, Рөстәм юкка чыкты дип, авылыгыз белән көн-төн бәйрәм итәләр, ди.   ––Ә син яздыңмы соң?   ––Кая инде тагын?   ––Өеңә.   ––Өй! Ә  нәрсә була соң ул өй, татарин?   ––Башыңны тилегә салма инде.   ––Юк,чынлап юк минем өем Рустик.   ––Ничек юк?   ––Менә шулай.   ––Аңламадым.   ––Мине роддомнан туры ятим балалар йортына олактырган газиз әнкәй. Шунда үстем, аннары армия, кайтыр җирем юк, контракт төзеп, хезмәттә калдым.   ––Ә бу тәмугка ничек килеп эләктең?   ––Ха-ха-ха. Ну, малай, мине сине каршылаган кебек, гранатометтан салют атып, берсе дә каршыламады инде.   ––Ә ничек?   ––Зарплата бирделәр, яхшы гына частьта юдык зарплатаны, җитмәде самоволкага, самагон эзләп, якындагы кышлакка чыгып киттем. Менә шул, мине анда бу сакал байлар каршы алдылар. Эчкә автомат приклады белән берне дөңгерт. Калганын үзең беләсең. Икенче ел инде кулган- кулга йөрим. Кемгә кол кирәк, шул сатып ала. Әнә Абдул ике кол тота, ул бай.   ––Бай, тотып буар идем мин аны.   ––Әйе, бар, ябыш бугазына, монда җирле халык ыру белән бер җиргә укмашып яши. Сине минут эчендә сарык кебек, кых.   ––Шуңа котырына да инде алар.   ––Монда таулар кануны брат, ә менә Казаныңда булса, сиңа “брат” дип эндәшкән булыр иде.   ––Туган, очрый калса күрсәтер идем мин аңа туганны.   ––Әйе, шулай итәрсең, башта башыңны исән- имин килеш алып чык моннан. Ярар, әйдә ят, йоклап алырга кирәк, яз җитте, иртәгә Абдул үзәндәге басуына куып чыгарыр инде, китмән тоттырып, соңгы арада бик котырына башлады әле ул. Бүген сарай тәрәзәсеннән кышлакка карап тордым. Безнең кебек биш колны каядыр куып алып киттеләр.   ––Кая икән?   –– Әфгангадыр, тагын кая булсын.   ––Анда нишләтәләр?   ––Мәк басуында эшләтүләре бар. Аннары сүтеп, запчастька да сатып җибәрә алалар.   ––Бавыр, бөер.   ––Әйе, икебез дә яшь, таза.   ––Старшина качарга кирәк.   ––Бик дөрес сүзләр, слушай, татарин, кайчак башың яхшы уйлый синең, яз җитте, төнгә җылы, таулардагы карлар эри, Абдул кышлактан үзәнгә алып чыксын инде. Монда кышлактан качу турында башыңа да китермә.   Төн уртасында ике әсирне дә тонык гөрелдәгән тавыш уятты.   ––Язгы яңгыр.   ––Юк, –дип башын селкеде старшина.–Синең сугышта булганың юк, “градлар” тавышы бу.   ––Федераллар.   ––Әйе ,шулар.   ––Килеп безне коткарачаклар.   ––Әйе, шулай итәрләр, мондагы халыкны дурак дип белдең мәллә син. Алар килеп җиткәнче, безне юкка чыгарачаклар. Рәсәй законы буенча, кол тоткан кешегә саллы гына срок эләгә. Безне әллүр, кыя бөркетләренә ризык итеп. Ә әйткәнемчә, җирле халык бер- берсен сатмый. Хуҗа Федералларга, боевиклардан коткарган өчен, башын бәрә-бәрә рәхмәт укыячак әле.   Ике әсир дә, таңгача керфек какмый, сугыш авазын тыңлап чыктылар.       Икенче көнне аларны Абдул сарайдан куалап чыгарды да ишек алдында торган зур көпчәкле уфалла арбасына төртеп күрсәтте. Аңа ике китмән, аннары Абдулла өчен ризык төялгән иде. Хуҗа әсирләргә автомат көпшәсе белән арбага таба төртеп күрсәтте.   ––Җигелегез, ишәкләр!   Абдулла аларны моңа кадәр дә карап торып эшләтә иде, бүген аеруча уссаланды.  Туктап тын алырга да ирек бирми. Аз гына “аһ” итеп тын алдыңмы:   ––Эшләгез!–дип акыра башлый.   ––Нишләгән бу бүген?–дип, шыпырт кына иптәшенә эндәште Рөстәм.   ––Нишләсен, кичәге атыш тавышын ул да ишетте инде, бүген кичкә кадәр, безне куалап, эшен бетерәчәк тә аннары әнә аска икебезне упкынга очырачак.   ––Димәк, кичкә кадәр бары вакыт калды.   ––Әйе.   Кинәт Рөстәм эчен тотып бөгәрләнеп төште.   ––Ай, үләм ,эчем-эчем.   Абдулла кинәт эштән туктаган әсирләр янына йөгереп килде.   ––Эшләгез, кабахәтләр, нигә туктадыгыз?   ––Тукта инде Абдулла, әнә егеткә нидер булды.   ––Кая?–Сакчы игътибарын, старшинадан алып, Рөстәмгә юнәлдерде.   Шулчак аның муенын Ныйкинның богау чылбыры чорнап алды. Эчен тотып яткан Рөстәм дә кинәт кулына таш тотып сикереп торды да хуҗаларының маңгаена шуның белән китереп орды.    ––Инде артка таба юл юк,татарин,-диде Ныйкин, кулларындагы богаулардан арынганда. Ачкычы Абдулланың кесәсендә генә булган икән.– Абдулла өчен яшәтмәячәкләр, әгәр дә тотсалар.   Аннары икесе ике яктан Абдулланың хушсыз гәүдәсен упкыннан аска таба тотып аттылар, шуның артыннан старшина өстендәге теткәләнеп беткән комуфляжын тотып атты.   ––Старшина, безнең күпме вакыт бар?   ––Вакыт дисеңме?–дип сорады, иңендәге Абдулланың автоматын рәтли-рәтли Ныйкин.–Кичкә кадәр безне көтмиләр әле кышлакта. Аннары Абдулла кайтмагач эзли чыгарлар. Төнлә белән упкынга төшеп, аның гәүдәсен берсе дә өскә күтәрмәячәк. Иртәгә иртүк менә, аска төшеп, Абдулла янында безнең гәүдәләрне тапмагач, эшне төшенеп эзли чыгачаклар. Бар кышлакларга да качаклар турында хәбәр таралачак.   ––Кыскасы, егерме дүрт сәгать.   ––Әйе ,шул тирә.   ––Нишлибез?   ––Атыш тавышы килгән якны беләсеңме?   ––Әйе, беләм.   ––На-ле-во,–Рөстәм борылып басты,–бегом марш!   Ике качкын да үзән буйлап йөгереп киттеләр.   ––Старшина, юлга чыгып булмас, әнә теге тау башында куаклыклар тезелеп киткән.   ––Аттыр, әйдә шунда,– дип арттан тавыш бирде Ныйкин.   Алар төнне шунда куаклар арасында үткәрделәр. Икенче көнне төшкә кадәр, куак ерып бара торгач, зур агачлыкка килеп чыктылар. Монда хәтсез генә карга оялары бар икән. Качакларны күреп, каргалар, каркылдап, разбой салырга тотындылар.   ––Анасын гына инде,–дип сүгенеп алды Ныйкин.   ––Нәрсә булды?   ––Качаклар турында инде бар кышлаклар да беләдер, каргаларның болай тузынганын да күреп алырлар инде. Кыскасы, ярты сәгать эчендә безне чорнатып алачаклар.   Рөстәм баш очындагы разбой салып каркылдаган каргаларга күтәрелеп карады. Их, димәк, бетте барсы да, ул карашын аска төшерде, старшинаны күреп алуга, сискәнеп,Рөстәм артка чикте.   ––Старшина, нишлисең син?–Ныйкин автоматын аңа таба төбәгән иде.   ––Татарин, мин ялгыз кеше, мине беркем дә көтми. Ә синең әниең бар, кечкенә сеңлең, дөньяда бер чибәр кәләшем бар, дисең. Мин аларны токарлыйм, ә син бар кач, котыл.   ––Юк, старшина, мин сине монда калдырып китмим.   Ныйкин автомат затворын тарткалап алды.   ––Татарин, гөнаһка этәрмә мине, сине көтәләр, якын килмә, атам да егам, барыбер икебезгә бер автомат белән берни дә эшли алмыйбыз без.   ––Старшина!   ––Зинһар өчен, кач!–дип өзгәләнеп кычкырды Ныйкин.   Рөстәм агачлык буенча чабып китте. Бераз тын алмый чапкач, Рөстәм арттан атыш тавышларын ишетте. Атыш егерме минут тирәсе генә барды бары.   ––Ныйкин, мин сине мәңге онытмам, урының оҗмахта булсын,–дип, үзалдына пышылдады Рөстәм.   Кара төн уртасына кадәр кармаланып  бара торгач, Рөстәм тәмам аяк атлый алмас булып алҗып бетте. Ташларга сөртенә торгач, тез башлары туктамый канарга тотындылар. Каяндыр машина тавышы ишетелә. Ахыры якында гына юл.   ––Үтерсәләр үтерерләр, –дип, алҗыган качак ике таш арасына ишелеп төште. Бетте, башка бер адым да алга барырлык хәл юк. Рөстәм ике кулы белән иңнәрен кочаклады. Төнге салкын үзәккә үтәрлек, өстәге теткәләнеп беткән кием җылытырлык түгел.   Их, менә хәзер Нәфис абыйсы белән икесе ясаган мунча миче каршында утырсаң иде ул! Әнә аның эчендә ничек рәхәт итеп ут яна, мунча эченә каен себеркесе исе таралган. Рәхәт, җылы, әнә мунча алачыгында әнисе ясап биргән салкын күәс тора.   Кинәт Рөстәмнең колагында,ап-ачык булып,Ныйкинның тавышы яңгырады.   ––Татарин, йоклама!   Рөстәм дерт итеп уянып китте, гөрелте тавышы ишетелгән якка таба карады. Ә андагы юлдан башта, иртәнге томанны ерып, өстенә солдатлар менеп кунаклаган БТР килеп чыкты, ә аның артыннан бик хисап хәрби техника килгәне күренде.   Рөстәм куырылган килеш торып басты да шул якка таба атлап китте.   Аның ике күзеннән бертуктамый яшь ага, үзе бер үк сүзләрне кабатлый иде.   ––Безнекеләр, мин котылдым, котылдым, егетләр мин котылдым ... .    Гадел Сәмигалар капкасы янында машинасын туктатты да капкадан эчкә кереп китте. Ишегалдында Нәфис тимер эше белән мәшгуль икән.   ––Нәфис, юкмы?– дип сорау бирде Гадел Нәфискә.   Нәфис башын күтәреп як-якка селкеде:   ––Юк, Гадел.   Рәис кире машинасына менеп утырды да ,кузгалып китеп, үзенең капка төбенә килеп туктады. Борчу йөзен яшерә алмыйча, тиз генә пачкасыннан тәмәкесен алып кабызды.   Рөстәмнең хәбәрсез юкка чыкан дигән хәбәре авыл буйлап таралган көнне үк Гадел Сәмига йортына килеп керде. Ачуланып каршы алмады аны Сәмига. Хәер, ачуланыр хәлдә түгел иде елап- шешенеп беткән хатын. Шуңа күрә Гадел йорт эчендә ни кылырга белми йөргән Нәфис белән генә сөйләшә алды. Нәфис Гаделгә барсын да бәйнә-бәйнә аңлатып бирде. Әти кеше гомерендә беренче тапкыр, күңеле тетрәп, яман хәбәрне тыңлады. Улы бит ул аның, аның каны, аның дәвамчысы.   ––Нәфис,–диде рәис, дулкынлануын җиңәргә тырышып,– әгәр дә Рөстәмнән акча сораган хат килеп төшсә, шунда ук миңа әйт. Мин акчасын табармын , күпме сорасалар, шуның кадәр табармын.   ––Акчасы  табылыр иде әле ,исән генә була күрсен берүк.   Сәмига, ирләр сүзенә кушыла алмый, урын өстендә сулкылдап кына ятты. Күптән ачу сакламый инде ул Гаделгә. Нәфис белән бергә тормыш корып җибәрүгә, элеккеге иренә рәнҗеше су белән юып алгандай юкка чыкты. Еллар буе үзеңне рәнҗеткән кешегә ачу саклап ни файда соң? Юк, ачуланмый инде ул күптән бу иргә. Ә бала кайгысы барсын да тигезләде.   Шул көннән бирле, эштән кайтышлый, Гадел, Сәмигага сугылып, Рөстәмнең хәбәр-хәтерен сораштыра башлады.   Гадел, бер сигаретын тартып бетереп, икенчесен кабызды. Сигезенче ае узып бара, малай юкка чыкканнан бирле. Исән микән соң инде ул? Кинәт Гадел машина көзгесеннән ,  урам буйлап, җан фәрманга чапкан Сәмиганы күреп алды. Ир, атылып ,машинасыннан төште дә хатынга кычкырды:   ––Сәмига, ни булды?   ––Исән, исән, хаты килде, озакламый кайтам дип язган.–Сәмига, аңа карап ,кулындагы хатын болгап күрсәтте.   Гадел машина кабинасына ,учын куеп, башын терәде.   ––Исән, исән, минем улым!– Ирнең,  вөҗдан газабына түзә алмый, иң өсте калтырый башлады.–Исән, улым исән!– Гадел чын күз яшьләре белән елый иде.   Сәмига, Гадел янында тукап калмыйча, Рәхиләр йортына чапты. Капкадан атылып керүгә, хатын башта Рәхиләләр йортының түр яктагы ике тәрәзәсен шакып үтте. Аннары кухня ягындагы тәрәзәне шакыды. Иң соңыннан болдыр ишеген төяргә тотынды.   Йорттан Рәхилә белән булачак кодагые атылып чыктылар.   ––Сәмига апа, ни булды?–дип каушаган тавыш белән сорады Рәхилә, ни эшләргә белми торган хатыннан.   ––Рәхилә, сеңлем, кызым! Исән, исән, хаты килде, кайтам дип язган, менә сиңа да хаты бар.   ––Сәмига апа!– Кыз ,елый-елый, бәхетле ананың муеныннан кочып алды.   Аңа Сәмига Рөтәм язган хатны сузды. Рәхилә хатны кулына алды да, калтырана-калтырана, конвертын ачты. Каһәр суккан күз яшьләре сөйгәненең язган сүзләрен укырга ирек бирмиләр.   ––Сәмига апа, укый алмыйм бит.   Сәмига шулай ук калтыранган куллары белән хатны ачты да укырга тоынды:   ––Менә тыңла: “ Сөйгәнем Рәхилә! Сиңа сагынуына чыдый алмас булган сөйгәнең Рөстәм хат яза дип белерсең ... .”   Сәмиганың бүген йорты тулган халык, монда туган- тумача да бар, авылдашлар да хәтсез җыелганнар. Ишекне кем килеп шакый, барсын, йортына чакырып, өстәл артына утырта хатын. Ә өстәлнең иң түрендә бер елга якын юкка чыгып торган солдат утыра. Аның тезләренә сеңлесе- кечкенә Наилә менеп утырган. Шулар янында ук, егеткә сыланырга тартынып, булачак килене Рәхилә дә бар. Йорт эчендә кем бар, барысы берьюлы Рөстәмгә сорау яудыралар. Рөстәм, туган йортына кайтып егылуына сөенеп бетә алмыйча, барсына да җавап бирергә тырыша.   Кичкә таба Сәмиганың капка төбенә өч ир чыгып утырды.   ––Алга таба ни эшләргә җыенасың Рөстәм?–дип сорады Нәфис үги улыннан.   ––Синең белән бергә эшләрмен дип уйлап торам инде Нәфис абый.   ––Ә өйләнергә уйламыйсыңмы?   ––Башта өй салыйм инде, аннары.   ––Өй салам дисәң, улым, акчасы булыр,–дип сүзгә кушылды Гадел,– бердәнбер улыма йорт кына салып бирә алам инде мин.   ––Бергә салырбыз, әти.   ––Әйе, шулай итәрбез, мин бар, әнә Нәфис абыең, үзең тагын, өч ир бер йорт кына сала алырбыз бит.   Алырлар, билгеле. Сәмига ,ялгыз хатын була торып, бер башы йорт сала алды, ә өч ир өчен бу эш пүчтәк кенә.   Ә Сәмиганың бар дөньясы түгәрәкләнде бүген. Көн- төн җанын талаган бала кайгысы да юк. Өе тулган кунак, барысы да елмаялар, барысы да аркасыннан кагып китә. Әнә Рөстәме исән- имин туган йортына кайтты, абыйсы алдында бөтенләй төшәргә исәбе булмаган төпчеге Наилә утыра. Булачак килене янында, алъяпкыч киеп, бөтерелеп йөри. Бүген барысына да бары тик бәхет кенә тели Сәмига, шулай ук беркемгә ачу да сакламый. Әгәр кайсыгыздыр хатынның хәтерен калдырган булсагыз, килегез Сәмига янына, ул сезне, һичшиксез, кичерәчәк.   Әй, Сез, ишетәсезме? Бәхетле ана барча-барыгызны да кичерә бүген!   Тәмам.  Әсәр сезгә ошадымы? Фикерләрегезне языгыз.     Зиннур ТИМЕРГАЛИЕВ --- | 04.02.2016 (полный текст новости)

  • 2016-02-06 02:24 "Ярдәм" дә узган көннәр нәтиҗәле һәм тәэсирле булды дип саный коляскада хәрәкәтләнүче актив яшьләр (ФОТО)
    05.02.2016 Җәмгыять “Ярдәм” Милли ислам хәйрия фонды, коляскада хәрәкәтләнеп актив тормыш алып баручы инвалидлар өчен, аларның тормышын аз гына булса да җиңеләйтүне һәм бу категория кешеләргә җәмгыяттә үз урыннарын табарга булышуны максат итеп башлаган проект үз эшен дәвам итә. “Бер-беребезгә булышыйк” шигаре белән узучы төбәкара семинарда катнашучы дцп, терәк-хәрәкәт аппараты авырулары һ.б. чирләр буенча коляскада хәрәкәтләнүче инвалидлар “Ярдәм” мәчетендә үзләрен сау-сәламәт кеше кебек хис итә. Чөнки монда алар өчен тиешле шартлар тудырылган. Семинар барышында күп кенә кызыклы шәхесләр белән таныша, бер-берсе белән аралаша, вакытны файдалы һәм кызыклы уздыра алуларына бик шат катнашучылар.    Аларның сүзләренә караганда, Т.Р. мөфтие урынбасары Илдар хәзрәт Баязитов белән очрашу, "Ярдәм" укыту-тернәкләндерү үзәге директоы Мәликә Гыйльметдинова белән көн дәвамында бергә булу, "Ярдәм" МИХФ президенты Илһам Исмагиловның җылы сүзләрен ишетү бик тә тәэсирле һәм истәлекле булган. Биредә эшләүче хезмәткәрләрнең ихласлыгына, мәрхәмәтле булуына исләре китеп сөйлиләр. Эшлекле сөйләшү-фикер алышулар, интеллектуаль уеннар, мастер-класслардан тыш алар өчен күңел ачу программалары да оештырылган. 2 февраль көнне семинарда катнашучыларның ял сәгатен бизәп Балтач районы Шубан урта мәктәбенең башлангыч сыйныфы укучылары аларга теартальләштерелгән тамаша күрсәтте. Кичен алар К.Тиңчурин исемендәге Татар дәүләт драма һәм комедия театрында Ш.Хөсәеновның “Чулпан” спектаклен карадылар. 3 февральдә исә көн буе интеллектуаль эш алып барганнан соң инвалидларга ял концерты тәкъдим ителде.    Республиканың Яр Чаллы, Буа, Яшел Үзән, Чистай һ.б. районнарыннан, Казан шәһәреннән җыелган актив яшьләр 4 февраль көнне, үзләре әйтмешли зур тәэсирләр белән өйләренә таралышачаклар. Ә “Ярдәм” дә узган көннәрен алар бик тә нәтиҗәле дип саныйлар.    "Ярдәм" мәчете.           --- --- | 05.02.2016 (полный текст новости)

  • 2016-02-06 02:24 Фирдүс Тямаев башкаруындагы "Гомер үтә" җырының СҮЗЛӘРЕ
    05.02.2016 Шоу-бизнес Гомер үтә Сәкинә Хәйруллина сүзләре, Фирдүс Тямаев көе.                       Гомер үтә, нигә үтә, Еллар арты ел йомгагын сүтә-сүтә. Мут яшьлеккә, ут яшьлеккә Сиздермичә хәлсез картлык килеп җитә.   Кушымта: Яшәп калыйк, янып калыйк, Бу тормышта игелекле эзләр салыйк.   Айлар түгел, еллар түгел, Гомер юлын бары матур эшләр бизи. Армас-талмас йөрәкләргә Җимеш булып килеп керер гомер көзе.   Гомер үтә, нигә үтә? Кешелекне уйга салып сәгать суга. Яшәү ямен, тормыш гамен Саклар өчен син дә, мин дә җиргә туган. --- --- | 05.02.2016 (полный текст новости)

