RSS Portal

Поиск на RSSportal: названию ленты текстам новостей   


Matbugat.ru RSS

RSS Matbugat.ru
  • 2016-05-03 03:55 Концерт куеп баеп буламы?
    01.05.2016 Шоу-бизнес Ялгыз концерт, ягъни «сольник» оештыру авырмы? Ни өчен кемнәрдер елына берничә тамаша бирә, кемдер дистә еллап сәхнәдә җырлап та моңа җөръәт итми. Бу язма пәрдә арты серләре турында. “Очты, очты, миллионнар очты”   Әлеге темага алынгач, “мин җырчы түгел” дия-дия иң популяр артистлар пьедесталының югары баскычында торучы Фирдүс Тямаевның да фикерләрен укучы хозурына җиткермәсәк, язма тулы булмас дип уйладык. Март башында ул УНИКС концертлар залында биш көн буе Казан тамашачысы алдында имтихан тотты. Концерт оештыру мәсьәләсендәге проблемаларны ул белми, тагын кем белсен тагын?!   - Мин бу урында проблема дигән сүзне кулланасым килми, мәшәкать дип әйтсәк дөресрәк булыр. Ә алар шактый. Эш репертуарны яңартудан башлана. Халык каршына һаман бер төрле җырлар белән чыгарга ярамый. Аннан соң алар халыкка ошармы, юкмы, концертыма кеше килерме, дип борчылам, - ди артист.       Әлбәттә инде, нинди генә эшкә алынсаң да һәр нәрсә акчага барып тоташа. Чыгымнар да күп: яңа җырлар яздыру, программа эшләү, аппаратура алмаштыру, киемнәр тектерү, зал арендалау, билетлар, афиша, банер эшләтү, реклама...  Шуңа күрә сольный концерт куярга алынгансың икән, кесә ягың такыр булмавы кирәк. Мәсәлән, зал арендалауны алыйк. Район мәдәният йортларында бер концерт куяр өчен артистлар 10-15 мең сум түли. Билет бәяләре исә уртача алганда – 300-400 сум. Ә менә Казанда бәяләр ай-һай “тешләшә”. Артистлар гадәттә үзләренең тамашалары өчен УНИКС концертлар залын, “Пирамида” мәдәни-күңел ачу комплексын, Татар дәүләт филармониясен сайлый. Соңгы вакытта аренда бәяләре арту сәбәпле һәм илдәге икътисадый кризисны да искә алып, моңа кадәр бик үк зур игътибар бирелмәгән “Юдино”, “Яшьлек” мәдәният сарайлары, Татарстанның Халыклар дуслыгы йорты да концерт мәйданнары буларак популярлаша бара. 1130 кеше сыйдырышлы “Пирамида” комплексының концерт залын 250 000 сум түләп арендаларга нинди тәвәкәллек кирәклеген чамалыйсыздыр! Ә менә филармония концертлар залы (650 кеше сыйдырышлы залның аренда бәясе 70 000 чамасы) иң халыкчаныдыр, минемчә. Шуңа күрә шактый җырчылар үзләренең тамашаларын тәкъдим итү өчен нәкъ менә шушы бинаны сайлый да. Биредә узучы концертка билет бәяләре уртача алганда – 400-1000 сум.      Шәхсән үземне популяр да, артист һәм тамашачы өчен уңайлы да булган УНИКС концертлар залы аеруча кызыксындыра иде. Шуңа күрә әлеге зал турында күбрәк мәгълүмат туплыйсы килде. Моның өчен без биредә эшләүче хезмәткәр (мәгълүматларны ул озак үгетләгәч, исемен күрсәтмәүне шарт итеп куйгач кына әйтте) белән аралаштык. Аның сүзләренчә, концерт чаралары оештыру буенча хезмәтләр 115 мең сумнан башлана. Әлеге бәягә зал арендалау, киенү-чишенү бүлмәләре, гримеркалар, ут–тавыш кую корылмалары, ишек төбендәге сак хезмәте керә. Әгәр җырчы кирәк дип санаса, УНИКС башка өстәмә хезмәтләр дә тәкъдим итә ала. Килешү буенча артистлар репетиция һәм декорацияләрне урнаштыру өчен комплекска концерт башланырга биш сәгать кала керә. Өстәмә вакыт кирәк булса,  рәхим ит, акча түлә! Һәр өстәмә сәгать өчен 3000 сум күләмендә түләү каралган. Билет бәяләренә килгәндә, алар уртача алганда 500 сумнан башлана. Ә иң әйбәт урыннарга билетларны 1200 сумга сатып алырга туры килә. Мәсәлән, Фирдүс Тямаевка бер көн өчен зал арендалау гына 150 000 сумга төшә.   - Биш көн концерт кую өчен УНИКСка гына миллионга якын акча кирәк, - ди артист. - Шунысы да бар, аренда өчен акчаны концертлар алдыннан ук бирергә кирәк. Ләкин минем бервакытта да “минус”ка эшләгәнем юк. Концертларым һәрвакыт үз-үзен аклый. Район җирләрендә 100-200 кеше генә килсә дә, төркемдәгеләр белән аңлашабыз. Аллага шөкер, тамашачыларым елдан-ел арта. Казан заллары да тулы була. Мин акчага табынган кеше түгел, бөтенесен эшләп тә бетереп булмый. Булганына бик шөкер итеп, Раббыма мең рәхмәт укып иҗат итәм. Барлык билетлар да касса аша сатыла. Минем билетымны алыгыз әле, дип оешмаларда  соранып йөрергә Алла сакласын! Кайвакыт районнарда билет хаклары аерыла, чөнки һәр район үз бәясен алдан ук билгеләп куярга мөмкин. Кайберләрендә безнең билет бәяләре башка җырчылар белән чагыштырганда 50 сумга арзанрак та булырга мөмкин.   Фирдүс тамашага кеше җыю проблема тудырмый дисә дә, башка җырчылар моның киресен әйтә. Илдәге кризис хәле дә үзен шактый сиздерә, ди алар. Казанда гына түгел, район җирләрендә дә тамаша залларын тутыру бик авырга туры килә икән. Концерт кую, тамашачы җыю өчен кулай булмаган районнар исемлегендә - Кукмара, Алексеевск һәм Норлат.   Ильмира Нәгыймова белән берлектә “Апа-сеңел” программасын тәкъдим итүче Эльмира Сөләйманова да әлеге фикерне куәтли. - Концерт оештыру чыннан да җиңел түгел. Районнарда бер рәттәге урыннарга чакыру билеты бирү каралган. Ни өчен шулай – аңламыйбыз. Мин аренда бәясен тулысынча түлим югыйсә. Кайвакыт хәтта ике рәт тә сораучылар була. Бу күренеш бер генә артистка да ошамый, әлбәттә. Аннан соң концертлар графигы бик тыгыз. Халык көн саен концертка йөрми бит инде. Атнага бер генә тамаша куелса, заллар да тулырак булыр иде, - ди җырчы.     Эльмира күтәргән мәсьәлә буенча Фирдүс белән дә сөйләштек. - Закон буенча артист хаклы, әлбәттә. Әмма үзем берничә ел мәдәният йорты директоры булып эшләгәч, аларның да хәлен аңлыйм. Бөтен нәрсә аралашудан, үзара яхшы мөгамәләдән, аңлашудан тора. Шушы залга кабат килеп, концерт бирәсен дә онытмаска кирәк. Дөрес, артык “текәләнгән”нәренә каты гына әйтеп, урыннарына утырткан чаклар булды. Шунысын да әйтәсе килә, минем бөтен эшчәнлегем документ белән расланган. Барысы да закон таләп иткәнчә эшләнә. Шәхси эшмәкәр буларак салымын да түлибез, авторлык хокукларым да бар, - ди Тямаев.   Сүз дә юк, яңа программаны төзегәндә җырчылар юрганыңа карап аягыңны сузасың дигән халык мәкален истән чыгармый. Мәсәлән, яхшы аппаратура, театральләштерелгән шоу-тамаша, кыйммәтле костюмнар, җиһазлар белән тамашачы алдында имтихан тоткан Гүзәл Уразова һәм Илдар Хәкимовларның яңа концерт программасы өчен тотылган 2,5 млн сумы белән гап-гади сәхнәдә бер алып баручы белән чыгыш ясаучы Эльмира Сөләйманованың чыгымнары бер түгел бит инде.     Бер артистка ун тамаша   Нинди генә бизнес булмасын, товарның чыгымны аклавы кирәк. Ә аның өчен сорау булу шарт. Кеше кесәсендәге акчаны санау булса да, кара акыл белән исәпләп караганда, “сольник”лар белән даими чыгыш ясаучы популяр җырчының кереме аренда бәясен каплый. Ә кайсы артистның концертына халык йөри - шул популяр. Бүгенге көндә татар эстрадасында иң күп концерт оештыручылар исемлегендә - Фирдүс Тямаев, Радик Юльякшин һәм Данил Сабиров (районнарда һәм Казанда куелган концерт күрсәткечләре искә алынды – З.С.). Шулай ук менә инде ничә еллар Уразова-Хәкимов концертларына халык йөри. Юмор остасы Рифат Зарипов та популяр, Ришат Төхвәтуллинның да заллары шыгрым тулы була.          Фирдүс быел дүртенче сезон программасы белән чыгыш ясый. Ләкин татар эстрадасына аннан шактый алданрак килеп, чарланган җырчылар арасында үзләренең “сольник”лары белән чыгыш ясарга бик ашкынып тормаган артистлар барлыгын да онытмыйк. 2012 елда чын мәгънәсендә үзенчәлекле, кабатланмас концерт куеп, тамашачыларны сөендергән талант иясе Алинә Шәрибҗанова да үз тамашачысын кабат җыя алырлык җырчы югыйсә.   - Барысы да акчага бәйле. Реклама бик кыйммәт. Зур исемнәргә, дәрәҗәләргә ия булган талантлы җырчыларның концертларын гына булса да оештыру мәсьәләсе дәүләт дәрәҗәсендә хәл ителсә бик яхшы булыр иде, - ди Алинә.  Татар эстрадасында ун ел стажы булган Илдар Әхмәтов әнә бары тик бер тапкыр гына үзенең сольный концерты белән Казан тамашачысы каршында чыгыш ясаган.   - Чыгым күп, ә тамашачыны җыю бик авыр. Ул вакытта ук концерт куеп зур акчалар эшләдем дип әйтә алмыйм, дөрес, “минус”ка да чыкмадым. Дусларымның да ярдәме тиде. Ни өчен концерт куймыйммы? Чөнки, гафу итсеннәр, тамашачы чын сәнгатьне аңламый башлады. Минем фикеремчә, гадел администраторларның аз булуы да роль уйный. Совет заманында закон буенча бер артистка елына уннан артык концерт куярга ярамаган. Һәм бу катгый  күзәтү астында булган, тәртип сакланылган. Ә хәзер кем ни тели, шуны эшли, - ди Илдар.     Игътибарны кызыклы бер фактка юнәлтәсе килә. Иң күп концерт (аена 25-27) тәкъдим итүчеләр: Фирдүс Тямаев үзен “мин җырчы түгел, автор-башкаручы” ди, Данил Сабиров – юмор һәм пародия, нәфис сүз остасы, Рифат Зарипов - юмор остасы, Радик Юльякшинның концертлары гомумән дискотека форматында уза. Димәк, бүген халыкның зәвыгы, соравы шундый. Тамашачы тамашадан уен-көлке, күтәренке кәеф, позитив рух көтә. Фактлар әнә шуны дәлилли.         УНИКС концертлар залында 2015 елда татар җырчылары арасында иң күп концерт куючылар “Мунча ташы” - 14 концерт Фирдүс Тямаев - 4 концерт Ришат Төхвәтуллин һәм Уразова-Хәкимов - 3әр концерт.   Зөһрә САДЫЙКОВА --- | 27.04.2016 (полный текст новости)

  • 2016-05-03 03:55 Иясез шатлык
    01.05.2016 Язмыш Мин бу хәлләрнең барысыннан да хәбәрдар идем. Бер танышу үз артыннан әллә никадәр вакыйгалар чылбырын тезде дә тезде генә. Алар һаман куера, үзенең кульминация­­сенә ашыга сыман иде. Нәкъ телесе­риаллардагыча!.. Инде нокта куярга гына җыенганда, яңача ачылып, әле шаккатырып, әле үрсәләндереп, әле ымсындырып, һаман үз күчәрендә әйләндерде. Нәрсә бу? Язмышмы?  Шундый яратумы? Матур әкиятме? Ахыры әле һаман күренми. И кыз бала!..   Алсуның чит телләр факультетында укып йөргән көннәре. Кайбер студентлар кебек, җәйге каникулларда Америкага китеп эшләп карыйсы, шунда ук инглиз телен дә шомартасы килде аның. Виза артыннан Мәскәүгә барулар... Лос-Анджелесмы, Чикагомы, Вирджинияме – кайда эш тәкъдим итәрләр? Нью-Джерси штатында отельдә май ахырында ук көтәләр булып чыкты. Тиз-тиз зачет-имтиханнар тапшыру, зачеткада соңгы «бишле», вокзал һәм... сау бул, Казан! Алсуны Мәскәүгә озатабыз. Артык тыйнак, ягымлы һәм чибәр Алсуга бигрәк самими, бигрәк бала-чага шул әле, дип карап кына тормалы. Сагынмасмы? «Кайтып торма инде, Алсу! Кал шунда гына...» – диләр. Оялып кына тыенкы итеп көлеп җибәрде. «Мин кемгә кирәк анда!» –дигән була.   Асылтамакта яшәп ятучы әбисе белән бабасы гына җаннарын кая куярга белмәде! «И кыз баланы! Җир читенә җибәрәләрме?! Кабат күрә алырбызмы?!» – дип тәшвишкә төштеләр. Алсуның бу җәе Асылтамакның сихри таулары, Сөннең асылмалы күперләре, җиләкле әрәмәлекләре, айлы кичләреннән башка гына узар инде. Ул сурәт мәңгегә күңеленә язылган – буяуларын, пумаласын алып, рәсемгә генә төшерәсе... Менә хәзер Боинг аны Шереметьево аэропортыннан Нью-Йоркка алып очар. Траптан күтәрелгәндә дә, иллюминатор аша самолет канатлары артыннан йөгерүче бетон юлга күз салганда да әллә нинди ят билгесезлеккә тирәнрәк чума баруын тойды. Стюардесса Мәскәү–Нью-Йорк рейсы, океаннар, илләр өстеннән очып узасы маршрут, һава температурасы белән таныштырганда бер генә мизгелгә күзләрен йомып, моңсу елмаеп, бабасы сүзләрен искә төшерде:  «И кыз бала! Алда ниләр көтә сине?»    ...Ике ай төрле кунакханәләрдә эшләп узды. Гел инглизчә сөйләшү, ят ризык, чит мохит... Безнекеләр шактый икән үзе. Шул ук программа буенча эшләргә Чабаксардан, Ригадан, Туладан килгәннәр. Кайсы – супермаркетта, кайсы – балалар лагеренда, кемдер –  ресторанда эшли һәм... инглизчәсен камилләштерә.   Нью-Йорк    Алабуга педында укып йөрүче классташы Гөлназ, әнә, узган ел килүеннән кайтмыйча Нью-Йоркта калган. Фатирда түләп тора икән. Алсуны да үзе янына күчеп килергә кыстый башлады. Җыенды да китте Алсу. Ни­чек тәвәккәлләгәндер? Эшне табарбыз, икебезгә бергә яшәү күңеллерәк тә булыр, дип, Гөлназ тәмам алгысытты шул.  ...Аһ, Нью-Йорк! Бу искиткеч шәһәрдә биш кенә ми­- нут торсаң да, аны ни өчен дөнья башкаласы дип йөрт­кәннәрен аңлыйсың. Стильләр, гореф-гадәтләр, халыклар чуарлыгы. Күккә ашкан небоскреблар, Голландия сти­лендәге борынгы йортлар, бизнес-үзәкләр, кайнап торган тормыш... Шәһәр-хыял, шәһәр-табышмак ул Нью-Йорк! Менә, Алсуны да американча елмаюы белән балкып каршылый... Йөри торгач, Алсуга да эш таптылар. Авырып ятучы ялгыз өлкән кешеләр янында берничә сәгать утырасы. Түзәрлек. Аның каравы, эштән кайткач рәхәтләнеп татарча сөйләшәләр. Җырлыйлар да. «Мин сине шундый сагындым», «Әлдермешкә кайтам әле» дип... Көннәрдән бер көнне кызларның башына бер кызык идея килә. Кара, татарлар бит Америкада да шактый, диләр. Әллә эзләп карыйсы инде? Алсуның әнисе Мәскәүдәге танышлары аша табып бер телефон җибәрә. Сәрия ханым Америка татарлары арасында билгеле кеше, ди, шылтыратып карагыз, бәл­ки, ул берәр юлын күрсәтер, янәсе. Татарча сөйлә­шергә теле кычытып торган Алсу, каушап-дулкынланып, телефонга үрелә. – Алло, Сез Сәрия апамы? Исәнмесез?  – ...?! – Мин Казан кызы Алсу булам. Телефоныгызны Назилә ханым аша таптык. Сезнең белән очрашып булыр микән? Бик кыен димәсәгез... Телефонның теге башында гаҗәпләнү катыш сокланулы ай-вайлар, саф татарча сөйләшүне ишетүгә сөенүләр яңгырады. Һәм сәгать эчендә Алсу белән Гөлназ Сәрия ханымнарда иде инде.   Күр, нинди ачык, кунакчыл апа! Якын туганнары килгәнмени: кочак җәеп каршы алды! Үзе чәй әзерли, үзе сораштыра. Кайда укуы, кем булырга җыенуы, татарча каян шулай матур сөйләшергә өйрәнүе, штатта адаптация чорын ничек узуы, тагын әллә ниләр... Кыз­лар, әйтерсең, өйләренә кайтып төште, үз телләрендә аралашудан алар бик канәгать иде. Ул арада тагын бер кунак килеп керде – Сәрия апаның ахирәте икән. Дания апагыз булам, дип таныштырды. Шундый шаян телле, үткер! Кызларны әллә кайчан белгән кебек сөйләшә.   – Бер бик шәп татар егете белән таныштырам әле үзегезне! – ди. – Таһирга 31 яшь, әйбәт гаиләдән... Бу көтелмәгән хәбәрдән кызлар «пырх» итеп көлеп җибәрде. Безнең өчен абый бит инде ул, апаларыбызга ярар иде менә, дип шаяртуга бормакчы булдылар.   Манхэттендагы рандеву   Берничә көннән... Алсу телефонында чит номер чыкты. – Хәерле көн, Алсу! Мин – Таһир... – ди ир-егет тавышы русча. Әнекәйгенәм! Бу – теге Таһир була түгелме соң?  Ник миңа шылтырата, ник Гөлназга түгел? Әйдә, Таймс-Скверда очрашабыз, ди. Манхэттен үзәгендәге бу атаклы мәйдан турында ишеткәне бар кызның. Бродвей белән Җиденче авеню кисешкән урында ул. Нишләргә? Ризалашыргамы? – Ә мин сезне ничек танырмын соң? – Уйларын кычкырып әйткәнен сизми дә калды Алсу. – Мин баскетболчылар сыман озын буйлы. Шундук күзгә ташланам! – Ә мин – джинсыдан. Муенымда ал косынка булыр...   Мөгаен, калырдыр Алсу. Таһирның тел төбен аңлады: кызны Америкада калдырасы килә аның.   ...Менә нинди икәнсең син, Таһир! Әйе, озын буйлы. Итагатьле дә күренә. Юка нәфис гәүдәле Алсу Таһир янында бөтенләй югалып, тагын да кечерәеп калгандай булды. Егетнең сорауларына да «әйе», «юк» дип кенә җавап биреп барды. Әмма артык исе дә китмәде. Беренче аралашудан Алсу Таһир турында шуларны белде: ул штатта инде 9 ел яши, әти-әнисе белән Казакъстаннан күчкән, программист, гаилә кору хакында җитди уйлана... Күрешкәләп йөри башладылар. Көн арты көн уза торды. Кире кайтып китәсе көннәр дә инде ерак түгел. Алсу яратты Нью-Йоркны. Әллә инде каласы? Тик кызда ниндидер билгесез бер халәт иде.  Эшкә бара, әти-әнисе белән һәрчак элемтәдә. Сагындыр-ганнар инде... Таһир абыйсы урынына көйләп-җайлап йөргән була. Кайларга гына алып бармады! Беркөн рус эмигрантлары яши торган Брайтон-Бич авенюда йөрделәр. Халык теленә ул кечкенә Одесса булып кергән. Яшәп яталар бит бездән киткәннәр дә.    Әллә.... Гөлназ да өзми-куймый бер үк сүзне тукый: әйдә, кал инде, кайтып торма Россиягә, янәсе.  Мин калырга булдым, диюгә, егетнең йөзләре яктырып китте. Менә молодец, дип мактады, әллә нинди планнар кора башлады, сәяхәтләр белән ымсындырды. Вәгъдәләрен раслап, Гудзон аша Атлантик океан ярына алып китте шундук. Бэттери паркы тукталышы янында искиткеч манзара ачыла: Нью-Йорк бухтасы, иммиграция утравы Эллис-Айленд һәм, әлбәттә, атаклы Азатлык статуясы. Алсу искиткеч гүзәллектән күзләрен йомды. Пумала, буяуларын алып, тизрәк шушы сурәтне кәгазьгә күчерәсе килде. – Бигрәк матур син, Алсу! Тик бик яшь, бала гына шул әле син! Таһир, күзләренә туры карап, аның җил тузгыткан чәчләреннән сак кына сыйпап алды.    Хуш, Америка!   Ошыймы аңа Таһир, юкмы, үзе дә аңламый Алсу. Артык якын да килгәннәре, ерак та киткәннәре юк. Инде хәл иттем, Нью-Йоркта калам дип йөрсә дә, Мәскәүгә кире очасы көне – 2 сентябрь запас аэродром булып тора иде. Калам-калам дип йөрер дә, көне килеп җиткәч кызык итеп кайтты китте булыр. Һичьюгы, аның карамагында тагын алты ай вакыт бар уйларга. Юллар әле киселмәгән, күперләр яндырылмаган.  Тик, тик... 2 сентябрьдә көндезге 12 дә күктә самолет гөрелтесе ишетелүгә әллә ни булды кызга. Түбәннән тизлек алып һавага күтәрелгән Боингны да аермачык күрде кебек. Бу... бу бит... Нью-Йорк–Мәскәү рейсы, Алсуны алып очасы самолет! Әтисе, әнисе, Казаны, университеты, кайтсын дип өзгәләнүче бабасы күз алдыннан йөгереп узды. Йөрәген сулкылдатып, үкенечле уй бәреп чыкты: «Аһ, нишләдем?!» Куллары телефонга сузылды: «Әни, әни!.. Яңа гына Мәскәү самолеты очып үтте... Йөрәгем өзелеп төшкәндәй булды! Уф, нишлим?!» – Кайт, кызым. Башка көнне кайт, балам... Бик сагындык, көтәбез!   Америка егетен үзенә каратырлык нинди гүзәл икән ул?! Алсу шул кызны күз алдына китерергә тырышып утырды.    Океаннар аша килеп ирешкән якын тавыш хәлиткеч карарга этәрде. Һәм Алсу, Гөлназны, Таһирны, үзен шаккатырып, җыена башлады. Ә Таһирны, әйтерсең, алыштырып куйдылар. Күзгә күренеп суынды. Алсуның: «Мин тагын киләм әле», – дигән сүзләренә ярсып: «Мондый очрак башка беркайчан да кабатланмаячак! Сиңа виза бирмәячәкләр! Акылыңа кил!» – дип бәргәләнде. Әмма кайту уе белән алгысыган күңелне бернәрсә дә тыеп тора алмый шул инде. Таһир аны «киребеткән» дип атады, саубуллашканда, үзенең кесә телефонын бүләк итте. Ә озатырга... килмәде. Итагать белән генә телефон аша хәерле юл теләде. Ниндидер дежур саубуллашу. Алсу, гомер булмаганны, Таһирның үзе килүен көткән иде. Эчен мәчеләр тырнап-тырнап алды алуын. Әмма ул артык игътибар итмәскә тырышты. Хуш, Нью-Йорк! Хуш, Америка! Хуш, Таһир! Сез минем йөрәгемдә үз урыныгызны алдыгыз.   Кияү егетенең Казандагы маҗаралары   Казанга кайткач, бер-берсенә охшаш ыгы-зыгылы көннәр башланды. Университет, лекцияләр, педпрактика, диплом язу, китапханә, өй... Еракта калган Нью-Йорк, океан яры сагындырып һаман-һаман искә төшә. Матур төш, татлы хыял булып... Ул сагыну, җанга гына сыялмыйча, рәсемгә күчә. Хәер, электрон почтада Гөлназ язган хатлар андагы мохитне югалттырмый анысы. Таһирдан бер хәбәр дә юк... Үч иткәндәй, әнисе белән әтисе сораштыра, Таһир язамы, янәсе. Кайчагында, дип алдалый Алсу. Ә беркөнне... Алсу үз күзләренә ышанмады: Таһирдан чынлап та хат бар иде. Экрандагы хәрефләр күз бугандай биеште: «Мин Казанда. Телефон номерыңны җибәр».   «Мәгънәсез шаярту!» дип үртәлде кыз. Нью-Йорктагы кеше капылт кына каян килеп чыксын инде монда?! Тик... бу шаяртуның очында нәрсә икән? Алсу кызык ясамакчы булды: «Казанда булгач, шылтыратып кына калма инде, әйдә, кунакка кил безгә. Мичкә бәлеш куям!» дип, юмор белән егеткә хәбәр юллады.   О-о! Хәлләр! Башка да сыймаслык! Кем күрсен, Таһир шылтырата! – Сәлам, Алсу! Мин инде берничә көн Казанда. Әйдә Бауман урамында очрашыйк, барысын да сөйләрмен. Алсу телсез калды: алдашканга охшамаган. ...Менә алар кафеда утыралар. Таһир Алсуга үзенең Казанга килү тарихын сөйли. Ул Интернет аша Казанда яшәүче Диләрә исемле кыз белән танышкан икән. (!) Океан аръягыннан шул кыз белән күрешергә килгән. (!) Кайларга гына бармаганнар. (!) Камал театрына, Колшә­риф мәчетенә, «Туган авылым»а... Хәтта Болгарга ук сәфәр кылганнар. (!) Монысы сөенечен уртаклашамы? Чү... нәрсә ди?  – Дөресен әйткәндә, ошамады ул миңа...   Алсу телсез калды. А-ла-ай... Артык белдекле, лидер булырга, дилбегәне үз кулына алырга ярата, диме? – Бәлки, шулай тоелган гынадыр... – дип юатасы итте, Алсу аны барыбер кызгана иде. Әллә кайлардан акча түгеп килсен дә... бөтен өмет-хыяллары юкка чыксын әле! Әйе, аның татар кызына өйләнәсе килә, әйе, инде аңа өйләнергә вакыт. Их, кем белән таныштырырга соң үзен?! Алсуның аңа чын-чынлап булышасы, хәлен җиңеләйтәсе килде. Нью-Йоркта ул да бит Алсуның күңелен күреп йөрде! Әллә соң туганнан туганы Гүзәл белән таныштырып караргамы? Таһир яшендә. Чибәр, акыллы, укыган, дәрәҗәле эше бар... – Телисеңме, бер шәп кыз белән таныштырам.... Һәм Алсу Гүзәл турында сөйләп китте. – Алсу... гафу, аны башкаларга димләрсең...   Таһир Алсуның күзләренә текәлеп карап, кулларына кагылды. Алсу, ток бәргәндәй, кулын тартып алды. Американы искә төшереп утырдылар. Икенче көнне кинога бардылар, Кремльдә картиналар галереясында йөрделәр. Таһирның китәр көне дә җитте. Миңа бүләк сайлашырга вакыт тапмассыңмы, дип, соңгы көнне Алсуны кибетләрдә йөрергә чакырды. Өеңә дә чакыр­мадың, бәлеш тә ашатмадың, әти-әниең белән дә таныштырмадың дип, шаярткан булып кына тел төбен дә сиздереп куйды үзе. Тик Алсу нигәдер кыймады. Югыйсә әтисе белән әнисе, кунакны өйгә чакырырга кирәк, дип тә караган иде. «Үзе дә мине чакырмады әле», дип кенә җибәрде.  Көлешә-көлешә сувенирлар җыйдылар. Әллә ничә түбәтәй, әллә ничә кап чәкчәк!.. Алсу, бу кадәр әйберне ничек күтәреп кайтырсың дип, тәгәри-тәгәри көлде. – Ә монысы – сиңа, Алсу! Чын дус булдың син!   Егет Алсуның муенына көмеш чылбыр такты, «Шалунья» дигән духи бүләк итте. Алсуга уңайсыз да, рәхәт тә, күңелле дә иде. Күңеле күбәләк булып очты. Гел җырлыйсы килде. Аның җан халәтенә туры килгән җыры да бар инде: Мин дә куна алыр идем/Кемгәдер аклык булып!/Җирдә күпме җаннар йөри/Иясез шатлык булып!.. – Минем дә бүләгем бар... – Кыз пакеттан сак кына төргәген алды, оялып кына Таһирга сузды: – Америкада авылны менә шулай юксынган идем...   Үзе ясаган картинада – болын, кырлар, аккошлар сагынып кайта торган күл, камышлар, ал, зәңгәр чәчәкләр... Менә ул хәзер Таһирга күчте, иртәгә ерак Америкага китәр, Алсу күзләре, Алсу күңеле, туган як төсе булып искә төшереп торыр.    Римдагы каникуллар   Америкасына кайту белән шылтыратты Таһир. Һәм, гомумән, хәл-әхвәлен белдереп, көн саен яза торган булып китте. Шимбә – шылтыратып сөйләшү көненә әйләнде. Вакыйгалар куерганнан-куера! Инде Алсуның кышкы сессиясе тәмамлануга, Рим каникулларына Ита­- лиягә чакыра әнә! Алсуның барасы да килә, егет хисабына сәяхәткә чыгарга да уңайсызлана. Әнисе аңлар, Алсу тыйнак, тотнаклы кыз, кирәк-кирәкмәс адымга бармас. Әтисе ничек кабул итәр менә? Башта әйтергә куркып йөрде, Римны күрәсе килү теләге шулкадәр көчле иде: тәвәккәлләп, өйдәгеләргә серен чиште.    Булды! Хәл ителде! Барлык юллар да Римга илтә! Самолет башта Неапольгә төшеп кунса да.  Берничә сәгатькә алданрак килгән Таһир аны Рим аэропортында каршы алды. Гадәттәгечә, ул бик игътибарлы, кайгыртучан. Юл чыгымнарын, сәяхәтне үзе түләде. Бөтенесен уйлап, бар хәстәрен алдан күреп планлаштырган: хәтта кунакханә номерлары да янәшә иде. Бу ерак сәфәргә чыкканчы ук Алсу Таһир турында озак уйланды. Әйе, ул – акыллы, тәҗрибәле, тормыш күргән. Ләкин аңа карап кына егылып китеп тә булмый бит инде. Әнисе, әнә, нинди принц көтәсең син, ди. Үлеп гашыйк булулар ул вакытлы гына, янәсе. Үрнәк мисалы да әзер: әтиең дә миннән олырак бит, бер дигән яшибез, Аллага шөкер...    Алсу Таһирны өзелеп сөймәсә дә, чакырган җирдән баш тартырга да җөрьәт итмәде. Әй, үзем тирәнгә кереп китеп уйлыйм бугай, ул мине дус күрә, шуңа үзенә компаниягә чакыра, бетте-китте – вәссәлам! Тукта, тукта... Таһир Американың атаклы кинорежиссеры Уильям Уайлерның «Римские каникулы» романтик комедиясен кабатламакчы була түгелме? Шул фильм мотивлары буенча сәяхәт оештырган бит бу!.. Алсу – яшь принцесса Анна ролендә (аны Одри Хепберн уйный), Америка репортеры – Таһир үзе... Менә ул мәңгелек шәһәр! Колизей, Рим форумнары, Капитолий, Треви фонтаны, Испан баскычлары...   – Бигрәк матур син, Алсу!  Аһ! Алсу инде икенче тапкыр ишетә бу сүзләрне! Егет, кызны җай гына җитәкләп, антик чорда, легендалар илендә йөртте-йөртте дә, соңгы кичтә серен чиште: ул Алсуны бер күрүдә ошаткан икән бит! Уенын-чынын бергә кушып әйтеп салды: – Әгәр чык миңа кияүгә дисәм... Иртәме-соңмы шул сүзләрне ишетәсен сизсә дә, Алсу югалып калды. – Мин әле әзер түгел... Уйлармын... – диде ул чак ишетелерлек итеп. – Ә сиңа рәхмәт, Таһир! Сиңа таянырга була. Бик якынаеп та китмичә, артык ераклашмыйча да, җылы итеп хушлаштылар. Таһирның рейсы алдарак иде: ул Нью-Йоркка очты. Берничә сәгатьтән Алсу да Ка­занына алып кайтасы самолет трабыннан күтәрелә иде.   Яратамы соң ул Таһирны? Үзе дә аңламый. Ул гашыйк булырдай егет никтер бүтән төсле тоела.    Туй алдыннан...   «Исәнме, кадерле Алсу!», «Хәерле көн, матурым!» Таһирның сәлам хатлары һәрвакыттагыча җылы, сагынулы. Ул инде Нью-Джерси штатында зур йорт сатып алырга хыяллана. Бөтен проектларын Алсу белән уртак-лаша. Ике йокы бүлмәсе, зур зал, ашханә, балалар бүлмәсе, эш кабинеты... Кайсы бүлмә кайда ничек урнашачак – схемасын җибәргән хәтта! Сөйләсәң, кеше ышанмас, әкият, диярләр. 14 февральдә – Гашыйклар көнендә кызның өенә купшы чәчәкләр бәйләме китер­деләр. Таһир сюрприз ясаган! 8 Мартта да кыңгырау төймәсенә басып, ишектән шундый ук ал, зәңгәр, шә­мәхә чәчәкләр бәйләмен тапшырдылар. Таһирдан! Алсу бермәл үзен әкияттәге Золушка сыман хис итте. Бар да сораша, соклана, бәхет юрый, күз генә тимәсен берүк, дип кабатлый. Егет ягы инде туйга әзерләнә башлаган. Туйга чаклы Таһир тагын бер сәяхәт проекты белән яна. «Кая барыйк – сайла! – дип язган һәм төрле вариантлар тезеп төшкән. Венгрия, Чехия, Скандинавия илләре, Төркия... Барысы да таныш. Кыз уйга калды. Аннары тыйнак кына үз тәкъдимен язды: «Бәлки, Хорватия? Минем анда булганым юк әле...» Сәяхәт августка планлаштырылды. Кызык, Таһир кызның кулын сорарга сәяхәткә чаклы килерме, шуннан кайткачмы? Ә туй – көзгә кергәч, Сөмбелә йолдызлыгында узачак, Алсу туган айда. Таһир менә шундый туган көн бүләге ясамакчы! Анысы – анысы, тик бер ләкин бар... Алсуга табиблар калкансыман бизен алдырырга кирәклеген гел әйтә тордылар. Ул һаман суза килде, артык әһәмият бирмәде. Ә хәзер, туй ыгы-зыгысы башланганчы, бу мәшәкатьтән тизрәк котыласы килә иде аның. Тизрәк, тизрәк! Менә хәзер, бүген үк! Кызганычка каршы, сәяхәтне күчерми дә булмас... Тик Таһирга бө­тенесен әйтергә кирәкме икән? Чирләшкә дип уйласа! Изаланды, бәргәләнде дә егеткә ашык-пошык кына кыска хәбәр юллады: «Минем бар да әйбәт. Операциягә кереп чыгасым бар. Хорватияне кичектереп торыйк».   Анализлар, больница, кырыс табиблар, операция... Болары – үзе бер авырулар галәме. Бертөрле көннәр, бертөрле процедуралар. Шушы ун көн эчендә дөньяда әллә ниләр булгандыр кебек.    Таһирдан хатлар элеккечә килеп тора. Гадәттәгечә, кайгыртучан, игътибарлы, чын джентльменнарча ул. Әмма Алсу күңеленең ниндидер бер кылы белән тоя: нидер булган. Сәбәп тә юк шикелле. Хәер, кайбер сүзләре элеккечә җылы түгел, язар өчен генә язылган сыман... Шимбә саен шылтырата иде, бу атнада... телефон дәшмәде. Бәлки, берәр ерак җиргә киткәндер? Ярар, язар әле, язмый калмас. Ике көн, өч көн, атна үтте – хәбәр юк. Алсу бергә төшкән фотоларын карап утырды, егетнең хатларын күздән кичерде.    О-о! Ниһаять! Таһирдан күптән көтелгән хат! Яратамы соң ул Таһирны? Үзе дә аңламый. Ул гашыйк булырдай егет никтер бүтән төсле тоела.    «Кадерле Алсу! Мин озак язарга кыймадым. Сиңа ничек җайлап, күңелеңне җәрәхәтләмичә генә әйтергә дә белмәдем. Мин чын мәхәббәтемне таптым. Ә син – әйбәт кыз, Алсу! Аннары син яшь әле. Бар да алда синең. Бәхет телим.» Алсу тораташ булып катты. Юк! Юк! Булмас! Ышан­мыйм! Ә матур сүзләр? Вәгъдәләр? Туй? Аһ!.. Кыз өзгәләнеп, үксеп-үксеп, һич тыела алмый елап җибәрде. Үз гомерендә моннан да авыррак көне булмагандыр...    Соңгы сүз    ...Күңелдә яралы төеннәр калдырып, Сөмбелә ае да узып китте. Алсуның туган көненә ерак-ераклардан чә­- чәк бәйләмнәре җибәрүче дә, юри генә шылтыратып котлаучы да булмады – Таһир өйләнгән! Алсуны ымсындырган йортында кәләше белән яшәп ятадыр, мө­гаен. Ялгышып та Алсуны искә төшерми микәнни?   ...Беркөн әнисе туган яклары юбилеена багышланган китап алып кайтты. Анда шул районнан чыккан күренекле шәхесәр турында язганнар, фоторәсемнәрен урнаштырганнар. Язучылар, җырчылар, артистлар, галимнәр... Менә Асылтамакка багышланган бүлек. – А-а-а! Бу бит... бу... теге Нью-Йорктагы Сәрия апа Газизова... Әйе, чынлап шул! Нью-Йорк университеты профессоры диелгән. Сугыш башланганда Асылтамакта туган булган, аннары гаиләләре белән Казанга күчеп киткәннәр. Мәскәүдә укыган, Америкага җибәргәннәр... Нью-Йоркта Сәрия апаны эзләп бармаган булсалар, Таһир белән дә танышмаган булыр иде... Телефон аша сөйләшкәндә дә, үзе белән күрешкәч тә, Алсуның саф татарча сөйләшүенә ничек сокланган иде ул. Их, шул чакта тылсымлы бер сүз җитмәгән аларга! «Сез үзегез кайсы яктан, Сәрия апа?» – дип сораса соң инде! «Чы-гы­шым белән Асылтамактан», – дияр иде. Ул әнисенең авылдашы булгач, Алсуга да якташ булып чыга лабаса! Үкенечле хисләр җанын көйдерде. Әйтерсең, Таһир белән ике араны җайларга ул да сәбәп булыр иде. Бик якын булып та, еракта калганнар, аймылышканнар шул.   ...Тау белән тау гына очрашмый, диләр. Язгы бер көндә Алсулар университетында Америкадан килгән профессор Сәрия Газизова белән очрашу үткәрделәр! Алсу да шунда иде. Башында бер генә сорау бөтерелде: ничек күрешеп сөйләшергә? Таныр микән? Очрашу ахырында кунакны сырып алдылар. Алсу халык кимегәнен көтеп торды да янына атылды. – Сәрия апа, исәнмесез? Сәрия ханым, исенә төшергәндәй, ике-өч секунд кына кызга карап торды. Аннары кочаклап ук алды. – Алсу, акыллым, синме бу? Очрашу дисәң дә очрашу! Кайчан тагын Америкага киләсең? – дип тезде  генә. – Килсәң, кара аны, кире җибәрмибез инде! Алсуга рәхәт булып китте. Аның бик тә Таһир турында сораштырасы килде. Горурлыгы тыеп калды. – Сәрия апа! Сез бит минем авылдашым икән! Әнием Асылтамактан, – дип кенә әйтә алды. Һәм шул хәбәре белән Америка кунагын тагын бер шаккатырды. Вакыт кысан. Профессорны көтеп торалар.   – Алсу, хәбәрләшербез. Мин сине үзем табармын. Сау бул! – диде Сәрия ханым Америкача елмаюы белән бал­- кып. Ул кызны якын итеп сөеп, ашыгып китеп барды.   ...Елдан артык вакыт узды. Диплом яклаулар, мәктәп­кә инглиз теле укытучысы булып урнашулар... Үзе дә укучыларыннан әллә ни аерылмаган Алсу бала-чага дөнья­сында бераз онытылгандай булды. Тик йөрәк һаман сызып-сызып ала. Үткәннәр матур төш сыман күз алдыннан үтә. Кабат Америкага китеп эшләү хыялы мәңге сүнмәстер ул. Инде балалар белән эшләү тәҗри­бәсе бар. Һәм ул тагын тәвәккәлләде. Тик виза гына һаман тоткарлана. Анкеталарын көздән үк тутырган иде югыйсә. Әллә инде башка илгә – әйтик, Грециягә китеп барасы? Анда да тел белүчеләр эш таба ала. Уңай җавап озак көттер­мәде. Атна-ун көн эчендә чакыру килер, көтегез, диделәр. Эш табылды, контрактка кул куелды. Монда инде Яңа ел ыгы-зыгысы. Ә Алсу чемодан җыя. Иртәгә – юлга... Уйларын бүлеп, телефоны шылтырады. Чит-ят номер.   – Алсу, синме?! Мин – Дания, Нью-Йорктан. Хәтерлисеңме? Сине Сәрия ханым аша таптык... Алсу үз колакларына үзе ышанмады. Телефонның теге башында иң элек кияүгә чыгу-чыкмавы белән кызыксындылар, аннары... Аннары Дания Таһир турында сөйләп китте. Нәрсә ди?! Ул – өйләнмәгән?! Ниндидер күңелсез хәлләргә тарыган?! Егетнең әти-әнисе шул кызны ничек табарга дип Алсу исемен телдән дә төшерми диме?! Аһ!.. Түз, Алсу!.. Таһир тагын бик якын һәм коточкыч ерак та. Хәленнән килсә, янына күбәләк булып очар иде дә... Иясез шатлык булып... Нәрсә әйтә алсын соң кыз бала?   – Ә мин Казаннан китеп барам. Еракка, озакка... Кирәк булсам, эзләп табар... Электрон адресым үзгәр­мәгән... – Каушап, теленә килгәннәрне өзек-төтек кенә әйтте дә, ашыгып, үзен-үзе белештермичә, төймәгә басты...     (дәвамы булачак)    Эльмира ЗАКИРОВА --- | 28.04.2016 (полный текст новости)

  • 2016-05-03 03:55 Минем фатир кайда?
    01.05.2016 Хатлар “Исәнмесез, “Ватаным Татарстан” газетасы редакциясе! Сезгә Казаннан Ильяс Вәлиев яза. 1987 елдан бирле җимерек – авария хәлендәге йортта көн күрдем. Биредә яшәүчеләргә фатир бирделәр. Ә миңа тулай торактан бүлмә генә тәкъдим иттеләр. Ризалашмадым. Кешегә тигән фатир миңа да тиеш иде бит инде ул. Дөреслек кайда соң? Ярдәм итсәгез иде”. (Редакциягә килгән хаттан) Фатир – әнинеке   Казаннан килгән хатка ачык­лык кертү өчен Ильяс абыйның үзен күреп кайтырга булдык. Хәзерге вакытта ул әнисе Сәйдәт апа белән бер бүлмәле фатирда гомер кичерә.   – Әтием – сугыш ветераны. Сугышта катнашканнарның толларына фатир бирә башлагач, мин дә кирәкле язуларны җыйдым. Күп кеше, ала алмыйсың, дигән иде. Шөкер, әнигә бер бүлмәле фатир биреп куйдылар. Бирегә күченгә­небезгә өч ел гына әле, – дип сөйләп китте Ильяс абый. – Әнием авыру. Һәрдаим кеше ярдәменә мохтаҗ. Без өч малай үстек. Кал­ганнарның – үз тормышы. Ә мин әнине ташлый алмадым. Гаиләм дә юк. 1987 елдан бирле бергә торабыз. Әле моңарчы әнием алай авырмый иде, хәзер аны ялгыз калдырырга да куркам. Кайчак башы эшләп бетерми, күп әйберне буташтыра. Миңа гомер биргән әниемне кадерләп тәрбияләргә тырышам. Теләгән ризыгын ашатам, дарулар сатып алам.   Ильяс абый 1987 елдан бирле Богатырев урамындагы 6 нчы йортта яшәгән. “Кухняда ике генә плитә эшли, 60лап кеше ашарга пешерә иде. Күпме әйберебез югалып бетте шул чакта. Анда кешечә яшәр өчен бернинди шарт юк иде. Түшәмнәр чатнап беткән – инде ишелергә тора. Комиссия килеп карагач, беркетмә төзеделәр. Йорт­ны яшәрлек түгел дип таптылар. Шуннан соң фатир өләшү башланды. Миңа гына никтер тулай торактан бүлмә бирергә булдылар. Янәсе, гаиләм юк. Мин каршы килдем, әлбәттә. Тоттым да Киров районы хакимиятен Вахитов районы судына бирдем. Ә алар минем язмышымны бер минут эчендә хәл итте дә куйды. Фатир тиеш түгел, диделәр. Берни дә аңламый калдым”, – дип сөйли хат авторы.   Үзе әйтүенчә, дөреслек эзләп, Казан шәһәренең торак инспек­циясенә юл тота ул. “Торак сәясәте бүлеге җитәкчесенә бардым да, тулай торак бүлмәсеннән баш тартып, гариза яздым. Ә андагы җи­тәкче: “Нигә безне судка бирдең? Әгәр бирмәгән булсаң, сиңа да изолированный бүлмә булыр иде. Шуңа күрә тулай торактан бүлмә генә бирәбез. Сиңа Президент та булыша алмый хәзер”, – диде. Ә Киров районы хакимиятенә баргач, ни гаҗәп, кулына ордер тоттыралар. “Аракчино бистәсен­дәге “Вол­жская Гавань” дигән йорттан фатир бирделәр. Сөенә-сөенә документка кул куйдым. Ә аннары кеше ышанмаслык хәл булды. Кәгазьне кире тартып алдылар да вәссәлам. Мин тарткалашып карадым: менә бит, янәсе, торак алуым турында имза куйдым! Аларның җавабы серле дә, сәер дә булды: ә Сез имза куйганыгызны раслый аласызмы?! Шулай итеп мине мыскыл итеп алдадылар”, – дип сөйли Ильяс абый.   Өч туган бит без   Заманында Әтнә районында иң оста пешекче булган Сәйдәт апа Хөсәенова әтисе фамилиясен үзе­нә калдыра. Аның пешергән ри­зык­лары телеңне йотарлык була. Киң күңелле булуы белән хөрмәт казана ул. Өенә кергән бер генә кешене дә чәй эчертмичә чыгармый. Күп еллар ипи пешерү заводында баш хисапчы булып эшли, ә Казанга килгәч, автомәктәп җитәк­чесе була. “Әнием – бик тә мәрхәмәтле кеше. Гомере буе кешегә яхшылык эшләргә тырышты. Хәзер аның бертуганнары үлеп бетте инде. Әле ярый, хәлләрне белгәләп торырга икетуган сеңелләр бар. Алар килеп киткәли”, – ди улы. Гомере буе әнисен тәр­бия­ләгән Ильяс абый олыгайган кө­нендә куышсыз калырмын дип курка. “Әнинең бу фатиры – Путин бүләге бит ул. Әле ярый аны бирделәр. Олыгайган көнен­дә әни ичмасам, җылы фатирда, яңа йортта яши ала. Утыз еллап тулай торакта яшәгәч, мондый фатир әни өчен зур шатлык булды. Тик гомер генә үткән. Озакламый 90 яшен тутыра бит инде ул. Әнине караган дип кенә, фатирны үземнеке итеп булмас шул. Әле бит тагын ике туганым бар. Алар да өлеш сорый башласа, нишләрсең?” – ди Ильяс абый.   Бу мәсьәлә буенча Мәскәү һәм Киров районнары хакимияте белән элемтәгә кердек. Укучыбызны борчыган сорауларга җавап алмакчы идек. “Без бу хакта бары тик дәгъвасы булган кеше белән генә сөйләшәбез. Сорауларыгызны рәс­ми хат итеп юллый аласыз”, – диделәр. Ә аннары Казан шәһә­ренең торак инспекциясенә хәбәр салдык, Ильяс Вәлиевнең үтенеч хатын Казан мэрына юлладык. Язма әзерләнгән вакытта аннан да җавап килде. “Казан шәһәре Вахитов районы судының 2015 елның 8 июнендәге карарында торак тәкъ­дим итү турында Казан шәһәре башкарма коми­тетының Сезгә карата Богатырев урамындагы 6 нчы йорттагы 43 нче фатирдан Беломорская урамы 33А йортының 13 нче фатирына күчерү турындагы дәгъва гаризасы канәгатьлән­де­релде. 25776/16001-ИП номерлы башкарма производствосы асылда үтәлү сәбәпле, тәмам­лан­ды”, – диелә Казан башкарма комитеты җитәкчесенең тышкы тө­зеклән­дерү һәм торак-коммуналь хез­мәт күрсәтү буенча урынбасары А.Н.Лобов имзасы белән килгән җавапта.   Ә Ильяс абый мондый җавапны миңа язмадылар, ди. Бездән ишет­кәне белән дә риза түгел. “Үзе­мә дигән фатирны алганчы йөрим, болай гына калдырмыйм. Европа судына кадәр барып җитәчәкмен”, – ди ул. Гөлгенә ШИҺАПОВА --- | 29.04.2016 (полный текст новости)

  • 2016-05-03 03:55 Сәхнә артыннан Габдерәхим репортажы
    01.05.2016 Шоу-бизнес Тинчурин театрында “Арча якташлыгы” оешмасының концерты була! Арча якларында туып-үскән җырчы-артистлар катнаша биредә.“Арча якташлыгы” оешмасының рәисе – Тинчурин театрының мактаулы директоры, көрәшче Фәнис Мөсәгыйтов булып чыкты. – Фәнис әфәнде, “Арча якташлыгы” кайчан оешты?   – 2003тә.    – Син үзең Казанбаштан. Авылыгыз ни хәлдә?   – Аллага шөкер, бик әйбәт, танылган авыл. Бездә Мөхәммәт Мәһдиев укыткан, шунда кызы Гәүһәр туган. Гариф Ахуновның әтисенең кабере безнең йорттан 100 метр ераклыкта гына. Күптән түгел Гариф абыйның улы Рәшитне алып кайтып шунда җирләделәр. Ул – коммунистлар зираты дип атала, өч кенә кеше иде, хәзер дүртәү булдылар инде.   – Нигезегез сакланамы?   – Саклана. Анда Дамир абый яши. Әнигә быел 87 яшь тула. Абый төзелеш белән шөгыльләнә. Киленнәр фермада эшли.    – Үзең авылыңа булышасыңмы?   – Ничек булышмыйм ди?! Ел саен Сабантуй үткәрәбез. Зират тирәләрен әйләндереп, яңартып, зурайтып, чистартып, бик матур итеп төзекләндереп куйдык.    – Авылда эш бармы?   – Бездә ике яңа ферма салдылар, өченчесен дә төзиячәкләр. Авыл дигәннән, Кәрим Тинчурин Салих Сәйдәшев белән кайтып, 1933 елда “Кандыр буе” пьесасын безнең авылда язганнар.   – Театрда кризис сизеләме?   – Сизелә. Кассадан 20 % кына билет сатыла. Калганнарын оешмалар белән эшлибез.   – Билет бәясен күтәрдегезме?   – Артык түгел, иң кыйбаты 600 сум. Халыкның акчасы юк бит.   – Көрәш белән әле дә шөгыльләнәсеңме?   – Әйе. Районнарда батыр калганым бар. Фитнеска йөрим, волейбол уйныйм. Кабинетымда гер тора, көн саен күтәрәм.   – Көрәштә күп кеше имгәнеп кала диләр...   – Андый әйбер бар инде ул. Үземнең дә җилкә чыккан, чәнти бармак ике җирдән сынган, бер бармак кәкрәйгән, колак та сынган...   Көрәшче директор белән сүзне тәмамлагач, сәхнә артына юл тоттым. Грим бүлмәсеннән олпат җырчы Шамил Әхмәтҗанов чыгып килә!   – Шамил абый, нинди яңалыкларыгыз бар?   – Яңалык нәрсә соң ул? Ул – проб-лема. Әни әйтә торган иде: “Таң туды исә – проблема”, – дип.   – Сезнең нинди проблема?   – Ничек итеп гомернең ахырына барып җитәргә дим...   – Ахырын ничә яшьтә дип күзаллыйсыз?   – Анысына чик куймыйм. Бер генә уй борчый: кешелек дөньясында тынычлык булсын иде. Россия сугышсыз тора алмый. Сугыш – буыннарга суга торган нәрсә ул. 1941 елгы сугышны тоеп үстем... Тукайның бер сүзе бар: “Тилмереп торса бу ачлар, безгә бәйрәм ни ямь?”   – Сез гел кара уйлар белән генә яшисез кебек, якты уйлар юкмы?   – Юк. Мин – пессимист.   – Элек тә шулай идегезме?   – Юк. Брежнев вакытында яшәү дәрәҗәсе хәлләнеп киткән иде, аннары яңадан бетте. Бүген хезмәт хаклары түбән, эшсезлек, студентларның акчасы юк. Мондый тормыш кешене җинаятькә, урлашырга мәҗбүр итә.   – Үкенечләрегез калдымы?   – Бар. Җыр һәм бию ансамблендә күп вакыт бер генә җыр белән чыктым. 25 ел “Сорнай моңы”н башкардым. Бригада белән чыккан булсам, күбрәк җыр җырлаган булыр идем. Җыр һәм бию ансамбле чит илләрдә йөри башлагач, шул да кызыктырды. 27 илдә булдык бит.   – Кызыгызның җырчы булып китүенә каршы түгелме сез?   – Юк. Ике тапкыр консерватория тәмамлады. Дирижерлык һәм җыр бүлеген. Кире уйласа, укыту юлы белән китә ала.   – Кияүгә чыкмадымы?   – Юк.    – Кемнәр белән йөри, ата кеше буларак кызыксынасызмы?   – Кысылмыйм.   – Рус кешесенә кияүгә чыкса?   – Анысы юк инде! Үзебезнең халыкка чыксын, баламны рус кешесе өчен үстермәдем.   – Кызыгызга бу турыда әйттегезме?   – Бик яхшы белә. Бүтән диндәге кеше бусагамнан атлап керергә тиеш түгел, Алла сакласын!   Ярый, сәхнәдә ниләр бара икән, карап килим әле... Бәтәч, Рәбига Сибгатуллина басып тора ич!   – Рәбига ханым, җырлап, концертлар куеп йөрисегез киләме?   – Ничек килмәсен, дустым! Балтач кунакханәсенә барып, шунда торасым килә. Шул районны тагын бер әйләнеп кайтыр идем. Сине күргәч, хәтер яңарып китте әле...   – Әйдә, фотога төшерим әле үзегезне, фотолар әзер булгач кунакка килермен.    – Кил, чәй эчеп китәрсең.   – Массаж да ясыйммы соң?   – Ясарсың...   Сәхнә артында йөреп арылды да, киредән грим бүлмәләре ягына атладым.  Көтмәгәндә каршымда Илназ Гарипов пәйда булды!   – Илназ, синдә горурлык хисләре бармы? Сез бит инде Тукай якташлары....   – Җиңелрәк сорау бир инде...   – Арча халкы ниндирәк ул, аңлатып кит әле?   – Бик тыйнак. Азнакай, Апас якларында концертта кычкырып, кул чабып утырсалар, безнекеләр матур итеп концерт карый белә, кычкырып утырмыйлар. Тыйнаклык бар, шул вакытта әзрәк хәйләкәрлек, үҗәтлек тә.   Чибәр җырчы Гүзәл Идрисовага килеп төртелдем, авырлы икән.   – Гүзәл, матур кыз, кемне көтәсез?   – Алла боерса, белерсез, әлегә сер.   – Билгеле түгелме?   – Күз тиюдән куркам.   – Ничә айлык?   – Алла боерса, бер ай калып бара инде.   – Корсаклы килеш тә җырлыйсыңмы, комачауламыймы?   – Юк. Җырлап энергия генә алам, авыр түгел.   Кемне күрәм! Вәис Бәйрәмов!   – Вәис, син кемне көтәсез? Арчаның кайсы авылыннан?   – Симетбаш. – Арчада тууың белән горурланасыңмы?   – Бик тә!   – Авылыгыз яшиме?   – 50-60 хуҗалык.   – Нигез?   – Нигез бар, әнием исән-сау, энекәш гаиләсе белән яши. Рәхәтләнеп кайтыр җир бар. Энекәш йортны яңартып тора.  – Килен?   – Килен почтада.   – Җырлар язасыңмы?   – Язам.   – Аны сатасыңмы?   – Сатканда сатасың, сатмаганда юк...   Шул вакыт безнең яннан Фәрит Хатыйпов узып бара иде, аңа эндәштем:   – Фәрит абый, Вәис Бәйрәмов җырларымны сатам, ди.    – Сатып алалармы? – дип Вәискә эндәште Фәрит абый. – Иң зурысын күпмегә тәкъдим иттең? Өч? Биш? Ун? Әллә унбишме?    – Ун-унбиш тирәсе, – диде Бәйрәмов.   – Менә, череп байый кеше, ә син сатасыңмы соң, Фәрит абый?   – Юк инде, сорарга да уңайсызланам.   Сәхнәдә концерт гөрли. Ә мин тиле кебек буфетка чыгып утырдым. Көтмәгәндә, “Туган җир” тапшыруын алып баручы Рамил Гарипов килеп керде!   – Рамил, нишләп концерт карамыйсың?   – Нурлат районыннан кайтып килеш. Ашатмадылар. Чәй эчәсе иде...   – “Туган җир” тапшыруы проблемаларны яктыртмый, матур якларын гына күрсәтә, диләр.   – Туры килгәндә начар якларын да күрсәтәбез. Өченче көн Яшел Үзән районы Кече Ачасырда булып кайттык. Анда халыкка сөт акчасын түләмиләр.   – Сездән соң нәрсә булса да үзгәрәме соң?   – Ике ел элек барып төшергән идек, түли башлаганнар иде, тагын туктатканнар. Кемдер тонна ярым, кемдер бер тонна сөткә акча алмаган.   – Райондагы проблемаларны каян беләсез?   – Авыл халкы шалтырата. – Арчадагы йортыңда умарта асрыйсың дип ишеттем, ничә баш?   – Өч.   – Арча үзәгендә корт асрарга закон рөхсәт итәме?   – Минем кортлар чакмый. Чакмый торган кортлар белән Алабугадагы Морт авылында бер әби шөгыльләнә. Шуннан алып кайттым. – Син әле дә 13нче каттагы фатирыңа җәяү менәсеңме? Әллә инде ялкаулык бастымы? – Җәяү менмим, кичен 6 чакрым җәяү йөреп кайтам.   – Кайсы тирәдән?   – Азинода. “Южный” кибете аша Нокса авышлыгына төшеп әйләнеп кайтам.   Концерт шулай дәвам итсен, ә мин, ярар, кайтам. Әни дә борчыла торгандыр...       ГАБДЕРӘХИМ --- | 28.04.2016 (полный текст новости)

  • 2016-05-03 03:55 Секталарга ничек каршы торырга
    02.05.2016 Дин Без еш кына яхшы түгел дип кыенсынабыз. Кайберәүләр ишектән кусаң, тәрәзәдән керә. Саентологлар, Йәһвә шаһитлары турында сүз чыкканда, ирексездән күңелгә шушындый чагыштыру килә. Урамнарда үз диннәренә чакырып йөрүләре генә җитмәгән, инде алар, фатир саен шакып йөреп, үз сафларына җәлеп итәргә тырыша башлады. Әлеге шаукымга ничек каршы торырга, саентологларның, Йәһвә шаһитларының нинди зыяны бар, дип РИУдагы гуманитар фәннәр кафедрасының өлкән мөгаллиме, яңа дини хәрәкәтләр, суфыйчылык, дөнья диннәре тарихы фән­нәрен укытучы Исмәгыйль Наширбановка мөрәҗәгать иттек.   – Беренчедән, алар традицион диннәргә зыян сала. Икенчедән, гомумән, кеше психикасына начар йогынты ясый. Әйтик, саентология – тулаем коммерциягә, акча эшләүгә корылган дин. Үз тараф­дарларының аңында гаять зур үзгәрешләр пәйда була. Саентология чиркәве өйрәтүләрен йөрәге­нә якын алган кешеләрнең үз-үзләренә кул салу очраклары да мәгълүм. Җәмгыятькә, психикага зыян китерә торган тәгълимат бу. Нигез салучыларының чыгышларын игътибар белән укып карасаң, аның акча эшләү максатында оештырылганын күрү кыен түгел. “Әгәр бай буласың килсә, үз ди­нең­не булдыр”, – дип ачыктан-ачык әйтеп калдырган әлеге сектага нигез салучы Рон Хаббард. Бу тәгълиматның бер баскычыннан икенчесенә күчү өчен байтак акча түләргә, китапларын, билгеләрен, биологик актив өстәмәләрен сатып алырга кирәк. Карьера баскычыннан өскәрәк күтәрелә барган саен, акчаңны күбрәк чыгарырга туры килә. Гадәти кеше бу кадәр акчаны кайдан алсын?! Яңа тарафдарлар ияртеп алып килә алган сурәттә генә ташламалар ясала, түләргә тиешле сумма кечерәя.   – Хаббард тарафдарлары бездә күпме икән: әйтә аласызмы?   – Төгәл санын әйтә алмыйм. Алар Чаллыда, Түбән Камада, Казанда да шактый гына. Әйтик, Чаллыда күркәм генә бер бинада “Дианетиканы өйрәнү үзәге” эшләп килә. Казаныбызда саентологларны Бауман урамында еш күрергә мөмкин. Юстиция министрлыгы тарафыннан Россиядә саентология чиркәве тыелган. Әмма дианетиканы өйрәнү үзәкләре тыелмаган һәм аны тыеп та булмый. Мәсәлән, Карл Марксның “Капи­тал”ын өйрәнү үзәген ничек тыя­сың ди?! Дианетика саентология­нең нигезе булса да, ул үзен психологик тәгълимат, психологик мөмкинлекләреңне үсте­рүче, про­блемалардан котылырга өй­рәтүче юнәлеш дип тәкъдим итә. Узган ел ахырында Саентология чиркәвенең Мәскәү шәһәре бүле­ген тыйдылар. Әмма җанатарлары моның белән килешмичә, халык­ара судларга мөрәҗәгать итте. Ниш­ләп бетәрләр... Саентологлар бик үҗәт, аларны бик белемле, оста адвокатлар яклый.   – Йәһвә шаһитлары урамда өндәү белән генә чикләнмичә, өеңә кереп тә үгетләргә мөм­кин.   – Әйе, алар аеруча актив. Бә­хәс­ләшергә, ничек тә үзләренә җә­леп итәргә тырышалар. Үземә дә тарафдарлары белән бәхәс­лә­шергә ту­ры килгәне бар. Яңа протестантлык культы бу. Алар теләсә кайсы христианлык сектасы кебек үзлә­рен чын христиан итеп күрсә­тергә тырыша. Библияне өйрәнүче Чарльз Тейз Рассель әлеге сектага 1870 елны нигез салган. Баштарак ул Биб­лияне өйрәнүче түгәрәк буларак эшли. Янәсе, хаталар табылган, шуңа күрә Биб­лия­нең үз вариантын булдырганнар. Имеш, Кыямәт көнне фәкать аларның чиркәве генә сакланып калачак. Мөселман­нар Библиянең күп кенә раславын кире какса, Йәхвә шаһитлары исә тагын да ераграк киткәннәр, әйтик, күп кенә гыйбадәтләрдән баш тартканнар. Аларның гыйбадәте, күп­ләп үзәктә – Йәһвә патшалыгы сараенда җыелып, журналларының чираттагы санын укуга, азактан бергәләшеп гимннарын башкаруга кайтып кала. Татарстанда шактый күп тарафдарлары бар. Теге яки бу динне сайлый алмый азапланган кешеләр дә, ниндидер сәбәптән моңарчы тоткан диннә­реннән ваз кичкәннәр дә еш оч­рый анда. Табигый, теләсә кайсы диндә яңа тарафдарларга җылы, яхшы мөгамәлә була. Бигрәк тә яшүсмерләр өйдә үзләрен аңла­мыйлар дип яңа тарафдарларына тартыла. Өлкәннәр дә җылы мө­нәсәбәттән “эреп китә”. Шулай да төп сәбәп, миңа калса, традицион диннәребезнең йом­шап-зә­гыйфь­ләнеп калуы.   Саентологлар исә фән казанышларына басым ясарга тырыша. Рон Хаббардның “Дианетика” китабына килгәндә, ул фәнни ачышлардан, яшерен гыйлем­нәрдән һәм буддизм, индуизм кебек Көнчыгыш диннәренең кайсыбер раслауларыннан гыйбарәт. Менә шундый кушылма ул. Күп­ләрне шушы “фән­ни караш”, психологик үсеш күнек­мәләре җәлеп итә. Психологик яктан караганда, әлеге күнекмә­ләр­нең байтагы кеше психологиясенә шактый зыян салырга мөмкин. Саентологлар, белә торып, бу алымнарны еш куллана. Йәһвә шаһит­ларында мондый күнекмәләр гомумән үткә­релми. Аларда, алда әйткәнемчә, бергә җыелып журнал уку, гимн җырлау һәм хезмәт хакыңның ун процентын чиркәү файдасына бирү шарт итеп куела. Ярлырак кешеләр кимрәк тә бирә ала, хәллерәкләр күбрәк тә өлеш чыгара дип беләм.   Саентологларда мон­дый чикләү юк, алар синең барча малыңны, акчаңны үзләш­терергә әзер. Икътисадый мөмкин­леге беткәнче, тәмам “сыгалар”. Шулай итеп кеше мөшкел хәлдә кала. Түли алмаса, “үсәргә” мөм­кинлек бирмиләр, үз сафларыннан куалар, калырга маташса, психологик эзәрлеклиләр, физик юк итү белән яныйлар. Шушылай тарафдарларын үз-үзләренә кул салу дәрәҗәсенә җиткерергә мөм­кин­нәр. Хәтта Рон Хаббард үзе дә әлеге тәгълиматы нәтиҗәсендә гомер ахырында акылдан шашкан диләр. Аның психологик проблемалары да булган, наркотик та кулланган дип әйтүчеләр бар. Хаббард әлеге китапларын язганда психикага тәэсир итә торган матдәләр Америка җәмгыятендә бик зур популярлык казанган вакыт була.   – Кем соң ул Йәһвә?   – Библияне өйрәнә торгач, Ал­ланың иудаизмда телгә алынган иң борынгы исеме Йәһвә булырга тиеш дигән нәтиҗәгә килгән әлеге секта тарафдарлары. Заманында яһүдиләр Алланы шулай атап йөрткән булган. Бу вакытта Иерусалимдагы бер храмга бара торган булганнар. Анда да баш дин әһе­ленә елга бер мәртәбә, Янки Пур бәйрәме вакытында гына пышылдап Аллага үз исеме белән эндәшү рөхсәт ителгән. Бу храм җиме­релгән инде. Яһүдләргә Алланың исемен теләсә кайчан телгә алу тыела. Алар беркайчан да диярлек бу исемне кычкырып әйтми. Без, мө­селманнар, Алла боерса, Алла­ның рәхмәте яусын дип, Алланы еш тел­гә алабыз, моны бә­рә­кәтле гамәл дип беләбез. Яһүдләр­дә, киресенчә, тел тиб­рәтеп әй­тергә ярамый. Аны башка сыйфатлары белән атап, әйтик, Шаддай, Хуҗа дип телгә алырга мөмкин. Библияне өйрәнү­челәр бу исем­нең барлыгын белеп алганнар да аны, американлаштырып, Иегово дип атый башлаганнар. Хәтта хә­зер­ге иудаизмда да әлеге исемнең чынбарлыкта ничек яңгырарга тиешлеге хакында бер уртак фикер юк. Кыскасы, дүрт аваз яңгырарга тиеш. Йәхв.   – Әлеге дини агым вәкил­ләре аптырата башласа, ниш­ләр­гә соң?   – Әгәр традицион булмаган агым вәкилләре мөрәҗәгать итә икән, сезнең – үз динегез, минем – үз динем, ары таба сөйләшеп торырга вакытым юк, дип саубуллашып китеп баруың хәерлерәк. Урамда, юл өстендә яки бусага төбендә үз динемнең күркәмлеген аңлатыйм әле дип тә вакытыгызны әрәм итмәгез. Рәшит МИНҺАҖ --- | 29.04.2016 (полный текст новости)