  • 2016-02-06 02:24 Янәдән бергәләшсәк иде
    05.02.2016 Хатлар Безнең редакция почтасында күптән бер хат ята. Аны “Туган як”ка Мәскәүдән Мөхәммәт ага Миначев юллаган һәм шушы шактый күләмле материалын эшкәртмичә дә, кыскартмыйча да бастыруыбызны сораган иде. Ләкин материалның эчтәлеге белән танышканнан соң, без редколлегия белән аны тулаем һәм төзәтмәләр кертмичә бастырырга ярамас дип килештек. Бу карарыбызны, әлбәттә, авторга да җиткердек. Күп вакыт узганнан соң, без аңардан түбәндәге ризалыкны алдык: “Ярар, нинди формада булса да бастырып чыгарыгыз инде, тик төп фикерен генә саклагыз”. Кадерле укучыларыбыз, без бүген сезнең игътибарга шушы“Безнең хаталар” дигән материалдан төп фикерләрне генә тәкъдим итәргә булдык, әлбәттә, эшкәртеп инде, билгеле. “Мин татар районы саналган Кызыл Октябрь районы, аңа кергән авыллар турында язмакчы булам. Ул бит әле “татар” статусын 1960 елларда гына югалтты. Шушы вакыйгадан соң 55 ел вакыт узган – бер кеше гомере диярлек. Бу чорда татар авыллары нинди үзгәрешләр кичерде соң? Ичмасам, соңгы вакытта яшьләр шәһәрләргә китү сәбәпле, авылларыбызда мәктәпләр ябыла башлады, ә санаулы гына балаларыбыз рус авылларында укырга мәҗбүр. Шулай булганда ана телебезнең, гомумән, авылларыбызның киләчәге нык уйландыра. Дөрес, мин үзем дә Мәскәүдә яшим, әмма минем әти-әни, әби-бабаларым Яндавишчада гомер кичергәннәр, мин дә шунда туганмын. Кызганычка каршы, мине туган авылымда белмиләр дисәм дә ярый, чөнки анда кардәшләрем юк дәрәҗәдә. Ләкин мин 1987 елда Яндавишчада урта мәктәп ачтырган кеше. Бер вакыт туган якларга әйләнеп кайтсам, мин 7 ел укыган иске агач мәктәпне сүтеп ташлаганнар, ә яңасын таштан ике катлы итеп төзегәннәр иде. Яңа бинаны карап чыкканнан соң аның сигезьеллык булуын ишетеп шаккаттым. Димәк, Яндавишча, Карга һәм Өчкүл балалары урта белемне тагын Уразавылга йөреп алырга мәҗбүр булачак. Ә бит анда йөрергә яисә торырга барысының да мөмкинлеге юк, шуңа алар тулы булмаган урта белем белән генә чикләнәчәк.   Шуларны истә тотып, иң югары инстанцияләргә мөрәҗәгать иттем. Бу бинада урта мәктәпне ачтыру өчен 2 ел көрәштем, әмма морадыма ирештем. Берсе аңлашылмый, ул чакларда авылны үз кулларында тоткан колхоз рәисләре дә, шул исәптә авыл интеллигенциясе дә, укучыларның әти-әниләре дә бу проблема буенча чаң сукмадылар. Димәк, алар киләчәк турында уйламаганнар, аларга “диңгез тубыктан” күренгән булса кирәк. Шуңа ки, без бүген аларның бу мәсьәләләр буенча чара күрмәүләренең ачы җимешләрен татыйбыз. Сергач районында, Камкадан тыш, татар балалары рус мәктәпләрендә укыйлар, ә анда ана телебезне, гореф-гадәтләребезне саклап калу мөмкинлекләре тудырылмый диярлек. Дөрес, әти-әниләр үз балаларына татар телен укытасылары килсә, бу мөмкинлекне район мәгариф идарәләре аларга тудырачак. Тик, ни кызганыч, шундый үтенеч белән бер генә әти-әни дә чыкмаган. Башка сыймый торган хәл бит бу – үз балаңны ана теленнән мәхрүм итү.   Ярый әле К.Октябрь районында татар балаларына татар телен өйрәнү мөмкинлеге бар, шул исәптә Спас районында да. Ә бит татар районының бербөтенлеге сакланган очракта, минемчә, Сергач районындагы татар авыллары балалары да ана телләрен өйрәнүдән ваз кичмәсләр иде. Яңа гасыр башында өлкәбезнең татар авыллары буйлап йөреп чыктым һәм “Авылларга барган идем” исемле китап та басты- рып чыгардым. Мин әле шунда ук авылларыбызның киләчәге томанлы күренәсен конкрет мисаллар белән ассызыклаган  идем, чөнки күзәтүләрем раслаганча, без, татарлар, беренче чиратта, үзебез бүгенге тормышта үзебезне битараф алып барабыз. Ә бит 1929 елда Краснай татары Халил Нуриевка бөтен татар авылларын бер районга җыярга җиңел булдымы дип уйлыйсыз?! Ялгышмасам, 1937 елда Сталин режимы нәкъ шушы адымы өчен аның гомерен ала.   Татар районы таркалуда татар авылларындагы колхоз рәисләренең дә гаебе зур дияр идем. Имеш, эшләрен җиңеләйтү, татар районы үзәге Уразавылга йөрер юлларын кыскарту максаты белән, аларның кайберләрен рус районнарына күчәргә күндерәләр. Ә бит татар районы үз дәверендә өлкәдә алдынгылар сафында тора, зур уңышлар җыя, күп белгечләр Социалистик Хезмәт Герое исеменә лаек була. Татар районы бетү белән кайбер татар авыллары арасында юллар сукаланды, телеграф баганалары юкка чыкты. Мәсәлән, Печә белән Яндавишча, Рбишча белән Мочали, Краснай белән Сафаҗай нәкъ шул юллар аркасында тыгыз бәйләнештә тордылар. Ә ул юлларны саклаган һәм заманча яңарткан очракта, әлбәттә, татар авыллары бер районда булганда, Печә балаларын Яндавишча мәктәбенә йөртү күпкә кулайрак та һәм милләтебез өчен файдалырак та булыр иде.    Авылларның аяныч язмышына колхоз системасын ватып ташлау да зур тискәре йогынты ясады. Эш калмагач, яшьләр хәтта гаиләләп шәһәрләргә качарга мәҗбүр булды. Әйтәсем килә, мәктәпсез калган татар авылларында татар теленең киләчәге юкка чыга. Гаиләдә генә баланы “Туган як”ны укырдый итеп татар теленә өйрәтергә бик авыр гамәл һәм зур бурыч, әмма мөмкин эш. Шуңа ки, хаталарыбызны бүген төзәтмәсәк, иртәгә аны төзәтерлек кеше дә калмаячак. Әйдәгез, янәдән татар районын торгызып карыйк. Моның өчен башка сукмаслар дип уйлыйм. Ә эшләрне авылларда халык җыеннары уздырудан башларга кирәк, чөнки бу эшкә, иң беренче чиратта, халыкның ризалыгы таләп ителә. Ә милли иҗтимагый-мәдәни оешмаларыбыз (РНКАТНО, Конгресс, Туган як) бу өлкәдә әйдәп баручылардан булырга тиешләр. Һәр эш күмәклекне ярата”, - дип яза Мәскәүдән   Мөхәммәт МИНАЧЕВ. --- --- | 05.02.2016 (полный текст новости)

  • 2016-02-06 02:24 Кар чистартучы трактор баланы күмеп калдырган
    05.02.2016 Фаҗига Фаҗигага китергән гадәттән тыш хәл Екатеринбургта булган. Бала комада ята. Юлны картан чистарткан вакытта трактор бер тонналап авырлыктагы карны кечкенә кыз бала өстенә өеп куйган. Трактор йөртүче шунда ук узып баручылар белән баланы казып алырга керешкән. Уртак тырышлык белән 9 яшьлек кыз баланы кар астыннан казып чыгара алганнар. Әмма аның йөрәге тибүдән туктаган була инде.   Тиз арада килеп җиткән ашыгыч ярдәм хезмәткәрләре баланың клиник үлем кичерүен ачыклый. Кызны коткарып калу өчен реанимация гамәлләрен ясарга керешәләр. Бала хәзер комада – реанимация бүлегендә ята, ди. Табиблар аның кома халәтеннән чыгу-чыкмавы буенча фаразлар бирергә ашыкмый. --- --- | 05.02.2016 (полный текст новости)

  • 2016-02-06 02:24 Хуш киләсең, худсовет?
    05.02.2016 Шоу-бизнес Тамашаларның сыйфаты мәдәният министрының да тешенә тия башлаган. Ми­нист­р­­лыкның киңәйтелгән колле­гиясендә, ниһаять, худсовет оештыру мәсьәләсе күтәрелде. Иҗади берлекләр­нең эшчәнлегенә дә канәгать­сезлек белдерелгәч, иҗти­магый оешмалар рәисләре ирексездән кәнәфидә боргалана башлады. Баксаң, 2015 елда куелган барлык бурычлар да үтәлгән икән. Мәдәният министры Айрат Сибагатуллин бу сүзләрне әйткәндә тарихка кереп калган вакыйгалар дип Ринат Таҗетдиновның “Алтын битлек” премиясенә лаек булуын, Илһам Шакиров, Туфан Миңнул­линның юбилейларын һәм Гүзәл Яхинаның Татарстан язучысы тарафыннан плагиатлыкта гаеплән­гән “Зөләйха күзләрен ача” романын атады.   Мәдәният өлкәсенең икътисадына килгәндә, бу юнәлешкә бюджеттан 10,1 млрд сум акча (6,9 миллиарды – республика бюджеты, 3,2 миллиард – муниципаль берәмлек­ләрдән) тотылган. Бу – алдагы елгыдан азрак. Уртача хезмәт хакы 19 мең 800 сум тәшкил итә, дисә дә, министр моннан түбән хезмәт хакы алучылар барын яшермәде. Андыйларга ул китапханәчеләрне кертте.    Кино өлкәсенә дә дикъкать зур булды. Монда хезмәт хакы түбән, репертуар кичәге көнгә туры килә, менеджмент аксый, хезмәт күрсәт­кәндә тамашачыга ни кирәк дигән сорау бөтенләй кызыксындырмый дигән сүзләр яңгырады. Әлеге тар­макның хезмәт күрсәтү дәрә­җәсен генә түгел, бюджет акчасына төшерелгән фильмнарның сыйфатына да анализ ясау мөһим­леге барлыкка килгән. Соңгы премьерадан соң булса кирәк...   Хәзер без авылларда клублар бар дип авыз тутырып әйтә алабыз. Бүген муниципаль мәдәни учреж­дениеләр челтәренә (105 балалар сәнгать мәктәбен дә кертеп) 3 мең 749 объект керә. Шу­лар­ның 1981е – мәдәният йортлары. Әмма моңа карап кына авылларда мәдәни чаралар үткәрелә дип уйлау хаталы булып чыга. Министр бу җәһәттән коллегия алдыннан үткәрелгән тикшерү турында сөйләде. Баксаң, шимбә көннәрендә авыл клубларына махсус барганнар икән. Клублар­ның 20 проценты ишек­ләренә йозак эленгән килеш каршы алган, күбесе атнага 3 тапкыр гына ачыла, мәдәни чараларда халыкның 16 проценты гына катнаша. Эшләмәгәч, нәрсә дип акча туздырып салдык соң без клубларны, дип тә сорады министр. Авылга клуб кирәкме, диде ул. Лаеш районының Пәрәү авылы клубы җитәкчесе Фәридә Гомәрова моңа каршы, шиклән­мәгез дә, кирәк, дип (татарча сөйләүче бердәнбер кеше ул булды) чыгыш ясады. Аның сүзләренә караганда, 300 урынлык Пәрәү клубы 692 кешегә хезмәт күрсәтә. Алар һәрбер кешенең талантын үстерү юнәлешендә эш­лиләр икән.    Рухи мирас югала   ЮНЕСКОның Россиядәге матди булмаган мәдәни мирас буенча рәисе Тамара Пуртова исә югалу алдында торган рухи байлык­лар турында искәртте. Бүгенге көндә әлеге мирас анализланган һәм исемлек төзелгән икән. Рухи мирасны саклау буенча төбәкләр арасында Урмуртия алда бара. Ә безгә калышмаска кала. Сүз уңаеннан, юкка чыгу куркынычы янаган матди булмаган мәдәни байлыкка тел дә керә. Татар теле шул хәлгә калмас дип исә бүген беркем дә кистереп әйтә алмый.   Бу җәһәттән бездә нәрсә эшләнә соң? Айрат Сибагатуллин сүзләренә караганда, “Каравон”, “Уяв”, “Учук” кебек милли бәй­рәмнәр үткәрелә. Фольклор мирасны саклау җәһәтеннән матди булмаган мәдәни мирас объектлары каталогы төзелгән. Татарс­тан­ның фольклор коллективлары исем­леге барланган. Ә менә Традицион мәдәниятне үс­терү республика үзәге бу юнәлеш турында закон проекты әзерләү инициативасы белән чыккан. Боларны сөй­ләгәндә министр эш сыйфатына кат-кат тукталды. Баксаң, күрсәтелә торган хез­мәткә бәйсез кешеләр тарафыннан бәя бирдерү узган ел шактый кимчелекләрне ачыкларга яр­дәм иткән. Иҗтимагый совет мәгълүматны кулланучыга җит­керү дәрәҗәсенә, мәдәният йортларындагы шартларга, хез­мәт­кәрләрнең компетентлыгына игътибар иткән, халык фикерен туплаган. Читтән караш моннан ары башка мәдәни объектларны да сынаячак.    Элеккесенең өрәге куркыта   Сыйфат дигәннән, Айрат Сибагатуллин чыгышында иң күп мөрәҗәгатьләрнең мәдәни чара­лар­ның түбән сыйфаты хакында булуын искәртте. Бу бигрәк тә шоу-бизнес өлкәсенә кагыла. “Сәнгать дәрәҗәсе яки әсәрнең сыйфаты, кагыйдә буларак, субъектив бәяләнә. Шуңа күрә еш кына гадел бәя бирү өчен коллектив хезмәт, эксперт бәясе таләп ителә. 2016 елда Мәдәният министрлыгында худсовет оештыру кирәк дип саныйм”. Ул әлеге советка кемнәр керәчәген дә билгеләп үтте. Министр фикеренчә, анда сәнгать әһелләре, дәүләт һәм муниципаль хакимият, массакүләм мәгълүмат чаралары, иҗтимагый оешмалар вәкилләре керергә тиеш. Ул сүз репертуар сәясәт турында бармый, сыйфатны күтәрү турында ба­ра дип тә искәртте. Әмма бу фикерне сәнгатькәрләр шикләнеп кабул итте. Элеккеге худсовет өрә­ге өркетүеме бу, гаделлеккә шик­ләнүме – анысын вакыт күрсәтер.   Иҗат берләшмәләре турында да сүз булды. Министр докладыннан күренгәнчә, берлекләргә бюджет хисабыннан хәйран акча тотыла. Быел иң күп акча Композиторлар берлегенә (ремонтны да кертеп) киткән. Ләкин, дип кисәтте министр, минем эшем – иҗат, калганын дәүләт кайгыртсын дип эшләү үткән заманда калды. Икенче төрле әйткәндә, берлекләргә акча эшләргә һәм үз канаты астына кергән иҗат әһелләрен үзләренә кайгыртырга өйрәнергә кирәк. Ә алар арасында болай да үзләрен үги дип санау­чылар җитәрлек иде. Эшләр болайга киткәч, берлекләр штурвалына үзләрен генә кайгыртучылар тотына алмас инде.   Премьер-министр Илдар Халиков мәдәният йортлары эшчән­легенең сүлпәнлеге сәбәпләрен төрлечә анализларга чакырды. Бу – бик җитди, системалы проблема, диде ул. Ә гомумән алганда, Халиков “матур 2015 нче ел” уңаеннан залдагыларның барысын да тәбрик итте. Тәбрикләү мактаулы исемнәр, сертификатлар тапшыру белән дәвам итте.  Гөлинә ГЫЙМАДОВА --- | 05.02.2016 (полный текст новости)

  • 2016-02-06 02:24 Эльмира Кәлимуллина популяр тапшыруда төшәр алдыннан өч тапкыр бәлеш пешереп караган (ФОТО)
    05.02.2016 Шоу-бизнес Бу атнада Казанга «Поедем, поедим» тапшыруын алып баручы Джон Уоррен килде. Эфирда милли ризыклар пешереп күрсәтүче әлеге тапшыру тамашачы арасында популярлык казанырга өлгерде инде. Бу юлы Джон Уорренга партнер итеп "Голос" проекты финалисты, Татарстанның халык артисты Эльмира Кәлимуллинаны сайлаганнар. Җырчының үзе өчен бу көтелмәгән сюрпризга әйләнгән. Татарстан йөзенә кызыллык китермәс өчен Эльмира хәтта тапшыруга төшәр алдыннан өч тапкыр бәлеш тә пешереп караган, дип яза "События".   Эфирда нәкъ бәлеш пешерү идеясен җырчы үзе тәкъдим иткән.   «Поедем, поедим» тапшыруын 13 февраль көнне НТВ каналында 14 сәгать 20 минутта карый алачакбыз.     --- --- | 05.02.2016 (полный текст новости)

  • 2016-02-06 02:24 Ялларга салкынайта (ҺАВА ТОРЫШЫ)
    05.02.2016 Экология Татарстан Гидрометеорология һәм әйләнә-тирә мохитне күзәтү идарәсе мәгълүматларына караганда, бүген – 5 февральдә, республика һәм аның башкаласы юлларында көчле бозлавык саклана. Синоптиклар фаразлавынча, кар, юеш кар явуы көтелә. Көньяк-көнбатыштан уртача тизлектә җил исә. Татарстанда көндезге һава температурасы 0-5 градус салкын булачак. Казанда да кар ява, 1-3 градус салкын булуы көтелә.   6 февральгә каршы төндә кар ява, томан төшәчәк. Һава температурасы 4-9, аязган вакытта 14 градуска кадәр салкынайтырга мөмкин. --- --- | 05.02.2016 (полный текст новости)

  • 2016-02-06 02:24 «Аерылырлык пар түгел идек»
    05.02.2016 Хатлар Төп нигезгә килен булып төшеп, өлкәннәр белән дә, үз гаиләсе белән дә ипле, акыллы итеп яши белгән киленнәр зур хөрмәткә лаек. Мәгъмүрә белән Камил өч малай, бер кыз үстерделәр. Бер урамда яшибез, аларда еш булам. Уллары өйләнеп, үз тормышларын кордылар. Ике киленнәре – авыл кызлары. Төп йортта яшәүче Рифат исә Кукмара районы, Шепшеңәр авылы кызы, әнисе үлеп, ике яшендә ятим калган, үги әни белән үскән, училищеда укып, хисапчы белгечлеге алган Нәфисәгә өйләнде. Нәфисә беренче көннән каенанасын якын, үз итте. Үзе тыйнак, басынкы, аз сүзле, биләмне белми торган килен булды. Читкә, шәһәргә китү турында да уйламый. Хуҗалыктагы һәр эшне җиренә җиткереп, булсынга эшли. Ире Рифат белән бик сылу, тәртипле өч кыз үстерделәр, алар зурлар инде. “Ярый әле авылда әниләр янында калганмын, миңа балалар үстерергә дә җиңел булды, – ди Нәфисә. – Кая барсам да борчылмадым, кызларым гел караулы булды. Кайтуыбызга әни тәмле ризыкларын пешереп каршы алды, кайгырып яшәмәдем”. Каенанасы җор телле, әйтәсе сүзен дә уен-көлке белән генә җиткерә. Тормышта табак-савыт шалтырамый тормыйдыр, әмма ул тавыш урамга чыкмый. Килен белән каенана икесе бер сүздә яшиләр. Мәгъмүрә шулай ук киленнәре Чулпан, Халидә белән дә бик әйбәт мөнәсәбәттә. Искиткеч бәхетле каенана ул, Ходай аңа берсеннән-берсе акыллы, булдыклы, әни дип кенә торучы киленнәр насыйп итте. Гомумән, бу гаилә күпләргә үрнәк. Гел шулай бәхетле яшәсеннәр. * * * Әмма кайбер каенаналар Ходайдан бүләк булып төп нигезгә килгән киленнәрне тиешенчә кабул итә, аның белән тату-матур яши белмиләр шул. Бер мисал.   Наил абый белән Лилия апа бик яратышып өйләнешәләр. Каенана артык чая, усал булып чыга, киленен яратмый, аның һәр эшеннән гаеп таба. Аны улыннан ничек тә аерырга тырыша. Киленне бу йортта түзеп яши алмаслык хәлгә җиткерә. Яшь хатынга үзенең әти-әнисе янына әйләнеп кайтырга туры килә.   Наил абый акча эшләп кайту өчен читкә чыгып китә. Кайткан төшенә кызы туа. Һәм ул хатыны белән баласын тагын үзләренә алып кайта. Әмма Лилия апа биредә тагын озак тора алмый, каенанасының җәберләвенә түзә алмыйча, яңадан китеп бара. Кызы бераз үскәч, Мамадыштагы фабрикага эшкә урнаша. Эшеннән фатир бирәләр. Бүтән кияүгә чыкмый. Шулай итеп, кызы Ләйлә әтисез үсә, Чаллы педучилищесын тәмамлап, бакчада тәрбияче булып эшли, кияүгә чыга, балалар үстерә.   Наил абый икенче хатынга өйләнеп, ике бала үстерә. Беренче гаиләсендә туган кызы Ләйләгә алимент түләсә дә, алар бер мәртәбә дә очрашмыйлар. Шулай 57 ел гомер үтеп китә. Наил абыйга – 82, Лилия апага – 80 тула. Менә Наил абый бик нык авырып, урын өстенә егыла. Бәхилләшми китеп бара күрмим дип, беренче хатыны белән кызын чакырта. Лилия апа каршы килми, Чаллыдан кызын, ике оныгын алып кайта. Аларны бик җылы каршылыйлар. Яшь чакта аерылган, инде карт белән карчыкка әйләнгән элекке ир белән хатын үткәннәрен искә төшерәләр. – Без аерылырлык пар түгел идек бит, – ди Лилия апа. – Әниең яратмады, шуның аркасында аерылдык. Алай дип әйтүемә ачуың килмәсен, нинди булса да синең әниең ул. Мин гел сине уйлап яшәдем. Хәтерлисеңме, Наил, син читкә эшкә киткәндә, олы юлга кадәр озата чыктым. Дүрт айлык авырым бар иде. “Наил, инде мин кайда торырмын?” – дидем. Ә син: “Әбиләрдә торып торырсың инде”, – дип китеп бардың.   – Барысы да исемдә, мин дә сине онытмадым, – ди урын өстендәге Наил абый, Лилия апага кулын сузып. – Булдыра алсаң, гафу ит, бәхил бул, мине начарлык белән искә алма...   Роза ЗАҺИДУЛЛИНА. Мамадыш районы, Ишки авылы.  --- --- | 05.02.2016 (полный текст новости)

  • 2016-02-06 02:24 Татарстанда Хоменко бандасы әгъзалары хөкем ителде
    05.02.2016 Криминал Татарстан Республикасы Югары суды Хоменко бандасы әгъзалары – 45 яшьлек Руслан Мортазинга, 41 яшьлек Леонид Мельников һәм Петр Кирилловка, 37 яшьлек Владимир Мощенкога карата хөкем карары чыгарды. ТР прокуратурасы матбугат хезмәте хәбәр иткәнчә, роле һәм катнашу дәрәҗәсенә карап, алар РФ Җинаять кодексының 162нче маддәсенең 4нче өлешендә (“Оешкан төркем составында, корал һәм корал рәвешендәге әйбер кулланып, аеруча зур күләмдә кылынган талау”), 222нче маддәсенең 3нче өлешендә (“Утлы корал, аның төп өлешләрен яки сугыш кирәк-яракларын алу, тапшыру, саклау, күчерү яки үзең белән йөртү”), 159нчы маддәсенең 4 нче өлешендә (“Оешкан төркем тарафыннан кылынган мошенниклык, ягъни кеше милкен, алдау һәм ышанычтан файдалану юлы белән үзләштерү”), 10нчы маддәсенең 1нче өлешендә (“Саксызлык нәтиҗәсендә, кеше үлеменә китерү”) каралган җинаятьләр кылуда гаепле дип табылды.   Шунысы ачыкланган: 2013-2014 елларда ир-атлар гражданнарны һөҗүм итеп талаган, шул исәптән утлы корал һәм корал рәвешендәге әйберләр кулланып. Моннан тыш, алар исәбендә – казанлы милкен ачык рәвештә үзләштерү һәм шәхси эшмәкәр офисыннан милек үзләштермәкче булу.   Мортазин, Хоменко һәм Мельников оешкан төркем составында җинаятьтәшләре Кирилловка һөҗүм итеп талауны сәхнәләштерә. Соңгысы ышаныч язуы буенча банктан танышының акчаларын алган була. Явыз ниятлеләр бу акчаларны урлап, зыян күрүчегә аеруча зур күләмдә зарар сала.   2014 елның сентябрендә Биектау тимер юл сатнциясендәге урман посадкасы территориясендә автомобиль белән исерек килеш идерә иткән Мельников танышын бәрдерә. Нәтиҗәдә, соңгысы җәрәхәтләрдән район хастаханәсендә җан бирә.   Җинаятьчеләр гаепләрен өлешчә генә таныган. Суд аларның барысын да катгый режимлы төзәтү колониясенә хөкем итте: Мельниковны – 12 елга, Мортазинны – 10 ел да 6 айга, Кирилловны – 10 елга, Мощенконы – 8 елга.   Элек суд Хоменконы 11 елга аерым режимлы төзәтү колониясенә хөкем иткән булган.  --- --- | 04.02.2016 (полный текст новости)

  • 2016-02-06 02:24 Иң истә калган татар фильмнары (ИСЕМЛЕК)
    05.02.2016 Җәмгыять «Күктау» (режиссер Илдар Ягъфәров) «Зөләйха» (Рамил Төхвәтуллин) «Дилемма» (Рамил Төхвәтуллин) «Өч аяклы ат» (Нурания Җамали) «Югалту» (Илдар Ягъфәров)   «Күк капусы ачылганда»   (Фәрит Дәүләтшин)   «Мәхәббәт сынаулары» (Фәрит Дәүләтшин)   «Бичаракай» (Фәрит Дәүләтшин»)   «Кияү» (Әхтәм Зарипов)   «Бөркетләр» (Рамил Төхвәтуллин)   «Бибинур» (Юрий Фетинг)   «Упкын» (Рамил Төхвәтуллин)   «Тутык кыңгырау» (Илфат Камалиев)   «Корыч» (Илфат Камалиев)   «Корбан – роман» (Салават Юзеев)   «Җәза» (Фәнис Камал)   «Мәхәббәт ул йөрәк эше»  (Гаяр Нуриманов)     «Рудольф Нуриев» (Фәрит Дәүләтшин)   «Ак чәчәкләр» (Ренат Әюпов)   «Яңа ел төнендә» (Нурания Җамали)   «Тузган торактан күчкәндә» (Нурания Җамали)   «Сиңа кайтам» (Нурания Җамали)   «Кешечә яшик» (Нурания Җамали)   «Ерактагы йолдызым» (Нурания Җамали)   «Ышанасы килә» (Нурания Җамали)   «Яңа елда бергә булыйк» (Нурания Җамали)   «Сөюләрем сине хак минем» (Нурания Җамали)   «Китәм димә» (Нурания Җамали)   «Бәхетлеме син?» (Нурания Җамали)   «Уеннан уймак» (Нурания Җамали)   «Язмышлардан узмыш юк икән» (Нурания Җамали) --- --- | 04.02.2016 (полный текст новости)

  • 2016-02-06 02:24 Фәридә Төхватуллина: “Һай, үлеп яратам”, дип кияүгә чыкмадым” (ФОТО)
    05.02.2016 Шоу-бизнес “Яңа Гасыр” каналында “Сиңа миннән сәлам” тапшыруын алып баручы Фәридә Төхвәтуллина сыер да сава, терлек-туар да карый, кирәк булса утын да яра. Кыскасы, кара эш дип чирканып тормый, ниндие бар – бөтенесен башкара. “Башыңа төшсә, бөтен эшне өйрәнәсең, эшнең ояты юк”, – ди ул. – Фәридә, ирең Илшатка яратып кияүгә чыктыңмы?   – Тора-бара ярата да башлыйсыңдыр. Кияүгә чыкканда, һай, мин моны үлеп яратам, дип чыкмадым үзе.    – Ник алай?   – Ярату тора-бара килә дип уйлыйм. Акыл белән уйлап, сине яраткан, хөрмәт иткән кешегә кияүгә чыгарга кирәк. Икең бер фикердә булу кирәк. Сөйләшергә уртак тема булмаса, коры ярату белән генә яшәп булмый, юллар аерыла ул. Иремнең хатын-кызны хөрмәт итүе, аңлый белүе ошады. Нинди хәл булса да аңа таянам.   – Илшат 122нче рус гимназиясендә физкультура укыта икән, бу акчага гына яшәп булмыйдыр инде ул, бизнесы бармы?   – Әйтмим. Серләр калсын әле.   – Ә син “Сиңа миннән сәлам”не алып барып, череп баеп беткәнсеңдер инде, шулаймы? Анда “Видеокотлаулар” 5200 сум, өй телефоныннан язып алынган бер хатның бәясе 2300 сум тирәсе, диләр.   – Алай акча артыннан куа торган кеше түгел мин. Күңел халәтемә туры килгән эш булсын.   Алар бер-берсенә “бәгърем” дип эндәшә. 2 класста укучы олы кызлары Мәликәне мәктәпкә илтү, алып кайту әтисе карамагында. Кызлары да әтиләре эшләгән гимназиядә белем ала.   – Балачагың ничек узды?   – Әтием Әтнә районы Олы Мәңгәрдән, шул авылда дөньяга килгәнмен. Әниемә колхозның баш хисапчысы эше тәкъдим ителү сәбәпле, әниемнең туган авылы – Арча районы Яңа Иябаш авылына күченеп киткәнбез. Балачагым шунда үтте. Әни мөстәкыйль бала итеп үстерде: “Авыр хәлдә калсаң, иң беренче Аллаһы Тәгаләгә таянып, аннан көч-куәт сора”, – дип өйрәтте. Әнием Хаҗирә бүген дә шул авылда гомер итә. Әтием Фердинанд 55 яшендә инсульттан вафат булды. Ул үлгәндә 27 яшемдә идем.   – Энекәшең Фәннурга – 23, арагыз 12 яшь икән, ник алай?   – Әнидән энекәшемне: “Үзем генә калам”, – дип сорап алдым. Авыл хуҗалыгы университетында урман хуҗалыгы буенча укый ул, соңгы елы инде.   Туган якка атна саен кайтабыз, минем якка күбрәккайтырга туры килә, әти булмагач хуҗалык эшләре җыела. Терлек-туар, тавык, казлар асрый әни. Ирем ягыннан әткәй-әнкәй Әтнә районы Чишмәле Сап авылында яшиләр.   – Әйбәт киленме син?   – Әйбәт кабул иттеләр, “кызым”, дип кенә эндәшәләр. Чит кешенең баласына “кызым” дип әйтү җиңел микән? Күмәк эшләр булганда, миңа да шалтыратып киңәшәләр, күңелем үсеп китә. Ашлар уздырганда үзем дә алар белән киңәшләшәм. Безнең ике авыл арасы 50 чакрым гына, безгә кайтканда, аларга да сугылып чыгабыз.    – Кайткан саен мунча керәсеңме?   – Мунча яратам. Ирем – мунча белгече. Ишегалдында күмер самавыры кайнатабыз, аны төп йорттан таптык. Әниемнең бала чагындагы самавыр ул.   – Чабынасыңмы?   – Чабынам. Юкә, имән, каен себеркесен яратам. Себерке әзерләргә әти, балалар белән бергәләп менәбез. Шунда ук бәйлибез, үләннәр дә җыябыз.   – Печән дә чабасыңмы?   – Юк, карап кына торам.   – Илшат белән танышу ничек булды?   – Тулай торакта дүрт ел яшәдем. Хорга йөри идем, концертта таныштык. Илшат та шул ук торакта яши иде. Студентның акчасы бетә, ә Илшатта гел акча була. Булмый хәле юк, спорт факультетында укыгач, төрле ярышларда катнаша, призлар ота, эшли дә иде. Очрашып йөрдек, әмма гаилә кору турында уй юк иде. Язмыш соңыннан тагын очраштырды, ике ел йөрдек тә кавыштык.   – Тел байлыгыңны үстерү өчен нишлисең?   – Әдәби китаплар укыйм.   – Йокларга яратасыңмы?   – Биш-алты сәгать йокы җитә миңа. Бишенче яртыда уянып, иркенләп җыенам, алтынчы яртыда безне машина килеп ала.   – Сезнең тапшыруны гел тәнкыйтьләп торалар: “Артистларны сөйләтмәгез, күбрәк котлаулар укыгыз”, – диләр.   – Тәнкыйтьне яратам. Мактаган дустыңнан курык, диләр.   – Ачуың чыкмыймы?   – Юк, бик тыныч кабул итәм.   – Син тамашачылар белән “Саумысез” дип исәнләшәсең, ник?   – Чит илдәге тамашачыларны да күз алдында тотам.   – Эфирга чыгар алдыннан дога кыласыңмы?   – Һәрвакыт “зиһен, тел ачкычлары бир, яман нәрсәдән сакла”, дип, Аллаһы Тәгаләдән сорыйм.   – Карале, Фәридә, син җырчы Анна Германга охшагансың икән...   – Әйе шул, бервакыт Киров өлкәсеннән бер абый Анна Германның фотосы белән хат та язып җибәргән иде.   – Буең күпме соң синең?   – 173.   – Күзең зәңгәр бугай...         ГАБДЕРӘХИМ --- | 04.02.2016 (полный текст новости)

  • 2016-02-06 02:24 Вәсилә Фәттахованың иҗатына гашыйк кешеләр флешмоб уздыра
    05.02.2016 Шоу-бизнес Фаҗигалы рәвештә вакытсыз арабыздан киткән Вәсилә Фәттахованың иҗатына гашыйк кешеләр, аны искә алу чарасы уздырырга булганнар. Алар 7нче февраль көнне Уфаның Салават Юлаев исемендәге мәйданында флешмоб оештыралар һәм анда җырчының иң популяр хиты – "Туган як" җырын башкаралар. Музыкаль бизәлеш урынына флешмобта катнашучылар кул чабып һәм аяклар белән тыпырдатып җырлаячаклар, дип яза "Башинформ". Исегезгә төшерәбез: мондый аккомпанемент әлеге хитка җырның авторы Урал Рәшитов тарафыннан ук "салынган" булган. Чара 17:00дә башлана. Катнашырга теләүчеләр саны инде 100гә җитә язган. --- --- | 05.02.2016 (полный текст новости)

  • 2016-02-06 02:24 «Башта сине кияүгә бирәбез»
    06.02.2016 Хатлар Мин кияүгә бик иртә чыктым. Институтка кереп, бер ел укуга, курсташ егеткә үлеп бетеп гашыйк булдым да, икенче курс уртасында кияүгә дә чыгып куйдым. Шәһәр егете иде, аның әти-әниләре фатирында бергә яшәдек. Бер-бер артлы балалар тудырып, институтны көчкә тәмамладым. Кызларыбызны әби-бабалары бик яраттылар. Әмма ирем генә гаилә, бала кадерен белмәүче адәм булып чыкты, эчте, талашты, беребезгә дә тынычлык бирмәде. Ахыр чиктә мин аңардан аерылдым. Балалар мәктәптә укый башлаганнар иде. Үзем эшкә урнаштым. Ун елдан соң эшемнән фатир бирделәр. Эчеп йөри торгач, ирем үлеп китте. Башта кызларым янына ничек чит ир алып кайтыйм дип, икенчегә кияүгә чыгарга батырчылык итмәдем. Кияүгә чыгарга тәкъдим ясаучылар да, сөяркә урынына тотарга теләүчеләр дә булды үзе. Әмма кызларыма яман үрнәк күрсәтүдән курыктым, берәүне дә якын китермәдем. Бөтен вакытымны кызларым һәм эшем белән юанып үткәрдем. Эшемдә яхшы гына уңышларга ирештем, хезмәтемне бәяләделәр, бүлек мөдире иттеләр. Үзем эшләп, абыйларым, әни ярдәме белән бер бүлмәле фатирымны ике бүлмәлегә алыштырдым. Яңа йортта, бик иркен, ямьле, якты фатир. Инде кызкайларым үсеп җиттеләр. Берсе югары уку йортын тәмамлады, берсе киләсе елда диплом алачак. “Уку белән бергә кияүгә чыгу турында да уйлагыз, һәр нәрсәнең үз вакыты”, – дим мин аларга. “Әни, синнән узып, ничек чыгыйк инде, башта сине кияүгә бирәбез әле”, – диләр. Уенын-чынын кушып әйткәннәрен беләм инде. Аллаһ бер яклап бирмәсә, икенче яклап тигезли бит ул, эчкече ир насыйп итсә дә, шөкер, балаларымны акыллы, аңлы итте. Кызларым соңгы вакытта: “Без әле өлгерербез, син тормышыңны җайла инде, ялгыз калуың бар бит”, – дип еш кабатлыйлар. Тик бөтен “бәла” дә шунда шул, инде тормышка чыгасым, кемнедер көйләп, кемнеңдер җаена йөрисем килми! Кайтсам үз өем, китсәм үз көем, дигәндәй. Өебездә ниндидер ирнең киләп сарып, акыл өйрәтеп йөрүен һич теләмим. Тырышып корган өемнән дә кем янынадыр чыгып китәсем килми. Мин тәмам кыргыйланып беткәнмен, күрәсең. Кара көзгә керүгә, авылдан әнине алып киләм, өйдә бер көтү хатын-кыз булабыз, гөр килеп йөрибез. Ә ир дигәнең минем әнине колач җәеп көтеп торыр дисеңме әле?! Җәйләрне авылда, әни янында үткәрәм, кызларым да кайтып йөриләр. Тормыш шулай бер көйгә салынды инде, аны һич үзгәртәсем килми. Әмма кызларымның ялгыз калуларын теләмим. Акыллы егетләр белән никахланып, тулы, тату тормышта яшәсеннәр иде. ГӨЛНАЗ. Казан. --- --- | 05.02.2016 (полный текст новости)

  • 2016-02-06 02:24 Нәфисә Хәйруллина: "Мин үз режиссерымны таптым инде" (ФОТО)
    06.02.2016 Мәдәният Нәфисә Хәйруллина – Г. Камал исемендәге Татар дәүләт академия театры актрисасы. 1988 елда Казанда туган. Казан мәдә­ният һәм сәнгать университетын тәмамлаган. Рольләре: Нәдимә – «Сыер» (Н. Хикмәт), Камәр – «Курчак туе» (Г. Исхакый әсәре буенча М. Гыйләҗев һәм Р. Хәмит инсценировкасы), Кыз – «Яшь йөрәкләр» (Ф. Бурнаш), Кара­күз – «Бәби» (И. Зәйни), Миләү-шә – «Кичер мине» (Л. Айтуганов), Диана – «Дивана» (Т. Миңнуллин). Нәфисә. Безнең буын татар укучысының күңелендә бу исемнең үз образы бар иде. Гомәр Бәшировның «Намус» романы белән бәйле ул. Төп героиняның исеме дә әсәр исеме белән тәңгәлләштерелеп кабул ителде ул чакта – Намус. Уйлап баксаң, бу төшенчәнең асылы бик тирән бит. Тормыш каршылыклары эчендә кешелек сыйфатларының төп өлгесе булган намуска тап төшерми гомер кичү – чын Кеше булуыңны раслау дигән сүз. Шул төшенчәнең тирәнлеген аңлаган хәлдә, Нәфисә безнең аңга якты образ булып сеңеп калды да. Ләкин һәр заманның үз геройлары. Китап битләреннән тормышка күчкән исемнәр кайвакыт үзләре яңа образ тудыра. Театр сөюче меңләгән татар тамашачысы бүген Нәфисә исемен матурлык өлгесе буларак кабул итте. Яшь актрисаның тамашачыны үзенең кычкырып торган чибәрлеге белән җәлеп итүе гаҗәп түгел. әйе, сәхнә матурлык ярата. әмма, иң әүвәл, кайчандыр шушы сәхнәдә йолдыз булып кабынган гүзәл Фирдәвес Хәйруллинаның кызы булуы белән кызыксыну уятты түгел микән әле ул? Тамашачы күңеленә якты нурын сибеп, сызылып кына үткән  актрисага булган мәхәббәтебез кызына күчте шикелле. Сөйләшүебезнең Фирдәвес апаны искә алудан башлануы да табигый. Гадәттә, актерларның балалары сәхнә артында үсә. Күпләрне кы­зыктырган бу серле профессиянең кеше күзеннән яшерен авырлыкларын да күреп торалар алар. Әмма шуңа да карамастан, әти-әнисенең юлын сайлаган актерлар шактый. Сәхнәнең сихри көчеме бу? – Мин сәхнә артында үсмәдем. әни мине, гомумән, театрга якын җибәрмәскә тырышты. Артист балаларының күбесе массовкаларда катнаша, гастрольләргә йөри. Мин аларга бик кызыга идем, ләкин әни мине хәтта театрга да йөртмәде. Актриса булуыма бик нык каршы иде ул. Табиб яисә чит телләр буен­-ча белгеч итеп күрергә теләде мине, инглиз телен өйрәтү өчен репетиторга да йөртте. Балачакта үзем дә актриса булырга хыялланмадым, шактый ялкау идем, әнинең роль ятлаганын карап, син боларны ни­чек өйрәнә аласың, дип аптырый идем. 14 яшьтә кисәк кенә туды ул теләк. Әниең хәзер сине сәхнәдә күрсә, ничек кабул итәр иде икән? – Әнинең дуслары, туганнар, шатланыр иде, диләр. Ә үзем хәзергә кадәр, ул мине гафу иттеме икән, дип уйлыйм. Төшләргә бик еш керә әни. Матур итеп керә. «Курчак туе»ның премьерасы көнне күршебезнең төшенә кергән. Бик матур чәчәкләр күтәреп залда утыра ди, имеш. Шунда ук спектакль уңышлы булыр дип юрадым.   Күренекле рус актерларын тамашачы күбрәк кино аша белә. Актерны халыкка танытуда, әлбәттә, телевидениенең мөмкинлекләре бик зур. Нәфисә Хәйруллина атлы яшь актрисаны да күпчелек халык «Ерактагы йолдызым» (Халисә Ширмән әсәре буенча Нурания җамали төшергән сериал) телесериалындагы төп героиня аша ка-бул итте. Телесериалда төшеп караганнан соң, киноактриса булу теләге уянмадымы? – Иҗат кешесе буларак... миңа сәхнә якынрак. Камера терәлеп торганда, рольгә тулысынча бирелеп булмый. ә театр ул чын сәнгать. Монда сәхнәдә яшисең. Уен белән яшәүнең аермасы бик зур. Танылган режиссер төшергән яхшы фильмда уйнап карар идем, билгеле. Кем белә, бәлки анда башка төрлерәк тойгылар туар... Кайвакыт Интернет челтәрендә сәнгать өлкәсендә танылган шәхесләр белән аралашам. Алар да: «Фоторәсем­нәреңдә образ тирәнлеге көчле, кинога төшү өчен бөтен мөмкинлекләрең бар, сине күреп алачак­лар», – диләр. Кастингларда катнашырга өндиләр. Мин алар белән килешәм, ләкин әлегә үзебезнең театрдан китәсем килми. «Читтә солтан булганчы, үз илеңдә олтан бул!» диләр бит. Монда миңа шундый рәхәт, бөтен җаным белән кинәнеп эшлим. Репетицияләрдән соң кичке спектакльгә кадәр хәтта өйгә дә кайтып тормыйм. Матурлык синең өчен нәрсә ул? – Әлбәттә, тышкы кыяфәт кенә түгел, эчке дөнья да. Кабыгы гына матур булганнардан кешеләр тиз читләшә. Тышкы матурлык тормышта өстенлекләр бирәме? – Башта бирә. Сәхнә өчен матурлык бик мөһим. Ләкин шәхесне бәяләгәндә барыбер профессиональлеккә карыйлар.   Артык матур булу куркыныч та дип уйламыйсыңмы? Гүзәллек бәйгеләрендә җиңүче чибәркәйләрнең аяныч язмышлары турында әледән-әле ишетеп торабыз. Синең героиняң Камәрне дә («Курчак туе») матурлыгы харап итте бит. Бөтен нәрсәне дә акчага сатып алып була, дигән фикер безнең заман өчен дә ят түгел... – Камәрнең эчке дөньясы тирән, холкы белән ул беркадәр миңа охшаган. Аны матурлыгы гына түгел, вазгыять харап итә. Подиумга ашкынучы модельләрнең күбесе исә, дөньяның тышкы ялтыравыгына кызыгучан, алар рухи кыйммәтләрдән ерак. Аларны күбрәк матур тормышка кызыгу аяныч хәлләргә төшерә. Күпләрне кызыксындырган сорау: җырлыйсыңмы? Тамашачы татар сәхнәсенә яңа Мәйсәрә килмиме дип көтә. – Җырламыйм. Миңа вокал дәресләре алырга тәкъдим итүчеләр булды. Профессионаллар бер-ике елдан Мәйсәрәләрне, Галиябануларны уйнарлык актриса ясыйбыз синнән, диделәр. Тик минем моңа ничектер әлегә вакытым да, теләгем дә юк. Мәйсәрәне уйныйсың килмимени? – Миңа драматик рольләр, көчле рухлы героинялар ошый. Елак, мескен Мәйсәрә образы минем өчен түгел. Татар язучыларының пьесаларын бик яратам дип әйтә алмыйм, гротеск күп. Гаяз Исха­кыйны яратам. Аяз Гыйләҗевне. Аларда тирәнлек, драматизм көчле. «Курчак туе» алдыннан Исхакыйның әсәрләрен укып чыктыңмы, әллә сценарий белән генә таныштыңмы? – Укыдым. Әле мәктәптә чакта ук Исхакыйның шактый әсәрләрен – «Зиндан»ны, «Зөләйха»ны укыган идем. Актер профессиясенең четерекле ягы – аның язмышы режиссер кулында. Үз режиссерын таба алмаганга гына ачылмыйча калган талантлы актерлар байтак. – Мин үз режиссерымны таптым инде. Фәрит Бикчәнтәев чынлап та минем режиссерым. Кайвакыт хәтта куркып та куям, үземне бер генә режиссерның артисткасы кебек хис итәм. Башка режиссерлар белән эш­-ләгәндә, Фәрит Рәфка­тович болайрак итәр иде дип чагыштыра башлыйм... Тиздән безгә Мольерның «Тар­тюф»ын куяр өчен француз режиссеры Доминик Питуазе килә, ул мине Марианна роленә алды. Менә аның белән эшләү ничегрәк булыр, кызыксынып көтәбез инде. «Курчак туе»нда, әниең сыман, үз-үзеңне аямый, героиняңның бөтен кичерешләрен йөрәгең белән җиткерүеңне күрдем... – Әниемә дә күпләр, болай ук җаныңны биреп уйнарга ярамый, дип әйтәләр иде.   Фирдәвес апа сәхнәдә генә түгел, тормышта да йөрәге белән янып, бәргәләнеп яшәде, көрәшче рухлы, үтә туры сүзле кеше иде. – Мин дә кешегә турысын әйтәм, уйлаганымны эчемдә яшереп кала алмыйм. Холкымны белгәч, дусларым миңа үпкәләмиләр. Актерлар арасында чын дуслык була алмый, алар роль өчен көрәшеп, бер-берсеннән көнләшеп яшиләр, дигән фикер киң таралган. – Дус дигәннәреңә бик ышанып бетмә, диюләрне еш ишетергә туры килә. Миңа мондый сүзләрне ишетүе авыр. Бер-береңә ышанмый ничек яшәргә, ничек итеп бергә эшләргә кирәк? Юк, мин алай булдыра алмыйм. Ә үзеңнән көнләшүләрен сизәсеңме? – Сизәм. Көнләшүләр мине бик нык яраласа да, үпкәләп йөри белмим, гафу итәм. Кайбер дусларым: «Син ничек шулай булдыра аласың?» – дип аптырыйлар. әнием: «Таш атканга, аш ат», – дип өйрәтте мине. Актрисаларның фанатлары булуы табигый. Бер яктан, ул рәхәттер, ләкин аның үз кыенлыклары да бардыр кебек. – Кичәге спектакльдән соң бер егет чәчәкләр бүләк иткән иде. Киенеп кайтырга чыкканда, дуслар: «Нәфисә, сак бул, сине көтеп торалар», – дип телефонга шылтыратып әйттеләр. Машинам янында тагын шул егет чәчәкләр, открыткалар белән көтеп тора. «Сезнең белән алга таба аралашырга мөмкинме?» – ди. «Юк, минем егетем бар», – дип китеп бардым, алай да артымнан килмиләр микән дип шикләндем үзем. Мин куркак кеше тү-гел, шулай да төрле кеше бар бит... Чәчәк ташучы егетләргә өметләнер урын юк, димәк... – Мин шәхси тормышым турында сөйләргә яратмыйм. Үзәк журналларда актрисалар: «Ой, мин ничек яратам, мин нинди бәхетле!..» – дип аһ итәләр дә ярты елдан аерылышалар. Аннары аерылышулары турында яза башлыйлар. Миңа андый популярлык кирәк түгел, мин сәхнәдә генә ачылырга телим. Син, авылга кайтырга яратмыйм, дигән идең. Безгә – авылда туып-үскән кешеләргә – моны аңлавы кыенрак, билгеле... Без авылга кайтып күңелебез белән ял итеп киләбез. Ә син ничек ял итәсең? – Ялгызлыкны яратам. Онытылып, үз уйларыма бирелеп сәгатьләр буена утыра алам, шулай тулысынча ял итәм. Иҗат кешесенә ялгызлык кирәк. Ләкин озакка түгел – уйларын тәртипкә китерер өчен генә. әниемнең апасы – Мәйсәрә апаларның Боровое Матюшинода өйләре бар, ял саен диярлек аларга барам, анда минем яраткан этем Яша – ике яшьлек пудель көтеп тора. Шундый яратам мин аны, үбепләр бетерәм! Бу юлларны укыганда, күпме асыл егет синең этеңнән үлеп көнләшә инде хәзер... – Минем әле песием дә бар, бохар песие. Хайваннарны бик яратам, алар миңа кайвакыт кешеләрдән әйбәтрәк кебек тоела. Алар сине беркайчан да сатмый, хыянәт итми... Әниеңнең бертуганнары белән бик якын булуыңны беләм. – Ай, минем туганнарым искиткеч: бер-берсе өчен таш кыядай торалар. Элек сак кына тәнкыйть­ләгән чаклары да була иде, хәзер инде минем белән киңәшәләр, сүзләремә колак салалар. Бөтен спектакльләремә йөриләр. Алар арасында үземне күз өстендәге каш кебегрәк хис итәм. Фитнес белән шөгыльләнәсеңме? – Юк. Тау чаңгысында шуарга яратам. Мондый экстримга кем өйрәтте инде? – Фәрит Бикчәнтәев. Барыбызны да «агулады», бөтен курсыбызны тау чаңгысына бастырды ул. Моның өчен аңа шелтә белдерергә кирәк. Артистларының тормышын шулай куркыныч астына куярга ярыймыни! – Мин экстрим яратам, машинада җилдерергә... Холкым шундый. Эштә дә, пьесаны укыганда ук уйнап укый башлыйм. Фәрит Рәфкатович гел: «Уйнама, башта укы, аңыш, өйрән», – ди. Рольгә керүе авырмы? – Юк, мин ничектер спектакль алдыннан ук шул роль белән яши башлыйм. Шуңадыр, сәхнәгә чыкканда дулкынланмыйм, каушамыйм. «Дивана» (Туфан Миңнул­лин) спектаклендә мин икенче пәрдәдә генә чыгам, рольгә кереп китү авыр булыр дигәннәр иде. Юк. Миңа рольдән чыгуы авыррак. Уйнарга хыялланган ролең бармы? – Бар. Нинди роль икәнен әйтмәс идем. Бик көчле трагик образлар актерның язмышына тәэсир итә, диләр. Шундый роль тәкъдим итсәләр, баш тартыр идеңме? – Юк. Театр минем өчен бар нәрсәдән өстен. Хорафатларга ышанмыйсың алайса. Күз тиюләрдән дә курыкмыйсың? – Ышанам. Менә, әнием алып биргән талисманны – зәңгәр күзне тагып йөрим, мәчеткә еш барам. Усал күзләр генә түгел, сокланып караган күзләр дә тия бит. Театрда яшьләр белән өлкән буын арасында аңлашу бармы? Төрле кеше төрлечә. әниемнең дуслары мине тиң күреп, ахирәтләре кебек сөйләшәләр. Миңа алар белән бик рәхәт. Безнең курсны, гомумән, театрда бик яраттылар. Чөнки театрга һәр ел саен андый көчле курс килә алмый. Менә әниемнәр курсы: Алсу Гайнуллина, Зөлфирә Зарипова... Нинди талантлылар! Алардан соң шактый еллар үткәч, Радик Бариевлар, Миләүшә Шәйхетдинова, Искәндәр Хәйрул­лин курсы килде. һәм менә без: Эмиль Талипов, Алмаз Гәрәев, Гүзәл Минакова, Ильнур Закиров. Әйе, кызыклы яшьләр килә. Ләкин «Камал театры хәзер сәхнәдә татарча, сәхнә артында русча сөйләшә торган театр» дигәнне дә еш ишетәбез. Милли театр бит ул тел-не саклый торган мөнбәр булырга тиеш. Исхакый сурәтләгән инкыйраз хәтергә килеп, сискәндереп куя. – Без бит аерым дәүләттә яшәмибез. Миңа калса, татар актерлары татарча да, русча да, инглизчә дә белергә, сөйләшергә тиеш. Бүгенге заманда бу табигый хәл. Л. Кузнецова, Ф. Гарифуллин фотосурәтләре. Г. Камал исемендәге Татар дәүләт академия театры архивыннан алынды Беренче күрүдә тамашачы күңелен кыргый гүзәллеге белән яулап алган Нәфисә Хәйруллина, иң мөһиме, сәхнәдә үзен өметле, зур рольләргә дәгъва белде­рерлек  актриса итеп таныта алды. әңгәмә барышында исә мин аның акыллы-фикерле, чиста күңелле, ихлас – чын кеше булуын күрдем. ә соңгы соравыма биргән җавабын... әлегә яшьлегенә генә сылтап торам. Балачактан ук һәрдаим: «Татарча сөйләш!» – дип тукып торган әнисенең сүзләре күңелендә ләбаса аның. «Сөембикә», № 2, 2010.  Гөлсинә ХӘМИДУЛЛИНА --- | 04.02.2016 (полный текст новости)