  • 2016-05-03 03:55 Казандагы "Хәерче базары"ннан репортаж (ФОТО)
    02.05.2016 Җәмгыять Бу базарга барырга күптән кызыга идем, ниһаять, сәгате сукты, 10 апрельдә насыйп итте Казанның Гудованцев урамындагы “Хәерче базары”н күрергә. Нигездә иске-москы белән сәүдә иткәнгә шундый исем алган базарлар башкалабызда икәү. Икенчесе Тинчурин урамында. Анысында товарлар затлырак диләр. Ярар, анда да бер барып чыгарбыз әле. Ә хәзергә, әйдәгез, Авиатөзелеш районындагы, халык телендә “Жилка” дип йөртелүче җиргә җәелгән базарга керик. Үтә алырсыз микән инде – бу тирәне исәпсез-хисапсыз машиналар сырып алган икән, тубалга ябышкан умарта кортлары диярсең.   Сатучылар Гудованцев урамының уң ягындагы (шәһәр үзәгеннән килгәндә) карлы-сулы җиргә полиэтилен җәйгәннәр дә, бар байлыкларын чыгарып тезгәннәр. Нәрсә генә юк монда! Тимер-томыр товарлары: вак кадак-шөрептән алып, тимер кыстыргыч, тимер кискеч, лом, көрәк, тырма, машина детальләре һәм мин танып-белеп бетерми торган әллә ниләр. Бер бабай газ баллоны сатып тора. 1200 сум сорый. “Ә аның госповеркасы бармы соң? – дип кызыксынды бер ир. – Аны биш елдан биш елга тикшертеп торырга кирәк бит, баллонга пломба-билге салырга тиешләр”. “Әй, газ тутырыгыз дип яңа баллон алып барсаң да, алмаштырып, шушындыйны биреп җибәрәләр инде, минем пломбасы бар үзе”, – диде сатучы. Берсе тимер-томырлары янына ат дагалары да куйган, 250шәр сумнан сата. Иске фотоаппарат – 100 сум, иске, кечкенә тимер үтүк 800 сум, күмер үтүкләре, икәү – 1000әр сум. Алар янында ук шикәр кәткеч – 50 сум. Вакытның ничек узганын ишетим дисәң, рәхим ит – суга торган сәгать – 1700 сум. Иске, әмма эшли. Күкеле берничә сәгать очрады, барысы да өчпочмаклы, берсенең алды агач яфраклар белән бизәлгән, бәяләре бер тирә – 3000-3500 сум. Мондый сәгатьләрнең герләрен аерым да саталар. Спорт герләре дә еш очрый, бер потлысы – 1000, ике потлысы 1200 сум тора. Гантельләр дә бар.   Кием-салымның ниндие генә юк! Аларны җиргә җәеп тә куйганнар, агачка бау ясап элеп тә чыкканнар. Балалар өчен “уймак кадәрле” сандалилардан алып, җылы комбинезон, спорт һәм кышкы киемнәргә кадәр, олыларга эш, рәеш киемнәре... Чалшаеп, тапталып беткән туфлиләр, ботинкалар, карап торышка ярыйсы гына күренгәннәре дә бар, резин итекләр, хатын-кызларга өр-яңа сапогилар, күн итекләр... Бер җирдә чабатага кадәр күрдем, сатучы ханым аның өчен 400 сум сорап тора иде. Берничә җирдә иске китаплар тезеп куйганнар: балалар өчен төсле шигырь яки әкият китаплары, зурларга матур әдәбият, төрле белешмә әсбаплар, кулинария серләренә өйрәтә торганнары, чит ил әдәбияты... Бәяләре – 30-50 сум.   Көнкүреш товарлары иске-москы сатучылар янына каян килеп кергәндер – берәү кәрәзле бал, үлгән бал кортлары сатып тора. Кечкенә кысадагы кәрәзле балы – 700 сум.   – Менә бу үлгән кортларны спиртта яки аракыда тотып, файдалы төнәтмә ясыйлар, сызлаган җирләргә сөртсәң, бик булыша, – диде сатучы ир (ул аларның ярты литрын 100 сумнан сата).     – Ясап карадыгызмы, файдасын күрдегезме соң? – мин әйтәм. – Карамаган шул әле, итекченең итеге юк дигәндәй, төнәтергә куйдым инде үзе, ун көн йә бер ай караңгы урында тотарга диделәр. Бер җилкәм нык авырта, врачка барган идем, уколлар, мазьлар билгеләделәр. Башта 250 сумлык укол кадаттым, аннан 4700 сумлыгын, вакытлыча гына басылып тора да, тагын сызлый башлый. Врач-лар ярдәменнән өмет өздек, шушы кортлар ярдәм итсә генә инде... Карале, Ленин бабай башы! Авыр кебек күренсә дә, җиңел икән – эче куш. Пролетариат юлбашчысының башын сатучы абзый 2500 сумга бәяләгән.   Менә бер егет тимер тәңкәләр сатып тора. Нинди дата уңаеннан күпме тираж белән чыгуына карап, истәлек тәңкәләренең бәяләре төрлечә – 50, 100, 250 сум. Җиңүнең 55 еллыгы уңаеннан 2000 елда һәм Чечен Республикасы, Ямал-Ненец автоном округы, Пермь крае хөрмәтенә 2010 елда чыккан тимер 10 сумлыклар, шулай ук төрле юбилей уңаеннан бастырылган 2 сумлыклар бик кыйммәт йөри икән: 6 мең сумнан 16 меңгә кадәр. “Билгеле, андый кыйммәт тәңкәләрне монда алып килмәдем, алары – өйдә”, – диде сатучы егет.   Ары китәбез. Түрдә самавырлар ялтырап-кукраеп утыра, көмеш кебек балкыйлар, мин сиңа әйтим! Бер бабай биш-алты самавыр тезеп куйган, яннарында торбалары да бар, барысы да көмеш төсле, арада берсе генә алтындай сары. Бәяләре 5-6 мең сум. “Кайдан аласыз соң сез аларны?” – мин әйтәм. “Ме--нә намаз укыйм да, төнлә урларга чыгып китәм”, – ди, бүреген салып, эчтән түбәтәй кигәнлеген, ягъни, намаз карты икәнлеген белгертергә те-ләгән бабай. Нәр-сә әйтсен инде, соравына күрә җавабы. Монда бе-рәү дә товарын кайдан алганын әйтми.   “Кайдандыр табып ала да, яхшылап чистартып-ялтыратып, сатарлык хәлгә китерә инде”, – диде самавырларны карап узган бер агай, минем сорауга җавап итеп. Базарның икенче башында бер ир кечкенә сувенир самавырны 500 сумга, зурракларын 3000-4000 сумга, ә бер бабай: “Бу – хәрби истәлек, Тулада, патрон заводында чыккан самавыр”, – дип, аны 5000 сумга сатып тора иде.    У-у, гармун-баяннар тезеп куйганнар! Бәяләре – 5 меңнән алып 10000гә кадәр. Соңгысы – кечкенә генә Саратов гармуны. Аны сатучы абзый машинасына өч гармунын тезеп һәм мунча себеркеләрен өеп куйган. “Себеркеләрне моннан 300 чакрым ераклыктагы экологик чиста урыннан, Башкортстан җирләреннән җыйдым, алыгыз, иске бәядән сатам – 50 генә сум”, – дип, товарларын мактап тора.   Күрче, төймәле, иске счет! Авылдагы элекке почтальон Нурания апа кабарынкы бармаклары белән шундый счетның зур төймәләрен шалт-шолт китереп, төрле исәпләүләрне минут эчендә эшләп куя иде. Счетны минем күз алдында бер ир 50 сумга алып та китте. Гомумән, монда арзан бәягә төрле экспонат җыеп, бай гына бер музей ачарга була. Менә берәү 100 сумга иске фотоаппарат сатып тора. Иске пластинкалар 10ар, 25әр сум. “Волга” тегү машинасы – 200 сум. Элекке язу машинкасы – 700 сум. Кечкенә, 100 граммлы кырлы стакан – 30 сум. Унар-унбишәр литрлы шешәләр – 250-300-500 сум. Исерткеч эчәргә мөгез-фужер – 50 сум.   Бер егет җәелеп китеп, хәрби товарлар сатып ята: плащ-палатка – 350 сум, йолдызлы пилотка, хәрби биштәр, фляжка, панамка, кепка – 250шәр сум, чын каскага кадәр бар, анысы 600 сум тора.   – Бераз төшә алмыйсыңмы? – диде бер ир, касканы әйләндереп-әйләндереп карап. – Юк, бу соңгысы, дүртәү иде, берәү генә калды, бүләккә алалар, – диде сатучы. – Икенче базарга кадәр саклап тора алмыйсыңмы соң? – Алабыз дисәләр, сатам инде, Тинчурин урамындагы базарда әтием сата, бәлки аңарда булыр. Хәрбиләр өчен төрле киемнәр, противогаз, тагын әллә ниләр бар монда! “Озакламый автоматлар да сата башларлар инде”, – диештеләр шул товарларны караучы ир-атлар.   Алга атлыйк: балалар өчен пульт ярдәмендә йөрүче зур машиналар, иске курчаклар, тәлинкәләр, кашыклар, салат савытлары, люстралар, иске радиолар, телевизорлар яки аларның “эчке органнары”, комганнар, агачтан ясалган эреле-ваклы өстәлләр, урындыклар, сыерчык оялары (400 сум), камин өчен тимердән затлы итеп бизәкләп эшләнгән җыелма (соскыч-кисәү-себерке һәм аларны элеп куйгыч), балта, чүкеч, мич юшкәләре, келәмнәр, ыргаклы инә белән бәйләнгән урындык җәймәләре... Әҗәл даруы гына юк дисәң, төрле үләннәргә кадәр сатып утыралар, бәлки, алар кемнәрнеңдер гомерен озайтырга да ярдәм итәләрдер. Базарның бер башында тере куяннар, әтәч-тавыклар белән сәүдә итәләр. Зурлыкларына карап, куяннар 250-350 сум, тавык – 250, әтәч 350-500 сум. Хайваннар, кош-кортлар өчен капчыклап, килолап, чиләкләп ярмалар да саталар. Саламны да кирәк кадәр ал – кечкенә төргәге 100 сум.   “Хәерче базары” бик бай күренсә дә, халыкның кырылып әйбер алганы шәйләнмәде. Өйдә балалардан калган, үзебезнең ничә еллар киелмичә, тотып ягарга яки чыгарып атарга кызганыч булып, шкафта урын алып ятучы кием-салымны шушында сатучыларга бирсәң, кирәк кеше алыр, без чүпрәк өеменнән котылыр идек дигән уй бар иде, чынга ашарлык эш түгел икән ул: чүпрәк-чапрак белән кызыксынучы да юк диярлек. Күбесе сатучыларны ымсындырып, төрле товарны әйләндереп-тулгандырып карыйлар да, куеп китәләр. Самавырларга, баян-гармуннарга, суга торган яки күкеле сәгатьләргә сокланып йөриләр. Гер, чүпрәк биштәр, хәрби кием, тимер-томыр алучы күзгә чалынды. Бирегә чүплектән табылган әйберләрне дә китереп саталар. Халык кемдер чыгарып ташлаган әйберне сатып алу көненә үк калмаган ...әлегә, әмма бәяләр бу хутта артуларын дәвам иткәндә, “Хәерче базары”ның күпләребез өчен бик кирәкле сәүдә урынына әйләнеп куюы мөмкин. Аннан еракта калган балачак, яшьлек истәлеге буларак кадерле һәм кыйммәт товарлар күп монда: СССР заманында эшләнгән сувенирлар, көнкүреш кирәк-ярагы... Ә сатучыларга килгәндә, күбесе Казанның төрле почмагыннан һәм шәһәргә якын район-авыллардан килгән пенсионерлар. Берәүләре иш янына куш булмасмы дип, икенчеләре вакыт үткәрү, кеше күрү һәм үзен күрсәтү өчен, өченчеләре мыжгак карты яки карчыгы тавышыннан колагымны ял иттерим дип яки ияләнгән гадәт буенча килеп басадыр монда сатарга. Бәлки бүген сатылыр дип, атна саен шул ук товарларын җәеп салып-җыеп алып, әвеш-тәвеш китереп йөрергә өйрәнгәннәрдер алар. Чиләгенә күрә капкачы дигәндәй, товарына күрә сатып алучысы да табылып торадыр, күрәсең, чөнки арада яшьләр дә күренде, ә алар нинди товар үтәсен чамалый инде.   Дөнья чуар бит ул, товарлар да төрле, сатучыларның һәм сатып алучыларның да кемнәре генә юк. Димәк, “Хәерче базары” да үз урынына кирәк, кирәкмәсә, ул фәлән еллар буена эшләмәс иде.         Назилә САФИУЛЛИНА --- | 29.04.2016 (полный текст новости)

  • 2016-05-03 03:55 Үкенүдә ни файда
    02.05.2016 Язмыш “Мәхәббәтсез һәркем бәхетсез”, - диләр халыкта. Ләкин бу хис кемгәдер галәм киңлегенә кадәр очып менәрлек канатлар бүләк итсә, икенчеләрне, киресенчә, күктән җиргә ташлый. Мин дә җаным-тәнем белән сөйгән кызым Сылукайны бер көндә югалтырмын дип уема да китермәгән идем. Бу кичне сөйгәнем сөйләшенгән җиребезгә очрашуга килмәде. Көтүемнең соңгы чигенә җиткәч түзмәдем, ул яшәгән йортка юнәлдем. Капка бикле, тик соң булуга карамастан, Сылукаемның бүлмәсендә тонык кына ут яна.  Йортка кереп, тәрәзә чиртергә җөрьәт итмәдем, шактый вакыт таптанып тордым да китәргә кузгалдым. Шул вакыт бүлмәдәге ут ялт итеп кабынды, бераздан ишек ачылган тавыш та ишетелде. “Сөйгәнем соңга калып булса да минем янга ашыга!” -  дип шатланып, кире омтылдым. Тик ни күрим - капкага таба минем якын дустым Илдус атлый, ә Сылукай аны озата чыга. Мин кочак җитмәстәй юан тополь артына постым да күзәтә башладым. Капка ачылды. Колагыма чупылдашып үбешкән тавышлар ишетелде... - Илдус, җаным, безнең очрашуны Илшат белмәсен инде, ярыймы? Аны рәнҗетәсем килми, вакыты белән аңа үзем барсын да аңлатырмын. Син ике ел кайтмый йөргәч, үч итеп кенә Илшат белән очраша башлаган идем бит. Тик аны ярата алмадым. Ул синең кебек кыю түгел, иркәли-назлый да белми. Әле һаман да мине көтәдер. Хәзер үк барып барсын да аңлатам, - дип, Сылукай Илдусның иреннәренә үрелде.   Өстемә кайнар су сипкәндәй булдым. Исерек кеше кебек бу күренештән айный алмый озак кына басып тордым. Бераздан, бөтен көчемне йодрыкка төйнәп, кайтырга кузгалдым. Өйгә кайтып җиткәндә мин инде тәмам үз хәлемә килгән идем. Әйберләремне җыйдым да, таң ату белән авылдан чыгып киттем.   Бу көннән өч ел вакыт узды инде. Күңел яраларым төзәлде, үземә тиң ярымны да очраттым.    Гүзәлия белән туйга әзерләнеп йөргән чак. Беркөнне мин трамвайда Сылукайны очраттым. Аның элеккеге чибәрлегенең  эзе дә калмаган. Кыяфәте, шешенгән йөзе эчүгә салынганы турында сөйли иде. Бер тукталышта төшкәч, ул үзе сүз башлады: - Илшат, мин сине ул төнне таң атканчы көттем, ник килмәдең? Яратуың чын булмагач, минем белән очрашып йөрмәскә идең!  - Сылукай, мин бит сине иркәли-назлый да белмәгәнмен! Ә Илдус  менә сине бәхетле итә белә. Ул кичне сезнең очрашуыгызны үз күзләрем белән күрдем. Гарьлеккә чыдый алмагач, авылдан чыгып китәргә мәҗбүр булдым. Хәзер мин бәхетле, сөйгәнем Гүзәлия белән шушы көннәрдә туебыз була. Ә син ничек? Илдус белән бергәме? - Юк, ул мине ташлады... Ике мәртәбә өйләнеп карады, бер гаиләсе белән дә озак яши алмады. Күршесенең өен баскан өчен үзен өч елга төрмәгә утырттылар. Миңа: “Сагынам. Кайткач, сиңа өйләнәм, бәхетле булырбыз”, - дип хатлар язып тора, тик мин аңа ышанмыйм инде. Тормышымны үзем җимердем, үкенүдә дә файда юк...   Без Сылукай белән шулай хушлаштык. Гүзәлия белән гөрләтеп туй төшердек, матур гомер кичерәбез. Ә менә Сылукай шул елны эчүдән вафат булган, мин бу турыда берничә ел үткәч кенә ишеттем.. Саимә МОРЗАХАНОВА, Гали авылы, Похвистнево районы --- | 29.04.2016 (полный текст новости)

  • 2016-05-03 03:55 Рөстәм Яхинның бик азлар белгән мәхәббәте турында (ФОТО)
    03.05.2016 Мәдәният – Мин аны гомерем буе яраттым... Без кинәт икебез дә тынып калдык. Ул – бик аз белгән яңа танышы алдында ачылудан, ә мин – әле ишеткән сүзләрнең зурлыгына гаҗәпләнүдән бугай. Бүлмәдә берара Сайра апаның магнитофон тасмасындагы тавышы гына яңгырап торды. Җырларың тыңласам, Син барны уйласам, Күңелемне сүрелмәс моң сара. Канатлар кайрылган, Юлыбыз айрылган, Без бергә булырга юк чара.   Мин инде аның хакында барсын да белеп бетердем дип уйлаган идем. Дүрт сәгать буе сөйләшәбез бит. Дүрт сәгать! Китәргә җыенып, кәгазь-каләмемне куярга да өлгергән идем. Һәм менә нинди сүзләр ишетәм. Мин сабырсызланып аның кулларына чытырдап ябыштым. – Сөйләгез, Сайра апа, үтенәм сездән, сөйләгез! ...Минем бу язмам Сайра апа белән Рөстәм абыйның бик азлар белгән мәхәббәте турында булырга тиеш иде.   * * * Талантларга җирдә яшәү җиңел түгел. Кай яктан гына алып карасаң да. Алар гел игътибар үзәгендә. Имеш-мимеш, уйдырмалар, гайбәт, төрле сүзләр алар артыннан күләгә булып ияреп йөри. Бөек талант иясе бу дөньяны калдырып мәңгелеккә күчкәч тә аның тирәсендәге ыгы-зыгы тиз генә тынмый әле. Киресенчә, атаклы шәхес белән үзенең исемен янәшә куеп, дан-дәрәҗәгә омтылучылар, аны каралтып үзләре агарырга тырышучылар күбәя.   Талантларның тол калган хатыннарына да җиңел түгел... Ирләре үлгәч, ул ир «яраткан» әллә никадәр хатын-кыз пәйда була. Менә китә очрашуларны, бергә үткәргән төннәрне санау, сөйләүләр, дус кызыңа да белгертмәс нәрсәләрне энә-җебенә кадәр селкеп салулар... Сүзнең Рөстәм абый, атаклы композиторыбыз Рөстәм ага Яхин турында барганын сез Мостафа Ногман шигыренә ул иҗат иткән «Күзләрем тик сине эзлиләр» дигән җырдан ук аңладыгыз бит инде?! Аның хатыны Хәлимә апаның Казанда ялгызы яшәп ятуын Санкт-Петербургтан, Сайра апа белән очрашудан ук белеп кайткан идем. Хәләл хатыны барын белгән килеш бу мәхәббәт хакында язып чыксам, кем булам инде мин? Аның белән күрешмичә каләмгә тотынырга ярамаганын аңлыйм, тик очрашкач ничек сөйләшергә? Сүзне нидән башларга? Өстәвенә, ул бит әле берәү белән дә аралашмый, өенә беркемне дә кертми диләр.   Хәлимә апа турында күбрәк белгән саен, аның белән танышасы килү теләгем көчәйде генә. Мине моңарчы бер генә сорау кызыксындыра иде – Сайра апаның «яраттым» дигән сүзен үз авызыннан ишеттем, ә Рөстәм абый аңа карата нинди хисләр кичергән? Алар арасында мин мәхәббәт дип кабул иткән мөнәсәбәт чыннан да мәхәббәтме, әллә Рөстәм абый тарафыннан ул дуслык кына булганмы? Хәлимә апа белән бәйле бик күп сорауларыма җавап табасым килде минем. Рөстәм абый өчен кем булган ул? Нигә аның тирәсендә төрле сүзләр бик күп? Хәлимә апага таккан гаепләр урынлымы, урынсызмы?   ...Очрашырга теләмәс дип, юкка шикләнгәнмен, Рөстәм абый исеме барлык ишекләрне дә ачтырды. Телефон чыбыгының икенче очындагы тавыш: «Килегез, көтәм», – диде.      Серле күзләр, шомырт төсле күзләр,     Моңсуланып ниләр уйлыйсыз?     Сезне күрсәм, таба алмыйм сүзләр,     Күңелемне һаман борчыйсыз.   Рөстәм ага үзенең «Серле күзләр» (Әхмәт Саттар сүзләре) дигән җырын багышлаган Хәлимә апа менә нинди икән... – Миндә ремонт бара әле, күршедә туганым яши, әйдә, шунда керик, – дип, янәшәдәге бер бүлмәле фатирга узарга чакырды ул мине. – Көнем болай да күбрәк монда уза. Йоклавын да шушында йоклыйм. Кухняга урындыкларны тезеп ятак ясаган икән. Башы белән суыткычка, аягы белән балкон ишегенә терәлеп йоклыйдыр инде. Тирә-юне дару белән тулган.   – Астма чире белән җәфаланам... Дарусыз бөтенләй тора алмыйм. Бар акчам да шул даруга китә. Рөстәмнең аз-маз гонорарларын җибәргәләп тормасалар, ничек көн итәр идем икән?! Үземә текәлеп, сынап караган күзләрдән җыерылып киләм. Барысын да ташлап якты урамга, кешеләр янына чыгып йөгерүдән көчкә тыелам. Әллә уйларымны да укый инде?! –     Кешеләргә ышанычым бетте... Үзенең кискенлеген аңладымы, әллә мине жәлләдеме, аннан тавышы йомшарып китте. –     Рөстәм абый турында сөйләшәсем килә дигән идең, нинди сорауларың бар соң? Сүзне, әлбәттә, Рөстәм абый белән аларның ничек танышулары, аннан бергә булуларыннан башларга кирәк. –     Без бит Рөстәм белән бер үк музыка мәктәбендә укыдык. Минем дә аның кебек уйныйсым килә. Нәкъ Рөстәмчә итеп клавишларга басып-басып та карыйм, тик аныңча килеп кенә чыкмый иде. Рөстәмнең сихри итеп уйнавының серенә беркайчан да төшенә алмадым... Мәктәпне тәмамлагач, ул Мәскәүгә китеп барды. Шулай вакытлар узды. Рөстәм ялга, каникулга кайткан чакларда без сирәк-сирәк кенә күрешкәлибез. Аның әнисе янына мин бик еш барып йөрдем.   Мәрьям апа йомшак телле, чиста күңелле, хәйлә-ялган белми торган хатын иде. Аны бер күрүдән якын, үз итәсең. Күзләре дә, йөзе дә, үзе дә мәхәббәтле иде аның. Рөстәм бу яктан әнисенә охшаган. Аны да бер күрүдән яше дә, карты да ярата башлый иде. «Нигә сине һәммәсе үз итә?» – дип сораганым да булды хәтта. «Мин бит үземне яраттырыр өчен бернәрсә дә эшләмим», – дип елмайды гына. «Хәлимәне Мәрьям апа кабул итмәгән, өенә керттермәгән», – дип сөйләделәр. Нишләп алай булсын?! Мәрьям апа каршы булмады. Әнием кебек якын иде ул миңа, иң якын сердәшем, киңәшчем иде. Әйе, Рөстәм озак өйләнмәде. Моңа аның вакыты да юк иде. Башында гел музыка гына иде аның.   Рөстәм кебек әнисен яраткан кешене белмим мин. Мәрьям апага бик күпне кичерергә туры килгән. Матур гына яшәп ятканда, йортларын, бар мал-мөлкәтләрен тартып алалар. Ире тифтан үлеп китә. Дүрт баласы белән подвал-сарайларда көн иткәннән соң туганнары аңа, ниһаять, кечкенә генә бер бүлмә табалар. Балалар үсте, авырлыклар артта калды дигәч кенә, башта дүрт сабыен ятим итеп кызы Әминә үлә. Аннан, акча эшләргә дип киткән җиреннән, Әхмәтсәлименең гомерен ваба чире өзә. Бүген-иртәгә туе булырга торганда Әдһәмен поезд астына ташлыйлар. Карап торганы – бер Рөстәме кала. Әнисен рәнҗетүдән, аңа авыр сүз әйтүдән коты оча иде аның. Өйгә килен китереп, әнисенә уңайсызлык тудырудан куркып өйләнмәгәндер дип уйлыйм мин Рөстәмне.   Мәрьям апа вафат булганда төпчеге иллесен тутырган була. Әнисен җирләп кайткан көнне ул дусты, җырчы Эмиль Җәләлетдиновка: – Бар, Хәлимәне чакыр, – ди. Хәер, Хәлимә апа сөйләвендә бу «чакыру» бөтенләй башкача яңгырый. Ул дөресен сөйләмидер дип уйларга да җөрьәт итә алмыйм. Чәчләренә кырау төшәр вакытларга кадәр, бөтен гомере буе бер сүз – «кил» дигәнне көтеп яшәгән җанның күңелендә бу чакыру еллар дәвамында мең төсмерле булып тугандыр да сүнгәндер. Аның, бәлки, Рөстәм абыйның «әйдә» дип чакыру мизгелен нәкъ менә шушы килеш күрәсе килгәндер.   – Минем инде аның белән бергә булырбыз дигән өметем дә калмаган иде. Ул әнә нинди дәрәҗәле кеше булды, ә мин?.. Гап-гади музыка укытучысы, танылмаган композитор. Сораучылар да булды, чыкмадым. Рөстәм дия-дия, бала да таба алмыйча калдым... Астма чирем көчәеп больницага кергән идем. Хәлем бик авыр. Ишектә Рөстәм пәйда булгач, күземә күренә дип уйладым. «Алырга килдем, Хәлимә», – ди. Ә табиблар мине чыгармыйлар. Рөстәм: «Мин аны үзем дәвалыйм», – дип, ниндидер язу язып калдырып, барыбер алып китте. Юлда: «Мин сиңа бу килеш нәрсәгә, синең яныңда мин кем инде?» – дидем. Ә ул: «Дәрәҗәсе түгел, миңа кешенең үзе, йөрәге кирәк», – дип җавап бирде.   Рөстәм абый сизгер, тирә-юньдәгеләргә карата үтә игътибарлы булган бит ул. Мәхәббәтен үзе башлап аңлатучыларны гына түгел, ул диеп эчтән янып-көючеләрнең һәммәсен белеп торгандыр. Сайласаң, сайлап алырлыклары булган. Хәлимә апа әйткәндәй, «көтүе белән аның артыннан йөргәннәр». Исемле, дәрәҗәле, урынлы, мал-мөлкәтле. Ә ул, әнисеннән соң ятим калган өйгә хатын-кыз кирәк булгач, Хәлимә апаны алып кайта. Рөстәм рояль артында утырганда кемдер ашка бәрәңге салырга, ул музыка язганда –бакчада йорт җиткезергә, күңелендә туган көйне аңларга азапланганда – фатир сорап түрәләр ишеген шакырга тиеш була. Син дә мулла, мин дә мулла булсак, атка печән кем салыр?! Композиторның бу адымын бүгенгәчә гафу итә алмаучылар бар.    Көндәшләрегез зур, көчле шәхесләр булганнар, Хәлимә апа.  Әйе... Ул кинәт җәлт итеп миңа күтәрелеп карады.  Рөстәмне күреп, аның белән бер сөйләшеп утырган кеше аңа гашыйк булмый калмый иде. Син дә гашыйк булыр идең...  Рөстәм абыйның сезгә яратам дип әйткәне булдымы?  Дөньяларын онытып яраткан кешесе барлыгын, гомумән, белмим мин аның... Ә миңа: «Мин сине үземчә яратам», – дия иде. «Ташлар, хыянәт итәр дип, сиңа беркайчан да куркырга кирәкми, Хәлимә», – дип әйткәне дә булды. Мин, ниһаять, үземне бирегә алып килгән сорауга күчәм.  Хәлимә апа, Сайра дигән исем сезгә нәрсә турында булса да сөйлиме?  Сайра?.. Ленинградта яшәүче Сайраны әйтәсеңме? Гомер буе Рөстәмне яраткан хатын инде ул да...   * * * Санкт-Петербург үзәгендәге китапханәдә «Сөембикә» журналы укучылары белән булган очрашудан ул: «Ашыгам», – дип, иртәрәк кузгалды. «РСФСРның атказанган мәдәният хезмәткәре, Санкт-Петербург консерваториясе укытучысы Сайра Азымовна Вельшакова. Яхинның романсларын аның кебек җырлаучы юк бездә», – дип таныштырырга гына өлгерделәр. Иртәгәсен мин көне буе Эрмитажда йөрергә ниятләгән идем. «Сугылып чыгам», – дип кенә Сайра апага кердем дә дүрт сәгать сөйләшкәннән соң без Рөстәм Яхин исеменә килеп чыктык. Һәм ул шушы сүзләрне әйтте: «Мин аны гомерем буе яраттым», – диде. ...Алар Мәскәү консерваториясендә укыганда танышалар. Беренче курста студент концертларының берсендә сәхнәдә җырлап төшкәч, Сайра янына Әлфия Галимова килә. Янында хәрби киемнән бер егет тә бар. «Казаннан, Рөстәм Яхин», – дип таныштыра аның белән Әлфия. «Син мине үтердең», – ди егет Сайрага.    Ничек үтердем?  Җырлавың белән! Рөстәм Яхин ул вакытта ук: «Тирән кичерешләрне бары тик түбән тавыш кына җиткерә ала», – дип санаган. Ә Сайра Сәләхетдинованың тавышы нәкъ менә меццо-сопрано.   Танышлык бик тиз дуслыкка әйләнә. Озакламый консерваториядә Сайраны «Яхин җырчысы» дип йөртә башлыйлар. Чөнки имтиханнары вакытында үз әсәрләрен яңгырату өчен Рөстәм һәрвакыт Сайраны чакыра. Композиторның «Кем белер кадереңне?», «Су юлы» кебек җырларының тәүге башкаручысы да ул була.   Сайра инде ул вакыт ук Рөстәмнең үзенә дә, җырларына да гашыйк була. Ә егет... Егеттә кызлар кайгысымы – башаягы белән укуга, иҗатка чумган чоры, борчулары да җитәрлек – Казанда әнисе ялгыз, үзенең ни ашау-эчүе, ни өс-башы. (Студсоветта милли бүлек өчен җаваплы булган Сайра матди ярдәм бүлгәндә, сорамаса да, Яхинга берничә метр тукыма бирдертә. Егет костюм тектереп кия.) Җәйләрен ике арада хатлар йөри.   Консерватория студентларына концертларга бушлай керү мөмкинлеге бирелгән була, алар Мәскәүдә бара торган бер генә концертны да калдырмыйлар. Уку еллары шулай уза. Сайраны эшкә Татарстан филармониясенә билгелиләр. Нәҗип Җиһанов үзе тыңлап караганнан соң аны концерт бригадасы белән авылларга чыгарып җибәрә. Бер чыгып китүдә йөзәр концерт куеп кайталар! Аннан яшь җырчыны Рәшит ага Ваһапов үз бригадасына ала. Әстерхан, Ульяновск, Баку, Грозный, Донбасс, Харьков, Ленинград тамашачылары Сайра Сәләхетдинова башкаруында «Уракчы кыз», «Мехчылар», «Рәйхан», «Шөгер», «Ак каен» көйләрен кат-кат сорап җырлаталар.   1953 елны Татарстан сәнгать әһелләренең СССР шәһәрләре буйлап зур гастрольләре әзерләнә. Афишаларда С. Сәләхетдинова һәм Р. Яхин исемнәре дә була. Китәргә берничә көн кала Сайраны филармониягә чакыралар. Имеш, Ташкенттан килгән бер тамашачы: «Сәләхетдинова дигән артистка безгә кирәкми, аны җибәрмәгез», – дип кереп әйткән.    Мин: «Ярар», – гына дидем, – дип искә төшерә ул көннәрне Сайра апа. Үзем эчтән: «Димәк, Яхин белән янәшә булуым кемгәдер ошамаган», – дип уйладым. Аннан үземнең Әлфия Авзалова кебек җырчы түгеллегемне дә белә идем. Интригалар да туйдырды. Казанда торыр җирем дә юк. Мин Ленинградка, әниләр янына кайтып китәргә булдым...   Хәер, берәү: «Кал, син миңа кирәк!» – дисә, ул бернигә дә карамыйча Казанда калган булыр иде. Ә берәү дигәнең дәшми. Аның, гомумән, эчендә, җанында, йөрәгендә ни барын белеп булмый. Утызны узып барган Сайрага исә ике якның берсен хәл итәргә кирәк: йә бернинди өмет булмаган килеш көтәргә, йә... Җанын кая куярга белми бәргәләнгән көннәрнең берсендә ул Рөстәмгә хат язып сала. Кызның күңел халәте хат юлларына да саркып чыга, күрәсең.   Җавап хатын Рөстәм: «Синме соң бу? Мин сине танымыйм, Сайра!» – дип башлый. Кыз көткән сүзләр генә булмый анда... Хәер, яраткан очракта да нәрсәгә өметләндерә алсын соң әле ул вакытта Рөстәм кызны?! Хезмәт хакы түбән, әнисе белән һаман да шул Париж Коммунасы урамындагы түшәменнән су үтә торган кечкенә бүлмәдә яшәп яткан көннәре...   Пенза татары Зиннәткә димләп кияүгә чыкканнан соң, китапханәдә эшли башлаган Сайра Рөстәм Яхинның аңа хат язган көннәрдә иҗат иткән яңа әсәрен табып ала. Рәхим Гәрәй сүзләренә язылган «Аңлыйм, дустым» җыры була ул.    – Ничә еллар сагынып көттем, – дисең,    Аңлыйм дустым, аңлыйм сүзеңне...    Яныңнан да китми иркәлисе,    Кадерлисе иде үзеңне.    Яктыртасы иде тормыш юлын     Яшьлек утын бергә яндырып...    Узылмаган юллар бар шул әле,    Тагын китәм сине калдырып,    Зарланма син ялгыз яшәвеңнән,    Эч сереңне яшер тирәнгә:    Еллар белән юллар исәпләшми     Бер-береңне чынлап сөйгәндә.   ...Сайраның Казанга килүләренең берсендә ул аннан: – Зиннәт белән ничек яшисез? – дип сорый. – Аңа минем белән күңелсездер инде, – ди хатын. – Синең янәшәңдә күңелсез булырга мөмкинмени?! – дип гаҗәпләнә композитор. ... Икенче очрашуда ул Сайрага: – Хат яз миңа. Синең хатларың шулкадәр ихласлар иде бит, – ди. Хатын үртәлеп җавап бирә: – Хәзер нәрсә язасың инде?! ...Яхиннар Лесгафт урамындагы зур фатирга күчкәч, Сайра аларны телефоннан шылтыратып котлый. – Кайдан белдең? – дип шакката Рөстәм. Аннан үзе үк: – Хәер, ишеткәнсеңдер, синең кияүгә чыгу хәбәрең дә миңа яшен тизлеге белән килеп ирешкән иде бит... Аларны гомер буе бер-берсенә бәйләп ике арада йөргән хатлар Сайра апаның иң зур юанычы. Куллары кадерле төргәкне сыйпый, ә иреннәре: «Мин аны гомер буе яраттым», – дип пышылдый.   * * * – Ходай кушуы белән генә без бергә булдык. Рөстәм янәшәсендә узган һәр көнем, һәр сәгатем үзе бәхет иде минем. .. Монысы – Хәлимә апа. Алар егерме елга якын бергә яшәп калалар. Рөстәм абыйны соңгы юлга озатканнан соң көннәрнең иң авырлары, иң каралары башлана. «Яхинны ул гына үтерде, ул гына тәрбияләмәде» диюгә кадәр барып җитәләр. (Әйтерсең, әҗәлдән кемне дә булса алып калганнары бар әле?!)   Бу сүзләр бөек талант иясе янәшәсендәге хатынга зур таләпләр куюдан гына тумадымы икән? Шундый кеше белән яшәгәч, аны башкаларга охшатасыбыз килми бит безнең. Югыйсә, ул да безнең сыман ук гап-гади бер кеше. Аның да кимчелекләре безнеке кебек үк тулып ята. Хәлимә апаны да фәрештә итеп күрсәтергә җыенмыйм. Әмма Яхин янәшәсендә аның атлаган һәр адымыннан гаеп кенә эзләгән кешеләрдән күңеле ничек кайтмасын соң?!   Лесгафт урамындагы фатирны Татарстан урамына алыштыруын яратмаганнар. Тик туганнан-туган авыру энесен үзләренә якынайтуның бердәнбер юлы булган бит ул. Һәм алар моны Рөстәм абый белән киңәшләшеп эшләгәннәр. Соңгы ун елда өй бусагасын атлап урамга чыкмаган ул авыру туганы бүген дә Хәлимә апа тәрбиясендә.   «Яхинның байлыгына кызыгып килде», – дип җанына тигәннәр. Рөстәм абыйдан калган дүрт бүлмәле фатир Хәлимә ападан да калыр. Ул-кызлары чират көтми. «Мәче асрап Рөстәмнең үзәгенә үтте», дигәннәр. Алар турында аерым сүз. – Мәчеләрегез хәзер дә бармы, Хәлимә апа? Ничәү? – дим. – Ике этем бар. Мәчеләрне кем санаган... – Рөстәм абый мәче яратмаган, диләр...   – Дөрес түгел! Өйгә иң беренче песине ул кертте. Мин риза булмагач, «бүген генә кунсын, иртәгә үзем чыгарып җибәрермен» дия-дия кертте. Иртәгәсен иртүк: «Сезгә РСФСРның халык артисты дигән исем биргәннәр!» – дип шылтыраттылар. «Бу песи безгә шатлык алып килде, калсын инде, Хәлимә, исеме «Артист» булыр», – диде Рөстәм. Үлгәндә дә: «Мәчеләреңне югалтма», – дип әйтеп үлде ул миңа. Моны күпләр белә. Этләр, мәчеләр мине кешеләргә караганда әйбәтрәк аңлыйлар. Алар бит яхшылыкны онытмыйлар. Шулар өчен яшим. Көн саен урамдагы этләргә ике бидон аш пешерәм. Төнге унике тулгач, ишектән мин чыкканны әллә каян белеп торалар алар. – Ул вакытта урамга чыгарга курыкмыйсызмыни? – Нигә куркыйм?! Этләрем мине саклый. Алар кешеләр кебек түгел. Тирә-юньдәге кешеләрдән өмет өзгәннәр бер Хәлимә апа гына булса икән?!   * * * ...Күзләрем тик сине эзлиләр... Моң иясенең күзләре «кемне эзләгән»? Бу серне берәү дә белмәс инде. Аның янәшәсендә генә яшәүне дә бәхет дип санаган Хәлимә апа «мине» дип өметләнгән. Җитмеш җиде (!) яшендә Р. Яхинның романсларыннан компакт-диск чыгарырга җөрьәт иткән Сайра апа «мине» дип уйлаган. «Бу җыр миңа багышланган» диючеләр тагын бик күп булган әле. Шулай уйлаганнар, шулай булып калсын да. Хәер, юк, туктагыз. Көзләренә кереп барганда ай кебек нурлы йөзле, кыйгач кашлы, үзеннән күпкә яшь бер сылуга гашыйк булган дигән сүзләр бар. Бу вакытта аның күзләренә нур куна, ул өр-яңа концертлар әзерли. Әмма... арага керәләр. Мәхәббәт очкынының кемгә төшүен сизүчеләр ул чибәрне бик тиз генә бер галим белән кавыштырып та куялар. Ә ул шуннан соң сүнә... Үзәк өзгеч «Көзге моң» (Марсель Галиев сүзләре) әллә шул көннәрдә тудымы икән?       Таҗын өзеп соңгы чәчәкләрнең                                 киләчәген юрап карыйсың.     Яратмаска сине мөмкин түгел,                                              яратырга инде,                                               яратырга инде соң дисең...         Гөлнур САФИУЛЛИНА --- | 27.04.2016 (полный текст новости)

  • 2016-05-03 03:55 Ертыклы җырулар
    03.05.2016 Юмор Җырчылар өч төргә бүленә: 1. Тавышы бар – җырлый белми. 2. Җырлый белә – тавышы юк. 3. Тавышы да юк, җырлый да белми, әмма җырлый. Хәзер татар сәхнәсен менә шундый җыручылар (кайсы мәгънәдә телисез, шул мәгънәдә аңлагыз) басты. Бу хакта ник беркем бер сүз әйтми? Кайда безнең чын композиторларыбыз, чын шагыйрьләребез, әдәбият-сәнгать әһелләребез? Алар ник дәшми? Әллә дәрәҗәләрен төшерәселәре килмиме? Әллә телевизор карамыйлар, радио тыңламыйлармы? Әллә инде чын композиторларыбыз, шагыйрьләребез, сәнгатькәрләребез калмадымы? Ничек аңлатырга бу хәлне? Әллә барысына да заман гаеплеме? Дөньяны битарафлык басты, хәзер беркемгә бернәрсә дә кирәкми дип акланыйкмы? Мөгаен, шулайдыр. Мин бер ара телевизордан, радиолардан яңгыраган җыруларның затсыз, мәгънәсез, йөрәкне боза торган юлларын теркәп бара башлаган идем. Аннан бу эшкә кул селтәдем, чөнки алар, баксаң, бихисап – чүпләп бетерерлек түгел икән. Болай булмый, сәламәтлек какшый дип, мин аларны хәзер язып бармыйм, ә түбәндә мисал итеп китерелгәннәре элегрәк язып алынганнарының кайберләре. Мин биредә җыру авторларының да, башкаручыларның да исемнәрен язып тормыйм (урынны күп ала). Аннан бу мөмкин дә түгел, ник дигәндә, телевидение һәм радиолар аларны күрсәтеп-әйтеп вакланмыйлар. Һәм, ниһаять, максатым да бүтән – авторлар һәм башкаручылар белән авыз чайкау түгел, ә төп игътибарны җырулардагы шаккатыргыч юлларга юнәлтү. Менә халык арасында зур популярлык казанган бер артистыбыз җырлый: Хатын колбаса алган, Матрас астына куйган. Төне буе колбаса Хатынымны борчыган...   Икенче бер җыручы болай дип сиптерә: Кеше куян куа дип, Мин дә куа башладым. Акча эзләп, банкларның Бусагасын таптадым.   Хатынны да кредит итеп Ул алып булса икән. Берничәне алыр идем, Солтан булып мин күптән.   Өченчесе: Бирмим мин сиңа, уйлама, Юкка чыгасың яныма. Йөрим мин сине котыртып, Карап каласың ут йотып.   Тагын берсе: Яулыклар, яулыклар, Яратам мин яулыклар. Базарда әрмән бәйләнде: “Әйдә, яулыклар купи”. “Ярар, алдасаң, смотри, Минем белән не шути”.   Суда батмый, күлдә батмый, Вот, ичмасам, бу яулык. Ирем салмый, сулга бармый. Диванда ята гавнюк...   (Әрмән димәктән, бәлки колагыгызга кергәндер, әле бер җыручы: “Әрмән түгел, татар мин!” – дип тә ачыргалана). Тагын бер чидибыр (шедевр) белән танышып китегез:   Кыш бабай белән бергә Дед Мороз идет. Яңа ел безгә килә, Значит, новый год.   Купим без большой открытка, Будем написать. Бәйрәм килгәч, барысын да Надо поздравлять.   Югарыда китерелгән юллар турында нәрсә әйтерсез, хөрмәтле укучылар? Сүз таба алмыйсызмы? Мин дә таба алмыйм. Әмма болар тыңлаучыга җыр дип тәкъдим ителә: колагыңны сәлперәйтеп тыңла, башыңа сеңдер, зәвыгыңны тәрбиялә, и, мескен, татар тамашачысы! Бөек Тукаебызның чүп-чар шигырьләр җыентыгы чыгарган авторны тәнкыйтьләгән “Милләткә файда урынына зыян” дигән мәкаләсендә мондый юллар бар: “Болынга бозау керсә – “түчә!”, игенгә чыпчык төшсә – “көшш!”, базга песи керсә – “прс!” дисең. Әмма әдәбиятка шушындый кешеләр керсә – ни дисең? Аптырап, уйлап торасың да, бер дә кууны аңлатырга сүз тапмагач, язучының колагына гына: “Энем, моннан болай мондый нәрсәләр язмаска тырыш!” – дисең”.   Нәкъ шушы ук сүзләрне менә мондый җырулар язган авторларга да юллап булыр иде. Укып карагыз әле бер генә: Агачларга кунып парын эзли Таң атканда җырчы сандугач. Яратам дип әйтеп булмый икән, Сөйгәнеңне өзелеп яраткач. Яки: Булмый икән синсез яшәүләре, Йөрәгемдә тынгы юк миңа. Һәрвакыт бул минем яннарымда, Шул чакларда булам бәхетле. Яисә: Таң атканда бөдрә талга Кунып сайрый сандугач. Мин дә шулай иркәләнәм, Сине өзелеп сагынгач. Тагы да килеп: Бәхет өчен яшик әле Бүген дә, иртәгә дә. Ташып торып яшәү дәрте Бәхетле йөрәкләрдә. Янә бер тапкыр: Синең белән шундый рәхәт миңа, Күзләреңнән назлар түгелә. Сөюеңне тоеп яшәгәнгә, Бер елмая күңел, бер көлә. Уф, күпкәрәк китте ахрысы... Ярар, әйдәгез, тагын бер чидибырны гына карап китик тә, сезне ялыктырмас өчен мәсьәләгә бүтән яклап килеп карарбыз. Син минем хыялымда Миңа елмайдың да, Күземә карап мине чакырдың. Мин әзрәк оялдым да, Кулымны суздым да, Язмышымны сиңа тапшырдым. Ләкин бу әле хыял гына. .............. Син минем төшләремдә, Карап күзләремә, Яратам дидең. Ә мин кинәт уяндым. Уянгач әйбәт булган инде. Юкса, төшендә мондый сүзләрне ишеткән бәгъзе кешеләрнең уянмый калу куркынычы да бар. Хәзер җыру чыгаручы авторлар юллар рифмалы чыксын дип миләрен черетеп азапланмыйлар, ник дигәндә, рифма тулып җитмәсә шигъри юлга бер иҗек яки ымлык өстәргә, яки артык иҗекне кисеп атарга мөмкин. Мисаллармы? Рәхим итегез! Син икәнсең, син икәнсең Яратуым (?..) көтәсең. Йөрәгемне ятьмәләрдән Сабыр гына сүтәсең. Күрдегезме, “яратуымны” дип әйтелергә тиешле булса да, аның “ны”сын шалт иттереп төшереп калдырганнар. Ә нәрсә, “ны”сыз да аңлашыла лабаса. Тик менә “йөрәкне ятьмәләрдән сүтү”нең нәрсә икәнен генә аңлап бетереп булмады. Чамалавын-чамалыйсың инде аны, әмма аңлап бетереп булмый... Югалткач кына аңладым Сине оныта алмавым (?..) Тагын “ны” юк. Шалтыратма, аптыратма, Безнең мәхәббәт беткән. Синең матур әкиятләр (?..) Кирәкми миңа бүтән. Монысында “ең” юк. Таң алдыннан Зөһрә йолдыз (?..) Безне алдап йөрткәне.   “Ның” юк. Ә хәзер иҗек өстәү маһирлыгын дәлилләүче берничә мисал. Әйтер сүзең йөрәктә Син бит миңа кирәк лә. Бер иҗек җитмәгәнлектән, “лә”не матур гына кертеп утыртканнар. Телим сиңа, әнкәй, якты көннәр, Бәхетле һәм тыныч картлыклар. Картлык кына теләсә, җитмәгәнме инде, югыйсә? Ә ул картлыклар тели. Бер кешегә картлыклар күбрәк булмасмы? Әмма берни эшләр хәл юк, шигырьне тигезлисе бар, шуңа күрә “лар” ларсылдап кереп утырган. Ә менә монысы, җәмәгать, тагын да кәттәрәге: Уйнаклап ла йөргән тайкайларның Ялкайларын килә үрәсем. Боларга өстәп тагын шуны да әйтергә кирәк, хәзерге башкаручылар элекке җырларның сүзләрен үзләренчә үзгәртеп, бозып җырлауны чүпкә дә санамыйлар. Менә ике генә мисал. Бер җыручы моңлана:   Өй артындагы талларны Яратмасаң кисәрсең. Бик сагынсаң, тәрәзә ач, Мин җил булып исәрмен, – ди. Заманында бу куплет: Өй артындагы талларны Яратмасаң кисәрсең, Мин сагынсам, тәрәзә ачам, Син җил булып исәрсең, – иде. Ә бер җыручының: “Тау астында бер сандугач сайрый”, – дип инәлүен ишеткәч, егылыплар китә яздым (“Таң алдыннан бер сандугач сайрый” бит инде, югыйсә!) Менә бер башкаручы сәхнәгә чыгып микрофонын беләгенә бәрде-бәрде, бәрде-бәрде, әмма вата алмады. Шулай да ул, югалып калмыйча, тамашачыга мөрәҗәгать итте: – Ни хәлләрегез, дуслар?! (Нинди нәрсә икән ул тамашачыга “дуслар”, “дусларым” дип мөрәҗәгать итү? Менә мин, мәсәлән, аның белән нинди дус булыйм? Булырга да теләмим. Ә ул миңа һаман “дус” дип төртә). – Киләсе җырымны минем бары тик сезгә генә багышлыйсым киләЙ (Пәрәмәч! Алдагысын кемгә багышлаган соң бу? Анысын нишләп әйтмәде?) Башкаларга ничектер, әмма минем үземә җыручыларның сәхнәдә телләренә салынуы, тамашачыга “дусларым” дип дәшүе, “җыр бүләк итүе” ошамый. Алар: “Җырлап карыйм әле”, – димиләр, ә “җыр бүләк итәләр”. Әгәр мин хәләл акчамны түләп синең концертыңа килгәнмен икән, – рәхим итеп, хезмәт күрсәт. Төчеләнмичә генә җырлавыңны бел. Кирәкми миңа синең бүләгең, чөнки алар арасында менә мондыйлары да очрый: Тукта, яңгыр, яума әле, яума әле. Эзләп сине тәрәзәдән көтәм мин. Мескен җыручы сөйгән ярын тәрәзәдән эзли. Тилмереп эзли, көтә. Тәрәзәдә нинди сөйгән яр булсын инде, җә? Ул бит сиңа чебен түгел. Әгәр инде чебен икән, ул чагында чебен өчен үзеңне-үзең нигә шул дәрәҗәдә бетерергә?   Менә тагын бер бүләк: Кил әле, кил әле, Елмаеп бер үт әле. Шаян күзләреңә карап, Сереңне белим әле. Шушы җыру юлларын язгач, кинәт кенә бер шаян такмак искә төште. Алмагачка сыер кунган, Койрыгын болгап сайрый. Прощай, моя Гыйлметдин, Ай да ялгыз минем күк! Сизәсезме, шушы ике куплет арасында ниндидер охшашлык шәйләнүен? Әче булса да чияләр Берсен-берсе сөяләр, – дип сиптерә бер “йолдыз”.   Кайсыгызның берсен-берсе сөйгән чияләр күргәнегез бар? Ә монда – рәхим итегез – сөяләр. Хәтта әче булсалар да. Баллы булсалар нишләп бетәрләр иде – монысы хакында уйларга да куркыныч. Яратулар булмый вакытлыча, – дип суза берсе. Моны ничек аңларга икән? Яратулар вакытлыча булмый тора дипме? Әллә яратулар вакытлы нәрсә түгел, алар гомерлек дипме? Май аенда бүләк иттең Ак чәчәкле ландышлар. Кызыл яки зәңгәр, яки сары төсле энҗе чәчәкләр (ландышлар) бар микәнни? Кайсыдыр ялвара: Салкын сүзләр белән дәшә күрмә, Сакла берүк, кырау тимәсен! Кем үлчи икән ул сүзләрнең температурасын? Авыр сүзләр әйтсәләр, әле бер хәл, ә монда – мә сиңа – салкын сүзләр. Шушы фикерне “Әйтмә син авыр сүз, әйтмә синЙ” ише итеп, матур гына җиткерергә ярамады микәнни?   Күзләреңә туры карап, Мин сине сөйдем. Мин бит инде күңелем белән Гел сөя идем. Рәхмәт инде кыек карап сөймәгәч һәм бүтән җире белән сөймәгәч. Сайрамый шул күңел кошы, Кунар гөлен тапмаса. Хыянәтсез яратып та, Сөйгән ярың ташласа.   Хыянәт итә-итә яратсаң, анысы әле бер хәл. Ә монда хыянәтсез яратып та сөйгән ярың ташлый. Бу хәлләргә күңел кошы ничек чыдасын да, ничек сайрасын?! Кичердем дип елмайсаң да Күңелең шикле инде. Минем өчен йөрәгеңнең Түрләре бикле инде.   Шикле күңел булгач, шиксез күңел дә бардыр бит инде ул, әйеме? Аларны ничек аерасы икән? Хаталанасы килми бит бер дә. Ә йөрәкнең түрләре һәм ишек төпләре кайда була һәм алар ничек бикләнә икән? Күңелемә керде кемдер, Бәлки төштер, бәлки өндер. Ничек инде?! Бу нәрсә? – Күңеленә кем кергәнен, кем чыкканын аңламас хәлгә җиткән наркоман җыры түгелдер бит? Егетләр җырлый: Йөзеңнән күрәм – Бит очларың балкып тора. Бит очларының балкып торуын бүтән җирдән дә күреп була микәнни? Шул ук егетләр: Кочак-кочак сөюеңнең Көчле ялкыннары Кайсыгызның кочак-кочак сөю күргәнегез бар? Үзләре кочак-кочак, мин сиңа әйтим, үзләре әле, җитмәсә, ут та бөркеп тора! Бәхетле бул диеп җырым сузам Күңелемнән туган җырларда. Сиздегезме, берәү җыр эченә кереп алган да, шуннан җыр суза. Һәм ул тегенди-мондый гына җыр түгел, ә “күңеленнән” туган җыр!   Аккан судай үтте безнең гомер, Бик соңлап ачты безнең күзне. Безнең гомер нишләп безнең күзне шулай соңлап ачкан? Моңарчы кайда булган, нәрсә уйлап йөргән? Күләгәләр, күләгәләр, Тик килгәли ачулар. Нигә күләгәсез генә Булмый икән яктылар?   Әле монда ачу гына килсә дә нишләргә белмисең, ә инде көтүләре белән ачулар килеп керсә, аларына ничек түзмәк кирәк? Ә менә соңгы ике юлга килгәндә бу чидибыр авторы бераз хаталана, чөнки яктылар (яктылыктыр инде) күләгәле булмый. Яктылык – ул яктылык инде һәм нурлар берәр киртәгә юлыкканда гына тегесе күләгә төшерә. Шулай да авторның “нигә күләгәсез генә булмый икән яктылар?” дигән соравы җыруга галәмәт тирән фәлсәфи төсмер бирә, аны тагын да баетып, тирәнәйтеп җибәрә.   Ярар, хәзергә җитеп торыр, инде үземнең дә түземлегем төкәнә башлады. Мондый мисаллар әле тагын бихисап булса да, чикләнергә кирәк – арада йөрәге зәгыйфь укучылар булып, аларга читенлек килә күрмәсен. Искәндәр СӘЛМӘНЕВ --- | 29.04.2016 (полный текст новости)

  • 2016-05-03 03:55 Рәмис Латыйпов: "Тукаяфилия" тәмам. Тукайны бер елга онытырга да була
    02.05.2016 Җәмгыять Бер гасырдан артык дәвердә татарның иң мәшһүр шагыйренең тормыш юлы тәмам өйрәнеп бетелергә тиеш иде кебек. Әмма – юк. Тукайны өйрәнү аңа мәдхия укуга гына кайтып кала. Ни өчен һаман Тукайның ачык һәм аңлаешлы биографиясе язылмый? Габдулла Тукайның тууына 130 ел тулу уңаеннан үткәрелгән татар теле һәм әдәбиятыннан дөньякүләм контроль эшнең җавапларында хаталар киткәне билгеле булды. Кызганыч, бу ниндидер бер гайре табигый хәл түгел. Шулай буласын алдан фаразлап була иде. Татар мәктәпләрендәге элмә такталарда хата булганны, контроль эштә хата җибәрми калабызмы соң? Мәгълүмати вакуум барлыкка килсә, аны башка әйберләр тутыра башлый. Тукай турында замана укучысына яраклы мәгълүмат булмауны пафос алыштыра. Чыгышларны тыңлап карыйсың – “Тукай” сүзен башка шагыйрь, язучы исеменә алыштыр да, сөйлә – берни үзгәрми. Чөнки ул сүзләрдә мәгълүмат юк. Баллы пафос.   Халык өчен әһәмиятле күренешләргә һәм шәхесләргә аек акыл белән карау юк. Никадәр генә “Аурупалы Татарстан” булырга теләсәк тә, артыбыздан озын шәрык койрыгы сөйрәлеп бара. Төлке – җиһан корткыч үзе көнләшерлек матур һәм йөнтәс койрык ул. Шуңа ахырысы мәгълүматны ничек бар - шулай кабул итә алмый безнең кеше. Тәнкыйть хурлауга, мактау ялагайлануга әйләнә. Шәхесне гадәти бер кеше буларак кабул итмиләр, ул һинд фильмнарындагы каһарманнар кебек йә кара, йә ак кына. Цивилизацияле дөнья инде күптән төсле телевизорга күченде, ә татар, совет заманындагыча, аклы-каралы телевизорын кочаклап утыра.   Дөньяны аклы-каралы гына итеп күргәч, дошманнар һәм байрак кирәк. Байракларның берсе - Тукай. Без Тукайлы халык! Тукай исән вакытта берәр кешегә шундый караш булса, ул байракны шагыйрь ничә сатирик шигырендә тетеп аткан булыр иде икән? Бүгенге замандагы шушы күренешләрне тәнкыйтьләп язучы кеше пәйда булса, мин “яңа Тукай туды” дияр идем. Юк шул. Югалткан мәхәббәтләрен эзләп, елап кына яталар.   Бер гасырдан артык дәвердә татарның иң мәшһүр шагыйренең тормыш юлы тәмам өйрәнеп бетелергә тиеш иде кебек. Әмма – юк. Тукайны өйрәнү аңа мәдхия укуга гына кайтып кала. Китапларын укырга кирәк, мәдхия түгел!   Шагыйрьнең туган көне, аеручы юбилее якынлашкандагы хәлләрне “тукаяфилия” дип атап була. Бар җирдә дә аның шигырьләрен - гадәттә, аның иң билгеле ун шигыренең берсен сөйлиләр. “Без – Тукайлы халык!” Һәм... шуның белән бер елга онытырга да була.   Тукай музеена керсәң, соңгы егерме елда берни дә үзгәрмәгәнен күрәсең. Казанында да, Кырлаенда да. Казандагы музейның ничә еллар ремонтка, яңа экспозицияләргә акча күргәне юк. Тукайның йөзеннән алынган масканың күчерелмәсе дә юк, идән җыештыручы монысын төшереп ватса, экспонатсыз да калабыз икән әле. Кырлай музееның мәйданы нинди зур, анда әллә нәрсәләр эшләп чыгып, мәсәлән, балалар өчен заманча квестлар оештырып булыр иде. Бакый Урманче ясаган, инде череп беткән шүрәлеләр. “Ник тудым” кыяфәтле хезмәткәрләрнең ятлаган текстлары белән бу заманда кемне кызыктырып булсын?   Шигырь бәйрәме – шул ук хәл. Микрофонга бу-бу-бу итеп шигырь сөйләүнең гел туган тел бәйрәменә йөргән кешеләрдән кала беркемгә дә кызык түгеллеген аңлар өчен дистә еллар вакыт та җитми, ахыры.   Менә шушы пафос һәм тормышны бизәп күрсәтергә теләү Тукайны өйрәнүгә зыян сала да инде. Шагыйрьне илаһилаштыру процессы озак еллар дәвам итә. Адәм баласы “Без – Тукайлы халык”ны исендә калдырса, бөек икәнен белсә, шул җиткән, шигырен белү мөһим түгел. Менә шушы илаһилаштыру шыр надан җаваплардан торган тест төзүгә һәм шул шыр надан тест сорауларына хаталы җаваплар тәкъдим итүгә китерә дә инде. “Тукай ничәнче елда Җаекка киткән дә, ничәнче елда аннан кайткан?” Гениаль сораулар. Замана укучысы өчен шагыйрь иҗатындагы иң мөһим мәгълүматлар шушымы?   Шагыйрь үзе дә илаһи зат итеп күрсәтелә. Тукайның чын йөзен белмичә үсә татар баласы. Казан урамнары буйлап аның тук кыяфәтле, матурланган-бизәлгән рәсемнәре эленгән. Чандыр, сабый йөзле, шикле карашлы Габдулла Тукай урынына аның бизәлгән образы. Бизәлгән тарих.   Тормышының һәм иҗатының дәреслекләрдә сурәтләнмәгән яклары турында язган кешеләр тәнкыйть утына тотыла. Шундый тәнкыйтьчеләрне күргәч, боларның беркайчан да балалар йортында үскән ятимнәр белән очрашканнары юктыр дип уйлыйм мин. Ятимнәрнең күбесенең язмышы кагылу-сугылуда, төрле гаиләләрдә үтә, алар гадәттә бөтен дөньяга, шул исәптән хәтта үзләренә яхшылык эшләгән кешеләргә карата да үпкәле була. Әти-әни тәрбиясен күрмәгән кешенең үз-үзен тотышы, дөньяга карашы үзгә була. Әле аталы-аналы, җитеш тормышлы кешеләр хәмер тозагына килеп керәләр, үксез баланың татар милләтенә сулыш өрерлек әдип була алуы үзе бер каһарманлык.   Тукайны һәм аның якыннарын илаһилаштыру шул кадәргә килеп җиткән, хәтта күрәләтә аерымачык мәгълүматларга да игътибар итүче юк. Әнисе Мәмдүдә икенче кешегә кияүгә чыкканда Габдулланы Шәрифә карчыкка калдыра. Малай анда кыен күрә, аяклары бозга катканчы урамда басып торуы мәгълүм. Рәсми тарих буенча, Шәрифә – әшәке образ. Шушы күренешне бүгенге заманга күчереп карыйк. Ике яшьлек баласын авылдагы бер әбигә (туганнарына да түгел, чит кешегә!) калдырып кияүгә киткән, шул сәбәпле ике яшьлек баланың урамда бозга ябышып кату хәленә җитүе турындагы яңалык Малахов тапшыруының чираттагы темасына әйләнер иде. Бөтен ил телевизордан карап, аяклары бозга каткан бичара баланы кызганып, әнисен сүгәр иде. Астаховлар Мәмдүдәне аналык хокукларыннан мәхрүм итү буенча эш башлап җибәрер иде... Шәрифә карчык та үз гамәлләрен аңлата алыр иде – ул ялгыз әби, ашау ягы каты-коты, аның инде ике яшьлек баланы карарлык көче дә, хәле дә юк... Тапшыруга килеп утырган Мәмдүдә үзен яклап сөйли:   – Мине көчләп кияүгә бирделәр... Тарихчылар киләчәктә китапларда шулай язачак...   – Кияү балаң бар икәнен белгәндер бит? Кем балаңны калдырып кияүгә китәргә кушты? Кияү? Габдулланың “Исемдә калганнары” буенча, яңа әтинең баланы яратуы билгеле. Туганнарың куштымы? Әгәр туганнарың калдырырга кушкан икән, нигә Тукай биографиясендәге бу факт өйрәнелмәгән? Бу бит коточкыч факт – бала әнисе исән килеш ятимгә әйләнеп, чит гаиләгә эләгә.   Казаннан килгән “орчык кадәр мулла баласын карарга кеше юкмыни” дигән журналистка да җавап табылыр иде – аның бит туганнары бар, исән туганнары булган баланың тормышына кем тыкшынсын?   Тукайның ятимлеге аның әти-әнисе үлүдән түгел, әнисе исән вакытта башлана. Заманында ни өчен аның кагылуда-сугылуда йөри башлавына җавап таба алырлар иде – моның өчен Кушлавыч, Өчиле, Сасна Пүчинкәсендә үз вакытында сорашырга гына кирәк булган. Әмма болар берсе дә эшләнмәгән. Эшләнмәве, безнең заман пафос остазлары өчен әйбәт – мәгълүматлар булмау сәбәпле, тарихны заманга яраклаштырып теләсә никадәр боргалыйлар. Ничек кирәк шулай язып була – аңа Өчиледә кыен булган, ә юк, аңа анда рәхәт булган!   “Тукай-Тукай” дип шашкан кыяфәтле сөйләнгән бер заманда шагыйрь яшәгән “Болгар” номерларын җимереп аттылар. Җаваплы түрәләр, экраннарга чыгып, сәбәбен аңлаттылар: “Тукайга ул кунакханәдә начар булган, ул хакта шигырьләрендә дә язган, менә шуның үчен алдык”. Номерларны җимерергә рөхсәт бирүчеләр дә, җимерүчеләр дә – татар кешеләре. Ә татар мәдәниятына кагылышы булмаган Сәламәтлек саклау министрлыгы һәм табиб Ростислав Иванович үз көчләре белән Клячкин сырхауханәсе бинасындагы Тукай вафат булган бүлмәдә музей оештырганнар. Аларга бернинди ярдәм юк!   Мин быел гына “Гали белән кәҗә” шигырендәге Галинең Газизә апасының улы икәнен белдем. Гали 1937 елда репрессияләнә, әмма исән килеш әйләнеп кайта. Газизәнең нәселе инде урыслашкан, Шаповаловлар-Белостоцкийлар... Бу нәселдәге иң танылган шәхес – Роман Виктюк театры актеры Владимир Белостоцкий, Газизәнең кечкенә улы Хөсәеннең оныгы. Яхшы атның нәселе калмый дигән татар, бу очракта да шул ук хәл күзәтелә. Татарның боларны белергә хакы бар.   Нигә Тукайның ачык һәм аңлаешлы биографиясе язылмый соң ул һаман? Мәкаләләрдә, телевидениедә Габдулланы Җаекка алдырган әтисенең туганы Газизә белән үз апасы (әтиләре бер, әниләре башка) Газизәне бутыйлар. Инде Тукай турында махсус сайт ачылды, аңа күпме акча түгелде. Анда да кеше аңларлык ачык мәгълүмат табам димә. Аның каравы дәүләт акчасына ясалган сайтта хатын-кыз туннары һәм декоратив сайтлар тәкъдим иткән сылтама бар – Тукай сайтына кергән кешеләрне бушлай әрәм итеп булмый бит инде, реклама биреп акча эшләп калырга кирәк.   Без үзебез тарихны яшергән, архивларны ачмаган Русия дәүләтен каһәрлибез, әмма үзебез дә Тукайның күп кенә хатларын, шигырьләрен халыкка күрсәтергә куркабыз – алайса бит шагыйрьнең илаһилыгы кимергә мөмкин!   Мәгълүматны пафос белән алыштыру аркасында гади генә җавапларда да хата җибәрүче надан галимнәр пәйда була.   Тукай культы юк дисезме? Ерак та йөрисе юк, нәкъ шундый ук тагын бер күренеш бар, монысы инде бөтен ил белән ычкынизм. 9 май. Шул ук күренеш. Ватан сугышындагы ник шулкадәр корбаннар түгелгән дигән сорауга җавап юк. Мәгълүмат булмау пафос белән алыштырыла. Без Берлинны алдык! Әйдәгез, үлгән бабайларның рәсемнәрен күтәреп, үлемсез полк булып үтик! Ул бабайның җитмеш ел буе Волхов сазлыкларында күмелми ятуында эш юк. Бөек Җиңү культы тоташ дини элементлардан тора – мәңгелек ут, изге монументлар, бичара солдатларның рәсемнәрен икона кебек күтәреп урамнан узу, бер минут тынлык.   Мәгълүмат булмау һәм нидер белергә теләмәү тудыра да инде шушындый наданлыкны. Эшлисе һәм нидер өйрәнәсене матур сүзләр алыштыра. Иң кызганычы – шушы пафос Тукайның дәрәҗәсен төшерә, аны замана укучысыннан ераклаштыра – аны бөек әдип дип түгел, мәктәптә өйрәнелергә тиешле мәҗбүри һәм күңелсез бер әйбер дип кабул итә башлыйлар. Бер күренешне тотып алып, аның бер элементын үзләренә карьера ясаучылар Тукай заманында да булган. Андыйлар турында шагыйрь “Милләтчеләр” шигырендә бик шәп язган:   Алданмыйча, газиз башың кабергә керт Милләтчеләр барчасы да – эшсез шәкерт; Алар өчен барыбер: син теләсәң бет! Алданма син: шәкерт алар, шәкерт! Шәкерт!   Чыганак: http://www.azatliq.org/a/27701818.html   Рәмис ЛАТЫЙПОВ --- | 02.05.2016 (полный текст новости)

  • 2016-05-01 05:53 Гаделев (ХИКӘЯ)
    28.04.2016 Әдәбият Даими укучыбыз Башкортстанның Илеш районыннан Венера Мәҗитова күчтәнәчен тәкъдим итәбез. "Хөрмәтле, "Матбугат.ру" сайты хезмәткәрләре. Мин - сезнең сайтның иң актив укучысы. Хикәяләрне көтеп алып укыйм. Бу юлы сезгә үземнең дә яңа хикәяләремне салырга булдым", - ди Венера ханым. Көне дә көне бүген! Ап-ак карлар, уенчак җил белән әбәкле уйный-уйный, җир өстенә сарылалар! Карап торсаң, күзләр камашырлык! Күр инде анау өй каршындагы алмагачларны! Әле  яфракларын да коеп бетермәгәннәр, ә үзләре инде, галиҗәнап кыш хозурлыгына бирелеп, иңнәренә ак шәлләрен ябынганнар.  Әгәр дә бүген икенче ноябрь икәнлеген белмәсә, Вәзилә дә кыш килә дип ихластан сөенер, гомер йомгагына тагын бер ел өстәләчәгенә эчтән генә көенер иде. Иртәли, күрәсең, быел кыш, нигәдер, бик иртәли. Әллә ак карларын күбрәк яудырып кешеләр күңелендәге кара уйларны юып төшерергә тели микән? Шулайдыр ла. Югыйсә, кабалана-каударлана, вакытыннан алда, кап-кара җир өстенә ак карларын яудырыр идемени?!   Вәзилә, йортыннан чыгып ишекне бикләде дә, бакча түрендәге кар шәлләре ябынган алмагачларга бертын сокланып карап торды, аннары ашыкмыйча  гына капка төбендәге машинасына чыгып утырды.   Әле яңа гына үзе эшләгән гәзиттән задание бирделәр аңа. “Полиция хезмәткәрләре көне якынлаша. Районыгыздагы иң гадел һәм иң мактаулы полиция хезмәткәре турында мәкалә әзерләп җибәр”, —  диделәр. Шуны үтәргә китеп барышы. Күңелендә тик бер генә сорау бөтерелә: кемне тәкъдим итәрләр икән?    — Гаяз Гаделевны! Исеме җисеменә туры килә торган бик гадел полиционерны!— диде район эчке эшләр идарәсе начальнигы нинди гозер белән килүен әйтеп,  блокноты белән фотоаппаратын өстәлгә чыгарып салуга.   Ул арада ишек ачылды да:   — Мөмкинме? — дип күмер кебек кап-кара күзле, әрмәннәрнекенә охшаган кәкрерәк борынлы,  тәбәнәгрәк кенә буйлы, аю сыман  як-ягына чайкалыбрак атлаган, полиция киемендәге бер ир  килеп керде.   — Иптәш Гаделев! — диде Илгиз Фәритович җитәкчеләргә генә  хас булган ярымфәрманлы, ярымкоры  тавыш белән. — Менә бу ханым республика “Кызыл көч” гәзитеннән була. Полиция хезмәткәрләре көне уңаеннан сезнең хакта мәкалә язарга тели.   — Шулаймыни? —  дип сорады Гаделев Вәзиләгә сынамчыл караш ташлап.  — Гәзиткә язабыз дисезмени?   Вәзилә дәшмәде, елмаеп кына куйды, аның өчен полиция начальнигы үзе җавап бирде:   — Шулай дибез шул. Мәкалә героена сездән дә лаеклырак кеше булмас, дибез.   — Без ни...  кушканны үтәүчеләр инде, Илгиз Фәритович. Кирәк икән, фотосына да төшәрбез, хәбәрче апасы белән дә сөйләшербез.   — Менә шулай, Гаяз Гамилович. Яратам начальникка каршы сүз әйтмәгән хезмәткәрләрне. Барыгыз, бар, вакытны сузып тормагыз, кабинетыңа кереп утырыгыз да, сөйләшегез. Кара аны, Гаделев, тыйнакланып торма, барысын да сөйлә, яме. Ничек  итеп узган җәйне машина урлаучы бандитларны куганыңны да, яралануыңны да,  кемнең кемлегенә карамыйча юлда хокук бозучыларны тотуыңны да. Белсеннәр-күрсеннәр барысы да нинди батыр йөрәкле, намуслы полиционер икәнлегеңне!   Кара инде, кара, мәктәптә туган телне бик әйбәт үзләштерде микәнни бу полиция бүлеге начальнигы. Татарча  ничек матур итеп сөйләшә. Тел белгече диярсең! Намуслы  икәнеңне белсеннәр, диме? Беләләр,  бик яхшы беләләр Гаделевның намуслы полиционер икәнлеген. Хәтта күрше-тирә районнарда да бик  әйбәт беләләр. Вәзилә үзе дә бик яхшы белә. Әле менә Гаделев начальник кабинетына  килеп кергәч тә, узган елгы вакыйгалар кинодагыдай тып итеп күз алдына килеп басты. Юлдагы бер вакыйга башта талаштырды, соңыннан дуслаштырды аларны. Туры килсә дә килә бит! Мәкалә герое итеп нәкъ Вәзилә күзаллаган полиционерны тәкъдим итү уе начальникның башына каян килгән диген, ә?    ***    Көн дә кичке биш тула унбиш минуттан өеннән балаларын алырга чыгып китә Вәзилә. Бүген дә шулай итте. Өйләре яныннан гына узучы трасса юлына чыкты да, биш тула ун минуттан Балалар иҗат үзәге каршына барып  туктады. Кызы шунда тегү түгәрәгенә йөри. Күз тимәсен, кулы тегү эшенә ятып тора. Әнә кичә генә үзе теккән итәкне күтәреп, кош тоткандай шатланып кайтып керде. Кыз балага тегә-чигә белү кирәк инде. Яшьтән эшкә өйрәнеп үссә, үзенә җиңел булачак. Вәзилә кызын көткән арада әнә шулар турында уйланды.   Кызы машинага кереп утыруга көн буенча җыелган  хәбәрләренең барысын берьюлы сөйли дә башлады:   — Әни,  мин бүген татар теле белән  математикадан  “бишле”алдым! Рәсем түгәрәгенә дә, волейболга да кердем.    — Шулаймы?  Маладис, кызым. Иртән сыйныф сәгатенә соңга калмадыңмы соң?    — Чак җитештем, әни, ишекне ачып “исәнмесез”не әйткәндә кыңгырау  шалтырады. Бер минутка соңга калган булсам, вәт була — Рәүфә Зәкиевна тагын ачулана иде.   —  Шуннан, сыйныф сәгатендә ниләр турында сөйләштегез инде?   — Тәрәзәгә кара да, уйла үзең.    Вәзилә ялт кына тәрәзәгә карап алды. Алар полиция бинасы яныннан узып  баралар иде. Шуңа:    — Әллә полиционерлар турында сөйләштегезме? — диде.   — Нәкъ шулай, әни.  Рәүфә Зәкиевна: “Берсекөнгә полиционерларның  бәйрәме була. Әле “Игътибар, балалар!” операциясе бара.  Шуңа хәвефсезлек  каешларын эләктереп, махсус урындыкка гына утырып йөрегез”, — диде.   — Тукта, сорарга да онытып торам:  каешыңны эләктереп куйгансыңдыр бит, кызым?   —  Ой, онытканмын бит, хәзер, яме. Әни, бер сүз әйтсәм буламы?    — Әйт, әйдә.   — Безнең сыйныфта теге Әмир Гаделев дигән малай бар бит әле, әйме? Шул бүген сыйныф сәгатеннән соң малайлар белән сөйләшеп торганда: “Мин дә үскәч  әти  кебек чын полиционер булачакмын, бөтенегезгә дә штраф салачакмын”, — диде.     — Аның сүзенә бүтәннәр ни диде инде?   — Сине беркем дә яратмаячак бит, — диделәр.   “Дөрес әйткәннәр” дип кызының сүзен хуплыйсы килгән иде дә, тыелып калды Вәзилә. “Юлларда чын полиционерлар да кирәк инде. Алар булмаса, гел карап-күзәтеп тормаса, тәртип бетә бит”, — дию белән генә чикләнде.     Гаяз Гаделев турында бик күп тапкырлар ишеткәне бар Вәзиләнең.  Тәбәнәгрәк кенә буйлы булса да, гаделлеге, беркемгә дә баш бирмәве, беркемнең, хәтта әти-әнисенең дә сүзен тыңламавы белән бар тирә-якта танылулы ул. Аның гаделлеге хакында хәтта күрше районнарда да яхшы беләләр. Иң гаҗәбе шул, биш ел машинада йөреп, Вәзиләнең үзенең бер дә Гаделевка  эләккәне булмады.  Хәер, нигә эләксен инде ул? Хәвефсезлек каешын гел эләктереп йөри, балаларын да махсус урындыкларга гына утырта, тиешле урынга гына туктарга тырыша, тизлеген дә әллә ни арттырмый. Аннары машина йөртүче хатын-кызларны ирләргә караганда төгәлрәк, җаваплырак, игътибарлырак булалар,  диләр бит. Вәзилә дә нәкъ шундыйларның берсе инде. “Тимер аты”ннан башка яшәүне  ул хәзер күз алдына да китерә алмый. Шуңа да юл йөрү кагыйдәләрен бозмаска тырыша.   Вәзиләнең уйлары янә бая кызы әйткән сүзләргә әйләнеп кайтты. Карале, малае да, әтисе кебек үк “гадел булам” дип әйтә диме? Булыр да. Оясында күргәнне очканында эшләр дә. Эшләсен,  бик әйбәт. Бүгенгедәй бар нәрсә әшнәлеккә, таныш-белешлеккә, туган-тумачалыкка  корылган җәмгыятьтә анысы да  кирәк, бик кирәк. Шунысы кызык: акча кешене үзенең колына әйләндергән заманда нишләп бер Гаделев кына  бу коткыга бирелмичә кала ала икән ә? Интернет белән  телевизорны  ачсаң,  шаклар катмалы бит: монда бер полиционерны ришвәт алганда тоткарлаганнар, тегендә икенчесен эләктергәннәр. Шундый җәмгыятьтә, тегесе дә, монысы да юл кагыйдәсен бозуны акча белән йолып калырга маташкан заманда, бар, чык тамчысыдай чиста булып кара син! Ә Гаделев, замана җилләренә бирешмичә,  менә ничә ел инде шундый булып кала бирә. Ни әйтәсең, маладис, үзенең абруена тап төшерми. Нәрсәдә икән моның сере? Беләсе иде шуны?   Бер көнне бу сер йомгагы да чишелде. Дусларына  кунакка барганнар иде. Шунда   полиция бүлегендә эшләгән бер танышлары  белән очраштылар. Сүз иярә сүз чыгып, Вәзиләгә  дә күңелендәге сорауны бирү мөмкинлеге чыкты. Моннан бер ун еллар элек юл фаҗигасенә эләккән икән Гаделев. Үлемнән чак калган. Авыр тән җәрәхәтләре алган. Фаҗигадә гаепле кеше бер бик билгеле эшкуарның улы булып чыккан. Әтисенең озын акчалары аңа судан коры чыгарга ярдәм иткән. Гаделсезлек белән әнә шунда күзмә-күз очрашкан Гаделев шушы сыйфатны үзенең тормыш девизы итеп сайлап алган. Шул вакыйгадан соң аны барысы да  “Гадел” дип йөртә башлаган.   Кызык, үзенең гомерен өзә язган кешегә күңелендә  һаман да ачу һәм нәфрәт саклый, әллә инде икенче гомер бүләк иткәне  өчен көн дә Аллаһы Тәгаләгә рәхмәт укый микән? Күңеле үтә дә нык йомшак, тыштан гына шулай кырыс һәм усал, таш бәгырьле булып күренә микән? Ярар, нәрсәгә кирәк соң әле аңа Гаделевның  таш бәгырьлеме, йомшак күңеллеме булуы? Иң мөһиме — аңа тимәсен! Башкаларны, юл кагыйдәсен бозганнарны, кан яше түктермиме шунда!   Гаделев турында  уйлап килеп,  балалар бакчасына җиткәнен сизмәгән дә Вәзилә, үзенең алдына гына ЮХХДИ машинасының килеп туктаганлыгын да абайламаган. Нишләтәсең, шундый хисле бер кеше инде ул. Бәй, туктале, әллә күзенә күренәме? Машинадан төшүче теге, кем, Гаделев үзе түгелме соң? Шул бугай ла. Танымас иде дә, бәлки, бер тапкыр ата-аналар җыелышында очрашканнары булды. Артта утырганнарның: “Карале, кара, җыелышка Гадел үзе килгән ләбаса ”, — дип шыбырдашып куйганнары да колагына чалынып калган иде.   Нәкъ шулвакыт машина ишегенең дөпелдәп ябылганы ишетелде.  Кызы, аннан алда төшеп,  бакчага кереп китте. Вәзилә дә, хәвефсезлек каешын ычкындырып, машинасыннан төшәсе итте. Шулвакыт аның янына тып итеп полиционер үзе дә килеп басты:   — Әллә мине туктатырга уйлаган идеңме, иптәш полиционер? — диде Вәзилә, Гаделевтан алда үзе  сүз башлап.   — Уйлаган идем, кәнишне. Балаң салон буйлап чабулап йөри иде бит.    — Кит инде, юкны сөйләмә, чабуларга  ат түгел дә инде ул. Утырып бара иде ләбаса, —  диде Вәзилә каушавын сиздермәскә тырышып.    — Чабулый булгач, чабулый инде. Артыңнан килә идек бит, барысын да күреп тордык. Җитмәсә, камера да төшереп алды. Өлкән инспектор Иламанов  машинада көтә.  Янына бар, — диде Гаделев “Алай түгел иде” дип әйтмәскә урын калдырмаслык итеп.   “Әнә бит,  урындыкта утыра”, —  дип әйтергә уйлаган иде дә, баласының үзеннән алда йөгереп балалар бакчасына кереп китүен исенә төшереп, ни дә булса әйтүдән тыелып калды Вәзилә. Нәкъ шул мизгелдә балалар утыргычының икенчесен өйдә онытып калдырганлыгын  исенә төшерде. “Әйбер салырга комачаулый”, —  дип кичә ире алып куйган иде. Иртән, ашыгып, шул килеш чыгып киткән. Их, бу хәтер дигәнең. Шушы яшьтә үк нигә иләк кебек тишек микән? Димәк,  Гаделев белән  сүз көрәштерүдән бер мәгънә дә булмаячак, ул барыбер штрафын язачак. Әллә әйбәтләп сөйләшеп караргамы? Балаларының бер сыйныфта укуларын исенә төшерергәме? Әллә күз яшьләрен чыгарыргамы?  Алай дисәң,  хатын- кызларның  күз яшьләрен күп күргәндер инде ул. Ни генә дисәң дә, хәзер һәр икенче машинаның берсендә хатын-кыз йөри бит. Шулай уйлап,  Вәзилә ЮХХДИ машинасына таба атлады.    Машинада утырган егет тә Гаделев кебек үк  кап-кара йөзле,  утыз яшьләр чамасындагы ир-егет булып чыкты. Тавышына әллә әдәп, әллә төчелек билгеләре чыгарып:   — Рәхим итеп, документларыгызны карарга рөхсәт итегез, — дип Вәзиләгә эндәште.   — Документлар юк...    “Юк” сүзен ишетүгә полиционерның күзләре шар кебек булды:   — Ничек инде юк? Ә сез беләсезме соң, документсыз машинада йөргән өчен закон буенча ни янаганын?   — Беләм.. ни... кем иптәш... бар ул документлар... Машинада алар...   — Бәй, барыгыз, алып килегез. Полиция туктаткач, сразу документ белән килергә кирәк икәнлеген беләсездер бит инде.   — Ярар... ярар... хәзер, яме, хәзер...   Кит, җебек дисәң дә җебек инде бу Вәзилә. Нишләп теле,  кирәкле сүзне әйтә алмыйча, көрмәкләнде дә калды әле? Вәзилә, үзен битәрли-битәрли, машинасына таба атлады.    Шулчак аның күз алдына шушы егетләр белән эшләүче танышы Илфир килеп басты. “Берәрсе туктата нитә-калса”, —  дип, теге чакта телефон номерын да биргән иде. Шул келт итеп исенә төште. Тукта, әллә аңа әйтеп караргамы? Бәлки, Гаделев  аны тыңлар? Бәлки, тыңламас та. “Кара аны, Гаделгә эләксәң, сөйләшүе авыррак булачак”, — дигән иде бит. Ярар, өметсез шайтан гына бит, ни булса да шул булыр, ярдәм итсә итәр – итмәсә юк дип, Вәзилә, каударлана-каударлана телефоныннан Илфирның исемен эзләргә кереште. Кирәк чакта тиз генә табыламыни әле ул? Вәзилә дә, кирәкле төймәгә баса алмыйча озак җәфаланды. Ниһаять, телефон экранында Илфирның исеме калкып чыкты. Вәзилә, аның ярдәменә өмет итеп, телефонының яшел төймәсенә басты. Тик линиянең теге башында  җавап бирүче  генә булмады.    Документларын алып кабаттан ЮХХДИ машинасына кереп утыруга Вәзилә, погонлы егеттән мәрхәмәтлелек өмет итеп:   — Бәлки, бер юлга гына язмый торырсыз — җибәрерсез, ә, иптәш лейтенант? Мин үзем, ни... гәзиттә эшлим. Республика гәзитендә. Җибәрсәгез, бәйрәмегез уңаеннан сезне мактап берәр мәкалә язар идем, — дип әйтеп карады.    Моны ишетүгә егет түзмәде, пырхылдап көлеп  җибәрде:    — Һи-и-и, апакаем, кемгә кирәк сезнең гәзитегез?  Кеше гәзит укыймыни хәзер?     Кимсенде Вәзиләнең күңеле бу сүзгә, нык кимсенде. Күңел чиләкләренә шыбыр-шыбыр яшь бөртекләре тула башлады. Шушы хәлдән чыгу юлын таба алмавына бәгыре өзгәләнде. Күр инде, күр егетнең  нинди ләззәт белән протокол тутырганын. Әллә нинди олы эш майтара диярсең! Әнә, правасыз, исерек килеш йөргәннәрне тотсын иде ул! Тотсын да, эчке бер ләззәт белән протоколын тутырсын, ир-егет башы хатын-кыз белән булашудан күңеленә тәм һәм ямь тапмасын иде.   Бүген сменасын тапшырганда: “Республика гәзите журналистын тотып планны үтәдем”, дип начальнигына мактаныр әле бу имансыз. Кем белә, бәлки, мактанмас та? Эше шул бит аның —  юл кагыйдәләрен боздырмау. Ә  кагыйдәләр бозыла, бик еш бозыла. Җир йөзендә үз гомерендә бер генә тапкыр булса да  юл йөрү кагыйдәләрен төгәл генә үтәгән берәр кеше бармы икән ул? Юктыр, мөгаен. Алай ярамаганлыгын белсәк тә, хәвефсезлек каешын такмаган, балаларны махсус утыргычларга утыртмаган, тизлекне арттырган булабыз шул... Шуның белән үз гомеребезне һәм башкаларныкын да куркыныч астына куябыз.   — Менә  квитанция. Шушындагы сумманы бер ай эчендә банкка илтеп түләргә кирәк булачак. Гәзиттә эшләгәнегезне исәпкә алдым: өч мең урынына биш йөзне генә яздым. Менә монда —  өч урынга имзагызны гына куегыз да, җибәрәм, —дип,  егет Вәзиләгә “ДПС” дип язылган ручкасын сузды.    Вәзилә дә җавапсыз калалмады:    — Мин әле районда бер генә чын  полиционер бардыр, дип йөри идем. Сез  икәү икәнсез, — диде.     “Чын полиционер” дигән бәяләмә погонлының күңеленә хуш килде булса кирәк: елмаеп ук җибәрде. Шулай да   ишекне япканда: ”Бүтән юл йөрү кагыйдәләрен бозмаска тырышыгыз”, —  дип әйтеп калды.   Ачуыннан берәр сүз әйтәсе килгән иде дә, бар сабырлыгын җыеп, тыелып калды Вәзилә. ЮХХДИ машинасыннан төшеп балалар бакчасына таба атлады. Шунда көтелмәгән бер хәл булды. Аклы-каралы таягын болгап урамда басып торган Гаделев яныннан узып барганда, балалар бакчасы капка төбенә чия төсендәге бер чит ил машинасы килеп туктады.  Кем икән дип, Вәзилә дә күтәрелеп карыйсы итте. Тукта, бу Гаделевның тормыш иптәше  түгелме соң? Шул ич, шул, нәкъ үзе!  Шулвакыт хатын үз ягындагы тәрәзәсен төшерде дә:    —  Нишләп   торасың  монда? —  дип иренә дәште.    Шунда Вәзилә аның хәвефсезлек каешын эләктермәвен  күреп алды. Күреп алды да, уенын-чынын бергә кушып:    — Иптәш Гаделев,  әнә бит хатының да юл йөрү  кагыйдәсен боза. Бар инде, бар,  аңа да штраф яз. Бер туктаган җиреңнән ике протокол алып кит. Алайса, гаделсезлек була бит, — диде.    Бу  сүзләр Гаделевның болай да болытлы төндәй караңгы йөзен тагын да караңгылатыбрак җибәрде,  битендәге мускулларына кадәр тартылып-сузылып куйгандай булды. Ул берни дип тә җавап бирмәде, машинасына  таба атлады һәм кырт кына  борылды да:    — Белеп тор: бу сүзләрең сиңа бик кыйммәткә төшәчәк. Мин әйткән иде диярсең: тиздән, бик тиздән  праваңнан колак кагачаксың! —  дип Вәзиләгә янады.   Вакыйганың мондый ук борылыш алуын  көтмәгән иде Вәзилә. Коелып ук төште. “Их, ниләргә генә күтәрелеп карыйсы иттем шунда,  ниләргә генә Гаделевка каршы сүз әйттем, ниләргә, ниләргә генә?!...” дип сулкылдады  аның көзге яфрактай лепердәп торган күңеле. Кыен, бик кыен иде аңа бу минутта.  Чарасызлыктан һәм гаделсезлектән йөрәге яна  иде.  Гаделлеге, үзсүзлелеге белән бар тирә-якта билгеле полиционер буларак,  ул үз хатынына да штраф  язарга тиеш иде бит. Гәзит хәбәрчесе күрсен өчен генә булса да шулай эшләргә тиеш иде. Димәк, Гаделев та чын полиционер түгел, ә  гаделлек битлеге генә кигән погонлы кеше булып чыгамы? Йөзләгән, меңләгән башка полиционерлар кебек үк ул да әшнәлеккә,  туган-тумачалыкка юл куямы? Их,  син, иптәш Гаделев, дуамаллыгың белән әз генә хата җибәрдең, сүземне сүз итәм дип  үз-үзеңә каршы барырга мәҗбүр булдың түгелме соң? Их, син?!...    Тукта, әгәр Гаделевның хатыны Гөлмирә урынында Вәзилә үзе булса? Әгәр Гаделев урынында аның үз ире Илмир булып, көпә-көндез штраф чәпәп китсә? Иренең бу кыланышын яратыр иде микән Вәзилә? Юк, яратмас иде. Ачуыннан, бәлки, үзе дә шуның ишерәк берәр этлек эшләп ташлар иде. Тик, болай гына калдырмас иде.  Иң дөресе — эндәшмәскә кирәк иде Вәзиләгә.  Аллаһы Тәгалә барысына да үзенең гадел хөкемен чыгарыр әле дип, балалар бакчасына кереп кенә китәсе иде. Их, бу телне! Кирәкмәгән вакытта тыела белмәгән нәрсәне!   Шул көннән башлап Вәзиләнең күңеленә курку хисе кереп оялады: Гаделевның “Правасыз калдырам мин  сине”,  дигән сүзләре һич кенә дә күңеленнән чыкмады. Ире дә: “Гаделгә эләгә күрмә: знакларны карап йөр, обгонга чыкма, хәвефсезлек каешыңны тагарга онытма”, — дип һәрдаим тукып торды. Ул әйтмәсә дә  шулай эшләргә кирәклеген белеп тора инде Вәзилә. Ул бит правасын башкалар кебек сатып түгел,  укып алды. Имтиханнарны да беренче керүдән үк үзе бирде. Ярар, хәерлегә булсын. Кагыйдәләрне бозмаса, кагылмас әле Гадел дигәннәре. Вакыт үтү белән бар нәрсә дә җайланыр, үз урынына утырыр әле...   * * *   Бу вакыйгадан соң  айга якын вакыт үткән иде булса кирәк. Вәзилә, кибеттән  кайтышлый,  трасса янындагы заправкага кереп, машинасына бензин салып чыгарга уйлады. Аннан чыгышлый, командировка кәгазьләренә печәт куйдырырга онытканлыгын   уйлап,  кире борылды. Борылуын борылды, тик аның артыннан ук заправка янына килеп туктаган полиция машинасын гына шәйләмәде. Аннан аклы-каралы таягын күтәреп бер  полиционерның төшүен  күргәч кенә айнып киткәндәй булды. Тукта, таягын ник болгый соң әле бу полиционер? Бер кагыйдәне дә бозмады лабаса: фаралары яндырылган, каешы эләктерелгән. Шунда иренең ике көн элек кенә: ”Трассага яңа разметка сызалар. ”Лукойл”дан чыкканда разворот эшләргә ярамый: сплошной тора. Онытма: аны киссәң — правасыз калачаксың”,  — дип әйткәнлеге исенә төште. Шул хакта уйлап бетерүгә, Вәзиләнең чигә тамырлары кысылып киткәндәй булды. Их,  ниләргә генә кире борыласы итте соң ул? Нигә туры өенә генә кайтып китмәде? Нигә?! Нигә?! Нигә?! Чарасызлыктан, Вәзиләнең күзләрен ачы яшь бөртекләре каплап алды.   — Әйттем бит барыбер бер эләктерәм,  правасыз калдырам, —  дигән таныш тавышны ишеткәч кенә, күзендәге яшьләрен сыпырып, полиционерга күтәрелеп карыйсы итте. Карады да, Гаделевның зәһәрләнеп үзенә төбәлгән  кара күмер күзләрен күреп, таш булып катты.  Булды, иште ишәк чукмарын! Булды гына!  Хәзер инде беркем,  беркем дә аңа ярдәм итә алмаячак. Гаделев  бар шартын китереп протоколын язачак. Язачак та аны правасыннан мәхрүм итәчәк. Эченнән генә: “Теге вакытта  әйткән  сүзләрем  Алланың “амин” дигәненә туры килде бит!”  дип шатланачак.    Вәзилә, көчле җилгә каршы тора алмыйча сыгылып төшкән каен агачы кебек башын түбән иеп, Гаделев артыннан трассаның икенче ягына туктаган полиция машинасына таба  атлады. Нәкъ шул чакта күңелендә: “Әллә берәрсенә шалтыратып ярдәм сораргамы  икән?” дигән уй бөреләнде. Тик ул бу уеннан шундук кире кайтты.  Гаделевның беркемне дә тыңламаячагын, теге көнге вакыйгага үч итеп, протоколны мотлак рәвештә  язачагын ул төгәл белә иде.    Бу юлы Гаделев протокол язуны иптәшенә тапшырмаска, әлеге эшне фәкать үзе башкарыр булды. Машинага кереп утырып,  документларын аның кулына тоттыруга, Вәзилә, үз-үзен белештермичә,  сулкылдап елап җибәрде. Күз яшьләре аша:    — Бер юлга гына гафу итә күр инде, зинһар. Ирем гел командировкаларда йөри, машина ике кулым кебек кирәк бит. Мин правасыз калсам, балаларымның берсен — мәктәпкә, икенчесен балалар бакчасына кем илтер соң? —  дип ялварды.    Гаделевның бу сүзләргә исе дә китмәде. Протоколны кулына алды да: “Каптыңмы кармакка?” —  дигәндәй  өттереп карап куйды һәм   тимердәй каты тавыш белән:   — Бу хакта сплошнойны кискәнче уйларга иде! — диде.   Аннары   күтәрелеп карамыйча гына:    — Страховкаң кая? — дип сорады.    — Машинада...    — Бар,  алып кил. Анысы булмаганга да аерым штраф язам, алайса... — дип коры гына әйтеп куйды.   Вәзилә ЮХХДИ машинасыннан чыгып  ике кулын  күтәрде дә: “И, Раббым, бер сиңа гына ышанам, бер сиңа гына ялварам. Шушы явыз адәмнең кулыннан ычкынырга ярдәм итсәңче” , — дип күккә карап эндәште һәм ашыга-ашыга эченнән генә үзе белгән доганы укый башлады. Иң авыр чакларында ярдәмгә килүче әлеге дога бу минутта аның  соңгы өмете һәм  ышанычы иде.     Гаделев  түзмәде,  ишекне ачты да:    — Нәрсә кулыңны сузып торасың —  Алладан ярдәм өмет итәсеңме әллә? Сорасаң-сорамасаң да юк инде, туганкаем: бу юлы алла да, мулла да ярдәм итмәячәк үзеңә. Бар, бар,  тиз бул, алып кил документларыңны. Син генә түгел монда!    Шул каты сүзе белән  Гаделев, гүя, Вәзиләне җиргә кадаклап куйды. Ул бер адым да алга  атлый алмады. Нәкъ шул мизгелдә могҗизага тиң бер хәл булды. ЮХХДИ машинасындагы рациядәге тавыш: “Алло, алло, первыймы? Җавап бирегез, ишетәсезме?  Ташлыкул авылы буенда авария. Тиз генә  шунда очыгыз!” — дип хәбәр итте.    Вәзилә җиңел суйлап куйды. Теләкләрен шул минутта ук ишеткәне өчен Аллаһы Тәгаләгә эченнән генә рәхмәтләрен укыды. Ул күккә карап басып торган арада Гаделев аңа таба үрелде дә: “Мә, тиз бул, ал документларыңны!” — дип кычкырды,  үзе шул арада: “Бәхетең бар икән!” —  дип әйтергә дә өлгерде. Вәзилә дә җавапсыз калмады: “Булмыйча, юкка гына  күлмәктә туганмыни мин?” — дип шатлык яшьләре аша пышылдады. Ул арада ЮХХДИ машинасы пуля тизлегендә алга — авария булган урынга ыргылды.     Шуннан соң тагын бер очраштылар әле алар. Илфирнең кафеда узган  35 яшьлек юбилеенда кара-каршы гына утырдылар. Артык сүз дә сөйләшмәделәр, әмма дә ләкин, ике арадагы киеренкелеккә нәкъ шул көнне олы нокта куйдылар.    Туган көннән соң юлларының бер дә кисешкәне булмады. Инде килеп начальник кабинетында очраштылар. Күзләреннән күренеп тора: ачу сакламый Гаделев Вәзиләгә. Әгәр ачу сакласа, ул  бер каршылыксыз мәкалә герое булырга риза булыр идемени? Димәк, начар кеше үк түгел икән бу Гаделев. Языла башламас борын ук күңеленә кереп утыруы да яхшы фал. Димәк, бар да әйбәт булачак. Йөз,  мең, миллион кат  сынаганы бар Вәзиләнең. Языласы тема алдан ук, яшь тай кебек уйнаклап, күңеленә кереп утыра икән, мәкалә дә әйбәт языла, укучылар күңеленә дә үз юлын таба. Иншалла, бу юлы да шулай булыр. Иң мөһиме — Гаделевның күңел ишегенә эленгән йозакка ярардай  ачкычы гына  табылсын. Калганы мөһим түгел. Нинди сораулар бирергә, әңгәмәне нинди юнәлештә алып барырга  кирәклеген  Вәзилә болай да яхшы белә. Ни генә дисәң дә,  гәзиттә эшли башлавына да унөч елдан артып китте бит!   * * * Гаделев белән әңгәмәләшеп полиция  бинасыннан  чыгуга, Вәзиләнең битенә ап-ак кар бөртекләре килеп сарылды. Ул аларны сак кына учларына алды.  Учына алуы булды, кар бөртеге шундук эреп юкка да чыкты. “Кешеләр  күңелендәге  ачу-нәфрәтләр дә шушы кар бөртегедәй мизгел эчендә  эреп югалса икән ул!” дип уйланды  Вәзилә. Югала, нишләп югалмасын, әнә бит күрер күзгә усал һәм мәкерле булып күренгән Гаделевның күңелендә дә аңа  карата булган ачу-үпкә хисләренең эзе дә  калмаган. Шушы ак карлардай эреп юкка чыккан. Әйе, чын шулай булган. Шулай булмаса,  ул Вәзилә белән болай ачылып китеп  сөйләшеп утырыр идемени?  Юк, утырмас иде. Баягынак начальнигы: “Бу ханым  синең хакта мәкалә язарга тели”, —  диюгә кырт борылып чыгып кына китәр иде. Вәзилә белән ныклап аңлашасы килгәнгә мәкалә герое булырга риза булгандыр әле ул. Холкы һәйкәл кебек корычтан коелган дигәч тә Гаделев та кеше инде ,   аның да җаны, күңеле бар. Гел генә кеше белән ачуланышып, дауайлашып, мин-минләнеп йөрү дә килешә торган эш түгел. Утыз сигез ел якты  дөньяда яшәп Вәзилә шуны аңлады: нинди генә  очракта да кеше Кеше булып калырга тиеш.  Вәзилә ялгышмаган: Гаяз намуслы полиционер  гына түгел, чын Кеше дә икән. Шунысына аеруча нык сөенде Вәзилә һәм Гаяз Гаделев   турында язылачак  мәкаләсен дә  нәкъ шул сүзләр белән башлап җибәрергә кирәк, дигән уйны күңел дәфтәренә эре хәрефләр белән язып куйды.   , 2 Ноябрь, 2015 Венера МӘҖИТОВА --- | 28.04.2016 (полный текст новости)

  • 2016-05-01 05:53 Тагын бер популяр татар җырчысы башлы-күзле булды (ФОТО, ВИДЕО)
    28.04.2016 Шоу-бизнес Булат Җиһаншин шәхси тормышы турында бөтен дөньяга сөйләргә яратмый, шулай да безнең белән уртаклашырга булды. "Март аенда сөйгән ярым Әлфирә белән никах укыттык. Тормыш иптәшем – Нурлат кызы, профессионал фотограф. Туйны җәй аена планлаштырабыз, Алла теләсә", – диде Intertat.ru хәбәрчесенә Булат Җиһаншин. Әлфирәне Булатның "Алмаштырмам сине беркемгә" җырына төшерелгән клибында күрергә мөмкин. Булат - җырчы гына түгел, саундпродюсер да әле ул, җиң сызганып үзенең студиясендә эшли. "Бик күп башкаручылар җыр яздырырга килә. Хәтта чит илләрдән дә интернет аша заказлар кабул итәм. Күптән түгел Чаллы егете Ильянур Фәйзрахманов белән "Төнге Амстердам" исемле уртак җыр яздык. Бу – Ильянурның тәүге җыры. Аның белән интернетта таныштык. Ул: "Синең иҗатың үзенчәлекле, үз стилең бар, башка җырчыларга охшамагансың", – дип язды. Башка җырчыларга охшамаган дигәннән, һәр җырчының үз стиле булырга тиеш. Еллар буе зур көч куеп булдырылган образны кабатлау дөрес түгел дип саныйм", – диде Булат Җиһаншин.       Күптән түгел Булат бөек җырчыбыз Илһам абый Шакиров үтенече буенча гаять зур һәм кызыклы проект башкарып чыгарган. "Илһам абыйның 60-80 елларда яздырылган җырларының тавыш сыйфатын күтәреп, заманча мастеринг ясап, шәп дизайн башкарып, эксклюзив тиражлы диск чыгардык. Хәзер Илһам абыйның җырлары заманча сыйфат белән яңгырый, ә тавышы тагын да якынрак ишетелә. Бу җырлар һәр татар гаиләсендә яңгырарга тиеш дип уйлыйм. Ә инде чит ил кешеләренә дә аңлаешлы булсын өчен, диск тышындагы аңлатмалар татар һәм инглиз телләрендә язылды", – ди Булат. Җырчы әлеге проект өстендә 1 ел эшләгән. Илһам абыйның 1935 елда тууын истә тотып, дискка барлыгы 35 җыр тупланган.   Эльвира ШАКИРОВА --- | 27.04.2016 (полный текст новости)

  • 2016-05-01 05:53 Уфада Вәсилә Фәттахова истәлегенә концерт куелды (ВИДЕО)
    28.04.2016 Шоу-бизнес Чарада катнашучылар җырчыны искә алды. Әлеге чарада Татарстан һәм Башкортстанның 40тан артык җырчысы катнашкан. Концерт азагында Вәсиләнең хит-җыры – "Туган як"ны һәр тамашачы урыныннан торып тыңлаган һәм үзләре дә кушылып җырлаган.       --- --- | 28.04.2016 (полный текст новости)

  • 2016-05-01 05:53 Татарстанда бераз яңгырлар көтелә
    29.04.2016 Экология ТР Гидрометеорология һәм әйләнә-тирә мохит мониторингы идарәсе мәгълүматына караганда, бүген республикада бераз яңгырлар явып узачак. 29 апрельдә Татарстанда аязучан болытлы һава, төнлә явым-төшемнәрсез. Көндез урыны белән республиканың көнчыгыш районнарында бераз яңгырлар явачак. Җил төньяк-көнчыгыштан, көчәергә мөмкин. Төнлә 0-5 градус, көндез 15 градуска кадәр җылыта.   Төнлә Казанда 3 градус, көндез термометр баганалары 13 градуска кадәр күтәреләчәк.   --- --- | 28.04.2016 (полный текст новости)

  • 2016-05-01 05:53 Татарлар яшәгән Тугыз авылы су астында калып бара (ФОТО)
    29.04.2016 Хәвеф-хәтәр Төмән өлкәсендә урнашкан Тугыз авылы инде берничә көн су эчендә утыра. Һәм якын-тирәдә мондый хәлдә калган авыллардан бер ул гына түгел. Әлеге торакт пунктында 200дән артык кеше яши. Бүген алар түбәләрдә, чормаларда көн күрәләр. Йортлар да, каралты-куралар да, мәчетләр дә су эчендә.           Фото: facebook.com --- --- | 29.04.2016 (полный текст новости)

  • 2016-05-01 05:53 Хабаровск өлкәсендә бер хатын яңа туган баласын мичтә яндырып үтергән
    29.04.2016 Криминал Хабаровск өлкәсендә башка сыймаслык хәл: ана дигән кеше үзенең баласын мичтә яндырып, мәетен бәдрәфкә ыргыткан. Хәзер тикшерү комитеты бу коточкыч җинаятьнең барлык нечкәлекләрен ачыклый. Беренче мәгълүмат буенча, баласын үтергән 32 яшьлек хатын беркайда да эшләмичә, спиртлы эчемлекләр эчү белән мавыккан. Торыр урыны булмыйча, ул баласын Полина Осипенко исемендәге авылда урнашкан җитештерү базасы территориясендәге вагонда таба. Аннан сабыйны кофтасына төреп, мичкә ыргыта. Янган мәетне урамдагы бәдрәфкә чыгарып ташлый, дип яза newsru.com. Үзенең шушы адымын хатын-кыз баланы үстерергә мөмкинлеге булмау белән аңлата. Суд кансыз ананы биш елга ирегеннән мәхрүм итәргә мөмкин. Тикшерү дәвам итә. --- --- | 29.04.2016 (полный текст новости)

  • 2016-05-01 05:53 Рөстәм Миңнеханов "ВКонтакте"дагы интернет-геройга ярдәм иткән (ФОТО)
    29.04.2016 Җәмгыять Татарстан Президенты Рөстәм Миңнеханов "ВКонтакте"да шәхси бите популяр булмаган өчен иптәшләре кимсеткән кечкенә малайны яклап чыккан. Мәскәүдә яшәүче 11 яшьлек Степан Савельевтан классташлары "лайклары" аз булган өчен көлгән икән. «Отличное увлечение у парня! Stepan Saveliev, так держать! Не забывай хорошо учиться и знай, добрых людей больше, чем злых, и они всегда тебя поддержат!», — дип язган Степанга Татарстан Президенты.  Бу постны блогерлар күреп алып, икенче көнгә үк кечкенә малай үзенең битендә йөзләгән "лайк" җыя. Бүген аларның саны ун меңнән артып киткән, дип яза e-Kazan.ru.  --- --- | 29.04.2016 (полный текст новости)

  • 2016-05-01 05:53 Хәния Фәрхи: "Гайбәтләрне кем чыгарганын беләм: таксист мине видеога төшереп, интернетка элгән"
    29.04.2016 Шоу-бизнес Мин барып кергәндә, аларның Чистайга концерт куярга китәргә әзерләнгән чаклары иде. Мин шул әзерләнүне күзәтеп, Хәния апаның чәчен ясатканын башыннан-ахырына кадәр карап утырдым. – Хәния апа, Сез Мәскәүдә укыгансыз. Анда ничек барып чыктыгыз? – Безнең яклар (Башкортстанның Тәлешле районы, Салаюа авылы – ред.) гадәттә йә Екатеринбургка, йә Мәскәүгә китәләр, чөнки бездән 20 чакрым гына ераклыкта тимер юл станциясе бар иде. Шул тимер юлга чыгасың да, поездга утырып китәсең. Ә минем Мәскәүне сайлау сәбәбем гади – анда әнинең абыйсы һәм әнинең сеңлесе яши, башка туганнар да күп иде. Мәскәүдә 7 ел чамасы яшәдем. Текстиль училищесында, текстиль институтында, Ипполитов-Иванов исемендәге музыка институтында (бик тә данлыклы, дәрәҗәле, Зыкиналар, Пугачевалар белем алган уку йорты ул), соңрак филармониядә укыдым. Филармониядә укыганда композитор Рифкат Сәйфетдинов оештырган “Бәйрәм” ансамблендә җырладым... – “Бәйрәм” татар тамашачысы өчен зур ачыш булган иде. Магнитофон кассеталарын кулдан-кулга йөртеп, күчереп яздырып тыңлый идек. Сезнең исем дә шул вакытлардан истә калган. “Бәйрәм” чорын сагынасызмы? – Минем монда һаман да бәйрәм (көлә). Үзем җитәкче, үзем укытучы, үзем сценарий авторы, үзем режиссер. Кыскасы, үземә-үзем хуҗа. – Хәния апа, тавышыгыз элек ничек саф булса, хәзер дә шулай кебек. Ничек бер дә үзгәрми ул? – Тавышым ярты тонга калынайды хәзер. Минем сүз бирсәм үти торган гадәтем бар. Узган ел бер депутатка ярдәм итеп йөргән идем. Бер генә авылны да калдырмыйча концерт куйдык. Ә авыл клублары бик салкын. Нык кына салкын тидереп, чирләдем, тавышым бетте, әмма җырларга туры килде. Менә шуннан соң тавышым калынаеп калды.   – Тавышсыз килеш ничек җырларга була соң ул? – Аны миңа Мәскәүдәге укытучыларым өйрәтте. Кешенең эчке, яшерен мөмкинлекләрен “тартып” чыгару кебегрәк ул. Сөйләшергә тавыш юк, ә җырлаганда чыга. Әмма юләрлек булган ул тавышсыз килеш җырлап йөрү. Шунда ук сырхауханәгә кереп ятасы калган да бит...   Ире, кызлары, оныклары белән.       – Сез һәрвакыт “тере” тавышка җырлыйсызмы? – Төрлечә була. Бу аппаратурага, температурага бәйле (көлә). Әмма бөтен концертны фонограммага җырлап чыкмыйм билгеле, фонограмма белән, күп булса, бер-ике җыр башкарыла. Мәсәлән, бик зур диапазонлы җырлар бар. Бераз гына салкын тидеме, аларны җырлап булмый. Концерт барышында төшереп калдырырга да ярамый ул җырларны. Ник дигәндә, мин сценарийны бөтен җырлар бер-берсенә бәйләнеп барырлык итеп язам. Һәрбер җырны ниндидер вакыйгага “төреп” бирергә кирәк.   – Хәния апа, чыннан да, һәр җырыгызны кечкенә генә спектакль кебек башкарасыз. Бу театрда эшләп алу (Хәния Фәрхи заманында Күчмә театрда актер булып эшләгән – ред.) нәтиҗәсеме? – Анысы да бардыр инде. Табигатьтән, нәселдән килгәне дә. Минем әти үзе бер актер иде бит. Тальянда уйный, бик матур итеп җырлый иде. Аның сөйләгәнен тыңларга бөтен авыл яшьләре җыела иде. Әни дә яшь чагында бик матур җырлый иде. Дәү әтием (әтинең әтисе) дә тальянда сыздыра иде. Без үзебез алты бала идек, әтинең абыйсының биш баласы да бездә үсте. Менә шундый бик зур гаилә идек, төрле чаклар булды. Әмма тормыш шактый авыр булса да, барыбыз да җырга-моңга тартылдык.   – Хәзер туган авылы-гызга кайткалыйсызмы? – Туган авылым күптән бетте инде. Мин 1 класска барганда, әти башка авылга яңа йорт салды. Мин үзем дә әти кебек. Үзем Казанда кеше фатирында яшим, ә үзем авылымда йорт салам. Габделхәй белән менә шул йортны салган вакытта таныштык та инде. Ул төзүче, төзелеш фирмасында баш инженер иде. Йортны ул төзеп бетерде. Авыл бетте, ә безнең йорт тора. Җае чыккан саен кайтырга тырышабыз. Бөтен кирәк-яракларыбыз бар, урыны искиткеч матур, безнең яннан ук диярлек тайга башлана. Ике ел элек кенә бәрәңге бакчалары булган урыннарда таеп егылырлык җир җиләге, каен җиләге үсә. Күрше авыллардан җиләк җыярга киләләр хәтта. Менә шулай буш авылга кайтып йөрибез, бик сагындыра, аннан да якын җир юк кебек...   – Габделхәй абый белән ничә ел яшисез инде? – Быел 22 ел була. Моннан 22 ел элек, август аенда никах укыткан идек.   – Аның Сезгә насыйп яр икәнен ничек чамаладыгыз? – Ошады. Ярыйсы иде! Чибәр иде! (Хәния апа, елмаеп, көзге янында торган фотосурәтне алып, миңа сузды). Менә бит, кара әле, ничек яратмаска мөмкин инде мондый кешене?!   – Ә хәзер ничек? Хисләрегез һаман да элеккечәме? – Гөлләр кебек! Төрлечә була инде, билгеле. Без гел бергә бит. Кайчагында эш мәсьәләсендә талашып китәбез, әмма бер мизгелдән киеренкелекнең эзе дә калмый. – Эш мәсьәләсендә талашканда кем “җиңә”? – Мин хатын-кыз, профессионал буларак: “Кем соң әле син мине өйрәтергә!” – дип сүземне сүз итәм. Ә аннары, кайтып төшәм дә: “Туктале, бу дөрес әйтә бит”, – дип уйлыйм. Әмма кайчагында ул да арттырып җибәрә. Без бит көне-төне бергә, ул йөгерә-чаба, оештыра, залда утыра. Ул миңа бүтәнчәрәк карый, күрә һәм залда утырган бөтен тамашачы да миңа нәкъ аның кебек карый дип уйлый. Менә шуңа күрә аның үз карашын тагарга теләве аркасында сүз чыга да инде. – Сез көне-төне юлда. Мондый тормыш арытмыймы? – Төрле чак була. Өйдә утырсам, киресенчә, ныграк алҗыйм кебек мин.   – Әниегез Фәния апага ничә яшь? Ул кайда, кем белән яши? – Аңа 10 мартта 86 яшь тулды. Бик матур итеп туган көнен уздырдык. Хәзер авылда үз йортында үзе генә яши. Хәер, үзе генә дип әйтү бик үк дөрес булмас. Энем Салават гаиләсе белән шул ук авылда. Улы Айнур көн саен әни янына кунарга килә. Сеңлемнең өч баласы, алар да гел шунда. Мин дә хәлләрен белешеп, көненә әллә ничә мәртәбә чылтыратып торам.   Әнисе Фәния апа.   – Әниегез Сезнең җырлаганны яратамы? – Яратадыр инде. Карый болай. Турыдан-туры эфирда утырырга туры килсә, гел: “Әни, телевизорны кабыз”, – дип чылтыратам, сәлам әйтәм, кул болгыйм.   – Ә үзегез тыңлыйсызмы җырларыгызны? – Тыңлыйм. Тик күпчелек очракта ничек язылды икән дип һәм тәнкыйть күзлегеннән чыгып кына тыңлыйм. – Ә тәнкыйтьсез генә тыңлаганы, иң яратканы бармы? – “Үпкәләсәң, әйдә, үпкәлә”, “Утыр әле, әни, яннарыма”... Һәрбер җырымны яратам анысы. Язмыш турындагылары да, үзем иҗат иткәннәре дә бик якын. Үзем иҗат иткән 17ләп җырым бар. Күбесе беренче иремнән аерылган вакытларда язылган. Аерылуны бик авыр кичердем, минем өчен зур фаҗига булды ул. Җыр иҗат итәргә шул да этәргеч биргәндер, күрәсең. Мәсәлән, “Арала бу газаптан” дигән җырымны трамвайда барганда, 5 минут эчендә язып аттым. Заманында бик популяр иде ул. Менә әле хәзер элекке җырларны яңартып чыктым, концертларда башкарам. Тамашачы бик яратып тыңлый, кушылып җырлап утыра. – Хәния апа, Сезгә кайсы җыр популярлык алып килде? – “Сагынам сине, Питрәч”, әлбәттә! Ул чагында мин әле җырлый гына башлаган идем. Питрәчне татар районы буларак без “ачтык” дисәм дә ялгыш булмас, мөгаен. Ул заманнарда татар җырчылары керәшен авылларына бик бармыйлар иде. Ә без бер ай буе Ленино-Кокушкино кунакханәсендә яшәп, якын-тирәдәге авылларда концертлар куйдык. Шунда мине Питрәч райкомының беренче секретаре чакыртты да: “Безнең районга атап җыр яза аласызмы?” – диде. Башта бик борчылдым, башкара алмам дип курыктым. Әмма Ленино-Кокушкино кунакханәсендә чакта үзеннән-үзе язылды ул җыр. – Сезнең “Питрәч”, “Әлдермеш”ләр бар. Ә менә үзегезнең туган авылыгыз турында берәр җыр бармы? – Нинди генә авыл турында җырласам да, күз алдыма үземнең туган ягым килә. Җырдагы һәр авылны үземнекедәй итеп җырлыйм.   – Татар эстрадасының башка җырчыларын тыңлыйсызмы? – Барысын да тыңлыйм. Салаватны армыйча тыңлый алам. Зәйнәпне нык яратам. Зөфәрнең “Учларыма сал йөрәгеңне” җырын яратып тыңлыйм, Айдарны, яшьләрдән Раязны (Раяз Фасыйхов – ред.), Филүсне (Филүс Каһиров – ред.) тыңлыйм. Алар белән аралашып торабыз, бик якын итәләр (ихлас күңелдәндер дип уйлыйм). Менә 55 яшьлек юбилеемны Мәскәүдә, Кремльнең концертлар залында уздырдым. Узган ел, 1 ноябрьгә билгеләнгән иде ул, билетлар да сатылып беткән иде. Әмма нәкъ шул көнне илдә траур игълан ителде (Синайда Русия очкычы шартлавы сәбәпле – ред.) һәм концертны күчерергә туры килде. Күчерсәк тә, бер кеше дә вакытым юк димәде, Татарстаннан да, Башкортстаннан да бөтен артистлар килде, урыс эстрадасы җырчылары да котлады. – Ул залда концерт оештыру дәрәҗә саналамы? – Ничек саналмасын! Ул бит илнең иң зур сәхнәсе. Бу бит Русия күләме. Анда бөтен шәһәрләрдән концерт карарга киләләр.   – Бүгенге татар эстрадасы турында ниләр уйлыйсыз? – Әйбәт дип уйлыйм! Мин гомумән кеше хурлауны яратмыйм. Гадәттә, үзе бер юньле әйбер дә эшли алмаган кеше, әллә кем булып, башкаларны тәнкыйтьли. Яшьләр киңәш, ярдәм сорап киләләр икән, булышырга тырышам. Үземнең яздыру студиям бар, яшьләр шунда җырлар яздыралар, аранжировкалар эшләтәләр.   – Бауман урамында Сезнең йолдызыгыз бар. Исемегезнең аяк астында ятуы күңелегезгә тимиме? – Голливудтагы йолдызлар да аяк астында, яннарына барып-барып фотога төшәләр. Аңлаган кеше аңлый аны. Өстенә басып китүченең гөнаһы үзенә. Йолдызым янында фотога төшүчеләр күп, горурланып, яратып “контакт”тагы битемә шул фотоларны җибәрәләр. Мине күрә белгәннәр икән, Әлфия апа, Илһам абыйлар белән янәшә куйганнар икән, бер дә күңелемә тими, горурланам гына. – Контакт дигәннән, “Вконтакте” сайтында үзегез “утырасызмы”, әллә инде Сезнең өчен җавап язучы махсус кеше бармы? – Әле менә ике көн рәттән берәү: “Үзегез утырмыйсыз бит”, – дип җәфалый. Әлбәттә, үзем утырам. Бер генә хәбәрне дә җавапсыз калдырмыйм, бала-чагаларга кадәр җавап бирәм. Юлда йөргәндә вакыт күп бит, интернетка керергә дә, язышырга да, кирәк әйберне укырга да җитә.   – Хәния апа, “фәлән яшькә кадәр җырлыйм да, сәхнәдән китәм” дигән уегыз юкмы? – Алай итеп уйлаганым, план корганым юк хәзергә. Әмма җырлаудан туктасам, студиям бар, офисым бар, нинди дә булса эш ачарга мөмкинлегем бар. Бер дә тик тора торган кеше түгел мин. Әйтик, матурлык салоны ачарга дигән бер уем бар иде. Әмма гастрольгә йөргәндә андый эшкә алынып булмый шул. Соңыннан күз күрер инде анысы.   – Моннан берничә ел элек интернетта Сезнең хакта “салырга ярата” дигән гайбәтләр таралган иде... – Беләм мин ул гайбәтнең чыганагын... Ул вакытта минем апам үлеп киткән иде. Аны җирләп кайттым да, җанымны кая куярга белмичә, чыннан да, бераз эчеп, таксига утырып, елап, Казанны урыйсым килде. Шул таксист, видеога төшереп, интернетка чыгарган мине. Шуны бөтен кеше сөйләде. Мин бер дә эчмим дип әйтмим анысы. Концерттан соң табын янында бераз утырып алырга мөмкинбез, берәр бокал шампан шәрабе эчеп куярга була. Әмма ипи тотып ант итә алам, сәхнәгә (мартта эстрадада эшли башлавыма 31 ел булды) бервакытта да эчеп чыкканым юк. Ә калган вакытларда бар да кешечә. Дуслар белән дә җыелабыз, табын да корабыз, табигатьтә дә утырабыз. Кешенең сөйлисе килә икән, сөйләсеннәр. Минем гайбәтләргә әлләни исем китми. Залларымның буш булганы юк, яраткан тамашачы барыбер килә. Кем белә, “кая, исерек Хәнияне күрим әле” дип килүче дә бардыр, бәлки...   – Хәния апа, өегез зур, матур. Аны кем тәртиптә тота, җыештыра? – Ашарга пешерү күбрәк минем өстә. Ә калган бөтен хуҗалык эшләрен Габделхәй белән бергә башкарабыз. Хәзер өйне элеккечә бөртекләп җыештырып кына торам дип әйтә алмыйм. Арыйм икән, тотам да ял итәм.   – Ә ничек ял итәсез? – Габделхәйнең туган ягы Биектауга кайткалыйбыз. Шунда мунчалар кереп, ял итеп киләбез. Менә дигән өй салды Габделхәй, барысын да җиренә җиткереп, искиткеч матурлап эшләде. Алтын куллы ул. Хәер, “тудыйм-судыйм” гына булса мин аңа кияүгә чыгар идеммени инде?! (Көлә). Мин бит аны әллә күпме кеше арасыннан сайладым.   – Алар күп идемени? – Күп иде. Минем иң матур вакытларым иде бит. Гел кеше күз алдында, сәхнәдә, юлда. Кызыгучылар күп булды. Әле дә (көлә).   – Хәния апа, Сезнең ике кызыгыз бар, алар ниләр белән шөгыльләнә? – Олы кызым Алия финанс институтын тәмамлады, хәзер эшли. Ире Илнур белән ике кыз үстерәләр. Әминәгә октябрьдә 8 яшь тулды. Бик матур итеп татарча сөйләшә, авылны ярата, бию белән шөгыльләнә. “Дорога из города” төркемендә бии. Минем концертларда да чыгыш ясый. Ясминәгә 2 генә яшь, анысы әлегә үз телендә генә сөйләшә. Кече кызым Алсу шулай ук финанс институтында укый иде, Русланга кияүгә чыккач, читтән торып укуга күчте дә, юридическийга керде. Шулай итеп, хәзер ике җирдә укый. – Сез бүгенге тормышыгыздан, ирешкәннәрегездән канәгатьме? – Аллага шөкер. Көн саен Ходай Тәгаләгә рәхмәт әйтеп туймыйм. Мине арттан этүче булмады, тешем-тырнагым белән тырышып ирештем барысына да. Бер-беребезгә ярдәм итешеп яшәүче дусларым бар, рәхмәт аларга. Татарстанда бөтен мактаулы исемнәрне алдым, шөкер. 55 яшемә Рөстәм Миңнеханов “Татарстан Республикасына күрсәткән хезмәтләре өчен” медале белән зурлады. Хөкүмәт тарафыннан күрсәтелгән мондый хөрмәткә мин бик рәхмәтлемен. Киләчәктә дә шулай эшләргә, яшәргә язсын!   Чулпан Фәттахова әңгәмәсе. --- --- | 29.04.2016 (полный текст новости)

  • 2016-05-01 05:53 Ана күңеле кайларда?
    29.04.2016 Язмыш «Көньяк» вокзалыннан Казан-Норлат автобусына утырып авылга кайтуым. Көннең эсселегеннән алҗыган халык бер-берсен этешә-төртешә билетларын күрсәтеп кондиционер эшләп торган салкынча салонга кереп утырды. Урын эзләү, сумкаларны урнаштыру мәшәкатьләреннән арынганнан соң, ниһаять, автобус кузгалып китте. Сумкамнан юлга дип алган китабымны чыгарып укырга керештем. Ләкин әллә ни ерак китеп булмады: күршедә утыручы бала кинәт тынычсызлана башлады. Кызчык ризасызлык белдереп нәрсәдер тәтелди иде. Салонда утыручыларның аптыраулы карашлары шул якка төбәлде, янында утыручы әнисе генә бернәрсә ишетмәгәндәй күзләрен йомып, башын артка иеп утыруын дәвам итте. Бала сузып-сузып: «Мааам...» – дип эндәшмәсә, янәшәсендәге бу хатынның аңа әни тиешле кеше булуын белмәс тә идең.    Сабырлыгы чиктән ашты булса кирәк, кызчык кычкырып кына калмыйча, каешын ычкындырырга маташып үрә сикерергә тотынды. Ниһаять, әни кеше дә «уянды». Иңнәренә төшереп куйган чәчләре арасыннан колакчыннарын чыгарып: «Сиди спокойно, другим мешаешь!» – дип боерды. Кыз, әнисенең игътибарын җәлеп итүенә шатланып, тагын нәрсәдер сузып-сузып үзенчә аңлатырга тырышты.  Әнисе, каешын ычкындырып, утыргыч астына төшкән озын гәүдәле, зур башлы курчакны алып бирде. Кыз әлеге уенчыкны таптырып тавыш чыгарган икән...   Баланы җайлап утыртканнан соң яшь хатын янә үз дөньясына чумды. Пассажирларның да кайсы кабат тәрәзәгә таба борылды, кайсы өзелеп калган әңгәмәсен дәвам итте. Мин дә китабымны алып туктаган җиремнән укый башладым.    Тик кызчык зур башлы курчагы белән әллә ни озак мавыга алмады, янә көйсезләнә башлады. Бу юлы да әнисе хәйран гына вакыт аны «ишетмәде», аннан күзләрен зур ачып, ачуланып кызына карады да, сумкасыннан нидер эзләргә тотынды. Кызына конфет сузды. Әнисе ачуланганга күрә кызчыкның кәефе тәмам төште бугай, ул: «Миңа мондый кирәкми!» – дип кәҗәләнүен дәвам итте.    Автобус халкын бу тамаша шактый гына туйдырган иде. Арттагы рәтләр кайсы баланы, кайсы әнисен гаепләп сөйләшә башладылар. Кайберәүләр баланы юатырга тырышып алма, шоколад кебек тәм-том сузды. Берсе дә ярдәм итмәде – бала тынычланырга уйламады да... Әнисенең муенын ураткан колакчын бауларына үрелде, кулындагы телефонын алмакчы булды. Хатын яңа уенчык тартып чыгарды, янә аңа тик утырырга боерды. «Тагын бер тының чыкса, автобустан төшереп калдыралар үзеңне», – әйтергә дә онытмады.     Хәзерге заманның күпчелек әниләре шушындый халәттә бит. Урамга йөрергә чыксалар да бер кулларында – бала, ә икенчесендә, һичшиксез, гаджет була. Ара-тирә күзләрен күтәреп балага карап алалар да, янә виртуаль дөньяга чума. Бергәләп табигатьне күзәтү, кошлар  ашату, сөйләшү турында уйламыйлар да. Күпчелек шундый. Һәм мондый зомби әниләрнең саны көннән-көн арта бара.    Әти-әни белән бәйле балачак истәлекләренә еллар аша гел әйләнеп кайтасыд бит ул.  Аларны хәтердә яңартканда күңелгә җылылык керә, йөзеңдә ирексез елмаю пәйда була. Әнинең миңа шәмәхә төстәге йөрәк сәдәфле яңа кофтаны кидереп, тәрәзә төбенә утыртып Тукай шигырьләрен сөйләткәнен хәтерлим. Өч-дүрт яшьтә Тукайның шактый шигырьләрен яттан белә идем, шул исәптән «Су анасы»н да.  Мин сөйлим, ә әни магнитофон кассетасына яздырып бара, аннан шуларны бергә тыңлыйбыз, кассета тышына датаны, миңа ничә яшь булуын фломастер белән язып куябыз. Тәрәзәгә яктырткан кояш бөтен бүлмәне нурга күмә, мин канәгать елмаям, әнине кочып алам...   Янымдагы бала белән ана килешә алмыйча бәхәсләшкән арада, шундый уйларга кереп чумдым. Бераздан, ниһаять, тансыклаган тынлык урнашты – уртак фикергә килгәннәр ахры дип эчемнән генә шатланып куйдым. Миңа инде төшәргә дә вакыт икән. Әйберләремне барлап алгарак уздым. Автобустан чыгар алдыннан ана белән балага соңгы мәртәбә күз ташладым. Әйе, килешкәннәр: кыз итәгенә куйган планшеттан кечкенә бармаклары белән сабын күбекләрен шартлата, ә әнисе Инстаграмда ниндидер йолдызның фотоларына «лайк» куя... --- --- | 28.04.2016 (полный текст новости)