  • 2016-01-29 10:51 Рамил Курамшин: "Рәшит Ваһапов безнең якныкы дигәнгә ышанмадым. Артистлар Казанда гына туып-үсәләрдер дип уйлый идем"
    26.01.2016 Мәдәният Узган ел азагында Мәскәүдә Рәшит Ваһапов исемендәге татар җыры фестивале булып үтте. Бу концертлар төрле елларда шушы конкурста җиңү яулаган җырчылар көче белән үткәрелә. Ә мин анда сәхнә ветераны буларак чакырулы идем. Җырчыларның репертуарын башлыча күренекле профессиональ композиторларның затлы җырлары һәм татар халык җырлары тәшкил итте. Тамашачы һәр җырдан соң башкаручыларны көчле алкышларга күмде. Мең кеше сыйдырышлы концерт залында яшь буын вәкилләре дә байтак иде һәм моны бик сөенечле хәл дияр идем. Димәк, бу “өлкәннәр генә түгел, ә яшьләр дә чын милли җыр-көйләребезнең күңелләрне сафландыра, баета торган илаһи көчен сизә, аңлый” дигәнне күрсәтә торган факт. Ә бит, дөресен әйткәндә, соңгы елларда эстрада концертла- рында тамашачыны миллилектән ерак торган һәм аяк-кулларны гына селкетергә ымсындырган өч ноталы шырдый-бырдый җырлар белән туендыралар. Шуңа күрә халкыбызның милли рухын, милли горурлыгын уятучы бу фестиваль-концертларның тәрбияви әһәмияте бик зур һәм аның турында бары тик мактау сүзләре генә әйтергә кирәк. Ә хәзер ераграк тарихка кайтыйк. Өлкән буын якташлар хәтерлидер, 1961 елның июнь аенда Рәшит Ваһапов үзенең туган ягына гастрольләр белән кайткан иде.Ул чакта мин әле генә 7 сыйныфны тәмамлаган 14 яшьлек авыл малае идем, шулай булса да ул концертны карау бәхете миңа да тәтеде. Шул концерттан соң 50 елдан артык вакыт үткән булса да, Рәшит абыйның озын буйлы матур кыяфәте дә, көчле һәм моңлы тавышы да күңелемдә яши. Берничә көннән соң безнең авылга: “Рәшит Ваһапов туган авылы Актукта концертны билет сатмыйча, бушлай куйган”, - дигән хәбәр килеп иреште. Мин өлкәннәрдән “Рәшит Ваһапов безнең якныкы” дигән сүзләрне ишеткәнем бар иде, ләкин моңа бик үк ышанып бетми идем, чөнки мин бала акылым белән “артистлар Казанда гына туып-үсәләрдер” дип уйлый идем. Бу хәбәрдән соң, әлбәттә, ышандым. Ни аяныч, ел ярымнан соң, 1962 елның декабрь аенда Казан радиосыннан Рәшит абыйның вафат булуы турында хәбәр ишеттек.1964 елда урта мәктәпне тәмамлап, мин Казанга укырга киттем. Ул елларда әле Рәшит Ваһапов исеме халык күңелендә яши иде, ләкин тора-бара әкренләп онытыла башлады. Әмма, нәкъ менә Рәшит абыйның авылдашына бу гаделсезлеккә чик куеп, мәшһүр авылдашының исемен онытылмаслык итеп Кире халыкка кайтарырга Ходай язган икән!.. 1987 ел азаклары иде. Казанның Г.Камал театрында ниндидер концерт бара. Тәнәфес вакытында сәхнә артына бер егет килеп керде һәм минем яныма килеп: “Рамил абый, мин сезнең якташыгыз булам, Актук авылыннан. Казан дәүләт университетының журналистика факультетында укыйм”, - дип үзе белән таныштырды. Бу егет Рифат Фаттахов иде. 1988 елның 4 июнендә шушы яшь кенә студент егет Актукта Рәшит Ваһаповның тууына 80 ел тулу уңаеннан искә алу кичәсе оештырды. Шул кичәдә катнашу өчен Рифат Казаннан Рәшит абый белән филармониядә бергә эшләгән күренекле нәфис сүз остасы Әзәл ага Яһудин белән гавай гитарасында уйнаучы Сәгыйт Алиевны, җырчы Зөһрә Сәхәбиева белән шушы юллар авторын һәм Рәшит абыйның хатыны Зәйтүнә апа белән уллары Зөфәрне алып кайтты. Кичә Рәшит абый турында истәлекләр һәм концерт номерлары белән аралашып бик җылы атмосферада узды. Ә 5-6 ноябрьдә шушындый ук кичәләр Казанда да зур уңыш белән үтте. Бу кичәләр бөек якташыбызның исемен мәңгеләштерүдә Рифат Фаттахов тарафыннан башкарылган бихисап эшләрнең беренче карлыгачлары булды. Ул эшләрнең кайберләрен генә искә алып үтәм. 1989 елның 4 июлендә һәм 1991 елның 6 июлендә Рифат Актукта өлкә күләмендә Рәшит Ваһапов исемендәге үзешчән җырчылар конкурслары оештырды. Мине шул конкурсларда жюри рәисе вазифасын башкарырга чакырган иде. Беренче конкурста лауреат исеменә лаек булган берничә җырчыны хәтерлим: Уразавылдан Рафаэль абый Каюмов, Зур Рбишчадан Рушан Мөхәммәтҗанов, Мидхәт абыйның фамилиясе, кызганычка, онытылган, ул баһадир гәүдәле кеше иде, яшь чагында Уразавыл сабантуйларында күп мәртәбәләр батыр калган көрәшче булган. Конкурстан соң мин аларга: “Их, егетләр, яшь чагыгызда Казанга барып берәр музыка уку йортында укыган булсагыз, сездән бит менә дигән җырчылар чыккан булыр иде”, - дип әйткән идем. Ә 2003 елдан башлап Рәшит Ваһапов исемендәге конкурслар Казанда үткәрелә һәм үл бүгенге көндә яшь җырчылар өчен иң популяр конкурсларның берсенә әйләнде. Шунда җиңү яулаган җырчылар зур сәхнәгә дә юл ала. Моның өчен Рифат 2004 елда Рәшит Ваһапов исемендәге татар җыры фестиваль-концертлары оештыра башлады. Бу концертлар Татарстан, Россия, элеккеге СССР киңлекләрендә генә түгел, хәтта ерак чит илләрдә дә үтә. Шушы конкурсларны, фестивальләрне оештыру һәм үткәрү өчен ниндидер бер база кирәк бит инде. Шуңа күрә 2007 елда Рифат “Рәшит Ваһапов фонды”н ачып җибәрде. Оештыру эшләрендә ярыйсы гына тәҗрибә туплаган кеше буларак, Рәшит абыйның тууына 90 һәм 100 еллык юбилейларын Рифат тагын да зуррак колач белән үткәрүгә иреште. Газета һәм журнал редакторы булып эшләгән профессиональ журналистның шушындый мәшһүр авылдашы турында китап язып чыкмавы гайре табигый хәл булыр иде. Аллага шөкер, Рифат үзенең бу мөмкинлеген бөтен куәтенә тулысынча файдаланды. 2000 елда ул “Рәшит Ваһапов. Иҗат һәм тормыш юлы турында” дип исемләнгән китап язып чыгарды. Ә 2003 елда шушы китапны өстәмә материаллар белән тагын да тулыландырып, күп санлы фотолар белән баетып, ике телдә (татар һәм урыс) һәм зур форматта “Рәшит Ваһапов. Заман. Иҗат. Шәхес.” дип аталган гаҗәеп затлы китап чыгаруга да иреште. Шушы китабы белән Рифат Рәшит абыйга һәйкәл куйды дияргә була. Чөнки бит китап ул гасырларга кала торган әйбер... Язмамны тәмамлап, Рифат Фаттаховка шушы изге эшләрендә яңадан-яңа уңышлар, ә үзенә исәнлек-саулык, гаилә бәхете теләп калам. Рамил КУРАМШИН, Татарстанның халык артисты. Фотода: Рәшит Ваһаповның туган авылы Актукта - аның 80 еллыгына багышланган искә алу кичәсендә. Утырганнар (сулдан уңга): Әзәл Яһудин, Зөһрә Сәхәбиева, Сәгыйт Алиев. Басканнар: Рамил Курамшин, Рифат Фаттахов һәм авыл зыялылары. 4 июнь, 1988 ел. Фото Р.Курамшинның «Чордашларым - моңдашларым» китабыннан алынды. --- --- | 26.01.2016 (полный текст новости)

  • 2016-01-29 10:51 Татарстанда көн саен диярлек 1 кеше алкогольдән агуланып үлә
    26.01.2016 Җәмгыять 2015 елда алкогольле продукция кулланып агулану очраклары 24 процентка кимегән һәм 1198 очрак тәшкил иткән. 2014 елда алкогольдән агулануның 1586 очрагы теркәлгән булган. Үлемгә китергән агулануларга килгәндә, 2015 елда бу саннар 2014 ел күрсәткечләреннән аерылмый. Республикада яшәүче 1 мең кешегә 356 шундый очрак туры килә. Якынча көн саен 1 кеше спиртлы эчемлек белән агуланып үлә дигән сүз. Бу хакта “Татар-информ” мәгълүмат агентлыгы тарафыннан уздырылган матбугат конференциясендә РФ Кулланучылар хокукларын яклау һәм кеше иминлеге өлкәсендә күзәтчелек буенча федераль хезмәтнең ТР буенча идарәсе җитәкчесе урынбасары Алмас Имамов хәбәр итте. Агуланучыларның күпчелеге - 18 яшьтән өлкәнрәк, яшүсмерләргә 1,7 процент туры килә. Спиртлы эчемлекләрдән агуланган балалар саны узган ел 3 процент булган (2014 ел белән чагыштырганда, 7 очракка азрак). Җенес ягыннан аерып караганда, зыян күргән ир-атлар саны 83 процент тәшкил иткән. Алмас Имамов хәбәр иткәнчә, агуланучыларның 57 проценты этил спиртыннан, 36 проценты билгесез булган спирт эчеп агуланган. Калганнары этанол, пропонол кебек составында спирт булган чаралар куллану нәтиҗәсендә агуланган. “Кешеләр алкоголь белән генә агуланмый, аларның 37 проценты диярлек башка төр “суррогат” чаралардан зыян күрә”, - диде РФ Кулланучылар хокукларын яклау һәм кеше иминлеге өлкәсендә күзәтчелек буенча федераль хезмәтнең ТР буенча идарәсе җитәкчесе матбугат конференциясендә.   Лилия ЛОКМАНОВА --- | 25.01.2016 (полный текст новости)

  • 2016-01-29 10:51 Ризат Рамазанов баҗае белән "дуслашкан"!
    26.01.2016 Шоу-бизнес Юморист, җырчы Ризат Рамазанов Казахстанда яшәүче баҗаеның баҗайлар турында җыр яздырырга соравын, чыгымнарын үзе түләргә теләвен, әмма җырны яздырганнан соң, баҗаеның биргән вәгъдәсен үтәмәве хакында сөйләгән иде. Казахстанда яшәүче баҗаена бу хәбәр барып ирешкән һәм ул Ризатка бераз үпкә белдергән. – Яңа елдан соң тормыш иптәшем Зинираның туган ягы - Башкортстанга кайттык. Һәм нәкъ шул вакытта Казахстандагы баҗай да кайтты. Без, гадәттә, аның белән шунда кайтканда гына күрешәбез. Минем дәгъвамны газетадан укып белүен, ләкин командировкада булу сәбәпле, акча бирә алмавын әйтте. Тик мин аны кызык итеп кенә сөйләдем, әлбәттә, ул акчага гына калмаган. Шулай да баҗай биргән вәгъдәсен үтәде: мәгәрен конверт белән тапшырды. Әле тагын Кытайдан заказ буенча кайтартылган уенчык кәҗә дә бүләк итте, – дип сөйләде Intertat.ru хәбәрчесенә Ризат Рамазанов. Билгеле булганча, Ризат Рамазанов "Баҗайлар" җырына матур клип та төшерде. Башкортстанга кайткач, Ризатка "тазара башлагансың" дип, күңелен төшергәннәр. Шуңа да ул ябыгу нияте белән диетага утырган. "Җырчы Әсхәт Дөбер-Шатр киңәше буенча көн дәвамында әз-әзләп салат ашыйм. Ул салатның рецепты болай: кыяр, помидор, кызыл борыч, тавык түше, зәйтүн мае һәм әз генә тоз. Хатын көн дә иртән бер табак ясап куя. Өч көндә 3 кило ташладым. Күпмегә чыдармын, белмим. Зинира үзе "мин сине ничек бар, шулай яратам" дигән була. Моннан тыш, көн дә үзебезнең яндагы урманда йөгерергә чыгам. Менә шулай гәүдәмне формада тотарга тырышам һәм язга үземә яңа имидж табарга телим. Дөрес, аның идеясе уйланылган инде. Якын арада яңа җырлар иҗат итәргә, клип төшерергә планнар бар", – диде "Кредит" юмор төркеме артисты, җырчы Ризат Рамазанов.   Эльвира ШАКИРОВА --- | 25.01.2016 (полный текст новости)

  • 2016-01-29 10:51 Егет түгел, әнисе истә калган
    26.01.2016 Ир белән хатын Данисны беренче тапкыр кибеттә күрдем. Мин эшли торган кибеткә әнисенә чәшке тун алырга дип килгәннәр иде. Бик дорфа булып күренгән ханым янәшәсендәге егетне кызганып та куйдым. “Әнкәң хатыныңны биетәчәк әле”, – дип уйлаганым да хәтердә. Иң кызыгы – үзем турында әйткәнмен икән бит. Бу хәл моннан ике ел элек булды. Безнең кибеткә күпчелек хатын-кызлар йөри. Ирләрен, йә булмаса, иптәш кызларын ияртеп киләләр. Шуңа күрә дә яшь егет белән килгән урта яшьтәге ханым игътибарны җәлеп итте. Ике сәгатькә якын вакыт эчендә кибеттәге сатучыларны аяк табаныннан пар чыкканчы “биетте” ул. Уннан артык тун киеп карады. Әле җиңе ошамый, әле итәге тар, әле төсе башка кирәк. Кыскасы, һәр киемдә кимчелек табып кына торды. Сөйләшүләреннән аңла­шыл­ганча, улы әнисенә төрлечә ярарга тырыша. Тик барып кына чыкмый. Ул көнне кибеттән буш кул белән чыгып киттеләр. Хез­мәттәшләрем белән җиңел сулап куйдык. Мондый каенана эләкмә­сен, дип тә көлештек. Икенче көнне Данис кибеткә кире килде. Өйдә уйлашканнан соң, киеп караган туннарның берсен сатып алырга булганнар икән. Даниска ул сурәтләгән өс киемен эзләп табарга ярдәм иттем. Сөй­ләшеп киттек. Бездән соң тагын ике-өч кибеткә кергәннәр. Күңел­гә ошаганы гына туры килмәгән. Чәшке тун – Данис һәм әтисенең әниләренә туган көн бүләге икән. Ә аннары Данис минем янга килеп йөри башлады. Ул әнисенә охшамаган, холкы гомумән икенче булып тоелды. Шулай итеп очраша башладык. Бер ел чамасы вакыт үткәч, ул кияүгә чыгарга тәкъдим ясады. Бөтен курыкканым мин күзаллаган усал каенана иде. Тик ялгышканмын икән. Кияүгә чыкканнан бирле Гөлзада әнием безгә гел ярдәм итеп кенә тора. Беркайчан да тискәре сүз әйткәне булмады. Киресенчә, гел яклый. Ә кибеттәге хәлне искә төшереп, еш көлешәбез. Миләүшә ЭРГАШЕВА. Казан --- --- | 26.01.2016 (полный текст новости)

  • 2016-01-29 10:51 Студентлар Камал театрына ярты бәягә йөри алачак. Әмма һәр көнне түгел
    26.01.2016 Җәмгыять Студентлар көне уңаеннан Г.Камал исемендәге Татар дәүләт Академия театры зур бүләк әзерләде! 25 гыйнвардан театр махсус акция тәкъдим итә – “ЧӘРШӘМБЕ – СТУДЕНТЛАР КӨНЕ”! Югары һәм махсус урта белем бирүче уку йортларының көндезге бүлегендә укучыларга, театр кассасында студент билеты күрсәткән очракта, спектакльләргә билетлар 50% ташлама белән сатыла. Акция кысаларында чәршәмбе көнне барган спектакльгә 1 билетны ташлама белән алырга мөмкин. Белешмәләр өчен: 293-03-74. --- --- | 25.01.2016 (полный текст новости)