  • 2016-05-01 05:53 Бәйрәмдә ни эшләргә җыенасыз?
    29.04.2016 Җәмгыять Май җитте – яллар башланды. Халык алдагы бәйрәмнәрне көтеп ала. Ни дисәң дә бакчада казынырга, тирә-якны тәртипкә китерергә менә дигән мөмкинлек! Табигатькә чыгу, шашлык кыздырулар китә. Бу инде – гадәткә кергән күренеш. Әмма сак булырга кирәк, чөнки Татарстанда янгынга каршы махсус режим игълан ителде. Ә сез май бәйрәмнәрен ничек уздырырга җыенасыз? Марат РӘХМӘТУЛЛИН, Татарстан Гадәттән тыш хәлләр министрлыгының матбугат хезмәте вәкиле:   – Башкалар ял иткәндә, без эшлибез. Киресенчә, барлык хезмәтләрнең эше көчәйтелә. Без бу көннәрдә кизү торачакбыз. Тәҗри­бә шуны күрсәтә: май ялларында янгын сүнде­рүче­ләргә мөрәҗәгать итүчеләр арта. Шуңа безгә ял юк. Май бәйрәмнәре җитүгә, безнең халык табигатькә чыга, бакча-йортларында шашлык пешерә башлый. Берсен дә тыеп булмый. Әмма без тагын бер кат кисәтәбез. Бакчагызда ит кыздырасыз икән, мангал кулланырга кирәк! Учак яндырганда йорт, корылмалардан ки­мендә 5 метр ераклыкта булырга тиеш. Итне кыздырыгыз, рәхим итегез! Әмма безнең халык ял иткәндә салгаларга ярата. Спиртлы эчемлекләрдән тыелырга киңәш итәбез. Бәла-каза­лар­ шул исерек баштан килеп чыга да. Аннары тирә-якта – коры үлән, бер очкыннан янгын чыгарга мөм­кин. Ял иткәндә, шашлык пешер­гәндә тәмәке тартмаска ки­ңәш итәбез.    Фарсель ЗЫЯТДИНОВ, танылган бакчачы:   – Мин кайда ял итим ди инде?! Әлбәттә, бакчада! Буш вакыт чыкты исә, мин шунда. Көннән-көн эшләр күбәя, әмма хәзерге вакытта җирдәге дымны туплап, аны саклап калу эшен башкару мөһим. Бу эш башкарылган булса, җирне казырга да мөмкин. Май бәй­рәмнәре – бакчадагы җи­ләк-җимеш агачла­рының бо­так­ларын ялгау өчен ме­нә дигән вакыт. Алмагач, груша агачлары бар икән, бу эшне башкарып чыгарга тәкъдим итәм. Кем ничек тели, шулай эшли, ысуллары төрле. Аны ботактан да, бөредән дә ялгап була. Җи­ләк-җимеш агачлары төп­ләрен йомшартырга кирәк. Җир­гә ашлама кертү дә фай­далы. 1 квадрат метр мәй­дан­га 4-5 кг ашлама кертелсә, җир туеначак. Ком­пост та, торф та, минераль ашламалар да ярый. Бөреләнмәгән агачлар булса, аларны мочевина белән эшкәртергә кирәк. Мәшә­кать күп, эшләргә генә өлгер!   Зөлфәт ЗИННУРОВ, “Яңа Гасыр” каналында “Башваткыч” тапшыруын алып баручы:   – Авылга күкәй җыярга кайтам, Алла боерса! Бездә шундый йола бар: 1 Майда таң белән балалар, җыелы­шып, өйдән өйгә йөреп, йомырка җыя. Өйгә ке­рәләр дә: “Исәнме, түтәй, бир бер күкәй! Бирсәң бер күкәй, тавыгың салыр мең күкәй!” – дип әйтәләр. Ху­җалар төрле төскә буялган йомыркаларны һәрбер балага өләшеп чыга. Матур үзенчәлекле төстә булса, затлы йомырка дип санала. Андые эләгә икән, башкалар кызыгып үлә! Хәзер йомырка белән бергә тәм-том да тараталар. Балалар өй­лә­ренә зур капчыкны көчкә өстерәп кайтып ке­рә. Узган ел кызым да кайтты, катнашты. Быел да шуны көтә­без. Май бәйрә­мендә туган ни­гездә булабыз, Алла боерса!   Хәния ФӘРХИ, җырчы:   – Урал яклары, Оренбург далаларында гас­троль­­ләр май башында тәмамлана. Без шуннан соң туган якларга – Башкортстанга кайтачакбыз. Туган­нарымның бәйрәмнәре. Әни янында бераз торырмын, аларга ярдәм итеп килермен дигән ният бар. Аннары Казанга кайтам, бакча эшләре күп. Без Габделхәй белән җирдә казынырга яратабыз. Бакчада зур теп­лицабыз бар, барысын да үстерәбез. Сатып алган бер яшелчә дә юк. Кишерен дә утыртырга кирәк, чөген­дерен дә. Помидор, кыяр үсентеләре дә матур утыра. Балалар белән табигатькә дә чыгабыз, май бәйрәм­нәренә кияүнең туган көне туры килә. --- --- | 29.04.2016 (полный текст новости)

  • 2016-05-01 05:53 Ленар Мөхәммәдиев: «Кичә генә тирес түгеп йөргән авыл малае өчен Америкага күченү – зур әйбер ул»
    29.04.2016 Милләт Америка җирен таптап, Тын океанда аяк чайкап йөрергә кем генә хыялланмый икән ул?! Балтач егете Ленар Мөхәммәдиев менә инде өченче ел бу хыялын тормышка ашыра. Илнең бер башыннан икенчесенә кадәр сәяхәт итәргә дә өлгергән. Үзенең «Tatar» дип язылган номерлы «Toyota» автомобилендә Сан-Франциско шәһәренең Алтын капкалары, утрау-төрмә Алькатрас, Google офисы, Голливуд киңлекләрен айкап чыккан. Берничә айдан Ленар сәяхәтен янә дәвам итәчәк. – Ленар, сөйләп кит әле, океан артына ничек килеп эләктең? – Америкага беренче мәртәбә 2010 елда «Ворк энд тревел» җәйге программасы буенча бардым. Анда дүрт ай эшләп, акча туп­лагач, кире өйгә кайтырга туры килде, чөнки Россиядә әле укуым тәмамланмаган иде. Ләкин Америкага кабат барырга хыялландым. 2013 елда Пенсильвания штаты Питтсбург шәһәренә, инглиз телен яхшырак өйрәнү максаты белән, кире килдем. Ярты ел укыганнан соң, монда калырга булдым. Америка – яшәр өчен бик уңайлы ил.   – Күченү бер хәл, анда бит әле җан асрарга да кирәк. Эш табуы авыр булдымы? – «Ворк энд тревел» программасы белән барган вакытта рәсми рәвештә ике эштә эшләдем, кичләрем өстәмә рәвештә тагын ике эштә үтте. «Сабвэй» дигән туклану челтәрендә сэндвичлар ясадым, пицца да пешердем. Бер эштән дә авырсынмадым, газон кисәргә дә, төзелештә дә эшләргә туры килде. Соңыннан дусларым белән пиццерия ачып җибәрдек. Хәзерге вакытта ул әйбәт кенә эшләп килә. Америкада яшәү өчен тырыш булырга кирәк.     – Ә сәяхәтең ничек башланды? – Мин хәзер Питтсбург шә­һә­рендә торам. Үз эшләрем буенча, Сан-Франциско шәһәренә барырга туры килде. Анда машина белән Техас, Луизиана, Флорида кебек җылы штатлар буенча үттем. Пенсильваниягә кире төньяк штатлар буенча кайтачакмын. Америкага килгәннән бирле бу сәяхәт турында хыяллана идем. Бигрәк тә илнең көнбатыш ярында буласым килде. Бу – җылы, матур табигатьле яклар.   – Юлдашың булдымы, әллә инде ялгыз гына сәяхәт иттеңме? – Чыгып киткәндә, үзем генә идем. Ләкин юлда кешеләр очрап торды, алар белән күңелле. Мине һәр тукталган шәһәремдә таныш­ларым, дусларым каршы алды. Алар экскурсия дә үткәрде, океан янына да алып барды, кунак та итте. Дусларымның ярдәменнән башка бернәрсә дә булмас иде.     – Син Лос-Анджелес, Сан­-Франциско, Нью-Йорк кебек шәһәрләрдә йөрсәң дә, һәр җирдә татарлыкны эзлисең (бу синең машина номерыңда, урамда күргән Татарстан флаг­ларында да чагыла). Рәхәт булса да торган җир, туган як сагындыра бугай? – Әлбәттә, туган як сагындыра. Бигрәк тә әти-әни, туганнар юксындыра. Татарстанга елына бер-ике тапкыр булса да кайтыр­га тырышам. Мин үз милләтем белән горурланам. Еракта булсам да, мәдәниятемне, телемне, гореф-гадәтләремне, динемне сак­ларга тырышам. – Бер интервьюыңда: «татарча белсәң, Америкада эш табу җиңел», – дигәнсең. Татарлык сиңа чит илдә ничек ярдәм итте? – Америкада татарлар бер­-берсенә ярдәм итеп яши. Эш белән дә, фатирга урнашырга да булышалар. Хәзер инде үзем дә күчеп килгән студентларга, татар гаиләләренә ничек булса да ярдәм итәргә тырышам. Үз милләттәшләребез өчен янып-көеп торабыз. Гомумән, татарлар, кайда гына яшәсәләр дә, бик кунакчыл.     – Америкада яшәүче татарлар белән даими аралашасың, димәк? – Әйе, гел аралашып торабыз. Биредә татарлар ел саен артып тора. Барыбыз бергә Сабан туйлары, татар фестивальләре, төрле бәйрәмнәр оештырабыз. – Крокодил ите дә ашап карагансың. Тәме нинди? Тагын нинди башка сыймаслык әйберләр эшләдең чит илдә? – Крокодил ите Россиядә яшәүчеләр өчен генә затлы ризык ул. Америкада, бигрәк тә көньягында, гадәти хәл. Алар безгә ат итен ашаганга гаҗәпләнә. Крокодил бераз тавык итен хәтерләтә, катырак кына. Мин үзем башка сыймаслык әйберләрнең «фанат»ы түгел. Шулай да, әле кай­чан гына абзарда тирес түгеп йөргән авыл малае өчен туган йортын, әти-әнисен, эшен ташлап Америкага китү – ул үзе зур әйбер.   – Америкага күченәсе килгәннәргә нинди киңәшләр бирер идең? – Инглизчә яхшы белгән кеше грант һәм стипендия­ләр өчен көрәшә ала. Чит илдә уку мөмкинлеге бар бит. Яшьләр өчен бигрәк тә кызыклы булыр иде бу. Олыракларга «грин карта» лотереясында уйнарга киңәш итәр идем. – Киләчәккә планнарың нинди: Америкада тормыш корумы, әллә инде Россиягә кайтумы? – Казанда барган бөтен вакыйгалардан хәбәрдар мин, туган якны бер дә күңелемнән чыгарган юк. Дөнья хәлен белеп булмый, бәлки туган якка да кайтыр­га туры килер. Әлегә соңгы биш елымны Америкада күрәм.     Ленарның сәяхәтен #TatarAmericanTrip хэш­тегы аша «Инстаграм» челтәреннән күзәтә аласыз.   Фотолар: facebook.com       Алисә САБИРОВА --- | 28.04.2016 (полный текст новости)

  • 2016-05-01 05:53 Нәрсә инде ул имтихан?
    29.04.2016 Мәгариф Менә тагын мәктәпләрдә Бердәм дәүләт имтиханнары бирер чак җитте. Безнең өчен бу, дөресен әйткәндә, хәвефлерәк вакытка әйләнеп бара. Чөнки имтиханнар белән бәйле рәвештә балаларның үз гомерләрен чикләү очраклары да, кызганычка каршы, булгалап тора. Әти-әниләр фаҗигадә укытучыларны, мәктәп – әти-әнине, хөкүмәт оешмалары исә, кагыйдә буларак, ике якны да гаепли. Әмма дә ләкин... Бу уңайдан мәгариф министрлыгының кайсыдыр сайттан әти-әниләргә мөрәҗәгатен – «яхшы билге таләп итеп, балага басым ясамаска» киңәш итүен укыгач та: «Сез нәрсә?» – дияселәр килеп китте. Безме яхшы нәтиҗә сорап, баланың җанына тиючеләр?! Дүртлелек түгел, өчлелек балл җыйсын – бер сүз юк. Әмма инде өчлелек тә эшли алмаса, теге сез билгеләгән «чик»не үтә алмаса, әти-әниләргә кадәр бөтен мәгариф системасы хәрәкәткә киләчәк шул, кызганычка каршы. Предмет укытучысы шундук чиргә сабышачак: «Бу бит инде аның йөзенә кызыллык, бу бит инде ул тиешенчә эшләмәгән», дигән сүз. Завучлар ах-вах итәчәкләр. Аларны да аңларга була – бу рейтингны, мәктәпнең абруен төшерүче күрсәткеч. Ә боларның барысына да гаепле яшүсмергә (үзеңне гаепле хис итми кара син, урыс әйтмешли «после всего»!) исә имтиханны тагын бер мәртәбә тапшырып карарга туры киләчәк. Өстәвенә, иптәшләре белән бергә аттестат та ала алмаячак әле бу «проблемалы» бала (мин 11 сыйныфлар турында әйтәм)...   Һәм менә аның тормышында шушындый күңелсез вакыйгалар барганда, ата-ана нәрсә генә әйтеп юатса да, аз булыр кебек бит. Юк, әти-әни сабырлыгы кирәк, әлбәттә, мондый очракта нәрсә әйтәсен, үзеңне ничек тотасын кат-кат уйларга кирәктер. Тик... Мин әле бу турыда түгел. Гаиләдә генә яшәми бит бала, дип искәртәсем килә минем тагын бер тапкыр, җәмгыятьтә яши ул. Балаларның уңышсыз бирелгән имтиханнан соң мондый адымга баруын да инде хәзер «әти-әнинең артык таләпчәнлеге, ә укытучыларның гаиләдәге ситуацияне аңлап җиткермәве» кебек гаиләгә бәйле сәбәпләргә генә сылтап калдырырга ярамый торгандыр. Ел саен кабатланып торган әлеге фаҗигаләрне мәгариф системасына карата ташланган «кисәтү» (урысча әйткәндә, «вызов») дип аңлый башларга кирәк түгел микән инде ул?   Инде килсәк имтиханнарга – аларның яшүсмерләргә рухи басым ясарлык итеп оештырылуы, бүлмәләргә видеокамералар куелуы, укучыларның тентелеп-тикшерелеп кенә кертелүе турында кабатлап тормыйк. Миңа калса, имтиханнар вакытында алынган начар яки яхшы билгеләрне баланың тырышлыгын яисә ялкаулыгын, әзерлеген яисә әзерлексез килүен күрсәтүче фактор дип кенә карау да дөрес түгел кебек. Монда баланың үзләштерү мөмкинлеге дә әһәмияткә ия бит әле. Кемгәдер уку чагыштырмача җиңелрәк бирелә. Кемгәдер – алай ук түгел. Һәм бу икенче төркемгә керүчеләр, Ходай аларны шундый итеп яратканга, дөресен әйткәндә, гаепле дә түгел. Алар болай да, беренче сыйныфтан бирле кимсенебрәк яшиләр бит инде. Иптәшләре арасында дәрәҗәсезрәк булып үсәләр. Баланың мәктәпкә мөнәсәбәте дә, күп очракта нәкъ менә баланың укуга сәләте белән бәйле була торгандыр. Бу балалар институтка барырга, тагын 4, йә булмаса 6 ел укырга атлыгып торалардыр, дип уйлыйсызмы әллә сез? Мин алай дип уйламыйм. Аның каравы, киләчәктә алардан менә дигән төзүчеләр, ташчылар, эретеп ябыштыручылар, слесарьлар, тагын әллә-кемнәр – бер сүз белән әйткәндә, җәмгыять өчен бик кирәкле кешеләр чыгачак. Алар әле тормышларын менә дигән итеп корачак! Тик... бәйләнмәгез генә сез аларга... Почмакка кысрыкламагыз гына... Ахыр чиктә, уку мәгарифтәге ниндидер җитәкче өчен дә, хәтта әти-әнисе өчен дә түгел, баланың үзе өчен кирәк бит. Менә шушы баланың үзе өчен генә кирәк ул. Һәм аның һичшиксез сайлау хокукы булырга тиеш. Югары уку йортымы, колледжмы, көн саен юка папка күтәреп эшкә йөрүме, кирпеч өюме? Югары уку йортына керәсе килә икән – ул имтиханны тагын бер кат биреп карарга мөмкин. Әмма мондый теләге булмаган балаларга аттестат урынына белешмә биреп чыгару безгә (җәмгыятькә) ни бирә микән ул? Имтиханны «гамәл дәфтәренә» әйләндерү ник кирәк икән?   Юк, мин дәүләт имтиханнарны элеккечә оештыру дөресрәк, хәзерге ысулдан баш тартырга кирәк, дип расларга җыенмыйм. Сораулар традицион буламы, тест рәвешендәме – хикмәт анда да түгелдер. Хикмәт, мөгаен, бүген мәгариф дөньясында бертуктамый алып барылган бетмәс-төкәнмәс ыгы-зыгыда, бер кирәкмәс шау-шудадыр. Менә май азагы-июнь башлары гына җитсен әле – бөтен мәгълүмат чараларын: «Рус теленнән фәләнчә бала бирә алмады, уртача балл – фәләнчә...» – кебек хәбәрләр тутырачак. Бер карасаң, ел саен бирелә торган шушы гап-гади имтихан ник шулкадәр күп игътибар җәлеп итәргә тиеш соң? 9ны яисә 11не тәмамлаучы балаларның белемен бәяләү кебек гадәти процедура ни өчен дәүләткүләм әһәмиятле вакыйгага, ә мәктәпләр арасындагы мөнәсәбәт «социалистик ярыш»ка әверелергә тиеш?    Теләсә-нинди ыгы-зыгы күңелдә курку тудыра. Без тормышка курыкмый карый торган, сәламәт рухлы балалар үстерсәк иде. Моның өчен исә беренче чиратта... үзебезгә тынычланырга кирәктер. Ахыр чиктә, нәрсә инде ул имтихан? Ул баланың үзен сынап карау чарасы гына. Һәм кеше гомерләре белән чагыштырганда, бик-бик кечкенә нәрсә. Ул безне һич кенә дә: «Яшәргәме-яшәмәскәме?» – дигән дилемма алдына куярга тиеш түгел. Ризидә ГАСЫЙМОВА --- | 29.04.2016 (полный текст новости)

  • 2016-05-01 05:53 Кыйный, димәк, ярата?
    30.04.2016 Ир белән хатын Хатынына кул күтәрүче ир-атларны җаваплылыкка тартмакчылар. Түрәләр Административ хокук бозулар ту­рын­дагы кодекска үзгәреш­ләр кертергә тәкъдим иткән. Якыннары һәм туганнарын кыерсытып яшәүчеләрне штрафтан бигрәк, эш белән акылга утыртмакчылар. Беләктәге көч әрәм-шәрәм булмасын дигәннәр, ахры. Бүген үз йортында хатынын, балаларын җәберләп яшәүчеләр­гә җәза юк диярлек. Җәнҗал­чы­ларны “вак хулиганлык” маддәсе буенча гына җаваплылыкка тартырга мөм­киннәр. Әле монысын да дә­лилләп күрсәтергә кирәк. Барыбер очына чыгып булмаячагын аңла­гангамы, мескен хатын-кыз­ларның күбесе өйдәге гауга турында кычкырып сөйләми. Хәер, болай эшләү килешми дә кебек. Әнә әти-әниләр кызларын кияүгә биргәндә, барган җиреңдә таш булып ят, дип өйрәтәләр бит. Бала хакына кат-кат гафу итүчеләр дә җитәрлек.   Яңа закон проекты исә өйдәге тынычлыкны бозучыларны күздә тотып эшләнгән. Аның авторы Дәүләт Думасы депутаты Дмитрий Носов сүзләренә караганда, “сугыш чукмары”ның якыннарын имгәт­кәнен, аннан да куркынычрак, үтергәнен көтеп ятып булмый бит инде. Андый очраклар да юк түгел. Тавыш куптаручыга 1 меңнән 5 мең сумга кадәр штраф һәм 50 сәгать мәҗбүри эш белән янаганнар. Өйдә бала барында “буран” чыкса, штраф күләме 3,5 мең сумга, ә мәҗбүри эш вакыты 70 сәгатькә кадәр җитә. Икенче тапкыр шул ук тырмага басучыларга кесәдән дүрт мең сум акча чыгарып бирергә туры киләчәк. Моңа өстәп, 150 сәгать көрәк-тырма күтәреп йөрисе дә була.   “Штраф гаилә бюджетына суга, шуңа күрә гауга чыгаручыларны мәҗбүри эш белән тәрбияләргә кирәк”, – дигән түрәләр. Акылга утырту чаралары арасында урам себерү, тирә-юньне җыештыру, койма буяуны атаганнар. Көрәк-себеркене эштән буш вакытта кулга алырга туры киләчәк. Файдалы да, тынычландыра да!   Законга үзгәрешләр кертелгән очракта, полиция хезмәткәрләре “су­гыш чукмары” турында туры­дан-туры прокуратурага хәбәр итә алачак. Ә аннары судка чакырганнарын көт тә тор! Шунысын да әйтергә кирәк: хатынына кул күтә­рүче ирләргә кырысрак җәза бир­дерү тәкъдиме элегрәк тә әйтелде. Тик алар тиешле яклау тапмады.   Рәсми мәгълүматларга караганда, Россиядә ел саен өйдә тавыш чыгып, ирләре кулыннан меңләгән хатын-кызның гомере өзелә, 14 яше тулмаган ике миллионга кадәр бала өлкәннәр тарафыннан кыерсытыла. Хокук саклау оешмалары хәбәр итүенчә, ел дәвамында 50 меңгә кадәр малай-кыз әти-әнисенең кыланмышларына чыдый алмыйча, өйдән чыгып кача. Йөк урыныннан кузгалырмы, монысын вакыт күрсәтер.   Алисә ЗАКАМСКАЯ, психолог:   – Җәза сүзе бик шикләндерә мине. Штраф түлиме ул, иҗ­ти­магый эшләрдә катнашамы, ахыр чиктә тавыш куптаручы ир-ат барыбер гаиләсе янына әйләнеп кайтачак бит. Ә өйдә шул ук хатын көтә. Җәнҗалчы кабат якыннарына кул күтәрмәс дип беркем дә ышандырып әйтә алмый. Ире тарафыннан мәсхәрәләнеп яшәүче хатын-кызлар һичшиксез яклауга мохтаҗ. Ике арадагы мөнәсә­бәт­ләрне судка кадәр җиткерү, ай-һай, җиңел түгел. Әниләр еш кына балаларының киләчәге турында борчыла. Ялгыз калса, ул-кызын аякка бастыра алырмы? Фатир яки машинага алган кредитны кем түләр? Шунлыктан хатын-кыз­лар­ның күбесе дәшми калу ягын артык күрә. Җәза уйлап баш ватканчы, профилактика чаралары турында онытмасыннар иде. Бәлки, сөйләшү, кисәтү белән генә чик­ләнергәдер. Башына акыл керәсе булса, кешегә бер тапкыр гаебен күрсәтү дә җитә. Ә таш диварга борчак атудан ни файда? Үз башыңа китереп чиртергә дә бик мөмкин.   Данил ХӘЙДӘРОВ, шәхси эшмәкәр:   – Гаилә булгач, савыт-саба шалтырамый тормый анысы. Гаеп атта да, тәртәдә дә булырга мөмкин. Ир һәм хатын еш кына бүген сугыша, ә иртәгә дуслаша бит ул. Шуңа күрә гаилә эшенә тыкшыну бик үк дөрес түгел дип саныйм. Хатын-кызлар арасында да үзләрен ямьсез тотучылар җитәрлек. Дус кызлары белән очрашуга китеп, төн уртасында исерек хәлдә кайтып кергән хатынны кочак җәеп каршы алыргамы инде хәзер? Аннары хатын-кызлар арасында да ирләренә кул күтәрүчеләр юк түгел. Эльвира ВӘЛИЕВА --- | 29.04.2016 (полный текст новости)

  • 2016-05-01 05:53 Сагынудан саргаю
    30.04.2016 Язмыш Сезнең кайчан да булса үзәкләрегез өзелеп, кемне дә булса сагынганыгыз бармы? Кар өстеннән яланаяк чыгып чабарлык, яшен уты астына барып керерлек, күзгә төртсәң күренмәслек караңгы төндә юлга чыгарлык булып... Сагынудан саргаюның ни икәнен белсәгез, сез бу икәүнең хәлен аңларсыз. ...1937 елның 2 июнендә язучы Кави Нәҗмине кулга алалар. Казанның «язучылар кабыгына төренгән халык дошманнарын», «буржуаз милләтчеләрне», «уңтроцкийчыларны» «фаш иткән» чагы була бу. Әле генә язучылар берлеге рәисе вазифаларын башкарган Кави Нәҗмигә дә башы Себер китәрдәй әллә никадәр гаеп өяләр: имеш, ул «үз тирәсендә Советка каршы элементларны туплаган», имеш, «халык дошманнары белән бергә язучылар берлеген татар әдәбиятында фашистик-троцкийчыл идеяләрне популярлаштыручы оешмага әйләндергән», имеш...   1938 елның 4 гыйнварында алар фатиры янына кабат «кара карга» килеп туктый    – кайгы ялгыз йөримени ул! – бу юлы «халык дошманы» дигән исемне язучының хатыны – үзе дә язучы һәм искиткеч оста тәрҗемәче булган Сәрвәр Әдһәмовага тагалар. Суд карарын тыңлаганнан соң, залга карап: «Мин гаепле түгел!» – ди ул. Аның җан авазы белән кычкыруын ишетүче генә булмый... Төрмәдәге иренең язмышын белмичә бәргәләнгән, ятим калган уллары Тансык өчен өзгәләнгән Сәрвәр апаны унбиш елга хөкем итеп, этап белән Красноярск краена, сөргенгә озаталар.   Озакламый үзен «дөньядагы иң гадел суд» дип атаган совет суды Кави Нәҗмине дә ун елга ирегеннән, биш елга барлык хокукларыннан мәхрүм итә. Нәкъ шушы вакытта, ягъни утызынчы еллар азагында, «үз халкын законсыз репрессияләгән өчен» НКВД башлыгы Н. Ежовны кулга алалар һәм аталар. Менә шушы вакыйга төрмәләрдә, лагерьларда газап чигүче тоткыннарның хәлен азмы-күпме җиңеләйтеп җибәрә. Үлем машинасының пружинасы вакытлыча гына бушый. К. Нәҗминең Пләтән төрмәсеннән РСФСР Югары судына язган шикаяте дә тикшерүчеләр кулына килеп керә. Алар аның «эшен» яңадан карыйлар һәм... гаебен тапмыйлар.   Яңа ел каршыларга нәкъ бер көн кала – 1939    елның 30 декабрендә чыгаралар аны төрмәдән. Улын, ике ел ярым эчендә үсеп, вакытыннан алда олыгаеп киткән Тансыгын кысып-кысып кочаклый да, почтага барып сөеклесенә: «Мин – иректә!» – дип телеграмма бирә ул. Аннан Сәрвәренең сеңлесе Саҗидәгә юл саен: «Кавинең хәлен белмәдегезме? Кавидән яңалыклар юкмы?» – дип язган хатларын укырга утыра... Нәкъ шул көнне илнең икенче почмагындагы берәүнең күңеленә дә дөньяларны яктыртырлык зур шатлык иңә.   Инде хатлардан өзекләр укуга күчик.   «1/1-40 ел. Язгы яңгыр кебек шаулап яудың, Шатлык чәчеп моңлы бакчама. Таптым сине! Тормыш Сак-Сок итеп Арабызга йозак такса да. Сүнмәс йолдызым Кави!   Кичә синнән телеграмма килгән минуттан соңгы хәлемне, йөрәкне тутырган тойгыларны аңлатырга сүз табудан гаҗизмен, бәгърем. Бәхет белән исереп хат та яза алмаслык булдым кичә. Минем шатлыкны бөтен барак диярлек уртаклашты. Шулай итеп, айлар, еллар буе интегеп, өзелеп-өзелеп зарыгып көткән сәгать җитте. Мин хәзер бәхет диңгезендә колачлап йөзәм. Ә башта бер генә уй, ул бертуктаусыз: «Кави өйдә, Кави өйдә, бердәнберең өйдә», – дип бик матурлап көйләгән төсле тоела.   ...Их, күңелле хәзер миңа! Сиңа язам бит мин бу хатны! Язам, ә үзем һаман, «Шулай микән соң, саташмыйм микән соң?» дип куркынып китәм. Бу ике ел ярым эчендә сине искә алмаган, синең турыңда йөрәк әрнемәгән бер генә көнем дә булмады бит, бәгърем минем... Шатлыгың.»   «Бердәнберем Сәрвәр! Яңа ел белән котлап, кочаклап-үбәм сине, бәгърем. Кичәге көнне синең һәрбер хәрефе йөрәк каның белән җанланып тибүче хатларыңны кат-кат укыдым. Өзлексез белеш-танышлар килеп кайтуым белән котлыйлар. Кичә Яңа ел каршы алдык. Бүген Әхмәтләргә барам. Ләкин уемда һаман син генә. Бүген синең турындагы кәгазьләрне язып, рәтләп, иртәгә Мәскәүгә китүче Хәдичә аркылы (синең белән 45 тә утырган Хәдичә) җибәртәчәкмен. Кичә үк фатир турында йөри башладым. Үзебезнең 24 нче фатирны кире кайтарып алырга тырышачакмын. Озакламас, бергә очрашырбыз. Һәм артык һичбер кайчан аерылмаслык бәхетле тормышыбызны кире кайтарырбыз. Кат-кат үбеп: Кавиең. 1/1-1940 ел.»   «9/1-1940 ел. Чуер ташка бәрелеп, чылтыр-чылтыр, Таудан аккан чишмә суына. Каләм манчып язар идем сиңа Чишмә төсле саф һәм якты җыр: ...Кар чигә энҗеләп, Без үткән юлларны,  Бергәләп кичелгән  Комларны, суларны, Табигать үз язын  Сагынса, мин сине  Көчлерәк сагынып  Чакырам: – Кайт инде! Шатлыгым, кайт кире!  Кайт тизрәк, Сәрвәрем!  Шонкарым, Чулпаным  Бердәнбер Җәүһәрем!»   «11 гыйнвар, 1940 ел. Суслово (Перековка). Кави бәгърем! Кайтуың турындагы телеграмманы алганнан соң, түземсезләнеп, синең үз кулың белән язган хатыңны көтә башлаган идем, менә бүген синең беренче ике хатыңны алу бәхетенә ирештем. Шундый күңелле булды! Якын иптәшләр аны кулдан-кулга йөртеп укыдылар (ара-тирә син шулай да язгала, яме?!) Синең шулчаклы озак вакыт чорнап торган кара, явыз клевета хәлләрен, әкияттәге батыр кебек пыр туздырып ертып, кояшлы, якты көнгә чыгуыңны, намуслы исемеңнең пычрак куллар тарафыннан буялган таптан арынуын белгән минуттан башлап, мин үземнең иректән мәхрүм бер байгыш икәнемне бөтенләй оныттым, бәгърем. Аңарчы иртән йокыдан уянып аңга килү белән, чынбарлык күз алдына килеп кара пәрдә булып баса торган иде, ә хәзер мин йокыдан да шатланып уянам... Кат-кат үбеп, карчыгың.»   «4/11-1940 ел. Син ашаган йөзем –                          мандаринның  Орлыгыннан үскән                                      гөлләрне  Һәр көн карап, искә алам,                                       бәгърем,  Синең белән үткән                           көннәрне. Алар ничек зарыгып,                          язны чакырып Ботак саен бөре үрсәләр,  Мин көчлерәк сагынып                                        сине көтәм...  Өч ел көткән язым син, Сәрвәр!   Аз гына (воспаление, бронхит) белән чирләп, яңа терелдем. Хәзер кәефем бик әйбәт. Син җибәргән жалобаларның хәлен белү һәм 2/1 хатына теркәлгән яңа жалобаңны күчертеп адресы буенча тапшыру өчен дә ике-өч көнем үтеп китте. Хәзер инде мәсьәлә шактый аныклашты... Моңар хәтле синең эшне: «Татарстан Верхсуды архивында. Москва яңадан карарга кушса гына карарбыз», – дип йөрттеләр. Хәзер инде Татарстан спецпрокуроры март аена карап бетерербез, ди. Ләкин мин мондый озын срокны көтеп тора алмыйм. Москвага, РСФСР Верхсуд председателенә барып һәм СССР прокуратурасына кереп, тизләтергә уйлыйм. Үзебез исән-сау. Материаль ягыбыз зарланырлык түгел. Синең биредә булмавың гына йөрәкләребезне сыкрата. Бик сагындым бит, Сәрвәр!.. Кат-кат үбеп: Кавиең.»   «12 июль, 1940 ел. Суслово, Перековка. Кави бәгърем! Бик сагынып, бик саргайдым да үзегезне, кечкенә генә булса да, тагын бер хат язып салырга булдым. Өйгә кайтасы килү, сезнең белән бергә буласы килү теләге кичәдән бирле аеруча көчәеп, җиңә алмаслык бер көч белән баса башлады үземне. Нишләргә соң инде, бәгърем? Кичә тагын яңгыр астында салкын тидереп, бүген эштән калырга туры килде. Ешлый башласа, аның нәтиҗәсе әйбәт түгел. Бу бәладән кем килеп йолкыр мине? Бөтен таяныч синдә инде, аппагым. Хат язып тор. Өзелеп сагынып, кат-кат үбеп, Шатлыгың.»   «5/IX-1940 ел. Бердәнберем Сәрвәр! Мин хәзер фәкать язу эше белән генә шөгыльләнәм һәм сине зарыгып көтү авырлыгын берникадәр җиңеләйтә торган чарам да шул гына. Шуңа күрә минем уема да кереп чыгу ихтималы булмаган нәрсәләр (эчкечелеккә бирелү, хатын-кыз белән маташу) турында язуың бөтенләй урынсыз. Син, минемчә, бик яхшы аңлыйсың һәм сизәсең – минем йөрәгемдә, уемда һәм тәнемдә бары сиңа гына урын бар һәм бу изге урынны, нинди генә авыр сынауларны кичерергә туры килсә дә, синнән башка берәү белән дә уртаклаша алмыйм, урысча әйтсәк: «вход посторонним строго запрещен». Шуңа күрә минем уемда булмаган андый моментны син дә башыңнан, йөрәгеңнән чыгарып ташла, акыллым! Күпне көткәнне, азын көтәрбез, Сәрвәр! Ә бит синең белән кавышу бәхетенә әлләни озак вакыт калмады. Мин югарыдагы фикерләремне аңар карап кына да һәм хискә бирелеп кенә дә әйтмим. Син минем өчен яшәвемнең, иҗатымның магнасы, нигезе һәм бу – гомерлек нәрсә. Явыз клеветниклар аркасында бер-беребезне күрмичә үткәргән бу 40 айлык гыйддәт – минем сиңа булган ихтирамымны, мәхәббәтемне, кешелек-иптәшлек-дуслык-ирлек тойгыларымны шундый ныгытты һәм сафландырды, мин синнән башка һәм сине үземнең бердәнберем итеп уйлаудан башка, гомумән, яши алмыйм...»   «13 сентябрь, 1940 ел. Бердәнберем Кави! Хатың өчен, анда чагылган самими йөрәктән чыккан җылы тойгыларың өчен аеруча рәхмәт сиңа, бәгърем! Ләкин син мине артык идеаллаштырасың, Кави. Мин элек тә әллә ничаклы кимчелекләр белән тулы гади бер хатын булсам, хәзер инде тагын да битәр гадиләштем. Ике ел буе шуның эчендә яшәргә туры килгән һәм кешедә булуы мөмкин булмаган иң түбән, иң кабахәт якларны үзендә чагылдырган бу мохит тәэсирсез калмагандыр дип куркам. Шулай, бәгърем! Кайчак та миңа үземнең өстәге киемнәрем генә түгел (ә ул эт талаган төсле, төрле урыннан мамыгы актарылып, бүселеп чыккан, моңарчы әллә кемнәр киеп туздырган, әллә кайчан чүплеккә ташланырга тиешле телогрейка, әллә нинди кыяфәтсез бүрек, аяктагы чабаталар нинди пычракларда аунамый, нинди яңгырларда чыланмый), җаным да пычранган төсле була. Рухыңны төшермә, пессимизмга бирелмә, дисең син. Пессимизм түгел ул, әллә нәрсә, һәм элеккечә ваемсыз, бәхетле булуыма түзем җитми минем, тик барсын да аңлата гына белмим сиңа...»   «22/IX-1940 ел. Бердәнберем Сәрвәр! Синең хатларыңны укыган саен сине сагыну тойгым көчәя бара, көтү сабырларым шартлап өзеләләр һәм синең белән кавышу бәхете өчен һичбер кызганмыйча йөрәгемне кисеп бирердәй булам. СССР Верховный суды, сине гаепсез табып коткарырга дип, определение җибәрүенә һәм спецпрокуратура, I спецотделлар аша кат-кат хәбәр иттерүгә карамастан, «до особого распоряжения» кичектерүләрен мин һичбер ничек итеп аңлый алмыйм. Синнән бер генә үтенеч: саулыгыңны сакла! Ә инде моральный облигыңның һәрвакыт югары һәм саф булачагына мин бөтен мием һәм йөрәгем белән ышанам. Чөнки синең уйларың-тойгыларың начар мохит белән түгел, бәлки тиздән сине үз кочагына, үзенең туган баласы итеп кайтарачак ирекле совет ватаны белән өзелмәслек булып бәйләнгәннәр. Синдәге сабырлык, чыдамлык, чыныкканлык, якты өмет белән яшәү кебек яхшы сыйфатлар, синең хатларыңдагы самими тойгылар шуны раслыйлар. Үзебезнең тормыш зарланырлык түгел. Балалар укыйлар. Мин өйдә язу эшләрем белән шөгыльләнәм. Кулъязма архивымны тәмам рәткә салып җиткердем. Һәрбер кәгазь кисәге сине исемә төшерә. Синең кулъязмалар архивын, барлык китап һәм документларыңны рәтләп папкаларга урнаштырдым. Үзең кайтсаң – бөтен әйберең җитеш. Син кайту белән үк Татгосиздат синең белән элекке тәрҗемәләреңне яңадан бастырырга һәм яңа тәрҗемәләргә договор төзиячәк. Ләкин мин сине яхшылап ял иттермичә, тәмам тазартмыйча торып эшкә якын җибәрмәячәкмен. Моны белеп тор. Ялкыннар аулап кил, ягымлым! Дулкындай шаулап кил! Сагындым... Кайтуыңны кырык дүрт күз белән көтеп, кат-кат үбеп: Кавиең.»   «2/Х-1940 ел. Бердәнберем, җаным- бәгърем, Сәрвәр! Ун айдан артык инде мин иректә. Ләкин өч елдан артык мин синсез. Сине зарыгып сагыну көннәрем ишәйгән саен, мин тәкатьсезләнә, сабырсызлана барам... Ятсам – син, торсам – син, йөрсәм – син күз алдымда. Бик өзелеп, бөтен тамырларым белән сагынам мин сине. Өйдәге, урамнардагы, бакчалардагы һәрбер деталь синең шәүләң аркылы күренә. Һәрнәрсә, китапларга хәтле сине хәтерләтә. Бүген тагын бер кат сине коткаруны тизләтүне сорап заявление тапшырдым. Прокуратура үз исеменнән тагын отношение язарга булды. Прокурор: «Вакытлы хәл, ул барыбер тиздән котылачак, без тагын язарбыз үзләренә», – дип тынычландыра. Хат яз. Кат-кат үбеп: Кавиең.»   СССР Югары Суды коллегиясе 1940 елның 2 июнендә Сәрвәр Әдһәмованың «эшен» яңадан тикшереп, гаебе булмау сәбәпле хөкем карарын юкка чыгарса да, сөргеннән аны әле 16 октябрьдә генә азат итәләр. Сабыр канатлары сынып бетә язгач кына... Һәр юлына гына түгел, хәтта хәрефләренә кадәр үртәлеп, үрсәләнеп сагыну сарган бу хатларны (аларның бер-берсенә язган хатларыннан бер тамчы гына әле бу!) укыгач, сез дә минем кебек кабат-кабат бу икәүнең очрашу, кавышу мизгелләрен күз алдына китереп карадыгызмы? Тынсыз калып бер-берләренә сыенганнардыр. Юк, күз яшьләре булмагандыр. Була алмагандыр. Яшьләр күптән кипкән бит инде. Нидер әйтергә тамактагы төер комачаулагандыр. Ә күзләр... Күзләр әле бик озак шулай моңсу булып калгандыр.   ...Сагынудан гаҗиз булып, йөзләренә сагыш иңгәннәр, аерылышу газабын үз башыннан үткәргән затлар бу икәүнең хәлен күптән аңлагандыр. Гөлнур САФИУЛЛИНА --- | 29.04.2016 (полный текст новости)

  • 2016-05-01 05:53 Татар теле кафедрасын япканнар?
    29.04.2016 Мәгариф Бүген Казан Кремлендә узган “Яңарыш” фонды попечительләр советының киңәйтелгән утырышында Татарстан Президенты Рөстәм Миңнеханов Казан федераль университеты җитәкчелегеннән уку йортының татар теле һәм тюркология кафедрасын ябуларына аңлатма таләп итте. Утырышка университет ректоры Илшат Гафуров, объектив сәбәпләр аркасында, утырышка килмәгән иде. Аның урынына Халыкара мөнәсәбәтләр, тарих һәм көнчыгышны өйрәнү институты директоры Рамил Хәйретдинов җавап бирде. Аның сүзләренчә, кафедра ябылу турындагы хәбәр дөреслеккә туры килми.   Президент исә аңарга, алай булгач, нишләп матбугат чараларын җыеп, шуны хәбәр итмисез, диде. Тиз арада бу шау-шуга нокта куярга кирәклеген җиткерде. "Шәһри Казан" редакциясе, Рамил Хәйретдиновка шалтыратып, әлеге уңайдан комментарий бирүен сораган. Ул сәгать икедә журналистларны җыеп сөйләшәчәген әйткән. Якын арада университет җитәкчелегеннән аңлатма көтәбез. --- --- | 29.04.2016 (полный текст новости)

  • 2016-05-01 05:53 Кибәхуҗа укучылары Путин янына бармакчы. Җәяү!
    29.04.2016 Мәгариф “Белем көненә кадәр кайтып җитәрбез әле”, – ди алар. Теләче районындагы Кече Кибәхуҗа тугызъеллык мәктәбен башлангычка әйләндерү, ә Олы Кибәхуҗа башлангыч мәктәбе һәм балалар бакчасын ябу турында хәбәрләр ишетелгәч, алар әнә шундый фикергә килгән. Мәктәпнең киләчәге турында, ә бу инде авылныкы да дигән сүз, сөйләшер өчен җыен уздырдылар һәм анда “ВТ” хәбәрчесе дә булып кайтты. Балалар саны азаю сәбәпле, 2010 елда Кече Кибәхуҗа ун­берьеллык мәктәбен тугызга калдырганнар. Хәзер югары сыйныф укучыларына Теләче мәк­тә­бендә яки көллиятләрдә укырга туры килә. Инде янә үзгәрешләр турында сөйлә­шә­ләр. Бу юлы инде ике сыйныфны кыскарту гына түгел, ябу, кушу турында сүз бара. Тү­рәләр бу хәлне әлеге дә баягы балалар саны аз булуга бәй­ләп аң­лата. Норматив буенча, уку­чылар саны урта мәк­тәп­ләрдә – 80, тугызъеллыкта исә 50 баладан ким булмаска тиеш. Бүген Олы Кибә­хуҗада – 13, ә Кечесен­дә 29 бала белем ала. Кыскасы, норматив буенча бала саны җит­ми. Әнә шуны аңлатыр өчен авыл халкы белән очрашуга килгән Те­ләче районы башкарма комитеты җитәкче Рөс­тәм Нуруллин әй­түенчә, башка районнарга караганда, Телә­чедә опти­маль­ләш­терүгә соң­рак тотынганнар әле. Бүген Саба районында, әй­тик, 3 кенә башлангыч мәктәп булса, Те­лә­чедә аларның саны 16 икән. Кечкенә генә Әтнә районында урта мәктәпләрнең саны биш­кә калдырылса, Теләче­дә 9ы эш­ләп килә. Хәлләр шундыйрак. Бу саннарны һәркем үзенчә бәяли ала.   – Моңа кадәр районда мөм­кин­легебезгә карап мәгариф уч­реждениеләрен саклап калырга тырыштык. Әмма балалар кимү сәбәпле, хәлләр кыенлашты. Хөкү­мәт акчаны укучылар санына карап бирә. Бер балага елына 54 мең сум акча каралган. Укытучыларга хез­мәт хакын түләү, биналарны тоту елдан-ел авырая бара. Ремонтка, башка кирәк-яракларга бүленгән акча укытучыларга хез­мәт хакы түләргә китә, – дип сөйләде авыл халкына Рөстәм Нуруллин. – Рес­пуб­лика буенча бер баланы укыту – 68 мең, ә сездә ул 175 мең сумга төшә. Рес­публикада 11 балага 1 укытучы туры килә. Ә Кече Кибә­хуҗада бу сан – 2,9, Олы Кибә­хуҗада – 6,5. Бер сыйныфта 14 баладан да ким булмаска тиеш. Ә сездә нибары 4 бала гына. Бер балага норматив буенча 14 квадрат метр мәйдан каралса, сездә ул – 50,6 туры килә. Әлегә ябабыз дигән сүз юк. Сезнең фикерләрне тың­ларга килдек.   Районнан килгән икътисадчы Елена Александровнаның да кулында игътибарны җәлеп итәр­лек саннар бар. Авыл җирлеген­дәге укытучыларга тү­ләргә 3 мил­лион сумнан артык акча җит­мәвен әйтте ул. Бу ел финанс ягыннан аеруча авыр икән. Шулай итеп, саннар мәк­тәпне калдыру ягында түгел, дип ышандырырга тырышты район түрәләре. Минем бала фәлән сум торамыни?   Җитәкчеләрнең акча проблемасын кузгатуы халыкның ачуын гына чыгара. “Ник, хәзер баланы акча белән генә исәплиләрмени? Фәлән сумга төшә дисез? Минем газиз балам бит ул! Кайда монда әхлак?” – дип гаҗәпләнә рус теле укытучысы Илмира Арсланова. Бу урында саннар белән әхлакны бутарга ярамый, дип искәртә башкарма комитет җитәкчесе. Министрлык төзегән рейтингта Теләче районы бер укучыга туры килгән артык мәйдан буенча ахыргы урында тора икән. Башка саннарны да тәртипкә китерергә кирәк.  Әмма һәркемнең үз исәбе бар. География, биология укытучысы Флүзә Әскәрова да чыгымнарны исәпләп күрсәтергә мәҗ­бүр булды.   – Укытучыларга хезмәт хакы түләү өчен 3 миллион сум акча җитмәү бик көлке тоела. Без, укытучылар, белемебез тиешле та­ләпләргә туры килсен өчен курсларда шактый акча түктек. Мин география бүлеген тәмам­ладым. Заман таләп иткәч, био­логиядән, рус теленнән кабат әзерлек үттем. Курсларга гына һәр педагогның 30-40 мең сум акчасы китте, – ди ул. – Ничә бала булса да, алар барысы да укучы бит. Һәрберсе белем алырга тиеш. Аларны мәҗ­бүриләп башка мәктәпкә илтеп була дип кайда язылган?   Укытучылар эшсез каламы?   Кече Кибәхуҗа мәктәбендә 13 укытучы белем бирә. Педагог­ларны бик ярата икән бу авыл халкы. Әти-әниләр алар биргән бе­лемнән дә канәгать. Монда мәк­тәптә репетитор белән шө­гыльләнү дигән нәрсә юк. Укучылар имтиханнарны яхшы бирә, белешмә белән чыгучылар юк. Тагын нәрсә кирәк? Авыл халкы әнә шулай дип шаулашты.   “Үзгәртүләр булган очракта укытучыларга аудит үтәргә, ягъни белемнәрен тагын бер кат расларга туры киләчәк. Югары балл туп­лаганнар эшкә алыначак”, – ди район мәгариф бүлеге башлыгы Наталья Карпова. Әмма укытучылар имтихан-мазар бе­лән кабат баш катырырга теләми. “Без аудитны үттек инде. БДИны югары баллга бирдек. Без нишләп эшсез калырга тиеш әле? 50 яшькә җит­кәндә кешенең башка эшкә күчүен күз алдына китерәсезме? Беркая да китәргә җыенмыйбыз”, – ди алар.   Мәктәптә төрле түгәрәкләр эшли. Башка мәктәпкә йөргән очракта балалар анда йөри ал­мая­чак. Әти-әниләр шуның өчен дә борчыла. Грант откан акчага тегү машиналары сатып алганнар. “Дәрестән соң” мәктәп проекты кысаларында укучылар төрле кием­нәр, концерт костюмнары тегә. Алар кибетне­кеннән бер дә ким түгел. Түгәрәк җитәк­чесе Рано Шаипова: “Безнең тегү машиналары кая китә? Балалар бик яратып шөгыльләнә иде бит”, – дип сулкылдады. Шайра Саидова гаиләсе белән Таҗик­станнан күченеп кайткан. Ул чакта балалары ни бер авыз сүз татарча, русча белмәгән. Ә быел 8 нче сыйныфта укучы кызы татар теленнән олимпиадада җиңү яулаган.    Әни, син мине яклый алмыйсыңмыни?   Районның мәгариф бүлеге башлыгы Наталья Карпова, башка мәктәпкә киткән очракта да белем сыйфаты хәзергедән түбән булмаячак, дип ышандыра. “Сез безне тормышыгызга күңелсез­лек алып килүче дип күрәсездер. Без дә борчылабыз. Бу үзгәртү­ләр балаларга яхшы булсын дип эшләнә. Әмма заманча дәресләр­дә балалар көн­дәшлеккә сәләтле булып үсәчәк. Дөрес, бер укучы, бер укытучы булганда балага игътибар күп була. Кечкенә мәктәпләрдә белем алган укучылар зур коллективта югалып кала, ияләшүне авыррак кичерә”, – ди ул.   Әти-әниләр исә башка фи­кердә. Балалар турында әйткән дә юк. Без нишләрбез инде, дип аптырап калган алар, кәефләре дә кырылган. Әти-әниләре әй­түенчә, укучыларда белем алу кайгысы калмаган. Укытучыларга көн саен мәктәп ябыламыни, дигән сорауны бирәләр икән. Менә шул чакта мөгаллимнәргә, үзләре әйтмешли, юләр кыяфәт чыгарып: “Юк, ябылмый”, – дип тынычландырырга туры килә. Балалар арасында мәктәп ябыла калса, укуны ташлау белән куркытучылар да бар.   Җыенда чыгыш ясаган Гөл­фирә Мөхәммәтҗанова авыру баласы өчен борчыла. “Башка мәктәпкә җибәрсәләр юлдан чыгачак бит ул. Укуны авыр үз­ләштерә, аны шушы укытучылар гына тота. Рәхмәт аларга”, – ди ул. Өч бала анасы Айсылу Әскә­ровага да авырып торган кызы: “Ник, әни, син мине яклап бер сүз дә әйтә ал­мыйсыңмыни?” – дип үпкә белдер­гән. Авырган кызымны Теләчедәге зур коллективта кем карый? Андый мөга­мәлә булмаячак. Өченче балама – өч яшь. Япсагыз, Путинга барачакбыз. Балалар да шулай ди”, – ди ул.   Мөнәвәр Мөхәммәдиев әй­түенчә, балалар башка мәктәпкә барырга курка. “Автобуска утыргач, күңелләре болганучылар да бар. Техникага дигән акчаны мәк­тәпне саклауга тотып булмыймыни? Элек без җәяү йөрдек, балалар да йөрсен. Файдага гына булачак”, – ди ул. Балаларны чирләтәсегез киләме?   Укучылар гына түгел, сабыйлар язмышы да бар бит әле. Олы Кибәхуҗадагы мәктәп-бакча ябыл­­са, бәләкәчләрне күрше авылга йөртергә туры киләчәк. Моңа әниләрдән бигрәк әтиләр каршы булып чыкты. “Без иртүк эшкә китәбез. Йорттагы бөтен эш хатыннарыбыз җилкәсенә төшә. Малларны да карыйсы, ашарга да әзерлисе бар. Бакча якын булганда уңайлы әле. Еракка йөрт­кән чакта аларга авыр булачак”, – ди алар.   “Менә Олы Кибәхуҗадагы мәк­тәпне ябып, аны Кече Кибә­хуҗага күчермәкче булалар. Мин андагы мәктәптә 25 ел эшләдем. Ел саен подвалга су керә. Ул Сабантуйлар узмыйча бетми. Мәк­тәпнең аскы каты пар белән тула. Быел беренче тапкыр мәк­тәп җылынды. Анда ничек оялмыйча һәм курыкмыйча балалар бакчасы ачарга мөмкин? Балала­рыбызның барысы да чир­ләп бетәчәк бит. Бакча булдыру өчен күпме акча китәчәк. Аның урынына яңасын салсаң, йә искесен ремонтласаң, яхшырак булмасмы? Олы Кибәху­җадагы бакча­ның түбәсен, тәрә­зәсен алыш­тырсаң, тагын 30 ел эшләячәк әле ул”, – ди Илфат Миңнебаев.   Салават та, Хәния дә килмәячәк   Авыл җирлеге башлыгы Ирек Заһидуллин белдергәнчә, җир­лектәге өч авылда 158 хуҗалык исәпләнә, барлыгы 600гә якын кеше яши. Узган ел Олы Кибә­хуҗада яңа клуб ачылган. “Авылда эш бар, колхоз алдынгы булып санала. Хезмәт хакын вакытында түлиләр. Узган ел алты бала туды. Авылны ташлап китү­челәр юк, ә менә кайтып төпләнүче гаиләләр бар”, – ди ул.   Мәктәпне ябу – авылны бе­терү дигән сүз. Авыл халкы шулай дип уйлый. “Мәктәп ябылса, авыл сәхнәсендә җырларга кеше калмаячак. Безнең клубка җыр­чы Салават та, Хәния дә килеп җырламый бит. Концертны үз укучыларыбыз куя. Алар “Йолдызлык” фестиваль­лә­рендә катнаша. Балалар җыр-­моңнары белән рухи яктан да баета”, – ди Алмаз Гәрәев.   Әби-бабайлар, сугыш чорында да мәктәпне берәү дә япмады, андый хәлне гомергә күрергә язмасын, дип тели. “Балаларны чит мәктәпкә җибәрсәк, алар бит авылны онытачак, кире кайтмаячак. Аннан авыл шулай бетәчәк”, – ди биш оныгы булган Роза апа Мөлекова.    Җыен узды, барысы да каршы!   Әлегә мәктәпне ябарга җыен­мыйлар. Түрәләр халыкны шулай дип тынычландырырга тырышты. Шулай да мәгариф бүлеге башлыгы төп сорауны алдан ук биреп куйды. Әгәр дә мәгәр үзгәртүләр була калса, балагызны кайда ил­тәчәксез: Телә­че­гәме, Югары Кибә­хуҗагамы? Авыл халкы бире­шергә җыен­мый. “Беркая да түгел, бикле ишек төбенә, – ди алар. – Без кап­кынга басканчы ук уйлап эш итәргә булдык. Аннары соң була инде. Шушы авыл җирлегендә яшәүче­ләрдән 300гә якын гариза җый­дык”.   Кайбер авылларда мәктәп­ләрне авыл җыены уздырмыйча гына ябып кую очраклары да булды. Бу очракта авыл халкы бердәм булып мәктәпне сакларга күтәрел­гән. Мәктәпнең килә­чәге җыенда хәл ителә, дигән нәрсә дә бар. Авыл халкы ничә бала булса да, башлангыч мәк­тәпне ябарга ярамаганлыгын белә. Бу хакта Татарстан Пре­зидентының да әйткәне бар. Ә Олы Кибәхуҗа мәктәбендә 13 бала белем ала. Авылда сабыйлар туа. Бакчага 15 сабый йөри. Нибары 20 хуҗалыклы Кече Ки­бәхуҗада тугызъеллык мәктәп булу кемгәдер гаҗәп тә тоелырга мөмкин. Әмма анысы да әлеге авыл җирлегендә бердән­бер тугызъеллык мәктәп икән.   Татарстан Мәгариф һәм фән министрлыгыннан алынган мәгъ­лүматларга караганда, 2010-2011 елда республикада 513 баш­лан­гыч мәктәп исәп­ләнсә, 2014-2015 елда аларның саны 122гә калган. Төп (тугызъеллык) мәктәпләр 232дән 303кә арткан. Урта мәк­тәпләр (унберьеллык) исә 1204тән 978гә калган.   Сәрия МИФТАХОВА --- | 29.04.2016 (полный текст новости)

  • 2016-05-01 05:53 Кайсы яшелчәне ни рәвешле үстерергә?
    30.04.2016 Киңәш-табыш Бу сорауга дөрес җавапны белмәсәң, помидор, борыч, баклажан, кыяр, карбыз, кавын, кабакның мул уңышы урынына, урмандай куе “куак”, тармакланып, озынга сузылган сабаклардан торган яшел масса гына үстерүең бар. Помидорны бер, ике, өч сабаклы итеп формалаштырырга кирәк. Бер сабаклы иткәндә, үсемлекләр арасы 30 см чамасы калдырып утыртыла, һәр яфрак уентыгыннан чыккан янсабаклар 3-4 смга җитүгә, 1 см “төпчек” калдырып, сындырып алып барыла. Үсентенең 7-8нче чәчәк чугында җимшәннәр яралгач, теплица түшәменә кадәр менеп җиткән томатның очы – үсү ноктасы өзеп алына. Гадәттә, моны август уртасында эшлиләр. Ике сабаклы итеп формалаштырганда, беренче җимеш чугыннан өстәрәк үскән 1 көчле ботак калдырыла, “пасынки”лары вакытында өзеп барыла. Өч сабаклы иткәндә беренче җимеш чугыннан өстәрәк үскән 2 көчле ботакны калдырабыз, һәркайсының ян ботакларын өзәбез. Соң өлгерешле, эре җимешле, озын булып үсүче көньяк сортларын шулай формалаштырырга туры килә. Ә иртә өлгерешле төньяк сортлары гадәттә ачык грунтта үстерелә. Аларның җимешсез, чирле ботакчыкларын гына өзәбез. Бик вак җимешле черри сортларын формалаштырасы юк. Борычның тармакланып киткән урыныннан астагы бөтен ботакчыкларын, яфракларын кисеп алабыз, тармакланган урында яралган беренче җимешен өзеп ату мәҗбүри. Җимеш бирү өчен 3 тармак калдырыла, калган ботаклар киселә. Үзәк һәм ян тармакларда ботакчыкларның җимешсезләре кисеп алына. Бер төп борыч якынча 15 данә борыч өлгертә ала. Өлгерә башлаган борычларны өзә барсагыз, көзгә ботак очындагылары да үсеп җитәчәк. Баклажанны формалаштырганда, 3-4 ботагын гына калдырып, калганнарын кисеп ташларга кирәк. Чә-чәкләре исәпсез күп булса да, бер үсемлектә унбер-унике җимшән генә калдырып, артыгын өзеп ташларга туры киләчәк. Иң мөһиме – артык яфраклардан вакытында котылу. Астагы, үсемлек тармакланып киткән урынга кадәрле барлык сабакчыклар һәм яфраклар юк ителә. Беренче чәчәкне өзеп ату мәҗбүри, гадәттә ул нәкъ менә тармакланган төштә үсеп чыккан була. Чәчәкләр, җимшәннәр кояш нурларында коенырга тиеш, шуңа күрә күләгәләүче яфраклар, җимешсез сабакчыклар юк ителә.   Кыярны сортына карап бер, өч, хәтта 7-8 ботаклы итеп формалаштырырга була. Бер шарты уртак: астагы 5 ян ботакчык һәм кыяр яралгысы өзеп алына, сабак озынайгач, астагы яфраклар да өзелә. Бер ботаклы итеп формалаштырганда, яфрак куентыгыннан чыккан бөтен ян сабакчыклар өзеп барыла. Өч сабаклы итеп формалаштырганда, үзәк сабак һәм ике якта берәр көчле янсабак калдырыла. Гадәттә, ана чәчәкләр һәм төп уңыш ян сабакта күбрәк була. Мин “Хасбулат” сортын агач рәвешендә формалаштырып үстерәм, уңышы бик әйбәт чыга. Һәр янсабакны аерым бауга бәйләп шпалера буенча үрмәләтәм. Сабакның аскы өлешендә үскән кыярларны җыя барам, шулар янындагы яфракларны өзә барам. Шулай итеп, очы теплица түбәсенә тигәндә сабак инде ялангачлана, чәчәк һәм яфраклары өске өлештә генә кала. Аннан бауны сүтеп, сабакны түтәлгә төшерәм дә, түгәрәкләп салып, очын гына калдырып, туфрак белән күмәм. Шуннан икенче дулкын кыяр өлгерә башлый, уңышны кара көзгәчә диярлек җыям. Җимешләнмәгән дип, ата чә-чәкләрне өзеп атмыйм, чөнки алар ана чәчәкне серкәләндерү өчен кирәк.   Карбызның уңышы төп сабакта ярала, шунлыктан ян сабакларны өзеп атып барабыз. Эре карбыз үстерәсебез килсә, 3 җим-шәннән соң, өске якта 5-6 яфрак калдырып, төп сабакның үсү ноктасын өзеп алабыз. Вак карбызлар үстерәсе килгән бакчачы 5-6 җимшәнне саклап кала. Кавын уңышы ян сабакта өлгерә. Төп сабакта биш яфрак формалашкач, үсү ноктасын чеметеп өзеп алабыз. 4 ян ботакны калдырабыз. Ян ботакларда 6 яфрак чыккач, үсү ноктасын өзәбез. Бер үсенте 4-6 кавын өлгертә ала. Эре кавын үстерәсегез килсә, һәр ян сабакта 1әр җимшән генә калдырып, калганнарын өзеп атыгыз. Үсү ноктасы җимеш яралгысыннан өстәрәк 2 яфрак калдырып өзелә. Кавын үсентесе төбенең ике ягына су тутырылган пластик ше-шәләр куеп калдырыгыз, җәе буе шунда ятсыннар. Алар көндез кояшта җылынып, төнлә үсентегә җылы биреп торачаклар.   Кабакның куак булып үсә торганын формалаштырасы юк, әмма аның уңы-шы аз була. Озынга үсүчесенең төп сабагында 3-4 кабак яралгысын һәм аннан өс-тәрәк 2-3 яфракны гына исән калдырып, үсү ноктасын өзсәк, көзгә бик эре кабаклар өлгереп җи-тәчәк. Ян сабаклар өзеп атыла. Әгәр көздән малларга ашату өчен, өлгереп җитмәгәннәре, ваграклары да ярый дип санасагыз, төп сабактан тыш, 2 янсабак калдырып, аларда да 2шәр җим-шән үстерергә була. Кабакның вак җимешле иртә өлгерешле сортын үстерсәгез, бер төп 5-7 җимеш тә үстерә ала, әмма август уртасында яралган җимешлә-ренә кояш нурлары һәм җылылык җитәрлек булмаганга күрә, сабак очындагылары баллы һәм каты кабыклы булмаячак. Иртә өлгерешле кабакны кышка саклауга куярга ярамый.   Хәмидә ГАРИПОВА, Казан --- | 29.04.2016 (полный текст новости)

  • 2016-05-01 05:53 Яшьрәк хатын кирәк
    29.04.2016 Ир белән хатын Һай, бу күңел дигәнең! Картаю белән һич килешергә теләми бит. Кайберәүләр үзләре турында һаман да яшь күренәм дип уйлыйлар, буыннарының катканын, тешләренең алынмалы икәнен сиздермәскә тырышалар. Илгә мәгълүм байларның яки сәхнә йолдызларының кыланмышларына исең китәрлек: бөрешкән карт бабайга әйләнделәр исә, бергә гомер иткән, балалар үстергән хатыннарын аерып, оныклары яшендәге гүзәлкәйләргә өйләнергә, аларны дөньяга күрсәтеп шапырынырга яраталар. Булдыралар, янәсе. Шул “йолдыз”лардан ким булмавын расларга омтылучы ир-атлар безнең арада да бар. Шундыйларның берсен – олыгаеп килгән авыл агаен тукталышта очраткан идем.   – Хатын эзлим, гәзиткә белдерү бирергә баруым иде, – дип сүз башлады ул. Мескен кыяфәт белән түгел, киресенчә, яңа тормыш башларга әзер булып, күзләрен майландырып әйтте. Бергә гомер кичергән хатыны күптән түгел вафат булган икән. – Йөрәк яраң төзәлдемени инде? – дип сорадым. – Карчыгым авырып ятканда ук үземә икенче яр эзли башладым, – диде бу, күзен дә йоммыйча. – Нинди булырга тиеш инде ул синең яңа ярың? – мин әйтәм, нәфрәтләнүемне сиздермәскә тырышып. – 35 яшькә кадәрле яшь хатын. – Бик яшь булмыймы соң? Үзеңә ничәне “сукты”? – 60ны уздым. – Сөбханалла, 55тән артыкны бирмәссең үзеңә. Тик... килер микән яшь хатын? – Ә нигә килмәскә? Дәрт-дәрманым җитәрлек. Өстәвенә нык итеп салынган йорт-җирем бар. Мал-туар, бал кортлары асрыйм. Үземнән соң барлык байлыгымны хатыныма калдырачакмын. Балаларның тормышы көйле инде, – ди бу. – Ичмаса, 45тән өлкән хатын әйбәтрәк булмасмы? Бер-берегезне яхшырак аңлар идегез. Авырып китсәң, яшь хатын сине тәрбия кылыр дип уйлыйсыңмы? – Җитәр инде, моңарчы әби белән яшәдем! – дип кырт кисте агай. Берникадәр вакыттан соң тагын очратырга туры килде моны. – 30 яшьлек хатын килгән иде, кечкенә баласы да бар. Тырнак буяп тик утыра, вәт, мин сиңа әйтим, эшкә тотынырга уйламый да. Бушка ашатып ятарга тиешмени мин аны? Бер кич кунгач, китеп барды тагын үзе, – диде ул. Әмма яшь хатын белән кавышу өметен өзмәгән иде әле үзе. Өч-дүрт ел узгач, тагын очрады ул миңа һәм тагын: “Гәзиткә белдерү бирергә баруым иде, үземә тиң ярны тапмадым әле, төрле җирдән эзләп карадым инде”, – диде.   Таләпләре бераз “йомшарган”: хатынлыкка кандидат 50дән узган булса да ярый икән инде хәзер. Теләгенә иреште микән, белмим. Бүтән күзгә чалынмады ул. Гомер көзендә гаилә корырга теләп тә, өйләнә алмыйча интеккән тагын бер тол ирне белә идем. – Кем килсен соң аңа шундый холкы белән? Мәрхүмә хатыны ничек яшәгәндер, бичара? Ирсез тилмерсәм дә, чыкмас идем мин аңа, – дип, аның яманатын сатканнарын ишетергә туры килсә дә, сәбәп башкада икән: хәләл җефетнең яше кирәк булган тегеңә. Бабайларның икенче сулышы ачыла микән, яшьлек хыялларын тормышка ашырырга телиләрме, әллә шайтан котыртамы – белгән юк. – Ничәмә-ничә хатын белән таныштырып карадылар инде үзен, тик берсен дә ошатмады, – дип ачынып сөйләде аның хакында туганы. – Үз яшендәге бер хатынны димләгәннәр иде. Танышырга бардык. Күрәбез: өйдән алпан-тилпән атлап, инде җиденче дистәне ваклаган карчык чыгып килә. Тол туганымның сөмсере коелды. Әбекәйнең 35 яшьләр тирәсендәге кияүдән кайткан кызын күрде дә: – Вәт монысы шәп булыр иде, – диде, ымсынып.   Шуннан соң кул селтәдем моңа. “Бер сылукайга өйләндең, ди. Башың белән уйлап кара: ул сиңа риза булып ятар, яшь ирләргә карамас, дисеңме? Үзеңнән җайлы гына котылу чарасын табар, беткәнмени хәзер төрле дарулар... Йорт-җиреңә хуҗа булып калыр аннары”, – дип үгет тә биреп карадым. Тыңламады бит. Шул көе ялгызы үлеп тә китте. Ярый, хуш, тагын бер бабайның хатыны яшь чагында ук дөнья куйган, шул гомердән бирле насыйбын эзли икән бу. Ир солтаны дип әйтмәс идем үзен. Хәер, кешене тышкы кыяфәте буенча гына бәяләп булмый.   – Мине ошатучылар бар анысы, берничә хатын хет бүген кияүгә чыгарга әзер. Тик инде картлар. Җитмәсә, бик юан үзләре. Төз, зифа буйлы, яшьрәк хатын булсын иде, – ди ул. Инде ничә еллардан бирле андыйлары да очрамый калмагандыр. Әллә мәрхүмә хатынына охшаганын эзли инде? Аңламассың бу ирләрне! Хәер, ник акыл өйрәтәм соң әле мин, һәркемнең үзенчә яшәргә хокукы бар бит.   Гөлҗофар МИННЕХАНОВА, Кукмара --- | 29.04.2016 (полный текст новости)

  • 2016-05-01 05:53 Татар теле кафедрасы ябылмады һәм аның турында сүз дә булмады
    29.04.2016 Мәгариф Халыкара мөнәсәбәтләр, тарих һәм көнчыгышны өйрәнү институты директоры Рамил Хәйретдинов “Татар-информ” мәгълүмат агентлыгында узган матбугат конференциясендә татар теле һәм тюркология кафедрасы ябылу турындагы хәбәрне кире какты. Кафедраны ябу, хезмәткәрләрне татарту турында имеш-мимешләр йөри. Кафедра ябылмады һәм аның турында сүз дә булмады, диде ул. Аның әйтүенчә, бу сүзләр Халыкара мөнәсәбәтләр, тарих һәм көнчыгышны өйрәнү институтының кафедра составына археологлар һәм этнографларны кертеп, аны ныгыту турындагы тәкъдименнән соң килеп чыккан булырга тиеш.   Бүген язган идек: Татар теле кафедрасын япканнар? --- --- | 29.04.2016 (полный текст новости)

  • 2016-05-01 05:53 Волейбол “йолдызы” булган Екатерина Гамова спорттан китә
    29.04.2016 Спорт “Динамо-Казан” хатын-кызлар волейбол командасында зур үзгәрешләр көтелә. Биш ел рәттән ил чемпионы булып танылган якташларыбыз быел медальсез калган өчен генә түгел. Казан, хәер, бөтен Россия волейболының төп “йолдыз”ы булган Екатерина Гамова спорттан китәргә карар кылган. Җәйге Олимпия Уеннарыннан соң ул бар көчен гаиләсенә багышларга җыена. Казан волейболчыларының үз­ләре катнашкан ярышларда җиңүе соңгы елларда гадәти хәлгә әве­релгән иде. “Зенит-Казан”, мәсә­лән, быел Россия чемпионатын ярыш тәмамланырга дүрт уен кала отты, аннары Чемпионнар Лигасында да уңышка ирешеп, Евро­паның иң көчле командасы булып танылды. Әлегә кадәр “Динамо-Казан” белән дә шулай булды. Кызлар биш ел рәттән Россия чемпионатын оттылар. Ике ел элек исә ил беренчелеге генә түгел, Европада һәм дөньяда иң яхшы клуб булып танылдылар. Ә быел берни ота алмадылар. Россия Кубогы финалында якташларыбыз Краснодар “Ди­намо”­сына оттырды, Чемпионнар Лигасында башта итальян, аннары төрек кызларына җиңелделәр. Рос­сия Чемпионатында җиңә алмаячаклары да күптән билгеле иде, әмма тамашачы һич югы, бронза турында хыялланды. Тик анысы да булмады. Өченче урын өчен узган очрашуда “Динамо-Казан” әлеге дә баягы “Краснодар” командасына оттырды.   Бу уңышсызлыкның төрле сә­бәпләре бар һәм команда җитәк­челегенең төп бурычы әнә шуларны ачыклап, хаталарны төзәтүдән гыйбарәт. Белгечләр исә җиңелүгә китергән сәбәпләрнең берсе дип Россия хатын-кызлар волейболы­ның төп “йолдыз”ы Екатерина Гамованы телгә ала. Шул ук Россия Кубогында Катя үз уенын күрсәтә алмады, Чемпионнар Лигасының хәлиткеч матчларында да мәй­данга чыкмады, бронза өчен узган очрашуда да чыгыш ясамады. Иптәшләре исә аны алмаштырырлык көчтә түгел икән.   Ә хәзер алмаштырырга туры киләчәк. Чөнки берничә көн элек Екатерина Гамованың Казаннан китүе турында хәбәрләр пәйда бул­ды. Әлегә ул зур спорт белән арасын тулысынча өзми. Чөнки җыелма команда составына элә­геп, Олимпиадага бару турында хыяллана. Ник дигәндә, Гамова волейболда мөмкин булган барлык бүләкләрне дә отты.   35 яшьлек волейболчы ике мәртәбә дөнья (2006 һәм 2010) һәм ике тапкыр Европа чемпионы (2007 һәм 2009) булып танылды. 11 мәртәбә ил чемпионы булды, 4 тапкыр Россия Кубогын алды, Чемпионнар Лигасында уңышка иреште. Аңа хәтта һәйкәл дә куйдылар! Ә менә Олимпия чемпионы булганы юк. Ике көмеш бар, инде алтын җитми. Быелгы Олимпиада бу кимчелекне төзәтү өчен соңгы мөм­кинлек булачак. Аннары инде спортчы үз көчен гаиләсенә багышларга җыена. Сүз уңаеннан: кичә Татарстандагы “Динамо” физик культура һәм спорт җәмгыяте советы рәисе, Татарстан Президенты Аппараты җитәкчесе Әсгат Сәфәров, Екатерина Гамова белән очрашып, аңа бүләкләр тапшырды һәм рес­публика башлыгының рәх­мәтен җиткерде.   Ә “Динамо-Казан”да үзгәреш­ләр дәвам итәчәк. Чөнки Гамовадан тыш, башкаладан тагын ике уенчы – Мария Бородакова һәм итальян спортчысы Антонелла Дель Кореның да китәсен әйтәләр. Заманында тәҗрибәле һәм шул ук вакытта көчле кызлар туп­лап, Казан клубы җиңү артыннан җиңү яулаган иде. Әмма уенчылар гел яшь һәм көчле булып кала алмый. “Динамо-Казан”га хәзер яңа волейболчылар белән яңа җиңү­ләр яуларга туры киләчәк. Әле моны бер-ике ел көтәргә дә туры килмәгәе. Җиңү авыр, аны саклап калу исә тагын да катлаулырак.   Илнар ХӨСНУЛЛИН --- | 29.04.2016 (полный текст новости)

  • 2016-05-01 05:53 Илнур Фәйзрахмановның яңа эш урыны билгеле булды
    29.04.2016 Матбугат Күп еллар "Болгар радиосы"нда эшләгән, соңгы елларда аны җитәкләгән Илнур Фәйзрахмановның үз кәнәфиен ташлап китүе турында күптән түгел язган идек. Ниһаять, Илнурның яңа эш урыны билгеле булды. Фәйзрахманов "Азан" радиосында баш мөхәррир булып эшләячәк. Бу - Татарстан Диния нәзарәте карамагындагы матбугат чарасы. Яңа баш мөхәррирнең моңарчы туплаган зур тәҗрибәсе яңа эшендә, мөгаен, бик ярап торыр. "Бу вазыйфада төп максатым - эфирны кызыклырак итү. Аннан да зуррак планнарым - радионы FM-диапазонга чыгару", - диде Илнур "Матбугат.ру" хәбәрчесенә. Барлык ниятләр чынга ашсын, амин.  Сүз уңаеннан, Илнур Фәйзрахманов "Болгар радиосы"ннан ник киткәнен иң беренче булып "Матбугат.ру"га сөйләгән иде. Ул язманы моннан укый аласыз: http://matbugat.ru/news/?id=13962 --- --- | 29.04.2016 (полный текст новости)

  • 2016-05-01 05:53 Су астында калган татар авылыннан куркыныч ВИДЕО пәйда булды
    30.04.2016 Хәвеф-хәтәр Төмән өлкәсендә урнашкан Тугыз авылы инде берничә көн су эчендә утыра. Шул ук хәлдә Казанлы авылы. Кешеләр этләр-мәчеләре белән бергә түбәләрдә, чормаларда яши. Зыян күрүчеләргә интернетта акча җыя башладылар. Тугыз һәм Казанлыда яшәүче халык әлегә вакытлыча яшәп тору пунктларына күчерелгән. Барлык мал-мөлкәтләре, йортлары, каралты-куралары су астында калу сәбәпле, аларга тиз арада түбәндәге әйберләр кирәк:   - бозылмый торган ризыклар   - эчәр өчен чиста су (бутылкаларда)   - кием-салым (төрле яшьтәге кешеләр, шул исәптән балалар өчен)   - урын-җир кирәк яраклары, юрган-мендәрләр, сөлге-тастымаллар (кулланылышта булган да ярый, тик чиста булсыннар).   - финанс ярдәм   Гуманитар ярдәм җыю пунктлары Казанда оештырылды:   1. "Ярдәм" мәчетендә . Адресы - Казан, Серов урамы, 4а йорт. телефон - 223-03-59.   2. Мәрҗәни мәчете. Казан, Каюм Насыйри урамы, 17 йорт. телефон - 2933686   3. Иман нуры мәчете. Казан, Нагорный бистәсе, Дорожная урамы, 32 йорт. телефон - 8 (919) 647-58-06.   Акчалата ярдәмне җыю өчен тугызлылар авылларындагы иң хөрмәтле һәм гадел кешеләрнең берсе булган Зарипов Йусуф әфәндене билгеләгәннәр.    Аның Сбербанк картасының номеры - 639002679010167017, Зарипов Йусуф Айтмухаметович. Теләсә кайсы Сбербанк бүлекчәсеннән яисә банкоматтан шушы номерга акча сала аласыз. Аның телефоны +7 982 133 26 20     --- --- | 30.04.2016 (полный текст новости)

  • 2016-04-28 04:02 "Татар-информ"га яңа җитәкче билгеләнде (ФОТО)
    26.04.2016 Матбугат "Татар-информ" мәгълүмат агентлыгына яңа җитәкче билгеләнде. Ул озак еллар "Эфир"да яңалыклар бүлегендә баш мөхәррир, "Эфир"ның Чаллы филиалында директор булып эшләгән. Татарстанның Транспорт һәм юл хуҗалыгы министрлыгы матбугат сәркатибе дә булды. Шамил Садыйковның медиаөлкәдә тәҗрибәсе бик зур.    Соңгы елларны "Казан" медиакоммуникацион үзәгендә эшләп зур уңышларга ирешкән.   --- --- | 26.04.2016 (полный текст новости)

  • 2016-04-28 04:02 “Сыргалым”ны карадым...
    26.04.2016 Мәдәният Бу арада ТНВ каналыннан Казахстанда эшләнгән “Сыргалым” сериалын карыйм. Сериаллар карамый башлавыма байтак вакыт узган иде инде, монысына нәкъ менә тугандаш Казахстанда эшләнгәне өчен игътибар иттем. Кайчандыр, күп еллар аръягында, экраннардан “Казахфильм” тамгалы картиналарны бик яратып карый идек бит. Русча тәрҗемәсе “артында” казах сүзләре ишетелеп китсә, аларны аңлавыбызга сөенә дә идек Кайсыдыр фильмда Роза Рымбаеваның җырлавына соклануларыбыз да хәтердә, яңгыраулы саф тавышы әле дә үзебезнең Гөлсем Сөләйманова, Җәвәһирә Сәләхова, Вафирә Гыйззәтуллиналарныкы белән бергә аң-зиһеннәребездә чыңлап тора. Телләребез кардәш тел, халыкларыбыз да бер-берсенә чит-ят түгел, бу зур дөньяда үзебезне алай ук бәләкәй итеп тоймас өчен шулары да ярап тора иде безгә. Матур-матур кытай фильмнарындагы җырларны үзебезнең көйләргә охшатып та куанган чаклар булды. Татарстаныбыз үз статусын күтәреп, союздаш республика дәрәҗәсенә чыгу омтылышы белән янып-көеп яшәгәндә, моңа каршы казах кардәш Назарбаев белән үзбәк кардәш Кәримовның чәчрәп чыгуларын ишеткәч, гаҗәпләндек тә, көендек тә. Ничек көенмисең, кардәш кардәшне сөймәс дигәндәйрәк килеп чыккан иде ич ул чакта. Еллар узып, Казан урамнарының берсенә Нурсолтан Назарбаев исеме бирелгәч, җитәкчеләребезнең кинә сакламавына да канәгать без. Хәер, әллә әнисе, әллә җәмәгате, әллә икесе дә татар тамырлы булган, ләкин үзе моны әллә ни күрсәтергә теләмәгән Нурсолтан кардәшкә әлеге хөрмәт бигрәк тә аның Путин әфәнде белән дус булуы сәбәпле күрсәтелгәндер бәлки. Шундыйрак хәлләр дә ят түгел безгә.   Бу юлы казах фильмы хакында бөтенләй бүтән сәбәп белән сүз башлавым иде әле. Бу фильм геройлары да, анда уйнаучы актерлар да һәммәсе диярлек борынгыдан килгән казах милли исемнәрен йөртәләр – менә нәрсә гаҗәпләндерде мине. “Мәдинә” кебек, бер-ике артист гарәптән кергән исемле булса да, андыйлар, казахтан бигрәк, татарга охшаган. Бу халык та, татарлар шикелле үк, ислам динендә, ислам канунында бит инде, фильмда да бу сизелгәләп ала. Шулай да кеше исемнәрен гарәпчәләштермәгәннәр. Инде үзебезнең татар исемнәрен күздән кичерик. Мисалга, Карадуганның “Себер юлы тарихы” музеена алынган кадәр унтугызынчы гасыр ревизия исемлекләрен генә карасак та, анда тоташ диярлек гарәптән кергән гарәпчә мәгънәле исемнәр күрәчәкбез. Һәммәсе дә безгә дин белән күчкән. Ни сәбәп моңа, татарларга ислам диненең бүтәннәрдән тирәнрәк үтеп керүен күрсәтәме бу? Шулай гына дип уйлар идек, керәшен кардәшләр дә славян исемнәренә күчеп беткәннәр. Димәк, шулай тиз үзгәрүчәннәрдер инде без. Узган гасырның дин тыелган утызынчы елларында җиңел генә Европа исемнәренә яки үзебез уйлап чыгарган ясалма исемнәргә күчеп бетә язганбыз. Алман һәм яһүд исемлеләребезнең күплеге ул халыклар белән мәңге какшамас дуслыгыбызны чагылдырадыр инде, ярый. Укыган китапларыбыздан, соңрак кинофильмнардан да байтакны алганбыз, югыйсә Руслан, Марат, Заур, Артурлар каян килеп ябышыр иде. Татарча да, ап-ачык славянча да булмаган исемнәрнең киң таралуына катнаш милләтле гаиләләр күплеге дә ярдәм иткән, билгеле. Христианнарча исемле (әнисе йогынтысы), татар фамилияле “милләттәшләр” бигрәк тә зыялылар арасында күп бугай.   Дин кабаттан җанлана башлауга, балаларга гарәпчә исемнәр кушу “модасы” да әйләнеп кайтты. Анысы ярый да инде, теләсә-нинди “мода”га җиңел иярүебез генә бераз аптырата. Элекке исемнәребезне тиз-тиз “онытып”, әйтерсең без үз тарихыбыздан качарга, аны яшерергә телибез. Әллә гыйлем ияләребезнең безне тирән тамырлы борынгы халык диюләре дөреслеккә туры килеп бетмиме, без әллә һаман да халык булып формалашу юлында гынамы? Үз-үзебезне танырга һәм аңларга, хас исемнәребезне табарга тырышып эзләнүләребезгә әнә шулар сәбәпчеме? Мондый икеле-микеле уйларга да биреләсе килми.   ТНВ каналының, Көньяк Америка сериаллары белән туйдырып бетергәннән соң гына булса да, бер кардәш халык фильмын күрсәтергә алынуы хуплауга лаек, әлбәттә. Кино кино инде, чын тормышның үзе түгел, аның аша кардәш халык тормышын тулы күз алдына китерә алмыйсың. Ләкин фильмны эшләүчеләр тормыш чынлыгыннан бик ерак та китә алмаганнардыр. Әле күренгән кадәре бик үк сөенечле түгел: яңа заман аларга да бездәге төсле үк чуалчыклар алып килгәнгә охшый. Мәхәббәткә, дуслыкка хыянәт, ялган, кара үч, акча культы, өлкәннәр һәм яшьләр каршылыгы, нәкъ бездәге кебек, аларда да хәвефле төс ала бара шикелле. Һәрхәлдә, фильмнан шулайрак күренә. Актерлар уены исә – бик әйбәт. Алай булуын теләмәсәм дә, әйтәм инде: кайберләренең уены хәтта безнекеләрнекеннән дә әйбәтрәк бугай. Бу гаҗәп тә түгел, чөнки аларның күп дистә еллык кино төшерү һәм анда уйнау тәҗрибәсе бар. Без тамашачылар гына ул, үзебезнекеләрнең һәр яңа фильмын, артистлар уенын тиз генә үзебез белгән картиналар, экраннардан кат-кат күреп сокланган актерлар белән чагыштырабыз да, барып чыкмаган әле бу дип, кул селтибез. “Барып чыксын” өчен тәҗрибә дә кирәк ләбаса.   Ярар, Казахстанның бер фильмын карадык, ләкин кардәш халыкларның бүгенге кино сәнгате һәм аның аша тугандаш төрки халыклар тормышы белән танышасы, азмы-күпме хәбәрдар буласы килүебез кимемәде. Киресенчә, “Сыргалым” безнең әлеге сусауны көчәйтеп кенә калдырды. Кыргыз, төрекмән, үзбәк туганнарда да бардыр ул без яратып карарлык фильмнар, күп еллык тәҗрибәләрен бүген генә онытмаганнардыр. Ул җәһәттән башкорт күршеләр дә Татарстаннан алгарак китте дип язгалыйлар. Ә шундыйларны табып һәм тәрҗемә итеп күрсәтү (башкортларныкын тәрҗемә итәсе дә юк), теләсәләр, ТНВдагыларның кулыннан киләдер, “Сыргалым” белән дә расладылар моны. Хәер, ТНВ эшләмәсә, бүтән көтәр урыныбыз да юк. Мактасак та, ара-тирә тәнкыйтьләсәк тә, бездә алар – бердәнбер. Шуны аңлап, ләкин тәкәбберләнмичә эшләсеннәр генә. Соңгы араларда кайбер тәнкыйтьне искә алулары да сизелә әле, күз генә тимәсен. Рәфыйк ШӘРӘФИЕВ, Балтач районы, Карадуган авылы --- | 26.04.2016 (полный текст новости)

  • 2016-04-28 04:02 Әниең кем белән яши?
    26.04.2016 Җәмгыять – Бу – иртәгә үк полиция, опека вәкилләре аларның фатирына барып керәчәк дигән сүз түгел. Сыйныф җитәкчеләре, балалар табиб­лары, психологлар әни­ләре өйгә керткән ир-ат белән яшәүче гаи­ләләрдә тәрбиялә­нүче балаларга игътибарлырак булсын иде. Кайбер очракта әниләр “сөекле ир”­ләренең кызларын даими рәвештә көчләвен бел­миләр дә, – ди Татарстанда бала хо­кукларын яклау буенча вәка­ләтле вәкил Гүзәл Удачина. Ул мәктәпләрдә гаиләдә мәс­хәрәләү очракларына карата тест уздырырга тәкъдим итә. Әлбәттә, бу әти-әниләр теләге белән уздырылырга тиеш. Соңгы вакытта балаларны җәбер-зо­лымнан коткаруга багышланган чаралар еш булып тора. “Бердәм Россия” партиясе уздырган “тү­гәрәк өстәл”дә Дәүләт Советы­ның социаль сәясәт комитеты рәисе Светлана Захарова белгеч­ләрне, депутатларны хисап сөй­ләмәскә, тәкъдимнәр җит­ке­рергә, дип кисәтеп куйды.   Вәкаләтле вәкил әйтүенчә, мон­нан берничә ел элек беренче күңелсез шалтыратулар Әлмәт­тән кабул ителгән. Анда берничә гаи­ләдә шундый очрак күзә­телгән. Гаеплеләрне ачыкларга укытучылар ярдәм иткән. Анкета уздырганда балаларның җәбер-золым кү­рүе ачыкланган. Узган ел исә рес­публикада көчләү очраклары иң югары ноктага күтәрелгән. Мондый хәлләр күбрәк имин булмаган гаилә­ләрдә кылына, дип белдерә Гүзәл ханым. Шулай ук югарыда әй­телгәнчә, әниләрнең игътибарсызлыгы, өйдәш ирләр белән яшәве дә кызларның язмышын харап итә. Саннарның күбәюе үзеннән-үзе сорау тудыра. Ир-атлар кансызландымы, әллә хокук саклау органнары яхшырак эшли башладымы? Депутатлар икенчесен әйтә. Соңгы елларда моңа кадәр кылынган күп җинаятьләр ачылган, золым күрүчеләр дә “Ышаныч” телефоннарына аноним рәвештә шалтыратырга читенсенми башлаган...   Алдагы елларның бер­сендә бала­ларның үз-үзләренә кул салу очрак­лары арткач та балталары суга төшкән бел­гечләрнең. Төрле төбәкләрдән килгән вәкилләр белән семинарлар, чаралар оеш­тыруның фай­дасы тигән. “Мәс­хәрәләү проблемасы буенча да шулай эшләргә кирәк“, – ди Удачина. Ул төрмәдә утырып чыккан укытучыларны мәктәпләргә кабул ит­мәскә киңәш итә. Җинаятьләр арасында шундый очраклар да бар. “Рәнҗетелгән балалар өчен тер­нәкләндерү үзәк­­ләре респуб­ликада юк. Әгәр бала хас­таханәдән чыгуга елмая башласа, бу аңа психологик ярдәм ки­рәкми дигән сүз түгел әле”, – ди Удачина.   Ә менә Дәүләт Думасы депутаты Александр Сидякин әй­түенчә, бозыклык имин булмаган гына түгел, җитеш тормышта яшәүче гаиләләрдә дә күзәтелә, ди. “Социаль яктан тигез булмаган гаилә­ләрдә тәрбияләнгән балаларга тәр­бияче, укытучыларның игътибары зур. Ә менә матди яктан авырлык ки­чермәгән бала­ларның проблемалары үз эчендә яшеренеп кала, – ди ул. – Физик көч куллану, ягъни каеш белән кыйнау баланы ныгыта дигән миф яши. Киресенчә, бала ярсучанга әйлә­нәчәк. Шуңа күрә Россиядә киң кулланыла торган каеш тәрбия­сеннән китәргә кирәк. Көчләү очракларының 80 проценты балага таныш булган кешеләр тарафыннан кылына. Педофил­лар­ның 70 проценты икенче тапкыр җинаятькә бара. Аларның бар уе – баланы корбан итү. Әти-әниләр андый “утырып чыккан” ирләрнең кайда яшәвен белеп торсын иде“.   – “Ышаныч” телефоннары эш­ләсен, комиссия ишекләре һәр­вакыт ачык булсын. Бала анда полициягә түгел, хокукын якларга булышучы апа-абыйлар янына барам дигән теләк белән килсен, – ди Светлана Захарова. Кайбер очрак­ларда 16 яшенә җитмәгән кыз белән 19 яшьлек егетләр арасында да җинаять эшләре кузгатыла. “Бу, бәлкем, икесенең теләге белән башкарыладыр. Яшьләр арасында җенси мөнәсәбәткә кергән өчен җәза бирелүне белмәүчеләр дә бар. Мәктәпләрдә җенси тәрбия дәресләре булдырырга кирәк. Фахишәлек белән шөгыль­ләнергә мәҗбүр иткәннәр­гә закон булса да, үз тәннәрен сатып йөрүчеләргә җәза каралмаган. Кайчак яшь кызларны юл буйларыннан алып кайтырга туры килә”, – ди хокук органнары вәкилләре.   Укучыга сүз әйтмәгез   Кукмара районының Балык­лы авылында 14 яшьлек малай, дәүләт имтиханнарын бирә алмаудан куркып, үз-үзенә кул салган. Хәзер бу эшне Тикшерү комитеты, прокуратура тикшерә.   Малай 15 апрельгә каршы төн­дә үз гаиләсе яши торган йортның печәнлегендә гомерен өзгән. Укучы һәрвакыттагыча мәктәптән кайт­кан, әбисе соравы буенча ки­беткә барып килгән, аннары ишегалдына чыккан. Әтисе эштән кайткач аны сарайда асылынган килеш тапкан.    Мәрхүм малайның әти-әнисе мәнфәгатьләрен кайгырткан ”Акцент” хокук яклау оешмасы вәкил­ләре белдерүенчә, мәктәптә укытучылар малайга төп дәүләт имтиханын бирә алмыйсың дип басым ясаган дигән фараз да бар. “Татарстан мәгариф һәм фән министры урынбасары Лариса Сулима әй­түенчә, 14 яшьлек үсмер рус теле һәм математикадан алдан сынау имтиханнарын бирә алмаган.   Сүз уңаеннан, кичә тагын бер күңелсез хәбәр килеп иреште. 19 апрель көнне кичен Яшел Үзән районы Түбән Карамалы авылында 13 яшьлек кызны ток сугып үтер­гән. Якынча мәгълүматларга ка­раганда, йортта кызның әнисе һәм аның белән торучы бер ир-ат та яшәгән. Өйдә түләмәгән өчен электр чел­тәрен өзгән булалар. 19 апрель көн­не ир-ат үз белдеге белән электр энергиясен тоташтырып караган. Сәрия МИФТАХОВА --- | 23.04.2016 (полный текст новости)

  • 2016-04-28 04:02 Казанда Тукайга мемориаль такта куелды (ФОТО, ВИДЕО)
    26.04.2016 Милләт Бүген Казан дәүләт яшь тамашачы театры бинасы диварында Габдулла Тукай хөрмәтенә мемориаль такта куелды.                                   Илдар МӨХӘММӘТҖАНОВ фотолары --- | 26.04.2016 (полный текст новости)

  • 2016-04-28 04:02 Куркынычсызлык каешын каптырмау пассажирның үлеменә китергән
    26.04.2016 Фаҗига Кичә сәгать 19.15 тә Яр Чаллы — Зәй — Әлмәт юлының Әлмәт районы турысындагы 86 нчы чакрымында “ВАЗ-21214” автомобиленең 1972 нче елгы йөртүчесе хәрәкәт итү өчен куркынычсыз булган тизлекне сайлый алмый, һәм юл йөрү кагыйдәләренең 9.9, 10.1 нче пунктларын бозып, юл билгесен бәрдерә. “Максималь тизлекне 70 км/сәг.-кә кадәр чикләү”не аңлаткан 3.24 нче юл билгесенә килеп бәрелгәч, машина каршы як юлга ава. Шунда тәне җәрәхәтләнеп, имгәнеп, машинаның 1985 нче елгы пассажиры урында ук җан бирә: ир-егет куркынычсызлык каешын каптырмаган була. Машина йөртүче исә хастаханәгә озатыла.   Кичә Татарстанда исерек килеш юл кагыйдәләрен бозуның 31 очрагы теркәлгән. Каршы як юлга чыгуның 97, махсус җайланмаларсыз балалар йөртүнең 75, куркынычсызлык каешын каптырмауның 387 очрагы теркәлгән.   Гомумән алганда, 25 көндә республикада кеше тормышына һәм сәламәтлегенә зыян салган 260 юл һәлакәте булган, аларда 14 кеше һәлак булган, 287 се җәрәхәтләнгән, имгәнгән.   Бу хакта ТР буенча ЭЭМның ЮХИДИ идарәсе хәбәр итә.  --- --- | 26.04.2016 (полный текст новости)

  • 2016-04-28 04:02 Леонид Толчинскийның яңа эш урыны билгеле булды
    26.04.2016 Матбугат "Татар-информ" агентлыгының экс-гендиректоры Леонид Толчинский КФУның Журналистика һәм медиакоммуникация югары мәктәбен җитәкләячәк. Моңарчы бу вазыйфада Васил Гарифуллин иде. Бүген Толчинский институт коллективы белән танышкан. Бу хакта үзенең "ВКонтакте" битендә директорның тәрбия һәм социаль эшләр буенча урынбасары Роман Баканов хәбәр итә, дип яза TatCenter.ru.   Васил Гарифуллин КФУда Милли журналистика кафедрасы җитәкчесе булып кала.      --- --- | 26.04.2016 (полный текст новости)

  • 2016-04-28 04:02 "Мин татарча сөйләшәм" акциясе Бауман урамын гөрләтте (ФОТОРЕПОРТАЖ)
    26.04.2016 Милләт 26 апрель татар яшьләре өчен халкыбызның бөек шагыйре Габдулла Тукайның туган көне белән беррәттән “Мин татарча сөйләшәм” акциясе көне дә әле. Бүген Казанның Бауман урамында аның традицион концерты узды.     Шамил АБДЮШЕВ фотолары --- | 26.04.2016 (полный текст новости)

  • 2016-04-28 04:02 Композитор Фәтхерахман Әхмәдиевнең яңа ФОТОлары табылды
    26.04.2016 Мәдәният Балык Бистәсе районы Яншык авылы сайты танылган композитор Фәтхерахман Әхмәдиевнең яңа фотоларын бастырды. Аларны Чаллыда яшәүче Рамил Ахунов үзенең шәхси архивыннан табып биргән. Рамил Ахуновның әтисе Сөләйман Яншык авылында туган. Инде вафат. «Әти гармунда уйнады, танылган якташы, композитор Фәтхерахман Әхмәдиев белән яхшы дуслар иде», — диде Рамил әфәнде yanchikovo.ru сайтына.  Фәтхерахман Әхмәдиев 1930 елда Балык Бистәсе районы Тәберде Чаллысы авылында туган. «Җәйнең матур аяз таңнарында», «Кама буе – туган як», «Чистай вальсы», «Мин килермен каршыңа», «Сине сөйдем, гүзәлем», «Мәңге яшисе килә», «Бер карадым күзләреңә» кебек җырлар иҗат иткән автор, Композиторлар союзында тормау сәбәпле, үзешчән композитор саналып йөри. Ф.Әхмәдиев 50 яшендә 1981 елда якты дөньядан китә. Туган авылында аның тормышына һәм иҗатына багышланган музей эшләп килә. Рамил Ахунов архивыннан фотолар:   Сөләйман Ахунов һәм Фәтхерахман Әхмәдиев  Сөләйман Ахунов һәм Фәтхерахман Әхмәдиев Композитор Фәтхерахман Әхмәдиев   --- --- | 26.04.2016 (полный текст новости)

  • 2016-04-28 04:02 Тукай исеменнән киләчәккә язылган хатны капсула белән күмделәр (ФОТО)
    27.04.2016 Җәмгыять 26 апрельдә – Габдулла Тукайның тууына 130 ел тулган көнне, Татар дәүләт филармониясе паркында бөек шагыйрь истәлегенә чыршы утырту тантанасы узды. Чарада Татар филармониясендә хезмәт куеп, Тукай исемендәге югары бүләккә ия булган шәхесләр, филармониянең иҗат коллективлары, ветеран артистлар, ветеран журналистлар, күренекле җырчылар һәм язучылар, яшь шагыйрьләр, татар мәктәпләре укучылары катнашты. Ә чыршы төбенә Тукайга мәдхия сүзләре салынган капсула куелган. Әлеге капсула – киләчәккә Тукай юллары белән язылган хат.    Паркта Тукай сүзләренә язылган җырлар, шагыйрьнең мәшһүр сүз осталары тарафыннан укылып яздырылган әсәрләре яңгырады, сүз осталары, язучылар чыгыш ясады, дип хәбәр итә филармониянең матбугат хезмәте.                                                                                                 Шамил АБДЮШЕВ фотолары --- | 26.04.2016 (полный текст новости)

  • 2016-04-28 04:02 Самараның Халыклар дуслыгы йортында шигърият кичәсе булып узды (ФОТО)
    27.04.2016 Мәдәният Быел ул өченче мәртәбә үткәрелеп, бөек шагыйребез Габдулла Тукайның тууына 130 ел тулуга багышланды. Беренче бәйрәмдә (ә бу бәйгене чынлап та шигърият бәйрәме дип атап буладыр) миңа да жюри әгъзасы буларак катнашырга насыйп булган иде. Казаннан балалар өчен шигырьләр язучы танылган шагыйрә Йолдыз Шәрапованың да килүен, аның белән бер жюри өстәле артында утыруыбызны һәм шигырь укучыларның кайсысына өстенлек бирергә дип гәпләшүләребезне дә хәтерлим. Ул чакта “Ипозембанк” тарафыннан бирелгән бүләкләр дә саллы булып (ялгышмасам, Гран-при бүләгенә зур телевизор тапшырылган иде), бәйгедә катнашучылар да шактый иде. Ә менә Татарстанның халык шагыйре, Габдулла Тукай исемендәге дәүләт бүләге лауреаты Роберт Миңнуллин катнашындагы икенче конкурста миңа булырга туры килмәде. Шулай да, аның да уңышлы үтүе турында хәбәрдар идем. Быелгы бәйгедә дә мине жюри әгъзасы итеп билгеләделәр. Бу юлы Казаннан килүчеләр юк иде. Тукайның юбилей чаралары күп булгангадырмы, башка сәбәптән килмәгәннәрме, әллә чакырылмаганнармы? “Ипозембанк”ның лицензиясе алынып, бәйгенең иганә фонды саега төшкәч, җиңүчеләргә биреләчәк бүләкләр дә күпкә гадирәк күренделәр.   Шулай да, бәйгедә катнашырга теләүчеләр саны кырыктан артык иде. Бигрәк тә урта (10 - 13 яшь) һәм өлкәнрәк (14-17) яшьтәге укучы балалар төркемнәрендә шактый шигырь сөйләүче тупланган (12шәр - 14 әр кеше). Яшьләре чикләнмәгән өлкәннәр төркемендә дә көч сынашырга теләүчеләр бар иде.   Жюри әгъзалары - мин, “Бердәмлек” өлкә татар газетасының баш мөхәррире Рәфгать Әһлиуллин, өлкә “Туган тел” татар оешмасы аксакалы Азат Надиров, Новокуйбышевск шәһәре татарларының милли җәмгыяте җитәкчесе, “Ялкынлы яшьлек” ансамбленең танылган җырчысы Ринат Азизов һәм “Сәлам” газетасы редакторы, шагыйрь Фәрит Шириязданов урыннарыбызга утырдык һәм, ниһаять, чара башланып китте. Бәйге шартлары буенча чыгышлар һәркемнең башкару осталыгын, үзенчәлеген, сөйләменең дөрес һәм ачык яңгыравын, сәхнәдә үзен ничек тотуын, кигән киемен һәм башка таләпләрне искә алып, 10ар бал белән бәяләнергә тиеш иде.   Беренче булып сәхнәдә 5 - 9 яшьтәге сабыйлар үзләренең татарча шигырь уку осталыкларын күрсәттеләр. Араларында Самарадан да, Похвистнево районының Гали, Камышлы районының Иске Ярмәк, Яңа Усман авылларыннан да балалар бар иде, барысы да шигырьләрен матур итеп сөйләделәр. Мин балаларның самимилегенә, татар сүзләрен дөрес итеп әйтә белүләренә, Тукай шигырьләрен аңлап, җиренә җиткереп укуларына сокланып утырдым.   Барысы да диярлек тигез чыгыш ясасалар да (нишләтәсең, бәйге - бәйге шул инде) беренче, икенче һәм өченче урыннар Иске Ярмәктән - сигез яшьлек Ләйсән Насыйбуллинага, Галидән - 9 яшьлек Айрат Харисовка, Самарадан 5 яшьлек Камилә Галимовага бирелде.   Конкуренция бигрәк тә урта һәм өлкәнрәк яшьтәге укучылар арасында көчле булды. Кайсысы гына чыгыш ясамасын, берсенә генә дә бәйләнергә сәбәп табылмады. Жюри әгъзаларының барысы да иң югары балларны куеп утырдылар. Яңа Усман, Иске Ярмәк, Гали авыллары мәктәпләреннән килгән укучыларның һәркайсы призлы урын алырга лаек иде. Самараның техник лицеенда белем алучы Камилә Минәхмәтова, мәсәлән, Тукайның “Су анасы” шигырен укып 77 балл җыйды. “Яктылык”тан үзе язган “Авылым һәйкәле” шигырен укыган Айгөл Исмәгыйлова аңардан бары бер генә баллга калыша төште. Тик шулай да, беренче, икенче, өченче урыннарга тагын да күбрәк баллар җыйган укучылар -“Яктылык”тан Исламия Гарипова (ул Илһамия әбисе язган шигырьне укыды), Яңа Усманнан Динә Абдуллова (шагыйрә Лена Шагыйрьҗанның “Туган телгә мәдхия” шигыре), Иске Ярмәктән Дилия Сәлимова яуладылар.   Өченче, өлкән яшьтәге (14 - 17 яшь) төркемдә дә бәйгегә тырышып әзерләнүләре күренеп, сизелеп тора иде. Берничә укучының чыгышын мин берсүзсез иң зур 80шәр балл белән бәяләдем. Башкаларның да фикерләре минекенә тәңгәл булып чыкты.    Нәтиҗәдә беренче урынга “Яктылык”тан Сабир Галимуллин, икенче һәм өченче урынга Иске Ярмәктән Лилия Шәйхетдинова һәм Рәисә Гыймадиева чыктылар. Призлы урыннар алучылар кебек үк югары баллар җыйган Кинел мәктәбе укучысы Луиза Ткачеваның чыгышын аерым билгеләп үтәргә кирәктер. Ул катнаш никахтан туган бала (әнисе татар, әтисе рус милләтеннән) булуына карамастан, саф татар телендә шартлатып Габдулла Тукай һәм Һади Такташ шигырьләрен сөйләп бирде. Аның чыгышы тамашачы күңеленә хуш килеп, Луизага Самара өлкәсе хатын-кызларының “Ак калфак” оешмасы җитәкчесе Разия Әюпова зур өем чәкчәк бүләк итте.   18 яшьтән өлкәнрәкләр төркемендә дә шәп итеп шигырь сөйләүчеләр табылды. Аларның иң олысына - Асия ханым Шәймардановага инде 72 яшь, Наилә Хөсәеновага - 58, Әминә Ибәтулловага 53 яшь булса да, берсе дә 18 - 20 яшьлек кызлардан калышырга теләмәде. Шулай да, яшьлек җиңде. Беренче урынны жюри әгъзалары күпчелек тавыш белән бүген Казан дәүләт университетында укучы Шенталы районының Денис авылы кызы Лилия Галимуллинага (ул беренче бәйгедә дә, әле мәктәптә укыган чагында ук, беренчелекне яулаган иде), икенче бүләкне Самара дәүләт университетының биология факультеты студенты Айгөл Нуриҗановага, ә өченчесен Самараның “Ак калфак” оешмасы әгъзасы Әминә Ибәтуллинага бирделәр.   Гомумән, татар шигърияте бәйрәме бик тә оешкан төстә үтте, дияргә була. Быел бәйгедә катнашучылар саны  артуы куандырды. Тик өлкә районнарыннан килүчеләр күбрәк булсалар иде. Әнә Камышлы авылы мәктәбеннән, татар теле факультатив рәвештә укытылу сәбәплеме, бәйгегә килүче булмады. Ә менә Самараның “Яктылык” татар мәктәбеннән барлыгы 13 укучы катнашты һәм барысы да диярлек югары дәрәҗәдә чыгыш ясадылар.    Тагын шуны да әйтәсе килә, күпләр Габдулла Тукай, Муса Җәлил һәм башка күренекле шагыйрьләрнең шигырьләрен, ә кайберәүләр үзләренең әсәрләрен укыдылар. Тик менә никтер үзебезнең якташларыбыз  Зыя Ярмәки, Әнвәр Давыдов, Рөстәм Мингалим, Гакыйль Сәгыйров кебек танылган шагыйрьләребез иҗатына мөрәҗәгать итүчеләр булмады.    Киләчәктә моңа укытучыларыбыз күбрәк игътибар бирсәләр, начар булмас иде. Ә татар телен яхшы белүче, бөтен күңелләрен, тырышлыкларын балалар тәрбияләүгә бирүче укытучыларыбыз байтак. Юкка гына “Яктылык”тан Фәния Гыйләҗеваның, Нурзидә Фәйзуллинаның, Иске Ярмәктән Фәния Гатинаның, Гөлфия Таҗетдинованың, Рәмзия Кәбированың, Галидән - Ләйлә Гозәерованың укучылары бәйгедә югары урыннар яуламагандыр.   Чарада катнашкан мөфти Талип Яруллин да бит: "Шигърият бәйрәме бик кирәк эш. Үз телеңне белү, өйрәнү ул рухи байлык туплау белән тиң", - дип бәйгегә югары бәя бирде. “Татар шигърияте” бәйгесен даими оештыручылар - өлкә “Туган тел” оешмасы советы әгъзалары Фәрхәт һәм Альбина Мәхмүтовларның бу эшкә керткән хезмәтләре чиксез зур. Тирән кризис заманында да җиңүчеләрне бүләкләргә (беренче, икенче, өченче урыннарны алучыларның һәркайсына саллы гына акчалата бүләкләр тапшырылды) мөмкинлек тапкан өлкә “Туган тел” оешмасына, аның җитәкчесе Ильяс Шәкүровка рәхмәттән башка тагын нәрсә әйтәсең?   “Татар шигърияте” бәйгесе гомерле булып, киләчәктә дә даими үткәрелеп торыр дип ышанасы килә.   Җәмилә ШӘРИФУЛЛИНА фотосурәтләре.   Сабир ГАЛИМУЛЛИНны Фәрхәт МӘХМҮТОВ бүләкли   Җирле шагыйрә Наилә ХӨСӘЕНОВА һәм мөгаллимә Мәрбия САФИНА (алгы планда)   Луиза ТКАЧЕВА чыгышы.   Рәфгать ӘҺЛИУЛЛИН --- | 27.04.2016 (полный текст новости)

  • 2016-04-28 04:02 Дилә Нигъмәтулина ире белән бергә торамы?
    27.04.2016 Шоу-бизнес Эстраданың танылган җырчысы Дилә Нигъмәтулина тормыш иптәше, композитор, аранжировщик Марат Мухин белән бергә тормыйлар икән, дигән сүзләр халык арасында еш ишетелә башлады. Бу сүзләр Диләнең үзенә дә барып ирешкән, шуңа да җырчы бу мәсьәләгә ачыклык кертте. – Күптән түгел бер газетага: "Без Марат белән яхшы дуслар" дип интервью бирдем. Бәлки моны халык дөрес аңламагандыр. Имеш-мимешләр шуннан чыккандыр дип уйлыйм. Ышанмаган кешегә паспортымны күрсәтә алам. Минемчә, ир белән хатын гаиләдә үзара дус та булырга тиеш. Дус булу, бер-береңә киңәш бирү, ярдәм итү – гаиләдә мөһим нәрсә, – дип сөйләде Intertat.ru хәбәрчесенә Дилә Нигъмәтуллина. Быел Дилә белән Маратның гаилә коруларына 9 ел тулган. Бүгенге көндә алар Сәфинә исемле мәхәббәт җимешләрен үстерә.   Бу көннәрдә Дилә Себер якларыннан кайтып төште. Анда җырчы татар-башкорт кичәсендә чыгыш ясаган. Вакытны тизрәк үткәрү өчен үзе белән юлга Зифа Кадыйрованың китабын да алган. "Зифа апа профессионал язучы булмаса да, тирән эчтәлекле китап язган. Теле гади, аңлаешлы, күбрәк хатын-кызлар өчен яза, дигән нәтиҗәгә килдем. Аның иҗаты белән беренче тапкыр таныштым һәм дәвам итәчәкмен, алда озын юллар, күңелле гастрольләр көтелә", – ди Дилә. Җырчы тиздән "Шул да җитә" дип исемләнгән яңа җыентыгын тәкъдир итәргә җыенуын да белдерде. Эльвира ШАКИРОВА --- | 26.04.2016 (полный текст новости)

  • 2016-04-28 04:02 IV Бөтендөнья татар хатын-кызлары форумыннан ФОТОрепортаж
    27.04.2016 Милләт Казанда К.Тинчурин исемендәге Татар дәүләт драма һәм комедия театрында IV Бөтендөнья татар хатын-кызлары форумының пленар утырышы узды. Ул ТР Дәүләт Советының Мәгариф, мәдәният, фән һәм милли мәсьәләләр комитеты рәисе Разил Вәлиев, ТР Премьер-министры урынбасары – ТР мәгариф һәм фән министры Энгель Фәттахов, Министрлар Кабинеты Аппаратының Мәдәният һәм ТР халыклары телләрен үстерү бүлеге башлыгы Гөлшат Нигъмәтуллина, Бөтендөнья татар конгрессы Башкарма комитеты рәисе Ринат Закиров һ.б. рәсми затлар катнашында үтте. «Ак калфак» татар хатын-кызлары иҗтимагый оешмасы рәисе Кадрия Идрисова пленар утырышны ачып, быел форум аеруча истәлекле көннәргә туры килде – бу көннәрдә татар дөньясы сөекле шагыйребез Габдулла Тукайның тууына 130 ел тулуны бәйрәм итә, дип билгеләп үтте. (Бу урында шуны искәртеп узарга кирәк: делегатлар шушы уңайдан Казанда оештырылган чараларда да катнашты. Аерым алганда, Тукай дөньяга килгән көнне форум делегатлары бөек шагыйребез һәйкәленә чәчәкләр салды. Шигърият бәйрәмендә катнаштылар. М. Җәлил исемендәге Татар дәүләт опера һәм балет театрында Г. Тукайның тууына 130 ел тулуга багышланган тантаналы кичәне дә тамаша кылдылар.)   Энгель Фәттахов ТР Президенты Рөстәм Миңнехановның делегат хатын-кызларга юлланган мөрәҗәгатен укып ирештерде. «Хөрмәтле Бөтендөнья татар хатын-кызлары форумында катнашучылар! Сез татар ханымнарына һәм туташларына хас сыйфатларга ия, акыллы, белемле, тыйнак, уңган асыл затлар, милләтебезнең йөз аклыгы. Татарларның күркәм гадәтләреннән берсе – хатын-кызларга олы ихтирам күрсәтү, аларны тиешле биеклеккә күтәрү. Чөнки гаилә учагын саклауда, бала тәрбияләүдә, әхлак мәсьәләләрендә гүзәл затларыбызның роле аеруча зур. Тарихта тирән эз калдырган Сөембикә-ханбикә, мәгърифәтчелек өчен көрәшкән Мөхлисә Буби, Сорбонага барып белем алган Сара Шакулова һ.б. бик күп асыл затлар татар хатын-кызларының җәмгыятебездә нинди урын тотканын ачык күрсәтә. Сез бүген дә заман белән бергә атлыйсыз. Глобальләштерү шартларында бай мәдәниятебезне, милли традицияләребезне, рухи мирасыбызны һәм телебезне саклап калу мәсьәләләрен чишүдә сезнең актив катнашуыгыз бик мөһим», – дигән сүзләр бар иде мөрәҗәгатьтә.   Пленар утырышта Кадрия Идрисова әйтүенчә, бүген татар хатын-кызлары алдында торган бурычлар тау кадәрле: татар гаиләләрендә балаларны туган телдә, милли рухта тәрбияләү, бай мәдәниятебезне саклап калу, милли ризыкларыбызны, милли киемнәребезне киңрәк кулланышка кертү, халкыбызның матур йолаларын һәм гореф-гадәтләрен тормышыбызга кайтару мәсьәләләре – шуларның берничәсе генә. Бүген милләтебез алдына туган телне саклау мәсьәләсе бөтен кискенлеге белән килеп басты. Бу өлкәдә безнең беренчел бурычыбыз – татар телендә белем бирүне саклап калу. Яшерен-батырын түгел: туган телдә укыту дәрәҗәсенең кимүе күп очракта ата-аналар теләгенә сылтап аңлатыла. Шуңа күрә, иң беренче чиратта, нәкъ менә алар арасында аңлату эшләре алып бару зарур. Ә бу – хатын-кыз оешмаларының турыдан-туры бурычы, дип саный ул.   КФУның Л. Толстой исемендәге Филология һәм мәдәниятара багланышлар институты Г. Тукай исемендәге татар филологиясе һәм мәдәнияте бүлеге мөдире, профессор Әлфия Юсупова алдагы көнне ТР Мәгариф һәм фән министрлыгында үткән «Мәгариф системасында милли тәрбия» секция утырышында әйтелгән тәкъдимнәр белән таныштырды.   Ул чыгышларда милли үзаң тәрбияләүдә, милли мәктәпнең асылын саклауда фәннәрне татар телендә укыту зарурияте, милли мәгарифнең мәгънәсе татар телен укытуга гына кайтып калырга тиеш түгеллеге кат-кат ассызыклануына игътибарны юнәлтте. Секция утырышында катнашучылар форум резолюциясенә, аерым алганда, ТРда мәгариф системасының актуаль бурычы итеп милли мәгарифне үстерүне һәм ныгытуны санау, заманга туры килә торган милли мәгариф концепциясе кабул итеп, аны уңышлы гамәлгә ашыру, балалар бакчаларыннан башлап югары уку йортларына кадәр татар телен укытуның яңа заманча методикасын булдыру, бердәм дәүләт имтиханын татар телендә тапшыру мәсьәләсен тагын бер мәртәбә күтәрү, «Ак калфак» татар хатын-кызлары оешмасы эшчәнлегендә милли мәгариф, милли мәктәп мәсьәләләренә игътибарны көчәйтү һәм аларны төп юнәлешләрнең берсе итеп билгеләү, Татарстан тарафыннан Кырым татарларына туган телләрендә дәреслекләр язуга, шулай ук Себер татарларына себер татар теле әлифбасы, шулай ук дәреслекләр язуга, кадрлар әзерләүгә ярдәм күрсәтү һ.б. актуаль мәсьәләләрне тәкъдим итте.   ТР Мәдәният министрлыгында «Милли-мәдәни мирасны саклап калу һәм үстерү» дип аталган секция утырышында күтәрелгән мөһим мәсьәләләр турында күренекле шагыйрә Шәмсия Җиһангирова җиткерде. Чыгышларның барысы да диярлек татарлыкны саклау, милли үзаңны үстерүгә юнәлтелгән чаралар турында булган. Фикер алышу барышында шактый тәкъдимнәр җиткерелгән. Мәсәлән, «Идел-йорт» фестивалендә югары осталык күрсәткән үзешчән театрларның спектакльләрен төрле төбәкләрдә күрсәтә алу мөмкинлеген оештыру, татар милли киемнәрен тарихи һәм этнографик яктан өйрәнеп эшләнгән хезмәтләрнең электрон версияләрен булдырып, портал ачу, ансамбльләр оештырганда, аларга репертуар барлаганда халык җырларына күбрәк урын бирү һ.б.   «Казан» милли-мәдәни үзәгендә үткән «Татар халыкының тәрбия системасында кулланылышта булган яңа проектлар» секциясенә Кадрия Идрисова йомгак ясады, анда әйтелгән төп фикерләрне ирештерде. Аерым алганда, «Татар кызы» бәйгесенә Россия төбәкләрендә, чит илләрдә яшәүчеләрне күбрәк җәлеп итү, аны күчмә итеп уздыру, һәр төбәктә татар хатын-кызлары оешмаларын булдыруны максат итеп кую, танышу клубы сайтын эшләү һ.б.   Алга таба ТР мәгариф һәм фән министры Энгель Фәттахов Татарстанда милли мәгариф торышы, республикадан читтә яшәүче милләтәшләребезгә бу юнәлештә күрсәтелә торган ярдәм турында сөйләде. Аның сүзләренчә, туган телебезне саклау һәм камилләштерү – көн үзәгендә торган мөһим мәсьәлә. Җир шарының төрле төбәкләрендә сибелеп яшәүче татарлар өчен туган тел милләтебезне милли-мәдәни һәм рухи яктан берләштерүче зур көч ул.   «Гүзәл затларыбыз милли җанлы булса, татар упкынга төшмәячәк, яшәячәк» (Мөхлисә Буби) шигаре белән үткәрелә торган форумның пленар утырышында «Ак калфак» татар хатын-кызлары иҗтимагый оешмасы рәисе Кадрия Идрисова әлеге оешманың еллык эшчәнлеге турында хисап тотты. Татар милли үзенчәлекләрен торгызуга юнәлтелгән чаралар, аерым алганда, нәсел-тамырларыбызны барлауда шәҗәрә бәйрәме, татар буйдак-ялгызаклар санын һәм катнаш никахларны киметүне максат иткән яучылар-димчеләр җыены оештырылган. Моннан тыш, татар исемнәрен өйрәнү, барлау юнәлешендә эш башкарылган. Киләчәктә татар исемнәренең асыл мәгънәләрен туплап, ата-аналар өчен бай эчтәлекле кулланма булдыру ниятләнә. Баланы 40 көнгә кадәр тәрбияләү кагыйдәләрен үз эченә алган, гинеколог, психолог, невролог, дин әһелләре, галимнәре киңәшләренә корылган «Тәрбия баскычлары» фильмы әзерләнеп, дискларга яздырылган һәм мәгариф өлкәсендә эшләүчеләргә, шулай ук форум делегатларына таратылган.   Утырышта Мәскәү шәһәренең «Зыялылар» клубы рәисе Нәзифә Кәримова, Башкортстан Республикасының «Ак калфак» татар хатын-кызлары иҗтимагый оешмасы рәисе Люция Вафина, Истанбулдагы Идел-Урал татарларының мәдәният һәм үзара ярдәмләшү җәмгыяте рәисе Гөлтан Ураллы һ.б. чыгыш ясады.   Ахырда форумның резолюциясе кабул ителде, Татарстаннан читтә яшәп, татар теле, милли гореф-гадәтләре кебек милли үзенчәлекләр сакланышына сизелерлек өлеш керткән ханымнарга дәүләт бүләкләре, Бөтендөнья татар конгрессы Башкарма комитетының Рәхмәт хатлары тапшырылды.   Чыганак: "Татар-информ".                                               --- --- | 26.04.2016 (полный текст новости)

  • 2016-04-28 04:02 Казан урамында велосипедчы һәлак булган
    27.04.2016 Фаҗига Кичә төнге 1 нче яртыда Казанның Декабристлар һәм Комсомол урамнары чатында “Сетра” автобусы светофорның кызыл утына чыгып, велосипедчыны бәрдергән, соңгысы үлгән. Автобус белән 1970 елгы ир идарә иткән. 1996 елгы велосипедчы егет исә “Уң якка хәрәкәт” дигәнне аңлаткан 4.1.2 нче юл билгесе таләбенә игътибар бирмәстән, чаттан турыга узган дигән фаразлама бар. Декабристлар урамының каршы ягына чыгу өчен аңа велосипедыннан төшеп, юл йөрү кагыйдәләренең 24.8 нче пунктына туры китереп, җәяүлеләр кичүе буйлап үтәсе булган.   Шул хакта хәбәр иткән ТР буенча ЭЭМның ЮХИДИ идарәсендәгеләр, бу инде беренче генә очрак түгел, ди. 12 апрельдә Чаллыда 1959 елгы ир уңга борылган “Лада Приора”га бәрелгән, аннары велосипедчы юлның урта тасмасына очып төшкән һәм “ПАЗ” автобусы астында калып һәлак булган.   Республика Дәүләт автоинспекциясе, велосипедта бару бик хәтәр, транспорт чарасы бәрдерсә, велосипедчының авыр имгәнүе, һәлак булу ихтималы зур, дип искәртә. --- --- | 26.04.2016 (полный текст новости)

  • 2016-04-28 04:02 Россиядә яңадан кредит алу шаукымы башланган (СОРАШТЫРУ)
    27.04.2016 Җәмгыять Бүген халык кабат кредитка көнкүреш техникасы, машина һәм фатир ала икән. Кредит тарихлары милли бюросы мәгълүматла­рына караганда, быелның өч аенда Россиядә яшәү­челәргә 3,2 миллион кредит рәсмиләштерелгән. Бу, уз­ган елның шул ук чоры бе­лән чагыштырганда, 40 процентка күбрәк. Быел би­рел­гән кредитларның күп өле­шен (2,16 миллион сум) кулланучылар кибеттә үк рәс­миләштергән. Аларның кү­бе­се машина яки ипотекага фатир сатып алу өчен алынган. Ваклап кредит бирү тармагындагы мондый үсеш банклар тарафыннан тәкъ­дим ителгән отышлы тәкъ­дим һәм ак­цияләр белән аңлатыла, ди белгечләр. Машина яки ипотека алу өчен кредит рәсмиләштергәндә күрсә­тел­гән дәүләт ярдәме дә халыкның кызыксынуын арттырган.   “Бинбанк”ның ваклап сату продуктларын эшләү департаменты башлыгы Антон Маслий фикеренчә, кредит­лар­ның кабат популярлашып китүенә кичекте­релгән сорау да йогынты ясаган. “Кешеләр инде ни гомердән бирле артык кирәге булмаган товар сатып алуны кичектереп килә. Иртәгә ни буласын белеп булмый, шуңа бу әйберсез дә яшәп торырмын, янәсе. Тик һәр нәрсәнең эштән чыга, ватыла торган гадәте бар. Шуңа кешегә, иртәме-соңмы, яңа көнкү­реш җиһазы сатып алырга ту­ры килә. Моның өчен күп­ләр кредит рәсмиләштерә”, – ди белгеч. Шулай да кредит дип “шашу”лар озакка бармас, дип фаразлый алар. “Җәйгә таба халыкка бирел­гән кредитлар саны акрынлап кими башлаячак. Шулай да бу кимү узган елгы кебек артык зур дәрәҗәдә булмаячак”, – ди бюро белгечләре.   VK.Widgets.Poll("vk_poll", {width: 300}, "224392380_cb13a155de2af67878"); --- --- | 27.04.2016 (полный текст новости)

  • 2016-04-28 04:02 Татарстанда ир-ат танышын пычак белән кадап, яндырып үтермәкче булган
    27.04.2016 Криминал Бүген Татарстан Республикасы Югары суды элек хөкем ителгән 34 яшьлек Артем Пасечникка карата хөкем карары чыгарды. Ир-ат РФ Җинаять кодексының 105нче маддәсенең 1нче өлеше (”Кеше үтерү”) һәм 167нче маддәсенең 2нче өлешендә (ут төртү юлы белән явыз нияттән милекне юкка чыгару) каралган җинаятьләр кылуда гаепле дип табылды. Суд тарафыннан шул ачыкланган: былтыр 10 гыйнварда Пасечник исерек килеш танышының Мамадыш районы Грахань авылындагы йортында чыккан низаг барышында соңгысының күкрәгенә пычак кадый. Нәтиҗәдә, ир-ат шунда ук һәлак була.   Шуннан соң Пасечник ир-ат яткан диванга ут төртә, шулай ук верандага яна торган сыеклык сибеп чыга һәм качып китә.   Пасечник гаебен танымаган. Суд аны 12 елга катгый режимлы төзәтү колониясенә хөкем итте.  --- --- | 26.04.2016 (полный текст новости)

  • 2016-04-28 04:02 "Яңа Гасыр" каналы хоккейны татарча күрсәтергә җыена
    27.04.2016 Матбугат Бу хакта журналистлар белән очрашкач "Яңа Гасыр" телерадиокомпаниясе" ААҖ генераль директоры Илшат Әминов хәбәр итте. Аның сүзләренчә, "ТНВ-Планета" телеканалын караучылар "Ак барс" матчларын күрсәтүне сорап мөрәҗәгать итә икән. Ә бу канал бары татарча тапшырулар гына күрсәткәч, хоккей да татарча тапшырылырга тиеш. "Моның ничек килеп чыгасын белмим. Яңа сезонда команда белән килешеп булырмы, карабыз. Әгәр дә матчлар "ТНВ-Планета"да трансляцияләнә икән, комментаторларга да татарча сөйләргә туры киләчәк. Чөнки ул милли, татар телле канал", – диде Әминов.  --- --- | 27.04.2016 (полный текст новости)