  • 2016-01-29 10:51 «Кайчан кияүгә чыгасың инде?»
    26.01.2016 Җәмгыять Безнең халык искиткеч кызыксынучан. Һәр нәрсәне төбенә кадәр төшенеп, төпченеп, «чәйнәп каптырмыйча» һич кенә дә тынычлана белми. Өйдә берәр вакыйга булдымы – бу хакта иң элек күршеләр белә. Уң як, сул як, каршы яктагы күршеләр белде икән, димәк, хәбәр бөтен авылга тарала. Аннан шәһәргә дә барып җитә, туган-тумача, дус-иш мизгел эчендә хәбәрдар була. Әйтик, берәр нинди техника яки җиһаз сатып алдыгыз  ди. Зур машинада нәрсә алып кайттылар икән болар дип, иң элек күрше капка ярыгыннан гына карый. Аннан юк йомышын бар итеп, хәл-әхвәл белешергә дигән булып, кич утырырга керә. Алган әйберегезнең ничә сум торганын, нинди кибеттән алынган булуын, кем белән алып кайтуыгызны сораша, нинди материалдан эшләнгән, гарантия­се бармы-юкмы, тиз юыламы, әллә инде озак пычранмыймы... Кыс­касы, кибеттәге консультант сезгә нәрсә сөйләгән булса, шуларның барысын да түкми-чәчми күршегә җиткерәсез. Бөтен сорауларына җавап тапкач кына күрше сездән чыгып китәчәк һәм инде өенә кергәндә үк телефоннан икенче күршегә бу мәгъ­лүматны җиткерәчәк. Аның кадәр сорау каян килеп бетә башларына да, бу кадәр кызыксынучанлык кайдан туа? ...Авырлы хатын-кыз баш әйләнү, күңел болганудан һәр­вакытта да интекмәскә дә мөмкин. Әмма якыннарның, дус-иш­ләрнең сораулары саруны кайната инде. «Кайчан табасың балаңны?», «Кемне көтәсез?», «Син һаман тап­мадыңмыни әле?», «Табасыңмы инде, юкмы?» Мең дә бер сорау ява. Йөклелекнең соңгы чорында бу сораулар тагын да ешая. Хатын-кыз өчен болай да авыр вакытта юк-бар сорау белән башын катыралар. Чит кеше булса бер хәл, үзенең якыннары, туганнары, дуслары бит әле! Эх, бу татарларның кирәгеннән артык кызыксынучан булуы... Әлеге теманы күтәрүем юкка гына түгел. Соңгы ике-өч елда үземнең дә күңелгә бер сорау белән тияләр: «Кайчан кияүгә чыгасың?» Баштарак бу сорау әнине генә борчый иде. Аны аңлап та була инде, һәр ана кебек үк, ул да баласына яхшылык һәм бәхетле булуын тели. Тик тора-бара бу мәсьәлә башкаларны да борчый башлады. Күрше-күлән, өйдә ремонт ясаганны күргәч: «Лилия, әллә кияүгә җыенасыңмы?» – диде. Ремонт бетте, әмма минем «селкенергә» җыенмаганны күргән таныш-белеш, туган-тумача, җае чык­кан саен, миннән яңалык ишетергә теләп, сорау яудыра гына... Мин гаиләле булудан кемгә зыян да кайсысына нинди файда икән: шул сорау үземне дә кызыксындыра, чукынчык! Кияүгә чыксам, җиһаз, техникасын сатып аласы бар. Аны күршеләр күрми калмас. Гаилә коргач, бала да булыр... Кыскасы, сорауларны әле ишетәсе, аларга кат-кат җавап бирәселәр алда әле... Лилия ЛОКМАНОВА --- | 25.01.2016 (полный текст новости)

  • 2016-01-29 10:51 Казанда колония начальнигының асылынган гәүдәсе табылган
    26.01.2016 Фаҗига Бүген көндезге 12 тирәсендә үз кабинетында Казанның 2 колония начальнигы А. Кадыйровның асылынган гәүдәсе табылган, дип хәбәр итә Татарстанның Тикшерү комитеты. Әлегә аны үзенә кул салган дип фаразлыйлар.  Тикшерү эшләре башланган. Тулырак укыгыз: Начальник колонии № 2 в Казани найден повешенным   --- --- | 26.01.2016 (полный текст новости)

  • 2016-01-29 10:51 Татарстанның халык артисты Наил Шәйхетдиновны соңгы юлга озаттылар (ФОТОрепортаж)
    26.01.2016 Мәдәният Кәрим Тинчурин исемендәге Татар дәүләт драма һәм комедия театры зур югалту кичерде. Россиянең һәм Татарстанның халык артисты Шәйхетдинов Наил Шәмсетдин улын бүген соңгы юлга озаттылар. Артистны Самосыровоның татар зиратында җирләделәр. #1 #2 #3 #4 #5 #6 #7 #8 #9 #10 #11 #12 #13 #14 #15 #16 #17 #18 #19 #20 #21 #22 #23 #24 #25 #26 #27 #28 #29 #30 #31 #32 #33 #34 #35 #36 #37 #38 #39 #40 #41 #42 #43 #44 #45 #46 #47 #48 #49 #50 #51 #52   Шамил АБДЮШЕВ фотолары.   --- --- | 26.01.2016 (полный текст новости)

  • 2016-01-29 10:51 Тирән югалту... Вәсилә Фәттахова вафат
    26.01.2016 Хәвеф-хәтәр Шок хәбәр. Күз яшен тыеп булмый. Моңа ышанасы килми. Әмма бу - хак. Бүген, 26 гыйнвар көнне, популяр җырчы, "Туган як" хитын башкаручы Вәсилә Фәттахова якты дөньядан китте... Җырчының туганнарының, якыннарының тирән кайгысын уртаклашабыз. Аллаһы Тәгалә сезгә сабырлык бирсен... --- --- | 26.01.2016 (полный текст новости)

  • 2016-01-29 10:51 Татарстан кызы хәрби хезмәткә җыена (ВИДЕО)
    27.01.2016 Җәмгыять Түбән Кама хәрби комиссариатында гадәти булмаган хәл: кыз кешене армиягә җибәрергә җыеналар. Шуңа да хәрби хезмәткә чакырылучы бер ел хезмәткә түгел, ә килешү буенча алыначак. Түбән Кама технология көллиятендә йөзләгән кыз укыса да, бүген төп игътибар Инга Шуйскаяга юнәтелгән. Инга башкалар кебек хатын-кыз сериалларын да яратып караучы түгел, гүзәл затларга хас башка шөгыльләр дә әсир итми үзен. Ә менә автомат күрсә, тизрәк аны сүтеп җыю теләге уяна, ди. Тулырак видеоязмадан карый аласыз.  --- --- | 27.01.2016 (полный текст новости)

  • 2016-01-29 10:51 Кул чуклары булмаган 15 яшьлек Казан егете фортепианода виртуоз уйнап шаккатыра (ВИДЕО)
    27.01.2016 Җәмгыять Алексей Романов La Primavera Казан оркестрының "Звезды из завтра" музыкаль проектында чыгышы фурор ясаган сенсациягә әйләнде. Кул чуклары һәм бер табаны булмаган 15 яшьлек ятим егет Сәйдәшев концертлар залында  фортепианода "Сумерки" кинофильмына саундтрек уйнап тамашачыны таң калдырды.  Алексей Казанның дүртенче санлы интернат-мәктәбендә укый. Күптән түгел ятим егетне үзләренә Яшел Үзән гаиләсе алган. Алексей алар янына ялларда кайтып йөри.   Талантлы егетнең борчый торган проблемасы да бар: күптән түгел аның аяк протезы ватылган. Яңаны алырга акчасы булмаганлыктан, Алексей аягын бик нык авырттыручы ватык протезда йөрергә мәҗбүр. Интернат-мәктәп җитәкчелеге ярдәм сорап Татарстанның Мәдәният министрлыгына да хат юллаган, ләкин әлегә җавап килмәгән, дип яза "Вечерняя Казань". --- --- | 27.01.2016 (полный текст новости)

  • 2016-01-29 10:51 Вәсилә Фәттахованы соңгы юлга иртәгә озатачаклар
    27.01.2016 Фаҗига "Туган як", "Ялгыз миләш", "Әтием" кебек хитларны башкаручы популяр җырчы Вәсилә Фәттахова кичә 26 гыйнвар көнне күзләрен мәңгелеккә йомды. 2015 елның 27 декабрендә Вәсилә икенче баласын - кыз таба, шуннан авырый башлый. Ясалган операцияләр, кызганычка каршы, Вәсиләгә ярдәм итә алмый, ул Республиканың клиник хастаханәсендә вафат була. Вәсилә Фәттахова белән хушлашу сәгать 10:00да Гоголь урамы 58 йорт адресы буенча урнашкан Башкорт дәүләт филармониясендә үтәчәк. Популяр җырчы Уфада җирләнәчәк. Тулырак: Исполнительницу хита «Туган як» Василю Фаттахову похоронят завтра. --- --- | 27.01.2016 (полный текст новости)

  • 2016-01-29 10:51 Вәсилә Фәттахованың "Туган як" җырын профессионал җырчылардан алып гади солдатларга кадәр җырлый (ВИДЕО)
    27.01.2016 Җәмгыять Вәсилә Фәттахова башкарган "Туган як" җырын барыбыз да яратып җырлыйбыз. Профессионал җырчылардан алып эстрада өлкәсеннән бик ерак торучы гади кешеләргә кадәр - бу хитны теләп башкаралар. Башкортстан белән Татарстанның атказан артисты Вәсилә Фәттахова 26 гыйнвар көнне вафат булды. Аның белән саубуллашу Уфада Башкорстанның дәүләт филармониясендә үтәчәк.                        --- --- | 27.01.2016 (полный текст новости)

  • 2016-01-29 10:51 Наил Шәйхетдинов: «Бәхетнең акчада түгеллеген аңладым» (ИНТЕРВЬЮ)
    27.01.2016 Мәдәният Бакыйлыкка күчкән артистыбыз белән матбугатта чыккан әңгәмәләрнең берсен тәкъдим итәбез. Гадилек, чын талантларга гына хас затлылык бөркелә аның һәрбер сүзеннән... Ходай биргән талантны югалтып та, суга салып та, утка ягып та булмыйдыр ул. Кешегә табигать тарафыннан бирелгән сәләт аны гомер буе озатып бара. Кемдер ул сәләтен үстерә, башкаларга күрсәтә, ә кемдер күңел түрендә генә йөртә. Әмма чын талант барыбер, капчыкта ятмаган без кебек, тишеп чыга. Бүгенге әңгәмәбезнең герое – Наил абый Шәйхетдинов та тугач ук сәхнә йолдызы булмаган. Артист булганчы аңа әле тормыш мәктәбен узарга туры килә. – Наил абый, Чирмешәннән үк килеп, Казан сәхнәсен ничек яулый алдыгыз? – Мин кечкенәдән сәхнәдә уйнап үскән кеше. Яшь чагымда да телгә оста, гел уен-көлке белән сөйли торган идем. Мәктәпне тәмамлагач, югары уку йортына укырга керү теләге Казанга алып килде. Журналист буласым килгән иде. Тик миңа ул юлдан китәргә язмаган. Югары уку йортына керә алмагач, төзелештә эшләп алдым. Анда да үзешчәннәр белән бергә спектакльләрдә уйный идем. Сугыштан соң, 1961нче елда, беренче тапкыр актерлар курсы җыйдылар. Мин дә үземне сынап карарга булдым. Артистлыкка укырга керүемне белгәч, әти-әнием баштан сыйпамадылар, билгеле. Аеруча әти бу һөнәрне сайлавымны яратмады. Халык уйнавымны күреп, әтигә мактау сүзләре ишеттерә башлагач кына, бу юлны сайлавыма күнде. Үз көчебез белән укыдык, Аллага шөкер. Авылдан чыгып киткәндә, аякта зәңгәр чүпрәктән тегелгән башмак, өс киемнәре дә әллә ни түгел иде. Әти-әнидән килсә, шул елга берничә тапкыр ит, бәрәңге килеп тора иде инде. Калган барысын да үз көчебез белән таптык. – Бик авырлык белән уйналган, күңелегез ятмаган рольләрегез булдымы? – Әлбәттә булды! Эшли башлаганда андый рольләр һәр актерда буладыр инде ул. Төннәр буе, елый-елый, өйрәнгән рольләремне дә хәтерлим. Тик безнең эштә булмый дип ятып булмый, тырышырга, булдырырга кирәк! – Тамашачының, якыннарыгызның иҗатыгызны тәнкыйтьләвенә ничек карыйсыз? – Без авыл балалары. Әти сугыштан исән-сау кайтса да, эшләп торса да, барыбер ач-ялангач идек. Әтиләре сугышта үлеп калган балалар ничек үсте икән?! Сугыш башланганда мин әле бик кечкенә идем. 3-4 яшьлек чагымда, үлән ашамыйм дип елаганым истә калган. Сугыш вакытында, сугыштан соң туган балалар тормышның ачысын да, төчесен дә күргәннәр, чыныкканнар. Шуңа да мин кеше сүзенә әллә ни колак салмыйм. Син алай уйласаң, ә менә мин болай уйлыйм диям дә, бетте-китте! Әгәр дә кирәкле тәнкыйть икән, ул вакытта инде кеше фикерен дә тыңлыйм. – Тормышыгызда иң курыккан әйбер нәрсә? – Әйтергә дә куркыта инде. Ходай бала хәсрәте күрсәтмәсен иде… – Наил абый, сез язмышка ышанасызмы? – Мин намаз укый торган кеше буларак, әлбәттә тәкъдиргә, язмышка ышанам. Кешенең тормышын ничек итеп төзүе үзеннән тора дип саныйм. Һәр кеше үзе сайлый: Коръән кушканча яшиме ул, әллә инде шайтан кушканчамы. Тәкъдирдә шулай язылган дип кенә утырырга ярамый. Дөрес яшәргә, Коръәндә язылганча яшәргә кирәк. Анда бер генә артык әйбер дә язылмаган. Коръән безгә күршең белән ничек яшәргә дә, хатының белән ничек торырга да, утны ничек яндырырга, суны күпме кулланырга – барысын да аңлатып яза. Менә шул кагыйдәләр белән яшәү тәкъдир була да инде. – Сез үзегезне бәхетле дип саныйсызмы? Бәхет төшенчәсен ничек аңлыйсыз? – Аллага шөкер, үземне бик бәхетле кеше дип саныйм! Бәхетнең акчада түгеллеген мин инде күптән аңладым. Әгәр башка һөнәр буенча, башка эштә эшләсәм, шундый дәрәҗәләргә ирешкән булыр идемме икән?! Кешегә иң мөһиме намус белән эшләргә, намус белән яшәргә кирәк. Кайбер артистлар, тиз генә спектакльне уйнап, өйгә кайтып китәсе иде дип сәхнәгә чыга. Ә бит тамашачы синең чын күңелдән уйныйсыңмы, әллә инде вакыт үтсенгә генә сәхнәгә чыккансыңмы – барысын да сизә. Мин хезмәттәшләремә дә намус белән эшләгез дим. Шул чагында сине тамашачы да үз итә. Бер спектакльдә шундый сүзләр бар иде: «Әгәр дә син эшеңнән сөенә-сөенә өйгә кайтсаң, өеңнән шатланып эшкә барсаң – иң зур бәхет шул була», диелгән. Бик хак сүзләр. Яраткан эшең, өеңдә якты йөз белән каршы алучың булудан да зур бәхет юктыр ул. – Җавапларыгыз өчен рәхмәт! Бәхетегез гел тулы булсын! P. S. Наил абый белән без – якташлар. Ул да мишәр егете – Чирмешән районы, Лашман авылыннан. Әңгәмәбез тәмамлангач та, туган ягы, туган авылы, яшьлек еллары турында бик озак сөйләшеп утырдык. Танылган артист булганчы, ул үзенең яшьтәшләре кебек үк, күмәк хуҗалыкта да эшләгән, урман да кискән, тракторда да йөргән. Яшь чагында үзэшчән артистлар белән авылларда спектакльләр куеп йөрүен дә бик тәмләп сөйләде ул. Наил абыйның аралашуыннан аның эчкерсез һәм бик гади кеше булуын да аңладым. Йолдыз чире белән авырмау, шул ук вакытта халык мәхәббәтен яулау үзе зур бәхеттер ул. "Безнең гәҗит"кә биргән интервьюдан.   Лилия ЛОКМАНОВА --- | 26.01.2016 (полный текст новости)

  • 2016-01-29 10:51 Вәсилә Фәттахова: «Һәр яшәгән көнне олы бүләк сыман кабул итеп, шатланып яшәргә язсын!»
    27.01.2016 Җәмгыять Вакытсыз арабыздан киткән Вәсилә Фәттахова белән өч ел чамасы элек матбугатта чыккан әңгәмәләрнең берсен тәкъдим итәбез. Аның сүзләрендә ихласлык, яшәү дәрте, гадилек, киләчәккә өмет... Сәхнәдә дәртләнеп җырлап торганда, кинәт аппаратурасы сүнеп, заманча көйләрне баянга башкарып чыккан. Концертка ашыкканда, юлда зур бөкегә эләккәч, машинаны юл уртасында калдырып, сәхнә киемнәре белән тиешле урынга җәяү киткән. Сәхнә уртасында биек үкчәле туфлиенең озын нәзек каблугы сынып, салкын сәхнә идәнендә яланаяк җырлап торганы да бар аның... Мин сөйләгәннәр бер дә Вәсилә Фәттахова белән булган хәлләргә охшамый дисезме? Миңа да шулай тоелды. Ләкин бу – факт!   – Вәсилә ханым, зур сәхнәгә ничек мендегез?   – Күп кенә җырчылар, музыкантлар кебек, минем дә сәнгать дөньясына тәүге адымнарым балалар музыка мәктәбенең фортепиано бүлегенә укырга керүдән башланды. Аннан музыка училищесын тәмамлап, Уфаның сәнгать академиясенә укырга кердем. Опера җырчысы булырга уйлаган идем. Ләкин! Студент акча эшләү җаен эзли инде ул, менә мин дә “Айдар” театр-студиясенә эшкә урнаштым. Татарстанда тәүге чыгышым да әлеге студия белән гастрольләр вакытында булды. Бәхеткә, укуны ташларга туры килде (елмая). Бәхеткә дим, чөнки мин сәнгатьтәге уңышларга акча эшләргә дип кенә (!) килгән эстрада өлкәсендә ирешә башладым.   –  Сиңа җыр-моң сәләте кемнән күчкән?   – Ул сәләт нәселебезнең hәр кешесендә бар, бугай. Әнием дә, әтием дә, дәү әниләрем дә, апамнар да – барысы да бик матур җырлый. Дәү әтиемне авылдашлары болай дип сөйли: “Авылның бер башыннан җырлап җибәрсә, моңлы, көчле тавышы авылның икенче ягында ишетелә иде”.   – Җырлар да иҗат итәсез бугай?   – Әйе. Җырларны музыка мәктәбендә укыганда ук яза башладым. Студент елларында аеруча илһамланып иҗат иттем. Мисал өчен, “Әйтелмәгән мәхәббәт” җыры өй эшенә бирелгән шигырьне интегә-интегә ятлап утырганда туды. Аны шунда ук бүлмәдәш кызларыма гитарада уйнап, җырлап күрсәттем. Соңрак ул җыр безнең бүлмә гимнына әйләнде (елмая).   – Сезнең башкарудагы “Туган як” җырын белмәгән кеше юктыр. Тарихын сөйләп үтегез әле.   – Ул җырны, белүемчә, 1980нче елларда ук композитор Урал Рәшитов белән Гөлнара Рәшитова иҗат иткән. Аны берничә җырчыга тәкъдим итеп караганнар, шул исәптән, Айдар Галимовка, Хәния Фәрхигә. Музыка белгечләре дә: “Нинди җыр инде бу, көе дә юк бит моның!” − дип тәнкыйтьләгән. Урал Рәшитов белән хезмәттәшлек итә башлагач та, ул миңа шушы җырны тәкъдим итте. Яздыргач, миңа әйтмичә генә, Урал аны “Татар радиосы”на илтеп биргән. Тора-бара җыр популярлашып китте. Айдар Галимов иҗат төркеме белән Казанга гастрольгә килгәч, иртән радиодан үзем җырлаганымны ишетеп, каушап төштем, башкалар ишетмәгән булса ярар иде дим. Тик машинага чыгып утыргач, җырлавымны барысы да ишеткәнлеген белдем. Юлда барганда радиодан тагын бер кат “Туган як”ны җырлаткач, Айдар “Афәрин!” дип, кулымны кысты. Минем зур сәхнәгә чыгуыма бу бер этәргеч булды.   – Гаиләгез белән танышыйк әле.   – Иң якын кешем – тормыш иптәшем Илгиз, төзелеш өлкәсендэ эшли. Бәхетемә күрәдер, ирем сәнгатькә битараф кеше түгел. Чөнки артистның тормыш иптәше булу зур сабырлык, ышаныч таләп итә. Илгизем хоккей карарга ярата, безнең өйдәге телевизорлар бары тик спорт каналларын гына күрсәтеп тора (елмая). Яраткан улыбыз, алтыныбыз Кәримгә 1,5 яшь кенә әле.   – Сезнеңчә, иҗат өлкәсендә дуслык була аламы?   – Әлбәттә! Ышанасызмы, юкмы, әмма мин бергә эшләгән бөтен артистлар, музыкантлар белән дә яхшы дустанә мөнәсәбәттә яшим. Җырчылар арасында да якын дусларым бар.   – Бүгенге көндә ниләр белән шөгыльләнәсез?   – Хәзергә төп шөгылем, вазифам – улыма яхшы әни булу.     – Нинди хоббиларыгыз бар?   – Бакчачылык эшен яратам. Бакчамда җиләк-җимеш куаклары күп, яшелчә, аллы-гөлле чәчәкләр үстерәм. Быел карбыз бик уңды – 8 килолы булдылар. 120шәр төп помидор утыртам. Үзең карап үстергән яшелчәне ашавы да күңелле бит!   – Әңгәмә өчен зур рәхмәт сезгә!   – Үзегезгә рәхмәт! Һәр яшәгән көнне олы бүләк сыман кабул итеп, якыннарыбызны шатландырып, һәм үзебезгә дә шатланып яшәргә язсын! Досье:   Тулы исеме: Вәсилә Рәзиф кызы Фәттахова   Туган көне: 1979нчы елның 31нче декабре   Белеме: югары, Финанс-икътисад институтын тамамлаган     Вәсиләнең гаиләсе, якыннары белән төшкән соңгы фотоларының берсе, 2015 ел (Фото "Шәһри Казан" газетасы сайтыннан) Кадрия ХӘСӘНОВА, “Кәеф ничек?” --- | 27.01.2016 (полный текст новости)