  • 2016-04-28 04:02 Диләра Тумашева турында...
    27.04.2016 Милләт Диләра Гариф кызы Тумашева... Университетның татар филологиясен тәмамлаган меңәрләгән шәкертләре күңеленә ул мәшһүр галимә, зыялыдан да зыялы олуг шәхес, хатын-кызның затлылык өлгесе булып кереп калды. Тормыш сукмагы буйлап 56 ел буена иңгә-иң торып атлаган Рауил ага Тумашевның әлеге истәлек-язмасында кадерле Диләра апабыз без белмәгән башка бик күп сокландыргыч сыйфатлары белән ачыла. Февраль ае иде, 1947 ел. Сеңлем Зөмәррә белән Мәскәүдәге ГИТИС дигән театр институтында укып йөргән чагыбыз. Каникулга әниебез* (* Тумашева Кәшифә Җамалетдин кызы (1903–1978), күренекле татар актрисасы һәм режиссеры.)   янына өйгә, Казанга кайткан идек. Менә яңадан уку көннәре килеп җитте. Мәскәүгә китәргә билетлар алырга дип, Пассаж йортында урнашкан тимер юл билетлары сату кассаларына юнәлдем. Ул елларны студентларга юл билетлары алу өчен ниндидер белешмә бирелә иде. Минем белешмә бар, ә Зөмәррәнең – юк. Кассалар залына керсәм, шыгрым тулы халык. Төш вакыты булганга, чираттагылар сабыр гына касса тәрәзәсе ачылганын көтә. Тәрәзә янына килдем дә алда басып торучы кызга дәштем: «Девушка, когда откроют, вы разрешите мне спро­сить – дадут мне два билета на одну справку?» Беравык уйланып торганнан соң: «Ну, спросите», – диде бу кыз миңа. Тәрәзә капкачы ачылу белән, белешмәмне кассирга суздым: «Скажите, пожалуйста, вы мне дадите на одну справку два билета?» «Двести два рубля!» дигәнне ишетүемә, учыма йомарлап кыскан акчаларым кассир каршына үзләре сикереп төшкәндәй булды. «Как вам не стыдно, молодой чело­век? – диде алдымдагы кыз, күзләремә туп-туры карап. – А еще, наверное, офицер?» Ни әйткәнемне төгәл хәтерләмим. Бу – Диләрамның миңа биргән беренче сабагы иде.   Икенче көнне без Зөмәррә белән, бәрәңге төялгән шактый саллы капчыкларны күтәреп, вокзалга төшеп киттек. Килеп җитсәк, вагоныбыз тирәсен умарта күчедәй халык чорнап алган. Инде нәрсә эшләргә икән дип аптырабрак торганда, Зөмәррә: «Кая, мин алдан кереп урын алырга тырышып карыйм. Син әйберләр белән соңыннан, халык кереп беткәч керер­сең», – диде. Зөмәррә җитезрәк тә, тапкыррак та шул безнең... Ниџаять, мин дә бәрәңге капчыкларын сөйрәп вагонга мендем. Шыгрым тулы вагон буйлап, як-ягыма карана-карана Зөмәррәне эзлим. Соңгы, тар гына бер ятаклы бүлеккә килеп җиттем – олы яшьтәге бер абзый артында Зөмәррә утыра, ә аның янында, тәрәзә катында – теге кыз! Эләктем бит! Нишлисең, исәнләштем. Абзый дигәнем шул кызның җизнәсе – Ислам абзый Гаффаров булып чыкты.    Ул заманны поезд Мәскәүгә шактый озак – 28 сә­гать бара иде. Танышырга да, сөйләшергә дә вакыт җитәрлек. Мәскәү университетының филология факультетында, өченче курста укый икән бу кыз, исеме Диләра икән. Њземнең Польшада хезмәт итеп, поляк телен бераз өйрәнгәнемне әйттем дә, университетта поляк теле курслары бар микән, дип сорадым. «Бездә латин телләрен өйрәнү бүлеге бар, белешеп карагыз», – диде. Менә Мәскәүгә барып та җиттек. Дусларча саубуллаштык. Адресларны сорашып тормадык. Икенче көнне мин латин телләре бүлеген эзләп университетка киттем. Таптым. Дүртенче катка күтәрелдем. Кайсы якка барырга дип, аптырабрак тора идем, карасам – каршыма Диләра килә. «Менә шушы ишеккә керегез, латинистлар шунда», – дип, бер ишектән кертеп җибәрде ул мине. Тик юлым уңмады: ике җирдә берьюлы укып булмас, диделәр. әлбәттә, алар хаклы иде. әле ул югары уку йорты дигәннәренең берсен генә дә бары тик шул Диләра дигән кыз ярдәме белән генә очлап чыга алдым.   Мәскәүдәге торак урыннарыбыз бер тирәдәрәк булып чыкты: Диләраның апалары-туганнары Мещанская урамы тирәсендә урнашкан булсалар, без – студент халкы – шул Мещанская урамына аркылы сузылган Трифоновскаядагы тулай торакта яши идек. Шуңа күрә берничә тапкыр шул урамнарда кара-каршы очрашулар, ә Зөмәррәнең хәтта Диләраны трамвайда очратып, үзенең кызлар бүлмәсенә алып кайтуы бер дә гаҗәп түгел иде. Шундый бер кызыклы хәл истә калган. Тулай торагыбыздан ике генә трамвай тукталышы арада, Банный переулок дигән тык­рыкта, студент халкы бик яратып йөри торган мунча бар иде. Якын дустым Виктор Белявский белән шул мунчага йөри идек. Менә бу юлы да, чатнама салкын кышкы кичтә, әлеге дә баягы, Виктор белән, уылган эчке күлмәк-ыштаннарыбызны капчык-портфельләргә төреп салдык та, мунча тыкрыгына килеп кердек. Карасак, каршыбызга мамык шәлләр ябынган, яңа гына парлы мунчадан алсуланып чыккан әкияттәгедәй ике гүзәл килә. Йа Хода! Берсе безнең белән Казаннан килгән Төмән кызы ич! «С легким паром!» – дип көлешеп алдык та яңадан аерылыштык. (Шушы юк кына очрашу соңыннан усал телле берәүгә «алар мунчада танышканнар» дип тәмсезләнергә нигез булыр дип кем уйлаган?..) Укулар үз җае белән бара иде. Мин ул чорда курс эшемне – Борис Горбатовның «Аталар яшьлеге» әсәре буенча бер күренешне татар студиясендә укучы берничә кызны чакырып әзерли башлаган идем. Төп рольне башкаручы Роза Уральская иде. (Соңыннан ул татар тамашачысының яраткан артисткасына әверелде. Кызганычка каршы, биш-алты елдан, бик каты салкын тидереп, вафат булды.) Этюдыбыз зур уңыш белән узды.    Менә шул беренче уңышым да дулкынландыргандыр инде, аннары, урамда күңелләрне җилкендереп яз патшалык итә иде – үземне кая куярга белмим, кем беләндер сөйләшәсе, шатлыкларны бүлешәсем килә... Тик кем белән икәнен үзем дә белеп бетермим. Төмән кызын эзләп табаргамы әллә? Уйладым-уйладым да – тәвәккәлләдем! «Стромынка» дигәнен хәтерлим – димәк, Сокольники аша узарга! Барып җиттем. Љченче каттагы бүлмәләрнең берсендә ул кызлар, диделәр. Ишек шакыдым. «Заббарова Диләра биредә торамы?» – «Тора, тик ул хәзер өйдә юк. Мөгаен, Горький китап­ханәсендә утыра булыр. Соңрак килегез». «Ярый, – мин әйтәм, – бүтән вакытны килермен», – дим. «Туктагыз! – ди бер чибәре (ул Вера Сеславинская иде), – Без аны хәзер эзләп табабыз!» Башта трамвай белән, аннан метрога күчеп, Манеж каршысына, университет китапханәсенә барып җиттек. «Сез Александровский бакчасында көтегез», – диде дә бу кыз, күз ачып йомганчы юк та булды. Күп тә үтмәде, алып чыкты Верабыз Диләраны. «Инде рәхәтләнеп гәпләшегез, ә мин үземнең ветераным янына кит­тем», – дип, ул тиз генә үз юлы белән китеп барды.   Шушы көннән, шушы очрашуыбыздан башланды безнең дуслашуыбыз. Њземнең пешмәгән нәрсә икәнемне дә шушы беренче очрашуда ук күрсәттем Диләрага. Бакча буйлап сөйләшеп-көлешеп йөргән арада, Диләраның кулыннан салдырып алган џәм, әлбәттә, аның өчен бик тә кадерле булган карасу-кызгылт төстәге челтәр перчаткасының берсен төшереп калдырганмын бит, ахмак. Күпме эзләсәк тә, таба алмадык. Шул ук кичне яңадан очрашырга булдык. Бу юлы инде – Сокольники паркының каенлыгында...   Комод янына барсам — нәкъ теге кичәге киң йөзле хәрби. Тик... хатын-кыз! Көнчелектән тәмам сукырайганмын лабаса!   Күпмедер вакыттан соң мин Диләраны үземнең дусларым белән таныштырырга булдым. Иң элек – монгол егете Ванган белән. Менә бер көнне без Диләра белән театрга барырга сөйләштек: Большойга! Бу турыда мин Ванганга да әйтеп куйдым: билет эзләсен! Сөйләшенгән вакытка Большой янындагы скверга килеп җиттем. Диләра да вакытында килде. Исәнләштек. Шуннан бу ике кулымнан тотты да: «Гафу ит, бүген без синең белән театрга бара алмабыз», – ди. Эш менә нәрсәдә икән. Диләра күптәннән, әле без танышканчы ук, сугыштан инвалид булып кайткан бер егет белән театрга барырга сүз куешкан булган. Егет бүгенгә билет алган. «Бармыйча бул­мый – ул мине хәзер ишек катында көтеп торачак. Бүтән мондый хәл булмаячак. Мин сүземдә торырга тиешмен, мин бүтәнчә булдыра алмыйм», – ди Диләрам, еламый гына. Бар ихтыяр көчемне җыеп, сквер кырыена хәтле озата бардым. Күз читем белән генә күреп алдым: бите яраланган инвалид иде ул.     Күп тә үтмәде – тагын шундый ук хәл. Германиядән Диләраның туганнан туган апасы кайт­кан да, без театрга барырга җыенган көнне, шул ук «Князь Игорь» операсына барырга җыенган! Диләраны да үзе белән ала икән – «ложа бенуара» дигән урында утырачаклар болар... Бу хәбәргә ул кадәр үк исем китмәде: апасы икән – апасы, хәерле булсын. Трифоновкама кайттым да – ятагыма аудым. Тик – менә сиңа могҗиза! Бүлмәбезгә бар тавышы белән: «Тумашыв! – дип сөрән салып Ванган атылып керә! – Тумашыв! Менә Большойга ике пропуск! «Князь Игорь»га! әйдә җыен, киттек!»   Һәм без киттек! Залдагы утларны сүндергәнче бинокль алып өлгергән идек. Њзем яруслардан Диләраны эзлим, үзем операның увертюрасын тыңлыйм. Кая ул бу караңгылыкта кеше табу! Бөтен өмет антрактка. Ниџаять, беренче пәрдәсе тәмамланып, залны яктырттылар. Тагын биноклемне эшкә җигәм. Инде антракт та узып бара... Янәшәмдә Ванган түземсезләнә. Ашыкма, мин әйтәм, тагын ике антракт бар бит әле. Икенчесе дә бернинди нәтиҗә бирмәде. Менә өченчесе... Тукта! Таптым түгелме? Тик нәрсә бу? Янәшәсендәге кеше... хәрби киемнән... киң, түгәрәк йөзле ир-ат лабаса! «Таптыңмы?» – ди Ванган. «Юк, – дим, – тапмадым». Коточкыч!..    Берничә көн көнчелек чире белән газапландым. Нәрсә соң бу? Бу йомгакның очы кайда?! Шуны ачыклау өчен, ял көнендә Пушкинога чыгып киттем. Диләра күп вакыт шунда, олы апасы Рабига белән Нәҗип җизниләрендә кунып кала иде. Мине күргәч: «Нигә бу көннәрне күренмәдең?» – дип сорады. Кәефем юклыкка сылтадым бугай. «Йә, ничек соң, «Князь Игорь» ошадымы?» – дип сораган булдым. «Бик!» – ди. «ә апаңа?» – «Аңа бигрәк тә! Ул бит Германиядә берничә ел торып, безнең сәнгатьне үлеп сагынган». «Кая, – мин әйтәм, – карточкасы бармы?» «әнә, комод өстендә», – ди. Комод янына барсам – нәкъ теге киң йөзле хәрби. Тик... хатын-кыз! Көнчелектән тәмам сукырайганмын лабаса! Диләраның үз сүзендә тора белүен күрсәтүче мисалларны әллә никадәр китерә алган булыр идем. Аларын калдырып, бүтән сыйфатларын билгели торган истәлекләрне яңартыйм әле.     Мәскәү университетының кечкенә генә бакчасындагы эскәмиядә, Анатолий Никитин исемле курсташым белән, Диләраның дәрестән чыгуын көтеп утырабыз. Анатолий тик кенә утыра торганнардан түгел: әйдәләп, мине дүртенче катка алып менеп китте. «әйдә, бераз кызык ясап алабыз, – ди бу миңа. – Менә хәзер ишек ачылыр. Син ишек артында яшеренеп калырсың, ә мин Диләра белән шаяртып сөйләшеп алырмын». Шул арада дәрес бетүен белдереп кыңгырау чыңлады, бер-бер артлы ишекләр ачылып, студентлар да чыга башлады... Бераздан Диләра да чыкты. Ул күренеш менә хәзер дә күз алдымда: университетның астагы, сул яктагы ишегеннән чыгып, көрән җирлеккә ак борчаклар төшкән крепдешин күлмәк кигән, икегә бүлеп үрелгән толымнарын баш артына нәфис итеп ураган, үзе зифа, үзе искиткеч сөйкемле студенткабыз килә. Кулында ул заманыбыздагы ясалма күннән эшләнгән дәфтәр папкасы. Анатолий аның янына килеп исәнләште дә, минем турыда җыен юк-барны сөйли башлады: имештер, мин әле килә алмыйм, җитди эшләрем бар, шуңа күрә мин, имеш, Анатолийны аның «күңелен күрергә» җибәргәнмен. Берәр җиргә алып барырга кушты, әйтик, планетарийга, ди бу. «Планетарийга? – дип кайтарып сорады Диләра. – Ул куштымы?» «әйе», – диде тегесе. «Нишлисең, – диде Диләра, бераз уйланганнан соң, – әгәр ул кушкан икән...»    Мин инде артык чыдый алмадым: көлеп җибәрдем һәм бу ахмак шаяруны туктатырга булдым.  Анатолий кәефсезләнде. ә мин яклаусыз калган назлымны рәнҗетүем өчен эчемнән генә үземне тиргәдем. Остазларыбыз А. Д. Попов белән М. О. Кнебель җитәкләгән курсыбыз уку елын Максим Горькийның «Мещаннар» спектакле белән тәмамлый иде. Бу олы вакыйганы без, аларны да чакырып, «Арагви» ресторанында билгеләп үтәргә булдык. Минем янымда Диләрам да бар иде. Бокалларны күтәреп тостлар әйттеләр. Миңа да чират җитте. Мин исә үзебез әле генә уйнап күрсәткән спектаклебездәге репликаларны осталарыбызга юнәлттем: «Кара, әнкәм, кара, әткәм – менә минем кәләшем!» «Ай-яй вакытын шәп туры китердең!» – дип тел шартлатты шул ук сүзләр белән Тетеревны уйнаган дустыбыз Виктор Белявский. Шулай итеп, Диләра безнең режиссерлар «гаиләсенә» кабул ителде. Шул ук елны ул, университетны тәмамлап, кандидатлык диссертациясен әзерли башлады.   Бу вакыйгалардан бераз алданрак, минем сәламәтлегемнең шикле симптомнары беленә башлаган иде. Минем ул турыда беркемгә дә белдерәсем килми иде. Авыруларга хас гадәттер... ә үзем диспансерга йөри идем инде: үпкәдә ниндидер караңгы таплар барлыгы беленгән иде. Бер көнне шулай, Трифоновка урамы буйлап кайтып барган җиремнән, ютәлем кузгалып, туктап калдым. Кемнеңдер җилкәмә сак кына кагылуына борылып карасам – Диләра. «Ни булды?» – ди. Дөресен әйтәсем килмәде, әлбәттә. «Тешләрем!» – дигән булдым. Ышандымы-юкмы – белмим, әмма артык төпченеп тормады. Укуларыбыз, буласы имтиханнарыбыз турында бераз сөйләштек тә, язга таба, бераз бушый төшкәч очрашырга булдык. Шулхәтле матур, кояшлы көн иде ул! Урамда очраган кешеләре дә нурлы иде! Язның тизрәк килеп җитүен тели башладым...     Ә язга кадәр Яңа ел бар бит әле! Аны ничек каршылыйбыз? «Бәлки бергәләп?» – дип тәкъдим итте Диләра. Џәм шулай иттек тә! Аның кызлары төрлесе төрле якка китеп баралар икән. Ну осталыкларыбызны күрсәттек тә инде! Бар тырышлыгыбызны эшкә җигеп, үзебезнең татар ризыкларын, әниләребездән отып калган пылавыбызны әзерләдек. Ул пешеп өлгергәнче, берничә кат өченче каттан икенчесенә төшеп менәргә туры килде килүен. Ләкин, Хуҗа Насретдин әйтмешли, шатлыгы ни тора бит! Ахыр чиктә нәкъ шулай булып чыкты да: пылауны, без килеп җиткәнче, икенче каттагы студентлар «ялгышып» тәлинкәләренә бүлеп таратканнар иде инде. әмма безне ул көнне берни дә күңелсезләндерә алмый иде.   Менә 1948 елның имтиханнар сессиясе дә килеп җитте. Режиссураны мин «бишле»гә бирдем. Шатлыгымнан очына-очына Диләрам янына киттем. Искиткеч гүзәл яз иде. Сокольникины берничә кат айкап чыктык. Мин шаярдым, юк-бар сөйләп Диләраны да көлдердем. Стромынкага җәяү кайттык. Алдагы имтиханымнан соң яңадан үзебезнең сихри каенлыгыбызда, билгеләнгән сәгатебездә очрашырга булдык.   Берсекөнгә бирәсе имтихан мине әлләни куркытмый иде, чөнки, беренчедән, марксизм-ленинизмны уку елы буена мин бик яхшы өйрәнеп бардым, укытучыбыз күп вакытта зачетларын автомат рәвештә куеп бара иде. Икенчедән, мин ул фәнне үзем дә бик ярата идем. әмма имтихан көне алдыннан, кичен, минем белән көтелмәгән хәл килеп чыкты: кинәттән сулышым кысыла, башым авырта башлады. Бүлмәдәшемнән Ванганны чакыртуын сорадым. Ул озак көттермәде. Хәлемне күргәч, мине шундук диспансерга алып китте. Андагы рентгенолог икенче көнне килергә кушты.     Менә хәзер дә күз алдымда: крепдешин күлмәк кигән, икегә бүлеп үрелгән толымнарын баш артына нәфис итеп ураган, үзе зифа, үзе искиткеч сөйкемле...    Иртәгесен имтиханга барып, укытучыма хәлемне сөйләп бирдем. «Нишлисең бит, әлегә дүртледән артыгын куя алмыйм шул», – диде ул. Миңа артыгы кирәкми дә инде. Инде Диләрага ничек аңлатырга? Авыру имгәк аңа нигә кирәк? Ничек тә араны өзәргә!   Диләрам мине Сокольникидагы бакчада көтә иде. Кочаклаштык. Торабыз күзгә-күз карап. Ниџаять, бар кыюлыгымны җыеп тәвәккәлләдем: «Беләсеңме, без синең белән башкача очрашмаячакбыз». – «Нигә?» Мин дәшмим. «Син авырдыңмы?» – «әйе». – «Шул, минем әнием авыруымы?» Мин тагын дәшмим. Диләра кисәк кенә муенымнан кысып кочаклап алды. «Мин сине беркая да җибәрмим, аңлыйсыңмы? Мин сине беркемгә дә бирмим, ишетәсеңме? – дип, елый-елый, кат-кат кабатлады ул. – Без сине џичшиксез дәвалаячакбыз!»   Ниџаять, икебез дә тынычлана төштек. Вакыт соң иде инде. Мин Диләрадан борчуым өчен гафу үтендем. Ул, моның урынсыз булуын әйтеп, иртәгәге очрашуыбызны билгеләп куйды.   Икенче көннән башлап барысы да минем хәлемне кайгыртырга кереште. Иң элек Диләра, табиблардан барлык кирәкле чаралар турында белешеп, институтыбыз җитәкчеләре белән бәйләнешкә керде. Аннары, курсташ иптәшләрем белән бергәләп, миңа кирәкле больница-санаторий мәсьәләләрен кузгаттылар.    Минем калган имтиханнарым көзгә күчерелде, џәм мин, Диләрам белән саубуллашып, Казанга кайттым. Больницада тиз арада пневматоракс операциясе ясадылар, ә берничә вакыттан яныма Диләрам да килде.    Дәвалануым уңышлы гына барса да, шактый озакка сузылды. Бу хәл минем укуыма зыян китерә иде. Шулай да артта калмаска тырыштым. Бу вакытта Диләрам үзенең җитәкчесе, СССР Фәннәр Академиясенең мөхбир-әгъзасы Николай Константинович Дмитриев тәкъдим иткән тема буенча, бөтен тырышлыгын куеп, себер татарлары телен өйрәнә иде.    әниебез – ул вакытта Татар дәүләт Академия театры режиссеры – яңадан-яңа спектакльләр кую белән дә мавыга, шул ук вакытта минем өчен дә хәсрәтләнә-яна иде. Кемнеңдер киңәше белән алар – Зөмәррә, әни џәм Диләра, бергәләшеп, халыкта сыналган дәва белән мине «рәткә китерү» хәстәренә керештеләр. Љч литрлы пыяла савытка ике килограмм чамасы «нутряное сало», бер кило бал џәм күпмедер шоколад порошогы катнашмасы салып, җылытып, шуны миңа џәр көн иртән ашар алдыннан бер аш кашыгы каптыра иделәр.  Шактый озакка сузылды бу дәвалау. Бүгенгә хәтле тәмен тойгандай булам.    1948–1949 елларны Диләра аспирантурада үзенең кандидатлык диссертациясен тәмамлады. Мин исә, укуымны дәвам итеп, Диләрамның тырышлыгы белән, тагын ике тапкыр санаторийда дәваландым.    ә 1950 ел­ны, сәламәтлегем күзгә күренеп яхшыргач, без өйләнешергә булдык. Минем әни Диләраны якыннан белү генә түгел, чын күңелдән ярата иде. Аның риза булачагына шикләнмәдем дә. Диләраның әтисе дә, кызының сөйләгәннәреннән чыгып, мине шактый тулы күз алдына китергәндер дип уйлыйм. ә ул Диләрага тулысынча ышана иде.    Ул елны безнең, берьюлы диярлек, ике туй үткәрелде: беренчесе Казанда – сеңлем Зөмәррәнең туе; икенчесе Төмәндә – үземнең туем. 1950 елгы җәйнең нәкъ уртасына туры килгән туебызны мин элекке заманнардагы «аулак өй» кичәләренә охшатам. Тар гына ике бүлмәле, әле патша заманында ук салынган ике катлы йортның астагы катында урнашкан иде Диләраның ул «аулак өе». әнисе вафат булып, аларның бер бүлмәле фатиры урнашкан агач йорт янганнан соң, алар әтисе белән шушы йортка күчәргә мәҗбүр булганнар. Шул янгыннан коткарып калган, Диләрага әнисе бүләк иткән «C.Goetze» фирмасы роялен дә «аулак өйгә» сыйдырганнар. Диләра бит, шуңарда өйрәнеп, әле әнисе исән чагында ук музыка мәктәбен «с отличием» бетергән (соңыннан шушы рояльдә аның балалары да, оныклары да уйнарга өйрәнде).   Диләраның апалары-абыйлары, җиңги-җизниләре барысы да җырга џәвәс иде. Туебызга ямь биреп, берсеннән-берсе матур, моңлы җырлар яңгырады. Ќырлаучыларның шатлыктан нурланган йөзләре џәм әхмәтгариф әтиебезнең ул кичтәге эчтән бәреп торган горурлык хисләре күңелләрне тагын да дулкынландыра иде.    Иртәгесе көннән «туй сәяхәте»нә – беренче диалектологик экспедициягә хәстәрлек башланды. Безнең теләгебезне үтәп, әтиебез Төмәннән Тобольскига Тура–Тобол елгалары буйлап йөргән пароходка билетлар алган иде. Тобольск аша уза торган кечкенә генә, аена бер генә йөри торган ул ап-ак пароход, әйтерсең, безнең өйләнешүебезне генә көтеп торган. Менә аның тәгәрмәч калаклары суны дулкынландыра башлады. Безне озатырга килгән туганнарының да, ерак сәфәргә чыгучы безнең дә йөрәкләребез шул судан ким дулкынланмагандыр... Искиткеч комфорт белән озатырга тырыштылар инде безне: юлыбызга тәмле-тәмле ризыклар – каклаган каз-үрдәк ботларыдыр, пәрәмәч-сумсалардыр, тагын әллә ниләр тыкканнар иде.    Иң истә калганы исә үги әниебез әзерләп китергән тутырган чуртан булды! Ул безгә әйләнеп кайтканчыга хәтле җитте. Ак пароход, дулкыннарны яра-яра, күз күрмәгән якларга юл алды. Алда безне исәпсез-хисапсыз шатлык-сөенечләрдән, борчу-мәшәкатьләрдән торган уртак тормыш көтә иде...  Рауил ТУМАШЕВ --- | 21.04.2016 (полный текст новости)

  • 2016-04-28 04:02 Кичке аппетит белән «көрәшү» серләре (КИҢӘШЛӘР)
    27.04.2016 Киңәш-табыш Бер стакан җылы суга бер чәй кашыгы бал салып эчегез. Кефир эчегез. Ул ашыйсы килүне генә басып калмый, организм өчен дә файдалы, фигурага да зыян китерми. Сөт эчегез.   Теш чистартканнан соң да ашыйсы килү бетә.   Ике стакан чиста су эчегез. Ашказаныгыз тулып, нәрсә дә булса ашыйсы килмәячәк.  --- --- | 26.04.2016 (полный текст новости)

  • 2016-04-28 04:02 Чаллы гаиләсен үтерүче гомерлек җәзаны кыскартырга тели
    27.04.2016 Криминал Яшь егет коточкыч җинаятьне уен приставкасы һәм берничә мең сум акча өчен кылган.Өч кешене үтергән өчен хөкем ителгән Шәүкәт Миндияров Татарстан Югары судыннан җәзаны йомшартуын сорый. Исегездә булса, 2015 елның июлендә ачык калган тәрәзә аша фатирга кереп, йоклап яткан хуҗабикә, аның энесе һәм улын үтереп чыккан Миндияровны суд гомерлеккә ирегеннән мәхрүм иткән иде. Апелляцион шикаятендә Миндияровның адвокаты, судның җәзаны йомшартырдай кайбер фактларга игътибар итмәвен җиткергән.    Исегезгә төшерәбез, 3 кешене үтергән егет фатирдан планшет, уен приставкасы, зәркән бизәнү әйберләре һәм берничә мең сум акча, шулай ук Бөек Ватан сугышы медальләрен урлап чыккан иде.   --- --- | 27.04.2016 (полный текст новости)

  • 2016-04-28 04:02 Кайту...
    27.04.2016 Язмыш Мин берсендә хәтта аларның капка төпләреннән кире борылып киттем. Эчкә узарга, “Исәнме, Рәмия? Хәлләрең ничек соң инде?” — дияргә йөрәгем җитмәде. Үземнең нигә болай эшләвемнең сәбәбен аңладым да, аңламадым да. “Кеше хәсрәте кешегә иртә керә, кич чыга”, диләр. Әмма Рәмиягә килгән бу хәсрәт безнең өчен дә иртән ишетеп, кичкә онытыла торган гына түгел шул. Классташларны күзгә күренмәгән бер җеп — якынлык җебе — гомер буе бәйләп тота. Беребезгә кыен икән, димәк, калган утызыбызга да кыен безнең.   …Мартның соңгы көне була. Ул көнне Рәмия, кичкә әйләнеп кайтырмын, дип, иртән-иртүк Яшел  Үзән  шәһә­ренә чыгып китә. Кызлары Альбина больницада ята, аңа дару кирәк. Чәчтарашханәдә эшләүче танышлары белән очрашырга да сөйләшенгән. Бөтен йомышларын йомышлаганнан соң, эше беткәч, апаларына кереп чәй эчә дә кичке поездга дип, вокзалга төшә. Казан—Буа поезды алты туларга егерме минутта китәргә тиеш, әле вакыт бар, билет ала да, вокзал эченә кереп утыра Рәмия. “Хәзер кайтырга чыгам”, — дип телефоннан ире Ленарга шылтырата һәм шул вакыт күзе вокзал тәрәзәсенә төшә: Буа поезды килеп тә баскан түгелме соң? Игълан иткәннәре дә ишетелмәде. Ашыгып-кабаланып баскычтан өчен­че юлга төшеп җиттем дигәндә, бозга таеп егыла да, кулыннан сумкасы ычкына. Җиргә таралган әйберләрен җыеп бетергәндә,  поезд   инде  сигнал  би­рә башлый. Китә бит бу хәзер! Өлгермәячәк!   Күрәчәк күз йомдыра икән шул. Менә-менә кузгалырга торган шул поездга утырмыйча кире борылып китеп, Яшел Үзән белән Кайбыч арасын бу бер ел эчендә Рәмия уенда ничәмә тапкырлар җәяү узды икән инде? Һәр көннеме, әллә сәгать саенмы? Аягында йөргән сау-сәламәт кешегә нәрсәсе бар аның — атлаган да атлаган булыр иде төне буе. Кайткач ятып бер ял итәр иде дә, тормыш мәшәкатьләре артыннан тагын йөгерер иде.   …Рәмия вагон ишеге тоткычына тотынуга, поезд урыныннан кузгала һәм аның баскычка басам дип күтәргән аягы, платформа белән поезд арасындагы бушлыкка төшеп китә… Бер­сеннән-берсе кыска өч мизгел була ул. Беренчесендә — аяк бушлыкка эләгә. Икенчесендә — нидер шыртлап сынгандай тавыш ишетелә. Өченче­сендә — чынлап торып кузгалырга да өлгермәгән поезд капылт туктый. (Хәер, тагын бер мизгел бар икән. Анысында Рәмиянең башыннан яшен тизлеге белән: “Аяк! Поезд аякны өзде!” — дигән уй йөгереп уза.)   Дөнья әнә шул мәлдә икегә — “аңа кадәр” һәм “хәзергә” бүленә.   Вагон тирәсенә җыелган кешеләр нишләргә белми аптырап торган арада ул аларга үзе эндәшә: “Зинһар өчен, мине тартып чыгарыгызчы!” Чыгаралар. Юк, авырту да, әрнү дә тоймый әле Рәмия. Әйтерсең, берни булмаган. Әмма ул яткан җирдә март­ның соңгы кары тиздән кып-кызыл төскә керә, кайсыдыр мәлдә оекка гына эләгеп торган аяк күзгә чалына…   “Аңны җуйганчы өйдәгеләргә хәбәр итәргә кирәк!” Кемдер аңа телефонын алып бирә, ә кайсыдыр аякка жгут салырга, канны туктатырга керешә.   “Ленар, мине көтмәгез… Поезд астына эләктем… Аягым өзелде…” Шуннан артыкка көче җитми, колакта иренең өзгәләнгән тавышы гына яңгырап кала: “Нәрсә? Ничек?”   Калганнары әллә төштә, әллә өндә… Янәшәдәгеләрнең бер-берсен: “Аякны саклагыз! Аякны!” — дип кисәтүләре. (Бәлки ялгап булыр, дип өметләнгәннәрдер, күрәсең.) “Әй, Ходаем, ярый гомеремне өзмәдең, югыйсә, балаларым нишләр иде?!” — дип, Аллаһы Тәгаләгә рәхмәт укып ятуы. “Ленар ни дияр?” — дип уйлап хафалануы. Караңгылыкка китеп югалып торулар, кабат аңга килү. “Кайсы җирегез авырта? Нәрсә тоясыз?” — болары инде больницага барып җиткәч бугай. “Юк, юк, авыртмый, башка бер җирем бәрелмәде дә, имгәнмәде дә. Аяк кына…” Ышанмыйлар, күрәсең, әллә нинди сәер сораулар бирәләр: “Сумкаңда ниләр бар?”, “Үзең белән күпме акча алган идең?” — диләр…   Операция дүрт сәгать бара. Аны Яшел Үзән шәһәре үзәк больницасының иң яхшы хирургларының бер­­се — Владимир Николаевич Утятников ясый. Ярты төнгә кадәр операция өстәле артында басып торган табиб иртән иртүк Рәмия янына килеп керә.   — Йә, Нуретдинова,  хәлләр   ни­­чек? — ди ул. — Гафу ит, аягыңны сак­лап калып булмады, артык чәрдәкләнгән иде. Әмма бит үзең исән! Башың да, кулларың да… Ирең бармы? Бик әйбәт. Ә балаларың? Өчәү дисеңме? Бик шәп! Яшисең шулай булгач. Иң мөһиме — тезең киселмәде. Әйтте диярсең, син әле бииячәксең!   Бераздан палата ишеген Ленар шакый.   Ирле-хатынлы икәү утырып елыйлар да бер-берсенә ике генә сүз әйтәләр алар: — Син инде хәзер мине яратмассың… — ди Рәмия. — Юк, элеккегегә караганда да ныграк яратырмын! — ди ул.    (Өйгә кайткач, хәл белергә керүчеләрнең һәммәсе: “Балаларың хакына исән калгансың, Рәмия!” — дип кабатлавын тыңлап-тыңлап тора да, Ленар беркөнне: “Әйе, балалар хакына исән калгансың.  әмма  алардан  да  биг­рәк — минем бәхеткә”, — ди. “Без ирләребезгә матур, чибәр, сау-сәламәт килеш кенә кирәк”, — дип уйлап, кыенсынып, күңеленнән өзгәләнеп йөргән Рәмия бу сүзләрне ишеткәч тынычланып кала.)   …Өйгә кайтканның икенче көнендә, ире — эшкә, балалары укырга киткәч, озак кына фоторәсемнәр — ике аягы да  бар  чакларын,  бәхетле  чакла­­рын! — карап утыра да, аннан тәгәри-тәгәри, үкси-үкси елый Рәмия. Нигә?! Ни өчен?! (Күпме генә уйласа да, җавабы табылмаган бу сораулар җанын бик озак гомерләр бимазалый әле аның.) Елагач, азмы-күпме, күңел бушап кала. Ни хәлләр итәсең, килешми чараң юк. Язмыштан, күрәчәктән узып буламыни?! Ә аннан балаларның мәктәптән кайтыр вакытлары якынлаша. Аларга күз яшьләрен күрсәтмәвең хәерлерәк.   Бер аяк белән яшәргә өйрәнү… бәрәңге әрчеп караудан башлана. әйтсәң, балалар да эшли эшләвен, тик ни җаның белән кул кушырып утырып тормак кирәк?! Аларга урындык алып килеп бирергә куша һәм киселгән аягын шул урындык өстенә куеп, ул кичне ашка бәрәңгене үзе әрчеп сала Рәмия. Яралары төзәлеп тә бетмәгән була әле. ә тагын бер атнадан… идән юып карый. Үзе генә калгач, чиләк төбенә генә су сала да, киселгән аяк астына йомшак чүпрәк җәеп, тезләнгән килеш кече якны сөртеп чыгара. Идән юган суны кайткач балаларга түгәргә туры килсә дә, тау­лар күчергәндәй сөенә ул: була икән бит! Була! Балалар әниләренең аякларына әйләнәләр: ул утырган килеш керләрне юа, чайкый, ә алар йөгерә-йөгерә чыгарып элеп керәләр. Камыр­ны да бергәләп пешерәләр: әниләре өстәл артына утырган җирдән ясап тора, ә әзер кабартмаларны мичкә тыгып, алып тору — алар өстендә. Кечкенәдән хезмәткә, чисталыкка-пөхтәлеккә өйрәнеп үскән Альбинага, Илнар белән Динарга боларның һәммәсе әлләни кыен да түгел бугай.   Ә бер кичне Ленары Рәмиягә: — Чәч үсте бит, — ди. — Соң… — Кисәргә кирәк! Сиңа хәзер урындык бирәм, ә үзем идәнгә утырам. Кая кирәк дисәң, шул якка борылырмын, кис кенә.   “Яңадан яшәргә өйрәнү” дигән биек-биек тауның ун баскычын берьюлы сикереп узу кебек була бу. Җизнәләренең чәчен кисүен ишетүгә, башта Рәмиянең үз энеләре килеп җитә, аннан бер-бер артлы күршеләр керә башлый, “безне дә кабул итмәссеңме?” — дип, таныш-белешләр шылтыратырга керешә. Кеше белән аралашу үз эчеңә бикләнеп яту түгел инде. Аяк-куллар исән булып, эшләп йөргәндә, эшли алганда без аның нинди зур бәхет икәнен аңлап бетермибез шул. Ни беләндер мәшгуль чакта хәсрәтең дә китеп, онытылып, югалып тора. “әле дә ярый чәч кисүче һөнәрен сайлаганмын”, — дип куанып туялмый ул. әйтерсең, шушы хәлнең булачагын сизгән, үзе дә аңламыйча аңа алдан ук әзерләнгән…   Былтыр сентябрь аенда Рәмияне Казанга, протезлар ясау заводына чакыралар. (Сүз уңаеннан: өйрәнгеч протезның бәясе утыз тугыз мең сум тора. Тирә-күрше регионнар арасында бары тик Татарстанда гына аны бушлай бирәләр икән. Хәер, даими протез өчен дә Рәмиядән акча сорамаячаклар. Аның кебек бәлагә таручылар өчен бу, әлбәттә, сизелерлек ярдәм.)   Кулына әзер протезны тоттыралар да, спортзалга кереп, киеп, йөреп карарга кушалар. Башта  утырып елый Рәмия. “Ни әйтсәң дә, протез протез инде ул, аңа караган саен югалтуның зурлыгын гына тоясың”. әмма ул көн өйдә барыбер кечкенә генә бер бәйрәмгә әйләнә. “Әни, бас инде, тагын басып күрсәт инде”, — дип балалар әниләре яныннан китмиләр дә. “Әни, син болай матуррак!” — диләр.   Тормыш шулай әкрен генә бер эзгә төшеп килә. Теге көн инде ерак та һәм… шундый якын да кебек әле. Йокларга дип күзен йомуга, бик еш каршысына дөбердәп поезд килә. Төшләргә кереп сискәндерә. (әгәр шул чакта вагон ишеге тоткычына тотынырга өлгермәсә яки кулы ычкынып киткән булса?! Юк, бу хакта аның уйлыйсы да килми!) Хәер, төшкә поезд гына керми, төшләрендә ул үзен гел аяклы итеп тә күрә. Каядыр бара, йөгерә һәм һәрвакыт: “Ике аягым да бар, исән!” — дип куана. Күзен ачуга һәммәсе дә шунда ук искә төшә…   Авыл җирендә кеше күзеннән бернәрсәне дә яшерә алмыйсың. Монда бөтен тормышың — уч төбендәге кебек. Рәмия белән Ленарның да, элек ничек яшәгәннәрен дә беләләр, хәзергесен дә күреп торалар. Гаилә йөген моңарчы Рәмия тарткан. Утка, суга, газга ул түләгән, җитмәсә — җиткергән, тапкан. Кызын җитәкләп больница юлларында да гел үзе йөргән (быел җәй унҗидесе тулачак Альбиналары балачактан инвалид аларның), аңа кирәкле дарулар артыннан чапкан, балаларны ашаткан, эчерткән, киендергән… Ә хәзер…  Хәзер өйдә Ленар хуҗа. Шешә белән ара-тирә булган дуслыгын бөтенләй онытырга туры килгән аңа. (җаваплылык хисе дә кешене әнә шулай үзгәртә икән!) Акча да әтиләре кулында. “Коммуналь хезмәтләр өчен күпме түләргә, төшке аш өчен балаларга мәктәпкә күпме акча җибәрергә — ул хәзер боларның һәммәсен белә, һәркайсы өчен акчаны алдан ук бүлеп куя. Миңа караганда да белебрәк тота, — дип  куана  Рә­­мия. — Базарга да Ленар йөри. Исемлек төзи дә кирәк әйберләрнең һәммәсен берьюлы ала да кайта”.   Үзгәргән, бик нык үзгәргән әтиләре. Балаларга да игътибары арткан. Хатынына да. Рәмиясеннән: “Хәлең ничек? Аягың сызламыймы?” — дип сорамыйча калган көне юк икән. Кыенлыкларның кешеләрне бер-берләренә якынайтуы сер түгел түгелен. “Без бит элек тә менә шулай — бишебез бер йодрык сыман яши ала идек, — дип көрсенә классташым. — Тик моның өчен минем аякны югал­туым кирәк булган, күрәсең”. — Мин дә үзгәрдем, — дип сөйли Рәмия. — Беләсеңме, үз-үземә ышанычым артты хәзер. Кемгәдер кирәк­легемне бу хәл булганнан соң чын-чынлап тойдым. Иремә, балаларыма, туганнарыма гына дип әйтмим. Аякны өздергәннең икенче көнендә, наркоздан әле айнып та бетмәгәндә, яныма күршеләрем — башта Илдус белән Гөлфия, аннан соң Светлана белән Юлия килеп керделәр. Ә өйгә кайткач ишегебез ябылып  та  тормады.  Бө­тен авыл килеп хәлемне белде — көн саен биш-алты кеше! “Ничек ярдәм итик?” — дип, бусагамнан атлап кергән авылдашларыма шулкадәр рәхмәтлемен! Бер карасаң, мин кем? Гап-гади бер хатын бит инде. Кешеләргә яхшылык кына кылып яшәргә теләвем юкка булмаган дип куанам.   Кемгә нинди кайгы килгәнен ишетсәм дә, һәммәсен үз йөрәгем аша үткәрәм хәзер. Һәрберсенең янына барасым, юатасым, киңәшләремне бирәсем килә. “Бу хәсрәт нигә нәкъ менә минем башыма төште, ни өчен?” — дигән сораулар белән үз-үзегезне газапламагыз, диясем. Онытылырлык булмаса да, бу хакта “онытыгыз”, алга таба карап яшәгез. Янәшәдәгеләргә таяныгыз. Кеше беркайчан да ялгыз булалмый, ул кемнеңдер йә әнисе, йә баласы, йә апасы, һичьюгы — күршесе, хезмәттәше. Һәм сез һәрвакыт бер-берегезгә кирәк. Шулай да, кеше иң элек Аллаһы Тәгаләгә таянсын, ул үзенең бәндәләрен ташламый.   Үз эчегезгә генә бикләнмәгез! Балаларыгыз бар икән, күбрәк алар белән аралашыгыз. Бөтен кайгы-хәсрәтләрдән дә иң зур дәва — балалар! Менә минем бүген кызым, улларым булмасамы…   Үз кәефеңне үзең күтәрү өчен һәммәсен дә эшләргә кирәк. Поезд астына эләккәнче үк, машина йөртергә өйрәнергә дип, курсларга язылган идем. Бер аяк булмагач, инде моның әлегә кирәге дә юк кебек, әмма мин аны барыбер укып бетердем, теориямне әйбәт кенә тапшырып, таныклык та алдым. Кечкенә генә булса да җиңүме? Җиңү!   Өйгә берәр яңа әйбер алып кую да кәефне күтәрә. Тырышыгыз, табыгыз шундый мөмкинлек. Балаларыбызның яңа компьютер янында әвәрә килүләре миңа, беләсезме, нинди канатлар куйды. Тотылганны булса да машина сатып алуыбызга да Ленар күбрәк сөендеме  икән, әллә минме? әтиебезгә дә җиңел түгел бит.  Мин күтәрмәсәм, аның кәефен кем күтәрер соң? Атлаган саен кабатлыйм: “Әле ярый син бар!” “әле дә минем бәхеткә син булгансың!” — дим. Мактамаслык та түгел анысы, әнә бер­үзе гараж эшләп чыкты…   …Аны мескен килеш күрергә теләмәгәнгә янына барып хәл белешүне гел суздым да суздым. (Табигате белән оптимист икәнен дә яхшы беләм, әмма язмышның мондый сынаулары кемнәрне генә тезләндермәгән?!) Аңа кызганып, жәлләп каравымны яшерә алмам да, үзенә килгән бәхетсезлекнең зурлыгын янә бер тояр дип тә курыктым бугай.   Ә классташым мин уйлаганга караганда ныграк булып чыкты. Рәмия нәкъ элеккегечә елмая. Чын күңелдән, ихлас итеп! Болай булгач, дөньяларны рәхәтләндереп кычкырып көлүе дә көттермәс. Сөйләшә башлауга ике күзенә дә мөлдерәп яшь тулды. Әмма… таммады.  Үз-үзеңне   кызгануны  җи­ңү — ул инде бәхетсезлекне дә җиңү дигән сүз!   Рәмия мине капка төбенә чыгып озатып калды. Протез ясаучылар: “Тиздән аксавың да бетәчәк”, — дигәннәр аңа. “Бу сүзләренә бик ышанам, шул көннең җитүен көтәм”, — ди ул.   Кайбыч районы, Олы Кайбыч авылы. Гөлнур САФИУЛЛИНА --- | 26.04.2016 (полный текст новости)

  • 2016-04-28 04:02 Татарстанда юл һәлакәтендә яшь егетнең гомере өзелгән
    27.04.2016 Фаҗига Арча районындагы юл-транспорт һәлакәте кичә, 26 апрельдә 16:15 сәгатьтә булган. Һәлакәт Казан – Малмыж юлының 76 нчы чакрымында килеп чыккан. Югары тизлектә бара торган "Лада Ларгус” машинасы каршы як юлга чыгып, “Шевроле Авео” һәм “ВАЗ-2131" автомобильләре белән бәрелешә. "Лада Ларгус" машинасы белән 1959 елгы ир-ат идарә иткән.  Һәлакәт аркасында аның пассажиры – 1996 елгы егет урында ук җан бирә. “Шевроле Авео” пассажиры булган хатын-кыз белән “Лада Ларгус” йөртүчесе хастаханәгә озатылган.   Сүз уңаеннан, ЮХИДИ идарәсе мәгълүматларына караганда, апрельнең 26 көнендә республика юлларында 16 кешенең гомере өзелгән, 304е тән җәрәхәте алган. --- --- | 27.04.2016 (полный текст новости)

  • 2016-04-28 04:02 Айсылу Лерон өченче баласын тапты (ФОТО)
    28.04.2016 Шоу-бизнес "Татар радиосы" ди-джее һәм пиар-менеджеры, журналист Айсылу Лерон бу минутларда Казанның 4нче номерлы балалар тудыру йортында. Кичә кич ул кыз бала тапты! Сабый 27 апрель көнне 21:35тә дөньяга аваз сала. Буе 50 см, авырлыгы 3350 грамм. Баланың да, Айсылуның да хәлләре яхшы, Аллага шөкер. Каләмдәшебез "Матбугат.ру" хәбәрчесенә сер итеп кенә әйтте: балага Сәйдә дип исем кушмакчылар. "Иң бәхетле көннәремнең берсе бу! - диде Айсылу, хисләрен тыя алмыйча, - Хәзер мин күп балалы әни. Бик җаваплы да, дулкынландыргыч та. Балаларыбызны исән-сау, акыллы, тырыш, җәмгыятькә файдалы, михербанлы кешеләр итеп үстерергә язсын!" Олы кызлары Фәридәгә хәзер - 4, уллары Нуриханга - 2 яшь. Гаиләдә яңа әгъзага алар аеруча шат булыр, мөгаен. Айсылуны һәм ире Ленарны чын күңелдән котлыйбыз. Ишле гаиләгезнең игелеген күрегез. --- --- | 28.04.2016 (полный текст новости)

  • 2016-04-28 04:02 "Ак Барс" һөҗүмчесе Артем Лукоянов әти булды
    28.04.2016 Спорт Кичә "Ак Барс" хоккей командасы һөҗүмчесе, 27 яшьлек Артем Лукоянов гаиләсендә шатлыклы вакыйга – хоккейчының кызы туды. Әлеге хәбәрне хоккей клубының матбугат хезмәте таратты. "Без ихлас күңелдән бәхетле әти-әнине – Евгения һәм Артемны котлыйбыз, – дип язган клубның рәсми сайтында. – Яңа туган сабыйга һәм аның әнисенә нык сәламәтлек телибез". "Ак Барс" өчен быелгы сезон уңышсыз төгәлләнсә дә, Артем Лукоянов яхшы уен күрсәтте. Шуның нәтиҗәсе буларак, тәүге тапкыр Россия җыелмасы составында да чыгыш ясау бәхетенә иреште. Дөрес, дөнья чемпионатына гына эләгә алмады.   --- --- | 27.04.2016 (полный текст новости)

  • 2016-04-28 04:02 Татарстанда ир-ат машинасында асылынган?
    28.04.2016 Фаҗига Мамадыш районының Баскан авылыннан ерак түгел, «Мәскәү-Уфа» автотрассасының 937нче чакрымында машина фургоны эченнән 1983 елгы ир-атның асылынган гәүдәсен тапканнар. Егет үз-үзенә кул салган дип фаразлана. Ул «Ниссан Атлас» машинасының фургонында асылынган. Мәскәү өлкәсенә таба юл алган әлеге ир-атның сәер үлеменең сәбәбе әлегә билгесез.   Тулырак: Дальнобойщик остановился на обочине в Татарстане и покончил собой --- --- | 28.04.2016 (полный текст новости)

  • 2016-04-28 04:02 Легендар Ник Вуйчич Казанга килә (ФОТО)
    28.04.2016 Җәмгыять Австралиянең дөньяга танылган мотивацияләүче ораторы, аяксыз-кулсыз туган меценат, язучы һәм җырчы Ник Вуйчич 30 майда Казанга килә. Аның “Жизнь без границ” дип исемләнгән чыгышын “Татнефть-Арена”да тыңларга була. Вуйчич мәктәп, университет һәм башка оешмаларда чыгыш ясап, дөньяның 55 илен йөреп чыккан. Ул телешоуларда катнаша һәм китаплар яза. 2012 елда ул Канаэ Мияхарега өйләнгән. Аларның ике сау-сәламәт уллары үсеп килә.                       --- --- | 27.04.2016 (полный текст новости)

  • 2016-04-28 04:02 Казанда хатын-кыз чүп астында калып һәлак булган
    28.04.2016 Фаҗига Элек “Торак-коммуналь хуҗалык предприятиесе” ҖЧҖдә йөк төягеч машина йөртүчесе булып эшләгән 60 яшьлек ир-атка карата кузгатылган җинаять эше материаллары Казанның Мәскәү районы судына тапшырылган. Ул чүп бушату станциясендә хезмәт куйган 54 яшьлек хатын-кыз үлемендә гаепләнә. Россия Тикшерү комитетының ТР буенча тикшерү идарәсе җитәкчесе ярдәмчесе хәбәр иткәнчә, ир-атка РФ Җинаять кодексының 109нчы маддәсенең 2нче өлеше буенча (“Хезмәти бурычларны тиешенчә үтәмәү нәтиҗәсендә, саксызлык буенча кеше үлеменә китерү”) гаеп белдерелгән.   Кеше үлеменә сәбәп булган бәхетсезлек очрагы быел 17 февральдә иртән Казанның Васильченко урамында урнашкан “Торак-коммуналь хуҗалык предприятиесе” ҖЧҖ чүп бушату станциясе территориясендә эшчеләр чүп-чар аралаганда килеп чыга. Гаепләнүче, чүпне конвейерга күчерү буенча эшләр башкарганда, хәрәкәтнең куркынычсызлыгына, шулай ук мәйданчыкта кешеләр булмавына инанмыйча, 54 яшьлек хезмәткәр хатын-кызны чүп белән күмә.   Нәтиҗәдә, соңгысы, күп санлы имгәнүләрдән һәм күкрәге кысылып, шунда ук һәлак була.   Ир-ат гаебен танымаган. Тикшерү тарафыннан җитәрлек күләмдә дәлилләр базасы җыелган: шаһитләр, гаепләнүче үзе сораштырылга, суд-медицина һәм суд-химик экспертизалар үткәрелгән.  --- --- | 27.04.2016 (полный текст новости)

  • 2016-04-28 04:02 Апамның ире бәйләнә
    28.04.2016 Хатлар Бу хәлләр турында газетага языйммы юкмы дип озак уйланып йөрдем, ниһаять, тәвәкәлләдем, бәлки укучылар арасында миңа киңәш бирүче табылыр. Ярты ел элек апамның туен гөрләттек. Булачак ире белән берничә ай очрашканнан соң, апам кияүгә чыкты. Киявебез үзеннән берничә яшькә олырак. Чит төбәктән килгән кеше. Татарстанда туганнары да юк. Ләкин саф татарча сөйләшә, бик ачык, аралашучан кеше. Бер күрүдә үк ошаттык аны. Тик менә, тора-бара миңа башкача карый башлаганын тойдым. Кирәксә-кирәкмәсә дә телефоннан шалтырата миңа, хәлләремне белешкән була. Баштарак моңа әллә ни игътибар бирмәдем, якын итәдер дип уйладым. Тик кияү егете оятсызлана ук башлады.   Безгә кунакка кайткач, апа күрмәгәндә генә мине коча бу, матур сүзләр әйткән була. Соңгы арада бөтенләй очрашуга чакыра башлады. Мин, әлбәттә, каршы килдем. Апама бу хакта әйтергә куркам, киявебез белән дә турыдан туры сөйләшергә кыймыйм. Ул миннән ун яшькә олырак. Хәзер аның белән очрашырга да теләмим, апам берәр нәрсә сизмәсен иде дим, гаиләләрен бозасым килми.   Айсылу, Апас. --- --- | 27.04.2016 (полный текст новости)

  • 2016-04-28 04:02 Май бәйрәмнәрендә шашлык пешерүчеләрне галәмнән күзәтәчәкләр
    28.04.2016 Җәмгыять Шаярту түгел бу! Татарстанда янгынга каршы махсус режим гамәлдә. 15 майга кадәр учак ягуга бәйле аерым таләпләр дә бар. Ә закон бозучыларга штраф яный. Янгын куркынычсызлыгын тәэмин итүче законга өстәмәләр керткәннәр. Бу хакта Татарстан Хөкүмәт йортында узган брифингта сөйләделәр. Татарстанның янгыннарны күзәтү буенча баш дәүләт инспекторы урынбасары Максим Трущин сүзләренә караганда, моңарчы әлеге мәсьәләдә ачыклык булмаган. Хәзер исә һәр сантиметрны үлчәп эш итәчәкләр. Димәк, бу ялларда бакчада шашлык пе­шерергә теләүчеләргә учак урынын җентекләп сайларга туры киләчәк.   “Табигать кочагында учак­ны тирәнлеге кимендә 30 сантиметр, ә киңлеге 1 метрдан артмаган чокырда ягарга рөхсәт ителә. Аның урыны корылмалардан – 50, ылыслы урманнан – 100, ялгыз үсеп утыручы агачлардан ким дигәндә 30 метр ераклыкта булырга тиеш. Мангал файдаланасыз икән, саннар ике тапкыр кимрәк тәшкил итә”, – дип сөйләде Максим Трущин. Үз бакчасында ит пешереп ашарга теләүчеләргә исә сарай, йорт ише корылмалардан, җимеш агачларыннан 5 метр читкәрәк китәргә туры киләчәк. Менә шундый хәл­ләр!   Республика күләмендә янгын куркынычсызлыгын галәмнән күзәтәләр. “Махсус мониторинг алып барабыз”, – дип кисәтте урынбасар. Ел башыннан бирле кипкән үләнгә ут төртеп, саксыз кыланган алты кешене административ җа­вап­лылыкка тартканнар инде. Янгынга каршы махсус режим вакытында физик затларга дүрт мең сумга ка­дәр штраф яный. --- --- | 27.04.2016 (полный текст новости)

  • 2016-04-28 04:02 Намаз вакыты үзгәрә
    28.04.2016 Дин Май башыннан (Казан өчен 4 майдан) алып август ае башына кадәр, безнең җирлекнең табигый үзенчәлеге буларак, шәфәкъ аклыгы иртәнге таң белән кушыла. Димәк, төн дәвамында аклык бетми һәм ястү намазының башын, шулай ук иртәнге намазның башын астрономик исәпләү белән билгеләп булмый. Шул сәбәпле, дин галимнәре сүзләренә таянып, бу чорда сәгать белән исәпләүгә күчү карар кылынган.   Ястү намазы кояш баегач, 1 сәгать 30 минуттан соң, ә сәхәр тәмамлану һәм иртәнге намаз керү вакыты кояш чыгарга 2 сәгать алдан дип билгеләнде, дип яза dumrt.ru сайты. --- --- | 28.04.2016 (полный текст новости)

  • 2016-04-28 04:02 Башкортстанда фаҗига: өч бала әниләре күз алдында янып үлгән (ФОТО)
    28.04.2016 Фаҗига Башкортстанның Балтач районы Комъязы авылындагы фаҗига 27 апрель иртәсендә килеп чыккан. 25 яшьлек әни кеше йокыдан торып, хуҗалык эшләре белән ишегалдына чыгып китә. Ире өйдә булмый, ә өч сабые йоклап кала. Хуҗабикә ишегалдында кайнашканда, йортта ниндидер тавыш ишетелә. Шул арада тәрәзәдән кара төтен чыкканы күренә. Әни кеше дөньясын онытып йортка таба йөгерә. Әмма керә алмый – йорт эчен ут камап алган була. Ул тәрәзәгә дә барып карый, пыялаларын ватып, кулларын җәрәхәтләп бетерә, ләкин эчкә генә уза алмый.     Янгын сүндерүчеләр бик тиз килеп җитә, янгынны санаулы минутлар эчендә сүндерәләр. Ләкин балаларны гына коткара алмыйлар. Янгында 3, 5 һәм 7 яшьлек сабыйларның гомере өзелгән.     Беренчел фаразлар буенча янгын балаларның шуклыгы аркасында чыккан һәм алар ис газына агуланган, диелә. Тикшерү эше дәвам итә.   --- --- | 28.04.2016 (полный текст новости)

  • 2016-04-25 12:13 Баланы күкрәк сөтеннән аеручыларга КИҢӘШЛӘР
    21.04.2016 Киңәш-табыш Уйламыйм гына. Дөресрәге, ничек тә уйламаска тырышам. Югыйсә, шунда ук күзләремә мөлдерәп яшь тула, тамагыма йотып булмаслык авыр төер утыра. Ана белән баланы бәйли торган кендек җебе ничә тапкыр өзелә икән?! Ул карынымда ятканда безне бербөтен итеп тоткан кендек җебен әйтмим әле мин. Күзгә күренеп тормаган, бары йөрәк, күңел, җан белән генә тоеп булган җепләр турында сүзем. …Дөньяда һәммә нәрсәнең башы булган кебек ахыры да бар. Бис­милламны әйтеп, нарасыема беренче тапкыр күкрәгемне каптырган көн кичә генә кебек әле, югыйсә. Каптырган дип, шунда ук алай җиңел генә килеп тә чыкмый бит әле ул. Нәни «төенчегең­не» кулыңа ничекләр тотарга, утырып имезергәме, әллә ятыпмы икәнен дә белмисең. «Күкрәкне дөрес каптымы икән?» дип, аптырап-йөдәп бетәсең. Шундый чакта киңәш сорарга яныңда берәрсе булса икән ул! Юк бит. Бу — табиблар вазифасы түгел, ә балалар бүлегендәге шәфкать туташлары, бәләкәчләрне әниләренә таратуга, тизрәк тынычлап чәй эчеп алырга утыра. Гел бер сорау белән йөргән әниләр аларны инде ялыктырып бетергән. (Әмма барыбер сорарга кирәк! Бер күрсәтсеннәр күкрәкне балага ничек дөрес каптырырга икәнен, ике, ә өченчесендә инде сез аны, һичшиксез, үзегез дә эшли алачаксыз.) Ике-өч көн шулай изалангач, бар да җайлана тагын үзе. Балаң авызы белән имине үзе эзли башлый, әйбәт кенә суыра да, син дә тынычланасың.    Ә аннан күкрәкләргә сөт төшә! Сиздереп, авырттырып, рәхәт сулкылдап! Хатын-кыз тормышында була торган иң-иң бәхетле, иң татлы мизгелләр… Күкрәгенә кочып бала имезергә хыялланмаган хатын-кыз юктыр ул! Гәүдәм ямьсезләнә, матурлыгым бетә дип, имезүдән баш тартучылар да бар диләр. Белмим, булса да бик сирәктер, џәрхәлдә, минем үземнең дус-иш, таныш-белеш арасында андыйларны очратканым юк әле.   Тәмен белеп, рәхәтен тоеп, куана-куана имездем баламны. Кечкенәң елап уянгач, төн уртасында шешә эзләп, сөт җылытып йөрү түгел инде бу. Газга куйган сөтең әле бит күп чакта артык кайнарланып китә. Аны суытып бер җәфа чигәсең. Балаң исә бу вакыт алганны-куйганны белми елый да елый. Ул арада: «Нәрсә булды?» — дип, яныңа берәм-берәм уянып, өйдәгеләр чыга. Аларның татлы йокылары бүленгәнгә үзеңне нигәдер гел гаепле саныйсың… Ә имезгәндә дөнья рәхәте. Балаң кыбырсый башлауга күкрәгеңне каптырып куясың да эшең бетә — мес-мес суыра да, ул үзенә йокыга китә, син үзеңә.   Тик, әйтәм ич, бу дөньяда бөтен нәрсәнең дә ахыры бар. «Өеңдәге хәлне күршеңнән сора» дигәндәй, беркөн кинәт таныш-белешләрнең үземә: «Әле һаман да имезәсеңмени?» — дигән сорауны бик еш бирә башлауларына игътибар иттем. Улымны имидән аерырга вакыт җитте дә микәнни? Шулай тизме?! Кызларны ничектер, ә менә ир баланы ике яшьтән узгач та имезергә ярамый дип ишеткәнем бар барын. Югыйсә, анасы рәнҗесә — рәнҗеше төшүе мөмкин икән. Ярабби, Ходаем, үзең сакла!   Ике-өч көнгә кунакка китеп тор, күкрәгеңә кызыл борыч яки башка берәр ачы нәрсә сөрт… үзем кеше биргән киңәшне тыңлыйм, «ярар, ярар» дип баш чайкыйм, ә үзем гел башканы уйлыйм: «Юк, иртә әле, иртәрәк. Моңа иң элек минем үземнең әзер булуым, баланы имидән аерырга теләвем кирәк бугай».   Берничә атна үз-үзем белән сөйләшеп, үземне-үзем үгетләп йөрдем. «Имезмәдең түгел, имездең, — дим. — Балага бер-бер зыяны булмасын дип, инде ике ел кызыл алма, әфлисун капканың юк, шоколадның, кофеның тәмен оныттың. Гөмбә, тозлы балык, майонез, кетчупларны әйтмим дә. Соңгы ике Яңа елны шампан шәрабсыз да каршыладың. Ә теге юлы, балада аллергия башлангач, суда пешкән кәбестә шулпасы белән күпме тордың әле? Айга якынмы? Бәрәңгегә, кара ипигә кадәр ашарга ярамый, диделәр бит. Түздең, барыбер күкрәктән аермадың.   Бу кадәр озак имезә алырмын дип өметләнмәгән дә идең түгелме соң?! Абыйсы сыер сөте белән дә үсте бит әле әнә, Аллага шөкер, монысының инде зарланырлыгы юк».   Шулайлар итеп тырыша торгач, ниһаять, «өлгереп җиттем»! Тик, бу атнада тәвәккәлләп карыйбыз дип йөргәндә, урамга чыккач, безнең участокның шәфкать туташы очрады. Һәрвакытта-гыча хәлләребезне сораша. «Менә, имидән аерырга җыенам», — дим. «Ашыкмагыз. Ике атнадан прививкагыз җитә. Шуны ясаткач аерырсыз», — дип яныбыздан китеп барды ул. Тагын тукталдык.   Прививкадан соң да тиз генә аерып булмады. Бала, салкын тиеп, авырып китте. Педиатрыбыз ул терелгәч тә тагын бер-ике атна сабыр итәргә кушты әле. «Тәмам ныгысын, югыйсә, кабат авырып китүе ихтимал. Бала өчен шактый зур стресс бит бу», — ди.   Мин ул арада гел газета-журналлар, китаплар актардым. Күкрәк сөтенең файдасы, аны арттыру өчен ниләр эшләргә кирәклеге турындагы язмаларның исәбе-саны юк. Ә баланы имидән аеру, күкрәктәге сөтне ничек бетерү хакында ник бер юл табыйм?! Хәзер, барысы да артта калгач, һәммәсен башымнан кичергәч, мин үзем сезгә менә берничә киңәш бирә алам. Беренче киңәш Баланы кайчанга чаклы имезергә? Минемчә, барысы да сезнең үзегездән, сезнең теләктән тора. (Ә теләк булмаганда, сәбәп исә бик тиз табыла!) Ислам дине кануннары буенча, хатын-кыз баласын ике яшькә чаклы имезергә тиеш диелгән. Анадан балага күкрәк сөте белән кирәкле витаминнар гына күчми, җан, рух саулыгы да иңә. Менә шуның өчен дә: «Ана сөте белән кермәсә, тана сөте белән керми», диләрдер. Табиб-педиатрлар исә: «Бер яшькә кадәр имезү дә җитә», — дип әйтәләр. Ана белән баланы бәйли торган бу илаџи мизгелләр — хатын-кызга гына Ходай насыйп иткән татлы да, рәхәт тә, бәхетле дә мизгелләр сезнең тормышта барыбер озаккарак сузылсын. Берничә атнага, берничә айга булса да. Икенче киңәш Кинәт кенә, капылт кына аерырга кирәкмидер. Бигрәк тә бала төннәрен генә түгел, әле көндезләрен дә имгәндә.   Имәргә сорап, көндез яныма килгәч, мин улымның игътибарын сиздермичә генә башка берәр нәрсәгә юнәлтә башладым. Йә икәү утырып китап карыйбыз, йә рәсем ясыйбыз, буйыйбыз, уенчыклар белән уйныйбыз. Йә булмаса, тәрәздән карап торабыз, анда исә балага кызык нәрсә гел табыла — карга очып китә, машиналар йөреп тора, эт яки мәче күзгә чалына. Өч-дүрт көн дигәндә, улым имине йокларга ятканда гына сорый торган булды.   Өченче киңәш Баланы күкрәктән аерырга берничә көн кала чәй (гомумән, теләсә нинди сыеклык) эчүне шактыйга киметергә кирәк. (Сөт төшү өчен ниләр эшләгән булсагыз, хәзер шуның гел киресе!) Моңарчы яратмаган сөт ризыкларына, сөтле чәйгә соңгы вакытта күнеп тә беткән кебек идегезме? (Баласы өчен ана нәрсәгә генә түзми!) Инде менә тиздән, бик тиздән чәйне сөт өстесез дә рәхәтләнеп эчәргә һәм үзегезне ниндидер гаепле эш кылгандай хис итмәскә дә мөмкин булачак. (Сезгә ияреп сөтле чәй эчәргә күнеккән өйдәгеләрегезне исә, белмим, менә нишләтерсез.) Алда әйткәнемчә, баланы көндезләрен имезми башлау да күкрәккә сөт төшүне күпкә киметә.   Дүртенче киңәш «Имидән аерам» дип, әллә кайдагы, әллә ничә чакрымдагы авылга, районга — дәү әниләренә, әбиләренә улыгызны (кызыгызны) кайтарып кую дөресме икән? Каенанаң яки әниең күрше йортта, күрше подъездда гына яшәмәгәч, сезнең белән көн аралаш күрешеп тормагач, әбисе белән бабасы аны никадәр яратсалар, якын итсәләр дә, бала өчен алар барыбер чит-ят кебек бит. Инде үзегезне шул сабый урынына куеп карагыз. Әнисе аны ташлады (моңарчы үзеннән бер сәгатькә дә аерылмаган әнисенең күз алдында булмавын ул аны югалту, үзен ташлау дип кабул итәчәк), ят җир, ят кешеләр… Стресс өстенә стресс! Кайгы өстенә кайгы! «Әниең иртәгә, берсекөнгә кайта» дигән сүзләрне бала, гомумән, кабул итми, аңламый, чөнки ул әле вакыт дигән төшенчәне белми.   Мин улымны әниләргә дә кайтармадым, үзем дә «кунакка» чыгып китмәдем. Бары күрше бүлмәдә йокладым. Йокладым дип, беренче кичне төн буена керфеккә-керфек кактыммы икән? Әмма: «Нишли икән?» «Елыймы икән?» — дип борчылып торганчы, барысын да үз колакларым белән ишетеп яту миңа барыбер җиңелрәк иде. Әтисе аның холкын да, гадәтләрен дә яхшы белә. Ими эзләп берничә тапкыр уянган баланы көйләп, юатып, кулында тирбәтеп яңадан йоклатып җибәрде. Ә тагын ике көннән соң инде без улым белән йокларга икәү бергә яттык. Кысып бәйләп куйган күкрәкләремә күрсәтеп, жәлләгән тавыш белән: «Әнием, авырта?», «Авырта?» — дип берничә тапкыр сорады да, миңа аркасы белән борылып йокыга да китте ул. Имәргә сорау уенда да юк иде шикелле. әйтерсең, беркайчан иммәгән дә. Сәер дә булып китте хәтта. Бишенче киңәш Инде иң авыр сорау — күкрәктәге сөтне ничек бетерергә? Саваргамы, әллә бөтенләй кагылмаска дамы? (Минем өчен менә монысы, чыннан да, иң авыры булды.)   Беренче баламны тапкач, җиде көн үтүгә күкрәкләрем шешеп, «мастит» дигән диагноз куйдылар. Бер-бер артлы ике операция кичердем. (Табиблар маститны күкрәктә калган сөтне савып бетермәгәннән дә була дип аңлаттылар.) Сөт төшеп тулышкан күкрәк­ләрне инде нишләтергә? Әрнешүенә генә түзәр идең дә, ә яңадан мастит башланса? Тәмам башым катты. Авырткан җирдән кул китми бит — кем белән генә сөйләшсәм дә, сүзне гел шуңа борам: алар бу очракта нишләгәннәр?   Гүзәл: «Саумаска кирәк, диләр инде. Көн ярымнан, күкрәкләрем авыртканга түзә алмыйча, яңадан имезә башладым. Икенче тапкыр талпынуымда гына ташлата алдым».   Рушания: «Килендәшем, имезүне әкрен-әкрен киметә барып кына, баласын имидән аерды. Менә шулай кинәт ташлаткан өчен мине ачуланды да әле. «Күкрәгең формасын югалтачак, «асылынып» калачак», — диде. Табиб кеше белә инде — чынлыкта, шулай булды да».   Алия: «Беренче балам туганда үлде минем. Акушерка шунда ук күкрәкләремне сөлге белән каты итеп кысып бәйләп куйды. Сөт барыбер төште төшүен. Авыртса да, чыдадым инде, чөнки саварга кушмадылар».   Роза: «Узган җәй ирем белән Испаниядә ял иттек. Бер яшь тә ике айлык улымны каенанам алып калды. Имидән  нигә иртәрәк аермаганмындыр инде, үзем дә белмим, аны бик җиңел генә итеп күз алдына китергәнмендер, күрәсең. Мәскәүдә, поезддан төшүгә, вокзал буйлап «ана һәм бала» бүлмәсен эзләп киттем. Рәхмәт яусын, хәлемне аңладылар, сөтне саварга стаканга кадәр бирделәр. Кичен, инде Испаниягә барып җиткәч, кунакханәгә урнашуга, кабат күкрәкне саварга утырдым. Диңгез буенда, кояш астында ятканда, күкрәкләрне бәйләп куеп буламыни инде — бер көн дә бәйләмәдем. Бик нык тулышып авырта башлагач, азрак савам да тагын йөрим. Икенче атна ахырына коену костюмым бушап, миңа зур булып калды, чөнки күкрәкләрдә сөт инде тәмам бетте. Шулай итеп, ялым ял булмады, нишләтәсең, үзем гаепле».   Алтынчы киңәш Улыма соңгы арада гел: «Эмиль дустың ими ашамый икән әнә, зур үскән», — дигән сүзләрне сөйләдем. Балалар компьютер сыман бит алар — ишеткән бер нәрсәне сеңдереп баралар. үзен имидән аера башлауга, ул, бертуктамый: «Зур үстем, ими ашамыйм», — дип кабатларга кереште. Тизрәк зур буласы килү теләге көчле идеме, әллә үз-үзен шулай юаткач, аңа җиңелрәк идеме — икесе дә булгандыр, тик ул бер тапкыр да күз яшьләре белән ими сорамады. ә шулай да мин сезгә күз яшьләренә дә әзер булыгыз, дияр идем.    Баланы имидән аерган атнада өйдә нинди дә булса зур эш эшлим дип планнар кормагыз. Имәргә сорап аптыратмаса да, бала шактый көйсезгә әйләнәчәк. Гел итәгегезгә тагылып йөриячәк. Кыскасы, сабырлык џәм түземлек сезгә!   …Менә инде ул җеп өзелде дә. үз халәтемне үзем аңламыйм. Дөньям бушап калды — нәрсәнедер югалттым сыман. Миннән башка бер сәгать, бер көн тора алмас шикелле иде. Йөри, йөгерә генә әнә — уенда да юк. Ә мин, бәләкәчемнең үсүенә куанасы, горурланасы урынга, күр инде, өйдәгеләргә сиздермичә тагын күз яшемне сөртәм. И-и, балам, йөрәк парәм…   Гөлнур САФИУЛЛИНА --- | 20.04.2016 (полный текст новости)