  • 2016-01-29 10:51 Казанда “Татарстан гүзәле-2016” матурлык конкурсы финалчыларын бүләкләделәр
    27.01.2016 Мәдәният Кичә кич “Пирамида” мәдәни-күңел ачу комплексында «Татарстан гүзәле» XVIII республикакүләм матурлык конкурсының финалы узды. Анда 14-22 яшьлек Татарстанның иң матур 28 кызы катнашты. “Татарстан гүзәле” титулына Казаннан 18 яшьлек Диләрә Ялалетдинова ия булды, ә “Казан гүзәле” – Казаннан 21 яшьлек Софья Мостафина. Кичәне алып баручы Михаил Волконадский жюри әгъзаларын тәкъдим итте. Алар арасында республиканың министрлыклары һәм ведомстволары вәкилләре, Казан каласы Башкарма комитеты Аппараты җитәкчесе Игорь Сивов, “Татар-информ” МА генераль директоры Леонид Толчинский, “Татарстан гүзәле” иҗтимагый оешмасы президенты Изольда Сахарова һ.б. бар иде. Быел матурлык конкурсының төп темасы кризис булды. Экранда видеоролик күрсәтелде, анда катнашучылар аның белән көрәшү ысуллары турында фикерләштеләр. Берәүләр рубльне долларга алмаштырмаска тәкъдим итсә, икенчеләр АКШ президенты итеп блондинканы билгеләү яклы. Бер катнашучы, кризисны тоймыйм, чөнки Дәрвишләр бистәсендә яшим, дип белдерде. Су керү киемнәрендә һәм дизайнерлар костюмнарында дефиледан соң «Новая волна» халыкара конкурсы җиңүчесе Андрей Гризлига интеллектуаль конкурс үткәрүне тапшырдылар. Ул кызлар белән шаярды, аларны оялтты да. Кызларга яраткан китаплары турында сораулар бирделәр, көйләрне тануларын, шигырь укуларын һәм картина авторларын сорадылар. Конкурста катнашучылар оялып тормадылар, үз белемнәрен күрсәттеләр. Конкурсның икенче өлешендә кызлар сәхнәгә озын күлмәкләрдән чыкты. Төп номинацияләрдә җиңүчеләрне игълан иткәнче, конкурс партнерлары финалчыларга үз бүләкләрен тапшырдылар. «Татарстан гүзәле» XVIII республикакүләм матурлык конкурсында Казаннан 18 яшьлек Диләрә Ялалетдинова җиңде. Ул «Мисс Россия» конкурсы финалында Татарстан данын яклаячак. Татарстанның беренче вице-гүзәле – Казаннан 20 яшьлек Валерия Тимкина, икенче вице-гүзәле – Казаннан 22 яшьлек Ксения Яруллина. “Татарстан гүзәле” конкурсы финалында традиция буенча “Казан гүзәле”н дә сайлыйлар. Быел ул – Казаннан 21 яшьлек Софья Мостафина. "Мисс фото" исемен Менделеевскидан 18 яшьлек Екатерина Грудцова яулады,”Сокландыргыч гүзәл” – Казаннан 21 яшьлек Диана Нәбиева. “Мин әле җиңүемә ышанып бетә алмыйм. Бу җиңүне миңа тәрбия биргән әти-әнигә багышларга телим. Минем шигарем – максатка ирешү өчен беркайчан да туктап калма, беренче тапкырында килеп чыкмаса, икенче тапкыр уңыш елмаячак. Үземнең тырышлыгым белән җиңүгә ирештем дип саныйм, мин гимнаст, шуңа күрә җиңүгә ирешкәнче тырышам”, - диде журналистларга Диләрә Ялалетдинова.   Алсу ГАТАУЛЛИНА --- | 27.01.2016 (полный текст новости)

  • 2016-01-29 10:51 Очлы башлы халыклар
    27.01.2016 Милләт Беркөнне шулай телевизордан барган тапшыруга игътибар иттем (кабызып куям да, үзем нәрсәдер эшләп йөрим. Үле тынлык түгел бит, кемдер сөйләнеп утыра). Бер каналдан кеше башы сөякләре күрсәтәләр, киштәләргә тезеп-тезеп куйганнар. Гадәти түгел, ә озынча, очлы баш сөякләре. Фиргавеннәр кавеменнән булган кешеләрнеке икән. Бу Мисыр музеенда инде. Тапшыруны алып баручы сөйли: әлеге баш сөякләрен махсус очлайтып, шушындый рәвешкә китергәннәр, туганда гадәти баш сөяге булган ди. Нәрсә өчен шулай очлайтканнар – баш киеме матур, уңайлы ятсын дипме, матур күренсен дипме, фиргавен кавеменнән булганнар гади кешеләрдән, коллардан бер баш өстен булып аерылып торсын өченме?.. Сорауга җавап юк икән. Булдым мин ул музейларда Мисырга баргач. Диңгездә чупырдап ятуга караганда сәяхәт итүне яратарак төшәм. Һәрбер тишеккә борынымны тыгып иснәнеп йөрүем аркасында күп кенә кызыклы маҗараларга тарыганым бар. Фиргавеннәрнең һәм аларның хатыннарының мәрмәрдән ясалган сыннарын сыйпап, тоткалап та йөрдем. Үтәкүренмәле пыяла витрина асларында фиргавеннәрнең шәхси әйберләре тезелеп куелган. Хәтта бер пыяла витрина эчендә Тутанхамон фиргавеннең үгез эчәгесеннән ясалган шәхси презервативлары ята иде. Һәрхәлдә безгә гид шулай дип сөйләде. Тутанхамон фиргавеннең ял итеп утыра торган ятагы да, көпчәкле арбалары да бар иде. Аягын шушы арбада имгәткәч, фиргавен шул ярадан мантый алмыйча үлгән дип аңлатты гид. Өч, әллә дүрт катлы музейны карап йөри-йөри арып-адашып, хәлдән таеп, ап-ак форма кигән кап-кара бөдрә чәчле бер мисыр кешесе – каравылчы янына дөп итеп килеп утырганым хәтердә. Башымны җилкәсенә куеп хәлем беткәнен аңлаткач, чыгу юлын күрсәткән иде ул. Әллә кайларга алып бара бу хәтер дигәнең. Сүз башым бит Шүрәле дигәндәй, мин бит бөтенләй икенче нәрсә турында язарга утырган идем. Хуш, шулай итеп, теге баш сөякләренә кире кайтыйк әле. Карап утырам бит инде. Әле бер башны күрсәтәләр, әле икенчесен, махсус кыршау кидереп, менә шулай очлатканнар дип сөйлиләр. Бәттәч, кылт искә төште: бу бит Үзбәкстан якларында кулланыла торган гореф-гадәткә охшаган. Яшьлегем Ташкент шәһәрендә үзбәкләр арасында үтте дип язган идем инде. Җизнәбез үзбәк кешесе – аксөяк нәселеннән. Әтисе, ягъни кода, мәхәлләнең башлыгы булган. Бик килешле озын буйлы, бөдрә чәчле, ак йөзле, гадел, акыллы, абруйлы кеше булган. Кызык: һәр милләт кешесе – татармы ул, үзбәкме, һиндмы, гарәпме – катламнарга аерыла икән. Алар үзгә – аксөяк, зыялы, мәһабәт буйлы, ак тәнле һәм... баш сөягенең формасына кадәр бүтәнчә. Русиягә эшкә килгән гастарбайтерлар токымы түгел инде. Апа белән җизни олы кызларын үзбәк кешесенә кияүгә бирделәр. Минем сеңлем була инде ул. Үзбәк киленнәренең иртән торуга иң беренче эше – су бөркеп, ишегалдын себереп-чистартып кую, ишегалдындагы сәкегә чәй табыны, ягъни дәстәрхан әзерләү. Бөтен гаилә иртәнге чәйне шул дәстәрханда утырып ашап-эчкәч, кайсы кая таралышып бетәләр. Үзбәк килене эшлисе килсә, бала тапканчы эшли әле ул. Әмма алар карьера артыннан кумыйлар, хөкүмәттә эшләр өчен бик атлыгып тормыйлар. Аларның бөтен хыяллары – яхшы, бай егеткә кияүгә чыгып, ел саен бала табып, өйдә утыру. Өйдә дә эш җитәрлек: идән себерү, келәмнәр күп, катлы-катлы, аларны чистарту, күрпәчә, ягъни юрган тегү, бөтен гаиләгә ашарга пешерү, гаиләнең бөтен әгъзасының керен юу, кайнана-кайната белән бергә торып, аларга хезмәт итү. Аерылып башка чыгу аларда бик сирәк күренеш. Үзбәкләрнең бала бишекләре бик матур. Ул идәндә тора торган дүрт түгәрәк аяклы таган рәвешендә ясалган. Шул дүрт аякка бишек эленгән. Бишекнең формасы – түгәрәк киң торбаны буйга кискәч полусфера килеп чыга бит, менә шундый. Агачтан уеп-уеп ясалган, бик матур аллы-гөлле чәчәкләр төшереп бизәлгән, полусфера формасында искиткеч бишек ул. Ул шарнирда селкенеп тора, тирбәтер өчен җайланган. Өске якта аркылы тотка – анда уенчыклар эленә. Бала йоклаганда өстенә матур атлас җәймәләр эленә. Сеңлемнең улының бишеге шундый иде. Игътибар, хәзер иң кызыгы! Бала бишегенең асты түгәрәк тишек! Бала астына җәелгән күрпәчә-юрганнар да тишекле! Бишек астына савыт куела. Чүлмәк ягъни. Шул тишеккә туры китереп баланы салалар. Ир балага сияр өчен җайланмасына кадәр ясалган, базарда бишек белән бергә сатыла. Ул саргылтак төстәге, кечкенә генә, 30 см чамасы озынлыктагы пластмасс торба. Аның бер башына юанрак кәкре торба беркетелгән. Шул юанрак торбаның эченә кечкенә угыл-баланың җенси әгъзасы кертеп куела. Бала шунда сия, торбаның икенче башы бишек астындагы савыт эчендә. Кыз бала да шул тишеккә туры китереп яткызыла. Баланың өстенә җиңел атлас җәймә-көрпәчәләр өелә. Бетте китте, вәссәлам! Килен эштән бушаган арада бала янына чүгәләп, бишекне чак кына кыйгачлатып, ашарга сорап елаган балага имчәк башын каптыра. Баланы кулга алу юк. Бот араларын юып, чистартып, юып үтүкләнгән марля-чүпрәкләр кыстырып, аяк-кулларны төз итеп кысып төреп, ак биләүләргә бәйләп кую юк. Баланы тезгә салып, ике кул белән җайлап иркәләп тотып, яратып сыйпау, юып сөртелгән чиста имчәкне бисмилла әйтеп балага каптырып, шул мизгелдә әйтеп-аңлатып булмаслык ләззәт кичерү, мөгаен, юктыр аларда. Ашык-пошык чүгәләп, балага имчәк каптырып киткәндә нинди ләззәт кичерү булсын ди ул?! Үзбәк хатыннары ялкаурак, бик чиста халык дип тә әйтә алмыйм мин аларны. Күбрәк аяк бөкләп чәй эчеп, ләчтит сөйләп, әйбер сатып утырудан бушамыйлар. Азык-төлек, кием-салымны да үзбәк ирләре үзләре алып кайтып бирә. Хуш, бала шунда аркасы белән ята бирә. Аны корсакка әйләндереп кую да юк. Аяклар да теләсә-ничек тибенәләр. Баш чүмече дә гел бер рәвештә. Әкрен генә деформация бара. Баланың сөякләре әле кимерчәк кенә бит. Баш, арка һәм күт бер горизонталь сызыкта. Бала үскән саен баш сөяге очлаеп өскә табан үсә. Аяклар да үз көенчә, кәкре инде, әйткәнемчә, аларны турайтып төреп кую юк. Арка куна тактасы кебек тигезләнә, бил дә юк, күт тә юк. Үзбәк кызларының фигуралары нигә болай тупас икән дип уйлый идем. Сеңлемнең бишектәге баласы ничек үскәнен күргәч аңладым. Яшь баланың маңгае, кашлары сөзәк булып алга таба чыгып торса – үзбәк әби-апалары куй мае белән майлап, өскә таба сыпырып массаж ясыйлар, баш сөяген очлайталар. Марля белән бәйләп, кысып та куялар әле җитмәсә. Бәлки игътибар иткәнегез бардыр (теләсәм-теләмәсәм дә үзеннән-үзе килеп чыга, шундый башлар күзләп йөрим икән) – үзбәк кешеләренең арт чүмечләре яссы, баш сөякләре очлаебрак килгән, өскә караган. Дөрес, матур баш сөяге! Нинди генә прическа ясасаң да килештереп була. Үзем кыска чәч белән йөргәндә кызыга идем шундый формалы баш сөягенә. Бу язганнарым фантастика түгел. Балам тугач, үземнең апам да малайның баш формасын төзәтик, маңгае алга чыккан, әйдә массажчы хатынга алып барам дип теңкәмә тиде. Бармадым. Аллаһы Тәгалә ничек яраткан шулай калсын. Табигать законына кысылмыйм. Минем өчен улым болай да иң матуры. Мин үзбәкләрне тәнкыйтьләп язмадым. Начар милләт түгел алар. Ничә еллар буе дус булып, туганлашып, килешеп яшәдек. Һәр милләтнең үзенең традициясе. Үзең анда яшәгәч кабул итәргә кирәк аларның гореф-гадәтләрен. Рәзинә МИННЕГАЛИЕВА. Әлмәт районы, Нәдер авылы. --- --- | 27.01.2016 (полный текст новости)

  • 2016-01-29 10:51 Зәйнәб Фәрхетдинова рәсемнәр ясый! (ФОТО)
    27.01.2016 Шоу-бизнес Татарстанның халык артисты Зәйнәб Фәрхетдинова рәсем сәнгате белән кызыксына икән. Бу шөгыле өчен җырчы махсус кирәк-яраклар, буяулар да алып куйган. Баксаң, ул балачагында да, яшьлек чорында да яратып рәсемнәр ясаган булган. - Кайвакыт яшь чактагы блокнотларны ачып карыйм да, "боларны мин ясадым микән?" дип уйлап куям. Беркөнне иртәнге 5тә торып, әле вакыт бар, дип интернетка кердем. Шунда күзем бер матур рәсемгә төште һәм шуны күчереп ясадым. Ләкин теләсә кайсы вакытта ясый алмыйм, кәеф булса гына. Рәсемнәрне үзем өчен, күңел өчен ясыйм. Кайвакыт төпчек улыбыз Фоат та миңа карап рәсем ясарга утыра. Аның кулы бу шөгыльгә ята, бик матур килеп чыга, – дип сөйләде Intertat.ru хәбәрчесенә Зәйнәб Фәрхетдинова. 1985 елларда ясалган иң беренче рәсемнәренең берсе Бу көннәрдә җырчы "Зәңгәр күзләр" дип исемләнгән өр-яңа җырына клип төшереп йөри. Әлеге күңелле рухтагы җырның клибы Татарстанда төшерелә. Моннан тыш, Зәйнәб Фәрхетдинова һәм Зөфәр Билалов иҗат итүләренә 25 ел тулу уңаеннан әзерләнгән яңа программа белән гастрольләргә җыена. Әлегә бу концертны Татарстанда, 13 февральдән соң исә Башкортстан якларында тәкъдим итәчәкләр.   Эльвира ШАКИРОВА --- | 26.01.2016 (полный текст новости)