  • 2016-04-25 12:13 Баланы ничә яшьтә дингә китерергә?
    21.04.2016 Дин Балага дин кирәкме? Кирәк, әлбәттә. “Балаңа Алла турында сөйләмәсәң, Аллага балаңнан зарланырсың”, – дип әйтергә ярата бу уңайдан Җәлил хәзрәт Фазлыев. Балага ничә яшьтә дин күнекмәләре бирә башларга соң? Дин орлыклары салу өчен иң кулай вакыт – балачак дип, җиде яшь­кә кадәр сабый күңелендә Аллага мәхәббәт уятырга киңәш итә дин әһелләребез. Ашарга утыргач, бисмилла әйтер­гә өйрәтүдән һәм ашап туйгач, дога кылудан башланадыр, мөгаен, дин нигезләре. Билгеле инде, уң җилкәңдәге фәрештәң – яхшы эш­ләреңне, сул җилкәңдәге фәреш­тәң яман гамәлләреңне язып бара, ни генә кылсаң да, Алла бабай барысын да күреп тора, җәннәт – әниләрнең аяк астында, дигән үгет-нәсыйхәтләрне угыл-кызлары­быз кеч­кенәдән күңеленә сеңде­реп үссә, догалар ятласа, иманлы бала тәрбиялибез дип сөенергә җир­лек бар.   Тик бу гына аз. Җиде яшьтән соң, ягъни бала мәктәптә укый башлагач, ниндидер дәрәҗәдә дини мохит булмаса, дин сабаклары бирелмәсә, сабый чакта алган бе­лем-күнекмәләрен, хәтта ятлаган догаларын да онытып бете­рергә мөмкин укучы. Бу уңайдан иң уңышлы тәҗрибә, әлбәттә, Балтач районында. Анда инде дистә елдан артык кыз-малайларга, әлеге дә баягы Җәлил хәзрәтнең башлап йөрүе нәтиҗәсендә, факультатив рәвештә әхлак дәресләре укытыла. Шушылай сыйныфтан сыйныфка дин-әхлак казанышларыбыз ныгытылып барыла. Теләге булган балаларга күпчелек авылларда дәрестән соң мәчеткә барып дин нигезләрен тагын да тирәнрәк үзләштерү мөмкинлеге булдырылган. Әле байтак кына авылларда, спорт җиһазлары да юнәтеп, мәчетләрне сәламәтлекне ныгыту учакларына да әверелдергәннәр.   Дини мохтит булдыруның тагын бер юлы – мәчетләр каршында җәйге һәм кышкы лагерьлар булдыру. Шунысы кызык: җәйге ла­герь­ларда гадәттә әбисе-баба­сы янына кунакка кайткан шәһәр балалары да бик теләп йөри. Әй­тик, уз­ган җәйдә Актаныш райо­нының Чуракай авылында җирле эшкуар Назыйм Шәехов­ның район үзә­ген­нән мөгаллимнәр чакыртып шундый лагерьны өченче (бер җәй эчендә) мәртәбә уздыруына шаһит булган идек. Мондый лагерьлар оеш­ты­рылуын белгән сурәттә ата-аналар да балаларын бик теләп авылга ялга кайтара. Югыйсә авылга кайтып та те­ле­фон-планшеттан аерыла алмыйча утырырга мөм­киннәр бит.   Шөкер, шәһәр җирендә җәен генә түгел, кышкы каникуллар вакытында да ислам лагерьлары оештыра башладылар хәзер. Дө­рес, кайбер имамнар бу эшкә алынырга җөръәт итеп бетерми: мә­шә­­катеннән курка, чыгымнар өчен акча юнәтүе кыен, дигән була. Әм­ма әлеге изге эшкә ихлас алынсаң, ярдәм итүче табылмый калмый. Башлап җибәрергә генә кирәк.   Дини мохит булдыруның тагын бер кызыклы чарасы – Коръән уку бәйгеләре. Ни белгәнеңне башкалар белән чагыштырып карау, осталыгыңны чарлау ягыннан бик үтемле чара бу. Анда гадәттә ба­лаларның дини гыйлем алулары белән беррәттән, ни дәрәҗәдә милли тарихыбызны белүләре белән дә кызыксыналар, яшь буынны татар-мөселман итеп тәр­бия­ләүгә басым ясыйлар. Күптән түгел шундый Коръән уку бәйгесе башкалабыз­ның Һади Максуди исемендәге мәгърифәт үзәгендә оештырылды. “Сөембикә сеңеллә­ре һәм энеләре” бәйгесенең, күз тимәсен, унтугызынчысы бу. Аның “Апанай”, “Мәр­җани”, “Колшәриф”, “Ярдәм” мә­чет­ләрендә дә үткә­релгәне бар.   – Мөгаен, иң уңайлы урын – “Мәрҗани” мәчетедер. “Колшә­риф” мәчетендә шунысы кыен булган иде: беренче кат белән икенче кат арасындагы баскыч култыксасында сабыйлар төшеп китәрлек җирләр бар. Сакчылар бастырып куеп булмый бит: ул-бу булмагае дип көн буе хәвефләнеп йөргәнем истә калган, – дип сөй­ләде ахырда бу җәһәттән ярышны төп оештыручы, “Мөслимә” җәм­гыяте рәисе Әлмира ханым Әдия­туллина. Ел да күрше-тирә рес­пуб­лика-өлкәләр­дән дистә­ләр­чә бала катнашуы белән үзенчәлекле әле­ге бәйге. Удмуртия, Чуашстан республикаларыннан, Ульян, Самара, Киров өлкәләреннән ел да катнашмыйча калмыйлар анда. Быел да балаларны (кызларны – аерым, малайларны – аерым) өч төркемгә, 4-10, 11-14, 15-18 яшьлекләргә бүлеп ярыштырдылар. Кечке­нә­дән кызыксындыру мөһим: быел да иң зур төркем – 4-10 яшьтәгеләр иде. Шуңа күрә дә гаҗәп түгел: әлеге ярышларда биш мәртәбә катнашкан Ләйсән Моталлапова быел бәйгегә Мөхәм­мәт һәм Муса исемле кечкенә улларын алып килгән.   Шөкер, бер бала да бүләксез китмәде бәйге-бәйрәмнән. Нинди генә номинацияләр булдырмаган оештыручылар: Каюм Насыйри, Һади Максуди, Хөсәен Фәизханов, Батырша, Акмулла, Әхмәт Тимер, Исмәгыйль Гаспралы, Зәйнулла Рәсүлев... Әле аларны кемнәр тапшырды диген. Рабит Батулла, Равил Шәрәфи, Хатыйп Миңнегулов, Лена Таҗиева... Рабит, Равил әфән­де­ләрне – Әкиятче бабай, Әҗәл абый килгән дип каршы алуларын күр­гәч, милләтебез тарихындагы мәшһүр шәхесләргә кагылышлы сорауларга тотлыкмыйча җавап бирүләрен ишеткәч, балаларыбыз дин нигезләрен генә түгел, мә­дә­ниятебезне дә беләләр икән дип сөендек. Күренекле кунаклар ярышта катнашучыларга төпле, мәгънәле үгет-нәсыйхәтләрен җит­керделәр, бергәләп өйлә намазын укыдылар. Мондый мизгелләр ничек сеңеп калмасын бала күңе­лендә!   Әлеге бәйгеләр үз ишләрең белән генә түгел, мәшһүр шәхес­ләребез белән очрашу-аралашу мөмкинлеге буларак та зур әһә­мияткә ия. Рәшит МИНҺАҖ --- | 20.04.2016 (полный текст новости)

  • 2016-04-25 12:13 Хәния Фәрхи концертына 90 яшьлек әбиләр дә килә (ФОТО)
    21.04.2016 Шоу-бизнес Җырчы Хәния Фәрхине бик күпләр яратып тыңлый. Аның тамашачылары арасында кем генә юк: яше дә, карты да дигәндәй. 90 яшьлек әбиләр дә бар хәтта! Ышанмасагыз, Хәния Фәрхинең "ВКонтакте" битеннән алынган фотоларын карагыз.     --- --- | 21.04.2016 (полный текст новости)

  • 2016-04-25 12:13 Төрмәдә утырырлык хәле булмаган Мисбах картны озакка утырттылар
    21.04.2016 Криминал Тукай районы Яңа Мусабай авылында яшәүче 86 яшьлек Мисбах Сәхәбетдиновны 6 ел да 3 айга ирегеннән мәхрүм иттеләр. Суд каршында соңгы сүзе буларак олы яшьтә икәнлеген, авыруын, колониядә булуына карап дәүләткә, судка файда булмавын һәм төрмәдә утырырлык хәле булмавын җиткергән, мәрхүмнең туганнары алдында гафу үтенгән Мисбах карт табиб-травматолог Андрей Железновны үтерүдә гаепле, дип табылды. Шул вакытны ул кырыс режимлы төзәтү колониясендә уздырачак. Моннан тыш ул зыян күрүче якка әхлакый зыян өчен 300 мең сум акча да түләргә тиеш.   --- --- | 21.04.2016 (полный текст новости)

  • 2016-04-25 12:13 Алмаз Гафиятов сөйгәненә тәкъдим ясаган
    22.04.2016 Матбугат Очрашып йөргән кызына тәкъдим ясаган. "Ул "әйе" дигәч, Җир тукталып калгандай булды", - ди "ТНВ" каналында спорт яңалыкларын сөйләүче Алмаз Гафиятов. Гөлия Мөслим якларыннан. Туйны җәй ахырларында үткәрергә планлаштыралар.   --- --- | 22.04.2016 (полный текст новости)

  • 2016-04-25 12:13 Рәшидә абыстай Исхакый вафат
    22.04.2016 Дин Бүген, 22 апрель җомга көнне, иртәнге намаз вакытында Рәшидә абыстай Исхакый вафат булды. Татарстанның элеккеге мөфтие Госман хәзрәт Исхакыйның әнисе Рәшидә абыстай олы хөрмәткә лаек кеше иде. Заманында ул күп китаплар чыгарды, күпләрне намазга бастыручы булды. Урыны җәннәттә булсын. Иннә лилләһи вә иннә иләйһи раҗигун. Рәшидә абыстайга 92 яшь иде.  Җеназа бүген Мирный мәчетендә Җомга намазыннан соң булачак. --- --- | 22.04.2016 (полный текст новости)

  • 2016-04-25 12:13 Июньдә дә рәттән өч көнлек ял көтә
    22.04.2016 Җәмгыять 11-13 июньдә Россия көне уңаеннан рәттән өч көн ял итәчәкбез. Бу хакта Хезмәт һәм мәшгульлек буенча федераль хезмәт җитәкчесе урынбасары Иван Шкловец җиткергән."12 июньдә Россия көне, эшләми торган бәйрәм көн, календарь буенча якшәмбегә туры килә. Шуңа да якшәмбедән ял көне дүшәмбегә күчерелә. Нәтиҗәдә, Россия халкының өстәмә ялы пәйда була", – дигән ул. --- --- | 20.04.2016 (полный текст новости)

  • 2016-04-25 12:13 6 яшемдә әтием белән әнием аерылышты, ятимлек ачысын үз башымнан кичердем
    22.04.2016 Язмыш Беркөнне Интернеттан кызыклы мәгълүматлар чүпләп утырганда “Гаилә таркалганда балага ничек зыян салмаска?” дигән мәкаләгә күзем төште. Укып чыктым һәм нык тетрәндем. Сәбәбе: миңа алты яшь тулганда әтием белән әнием аерылышты, ятимлек ачысын үз башымнан кичердем. Кимсенү   Сигез ел бергә гомер иткән ире, аңа сиздермичә генә өр-яңа йортыбызны сатып, акчасын кесәсенә салгач һәм, сөяркәсен ияртеп, Үзбәкстанның Гөлстан дигән оҗмахка тиң матур төбәгенә качып киткәч, нибары егерме сигез яшьлек әнием ул чакта хәсрәтеннән, гарьлегеннән ничек юләрләнмәде икән дип әлегәчә шаккатам. Әни безне – берсеннән-берсе кечкенә өч баласын ияртеп, дәү әнинең иске йортына кайтып утырды. Ул чакта да законнарны әйләнеп узу юллары булган, кул кулны юган, күрәсең. Югыйсә, әткәй белән әнкәй бергә көч түгеп салган яңа йорт сатылгач, аның акчасын ир белән хатынга тигез итеп бүләргә тиеш булганнардыр бит инде?   Олы бала булганлыктан, сыңар канатлы тормышның авырлыклары миңа күбрәк эләкте. Беренче классны тәмамлаган елда ук, тигез әти-әниле балалар рәхәтләнеп йоклап ятканда, таң белән торып, китмән тотып, чөгендер басуында эшләүче әнкәй янәшәсенә барып басарга мәҗбүр идем. Сыңар канатлы, китек күңелле, бөтен дөньясына рәнҗүле, хыянәте өчен әткәйгә кара үчле, чарасызлыктан, хәсрәттән үз-үзен белештермәс дәрәҗәгә җиткән әнкәй үзе дә ат урынына эшли, безне дә кызганып тормый иде. Ач- ялангач булмасак та, рәхәт тә күрмәдек.   Авыр капчыклар күтәрдек, ат урынына җигелеп арба тарттык, җир казыдык, тирес түктек, мал карадык. Әнкәйнең нәрсәгә булса да ачуы чыкса, безне ташлап киткән әткәйне сүгәргә, хурларга тотына. “Сүземне тыңламасагыз, үги анагыз янына илтеп атам, ул сезнең баш түбәгезгә кадак кагачак”, – дип котны ала иде. Ни галәмәт, шул чакта үземнең эчтән генә әткәйне яклыйсым килгәне истә калган. Әткәй белән әнкәйнең гаилә тормышы көйле булып чыкмаганга, без – гөнаһсыз сабыйлар гаепле түгел бит инде. Ә әнкәйнең үз туксаны туксан... Мин мәктәптә бик әйбәт укыдым, әмма һәрвакыт үземне әтиле балалардан ким саный, моңа гарьләнеп, әнкәйдән качып кына елый идем. Әтилеләрне күрше авыл мәктәбенә, толыпка төреп, ат чанасына утыртып илтеп куялар, барып алалар. Әтисезләр кар көрте ерып җәяү атлый.   Үсмер чагым. Әтиле сыйныфташларым 1 Май көнне клубка, “Зәлидә” бәйрәменә биергә китте. Ә мин, яшьле күзләремне тутырып, аларга кызыгып карап калдым. Сыерыбызның ашарына беткән, шуңа миңа урманнан ялан кулларымны кисә-кисә, кар астыннан чыккан камышны җыеп алып кайтырга кирәк иде.   Урамга уйнарга чыккач та, әтиле балаларның күңелләре көр кебек тоела иде миңа. Аларны усал малайлар рәнҗетми, чөнки якларга әтиләре бар.   Ул чакта йорт саен сигез-тугыз бала. Хатын-кызлар колхоз эшенә йөри. Үзләре эшкә киткәндә, олырак балалар кечрәкләрен карап тора. Күп балалы гаиләләрдә тәрбияләнүчеләр бездән матуррак киенмәсә, тәмлерәк ашамаса да, аларның күңеле минекедәй китек түгел иде шул. Җиде-сигез яшьлек чагымда мине бер уй газаплый иде. Әнкәй күрмәгәндә, көзге каршына барып басам да, чандыр гәүдәле, озын сары чәчле, зәңгәр күзле, нечкә беләкле, салам сыйраклы кыяфәтемне җентекләп күздән кичереп, балалыгым белән аптырап карап торам. Бүтән балаларны әтиләре, кирәксезгә санап, ташлап китмәгән бит. Әллә без – әнкәй, мин, сеңелләрем, бик ямьcез микән? Алай дисәң, күрше кызларының да миннән артык җирләре юк кебек. Нигә алайса аларның әтиләре бар, ә минеке – юк? Әнкәй дә сөйкемле, эшчән, җитмәсә бик матур җырлый. Бермәлне әнкәй: “Атагыз эчте, өстемнән йөрде, сөяркәсе яныннан кайткач, миңа кул күтәрә иде. Шуңа күрә үзем силсәвиткә барып, аерылышырга гариза бирдем”, – дип ычкындырды. Шунда күз яшьләрем бәреп чыкты. “Ә кемнеке эчми соң? Әнә, күрше З. апа, ире исереп кайткач, алты баласын ияртеп, С. әбиләргә кереп кача. Әткәй айныганчы, син дә дәү әниләрдә торып торасың калган!” – дидем. Әнкәй, ачудан, авызыма ямады. Әткәй сугышта катнашкан, яраланган, өченче группа инвалид буларак, аена 33 сум пенсия алган булган икән. Ул шуның өчтән берен безгә алимент итеп түли башлагач, акчага бик тилмереп яшәсәк тә, әнкәй аннан баш тартты.   Бу сәер гамәлен: “Аның икенче хатыны бала таба алмый. Сез киләчәктә кеше кешесе булачаксыз. Атагыз, олыгайган көнендә япа-ялгыз калгач, сездән алимент юллап, абруегызны төшермәсен, сезгә кыенлык китермәсен өчен шулай эшләргә булдым”, – дип аңлатты. Мәктәптә укыганда да, институтта да янәшәмдә тулы булмаган гаиләләрдә үскән яшьтәшләрем бар иде. Аларның үз әтиләре белән ихластан аралашуларына, һәрдаим ярдәмен тоеп яшәүләренә бик кызыга идем. Ә безнең әти белән ике арадагы күперләр яндырылган иде... Институт тәмамлап, бер ел эшләгәч, баштанаяк киенгәч, бирнә туплагач, әтиле егеткә кияүгә чыктым. Каенатама әти дип әйтүләре шулчаклы рәхәт иде! Мин аларга эшләп ярарга тырыштым. Кирәк булса, ут өертеп утын ярам, печән чапканда ирләрдән калышмыйм, мал караргамы – миңа гына куш! Өйдә бөтен эшне белеп эшлим. Әмма эшләп кенә ярап булсачы! Улына караганда хезмәт хакын ике мәртәбә күбрәк алсам да, каенанамның бар белгән сүзе шул булды: “Минекен ашыйсың, хәерче”. Атлаган саен “атасыз бала” дип рәнҗетте. Әйтерсең, мин җилдән туганмын... Гаиләләрдә «гражданнар сугышы»   Яшермим, тормышның ачысын-төчесен күп күрдем, күз яшемне шактый түктерделәр. Иремнең читкә салулаган чакларын да белеп тордым. Шулай да: “Улларым үз аталары канаты астында, тигез гаиләдә үсәргә тиеш!” – дип, барысына да сабырлык белән түздем. Беренче ир белән егерме өч ел яшәп калдык. Ул авариягә очрап, гарипләнеп калганнан соң, унтугыз ел буе бөтен авырлыкларны җилкәмә салып, тормыш арбасын үземә җигелеп тартырга туры килде. Иремне соңгы сулышына хәтле кыенсынмыйча тәрбияләдем. Үкенмим. Балаларым ятимлек ачысын татымады. Аларга ир-атларга хас рухи ныклык, төпле киңәш бирергә әтиләре янәшәдә иде. Хатын-кыз ничек кенә тырышса да, хатын-кыз инде. Ул дөньяга сизгер йөрәге, нечкә хисләре аша карый, ә ир-атларда мантыйк көчле, шунлыктан акыл белән эш итәләр. Ялгыз хатын ничек кенә тырышмасын, аның янында үскән бала, малаймы ул, кызмы, тулыканлы тормышка әзер түгел. Чөнки аңарда ир кешегә карата хөрмәт хисе, ныклык тәрбияләмиләр, ул үзен кешедән ким санап үсә, хәтта язмышына үчле булырга, ата- анасы хатасын кабатларга мөмкин. Яшьли кыерсытылган бала үскәч бер мескенгә, яки, киресенчә, кансыз бандитка әверелергә мөмкин. Чөнки ул үзенең кимсенүләре өчен бөтен дөньясына үчле. Ялгыз аналарның, уллары балигъ булгач та, аларны итәк астыннан чыгармыйча, “мәми авыз” итеп (урыслар “маменькин сынок” диләр) тәрбияләүләре күз алдында. Андый ана гадәттә малае өйләнсә, киленне улыннан күпсенә, көнли, яшь гаиләгә тыкшына, аларның бәхетенә аяк чала. Аерылган ир дә, хатын да киләчәктә үз парын табып, яңа гаилә корырга, бәхетле булырга хокуклы, әлбәттә. Ике арада калып, чарасызлыктан бәргәләнгән, үзәге өзелгән бичара бала гына кызганыч.   Җимерелгән һәр гаиләдә – бала фаҗигасе. Хатын-кыз элеккеге иреннән югарырак пост биләргә, акчаны күбрәк эшләргә, бала караучы, репетитор, гувернантка ялларга мөмкин. Әмма сабыйга чит-ятлар тәрбиясе түгел, үз әтисенең тезендә утыру, аның үчтекиләп сөюе, җитәкләп урамга алып чыгуы, аның белән бергәләп футбол тубы тибү кадерлерәк. Шул бәхетле мизгелләр хакына ул әтисенең җитешсезлекләрен күрмәмешкә салышырга, хәтта үзен әрләвен, шукланса, сүз тыңламаса, йомшак җиренә берне шапылдатып алуын гафу итәргә риза. Бүгенге көндә кайсы гына гаиләгә карама, анда астыртын “гражданнар сугышы” бара. Бер-берсенә юл куясы, мәрхәмәтлерәк, сабыррак буласы урынга, газиз сабыйларының бәхетен җимерү, психикасын какшату, авыруга сабыштыру, холкын бозу хисабына булса да, өстен чыгарга омтылу күзәтелә. Кайчанга кадәр барыр бу каршы торулар?   Күңелсез саннар   Статистика мәгълүматларына күз салсак, бүгенге көндә Русиядә өйләнешүчеләрнең яртысына якыны аерылыша, гаилә коруның беренче ун елында таркалган никахлар саны, төбәгенә карап, 45-48 процент тәшкил итә. Зур шәһәрләрдә аннан да артып китә. Иң ныклы гаиләләр – Тау халыкларында, Чечен республикасында икән. Чөнки анда дин һәм традицияләр көчле, ирләр эшләп акча таба, гаиләне тәэмин итә, хатын-кыз өйдә гаилә учагын саклый, күп итеп бала таба, иренә буйсына. Бу гаиләләрдә анага, балага, иргә хөрмәт зурдан. Аерылышуларга килгәндә Татарстанда да хәлләр шәптән түгел. Президент Рөстәм Миңнеханов РФ Дәүләт Думасына аерылышу процессын катлауландыру турында тәкъдим юллады. Татарстанның никахларны теркәү идарәсе карамагында күптән түгел психолог, медиаторлардан (низагларны чишәргә ярдәм итүче белгечләр) торган эшче төркем оешкан иде. Соңгы мәгълүматларга караганда, алар аерылышу алдында торган 62 гаилә белән махсус шөгыльләнеп, 40 гаиләне саклап калганнар! Минемчә, гаиләдә имин яшәү серләренә балалар бакчасында, мәктәптә үк өйрәтә башларга кирәк. Башкалар алдында үз вазыйфаңны намус белән үтәү, җаваплылык, башкаларга юл кую, ярдәмчеллек, кайгыртучанлык кебек хисләр тәрбияләү кирәклеге турында искәртүем. Совет чорында өлкән сыйныф укучыларына “Гаилә тормышы этикасы һәм психологиясе” дигән махсус курс укытканым истә. Ә нигә аны кабат гамәлгә кертмәскә? Актуальлеге бәхәссез бит!   Аерылышуга карата мөнәсәбәтне өйрәнгән социологлар Казан урамнарында сораштыру үткәргәннәр. Менә берничә җавап: – Аерылышсалар ни, кемнең кемдә ни эше бар?! Хәзер ирекле мәхәббәт модада! Иң мөһиме: балалар күбрәк тусын! – Ходайдан курыкмаганга аерылалар. Имансыз кешедә оят юк. Ире-хатыны бер-берсенә хыянәт итә, шуңа таркала ул гаиләләр. Бала хакын санга сукмыйлар. Алла каршына баргач, җавап тотасын уйлап караучы юк... – Бөтен бәла, тавыш-талаш – җитмәүчелектән килеп чыга. Яшь гаиләләрнең күбесе – ипотека белән кредит коллыгында. Чарасызлыктан аерылышалар. – Әти белән әни яратышып, бер-берсенең холкын өйрәнеп, көн итәргә яраклымы-юкмы икәнлекләрен сынап карагач кына өйләнешкәннәр. Шуңа кырык ел бергә чөкердәшеп торалар. Ә без мин балага узганга никахлаштык. Хәзер гыйффәт модада түгел бит. Яши башлагач, иремнең ата ялкау, эшлексез икәнлеген белеп алдым. Аңа тәмле ашарга, типтереп яшәргә, күңел ачарга гына булсын. Бер җирдә ике- өч айдан артык эшли алмый, артына тибәләр. Акчаны мин табам, әниләр булыша. Тора-бара нишләп бетәрбез, белмим... – Торагы булмаган гаиләне беткәнгә сана инде син. Кеше почмагында ачлы-туклы җан асраганда, тату яшәп буламыни? – Мин – аерылган ир, атып үтерәм дисәләр дә, бүтән өйләнәсем юк: бәласеннән башаяк. Кирәк чакта канәгатьлек алырга җилбәзәк с...лар буа буарлык. Бүгенге хатыннар – җәнҗалчылар. Алар ирләрен ир дип санламый, тамак ярып кычкыра, эчә, сүгенә, сугыша, судта хокук даулый гына беләләр. – Яшьлек юләрлегем, баш имәскә маташуым аркасында иремнән аерылган идем, хәзер үкенәм. Улымның әтисез үсүенә борчылам. Яңадан кияүгә чыксам, хаталарымны кабатламас идем...   Нишләргә?   Танылган нимес психоаналитигы һәм балалар психотерапевты Гельмут Фигдор утыз еллык тикшеренү дәверендә ата-анасы аерылганга борчылмаган, газап чикмәгән бер генә баланы да очратмавын раслый. “Хәтта эчү-кыйнау кебек хәлләр булган гаилә таркалганда да баланың әтисен яки әнисең югалту фаҗигасе гаять зур. Чөнки бала гаиләдән киткән әтисен яки әнисен, ул нинди кеше булса да, барыбер үзенчә ярата”, – ди ул.   Сыңар канатлы гаиләдә үсүнең ахыргы нәтиҗәләре баланы гомер буе эзәрлекли. Кичтән танышып, иртән кавышып, юк-бардан тавыш-гауга чыгарып, үз-үзләрен генә ярату хисен беренче урынга куеп, гөнаһсыз сабыйларының бәхетен, киләчәген, иминлеген үз куллары белән кисмәсеннәр иде яшь гаиләләр. Балага әти дә, әни дә бердәй кирәк!   Мәскәүнең гипноз мәктәбе җитәкчесе, психолог, гипнолог Геннадий Гончаров, гаиләдә мөнәсәбәтләр кискенләшкән очракта, белгечләргә мөрәҗәгать итәргә кирәк дип саный. Әгәр дә хәлләр артык тирәнгә китеп, үзара килешү мөмкин булмаса, аерылышканда түбәндәге кагыйдәләрне истә тотарга киңәш итә.   1. Бер-берегезне хурламагыз, кимсетеп, начар сүзләр яудырып, түбәнлеккә төшмәгез, бала иминлеге хакына үзара кешечә мөнәсәбәтне югалтмагыз. 2. Балага аерылышуыгыз хакында дөресен сөйләгез, моны озакка сузмагыз. 3. Баланың әлеге хәлгә мөнәсәбәтен белдерүен тыймагыз. Үзен агрессив тотса да, аны ачуланмагыз. 4. Бала белән озаклап аралашыгыз, аның хәленә керегез. 5. Баланы әтисенә яки әнисенә каршы котыртмагыз. Аны каршы якка һөҗүм “коралы” итеп файдаланмагыз. 6. Югалту ачысын җиңелрәк кичерсен өчен, бала белән элеккегә караганда күбрәк вакытыгызны бергә уздырыгыз. 7. Балагыз әлеге хәлгә бәйләнеше булмаган туганнарыгыз белән ешрак аралашсын. Ягымлы, яхшы кәефле кешеләр янында булу аны психологик яктан ял иттерер, хәсрәтен җиңеләйтер. 8. Аерылган ирегезне яки хатыныгызны бала белән аралашудан тыймагыз. 9. Ялгыз калгач, аерылышуга китергән сәбәпләрне тирәнтен анализлап, асылына төшенегез, юкса бер үк тырмага икенче, өченче... мәртәбә басуыгыз ихтимал. Гаепне читтән түгел, үзегездән эзләгез. Хәмидә ГАРИПОВА, Казан --- | 22.04.2016 (полный текст новости)

  • 2016-04-25 12:13 "Мин сине шундый сагындым" җырының язылу тарихы
    22.04.2016 Мәдәният Җыр ничек туа? Төрлечә, дияр белеклеләр. Адәм балалары кебек кайсы җиңел, кайсы авырлык белән дөньяга килә. Кайсысыдыр бер-ике җырлауга онытыла. Була озын гомерлеләре... Фирая Зыятдинова шигыренә Луиза Батыр-Болгари көй язган «Мин сине шундый сагындым» җыры сыман башта ук халык йөрәгенә кергәнен, әлбәттә, бәхетле язмышка ия икән бу җыр, дисең.             Мин сине шундый сагындым, Сизәсең микән шуны? Ак бураннар урап алса, Табарсың микән юлны?          Кушымта:        Син дә шулай  сагына калсаң,         Карама җилләренә...        Җыр булып килеп керерсең        Наз тулы йөрәгемә.   Мин сине шундый сагындым, Күзләрем шуңа моңлы. Айны болытлар капласа, Табарсың микән юлны?   Композитор бу җырның язылу тарихын әле дә хәтерендә саклый икән. Янәшә утырып эшләгән шагыйрә  –  Фирая шигырен яратып көй яза ул, әмма иҗат җимешенең нинди язмышка дучар буласын ул чакта күзаллый да алмый. Радиокомитетка җырны яздырырга килгәч, кирәкме-юкмы, дип, икеләнеп торуы да исендә әле. «Халык җырларына тартым, ничектер артык гади булып тоелды ул миңа, худсовет үткәрмәс моны, дигән шик күңелгә керде. Чөнки байтак җырым яңгыраш алалмый өчәр-дүртәр ел «тоткын» булып ятканы бар иде». «Су буеннан әнкәй кайтып килә» (Марсель Галиев шигыре) кебек халык күптән үз иткән җыр авторының борсалануын урынсыз дип булмый. Сәнгать әсәрләрен җиз иләктән үткәрү гадәти хәл иде ул чакта (хәзер бу чорны сагынып сөйләргә генә калды). Әсәрне башкарачак артист Айдар Фәйзрахманов оркестрга кушылып җырлый башлауга, композиторның шик-шөбһәләре томан кебек эреп тарала. Булган бу! Сөенергә дә өлгерми, Илгиз Хәйруллин, радио-телевидение башлыгы, студиягә Үзе килеп керә. Бирелеп җыр тыңлый. Һәм... Җыр иртәгә – 8 Март көнне эфирга чыга дигән хәбәр Луиза ханыма күктән яшен атылгандай тәэсир итә. «Ничек? Худсовет «добро» бирмәгән көе?» Илгиз Кәлимулловичның җырны ошатуын, әсәрнең фонд өчен язылуын әйтәләр. Кырык елга якын вакыт үткәннән соң да көе дә, сүзләре дә искерми, онытылмый, еллар тузаны аны күмми икән, бу инде җырның чыннан да халыкчан булуын искәртә. Үз кичерешләре, хис-тойгылары булып меңнәрнең йөрәгенә кергән озын гомерле җыр шундый була. Гашыйклар да яратып җырлый аны, сагыну сагышын йөрәгенә җыйган өлкәннәр дә, яшьләр дә, татарлар, чуаш, урыслар да. Хәтта инглиз теленә тәрҗемә итәләр бу җырны, джаз-оркестрга кушылып бар дөнья җырлый. «Мин сине шундый сагындым»ны Фирая Зыятдинованың якты истәлегенә багышланган кичәдә көй авторының үзе уйнап башта инглиз, аннан татар телендә җырлавы гаҗәп тәэсирле булды. Луиза ханым белән иҗади дуслыгы Фираябызның өстәмә бәхете иде. Талантлы композитор көй язган ничәмә-ничә шигыре күптән инде халык яраткан җырларга әверелде.    Кеше китә, җыры кала. Ни үкенеч, иртәрәк китеп барды ул. Шагыйрә, әдибә, егермеләп китап тәрҗемә иткән тәрҗемәче, китап нәшрияты мөхәррире Фирая –   дустыбыз, кадерле, җанга якын, якты шәхес – гаҗәеп якты, ихлас, саф-садә күңелле кеше иде. «Без бит җиргә якты, җылы, ямь өстәргә яратылган» аның тормыш девизы иде. Аннан «Иң зур бәхет», «Матур буласым килә», «Китмим әле яшьлегемнән», «Бәхет өчен күп кирәкми» кебек җырлар һәм якты нур калды... Сүз белән генә әйтеп-аңлатып та булмый  торган хәтер яктысы. Сагындыра торган!   Фирая белән Казан дәүләт университетына керү имтиханнары тапшырганда – 1963 елның августында танышкан идек. Беренче күрешү, сөйләшүдән башланган танышлык дуслыкка әйләнде һәм 2006 елның 22 апреленә кадәр – якын дустым мәңгелеккә күчкәнче дәвам итте. Хәер, әле бүген дә ул янәшәдә сыман!   Лидерлыкка артык омтылмаса да, ул гел беренчеләр рәтендә булды. Әтнә районы Мәмәш авылында туып-үскән, урта мәктәпне дә колхозда эшли-эшли «экстерн» белән тәмамлаган кыз ничек рус телен шулай мөкәммәл белгәндер дә,  шулкадәр эрудицияле – киң белемле, укымышлы булгандыр, үзе бер гаҗәп. Күрәсең, табигать аны шундый сәләтле, булдыклы итеп яраткан булгандыр. Без куркып-калтырап торганда ул имтиханга беренче булып керер дә «отлично» эләктереп чыгар. Кайтып китмәс, кемгә нинди ярдәм кирәк – булышырга әзер. Төркемнән беренче кияүгә киткән кыз да Фирая булды. Чөнки Фарсель – берьюлы ике җирдә – университтетта һәм авыл хуҗалыгы институтында укучы һәм радиожурналист булып эшләүче гаять  өлгер иптәш (ул хәзер профессор, танылган язучы, журналист)  мондый чибәрне күздән ычкындырырга ярамаганын иң алдан сизеп алгандыр. Күп тә үтмәде кызлары Алсу туды. Без үзебез дә балалыктан чыгып җитмәгән идек әле, дустыбызның кызы безгә дә якын иде. Тик... сабый кыска гомерле булды, ике яшендә күбәләк булып җаны мәңгелеккә очты. Әни булу тәмен тойган Фираябыз бу югалтуны бик авыр кичерде. Бер-бер артлы туган өч улы – Айдар, Айнур, Айваз да кызы сагышын баса алмады шикелле. Айдар әтисе кебек булдыклы, тырыш егет үз юлын тапты, ә менә уртанчысы... Армиядә егетне татар булганы өчен кыйнап, имгәтеп ташладылар. Ул гомерлек гарип калды. Төпчеге – күз нуры Айнур да авариягә эләгеп айга якын комада ятты. Шөкер, аякка басты, өйләнде, унике яшәр улы бар. Шулкадәр хәсрәт күреп тә, Фирая – көчле рухлы, гаҗәеп эшчән ханым – авырлыкларга бирешмәскә тырышты: нәшриятта эшләде, күп укыды, бәйләде, текте, пешерде һәм... язды. «Каян вакыт табасың?» дип сораганым булды. «Шигырь язам дип, кәгазь-каләм алып, өстәл янына утырган юк. Үзеннән-үзе туа ул, язып куярга гына өлгер», – булды җавап.   Тагын бер сыйфаты – юмартлык турында әйтмәсәм, Фирая портреты тулы булмас иде. Бәйләү – аның җан яраткан эше иде. Шәлләр бәйләп үскән кыз ич. Башлык, бияләй, кофта дисеңме – коеп кына куя. Тик... Һай, матур, дип соклана күрмә. Күз нурын түгеп бәйләгән кул эшен сиңа бүләк итү хәстәренә керешәчәк. Фарсель атаклы бакчачы. Ни генә үсми аның күл буендагы бакчасында. Утыз төп карлыган, унлап алмагач, ул кура җиләк... «Карлыган пеште, коела, җыярга кил!» Өч чиләк җыя аласыңмы, күбрәкме – җый гына. Мунча кертеп, тәмле бәлешләр пешереп сыйлап та җибәрәләр. Айдар машинасында өеңә кадәр илтеп тә куялар. Нигә кирәк шулкадәр карлыган, дигән сорауга да җавап әзер: «Дусларны бергә җыяр өчен!» Атна-айлар буе Мөдәррис Әгъләм, әллә кемнәр шунда яшәп ята – урын да, сый да җитә. Ник бик иртә китеп бардың?   Уйга салдың, моңга салдың,  Йөрәктә җыр булып калдың.    Фото: Фирая һәм Фарсель Зыятдиновларның никахлашу көне.     Дуслары арасында –  Рәдиф Гаташ, Флера Баязитова, Равил Фәйзуллин, Әнвәр Шәрипов һәм башкалар. Роза КАМАЛЕТДИНОВА --- | 19.04.2016 (полный текст новости)

  • 2016-04-25 12:13 "Май ахырыннан да калмагыз, аннары коткара алмыйбыз" диделәр (ВИДЕО)
    22.04.2016 Хәйрия Мөхтәрәм милләттәшләр! Бүген җомга көне. Изге эшләр башкарырга, сәдәкалар бирергә ашыгыйк. Арча кызы Ләйсән Ситдыйкова сирәк авыру белән интегә. Бу чир, хәтта ирләрнең дә күз яшен чыгарырлык. Бүген Ләйсәннең гаиләсенә ярдәм кирәк! Кем күпме булдыра ала, ярдәм итик!     Ләйсәнгә ярдәм итәргә теләүчеләр +7-927-434-71-82 телефоны аша шалтырата ала. Сбербанк картасы номеры: 4276 6200 2007 2462.   --- --- | 22.04.2016 (полный текст новости)

  • 2016-04-25 12:13 Татарстанда пассажир поезддан сикереп төшеп калган
    22.04.2016 Хәвеф-хәтәр Бу хакта Чиләбе – Мәскәү поезды җитәкчесеннән Россия эчке эшләр министрлыгының Казан транспорт идарәсе Бөгелмә полиция бүлегенә хәбәр керә. Пассажирның юкка чыгуы Урыссу станциясеннән кузгалып китеп, күпмедер вакыт узгач кына ачыклана. Тамбурдагы ачык ишекне күреп, вагоннардагы пассажирларны барлап чыгалар. Нәтиҗәдә бер ир-атның булмавы ачыклана. Тиз арада Ютазы һәм Бөгелмәнең полиция бүлекләре аякка бастырыла. Ул арада пассажирның сикергәнен күреп калган икенче бер пассажир пәйда була. Әлеге хәлнең якынча урыны ачыклана. Югалган ир-атны эзләү өчен авиация көче дә җәлеп ителә. Башта аның аяк киеме белән телефоны табыла, соңрак үзенең дә Бөгелмә районындагы бер авылда булуы ачыклана.   Аның исерткеч эчемлекне чамасыз куллану аркасында кискен психоз белән интегүе билгеле була. --- --- | 22.04.2016 (полный текст новости)

  • 2016-04-25 12:13 "Интертат.ру" быелгы Тукай премиясе лауреатларын игълан итте (ИСЕМЛЕК)
    22.04.2016 Мәдәният Рәсми рәвештә җиңүчеләр, гадәттә, шагыйрьнең туган көне алдыннан гына игълан ителә. Шулай да, редакциягә килеп ирешелгән хәбәрләргә ышансаң, 2016 елда Г.Тукай исемендәге дәүләт премиясенә лаек булган кандидатлар исемлеге билгеле. Фаразлар буенча, быелгы Тукай премиясе әлеге шәхесләргә тапшырылачак: Нәҗип Нәккаш (Г.Тукай шигырьләре файдаланып эшләнгән шәмаил, ләүхә цикллары, «Ярдәм» һ.б. мәчет дизайны өчен);   Газинур Морат («Кош хокукы: шигырьләр һәм поэмалар» китабы өчен);   «Болгарская цивилизация.  Дорога длиною в тысячелетия» дип аталган экспозицион инсталляция өчен авторлар төркеменә.   P.S. Әлеге исемлек тәгаен түгел, рәсми рәвештә җиңүчеләр соңрак игълан ителәчәк.   Тулы исемлек биредә --- --- | 22.04.2016 (полный текст новости)

  • 2016-04-25 12:13 Госман хәзрәт Исхакый: "Кайгыгызны уртаклашабыз, диләр. Рәхмәт, тик бу безнең өчен кайгы түгел, ә бәйрәм"
    22.04.2016 Милләт Җомганың иртәнге намаз вакытында Татарстанда ислам яңаруына зур көч салган мөгаллимә Рәшидә абыстай Исхакый вафат булды. Балалары белән бәхилләшкән вакытта ул кияве Сөләйман Зариповны сораштырган, аның өчен борчылган. Күпләргә намазга басарга ярдәм иткән, дини сабаклар биргән Рәшидә абыстай Исхакый бакыйлыкка күчте. Совет чорында да иминлек хезмәтләре өркетүенә карамастан ул алты баласын да, Казанның татар бистәсендәге балаларны намазга өйрәткән көчле шәхес. Бүген Татарстан, Башкортстан һәм башка төрле төбәкләрдә эш иткән абруйлы мөфтиләр, имамнар – Рәшидә абыстай нәселе кешеләре.   Азатлык хәбәрчесе аның кече баласы һәм бердәнбер улы, Татарстанның элеккеге мөфтие Госман хәзрәт Исхакый белән элемтәгә керде. Алар хәзерге вакытта әниләрен соңгы юлга озату мәшәкатьләре белән мәшгуль.  “Иртәннән бирле телефон тынмый, барысы да шалтырата, кайгыгызны уртаклашабыз, диләр. Кече күңелле кешеләргә игътибарлары өчен рәхмәт. Тик бу безнең өчен кайгы түгел, ә бәйрәм. Әнинең гомере иртәнге намаз вакытында өзелде. Майда әнигә 92 яшь тулырга тиеш иде. Кичә әни бөтен балаларын үз янына җыйды, сизенгәндер, бөтен васыятьләрен безгә әйтте, җылы теләкләрен, сүзләрен җиткерде. Әни Сөләйман өчен дә борчылды, аны да сорады. Кайттымы, дип кызыксынды.   Шөкер, әни бик матур тормыш кичерде. Аллаһы Тәгалә барыбызга да шундый тормыш бүләк итсен! Бәрәкәтле гомер кичерде ул. Тормышының күп өлеше дин юлында узды. Зур нәсел калдырды. Бүген әнине биш кызы һәм бер килене юып, ап-ак кәфенгә төрде. Мирный бистәсендәге мәчеттә җеназа укылачак, җомгадан соң аны соңгы юлга озатачакбыз. Бу мәчеткә нигез ташын да әни салды. Безне, балаларын, оныкларын намазга бастырды, Аллаһ сүзе белән тәрбияләде. Йөздән артык оныгы аның өчен дога кылып торачак. “Намаз уку тәртибе” дигән китапчык язды, аңа карап йөзләгән мең кеше намазга басты. Бу бәхет түгелме? Һәрберебезгә шундый бәрәкәтле тормыш булса иде! Аның кебек хезмәт итәргә насыйп итсен! Бер кеше, ә күпме эш башкарды! Сокландыргыч. Әнинең истәлеккә китаплары, шигырьләре кала. Кадерле кешебезнең урыны оҗмахта булсын!” дип сөйләде безгә аның улы Госман хәзрәт Исхакый.   Рәшидә абыстай – үзе 12 балалы ишле гаиләдә үсеп, 6 бала тәрбияләгән, йөздән артык онык һәм оныкчыкның дәү әнисе. “Ана булу ул бала табу гына түгел, хикмәт бу нарасыйны тәүфыйклы, үзе һәм башкалар өчен файда китерүче, миһербанлы, чын кеше итеп тәрбияләп үстерүдә, – дип әйтә торган иде мөгаллимә.  “Мин үземне дөньядагы иң бәхетле әниләрнең берсе дип саныйм. Кечкенәдән 6 баламны да намазга бастырып, аларга хәләл ризыклар ашатып, иманлы итеп үстерүемнең рәхәтен татып яшим. Карынымда чакта ук җан кисәкләремә Ходайдан бәхет, иминлек, тәүфыйк сорадым, хәзер дә хәер-фатихамнан ташламыйм. Аллаһ исламнан, шайтан юлдан яздыра күрмәсен берүк дип иртә-кичен аларга хәерле гомерләр теләп торам. Догаларым кабул була. Балаларым, оныкларым көн саен шалтыратып, яхшы хәбәрләрен җиткереп, күчтәнәч-бүләкләрен китереп, кунакка дәшеп торалар, игелекләре үзләренә кайтсын, бик кадер-хөрмәттә яшәтәләр. Госманым кая барса да: “Әни, мин шунда шундый эш белән китәм, догаларыңнан ташлама, хәерле эшләр теләп тор”, – дип әйтеп китә, әйләнеп кайткач та хәл белешә. Балаларым өчен җаным тыныч, аларның барысы да горурлыгым, киленем, кияүләрем дә бик мәрхәмәтлеләр.     Бала табу – әле ул ана булдым дигән сүз түгел. Ананың балага булган иң хәерле һәм гомерлек бурычы – яхшы тәрбия. Ана бу хакта нарасые карынында чакта ук кайгыртырга, үзендә җаваплылык хисе тоярга, изге теләк-догада булырга тиеш. Аннан соң ана кеше баласына карата сабыр, ягымлы, кайгыртучан булырга бурычлы, ул баласы өчен гомеренең соңгы көненә кадәр җавап тота”, дип сөйләгән мөгаллимә.   Рәшидә абыстай Исхакый Казанда җирләнәчәк.   Чыганак: "Азатлык". Римма ӘБДРӘШИТОВА, "Азатлык" --- | 22.04.2016 (полный текст новости)

  • 2016-04-25 12:13 Россия Президенты Казанга килде (ФОТО)
    22.04.2016 Сәясәт РФ Президенты Владимир Путин Казанга килде, дип хәбәр итә Кремльның матбугат хезмәте. Дәүләт башлыгы Татарстан башкаласына эш сәфәрендә Казанда Спорт буенча совет утырышы үткәрә, аннары дзюдо буенча Европа чемпионатында катнашачак.   --- --- | 22.04.2016 (полный текст новости)

  • 2016-04-25 12:13 Рәшидә абыстайны соңгы юлга озаттылар (ФОТОрепортаж)
    22.04.2016 Милләт Бүген Казанның “Тынычлык” мәчетендә республика мөселманнары танылган дәгъватчы, мөхтәрәм остазбикә Рәшидә абыстай Исхакыйны соңгы юлга озатты. Җеназа намазына кадәр Татарстан мөфтие Камил хәзрәт Сәмигуллин җомга намазын уздырды. Рәшидә абыстайның улы Госман хәзрәт Исхакый хөтбә белән вәгазьне укыды. Аннары барча мөселманнар бергәләп Рәшидә абыстай рухына дога кылды, җеназа намазын укыды. Мөхтәрәм абыстай белән хушлашырга аның балалары, туганнары, чордашлары, күп сандагы шәкертләре, Казан имамнары, район мөхтәсибләре, җәмәгать эшлеклеләре, бистә халкы җыелды. Остазбикәне соңгы юлга озатырга килгәннәр мәчеткә сыймады. Татарстан мөфтие Рәшидә абыстайның якыннарының кайгысын уртаклашты, җәмәгать белән аралашты.  Мөфти: “Республикада, Россия төбәкләрендә Рәшидә абыстайны белмәгән кеше юк. Аның шәкертләре, ул нәсихәт итеп туры юлга күндергәннәр бик күп.  Рәшидә абыстай динебез үссен, халык иманлы булсын өчен бик күп тырышлык куйган абыстай. Урыны оҗмаһта булсын, Раббыбыз аның рухын шат кылсын”, - дигән теләкләрен җиткерде, дип хәбәр итә Татарстан Диния нәзарәте. --- --- | 22.04.2016 (полный текст новости)

  • 2016-04-25 12:13 Кичәге "Калеб"тән ФОТОрепортаж
    22.04.2016 Мәдәният Без барыбыз да – Одиссейлар. Рәдиф Гаташ поэзиясе буенча әзерләнгән «Одиссея: Рәдиф Гаташ диңгезләренә сәяхәт» спектакле нәкъ менә шуны раслады: барыбызда да уртак сөенеч-шатлыклар, кайгылар, югалтулар, табышлар бар. Шигърият безгә үзебезне ныграк аңларга ярдәм итә торган бер көч ул. «Одиссея»га «Галиәсгар Камал» корабы 21 апрельдә 19:00да Татарстан, 1 причалыннан кузгалды. Парадокс, әмма факт: «Кече сәхнә» палубасында Кәрим Тинчурин исемендәге Татар дәүләт драма һәм комедия театры артистлары иде. Спектакльне сәхнәгә куючы режиссер да Тинчурин театрыныкы: Резеда Гарипова. Сценарийны әзерләгәндә минем дә, Йолдызның да (Йолдыз Миңнуллина – авт.) төп максаты – без әле моңарчы белмәгән Гаташны күрсәтү иде. Дөресрәге, Гаташ поэзиясенә карата булган калыплашкан фикерне, стереотипны җимерү. Ул поэзиянең бөтен пластларын актарып, андагы яшеренеп яткан мәгънәләрне, мотивларны «казып» чыгару. Юкса бездә «мәхәббәт шагыйре» буларак кабул итәләр дә, шактый өстен карыйлар бу шигърияткә. Бер Гаташ иҗатына гына да түгел, бер уйласаң. Кайберәүләрнең исем-атын кычкырып, сөрән салып йөрсәләр дә, шигъриятенең «ш» хәрефен дә белмәскә мөмкиннәр. Йәгез, тикшереп карыйк: беләбезме без Мөдәррисне чын-чынлап, Ркаилны? Ә бит исемнәрен кабатларга яратабыз. Яратабыз, чөнки шулай акыллырак күренәбез. Имеш, без укымышлы, имеш, без әдәбият-сәнгатьне тирән беләбез. Имеш, без – интеллигенция. Мин Резеданы бөтенләй дә белми идем. Йолдыз – белә. Әмма Рәдиф Гаташның шигырь җыентыкларын тотып шәһәр уртасындагы бер кафеда очрашырга сүз куешкан шул көнгәчә без Гаташ һәм Резеда темасына ничектер кагылмадык – әйтерсең, табу. Ә очрашып сөйләшкәндә, Резеданың беренче җөмләсе мине уйландырды: «Ярар, шигърияте – аңлашыла, ә үзе турында, кеше буларак, ни әйтә аласыз?» Һәм без Гаташка юлны нәкъ менә аның шәхесе аша сала башладык. Шул төнне үк Резеда томнарны укып чыккан. Иртәгесен аннан хәбәр килде: «Мин бик илһамландым, актерлар белән сөйләшәм». Шундый ул – төгәл һәм анык. Артыгын сөйләшеп тормый. Күбрәк эшли. Сценарийны эшләгәндә, Йолдыз да, мин дә Гаташтагы «социалка»га, юморга тап булып, аларны өр-яңадан «ачтык». Шул чорга, андагы шагыйрьләр ансамбленә булган карашларыбыз да тәгаенләнә төште. Бик мөһим бер персонаж – Ак Перчатка пәйда булды. Резеда без сценарийны эшләгәндә һәрчак пульста булды, язабыз аңа: «Ак Перчатка булуын телибез! Мөмкинме?» «Теләгез, карарбыз», - ди Резеда. Аннары өсти: «Бик яхшы, булсын барысы да, вакыты җиткәч, һәммәсе дә үз урынына утыра аларның...» Аннары таяк дәгъва кыла башлады – спектакльдә урынын алырга. Кыскасы, Гаташның шигъриятендәге предметлар, детальләр, персонажлар, күптән үзләренә килеп кагылуларын, эндәшүләрен көтеп яткандай, җанландылар, телгә килделәр.  Аннары әзер сценарий буенча очрашулар башланды. Кичәнең логикасын төзү. Шунда мин Резеданың текстка ничек нәзберек, сак каравына игътибар иттем. Ә инде сәхнәләштерү процессында аның чын-чынлап психологик театр тарафдары булуына. Минем бик күп сәхнәләрдә шигырь укыганнарын күзәткәнем бар. Актерларның. Һәм һәр очракта актер укыганлыгын сизәсең. Бу очракта да шикләндем: элмә микрофоннар алдына чыгып, шигырь уку гына булып әверелмәсме? Юкса, шигырьләрдән тулы бер ҖАН ТАРИХЫн, аның драматургиясен төзегән идек... Резеда безгә даими язып тора: «Без шулай бордык моны, бу өлешен шулай итәргә булдык... без – процесста...» Безнең чираттагы очрашуыбызда инде Артем, Илфак, Зөлфәт һәм Резедадан гыйбарәт спектакль – ягъни, корабның каркасы әзер иде. Аның җилкәннәрен - тере музыкаль яңгырашын, хәрәкәтен, аһәңен табып бетерү сорала иде алга таба... Резедада гаҗәеп бер сыйфат бар: ул бер карауда бөтен масштабны, панораманы күрә. Мин монда бераз гына «эчке кухня»бызга чаршау читен ачарга теләдем. Чөнки чиста энтузиазм һәм искиткеч рух белән башкарылган бу тамашаның асылда нинди зур хезмәт булуын күрсәтергә телим. Сез бу кадәр шигырьне яттан өйрәнеп кенә карагыз әле! Аның һәрберсеннән тәмамланган бер драматик әсәр ясап! Минем артистларга да, Резедага да хөрмәтем чиксез! Мин аларның командасына чын мәгънәсендә сокланам. Алар белән тагын әллә ниләр эшлисем килә... Без һәр көнебезне мифларны кабатлап яшибез. Үзебез белмичә дә. Кичәгә Сөмбел Гаффарова кызы Суфия ясаган кәгазь көймәчекне алып килгән иде. «Ничек шундый очраклык була ала?! Садикта ясаганнар... Ә мин – «Одиссея»га барам – театрга…» - дип тел шартлата. Була ала – могҗизаларга ышансаң. Һәм бигрәк тә – ул могҗизаларны чынга ашырырга омтылсаң. 21 апрельдә «Одиссея»гә кузгалдылар һәм сәфәрдән исән-имин әйләнеп кайттылар: К.Тинчурин театры артистлары – Артем Пискунов, Зөлфәт Закиров, Илфак Хафизов, Резедә Сәләхова, К.Тинчурин театры хореографы – Никита Жестков. Җырчылар Айгөл Хәйри, Илүсә Хуҗина, Зөлфирә Шәйдуллина, Juna төркеме, КФУның Халыкара багланышлар институты хоры (җитәкчесе – Эльнар Байназаров), музыкант, баянчы Алмаз Ахунов, композиторлар Эльмир Низамов һәм Миләүшә Хәйруллина, скрипкачы Динә Закирова, виолончелистка Анна Антонова... Шундый рухланып әйләнеп кайттык ки тормыш чынбарлыгына, яңадан ымсындыра... Әле тагын кузгалырга ниятләп торабыз!   Луиза ЯНСУАР --- | 22.04.2016 (полный текст новости)

  • 2016-04-25 12:13 "Тукай белән селфи" бәйгесендә катнашучыларның ФОТОлары
    22.04.2016 БӘЙГЕ Бөек шагыйрь Габдулла Тукай тууына 130 ел уңаеннан "Матбугат.ру" һәм "Татар-онлайн" төркеме, бәйге игълан итеп, селфи-таяк уйнатуы турында язган идек. Башкалардан калышма! Бәйгедә катнаш! Моңа кадәр язган идек: "Тукай белән селфи": "Матбугат.ру" һәм "Татар-онлайн" төркеме селфи-таяк уйната --- --- | 22.04.2016 (полный текст новости)

  • 2016-04-25 12:13 Кәләшләрне һаман урлап алып кайталар
    23.04.2016 Җәмгыять Пенза өлкәсендәге Урта Әләзән авылы татар дөньясында иң зур сала буларак мәгълүм. Анда ун меңләп милләттәшебез яши (тәгаен әйткәндә, хәзерге вакытта 9 мең 878 кеше). Моның өстенә киләчәккә карап яшәүче иң уңышлы авылларыбызның берсе дә ул. Табигый, мондый хәл галим-голәмәне кызыксындырмый кала алмый. Ш. Мәрҗани исемен­дә­ге Тарих институты хезмәткәре, тарих фәннәре кандидаты Лилия Сәгыйтова шушы көннәрдә “Иң уңышлы татар авылларының берсе буларак Урта Әләзән” дигән гыйльми эшен тәмамлады. Бер­ничә ел дәвамында әлеге салага барып, халыкның яшәү-эшләү рәвешен өйрәнгән ул. Тикше­ре­нүләренә кыскача гына нәтиҗә ясавын сорап, галимәгә мөрәҗә­гать иттек. – Классик мәгънәдә мәхәллә дип әйтә алмасак та, революциягә кадәр яшәп килгән татар-мөсел­ман авылын хәтерләтә ул. Мин анда дүрт тапкыр булып, социологик тикшеренүләр үткәреп кайттым. Халыкта исламга ихтирам бик зур. Барча ир-ат диярлек мә­четкә йөри. Авылда кибетләр күп. Кибет тотучы эшкуарлар хәрам диеп аракы гына түгел, тәмәке дә сатмый. Хәзерге вакытта авылда унбер мәчет, ике мәдрәсә эшли. Тугыз мәчет – Россия Мөфтиләр шурасы рәисе Равил хәзрәт Гай­нетдингә (җирле җитәкчеләре –  мөфти Ислам хәзрәт Дашкин), ике мәчет Русия Үзәк Диния нәзарәте рәисе Тәлгат хәзрәт Таҗетдингә карый (җитәкчеләре – Аделша хәзрәт Юнкин). Теләге булган барча кешегә – өлкәннәргә дә, балаларга да башлангыч дини гыйлем бирелә. Күзәтүләремнән һәм сораштыруларымнан чыгып, мө­сел­ман әдәп-әхлак кагыйдәлә­ренә бик сак, бик игътибарлы икәннәр дигән нәтиҗәгә килдем. Шунысы кызык: узган гасыр­ның сиксәненче елларында биш вакыт намаз укучылар әллә ни күп калмаса һәм кайберәүләр салгалап йөрсә дә, илдә үзгәртеп кору сәясәте башлангач, ике яклап исламга кайту күзәтелә. Беренче­дән, өлкән имамнар активлашкан. Икенчедән, гарәп илләрендә укып кайткан яшьләр зур тәэсир ясаган, ягъни балаларыннан кү­реп, әти-әниләре намазга баскан. Дөрес, әүвәлге мәлдә өлкән имам­нар белән чит илләрдә гыйлем алган яшьләр арасында каршылыклар чыккан. Авыл, мәктәп җитәкчеләре, хәл­нең четереклелеген аңлап, барча бәхәсле мәсьә­ләләрне уртага салып сөй­ләшү өчен, мөселман­нарны клубка җыйган. Шушылай фикер каршылыкларын җиңүгә ирешкәннәр. Гаҗәп түгел, байтак кына яшь имамнар татар ила­һияте, дин галимнә­ребезнең мирасы белән бөтенләй таныш булмаган. Хәер, ул вакытларда татар дин галим­нәренең күп кенә хезмәте нәшер ителмәгән дә иде әле. Шуңа күрә аларны белмиләр дип гаепләп тә булмый. Хәзер безнең Тарих институты, Русия Ислам университеты, ТР Диния нәзарәте дини мирасыбызны күп бастыра. Инде хәзер шуларны укыйлар, вәгазь­ләрендә, сабак биргәндә файдаланалар. Хәтта шул уңайдан диссертация дә яклый башлаганнар. Бездә, Россиядә тормыш, яшәү шартлары башка бит: төрле дин, милләт вәкилләре яши. Га­рәп илләрендә ислам мохите генә. Дөрес, 7-8 ел элек ваһһаб­чылыкта гаепләп, мәдрәсәләрне япканнар иде. Хәзер хакимиятләр белән аңлаштылар шикелле. Би­редәге татарлар мул, иркен тормышта яшәгәч, күпсенүчеләр дә аз түгел. Шуңа күрә бигрәк тә имамнарга, мөгаллимнәргә сак булырга, бәйләнергә җир­лек калдырмыйча эшләргә өй­рәнергә кирәк. Әйтәм бит: халыкта исламга мәхәббәт бик зур. Менә бер кыз­ның, мәктәпкә барганчы, ир­тәнге алтыда имамга барып, дин сабак­лары ала, гарәп теле өйрәнә идем, дип сөйләгәне истә калды. Шул ук вакытта кызларның күп­челеге читкә барып уку турында уйламый, яшьли кияүгә чыгып, авылда төпләнеп кала, гаилә өчен дип яши. Элеккеге гадәтләрдән кәләш урлап кайту да сакланып калган. Билгеле, гадәттә егет белән кыз алдан килешкән була. Биредәге мишәр гаиләләрен­дә ата кешенең абруе зур булуга исем китте. Әти диеп өзелеп торалар. Янә өмә ясап, бер-бер­ләренә булышып эшләүләрен күрү дә күңелле. Гомумән, ир­тәдән кичкә кадәр кырмыска кебек эштә алар. Өлкәннәрне генә тү­гел, урамда эшсез буталып йөр­гән бала-чаганы да күрмәссең. Татар гаиләсендә кабул ителгәнчә, төпчек бала төп нигездә кала. Картайган әти-әниләренә шәһәр­дәге кебек уңайлы шартлар тудыру өчен берни дә кызганмыйлар икән дип нәтиҗә ясадым. Менә шулай әти-әнигә хөрмәт-ихтирам балаларга кечкенәдән салына. Инде икътисадка килгәндә, заманында миллионер совхоз саналган хуҗалыкның 5 мең 700 гектар җире булган. Совхоз таркалгач, җирне үзара бүлеш­кән­нәр. Һәр гаиләгә өчәр гектар чамасы кишәрлек туры килгән. Билгеле, бөтен кеше дә игенчелек, терлекчелек белән шөгыль­ләнә алмый. Күп кеше җирен арендага биргән. Моның өчен эшкуарлар халыкка печән, ашлык белән дә, акчалата да түли. Һәр капка төбендә диярлек “КамАЗ” машинасы тора. Алар теләсә кайсы республика-өлкәгә барып, урып- җыюда катнашырга мөмкин. Мә­сәлән, Татарстанга килеп, районнарыбызда берничә ел чөгендер алган вакытта булыштылар. Авылда өч балалар бакчасы бар. Шуларның берсе мөселман балалар бакчасы буларак эшли. Анда утызлап бала йөри. Мәктәп икәү. Шунысына игътибар иттем: кызларның күбесе яулык бәйләсә дә, яулык бәйләмәүчеләр дә байтак. Шуңа күрә кайбер республикалардагы кебек бөтенесе яулык бәйләп    йөри дип бәйләнми­ләр­дер дип уйлыйм. Мәктәптә татарча укытмасалар да, урамда урысча сөйләшеп йөргән бала күр­мәдем мин. Гаҗәп тә түгел: монда татар-мөселман мохите. Мәктәп яны бакчасында балалар бик күп яшелчә игә икән. Шуңа мәктәп ашханәсендә укучылар бушлай диярлек туклана. Миңа шунысы бик ошады: әби-бабайларны, әти-әниләрне мәктәптә җыеп, гаиләне ныгытучы бик күп кызыклы чаралар уздыралар. Шуңа күрәме, елга нибары ике-өч кенә аерылышу очрагы була. Бала туу үлем-китем белән чагыштырганда ике мәр­тәбә артыграк. Дөрес, хәзер гаи­ләләр әллә ни ишле димәс идем. Күбесендә өч-дүрт бала. Менә шулай гореф-гадәтләр­не саклап, татар-мөселман авыл булып яшәгәндә, четерекле мәсь­ә­ләләрне уртага салып хәл итә, икътисадый үзгәрешләргә ярак­лаша белгәндә, Урта Әләзәнгә бернинди заман җилләре дә куркыныч түгел, минемчә. Тулы канлы мәхәллә булдыру әле хыялда гына дисәләр дә, аңа әзерләр бар. Шуларның берсе – уртаәләзән­леләр. Рәшит МИНҺАҖ --- | 22.04.2016 (полный текст новости)

  • 2016-04-25 12:13 Казанда 46 яшьлек хатын-кыз бала тапкан
    24.04.2016 Җәмгыять Казанның Гражданлык хәле актларын теркәү идарәсе атна дәвамында башкалада 445 бала тууы турында хәбәр итә. Сабыйларның күпчелеге малайлар – 226, ә кызлар 219 булган. Туган вакытта иң җиңел бала – 1250 грамм булса, иң авыры – 5050 грамм. Иң яшь әни – 17, иң олысы – 46 яшьтә. Әтиләр дә "рекорд куймакчы": иң яшенә – 17, иң олысына – 53 яшь. Балаларга еш кушылган исемнәр – Әдилә, Мәрьям, Михаил, Камилла, Әмир, Артем, Екатерина, Дарина, София. Сирәк исемнәр – Елисавета, Аяна, Даяна, Аким, Эрика, Вера, Аяз, Белла, Тимербай, Алекса, Таһир. Казанда атна дәвамында 155 пар өйләнешкән. Атнаның иң яшь кияве белән кәләшенә – 18 яшь, иң олыларына – 59 һәм 61 яшь.   --- --- | 22.04.2016 (полный текст новости)

  • 2016-04-25 12:13 Лилия Муллагалиевага бәби табарга санаулы көннәр калып бара (ФОТО)
    23.04.2016 Шоу-бизнес Җырчы Лилия Муллагалиева “Бәби көтәбез әле” исемле җырына клип төшергән. Бу вакыйганы тарихта калдырыр өчен татар эстрадасындагы барлык йөкле алып баручы һәм җырчыларын әлеге клипка чакырган. – “Бәби көтәбез әле” җырына көйне үзем яздым, ә сүзләрен Эльвира Сафина иҗат итте. Клипта алты герой катнашты. Бер көн эчендә генә төшерелгән клип түгел. Алып баручы – Зәмирә Рәҗәпова, җырчылардан Чәчкә, Гөлназ Шәрипҗанова, Айгөл Шәйхетдинова, Гүзәл Идрисоваларның бәби көтү мизгелләре, ирләре белән булган мөнәсәбәтләре аерым-аерым өйләрендә төшерелде., – диде Лилия Муллагалиева. Клипны төшерү барышында Гөлназ Шәрипҗанова кызын алып кайтырга да өлгергән. Башта Гөлназ, аннары Лилия үзе табарга тиеш булган. Зәмирә Рәҗәпова, Гүзәл Идрисова, Айгөл Шәйхетдинова һәм Чәчкә табарга тиеш булган. Рус әйтмешли, Зәмирә Лилияне “опередила”. Моны җырчы үзе дә көлеп сөйли. Лилия бәби көтүен көтә. Ә менә кемне алып кайта дип уйлыйсыз? УЗИ малай дип күрсәткән. Инде табасына да санаулы көннәр калып бара икән. Лилиянең үзенә һәм калган барлык җырчыларга исән-сау алып кайтуларын теләп калабыз.     Эльза ГАЗИЗОВА --- | 21.04.2016 (полный текст новости)