  • 2016-01-29 10:51 Уфалла арбасы (ХИКӘЯНЕҢ ДӘВАМЫ)
    27.01.2016 Әдәбият Зиннур Тимергалиев язган әсәрнең дәвамын эләбез. Җайлабрак утырыгыз да, рәхәтләнеп укыгыз. Хикәянең башы монда: http://matbugat.ru/news/?id=13788 Югары оч урамына менгәндә, Сәмиганы хәтирәләре яшьлек елларына алып китте. Сәмига бу авыл кызы түгел, аның туган авылы моннан өч чакрым ераклыкта. Барлы- юклы кырык хуҗалыклы кечкенә генә авыл шунда. Әнисе сыер сауды, әтисе колхоз сыерларын көтте. Балачагы да башка авыл балаларыннан аермалы түгел. Башка балалар эшләгәнне, ул да эшләде. Коедан җәй көне көянтә- чиләк белән суын ташыды, кыш көне агач чанага әтисе бидон утыртып бирде. Коедан су чыгарып, кыз бидонны тутыра да чананы, тартып кайтып, ишек янына китереп куя иде. Әтисе эштән кайкач, бидонны, чанадан алып, йортка кертеп куя. Бакча чүбе, печән өсте... Санасаң, авыл баласына өелгән эшне бик озакка китә. Шул үзе гаиләдә беренче бала булып, аннан соң туган ике энесен тәрбияләргә әнисенә булышты дип өстәү генә кирәктер. Гаиләдә олы бала кыз кеше булса, әнисенә зур терәк була инде ул. Шуңа күрә Сәмига да әнисенең күп кенә хатын- кыз эшләрен үз өстенә алды. Шуның өстенә, фермага барып, әнисенә сыер саварга да булыша иде. Аннары унынчыны укып бетергәч, кыз ярты ел курсларда укып кайтты да клуб мөдире булып эшли башлады. Авылы кечкенә  булгач, клубта яшьләре дә бик аз, шуңа күрә кыз өстендә өелеп торган эш бик аз. Көн саен кич клубны ача, иң төп хезмәте шул. Элеккеге мәчеттән манарасын кисеп ясаган клуб инде шунда. Тагын кечкенә генә бүлмәдә бер илле китаптан гыйбарәт китапханәсе бар. Кыш көннәрендә кич белән клубта яшьләр бик аз була, ә менә җәйгә башкачарак, бигрәк тә башка авыл егетләре килеп чыккалый иде. Шундый җәйге кичләрнең берсендә күрше авылдан өч егет килеп керде клубка. Шимбә көн булгач, авылда яшьләр байтак иде, Сәмиганың авылдаш кызлары да, шәһәрдәге укуларын калдырып, каникулга кайткан вакытлары. Башка авыл егетләренә ияләнеп беткән кызларның чит егетләргә бик исләре китми торганнар иде. Тик бу юлы ике егет арасында, өченче булып, озын буйлы, киң күкрәкле, борын астында сызылып киткән кара мыелкы егет бар иде. Кызлар аны бер күрүгә “ах” итеп куйдылар. Менә ичмасам егет дисәң дә егет. Егете дә үз дәрҗәсен белеп кенә кызларга эндәште.   ––Кызларга күп сәламнәр.   ––Сәламне алдык, кесәгә салдык,–дигән булдылар кызлар, исләре китмәгәндәй кыланып, чынлыкта алай түгел иде шул.   Шушы егетне бер кашык су белән йотарга әзер иделәр кызлар.   Шулчак клуб ишеге ачылып китте дә ишектән Сәмига килеп керде, кыз егетләр ягына күтәрелеп тә карамый, алар янынан узып, үзенең бүлмәсенә кереп китте. Гадел кызның бу гамәленнән аптырап китте, моңарчы аның яныннан, “ах” итмичә, бер генә кызның да уза алганы юк. Егет үз дәрәҗәсен бик яхшы белә, туган авылындагы кызларны җитәрлек елаткач, егет ,кызык эзләп, күрше авылга сугылган иде. Ә монда кара син, ничек? Бу авыл кызлары аны күрүгә әйләнеп төштеләр, ә бусы, “ых” та итмичә, аның яныннан узып китте. Кызның үзен болай тотышы егетнең мин- минлегенә килеп тиде.   ––Кем бу?–дип сорады ул кызлардан, клуб мөдире бүлмәсенә ишарәләп.   ––Сәмига ул, әтисе көтүче аның,–дип җавап бирделәр кызлар, егетнең Сәмига турында сорашуын яратмыйча.   “Ярар, Сәмига булса,- дип уйлады Гадел.- Исең китмәсә китерербез”. Ул кыз бүлмәсенә кереп китте.   ––Безнең авылда башта исәнләшәләр иде,–дип сүз башларга булды егет кыз белән.   Сәмига бу вакытта,  өстәлгә иелеп, үз эшләре белән утыра иде.   ––Сез бит кунакка килгәнсез. Егет кеше дә булгач, әдәп саклап, башта сез исәнләшергә тиеш,–дип җавап бирде кыз, эшеннән аерылып.   ––Ярар алайса, исәнмесез. Ә исемегезне белергә ярар микән?   –– Кызлар әйтмәделәрмени?   ––Әйттеләр.   ––Соң?   ––Минем сезнең үзегездән ишетәсем килә.   ––Сәмига.   ––Ә мин Гадел абзаң булам.   Сәмига көлеп җибәрде.   ––Абзый кеше булгач, кызлар янында нишләп йөрисез, бар кайтыгыз да әбиегезне кочаклап ятыгыз.   “Кара син моны, бер дә ачылып китәргә теләми бит әле бу,”– дип уйлап алды кызларны бер карашы белән аяктан егарга ияләнгән егет.   ––Мин бригадир булып эшлим.   ––Ә безнең күрше Фатых абзый фермада тирес чыгара,–дип җавап бирде кыз.   ––Монысы нәрсә дигән сүз инде тагын,–дип, тагын да аптырап җавап бирде егет.   ––Кемнең кайда эшләве турында фикер алышабыз түгелме соң?   ––Юк, туктагыз әле, ә сез кем булып эшлисез?   Кыз пырхылдап көлеп җибәрде.   ––Ә мин! Чишмәдә сөт батырам.   ––Клуб мөдире бит син, башымны катырма әле.   ––Үзең бит кеше башын катырып утырасың, җыен кирәкмәгән сүз сөйләнеп.   Менә сиңа кирәк булса, Гаделнең тозсыз-борычсыз шаяруларыннан эчләре катып көлеп утырган кызлардан бик нык аерыла икән бу кыз.   ––Ярар,–егет торып басты,–иртәгә абзагыз тагын килеп хәлегезне белер,–дип клубтан ук чыгып китте.   Матаен кабызганда:   ––Карап карарбыз, җаный,–дип, үзалдына сөйләнеп алды Гадел.    Бар кызлар аңа баштанаяк гашыйк булганда, бер кыз гына аннан борын чөеп калырга тиеш түгел. Барыбер минеке булырсың җаный.   ––Карап карарбыз,–дип кабат сөйләнеп алды егет, кузгалып киткәндә.   Гадел, бернигә дә карамый, кызны үзенә каратырга уйлады, анда үзенә күрә бер комарлык уянды.   ––Гадел алдында бернинди дә алынмаслык крепость юк,–дип күкрәк какты егет.   Сәмигага килгәндә, ул егетне мотоцикл белән килеп туктагач ук күреп алган иде, җансыз түгел лә инде кыз кеше. Егетне бер күрүгә үк ошатты кыз. Шуңа күрә клубка егетләр артыннан килеп кергәч, кабат аңа күтәрелеп карамады. Чибәрлектә кайтыш булмаса да, клуб эчендә аннан чибәррәк, чая кызлар да бар иде. Бигрәк тә шәһәрдә, иркенләп, егетләр белән йөри алганнары. Шуңа күрә бу егет үзенә насыйп булмасын бик тиз чамалап алды. Ләкин егет икенче көнне дә килде, өченче көнне дә, көн саен килеп йөри башлады. Килгән саен клуб мөдире бүлмәсендә утырган Сәмига янына керде. Башта кыз үз бәхетенә ышана алмый йөрде, аннары егетне сагынып көтәргә ияләнде. Инде егет кызны, матаена утыртып, өенә кадәр  озата ук башлады. Төн узганчы аерылыша алмый капка төбендә дә озаклап утыра башладылар. Үзенең җиңүен  Гадел кара көздә туй белән билгеләп үтте. Кызны тәки үзенеке итә алды бит. Сәмиганың әти-әнисе булачак кияүләренең хәйран гына кызларга карата эшләгән этлекләрен белеп алдылар. Әтисе туйга ризалыгын бирми йөрде. Инде әнисе: “Өйләнгәч ,егетләр суыналар”,- дигәч, аннары кызының яшьле күзләре үзенекен эшләде. Гадел белән Сәмига гаилә корып җибәрделәр.   Яшь киленгә эше бик тиз табылды, авылда почта тарата башлады. Озак көттерми, Рөстәм уллары да дөньяга килде. Менә шулай, акрынлап, тормышлары җайга салынып килгәндә, Гаделне колхозның чираттагы җыелышында рәис итеп сайлап куйдылар. Авыл хуҗалыгы институын бетергән, белеме бар. Элеккеге рәис пенсиягә чыкты, шуңа күрә яшь тә, белемле дә Гаделне рәис итеп куюга берәү дә каршы килмәде.   Берара колхоз эшенә кереп киткәнче, Гаделнең бер минут та вакыты балмады дисәң дөрестер. Кара төнгә кадәр яшь кияү колхоз эше белән мәшгуль булды дисәң дә ялган булмас. Хуҗалыктагы эшләрнең барысы да яшь килен өстенә өелеп калды. Кая ул рәис хатыны булып, кәттә киенеп, урамнан узу, ди. Тиз генә почтасын таратып бетерә иде дә муеныннан хуҗалык эшенә чума иде. Билгеле, яшь киленне үзен генә калдырмадылар. Гаделнең әти-әнисе дә, энесе дә ярдәм кулын һәрчак сузып тордылар. Үз эшенең тәртибенә кереп беткән Гадел генә үз хуҗалыгыннан бизгән булып чыкты. Халыкның “Бөкрене кабер генә төзәтә” дигәне дә хак сүзләр булып чыкты.   Колхозга институттан  яшь агроном кайтып төште. Агроном кыз кеше булып чыкты. Чибәрлеге дә чамасыз, үзенә сыланып торган киемнәре дә кызның фигурасы менә дигән икәнен күрсәтеп тора. Кызны беренче күрүгә үк, рәис тамагын кырып куйды. “Иртәрәк өйләндем ахыры, дөньяда әнә күпме кызлар калган икән”,-дип уйлап куйды бу вакытта Гадел. Алга таба яшь агроном белән рәис бергәләп Нива  машинасы белән колхоз басуларын карарга чыгып китә башладылар. Яшь белгеч Халидә дә үзен алай төшеп калган кызлардан түгел икәнен күрсәтә белде. Ә нәрсә булган, рәис яшь тә, чибәр дә. Билгеле,  басулар карарга чыгабыз дисәләр дә, алар утырган Нива машинасы кукуруз басуыннан ерак китә алмый иде. Колхоз идарәсендә шулай сөйләшү гадәткә кереп китте.   ––Рәис кайда икән, белмисезме?   ––Агроном белән кукуруз үстерә.   Әйе, халыктан берни дә яшереп калып булмый шул. Бер булмаса, бер күзгә чалынасың барыбер.   Бу хәбәрләр Сәмигага да бик тиз барып ишетелде. Яшь килен почтаны авылның бер башыннан тарата башлый, ике сәгать дигәндә, йорт саен йөреп, авылның икенче башына килеп чыга. Ике йортның берсендә Сәмиганы  авыл яңалыклары белән таныштырып торалар. Башка гайбәтләрне кычкырып сөйләсәләр, ә менә аның ире турындагы яңалыкны пышылдап кына сөйлиләр. Янәсе, бик тә яшерен сер икән бу. Бар авылга билгеле булган сер.   Өзелеп сөйгән ир канаты турында шундый гайбәт ишетү авыр булды Сәмигага.   ––Әйт әле миңа дөресен, агроном кыз турындагы сүз дөресме ул?–дип, Гаделгә туры карап сорады Сәмига.   ––Нинди сүз ул тагын?–дип, белмәмешкә салынды ире.   ––Синең белән чуала, диләр.   ––Кем әйтә аны, юкны сөйләмә. Кайчак басулардагы уҗымнарны карарга чыгып китәбез, гайбәтчеләргә шул җитә инде.   Сәмига иренә ышанасы килсә дә, күңелендә барыбер шиге калды.   Ә Гадел ул көнне тагын төн уртасында гына кайтып керде.   Халык сөйли торды, Сәмиганың күңелендәге шом көннән-көн арта торды.” Юк, болай яшәп булмый”,- дип уйлады хатын. Яки шулай,яки юк. Почта таратып йөргәндә, хатын ирнең Нива машинасы кукуруз басуына таба китеп барганын күреп ала алды . Бар горурлыгын җиңеп, басуга таба кызу-кызу атлап китте Сәмига.   Кукуруз зур булып үскән, машина кая килеп туктаганын күреп булмый. Ире белән сөйләшкән хатын- кыз тавышын ишетеп алмаган булса, таба да алмаган булыр иде, бәлки. Колхозга үзе хуҗа булгач, Гадел ,кукурузны таптап, басуның эченә үк кергән икән. Кергән дип инде, таныш җиргә йөреп, басу эченә машинасы белән юл да салып бетергән .    Сәмига, сакланып, Нива машинасына якынлашты. Машина эчендәгеләрнең эшләре бик кызу ахыры, аның якынлашканын берсе дә сизмәде. Хатын атылып килде дә кисәк кенә машинаның ишеген тартып ачты. Ишекне ачуга, Сәмиганың аяк астыннан җир шуып киткәндәй булды. Ир канаты ,чалбарын төшереп, машинаның арткы утыргычында утыра, аның алдына шулай ук шәрә арты белән агроном кыз Халидә менеп атланган. Ике азгын да, ялт итеп, Сәмигага борылып карадылар. Агроном кызның лифчигы эченнән чыккан күкрәкләре Сәмиганың борынына ук килеп төртелделәр. Никадәр бу күкрәкләргә Сәмиганың лачкылдатап төкерәсе килсә дә, үзен тотып кала алды.   ––Алла куәт бирсен, җаный, –дип, хатын ишекне шапылдатып япты да кайтыр якка борылды.    Авылга кайтканда, Сәмига чайкалып торган җир өстеннән атлап кайтты. Җаныннан да якын яраткан кешенең хыянәте хатынның җанын пычак күк телем-телем итеп телгәләде.   ––Юк-юк,–дип кабатлады үз-үзенә Сәмига.–Авылда минем кукуруз басуына кереп киткәнне кем дә булса күреп калгандыр, юк- юк, еламаска, еламаска, халык күрмәсен.   Хатын күзләренән атылып чыгарга торган яшьләрен эчкә йота барды. Тышка бәреп чыга алмаган кайнар яшьләр Сәмиганың җанын ташка төрергә тотындылар.   ––Юк, еламаска, бирешмәскә.   Кич белән ире өенә кайткач, хатын Гаделгә актан-карадан бер сүз дә эндәшмәде. Гадел дә акланып файдасы юк икәнен аңлап, хатынының чәрелдәп ябышасын көтте. Тик Сәмига йортта бер- нинди дә тавыш чыгармады. Бары тик урынын гына икенче җиргә җәеп ятты. Алдагы көндә дә иренә бер сүз дә эндәшмәде хатын, аннары да. Гадел хатынның үзен болай тотышын үзенчә хәл итте.   ––Чәрелдәп нишләгән булыр идең, кемгә кирәк син бала белән, шуңа күрә ирләр бераз уҗымга йөрсәләр зыян юк,–дип уйлады ул.   Хатынның аягына егылып, гафу үтенергә кирәклеген башына китермәде.   ––Димәк, минем читкә йөрүемә хатын каршы түгел, бик яхшы,–дип уйлады ир.   Тик менә булган хәлләрдән соң дүртенче көнендә Гадел буп-буш йортына кайтып керде.   Йортта шәүлә кебек йөргән хатын да юк, идән уртасында уйнап йөргән малай да юк. Ир, атыла- бәрелә, йорт эчен карый башлады. Сәмига бирнәгә алып килгән сандык юкка чыккан, ике мендәр, яшь киленнең юрганы, матрасы, савыт-саба ише әйберләрнең яртысы. Хатын- кыз, бала киемнәре торган шкаф бушап калган. Ир, атылып, сарайга чыкты. Әле бер генә бозау китергән сыер юкка чыккан, ике сарык белән бер тәкәне дә Сәмига үзе белән алып киткән.   Ул эш белән йөргән вакытта, авылдашлары аның йорты каршында нидидер йөк машинасы тора дип хәбәр иткәннәр иде үзе. Тик барсына риза булган  хатыны шулай чыгып китәр дип, башына китерә алмады ул вакытта.   Сәмиганың йортта тавыш чыгармавы бары тик авылдашларына кызык күрсәтәсе килмәүдән иде. Иренең хыянәтен кичерергә уйламады да хатын. Шулай ук, акырып- елап, әти-әнисе йортына кайтып китәргә дә җыенмады.    Сәмига ирен тоткан икенче көнне үк, авыл советына барып, үзләре торган урамның икенче башында күптән ташландык торган йортны белеште. Йорты әле бик иске түгел, торырлык, хуҗалары шушы авыл кешеләре икән, йорт хакын артык күп сорамый, көтеп торырга риза булып, Сәмигага ачкычын тоттырдылар. Сәмига ике көн җыенды да, туган авылыннан машина белешеп, әлеге йортка күченде.   Кечкенә малаен кочагына кысып, яңа йортта беренче төнен кунганда, хатын үз-үзенә сүз бирде.   ––Бик шатланма, мин китте дип, ерак китмәдем мин. Яшәрмен, синсез дә яшәрмен, йортны да, каралты- кураны да синнән яхшырак итеп салып куярмын. Минем йорт яныннан үткән саен үтең сытылыр әле, җаный. Үткән саен тамчы-тамчы җаныңнан аккан каның  белән түләрсең. Карап карарбыз, кем-кемне.     Ә  Гадел, хатынының авылдан чыгып китмичә, үзләре урамында ук йорт алып тора башлаганын белсә дә, гафу үтенеп килмәде.   ––Кайтыр, ике яшьлек бала белән тора алмас, үзенә бәя генә арттыра,–дип уйлады ир.   Тик атна үтте, ай да узды, Сәмига кире кайтмады. Өч ай узгач, почтальон буларак, Гаделнең почта тартмасына судка чакыру кәгазен хатын үз куллары белән салып китте. Сәмига аерылышырга гариза биргән иде. Шул көнне  Гадел кич буе  аның ишеген какты.   ––Нәрсә кирәк?–дип сорады Сәмига, болдыр баскычына чыгып баскач.   ––Син нәрсә юләр сатып йөрисең анда?–дип җавап бирде ир, хатыны белән каты итеп сөйләшергә исәп итеп.   ––Минме юләр сатып йөрим?   ––Син, бу нинди кәгазь тагын?–диде ир хатынына, почта тартмасыннан алган суд кәгазен күрсәтеп.   ––Югары белемең бар бит, укы.   ––Укыдым мин аны.   ––Укыгач, нигә сорыйсың?   ––Ник юләр сатып йөрисең, дип сорыйм мин синнән,–диде ир, кыза башлап.   ––Юк, мин түгел, ә син юләр саттың, җаный.   ––Ну ярар инде, бераз гына һәрбер ирдә андый гөнаһ була.   ––Димәк, ярый дисең инде аз гына.   ––Билгеле ярый, башка рәисләр кимен куя дип беләсең мәллә.   ––Минем башкаларда эшем юк. Димәк, дәрәҗә үстерү өчен, гөнаһ кылырга туры килде, дисең син алайса.   ––Ну, анысы дәрәҗәне дә төшерергә ярамый инде,–дип акланырга тырышты Гадел.   ––Ярар алайса, мин дә синең яныңда дәрәҗәңне төшереп йөрмәм инде, сау бул, судта очрашырбыз,–-дип, Сәмига кире йортка кереп китте.   Гадел башка килеп йөрмәде.    Яңа тормыш башлап җибәрү җиңел бирелмәде хатынга. Өч яшьлек баласын  авылның балалар бакчасына калдырып, көне буе аяк өстендә булды. Башта йорт хакын түләп бетерү өчен генә дә, ике ел вакыт кирәк булды. Ике ел буе тиенләп җыя торгач, бу әҗәттән котыла алды хатын. Ә менә яңа йортка тотыну өчен, ай-һай, күп тир түгәргә туры килде. Хайван сатып ,акча эшләп була дип әйтүе генә җайлы. Ә  эше күпме? Җитмәсә, көннән-көн үсә барган Рөстәм генә дә үзенә күпме акча сорый. Быел алып куясың өстенә кирәген, икенче елга инде ул киемнәргә сыймый малай. Кабаттан баштанаяк киендерергә туры килә. Мондый тормышның ни икәнен аңласа, шул ялгыз хатыннар гына аңлый аладыр. Мендәр очын тешләп, аз гына төн чыкмады хатын.    Ялгыз хатынга кармак салып карарга теләүчеләр дә булды авылда. Читкә каерырга яраткан бер Гадел генә түгел бит. Законлы аерылышып, ике ай үтмәде, урамда аның каршына колхозның баш инженеры чыгып басты.   ––Сәмига, мин сине күптән ошатып йөрим инде, үзең бик уңган да, чибәр дә син.   Хатын тиз төшенеп алды инженерның ниятен.   ––Самат, берәр әйтер сүзең бар иде мәллә миңа?– дип уйнаклап сорау бирде аңа.   ––Бар иде шул.   ––Әйт алайса.   ––Урам уртасында әйтә алмам инде, син бүген ишегеңне бикләми ят, яме? Төнгә килеп чыгармын.   ––Соң ярар, бикләмәм,–дип, сөйләнүен дәвам итте Сәмига,– сый да әзерлисе юкмы соң?   Саматның күңеле күтәрелеп китте, эшләр пешә болай булгач, ул иң беренче булып өлгерде бит, башкаларга аннан соң тәтер бу асыл кош.   ––Әзерләсәң начар булмас иде,–диде ул, хатынга елмаеп.   ––Ярар, кичкә кунакка көтәм, озак көттермә,–дип сабуллашты хатын аның белән.   ––Кошлар кебек очып килермен,–дип сөйләнеп калды Самат аның артыннан.    Кич төнгә авышкач, Самат бакча башы аркылы башта бәрәңге сабагы араларына кереп посты. Берара як-якка карап торгач, бер- нинди дә шикле нәрсә дә булмагач, иелгән килеш чабып килеп, Сәмиганың иске абзарына килеп ябышты. Ишегалдында берәү дә юк. Әнә җәннәт бакчасы белән ике араны бары тик дүрт-биш кенә адым аерып тора. Ир шулай ук иелгән килеш, тураймыйча, Сәмиганың ишегенә якынлашты. Тук-тук, ир ишекне акрын гына какты. Җавап бирүче юк. Самат тагын шакыды.   Кинәт төп йортның ишеге ачылган тавыш ишетелде.   ––Кем бар анда?   ––Сәмига, бу мин- Самат.   ––Килдеңмени җаным?   ––Килдем, сине күрергә тилмереп, төнне көтә-көтә саргаеп беттем, ач ишегеңне.   ––Хәзер.–Ниһаять, өй алды ишеге ачылып китте. Аның артыннан ук өстенә иске курткасын кигән Сәмига күренде, хатынның кулында нәрсәдер бар иде.   ––Сәмига, нәрсә ул кулыңда?   ––Сиңа дип әзерләп куйган сый.   ––Ә!   ––Мә!–Саматнаң маңгаена камыр җәя торган уклау килеп төште.   Көтелмәгән һөҗүмнән гашыйк кисәге акырып җибәрде.   ––Нишлисең син?   Ул арада Сәмига, маңгаен тотып, иелеп төшкән ирнең якасыннан эләктереп алды да уклау белән аркасын каезларга тотынды.   ––Сиңа хатының, ике балаң өстенә сөяркә кирәкме? Мә сиңа сөяркә! Ялгыз хатын итәген җәеп тора дисеңме? Мә сиңа итәк! Кызык кирәкме? Мә сиңа кызык!   Төн уртасында Самига Саматны ишегалдында, акыртып, уклау  белән ярды. Ирнең акырган тавышына бөтен күрше-тирә уянып беттеләр. Көчкә хатын кулыннан ычкынып, кире бакча ягына таба сыптыра алды Самат.   Бусы әле баласы гына булган икән, икенче көнне Самат эшкә ике күзе дә күгәреп чыккан килеш килде. Саматның хатыны олы гына гәүдәле иде. Димәк,  үз артына кызыкны җитәрлек тапкан ир кисәге. Өенә кайтып керүгә, Сәмига биреп бетермәгәнне, Саматка хатыны да өстәгән булып чыкты. Ул җәйдә Самат кара көзгә кадәр мунчасында кунды. Хатыны беренче карга чаклы өенә кертмәде ирен.   Ә менә Сәмигага авыл халкының хөрмәте генә артты. Бигрәк тә ирле хатыннарның. Аларны аңлап була,  авылда ялгыз хатыннар аз түгел, ирләре булган хатыннарның каннарына тоз салганнары җитәрлек.   Ә менә Гадел хатынсыз күп тормады. Гадел янында бушап калган урынны агроном Халидә бик тиз биләп алды. Гадел, Сәмига- га үч итеп,(моңарчы авылда булмаганны) туйны район үзәгендәге ресторанда үткәрде. Килен төшергәндә, туй машиналары юри Сәмига йорты яныннан сигналларын кычкыртып уздылар. Тик хатынның моңа әллә ни исе китмәде. Алга куйган максаты бар, тормышка ашыру өчен бар көчен шул якка таба борды.   Ун ел дигәндә, колхоз рәисеннән дә  уздырып, кирпечтән йортын салып куйды. Инде менә Рөстәме дә үсеп җитте булышырга, бүген мунча бурасын китерергә тиешләр менә, акчасы түләнеп куелган. Хатын, кызу-кызу атлап, йорт буенча почтасын таратырга тотынды.   Эшен бетереп, өенә кайтып керсә, аның капкасы каршына КамАЗ машинасы туктаган. КамАЗга утырып килгән Сәмиганың әтисе Салих абый белән улы Рөстәм машина кузовындагы мунча бурасын бушатып яталар.   ––У-у-у, китереп тә җиткергәнсез икән,–дип эндәште хатын КамАЗ шофёрына.Аннары әтисенә борылып эндәште:   – Әти, исәнме! Әни ни хәлләрдә?   ––Ярый, бер килеш,–дип җавап бирде Салих абзый.– Рөстәм улым аскы ниргәләрне читкәрәк куй, аларны фундаментка беренче саласы.   ––Ярар, бабай.   ––Сәмига, кышкы абзарга бура дигән идең, кире уйламадыңмы?– дип сүзгә кушылды шофёр.   ––Югын юк та, әле булмас инде, бәлки көзгә, ике үгезне саткач.   ––Ник, анысын гына килешеп булыр иде әле. Йорт өчен бар нәрсәне миннән алдың, әнә мунча тагын, булмаса, үз итеп, бәясен төшәрмен, клиентларны кыерсытып булмас инде атлаган саен.   Дәвамы берничә көннән...       Зиннур ТИМЕРГАЛИЕВ --- | 27.01.2016 (полный текст новости)

  • 2016-01-29 10:51 "Сине бүтән күрергә язмасын"
    28.01.2016 Язмыш Инде төн уртасы узып бара, ә аның күзләренә йокы кергәне юк әле. Өйдә берьялгызы, борчуын уртаклашыр кешесе дә юк бит, ичмаса. Инде үз гаиләләрен корып яшәүче балаларына чылтыратыр иде дә, бу вакытта ничек борчыйсың аларны... “Ни булган дип торабыз! Шуның өчен уятмасаң, бу хакта йөз тапкыр сөйләшенгән бит инде, әни!” – дип ачуланачаклар. Раббым, бер үзеңә таянам, ярдәмеңнән ташлама дип, белгән догаларын кат-кат укудан ул күңеленә бераз тынычлык тапты. Иртәгә иренә әйтәсе сүзләрен әзерләде. Әйтер, барысын да түкми-чәчми, йөзенә бәреп әйтер. “Рәхәткә чыдый алмыйча киттең сөяркәңә, – дияр. – Олыгаеп барабыз бит инде, авырый башласаң, ул сине тәрбия кылыр, дәвалар, дип уйлыйсыңмы әллә? Өметләнмә дә! Үзе булмаса, балалары куып чыгарыр, картлык көнеңдә урамда калырсың. Күзләреңне ач, синең җилкәңә менеп атланган бит ул, безнең аерылышу турындагы гаризаны да ул язарга кушкан сиңа, мәхлук җан”. Шул көе ничек йоклап киткәнен сизмәде дә. Иртән сискәнеп уянды: кемдер, тор инде дигәндәй, башыннан сыйпады кебек. Мәрхүмә әнисенеке кебек йомшак кул... Торды, юынып, чәй әзерләде, аны теләр-теләмәс кенә йоткалады. Киенеп, чәчләрен тараганнан соң, көзгегә күз салды. Ярыйсы гына бит әле ул: зифа буй-сын, чибәрлеге дә әлләни җуелмаган. Чит ирләрнең сүз кушмакчы булып, чәчәк бәйләмнәре бүләк иткәннәре бар, ә үз иренә ник ярамады икән? Ярый, бу көннән онытырга кирәк аның турында. Араларны бөтенләй өзәргә дә, онытырга... Бергә төзегән йортыбыз да жәл түгел, яшәсеннәр шунда, миңа фатирым җитә. Суд бинасы янына килгәндә, ире инде шунда басып тора иде. Ничә ел күрешкәннәре юк бит инде. Ябыгып, кечерәеп калган кебек: тәрбия җитмидер. Элеккеге кебек гөрнадирдай ир түгел бу. Хатынга салынып, диванда аунап ятулар эләкмәгәне күренеп тора. Өстәвенә кулын бәйләп куйган: авырттырганмы... Баш кагып кына исәнләшеп, суд бинасына үттеләр. Хөкемдар эшне озакка сузмады. Аерылышырга ризамы дип, икесеннән дә сорады да, уңай җаваплар ишеткәч, карар чыгарырга дип, эчке бүлмәгә кереп китте. Дөрес, ир җикеренергә, ямьсез сүзләр әйтергә, мин синең фатирыңны тартып алам әле, дип янарга тотынды. Бу кадәр явызлыктан хатын аптырап калды. Дистә еллар бер җан, бер тән булып яшәп, бер юрган астында кочаклашып йоклаган, бер табын артында ризыкланган, бергә балалар сөеп үстергән ирең дошманга әйләнсен инде, йә! Ачудан акайган күзләргә, бүртенгән йөзгә карап, әйтәсе сүзләре дә онытылды хатынның. Ниһаять, хөкемдар чыгып, карарны тапшырды. Инде законлы рәвештә аерылышкан ир белән хатын чыгу юлына юнәлделәр. Бу аларның соңгы тапкыр янәшә атлаулары, хәзер инде алар бер-берсенә бөтенләй чит кешеләр иде. Нерв киеренкелегеннәнме, хатын тыела алмый көлә башлады. – Нигә ыржайдың? – дип, ир ачу белән сүгенеп алды. Хатынның шул чакта теле чишелеп киткәндәй булды: – Синнән котылганыма сөенәм. Бар, олак үзеңнең кәнтәең янына! Юлымда очрый күрмә, сине бүтән күрергә язмасын,– дип, бер сулыштан әйтеп салды. Юл чатындагы светофор янында аерылышып, икесе ике якка юл тоттылар. Хатын унбиш-егерме адым атларга өлгердеме икән, кинәт ниндидер машинаның сыдырылып-сызгыртып туктавын, нәрсәгәдер бәрелүен, кемнеңдер кычкыруын ишетеп, аның йөрәге “жу” итеп куйды. Тез буыннары калтыравын җиңәргә тырышып, борылып караса, юл уртасында аның ире ята иде... Галиябану ХУҖИЕВА. Казан. --- --- | 28.01.2016 (полный текст новости)

  • 2016-01-29 10:51 Сеченда шахмат уйнадылар
    28.01.2016 Спорт 16 январьдә Сеченның “Олимпийские надежды” спорт комплексында дөнья күләмендә шашка һәм шахмат буенча бердәнбер спорт мастеры Рәшит Нәҗметдиновның якты истәлегенә багышланган чираттагы регионара шахмат турниры булып үтте. Белгәнебезчә, бу турнирны гамәлгә кую инициативасы белән Рәшит Гибәтовичның авылдашы, Красный Остров администрациясе башлыгы Максут Алимов чыккан иде һәм менә берничә ел инде ул даими рәвештә уздырыла килә. Оештыручы һәм төп спонсор буларак Максут Мансурович иң алдан үзе кунакларны сәламләде, турнирга әле беренче тапкыр килгән олы кунак, газ челтәре җитәкчесе Руслан Юнусов белән таныштырды. Шулай ук турнир үткәрелә торган спорткомплекс Руслан Наил улы җитәкләгән оешма карамагына кергәнгә, ул беренче сүзне аңа бирде. - Мин үзем Башкортстанның башкаласы Уфа шәһәрендә туып-үстем, аннары төрле җирләрдә яшәргә һәм эшләргә туры килде. Туган якларымнан ерак яшәсәм дә, әби-бабайларыбыздан калган гореф-гадәтләрне саклап киләм һәм барыбызның да горурлыгы булган якты шәхесебез Рәшит Нәҗметдиновка багышланган чарада катнашуыма бик шатмын, - диде Руслан әфәнде. Сечен районы администрациясенең мәгариф комитеты җитәкчесе Екатерина Мурзакаева да кунакларны тәбрикләп, бөек милләттәшебез турында җылы сүзләр сөйләде. Татарлар күмәк яшәгән Кызыл Октябрь районы администрациясенең җирле үзидарә башлыгы Рафаил Ильясов шушы шахмат турнирына нигез салучы Максут Алимовка милли район администрациясе исеменнән Рәхмәт хаты тапшырды. РНКАТНОның Уразавылдагы даими вәкиллеге бүлекчәсен җитәкләүче Илдус Абдуллин да өлкә татарларының милли автономиясе исеменнән Максут әфәндегә һәм командаларны җыеп килгән спорт мәктәпләренә, аларның җитәкчеләренә рәхмәтләр юллады. - Беренчедән, шахмат интеллектуаль уен булса, икенчедән, күренекле милләттәшебез Рәшит Нәҗметдиновны хөрмәт белән искә алу куандыра, - диде Илдус Ханәфи улы. Сечен районының Красный Остров администрациясе буенча Земство җыены депутаты Вафа Айсин һәм районның хөрмәтле гражданины Юрий Шекуров та кунаклар алдында сүз тоттылар. Кызыл Октябрь районы шахматчылары белән уенны күзәтергә килгән Ханәфи Абдуллин, үз чиратында, Рәшит Нәҗметдиновка багышланган бу турнирларны аерым бәйрәмнәрнең берсенә бәйләргә кирәк дигән тәкъдим белән чыкты. - Рәшит Гибәтовичның Ватан сугышында политрук буларак Берлинга кадәр җиткәнен, укытучы, атказанган тренер һәм халыкара спорт мастеры икәнен истә тотсак, аңа багышланган шушы турнирны Бөек Җиңү, Укытучылар яисә Физкультурачылар көннәрендә оештыру кулаерак булмасмы? - диде ул. Турнирда Чуаш республикасының Красночетай, өлкәбезнең Сечен, Сергач, Пильна һәм Кызыл Октябрь районнарыннан 10ар кешелек командалар (шуларның бишесе мәктәп укучылары) катнашты. Аларның мавыгып уен алып баруларын район вәкилләре һәм кунаклар зур кызыксыну белән күзәттеләр. Берничә сәгатькә сузылган уенда гомум команда нәтиҗәләре буенча беренчелекне күрше Чувашия республикасыннан килгән кунаклар яулады, ә икенче һәм өченче урыннарны Сечен белән Сергач командалары бүлделәр. Призлы урыннарны яулаган командаларны кубоклар һәм грамоталар, ә балаларны медальләр белән бүләкләделәр. Рафаил Ильясов Сечен районы командасының иң яшь уенчысы Алексей Трифоновка милли район администрациясе исеменнән матур уен күрсәткәне өчен махсус приз һәм грамота тапшырды. Пильна һәм Кызыл Октябрь районнары шахматчылары җиңелдек дип, күңел төшенкелегенә бирелмәделәр. Башка милләт кешеләренең дә Рәшит Нәҗметдиновны шулай олы ихтирам белән искә алулары алар өчен бер горурлык иде. Турнир тәмамланып бүләкләр тапшырылгач, Максут әфәнде Алимов барча кунакларны табын артына чакырды һәм финанс ярдәм күрсәтүче Красный Остров авыл администрациясенә, РНКАТНОга һәм Мәскәүдә яшәүче краснайлы Әмир Мөхәммәтҗановка зур рәхмәтләр белдерде. Әйе, татар халкы һаман үзенең кунакчыллыгы белән аерылып тора, ерак юлларны якын итеп, чара сәбәпчеләренә ихтирам белдереп килүчеләргә сый-хөрмәт күрсәтә, тик күптән түгел Уразавылда билбаулар белән көрәш буенча узган өлкә чемпионаты турында шулай дип әйтә алмыйбыз. Ришат Рамазанов . Автор фотосы.   --- --- | 28.01.2016 (полный текст новости)

  • 2016-01-29 10:51 Вәсилә Фәттахованы соңгы юлга озаттылар (ВИДЕО)
    28.01.2016 Җәмгыять Бүген Уфада җырчы Вәсилә Фәттахованы соңга юлга озаталар. Тамашачы соңгы тапкыр яраткан җырчысын алкышлый. Башкорт дәүләт филармониясе хушлашырга теләүчеләрне сыйдыра алмаган, халык урамда да җыелган, дип хәбәр итә "Башинформ". Җырчыны Уфадагы Көньяк зиратта җирлиләр. "Туган як", "Ялгыз миләш", "Әтием" кебек хитларны башкаручы популяр җырчы Вәсилә Фәттахова 26 гыйнварда Уфада хастаханәдә вафат булды. Аңа нибары 36 яшь иде.      --- --- | 28.01.2016 (полный текст новости)

  • 2016-01-29 10:51 Турада «Шәһри Казан» журналистын «кулга алганнар»
    28.01.2016 Җәмгыять Шәһәр хакимияте соравы буенча, Казанда авыл хуҗалыгы ярминкәләре һәр шимбәдә май аена кадәр дәвам итәчәк. Татарстанның башка шәһәрләрендә, шулай ук район үзәкләрендә дә ярминкәләр оештырыла. Башкалада 16 гыйнвардагы ярминкәләрдә сатып алучылар азрак иде, белеп җиткермәгәннәр, күрәсең. Узган шимбәдәгесенә инде Яңа Савин, Мәскәү районнарында халык Сабан туена җыелган кебек чыккан иде. Хатыным Әлфия белән Тура базарындагы авыл хуҗалыгы ярминкәсен карап кайтырга булдык. Базарын да күргән юк, ачылганына инде ничә ел. Адоратский урамында 36нчы маршрут автобусына утырып, башта Урман аръягы бистәсенә килеп төштек. Җирле «эшкуарлар» Тура базарына кадәр такси хезмәте күрсәтә, бәясе һәр кешегә – 40 сум. Сәетгалиев тукталышыннан («Казан-1» тимер юл вокзалы) Тура базарына 117нче маршрут автобусы йөри. «Энергоуниверситет», «Тандем», «Яшьлек», «Восстание урамы», «Горький шоссесы», «Урман аръягы бистәсе» тукталышлары аша уза. Атнаның эш көннәрендә 8.00-16.00 сәгатьләрдә, ә ял көннәрендә 7.00-17.00 сәгатьләрдә хәрәкәтләнә, бәясе – 20 сум, транспорт картасы гамәлдә. Ярты сәгать көттек 117не. Яшел Үзәнгә бара торган юлның сул ягында урнашкан Тура базары ангарлар шәһәрчеге икән. Ярминкәнең зәңгәр ангар каршындагы мәйданчыкта узуын белдек. Ун чатырда фермерлар ит сата, «Майский» теплицасы – кыяр, Арчадан тере балык алып килгәннәр. Бөтен сәүдә шуннан гыйбарәт, тагын биш-алты кеше өстәлләргә куелган продукцияне күзәтеп йөри. Фотоаппаратымны чыгарып, ике кадр төшерергә өлгермәдем, янәшәмдә центнердан артык гәүдәле сакчы пәйда булды. – Нәрсә төшерәсез? Монда фотога төшерергә рөхсәт юк, – ди бу. – Мин корреспондент, – дип, таныклыгымны күрсәттем. Юк, өзми-куймый, һаман үзенекен сөйләвендә сакчы иптәш: – Әйдәгез, базар администрациясенә! Америка шпионын эләктергән суперагент диярсең! Күреп, белеп торабыз, кайбер җирләрдә журналистларның камераларын бәреп төшергән очраклар да бар бит. Мин дә кулымдагы кыйммәтле фотоаппаратны ватмасын тагы, дип, шикләнеп куйдым. Киттек моның белән базар администрациясенә. – Тура базары – шәхси территория, фотога төшерергә, видеоязма ясарга ярамый, – дип, тыныч кына аңлаттылар. – Мин урамда фотога төшерәм бит, бина эчендә түгел. Республика һәм шәһәр җитәкчеләре ярминкәләргә зур әһәмият бирә, сез каршылык күрсәтәсезме? – Юк, каршы түгел. Ярминкәне языгыз, фотога төшерегез, Тура базарына пропаганда бик кирәк. Сорау туса, мөрәҗәгать итегез, – дип, итагатьле генә озатып калдылар. Ләкин минем кәеф кырылган иде инде. Күңел хакы өчен генә ярминкәгә тагын бер сугылдык. Ярминкә мәйданы өчен җаваплы Мариф Исмаилов: «Тура базарында Яшел Үзән, Биектау, Арча, Лаеш, Теләче районнары фермерлары сату итә, агропредприятиеләр дә катнаша. Продукция сәүдә челтәрләрендәгедән 25 процентка арзанрак. Бездә дә ярминкәләр май аена кадәр эшләячәк», – диде. Тура базарында күрше-тирә республикалардан һәм өлкәләрдән килгән җиңел автомобильләр күзгә еш ташлана. Казанлылар бирегә сукмак салмаган икән әле, дигән уйда, буш автобуска барлыгы дүрт кеше утырып, кайтып киттек. Дамир БӘДРИЕВ --- | 27.01.2016 (полный текст новости)

  • 2016-01-29 10:51 "Перехват" тапшыруы корреспонденты Артем Агалаков вафат
    28.01.2016 Хәвеф-хәтәр "Эфир" телеканалында чыга торган "Перехват" тапшыруы редакциясендә корреспондент булып эшләүче Артем Агалаков вафат булган. Әле кичә генә эфирда аның белән тапшыру чыккан иде. Бу турыда «Эфир» телекомпаниясе хәбәр итә.   Туганнарының кайгысын уртаклашабыз.   --- --- | 28.01.2016 (полный текст новости)

  • 2016-01-29 10:51 Җырчыларның автомобильләре турында язучы Эльвира Шакирова юл һәлакәтенә эләккән (ФОТО)
    28.01.2016 Авто "Интертат" электрон газетасы журналисты, җырчыларның автомобильләре, алар белән килеп чыккан аварияләр турында язучы Эльвира Шакирова үзе дә юл һәлакәтенә юлыккан. Хәлләр менә ничек була: Казанның Меридиан урамында була бу. Эльвира ресторанга төшке ашка керә. Машинасы каршыда кала. Инде тәмләп ашый башлыйм дигәндә тәрәзәдән урамдагы ыгы-зыгыны күреп ала ул. Машинасы янында ниндидер егетләр кайнаша. Урамга йөгереп чыкса - машинаны бәрдергәннәр. Эльвираның ап-ак "Киа Рио"сына Ford Focus белән яшь кенә бер егет килеп кергән. "Парковаться иткәндә ялгыш бәрдем гаебемне таныйм диде егет, - дип сөйләде "Матбугат.ру" хәбәрчесенә Эльвира Шакирова, - Гаи чакыртмыйча гына таралышыйк дип акча бирде дә китте". Хөрмәтле машина йөртүчеләр, һәрвакыт сак булыгыз! Хәтта ресторанда төшке аш ашап утырганда да...   Авариядән фотолар:         --- --- | 28.01.2016 (полный текст новости)

  • 2016-01-29 10:51 Чаңгы ярышы нәтиҗәсендә укучы кыз комага эләккән
    28.01.2016 Фаҗига Чувашиядә чаңгы сезоны ачы­лышында Юван урта мәктәбеннән җиденче сыйныф кызы ике чакрым араны узып, икенче урын яулый. Ләкин бүләкләү тантанасы вакытында ул, аңын югалтып, карга егыла. Шуннан бирле комада икән. Кыз исә чаңгыда чыгарга теләмәгән, хәле булмаудан зарланган, сыйныф җитәкчесе үгетләгәч кенә тыңлаган. Хәзер бу вакыйга буенча тикшерү эше бара.   --- --- | 28.01.2016 (полный текст новости)

  • 2016-01-29 10:51 Татарстанда җылыта
    28.01.2016 Җәмгыять Татарстан синоптиклары фаразына караганда, иртәгә Татарстан территориясендә һәм Казанда урыны белән көньяктан секундына 15-18 метрга кадәр җитүче көчле җил көтелә. Иртән һәм көндез көчле кар, буран ихтимал. Юлларда кар көртләре барлыкка киләчәк. Алдагы төндә термометр баганалары 13-18, көнчыгышта 19-24 градус салкынга кадәр төшәчәк. Әмма иртән һава тепературасы күтәреләчәк һәм көндез 4-9, көнчыгыш районнарда 15 градус тәшкил итәчәк. Татарстанның көньяк-көнбатышында җылырак, көньяк-көнчыгышында салкынчарак булачак. Казанда, ТРның күпчелек районнарындагы кебек үк, кар, урыны белән буран көтелә. Төнлә 16-18, көндез 7-9 градус суык булачак. 30 гыйнварга каршы төндә республиканың күпчелек районнарында кар, кайбер районнарда буран фаразлана. Җил көньяктан, көньяк-көнбатыштан талгын, көчәйгәндә секундына 16 метрга кадәр җитәргә мөмкин. Юлларда бозлавык, урыны белән карт көртләре саклана, дип хәбәр итә ТР Гидрометеорология һәм әйләнә-тирә мохит мониторингы идарәсе.  --- --- | 28.01.2016 (полный текст новости)

  • 2016-01-29 10:51 Айдар Галимов: "Вәсилә нинди генә авырлыклар күрсә дә, яхшы кеше булып кала белде"
    28.01.2016 Шоу-бизнес Бүген Вәсилә Фәттахованы соңгы юлга озаталар. Аның иҗатташ дуслары әлеге коточкыч хәбәргә һаман ышана алмыйлар. Иҗат чоры башлангычында Вәсилә Айдар Галимов төркемендә җырлый. Вәсиләне югалтуга ышанмыйча, соңгы минутларга кадәр бу коточкыч хәбәрнең хак булмавына өмет иткән Айдар Галимов "Комсомльская правда" газетасына болай дип сөйләгән: – Без соңгы минутларга кадәр Вәсиләнең аякка басарына ышандык, аның үлеме турында гыйнвар буе төрле имеш-мимешләр ишетелеп торды бит. Аны чираттагы тапкыр "күмгәннән" соң: "Хәзер, әлбәттә, яшиячәк", – дип уйладык. Кызганычка каршы, аны коткара алмадылар. Беләсезме, аның язмышы бик аяныч булды. Бик яшьләй ул якыннарын – әтисен, әнисен, соңрак аның белән бергә Уфага килгән сеңлесен югалтты. Сеңлесе 18 яшендә йөрәк өянәгеннән үлеп китте. Вәсиләгә шул вакытта бердәнбер якын кешесен берүзенә Белорецкига кайтарып җирләргә туры килде. Нинди генә авырлыклар күрсә дә, ул яхшы кеше булып кала белде. Без аның белән миңа бэк-вокалчы кирәк булганда таныштык. Ул башкалар арасында аерылып тора иде. Бик талантлы, чибәр. берничә ел Вәсилә безнең коллективта эшләде, шул вакытта ук аның киләчәге зур булуы аңлашыла иде. Ул тиз арада үзенең урынын тапты, аңа мөкиббән булучылар барлыкка килде. Шунысы гаҗәп: аның беркайчан да очраклы гына җырлары булмады. Без аның белән зур уңыш казанган "Әйтелмәгән мәхәббәт"  дуэтын яздырдык. Озакламый тагын берне яздырырга җыенган идек. Кызганыч, бу хыяллар башка беркайчан да тормышка ашмаячак. Тик шунысында шигем юк: аның җырларын халык онытмаячак...      Улын шашып ярата иде, диләр Вәсилә турында. Кыз бала табу турында бик хыялланган. Тик кызганычка каршы, Вәсиләгә кызын кулына алып сөяргә насыйп булмый. Вакытыннан алда туган сабыйны кювезга – җитлегеп тумаган балалар өчен махсус бокска урнаштыралар. Вәсиләне башта, бала тапканнан соң, өенә чыгаралар, тик хәле начарланып, кабат хастаханәгә элгә. Берничә катлаулы операция кичергәннән соң,  аның гомере өзелә... --- --- | 28.01.2016 (полный текст новости)

  • 2016-01-29 10:51 Чыгарылыш имтиханнарын хәзер татарча да биреп була?
    29.01.2016 Мәгариф Тугызынчы сыйныф укучыларына чыгарылыш имтиханнарын татар телендә тапшыру өчен бернинди каршылык юк. Дөрес, моңа кадәр дә чикләү юк иде. Әмма быел сигез фәннән имтиханнарга әзерләнү өчен материаллар, ягъни демоверсияләр татарчага тәрҗемә ителгән. Сынау нәтиҗәләре ни­ге­зен­дә урта һөнәри уку йортларына укырга керер­гә мөмкин. Бу хакта Министрлар Кабинетында узган брифингта җиткер­де­ләр. – Быел  БДИ бирүдә әллә ни үзгәрешләр күзә­телми. Укучылар имтиханнарга тыныч кына әзерлә­нә ала. Лә­кин тарих, җәм­гыять белеме, география, информатика һәм мәгъ­лүмат техноло­гияләре буенча  җаваплар­ны сайлап алу өлеше юкка чыгарылачак. Бу эш узган ел ук башланган иде. Би­ремнең чишелешен күрсәтү уку­чының белемен объектив бәяләргә ярдәм итәчәк, – дип аңлатты респуб­ли­каның баш педагогы Энгель Фәттахов. – Контроль-үлчәм материалларын  (КИМ) имтихан пунктларында   бастыру мөмкин булачак. Быел  тәҗрибәдә Әгерҗе, Азнакай, Актаныш, Баулы, Бөгелмә, Ютазы, Чүпрәле районнары катнаша.  Укучылар 1 февральгә кадәр үзләренең нинди фән­нәрдән сынау тапшыруын хәл итеп бетерергә тиеш. КФУ проректоры Рияз Гатауллин чыгарылыш укучыларына математика им­ти­ханының профиль өле­шен сайларга тәкъдим итә. Чөнки вузга укырга кер­гәндә база белемнәре генә җитмәячәк. Узган ел Татарстан укучыла­рының 80,5 проценты профиль өлешен сайлаган. Ә бу сан Россиядә уртача нибары  42 процентны тәшкил иткән.  Инша нәтиҗәләреннән башка укучылар имтиханнарга кертелми. Декабрь аенда  язган иншаларда рес­публикада 99,8 процент укучы “зачет” алды. Ә менә 34 укучы аны яза алмаган. Аларга  февраль аенда кабат белемнәрен сынарга туры киләчәк. Быел бердәм дәүләт имтиханнарында – 17 меңнән артык, ә  тугызынчы сыйныф сынауларында 35 меңнән артык укучы катнашачак. Алдан тапшыру этабы  21 март – 6 май көннә­ренә билгелән­гән. Ә  төп этап  26 майдан 30 июньгә кадәр дәвам итәчәк. Шунысын истә тотарга кирәк: имтихан кагыйдәләрен бозган укучыларга кабат сыналу мөмкинлеге бирелми. Узган ел 7 укучы әлеге кагыйдәләр белән исәпләш­мәгән иде. ГТОны алтын күкрәк бил­гесенә тапшырган укучыларга вузга кергәндә өстәмә баллар биреләчәк. Гомумән, шәхси казанышлар өчен   баллар  саны уннан артмаячак. Сәрия МИФТАХОВА --- | 29.01.2016 (полный текст новости)

  • 2016-01-29 10:51 Юмор, киная, үзәк өзгәләнү - комментарийлар бәйгесендә яңа җиңүчеләр
    29.01.2016 БӘЙГЕ Бу арада "Матбугат.ру"да кайгылы хәбәрләр шактый булды. Язмалар астында калдырган комментларга да хисләр сыешып бетмәгән, хисләрне тулысы белән аңлатып бирерлек сүзләр дөньяда юк чөнки.  Шулай да без 25, 26, 27, 28 гыйнвар комментарийлары арасында төрлесен сайладык. Көлкелесен дә, кызганычын да. Аларның авторларына, гадәттәгечә, 100әр сум салабыз.         --- --- | 29.01.2016 (полный текст новости)

(Всего 0)

RSSportal.RU - крупнейший каталог русскоязычных новостных лент в формате RSS по различным тематикам, от бизнеса и образования до медицины и литературы. Новости в лентах обновляются несколько раз в сутки.

Яндекс.RSS
Бизнес
Автомобили
Hi-Tech
Кино
Здоровье
Мода
Новости
Музыка
Путешествия
Игры
Семья
Спорт
Шоу-бизнес
Культура
Политика
Экономика
Недвижимость
Юмор
Главные новости
Кулинария
Наука
На проверку
Другие ленты

Обратная связь Яндекс.Метрика