  • 2016-04-25 12:13 Сабыйның кинәт ярсып елый башлавы әти-әнисен куркуга сала, шул көннән алар хастаханә юлларын таптый башлый
    24.04.2016 Хәйрия Балтачта яшәүче кечкенә Ниязның тормышы, 2 айлык вакытыннан башлап, Балтач, Казан, Мәскәү хастаханәләре белән бәйләнгән. Сау-сәламәт, икенче бала булып туган сабыйның көннәрдән беркөнне ярсый-ярсый елый башлавы әти-әнисен куркуга сала. Шул көннән алар хастаханә юлларын таптый башлыйлар. Тик шунысы аяныч: күпме генә тикшер­сәләр дә, балаларына хәзер­гә ка­дәр дөрес диагноз куючы табиб очрамаган. Кулларында килеш күзләренә карап сула баручы балалары белән кемнәргә генә мөрә­җәгать итеп карамаган алар. – 2 ай булгач, баланың температурасы күтәрелде, уң як култык астындагы лимфа төене шеште. Балтач хастаханәсенең ашыгыч ярдәм бүлегенә баргач, безне ДРКБга җибәрделәр. Хирургия бүлегендә ике атна дәваландык, – дип сөйли әнисе Гөлгенә. – Ләкин шуннан соң бала тән авырлыгы җыймый башлады. Биш айда ул нибары 5 кг авырлыкта гына иде. Ә аннары баланың сулыш алуы бик нык авырлашты, йөт­керде. Аппетиты булмагач, ашаганын косып барды. Балабыз көннән-көн начарланды, хәлсезләнде, температурасы күтәрелде. Бернинди дә алга китеш булмаган килеш өйгә кайттык”, – ди Гөлгенә.   Шуннан соң алар, баланың ни өчен авырганын белергә теләп, табибларга күренә башлыйлар. ФГДС ясаганнан соң баланың  ашказанында  кандидоз булуы ачык­лана.  – Баламның кан анализлары гел начар булды, иммун статусны тикшергәч, безгә сорау тамгасы белән генә  “беренчел иммунодефицит” диагнозы куйдылар. Барлык документларны Мәскәүгә юлладылар, – ди әнисе. – Аннары ДРКБга килеп дәваланып карадык. Тик нәтиҗә булмагач, 2 ай ятканнан соң безне кайтарып җибәр­де­ләр. Ләкин 4  атнага 1 тапкыр больницага ятып, иммуноглобулин системасы алырга мәҗбүр булдык. Бала шулай  ук гәүдә  авырлыгын  начар җыйды. Мәскәү хастахан­ә­сен­дә дә дәваланып карадык. Тик алар да төгәл генә диагноз куя алмады. Аптыраган инде бу хәлгә.   Фран­циядә эшләүче тәҗрибә­ле табибә, якташыбыз Норма авылы кызы Светлана Хөрмәтулловна белән сөйләшкәч, алар шунда барып карарга була. Табибә: “Анти­биотик­ларның да бик көчлесен эчкәнсез. Дөрес диагноз билгеле булмый торып, андый дарулар кабул итүдән организмга зыян күб­рәк килә”, –  дип аңлаткан.   “Шуның өчен дә балабызның диагнозын тизрәк ачыклыйсыбыз килә. Бәлки аңа бу системалар, дарулар бөтенләй кирәкмидер, бү­тән төрле дәвалау кирәктер?.. Чөн­ки кан анализлары бүген дә начар, лейкоцитлар әле дә югары”, – ди Гөлгенә.  Кечкенә Ниязга диагноз кую өчен зур суммада акча кирәк булачак. Франциягә барып тикшеренү үтәргә кирәк. Ләкин чит илдә бер атна тору да 200 мең сумга тө­шәчәк. Бу суммага әле тагын тү­ләүле анализлар (берсе-берсе 200 евро тора) тапшыру да өстәлә. Салиховлар гаиләсе инде 2 ел балаларының гомере өчен көрә­шә, туганнары, дуслары, хезмәт­тәшләре, авылдашлары ярдәме белән моңарчы очны-очка ялгый алганнар. Әмма Франциягә бару чыгымнарын, тапшырачак анализ­ларның бәяләрен белгәч, алар бер мәлгә югалып кала. Шуңа да башта газета аша ярдәм сорарга читенсенеп торсалар, хәзер инде башка чаралары калмаган. Алар мәрхә­мәтле кешеләрдән ярдәм сорарга мәҗбүр.  Сабыйга ярдәм итү өчен исәп-хисап счетлары:  Карта номеры: 5209 3547 6900 1941 (“Ак Барс” банкы) Салихов  Азат  Данилевич Номер карты: 5469 6200 1136 1399 Счет: 40817810462001162338 ИНН:  7707083893 БИК:  049205603 Кор/счет: 30101810600000000603 Код подразделения: 4286100743 Банк: отделение “Банк Татарстан” N8610 ПАО “Сбербанк”, г. Казань. --- --- | 22.04.2016 (полный текст новости)

  • 2016-04-25 12:13 Ялгыз карчыкларны үтереп йөрүче җинаятьчене эзлиләр (ФОТО)
    23.04.2016 Криминал Татарстан Эчке эшләр министрлыгы Казанда, Идел буе һәм Урал округларындагы бүтән шәһәрләрдә ялгыз карчыкларны үтереп йөрүче җинаятьчене эзләвен дәвам итә. Әлеге бәндә ялгыз әбиләрнең фатирлары ишеген шакый да, үзен слесарь яки газ идарәсе хезмәткәре дип таныштыра. Аны-моны абайламаучы корбаннар аны фатирларына үткәрәләр, ә ул, аларны үтереп, акчаларын, кыйммәтле әйберләрен алып чыгып китә. Җинаятьчегә 21-30 яшьләр тирәсе, буе чама белән 170 см, чандыр гәүдәле. Бу кеше турында нәрсә дә булса белүчеләр 291-35-28 телефоны буенча чылтыратсыннар иде. Министрлык халыкны, өйгә билгесез кешеләрне кертә күрмә дип, олы яшьтәге туган-тумачаларын кисәтеп куярга чакыра. --- --- | 22.04.2016 (полный текст новости)

  • 2016-04-25 12:13 Ремонтны башлап була, бетереп булмый аны (уены-чыны бергә)
    24.04.2016 Юмор Ниһаять, булды! Ремонт ясау өчен кирәк бар нәрсә дә алынды шикелле. Инде тәвәккәллисе генә калды. Әтиебез әнә: «Иртәгә башлыйм», – ди. «Ремонтка тотындык әле», – дип әйткән кешене ишеткән саен кабатлаган үз сүземне искә төшерәм: «Ремонтны башлап була, бетереп булмый аны». Шулай, йә вакытың җитми кала, йә акчаң. Кемдә нинди сәбәп инде. Безнең Ринатның эшләгән эше үз күңеленә ятарлык булмаса, аны ташлап, шактый вакытлар кабат кагылмый йөри торган гадәте дә бар. Миңа андый чакларда артык сораулар бирми-йөдәтми сабыр гына көтәргә кала. Тозны бергәләп әле күп булмаса да, инде аз да ашамадык – бер-беребезнең холык-гадәтләрен өйрәнерлек кенә гаилә стажыбыз, шөкер, бар. Тормыш иткәндә сабырлык кирәген генә чамалыйбыз. Эшләми икән – торып торыр, кунак киләсе юк, дим мин. Кунак килсә дә аптырамыйм: «Бездә ремонт әле», – дим дә, сүзне шуның бетерәм. Аның кайчан башланып, күпме барганын нигә әйтеп торырга? Үз җае белән барыбер бер эшләнеп бетәсен беләм лә мин. Аннан, әтиебезнең эше ярты юлда туктап калган икән – көт тә тор, улыбыз Булат әйткәндәй, димәк, аның башында тагын яңа идея туып ята... Көне килеп җитә һәм Ринат аны, ниһаять, миңа да ача. Инде без ул яңа идея белән икәүләп яна башлыйбыз. Берзаман мин, әтиебезне дә уздырып, бу идеягә, аны үзем уйлап тапкандай, ике куллап ябышам – барча хатын-кызларга хас булган сыйфат миннән дә ерак йөрми – хыялның тизрәк чынбарлык булуын тели башлыйм. Менә әле бу юлы да шулай. Инде өндә дә, төштә яңа кухня белән саташам. Әтиебез авызыннан: «Иртәгә башлыйм», – дигән сүз чыккач, аздан гына кычкырып җибәрмәдем: – Ура-а, бездә ремонт! Беренче атна Туздырасы – җыясы түгел. Тәрәз төбендәге гөлләр, шкафлардагы савыт-саба, ярма-шикәрләр, куна тактасы, уклау ише нәрсәләр – һәммәсе тиз генә башка бүлмәләргә күченде. Кайсы балалар бүлмәсендәге өстәл өстенә, кайсы Булатның уенчыклары янына өстәл астына урнашты, икенчеләре – залга, өченчеләре балконга ук чыгып китте. Урамнан кайтып өй ишеген ачуга күз хәзер беренче булып залга, диван янәшәсендәге кечкенә өстәлгә менеп кунаклаган микроволновкага төшә. Кыскасы, бөтен нәрсә буталды, өйнең асты өскә килде. Тиз генә иске обойны куптарып та ташладык. Буй җиткән кадәресенә Булат та тырышты. Төзүчеләр ябыштырган обойны куптарганда яратып калды ул бу эшне. Өч яшьлек бала килеп кагылуга буе-буе белән егылып төштеләр бит. Юк, юк, һич гаепләп әйтүем түгел, нишләтәсең, алган хезмәт хакларына чаклап, «миннән киткәнче, иясенә җиткәнче», дип эшләгән булганнардыр инде. Үзебез ябыштырганнары алай җиңел генә бирешмәсәләр дә, куптарасы барыбер яңаны ябыштырасы түгел, тиз булды. Обой астыннан яшел буяулы стена күренде. Ринат кичә көне буе шул буяуны кырды. Кафель – обой түгел, бу буяу өстенә берничек тә ябышмаячак. Булат белән без дә булышкаладык. Тик Булатны әтисе: «Буяу күзеңә керер», – дип, кухнядан бик тиз озатты. Минем дә әлләни файдам тимәде шикелле – бер дә үрчеми торган эш булып чыкты ул. Буяу калын төшкән җирләре ярый әле, куба, ә жәлләбрәк буяган урыннары... (Кызык, стенаны буярга дигән кагыйдәне чыгарган кешенең үз кухнясында буяуны кем кырды икән?) Бүген исә әтиебез бер як стенаны тигезләргә тотынды. Иртәдән бирле нидер үлчи, исәпли... Мин аны читтән генә күзәтәм. Ничекләр итеп тигезләмәкче икән соң ул? Стена белән гипсокартон арасына ком, таш яки цемент тутырыр микән. Карале, чүкеч тотып кадак та кага белмәгән килеш, әллә ниләр турында нигә баш ватып утырам соң. Эшлим дип тотынгач, ир-ат үзе беләдер. «Кухня ремонтлыйбыз әле», – диюемә, улымның бер классташының әнисе: «Суга ваннага йөрисезме?» – дип сорагач, беркөнне аптырабрак калган идем. Аңладым. Менә, кухнядагы кранны алгач, ваннага йөрергә генә кала шул. Кер юу машинасының өсте өстәлгә әйләнде. Анда сыймаган савыт-сабаны ванна эченә дә куеп торам. Мунчала, сабын, шампунь-кремнар янында кастрюль, тәлинкәләр... Кызык бездә хәзер! Яраткан чынаягымның тоткасын төшердем. Ялгыш ванна ишегенә бәрдем. Кәефем шуңа юк бугай, һич аңлап бетерә алмыйм, тик торганнан ачуым да шуңа киләме икән соң? Никадәр тырышсам да, Булатка кычкырудан да үземне барыбер тыеп кала алмадым: – Тагын телевизор алдында утырасыңмы? Ул мультфильмнарың да бетмәде инде! Дәресеңне кайчан әзерлисең? Булат телевизорны сүндерде дә шыпырт кына бүлмәсенә кереп китте. Күзләреннән күреп торам, берни аңламады, балакаем. Сәгать өчтәге мультиклары беткәч, ул әйтмәсәм дә дәресләренә утырасы иде бит. Ринат кофе эчеп алырга уйлаган. «Шикәр таба алмыйм, син кая куйганны хәтерлисеңме?» – ди. Табарсың бу мәхшәр эчендә шикәр! Атна буе көткән газчыбыз җомга көнне кич белән генә килде. Яңа йортларның кухняларында газ счетчиклары бар бит хәзер. Ул үзе бик җайлы, бер сүз юк, тик аның торган урыны... Шул счетчикны күчермичә газ плитәсе өстенә һава суыргыч та куеп булмый, шкаф та элә алмыйсың. Газ хуҗалыгының телефоннарын таптык, шылтыраттык. Начальникның мондый үтенечне беренче генә ишетмәве күренеп тора, сүзебезне тыңлап та бетермәде: «Проектны үзгәртергә кирәк, бригада җибәрермен, тик әлегә машина буш түгел», – диде ул. Машина, бригада... Бик катлаулы була түгелме соң бу? Көтеп тә җиткезмәссең үзләрен, түләп тә бетерә алмассың. Мондый чакта иң яхшысы шул бригаданың бер кешесен табу... Рафаэль абзый эшкә тотынуга (бер дә «бригада кирәк» дип тормады, ике сәгать эчендә үзе генә дә ялт иттерде ул аны) безгә күрше әби керде. Ул да күчеп килгәннән бирле счетчигын читкәрәк куйдыртып, ул урынга шкаф эләргә хыяллана. Кухняга башын тыгуга әби безгә инде мең дә бер тапкыр сөйләгән сүзен яңадан башлады: – Соң аны башта ук башка як стенага куеп булмый идеме икәнни? – Рәхмәт әйтергә кирәк, әбисе, югыйсә, без ничек акча эшләр идек? Менә сиңа кирәк булса! Сүзгә кесәгә керми торган әбиебез дә бермәл аптыраудан телсез калды, аннан абзыйга: «Ник мин әйтим, үзең әйт», – диде дә борылып чыгып китте. Ремонтка тотынганнан бирле гел бер нәрсә хакында уйлап йөрим. Әллә болар арасында беркайда да теркәлмәгән бер килешү бармы, дим. Төсе ямьсез, сыйфатсыз буяу чыгаручылар белән кухняны шул буяуга буярга кушучылар арасында яки бүлмә стеналарын кыек-мыек ясаучылар белән гипсокартон җитештерүчеләр арасында. Газ хезмәте исә барысын да уздырган, читләргә ялынмаган; счетчикны кешегә җайсыз урынга урнаштырган да шул «хатасын» төзәтеп йөреп хәзер акча эшли. Алайга китсә, аның бөтен дөньясы шушыңа корылган бугай инде. Әнә атна ахырында көннәр суытып җибәрде дә өйләргә боз салкынлыгы иңде. Ринат: «Кайчан җылы бирәселәрен кем белгән, кечкенәбез авырый күрмәсен», – дип, эшен ташлап, кибеткә, җылыткыч алырга чыгып китте. Җылыткыч җитештерүчеләр белән җылылык бирүчеләр үзара килешенмәгән дип, йә, кем әйтә ала?! Икенче атна Иртәгә кафельне ябыштырып бетерәм, дип хыялланган әтиебезне эшкә чакырып алдылар. Ике көнгә! Димәк, ике көн барысы да ярты юлда туктап торачак. Йә, Раббым, бу ремонтның бер дә очы-кырые күренергә охшамаган бит әле. Өй һаман сугыш кырын (тәүбә, тәүбә, таптым чагыштыру!) хәтерләтсә дә, барыбер азмы-күпме бушады – иске гарнитурны алып киттеләр. Иске дип, алай иске дә түгел иде әле ул. Инде яңа хуҗаларын да безне сөендергән кебек сөендерсен, йортларына бәрәкәт алып килсен. Күршеләрнең колаклары бүген ял итәдер. Бу арада болай да очраганда күзләренә туры карамаска тырышып йөрим. Әлегә сүз әйткәннәре юк югын да, шкафлар элә башлагач, стена тишкәндә ни булыр?!... (Хәер, панель йортларның шул ягы да бар – подъездыңда кайсы катта стена тишсәләр дә, ул синен күршеңдә генә кебек яңгырый. Куркуым да әле, мөгаен, юккадыр, безнең ремонт ясап ятуыбызны стена күршеләребез шәт чамаламыйлардыр.) Бу тынлык миңа ошамый дигәндәй, ашыгып-кабаланып телефон шылтырады. Группадашым Ләйсән! Бер-беребезнең тавышына кадәр сагынылган! Студент чакта тапкан дуслар туганнардай якын бит алар...        – Ни хәлләрең бар? Син эштәме? Кызларың үсәме? Ләйсән сорауларымны тыңлап та бетермичә сүземне бүлде:        – Беркая да чыгып китәргә җыенмыйсыңмы? Без ике сәгатьтән сездә булабыз.      – Килмәгез! – Минем кинәт шулай кычкырып җибәрүемнән оялып, телефон трубкасы кызарып чыкты бугай. – Килә күрмәгез! Бездә ремонт!      – Булса соң? Ике сәгатьсез килеп җитмибез ич әле без. Ялымның соңгы атнасы. Рөстәм дә башка алып барып йөри алмыйм, ди. Аның соңгы сүзен отып алган телефон гудоклары бөтен өйгә ишетелерлек итеп «көт, көт» дип яңгырады. Ике сәгатьтә нәрсә эшләп өлгерә алам соң? Тузаннарны сөртеп чыга алам. (Бу да аз түгел!) Ә нәрсә пешерергә? Тавыгым бар ич!.. (Тик ярты сәгатьтән соң, бала уянгач, миңа аны кире суыткычка тыгарга туры килде. Аяк-кулларым бәйле чак, аңларлар.) Кыскасы, якты чырай, такта чәй булды инде бу. Ринат: «Ярар, ул кадәр борчылма, Кама Тамагы Каф тавы артында түгел, тагын килерләр, ремонт беткәч, өйләр җыелгач», – ди. Ерак түгел дә, күрешмәгәнгә дүрт-биш ел узган әнә. Балалар үстергән чак бит, кем әйтмешли, икебезнең дә итәкләр бозга каткан. Сеңлемнең эшендә бер абзый: «Икәү бергә обой ябыштырсаң, хатының белән йә аерыласың, йә инде бик шәп яшәп китәсең», – дип сөйли икән. Уйнап-көлеп әйтсә дә, сүзендә хаклык та юк түгел. Йә тигез ябышмый бит ул обой, йә астында һава кала, һәм нигәдер барсына да сиңа булышып торучы янәшәдәге кешең (күп вакыт хатын була инде ул) гаепле тоела. Хатын-кыз да сабырсызлардан булса, теге абзый әйткәндәй, өйдә зур тавыш чыгасын көт тә тор. Ә аның ни белән бетәсен бер Ходай үзе генә белә. Тик бу инде безгә кагылмый, әллә ничә тапкыр бергә алыштырган бар обойны. Хәзер Ринат аны гел үзе генә ябыштыра. Мине югалтасы килмәгәннәндер инде. Балалар бүлмәсеннән үзем дә чыкмыйм, балаларны да чыгармаска тырышам. Обой ябыштырган кешедән читтәрәк торуың хәерле. Өстәвенә, обой ошамый бугай үзенә. Яңаны эзләргә чыгып китәр микәнни? Йә, Раббым, кайчан бетә соң бу ремонт?!  – Әнием, журналдагы постерны стенага элим әле!  –  Кичә «юк» дидем бит инде мин сиңа! –Үз өемдә үзем теләгәнне эшләргә ирек бирмисез... Булатның бу сүзе соңгы тамчы булды бугай. Ярсып түгеләм-түгеләм дип торганда күп кирәкмени?  – Нәрсә бүлешә алмадыгыз? Әтисенә Булат та дәшмәде, мин дә җавап бирмәдем. (Әйтергә дә яхшы түгел, әмма миңа инде җиңелрәк иде. Эчтәге ул ачу «савытын» кайберәүләр вакыт-вакыт юкка түгеп тормыйлар, күрәсең.) Бала онытыр, диген, улым иртүк кичәге хәлне искә төшерде.   – Әнием, нигә син миңа шулай кычкырдың?   – Өй тузган, әйбер таба торган түгел, ардык... Бездә, мөгаен, инде депрессия башланадыр. – Ә нәрсә ул депрессия?    – Күрәсең бит, кәефебез юк, бөтен нәрсәгә ачуыбыз килә. Ул мәктәптән кайткач, бүген үз-үзебезне әйбәт тотарга бер-беребезгә сүз бирешәбез. Әйе, чынлап торып ардырды бугай бу ремонт. Ваннада савыт-саба юу туйдырды, рәхәтләнеп ашарга әзерли алмау, тузан... Минем хәзер: «Ур-ра, ремонт» дип түгел, «Коткарыгыз, бездә ремонт!» – дип кычкырасым килә. Өченче атна ИКЕАның Германиядә чыккан каталогы туксанынчы еллар башында безнең кулга ничек килеп эләккән булгандыр, инде икебез дэ хәтерләмибез. Ринат белән без аны ничәмә-ничә тапкырлар карап чыктык икән?! Хыялланып, кызыгып, үртәлеп... Ул чакта кемдер: «Бервакыт Казанда да ИКЕА ачылачак», – дисә, белмим, ышаныр идекме икән? Әкият, дип көлгән булыр идек, мөгаен. Бүген исә бөтен дөньяга билгеле бу швед кибете белән янәшә яшәп ятабыз. Россиядә дүртенче кибет ачу өчен аларның Казанны сайлаулары да нигәдер могҗиза булып күренми. Әллә без озак яшибез, әллә дөнья шулай тиз үзгәрә. Әле кайчан гына кешеләрнең кибеттә пыяла шешәләрдә сатылган сөт өчен сәгатьләр буе чират торуларын Булатка сөйләгәндә, мин үземне шундый борынгы итеп тоям... Кайчандыр чынга ашмас булып тоелган хыялларны чынбарлык итеп нигә бер рәхәтлек кичермәскә? Без быел яз буе һәр кич саен утырып кухня эскизы сыздык. (Стандарт кухняның нәрсәсен уйлап торасың инде аның, дияргә ашыкмагыз. Шведлар: «Есть ИКЕА – есть идея» дигән сүзне рифма өчен генә әйтми алар!)     Нәрсә тәкъдим итсәләр, ягъни сатуда ни бар – шуңа канәгать булырга өйрәнгән кешеләргә үз хыялларын эшкә җигү бик үк җиңел түгел икән ул. Сайлау мөмкинлегенең зурлыгы алдында югалып каласың. Шкафларның нинди биеклектәгесенә тукталырга – алтмышлыгамы, туксанлыгамы; пыяла ишекләрне ничәне куярга, әллә куймыйча ачык кына калдырыргамы; кранны, газ плитәсен кая урнаштырырга, нинди төсле ишекләр, өстәл өсте сайларга... Ходайга мең шөкер, бетон стенаны тишкән тавышка да түздек. Күршеләргә дә рәхмәт, җитәр сезгә, туктагыз, дип, батареяны кыйнаучы булмады. Күз алдында үзгәргән кухнядан чыгасы да килми. Гел әтиебезнең аяк астында буталабыз. Тагын аз гына түзсәк... Шкаф тоткаларын махсус алмый калдырган идек. Соңыннан сайларбыз дип. Сайладык... Аз да түгел, күп тә түгел – нәкъ ярты көн! Арзанрагын алмакчы идек тә, аннан, бәләкәй генә сәдәбе килешле тоелмаса, күлмәкнең дә матурлыгы югала, иң мөһиме – күңелебезгә ятышлысын алыйк, дидек. (Кемдер, мөгаен, ремонтның күпмегә төшкәнен әйтүемне дә көтәдер. Әйдә, акча турында сөйләшмик әле. Әйтсәм, берәүләр – азсыныр, икенчеләр – күпсенер. Аякны һәркем юрганына карап суза бит аны.) Бу урында «Бетмәде инде бу ремонтлары» дип, язманың ахырына җитмичә ташлаучылар булса да, шаккатмыйм. Нишлим соң, өй буйлап таралган савыт-сабаны гына да яңа шкафларга бер кич һәм бер көн буе урнаштырдык әнә. Һәр нәрсәнең үз урынын табарга кирәк бит. Ни әйтсәң дә, тутыру, бушату кебек, җиңел түгел инде ул. Озак булса булды, аның каравы кирәкмәгән әллә никадәр савыт-сабадан арындык (ташларга кызганып гел эчкәрәк тыгып куйган андый артык савыт-сабадан шкафларны, гомумән, ярты ел саен чистартып торырга кирәк, диләр). Тәрәз төбендәге буяулар яңартылды, тәрәзәләр юылды – яңа пәрдәләр эленде – кыскасы, кухнябыз ялт итте. Атна буе эзләгәч, ниһаять, уклавымны да табып (аяк астында аунамасын, дип суыткыч өстенә үзем куйганмын, югыйсә), алма бәлеше пешердем. Телевизордан бик еш күрсәтелә торган «Генеральная уборка» (Ш. Хөсәенов) спектакленең ахырында бөтен гаилә сөйләшми-дәшми генә чәй эчкән кебек, без дә сүзсез генә чәй эчәбез. Бу кадәр ыгы-зыгыдан соң элеккеге эзгә кайтып, тыныч кына яши башлау өчен вакыт кирәк әле. (Кемгәдер кушып эшләтү, бәлки, җиңелрәк тә, тизрәк тә булган булыр иде дә... Тик «Ринат һәммәсен үзе эшләде!» дип әйтә алу өчен, мин ремонтны тагын бер тапкыр кичерергә дә риза! Бөтен нәрсәгә әтиебез кулы кагылганга рәхәт тә бит безнең өебездә.) Бәләкәчебезнең генә бернәрсәдә дә гаме юк. Тешсез авызы белән әле миңа, әле әтисенә, әле абыйсына карап елмая. Берәү үзенекеләрне таный башлады монда! Ремонт ясарга өч айлык нәниебез белән тотынганны әйтмәгән идем бит әле... Гөлнур САФИУЛЛИНА --- | 21.04.2016 (полный текст новости)

  • 2016-04-25 12:13 Казанда флоубординг буенча Россия чемпионатының икенче этабы үтте (ФОТО)
    24.04.2016 Спорт 23 апрель көнне Казанның «Ривьера» аквапаркында флоубординг спорт төре буенча Worldexsport Cup 2016 Россия чемпионатының икенче этабы үтте. Әлеге чараны ачуда Татарстан Президенты ярдәмчесе Наталия Фишман катнашты.       Айдар САГИТОВ фотолары --- | 24.04.2016 (полный текст новости)

  • 2016-04-25 12:13 Рәшидә абыстай: Тикшерә калсалар, Коръән китабын күкрәккә асып, кулга буш сумка тотып чыга идем
    25.04.2016 Дин Узган атнаны җомга көнне Рәшидә абыстай Исхакый арабыздан китте. Бүген аның өчесе. 2008 елда "Ирек мәйданы" газетасында чыккан интервью белән аны бүген искә алыйк. Рәшидә абыстай журналист Рәшидә Ахмирова сорауларына җавп бирә. "81нче оныгымны көтәм" Йөзеннән сафлык, күңеленнән иман нуры бөркелгән Рәшидә абыстай Исхакый белән очрашып сөйләшкәч, гомер көзенә якынлашканда да яфракларын горур җилфердәтеп, төпкә тирән киткән тамырларында нык торучы юан кәүсәле, матурлыгы, тазалыгы белән әллә каян үзенә тартып торган илаһи агачка тиңләдем бу ак әбине. Гади үсемлеккә түгел, ә менә гомере буе кешеләрне бәрәкәтле җимешләре белән туендыручы, сихәтләндерүче, аларга рухи азык өләшүче хикмәтле агачны хәтерләтте көләч йөзле, җитез хәрәкәтле, җор телле өлкән мөслимә. Юкка гына абыстайларның иң асылы, иң тәҗрибәлесе саналмый икән адашым. Бәхет ачкычын иманлы булып яшәүдән, балаларын һәм шәкертләрен дөрес тәрбия кылудан тапкан бу мөхтәрәм шәхес гомере буе башкаларга да шушы хакыйкатьне аңлату, ялгыш юлга тайпылганнарны, адашканнарны туры юлга чыгаруда изге гамәлләр кылып яши. Ул Татарстан мөселманнары диния нәзарәте рәисе, мөфти Госман хәзрәт Исхакыйны тәрбияләп үстергән ана да.   – Рәшидә абыстай, Сезгә кайчан абыстай дип дәшә башладылар?   – 1975 елда лаеклы ялга чыккач, өйдә ныклап дин дәресләре бирә башладым. Аңарчы да дини йолаларны үтәүдә катнаша, дин нигезләренә төшендерә идем. Шул чакта өстемнән шикаять булып, “кешеләрне агулыйсың” дип, мине КГБга чакырттылар, төрмәгә ябу белән янадылар. Шулчак изге аятьтәге “кяферләрнең җәберләвенә исең китмәсен” дигән сүзләр искә төште дә, “Төрмәдә дә наданнар җитәрлек, мин анда тагын да кирәгрәк”, – дигәч, башка укытмаска дип кул куйдырып җибәрделәр. Шушы хәлдән соң, дин сабагын яшертен генә өйләргә йөреп бирдем. Тикшерә калсалар дип, урамга чыкканда Коръән китабын күкрәккә асып, кулга буш сумка тотып чыга идем. Шул чакларда миңа зурлап абыстай дип дәшә башладылар.   – Абыстай булыр идем дигән теләгегез бар идеме?   – Шулай 11 яшемдә бер төш күрдем. Яңгыр сибәләп торган кояшлы бер көндә яланда көтү көтәм. Күк йөзе ап-аяз, бер болыт әсәре дә юк. Әнием бу төшемне: “Халыкка нурыңны чәчәрсең, ил өстендә олуг булырсың, балам”, – дип юрады. Аллаһның биргәненә шөкер, шәкертләрем бик күп, барысы да хөрмәтлиләр үземне.   – Сезнеңчә, яшәүнең мәгънәсе нәрсәдә?   – Аллаһы Тәгаләгә итагатьле булуда, Ул кушканча яшәүдә. Аллаһ безгә күз, колак, аяк-куллар, зиһен, гомер һәм башка бик күп нәрсәне биргән. Уйлап кара әле, балам, ике тамчы мәни суыннан нинди могҗиза тудыра Хак Тәгаләбез. Ай, кояш, су, хайван, үсемлекләрне, яңгырын да безнең өчен яраткан ләбаса. Без газ, су, җылылык һәм башка төр хезмәт күрсәтүләр өчен хөкүмәткә ай саен акча түлибез. Ә Аллаһның һавасын сулаганга, суыннан, җиреннән бәрәкәтләнеп яшәгәнгә, Ул тудырган могҗизаларга Аны тануыбыз, Ул кушканча гыйбадәт кылып яшәвебез белән түләргә тиешбез. Шуңа да уң белән сулны аера башлауга баланы намазга бастыру хәерле. Яшәү мәгънәсе шуннан башлана.   – Без хатын-кыз хакында сүз чыкканда Һ.Такташның “Хатын-кызның бөтен матурлыгы, бөтен күрке ана булуда” дигән юлларны кабатларга яратабыз. Бу фикер белән килешәсезме?   – Хатын кыз өчен бала табу, ана булу гына аз. Гүзәл зат намаз әһеле булып, балаларына мәгънәле исем биреп, аларны иманлы, тәүфыйклы дәвамчылар итеп үстергәндә, иренә итагатьлелек күрсәткәндә генә  күркәм була ала. Һәр ана кеше мөселман кануннары буенча яшәргә бурычлы.   – Нинди истәлекле мизгелләр хәтерегездә аеруча уелып калган?   – Иң сөенечле чакларым – балаларымны намаз әһелләре белән кавыштырган көннәрем. Бу хакта гел Аллаһтан сорап йөрдем, чөнки ул чакларда дин тоткан кешеләр аз иде. Намазлы булсалар, кызларымны җир читеннән сорап килсәләр дә бирергә риза идем. Шулай булды да, ике кызымны Ташкенттан кайтып алдылар. Аллаһтан сорап алган яраткан бер киленем, биш киявем бар. Барысы да дин юлында. Оныкларымның бөтенесе дә намаз әһелләре, дини гыйлемлеләр.   – Оныклар дигәннән, Сез бик бай дәү әни, 80 оныгыгыз бар. Аларның исемнәрен белеп бетерә аласызмы?   – Олыгая төшкәч, барысы да истә тормый инде. Әти-әниләренә ошатып таныйм. Артып торабыз, 81 нче оныгымны көтәм.   – Бергә еш җыеласызмы?   – Ирем Гомәр исән чакта аның 70 яшенә барыбыз да җыелган идек. Балалар еш килә, ә соңгы вакытта барлык оныклар белән бергә бик очраша алган юк.   – Нәсел шәҗәрәгезне бик зәвыклы итеп эшләткәнсез. Анда ничә кеше барланган?   – Әнием Мәрьям, әтием Габдулланың 100 еллыгына багышлап ясалган ул. Бу көнгә без 320 кеше булганбыз. Аллаһның биргәненә шөкер, нәселебездә барыбыз да мәгънәле исемле, иман әһелләребез. Без 12 бала идек, 10ыбыз олыгайганчы яшәдек.   – Сез – шигъри җанлы кеше, дистәдән артык китап авторы, 10 сәгатьлек кассеталар җыентыгыгыз бар. “Намаз уку тәртибе” китабы да һәр иман юлындагы кеше  кулында. Иң беренче шигырегезне кайчан иҗат иткәнегезне хәтерлисезме?   – 9 яшемдә аякларым сызлый башлагач, шигъри юллар язып, әнине елаткан идем. Аять, хәдисләрдән күбрәк хәбәрдар булган саен аларга нигезләнеп яза башладым. “Җан азыгы” дип аталган җыентыгым дүрт тапкыр нәшер ителде.   – Сезнеңчә, бала тәрбияләү ачлык-ялангачлык, юклык чорында авыр идеме, әллә хәзерге барлык заманындамы?   – Элек чоры авыр булса да, бала тәрбияләү җиңелрәк иде. Ул чакта аңлаткан, әйткән сүз сеңә, әхлагыбыз да башка иде. Хәзерге чорда иманлы тәрбия бирү катлаулырак, ләкин бу динсез булуга сәбәп түгел. Теләгән һәр кеше Аллаһ кушканча яши ала. Мәчет, мәдрәсәләрнең ишекләре ачык, дини мәгьлүмат, китаплар да бик күп хәзер.   Бу сүзләрне үз тормышыннан чыгып әйтә Рәшидә абыстай. Чөнки ул динне эзәрлекләгән дәверләрдә дә уразасын, намазын калдырмый. Балаларын хәләл ризыкландыру өчен умарта, мал-туар асрый, бакчада бил бөгә, тегә, чигә. “Хәрәм ашатмаганга, балаларым авырып бер тапкыр да “больничныйга” чыкканым булмады”, – ди Рәшидә абыстай, 38 ел дәүләткә эшләгән елларын искә алып. Ул бүген 84 яшендә дә һәр көн физкультура ясый, биш вакыт намазын укып, үз-үзен өшкереп, сихәтләнеп тора. “Балаларга йөк булудан куркам, шуңа да намазымны калдырмыйм, ул 366 тамырга шифа”, – ди ак әби. Тормышы бар яклап түгәрәк булса да, җәмгыятебездә яшәп килгән бозыклыкка, динсезлеккә йөрәге әрни аның, шуңа да әйтер сүзләрен җиткерү өчен кулыннан каләмен төшерми. “Балаларым, оныкларым дин юлында булып, гамәлләре, матур яшәүләре белән һәрчак сөендереп торсалар да, ана буларак, үз өстемнән җаваплылыкны төшерә алмыйм. Аллаһтан һәр көн аларның исламнан тайпылмауларын сорап, шайтан адаштырмаса иде үзләрен дип телим, һәрбарчасын күз уңында тотам”. Шулай ди Рәшидә абыстай. Һәр ана кеше үз баласына карата ахыргы көненә кадәр җаваплылык тойса, шундый кайгырту белән кайгыртса, җәмгыятьтә тәрбия эшләре белән баш катырып торасы да булмас иде дә бит...   2008 ел. --- --- | 25.04.2016 (полный текст новости)

  • 2016-04-25 12:13 “Күңел радиосы” директор урынбасары Альбина Исмәгыйлева белән ӘҢГӘМӘ
    25.04.2016 Матбугат Бу атнаның кояшлы иртәсен “Күңел радиосы”ның директор урынбасары Альбина Муллахәнҗәр кызы Исмәгыйлева башлап җибәрә.– Хәерле иртә, Альбина! Гадәттә, иртәгез нәрсәдән башлана? – Хәерле иртәләр, Эльза! Иртәм сәгать алтыда, иртәнге душтан башлана. Иртәнге чәйне эчкәндә үзебезнең “Күңел радиосы”н ачып куям. Төгәл җидедә телевизордан яңалыклар чыгарылышын карыйм. Ә инде редакциягә барган арада машинада төрле радиостанцияләрне тыңлап алам.   – “Күңел радиосы” кайчан оешты? Нинди үзгәрешләр кичерде? Шул хакта сөйләшеп алыйк әле.   – Ул 1995 елда Чаллыда чыбыклы радио буларак эшли башлаган. 1997 елның августында 67.79 УКВ ешлыгында тулы көч белән җыр-моңнарны таратуын дәвам иткән. 18 ел дәвамында бихисап тапшырулар дөнья күрде, шәһәр күләмендәге акцияләр, Сабантуйлар, шоу-программалар уздырылды. Эфирда бик күпләрнең тавышлары яңгыраса да, беренче көннән үк халык күңелен яулаган алып баручылар бүген дә алыштыргысыз: Резеда Шакирова, Гөлия Хәйдәрова, Зөһрә Фатыйхова, Лилия Закирова, Райнур Вахитов – “Күңел”нең йөзек кашлары.   – Сез дәүләтнекеме? Нәрсә хисабына яшисез?   – “Татмедиа” җитәкчелегендә эшлибез. Алар гел безгә ярдәм итеп торалар. Ләкин күпмедер дәрәҗәдә үзебезнең керемнәр дә бар.   – Сезне кайларда тыңлыйлар?   – Моңа кадәр Чаллы, Түбән Кама, Алабуга, Минзәлә, Менделеевск шәһәрләрендә генә тыңласалар, хәзер чикләрне киңәйттек: ике ел инде безне Биектау, Саба, Мамадыш районнары да ишетә. Әлбәттә, радио белән генә чикләнмибез. интернет аша, спутник ярдәмендә безне Җир шарының төрле төбәгендә тыңларга була.   – Радиода ничә кеше хезмәт куя?   – Башлыгыбыз – Зөфәр Дәүләтшин. Барлыгы биш алып баручы эфирда эшли, тагын яңалыклар бүлеге, сайт мөхәррирләре, ике тавыш режиссеры бар.   – Тыңлаучыларны күбрәк нинди сораулар борчый?   – Ооо, безгә кемнәр генә шалтыратмый! Өйләрендә кайнар су бетсә дә, телевизорлары күрсәтмәсә дә, хатыннары белән cүзгә килсәләр дә бездән киңәш сорыйлар. Эфирдагы алып баручылар барлык кешегә дә ярдәм итәргә тырыша. – Чаллыда “Татар радиосы” филиалы эшләп килә. Сезнең арада конкуренция бармы?   – 18 ел элек “Күңел радиосы” бу якларда татар телендә сөйләүче бердәнбер радиостанция иде. Шуннан соң “Болгар радиосы” сөйли башлады, аннары “Татар радиосы”. Үзара без, әлбәттә, конкурентлар. Әмма конкуренция яңа сулыш алып, яңарып эшләргә бер стимул гына тудыра. Һәр радионың үз йөзе, сөйләү стиле, тыңлаучылары бар. Шуңа күрә бер-беребезне хөрмәт итеп, аралашып яшибез. – Нинди өч сыйфат сезне башка радиолардан аерып тора?   – Татар теленең матурлыгын, халкыбызның моңлы җырларын, гореф-гадәтләрен яшь буынга җиткерүне максат итеп куябыз.   – Сездә нинди юнәлештәге җырлар куела?   – Хәзер тыңлаучылар җырларга карата бик таләпчән. Коллектив белән җыелышып һәр җырга бәя бирәбез. Арабызда музыкаль белемле хезмәткәрләр дә бар. Шулай ук композитор, шагыйрьләр фикеренә дә таянабыз. Плейлистта классик җырчыларның алтын тавышлары да, заманча хитлар да урын алып тора.   – Үзегезнең вазыйфа турында да бер-ике сүз...   – “Күңел радиосы”нда эшчәнлегем студент елларыннан ук башланды. Кастинг аша узып, яшьләр өчен әзерләнә торган тапшыруның алып баручылары буларак эфирга чыктык. Яңалыклар бүлегендә дә хезмәт куйдым, музыкаль редактор вазыйфаларын да башкардым. Инде 14 ел яраткан эшемдә эшлим. Әлбәттә, бердәм команда булганда гына эшнең нәтиҗәсен күреп була. Барлык җиңүләр дә безнең уртак сөенечләр. Киләчәктә тормышымны гаиләмә багышларга җыенам. Ләкин “Күңел”дән читләшергә уйламыйм. “Күңел” һәрвакыт яңа идеяләр белән янып яши. Аларның барысын да тормышка ашырырга Ходай исәнлек кенә бирсен, иншаллаһ!     Эльза ГАЗИЗОВА --- | 18.04.2016 (полный текст новости)

  • 2016-04-25 12:13 Татарстанга аяз һәм җылы көннәр әйләнеп кайта
    25.04.2016 Экология Татарстан Гидрометеорология һәм әйләнә-тирә мохитне күзәтү идарәсе мәгълүматларына караганда, бүген – 25 апрельдә, алмашынучан болытлы һава торышы хакимлек итәчәк. Синоптиклар фаразлавынча, атнаның беренче көнендә явым-төшем көтелми. Көньяк-көнбатыш тарафтан талгын җил исә. Көн дәвамында җил үзенең юнәлешен үзгәртергә мөмкин һәм көньяк-көнчыгыштан исәчәк. Көндезге һава температурасы Татарстанда – 13-18, Казанда 14-16 градус җылы булачак.   26 апрельгә каршы төндә дә явым-төшем күзәтелми. Һава температурасы 3-8 градус җылы булачак. --- --- | 25.04.2016 (полный текст новости)

  • 2016-04-25 12:13 Татарстан телевидениесе легендасы Лия Заһидуллина бүген 70 яшь тулды
    25.04.2016 Матбугат «Татарстан» ДТРК БДТРК ФДУП филиалының милли тапшырулар бүлеге җитәкчесе, РФ нең атказанган артисткасы, Татарстанның халык артисты, күпсанлы тармак бүләкләре иясе Лия Заһидуллина бүген 70 яшьлек юбилеен билгеләп үтә. Лия Михайловна Заһидуллина 1946 елның 25 апрелендә Казанда туган. Ул Казан театр училищесының актерлык факультетын, Казан дәүләт университетының тарих-филолигия факультетын тәмамлаган. 1966 елда конкурста җиңеп, Казан телевидение студиясендә диктор, аннары журналист, программалар авторы, продюсер булып эшләгән.   Лия Заһидуллина яшь кадрларга зур игътибар бирә. Аның укучылары республиканың әйдәп баручы массакүләм мәгълүмат чаралрында хезмәт куя. "Алтын каләм" конкурсында куратор буларак, яшь журналистларга аеручы җылы мөнәсәбәттә.   "Татар-информ" мәгълүмат агентлыгы коллективы күпсанлы котлауларга кушыла һәм Лия Михайловнага иҗади уңышлар тели. --- --- | 25.04.2016 (полный текст новости)

  • 2016-04-25 12:13 Әхәт Сафиуллин. Ике роман
    25.04.2016 ЯҢА КИТАПЛАР Язучы Әхәт Сафиуллинның әлеге китабында ике яңа романы урын алды. Аларда Идел – Урал буенда яшәүче халыклар тарихындагы катлаулы, фаҗигале хәл-вакыйгалар һәм Явыз Иван хакимлек иткән Русьта патшаның тиранлыгы, вәхшилеге шул чор тарихчылары язып калдырган бай фактик материалларга нигезләнеп тасвирлана.       --- --- | 25.04.2016 (полный текст новости)

  • 2016-04-25 12:13 «Чукынып китсен укуың, димәгәнбез…»
    25.04.2016 Фаҗига 15нче ап­рель­дә, Кук­ма­ра­дан шом­лы хә­бәр ки­леп иреш­те: Ба­лык­лы авы­лын­да яшәү­че 9нчы класс уку­чы­сы Ра­дик Насрт­ди­нов эл­мәк­кә мен­гән. Баш­ка кү­сәк бе­лән ки­те­реп ор­ган­дай бул­ды: та­гын шул им­ти­хан ди­гән­нә­ре га­еп­ле ми­кән­ни?.. «Кайтып керер төсле...»   Ра­дик Ба­лык­лы авы­лын­да әти-әни­се, әби-ба­бай­сы, эне­се һәм сең­ле­се бе­лән яшә­гән, күр­ше­дә­ге Олы­яз авы­лы мәк­тә­бе­нә йө­реп укы­ган. Ту­ган­на­ры­ның сөй­ләр сү­зе шак­тый җы­ел­ган иде, шу­ңа кү­рә дү­шәм­бе көн­не Насрт­ди­нов­лар йор­ты­на юл тот­тык. Баш­та ук әй­теп ку­йыйк: әле тик­ше­рү ба­ра, шу­ңа кү­рә бу яз­ма бе­лән бе­рәү­не дә га­еп­ләр­гә те­лә­ми­без. Дө­рес­лек бул­мас­мы, дип өмет ит­кән әти-әни­се­нең сүз­лә­рен киң җә­мә­гать­че­лек­кә җит­ке­рә­без ге­нә.   «Ә­ле һа­ман ыша­нып бул­мый, ел­ма­еп, кай­тып ке­рер төс­ле» – өй­дә­ге­ләр­нең ба­ры­сы да шул сүз­не ка­бат­лый. Ма­лай­ны мак­тап туя ал­мый­лар: кеч­ке­нә­дән эш­ләп, әти-әни­се­нә бу­лы­шып үс­кән, ку­лын­нан бө­тен эш кил­гән, аша­ры­на да пе­шер­гән, хәт­та кер­лә­ре­нә хәт­ле юа, апа­ла­ры­ның кеч­ке­нә ба­ла­ла­рын да юын­ды­ра тор­ган бул­ган. Үзе эш­ләп тап­кан ак­ча­сы­на мо­то­цикл ал­ган. Әни­сен­нән кү­реп, на­маз да укып йөр­гән. Ачык йөз­ле, ту­ры сүз­ле, яла­гай­ла­ну­ны бел­ми тор­ган иде, ди­ләр. Ни кыз­га­ныч, мон­дый Ра­дик­ны якын­на­ры­ның сөй­лә­гән­нә­ре бу­ен­ча гы­на бе­лер­гә, фо­то­ла­ры­на ка­рап кы­на ис­кә алыр­га кал­ды. Һәм ме­даль­лә­ре­нә: кеч­ке­нә­дән мил­ли кө­рәш бе­лән шө­гыль­лән­гән егет­нең төр­ле дә­рә­җә­дә­ге ме­даль­лә­ре, мак­тау кә­газь­лә­ре бер ко­чак.   Ни­ка­дәр ге­нә авыр бул­ма­сын, 15нче ап­рель көн­не бул­ган ва­кый­га­лар­ны хә­тер­дә яңар­та­быз. «Сә­гать өч­ләр ти­рә­сен­дә Ра­дик мәк­тәп­тән кайт­ты. Кап­ка тө­бен­дә әти­се­нең сең­ле­се Ал­су, аның кы­зы Али­сә һәм күр­ше әби­се бул­ган, алар бе­лән ша­я­рып сөй­лә­шеп тор­ган. Али­сә­не «ви­та­мин­ка» дип йөр­тә, яра­тып туя ал­мый иде ин­де. Өй­гә ке­реп ашап-эч­кәч, мал ка­рар­га чы­гып кит­те. Көн са­ен, мәк­тәп­тән кайт­кач, мал­лар­ның ас­ла­рын җы­еш­ты­рып ке­рә иде. Бераздан ча­кы­рып ал­дым да ки­бет­кә җи­бәр­дем. Өс ки­е­мен алыш­ты­рып, ба­рып кайт­ты, ка­ра­бо­дай бе­лән ипи ал­ган. «Ә­би, 15 сум «с­да­ча»­сы да кал­ды», – дип кер­теп бир­де. Ан­на­ры та­гын өс­тен алыш­ты­рып, аб­зар­га чы­гып кит­те», – дип сөй­ли әби­се Са­ния.   Сүз­гә Ра­дик­ның әни­се Гөл­чә­чәк ха­ным ку­шы­ла: «Мәк­тәп­тән кайт­кан­да ми­нем ян­га ки­бет­кә кер­де ул (Насрт­ди­нов­лар­ның ки­бет­е бар, үз­лә­ре үк са­ту итә­ләр. – Авт.). Бас­кыч тө­бен­дә яр­ты сә­гать ти­рә­се ко­чак­лап ба­сып тор­ды. Сә­гать ал­ты­да си­нең урын­га мин чы­гып то­рыр­мын, син кай­тып мун­ча ке­реп ки­лер­сең, ди­де. Ә ал­ты­лар ти­рә­сен­дә бик ка­ты яшен­ләп яң­гыр ява баш­ла­ды. Яң­гыр үт­кә­нен кө­тә­дер, шу­ңа кил­ми­дер, ди­дем»…   Кич­ке си­гез тул­ган­да Ра­дик­ның әти­се Ра­ниф абый, улы­ның өй­дә дә, ки­бет­тә дә юк­лы­гын кү­реп, ла­пас­ка эз­ли чы­га. Га­зиз ба­ла­сы­ның пе­чән­лек­тә асы­лы­нып тор­ган гәү­дә­сен дә иң бе­рен­че ул кү­реп ала… «У­кытучыларның акчасын киметәсез!»   Ра­дик­ның ни өчен шу­шы адым­га ба­ру­ын ни­чек аң­ла­тыр­га да бел­ми Насрт­ди­нов­лар. Га­и­лә­дә ба­ры­сы да әй­бәт, җа­вап­сыз мә­хәб­бәт­тән ин­тек­мә­гән. Ме­нә мәк­тәп­тә ге­нә хәл­лә­ре шәп­тән бул­ма­ган. «Ра­дик шук ба­ла бул­ды, уй­нар­га, ша­я­рыр­га яра­та иде. Бө­тен ба­ла да «биш­ле»­гә ге­нә укый ал­мый бит, без­не­ке «дүрт» бе­лән «өч­ле»­гә укы­ды, «и­ке­ле»­лә­ре дә бул­ган­дыр ин­де. Бы­ел мәк­тәп­тән кай­та да гел зар­ла­на, күз яшь­лә­ре бе­лән елый иде. Әни, ке­ше янын­да Ил­сур абый гел бәй­лә­нә, «п­роб­ный» им­ти­ха­ның­ны би­рә ал­ма­саң, төп дәү­ләт сы­на­вы­на (ОГЭ) кер­тмим, ке­ше бу­ла ал­мый­сың, дип әйт­те, ди», – дип ис­кә ала Гөл­чә­чәк ха­ным. Ра­дик 9дан соң ки­тәм дип йөр­гән. Күп­тән тү­гел та­тар те­лен­нән им­ти­хан­ны би­реп ка­ра­ган­нар, «өч­ле» бул­га­ны­на шат­ла­нып кайт­кан.   Ра­ниф абый­ның сең­ле­се Сөм­бе­лә сүз­гә ку­шы­ла: «Ил­сур абый аңа, кич чы­га­сың, дип бәй­лән­гән. Ра­дик­ның җәй кө­не бер-ике тап­кыр кич чык­ка­ны бул­ды, сен­тябрь­дән бер дә чык­ма­ды. Аның кич чы­гар­га ва­кы­ты да кал­мый иде! Әни­се­нә кай­тып та әйт­кән: «Ә­ни, нәр­сә­гә ми­ңа ке­ше янын­да на­хак­ка кыч­кы­ра ул, кич чык­сам бер хәл, чык­ма­дым бит», – ди­гән».   «Соң­гы тап­кыр елап кайт­кач, Ил­сур абый­га шал­ты­ра­тып: «Зин­һар, ка­ты бә­рел­мә­гез, сүз кү­тә­рә тор­ган ба­ла тү­гел ул, бик неч­кә кү­ңел­ле», – ди­дем. Ата-ана­лар җы­е­лы­шын­да да гел бер сүз бул­ды: «Ра­дик бул­дыр­мый, аның ар­ка­сын­да баш­ка ба­ла­лар да тө­шеп бет­те». Бер­сен­дә ди­рек­тор ике ба­ла­ны: Ра­дик­ны һәм Ил­фар Шә­фи­гул­лин­ны үз ка­би­не­ты­на ча­кыр­ды, әни­лә­ре дә, укы­ту­чы­лар да шун­да идек. Өс­тәл тө­еп: «Сез ми­нем ав­то­ри­те­тым­ны тө­ше­рә­сез, укы­ту­чы­лар­ның ак­ча­сын ки­ме­тә­сез ул «и­ке­ле»­гез бе­лән», – дип кыч­кыр­ды. Ба­ла­га шу­лай дип әй­тә­ләр­ме­ни? Соң­гы җы­е­лыш­та, сез бит ба­та баш­ла­ган ба­ла­ны, яр­дәм ку­лы су­за­сы урын­да, та­гын да ба­ты­ра­сыз, дип та­ла­шып төш­тем», – ди Гөл­чә­чәк ха­ным.   Бер хәл биг­рәк тә хә­те­рен кал­дыр­ган алар­ның: Ра­дик бе­лән хуш­ла­шыр­га бер укы­ту­чы һәм бер уку­чы да төш­мә­гән. Мәк­тәп ди­рек­то­ры бер өй аша гы­на яши. Са­ния апа ба­рып ша­кып ка­ра­ган, уя­та ал­ма­ган. Төн­ге 3ләр ти­рә­сен­дә ге­нә ке­реп чык­кан Го­мәр әфән­де. Ан­нан соң ки­леп кү­рен­гә­не юк, ише­гал­дын­да чүп җы­еп йө­ри үзе, ди­де­ләр. «Ил­сур Нәҗ­ми­ев бе­лән ха­ты­ны Гөл­наз икен­че көн­не ир­тән­ге ал­ты­лар­да кил­де­ләр. Рөх­сәт ит­сә­гез, без кай­тыр идек, дип утыр­ды­лар. Баш­лан­гыч класс укы­ту­чы­ла­ры һәм Ми­ләү­шә бе­лән Ай­сы­лу исем­ле ике укы­ту­чы кил­де, рәх­мәт алар­га. Олы­яз­да шул ике ге­нә укы­ту­чы икән, ди­дек», – дип сөй­ли Са­ния апа. Ра­дик­ны күм­гән көн­не уку­чы­лар бе­лән укы­ту­чы­лар зи­рат янын­да гы­на тор­ган, Насрт­ди­нов­лар­ның кап­ка тө­бе­нә төш­мә­гән. «И­ке укы­ту­чы төш­кәч, Насрт­ди­нов­лар га­и­лә­се бе­лән алар­га ябы­рыл­ган. Шу­ңа кү­рә без­гә «өс­тән» алар­га бар­мас­ка ди­гән при­каз бул­ды» – ә бу сүз­ләр­не бер укы­ту­чы әйт­кән (исе­мен яз­мый­быз). Балаларын югалткан ата белән ананың ул көнне кешегә ябырылырга хәле булдымы икән соң – ай-һай!   Җом­га көн­не Ил­сур Нәҗ­ми­ев Ра­дик­ны чит­кә алып ки­теп нәр­сә ту­рын­да­дыр сөй­ләш­кән – бу ви­де­о­ка­ме­ра­га да языл­ган. Ни ту­рын­да бул­ган­дыр әң­гә­мә, тик Ра­дик ан­нан соң ашар­га да кер­мә­гән. Ә соң­рак ди­рек­тор урын­ба­са­ры, Насрт­ди­нов­лар­га шал­ты­ра­тып: «Ма­лай­лар бе­лән ба­ры­сы да тәр­тип­тә­ме?» – дип со­ра­ган.   Сөм­бе­лә 9нчы класс­лар­ның «В­кон­так­те»­да­гы төр­ке­мен­дә языш­кан смс-хә­бәр­ләр­не укы­та. Бер класс­та­шы: «Ки­те­реп чы­гар­ды­лар бит Ра­дик­ны», – дип яз­ган. Ма­лай үл­гән төн­не языш­кан­нар, ә шим­бә көн­не ир­тән­ге 8дә бө­тен язы­шу­лар­ны бе­те­реп ат­кан­нар, әле ярый Сөм­бе­лә үзен­дә сак­лап кал­ган. Уку­чы­лар ни өчен шу­лай эш­лә­гән – мо­ны­сы ба­ры­быз өчен дә сер бу­лып ка­ла.   Без шу­лай сөй­лә­шеп утыр­ган­да, Ра­дик­ның ике класс­та­шы ки­леп кер­де. «Күм­гән көн­не Ил­сур абый: «Кур­кып ка­лыр­сыз, Радик ел­май­ган ки­леш исе­гез­дә кал­сын, зи­рат янын­нан бер­кая да кит­ми­сез», – ди­де. Бү­ген (дү­шәм­бе) класс бе­лән төш­мәк­че идек, мин­нән баш­ка йөр­мә­гез, йә ма­ши­на бә­реп ки­тәр, ир­тә­гә бер­гә тө­шәр­без, ди­де. Югыйсә, көн саен җәяү йөреп укыйбыз бит инде. Ул бү­ген без­нең мон­да кил­гән­не бел­ми», – ди­де алар, кур­ка-кур­ка гы­на.   Алар да «В­кон­так­те»­да­гы сүз­ләрне ка­бат­лады:   – Көн са­ен бәй­лән­сен­нәр дә… Үзе­без кү­реп тор­дык, Ил­сур абый ми­нут са­ен Ра­дик­ны ча­кыр­та иде…   – Бәл­ки, мак­тар­га ча­кыр­ган­дыр ул аны, – дим.   – Мак­тар…   «Чу­кы­нып кит­сен уку­ың, син без­гә үзең ки­рәк, им­ти­хан­ны би­рә ал­ма­саң да бор­чыл­ма, ди­гән сүз­не әйт­мә­гә­не­мә ге­нә үке­нәм, – ди Гөл­чә­чәк ха­ным. – Ми­нем ба­лам­ны ки­ре кай­та­рып бул­мый ин­де, тик бу хәл­не бо­лай гы­на кал­ды­рыр­га җы­ен­мыйм. Баш­ка ба­ла­лар бе­лән шу­шын­дый хәл бул­ма­сын иде. Ә без­нең мәк­тәп­тә ях­шы­лап тик­ше­рү үт­кәр­ми то­рып, мо­ңа га­ран­тия би­реп бул­мый».   «Каты бәрелмә, диюче булмады...»   Олы­яз мәк­тә­бен­дә укы­ту­чы­лар бе­лән дә, ди­рек­тор бе­лән дә кү­ре­шеп бул­ма­ды. Ди­рек­тор Го­мәр Ха­җи­ев­ны «боль­нич­ный»­да ди­де­ләр, тәр­бия эш­лә­ре бу­ен­ча урын­ба­са­ры Ил­сур Нәҗ­ми­ев Кук­ма­ра­га җы­е­лыш­ка кит­кән бу­лып чык­ты. Шу­ңа кү­рә икен­че көн­не Ил­сур Ту­фа­но­вич бе­лән те­ле­фон­нан гы­на ара­ла­шып ал­дык.   – Әни­се: «Мәк­тәп­тә, син им­ти­хан­ны би­рә ал­мый­сың, дип әйт­кән­нәр», – ди…   – Аның класс җи­тәк­че­се Гөл­наз Фа­зы­лов­на – ми­нем җә­мә­га­тем. Ра­дик, им­ти­хан­ны би­рә ал­мам, дип бер­кай­чан да ку­рык­ма­ды. Ми­ңа уты­рып кө­рәш тү­гә­рә­ге­нә ба­ра, ми­ңа уты­рып кай­та иде. Ил­сур абый, «өч­ле»­гә бул­са да ба­ры­бер би­рәм, әзер­лә­нәм дә би­рәм, дия иде. Ке­ше­нең кә­е­фе төш­кән ча­гы бу­ла, бәл­ки, әни­лә­ре­нә, им­ти­хан­нан кур­кам, дип әйт­кән дә бул­ган­дыр. – Мәк­тәп­тән кай­тып ела­ган чак­ла­ры да бул­ган.   – Ба­ла елый, дип без­гә шал­ты­рат­кан ке­ше дә, әйт­кән ке­ше дә юк.   – Әни­се җы­е­лыш­лар­да: «Ка­ты бә­рел­мә­гез, ул сүз кү­тәр­ми», – дип әйт­тем ди.   – Лич­но ми­ңа: «Ка­ты бә­рел­мә, Ил­сур», – дип әйт­кән ке­ше бул­ма­ды. Мин ба­рын­да баш­ка ке­ше­гә әйт­кән­нә­рен дә ишет­мә­дем. Бәл­ки, бул­ган­дыр, алай әйт­мә­гән­нәр, дип бел­де­рә ал­мыйм. Ка­ты бә­ре­лү ни­чек бу­ла ул? Кем өчен­дер: «Ба­ла­гыз на­чар укый баш­ла­ды бит, ты­рыш­сын әле», – дип әй­тү дә ка­ты бә­ре­лү бу­лыр­га мөм­кин… – Гөл­чә­чәк ха­ным: «Ба­ла­ма, им­ти­хан­ны би­рә ал­мый­сың, дип ту­кып тор­ды­лар», – ди.   – Си­ңа ты­ры­шыр­га ки­рәк, им­ти­хан би­рә­сең бар, бу бе­ле­мең ге­нә җит­мәс­кә мөм­кин, дию­не дә сез әйт­кән­чә ки­те­реп чы­га­рыр­га мөм­кин. Укы­ту­чы уку­чы­га дәү­ләт им­ти­ха­ны­ның ки­рәк­ле­ген аң­лат­мый, укы­ма­саң – укы­ма, дип то­ра икән, га­фу ите­гез, без дәү­ләт стан­дарт­ла­рын ни­чек үти­без ан­на­ры? Без ба­ла­га ты­ры­шып укыр­га ки­рәк­ле­ген аң­ла­тыр­га ти­еш­тер бит. Су­гып, ти­беп аң­лат­мый­быз бит.   – Хәл бе­ле­шер­гә дә кил­мә­гән­сез, ди…   – Күм­гән көн­не 9нчы класс­ның 24 ба­ла­сы, 5-8нче класс­ның Ба­лык­лы авы­лы ба­ла­ла­ры – бар­лы­гы 50ләп уку­чы, бө­тен укы­ту­чы­лар җәя­ү­ләп Ба­лык­лы­га тө­шеп, зи­рат янын­да кө­теп то­рып озат­тык, ир-ат укы­ту­чы­лар ке­реп кү­меш­те. Ба­ла­лар­ны керт­мә­дек, чөн­ки әти-әни­лә­рен­нән зи­рат­ка алып ке­рү ту­рын­да рөх­сәт ал­ма­ган идек.   Ра­дик­ның үл­гән хә­бә­рен ише­тү­гә, мин алар­ның өе­нә бар­дым, төн­ге 1гә хәт­ле кап­ка тө­бен­дә бул­дым. Ке­ше бу­ла­рак та, тәр­бия эш­лә­ре бу­ен­ча урын­ба­сар бу­ла­рак бу ми­нем ту­ры­дан-ту­ры бу­ры­чым. Ан­на­ры мәк­тәп­кә со­рау алыр­га җый­ды­лар, шун­да кит­тем. Икен­че көн­не ир­тән­ге 6 ту­лып биш ми­нут­та ха­ты­ным һәм ике укы­ту­чы бе­лән Насрт­ди­нов­лар­да идек. Ни­чек ин­де без кил­мә­дек? Хәл­не та­гын ни­чек итеп бе­лә­ләр соң? Сез ми­ңа әй­те­гез, без кай­сы җир­дә ял­гыш­кан­быз соң? Та­гын кай­чан тө­шәр­гә ки­рәк иде?   – Күм­гән көн­не уку­чы­лар Ра­дик­лар кап­ка тө­бе­нә тө­шәр­гә те­ләк бел­дер­гән, алар­ны да җи­бәр­мә­гән­сез икән…   – Әти-әни­лә­рен­нән рөх­сәт со­ра­ма­ган ки­леш без ба­ла­лар­ны мә­ет яны­на җи­бә­рә ал­мый­быз бит. Ан­на­ры бе­рәр ана, кем куш­кан си­ңа ми­нем ба­лам­ны мә­ет яны­на алып ке­рер­гә, ди­сә, мин нәр­сә дип әй­тәм?   – Алай дип әйт­мәс­ләр иде ин­де, сез биг­рәк, Ил­сур Ту­фа­но­вич…   – …   – Җом­га көн­не Ра­дик­ны чит­кә ча­кы­рып алып сөй­ләш­кән­сез икән.   – Бу ми­нем ту­ры­дан-ту­ры бу­ры­чым, мин бө­тен ба­ла­лар бе­лән дә сөй­лә­шәм. Ни өчен икәү ге­нә ка­лып сөй­ләш­кән­не мин сез­гә те­ле­фон­нан әй­тә ал­мыйм. Сөй­лә­шер өчен зур сә­бәп бар иде. Сөй­лә­шү бе­лән сөй­лә­шү ара­сын­да аер­ма бар. Ке­ше­нең үз-үзен то­ты­шын­нан аның нин­ди тон­да сөй­ләш­кә­не кү­ре­нә: су­га­мы ул, ти­бә­ме, кыч­кы­ра­мы, бу­а­мы, әл­лә ты­ныч кы­на сөй­лә­шә­ме.   – Шул ук көн­не өе­нә шал­ты­ра­тып, хә­лен дә со­раш­кан­сыз икән.   – Те­ле­фо­ным­ны алып, та­гын кай­лар­га шал­ты­рат­ка­ным­ны бе­ле­шә ала­сыз, мин рөх­сәт би­рәм. Кө­рәш тү­гә­рә­ге баш­лан­ды, Ра­дик бе­лән эне­се кү­рен­мә­де. Шу­ңа кү­рә, нәр­сә бул­ды икән, дип шал­ты­рат­тым. Ул көн­не кил­мә­гән ба­ла­лар­ның ба­ры­сы­на да шал­ты­рат­тым, па­жа­лыс­ты, тик­ше­ре­гез те­ле­фо­ным­ны. Бәл­ки, аны ка­ра­ган­нан соң сез со­рау­ны баш­ка­ча би­рер­сез.   Ра­дик бе­лән бул­ган хәл укыту­чы­лар­га да көч­ле тәэ­сир ит­кән, бик авыр кичергәннәр. Ил­сур Ту­фа­но­вич­ның да бор­чы­луы та­вы­шы­на чык­кан иде. Шу­ңа кү­рә җа­вапла­рын­да аң­ла­шы­лып бет­ми тор­ган җөм­лә­ләр бу­луы га­җәп тә тү­гел­дер. Алар­га бәя би­рер­гә алын­мый­быз, уку­чы хө­ке­ме­нә кал­ды­ра­быз.   Кук­ма­ра мә­га­риф ида­рә­се җи­тәк­че­се Ро­берт Ман­су­ров бе­лән дә сөй­ләш­тек. «Ә­ле­гә тик­ше­рү ба­ра, шу­ңа кү­рә бер­нәр­сә дә әй­тә ал­мый­быз. Ра­йон­да мон­дый хәл бе­рен­че тап­кыр, ба­ры­быз да шок ха­лә­тен­дә», – ди­де ул. Шу­лай да Олы­яз мәк­тә­бе мө­гал­лим­нә­рен мак­тап алыр­га өл­гер­де: «Баш­ка уку­чы­лар бе­лән бер­рәт­тән, бу уку­чы­га (Ра­дик­ка) да ди­рек­тор да, укы­ту­чы­лар да ях­шы мөнәсәбәттә бул­ган. Мәк­тәп ди­рек­то­ры да – бик тәҗ­ри­бә­ле, тәр­бия эш­лә­ре бу­ен­ча урын­ба­сар да ир-ат, ул аны үз ма­ши­на­сы­на утыр­тып ярыш­лар­га йөрт­те. Үз ба­ла­ла­ры ке­бек кү­рә тор­ган ке­ше­ләр алар. Ра­дик ту­рын­да бер­нин­ди тис­кә­ре фи­кер әйт­ми­чә, ин­ди­ви­ду­аль рә­веш­тә эш­ләп йөр­де­ләр. Ан­нан соң бу хәл (кул са­лу оч­ра­гы) мәк­тәп­тә тү­гел, баш­ка җир­дә бул­ган бит».   P.S. Без бу те­ма­га та­гын әй­лә­неп кай­тыр­быз әле. Ди­рек­тор Го­мәр Ха­җи­ев бе­лән сөй­лә­шә­се, мә­га­риф һәм Фән ми­нистр­лы­гын­нан шә­рех­лә­мә ала­сы һәм тик­ше­рү ба­ры­шын­да ни­ләр ачык­ла­на­сын кө­тә­се­без бар. Бу ва­кый­га­га бо­лай гы­на нок­та ку­ел­мас ке­бек. Гөл­чә­чәк ха­ным үзе дә: «А­хы­ры­на ка­дәр йө­реп бе­те­рәм», – ди. Ка­зан­да­гы «Ак­цент» хо­кук як­лау төр­ке­ме дә элем­тә­гә кер­гән алар бе­лән. «П­ро­ку­ра­ту­ра­га һәм тик­ше­рү ко­ми­те­ты­на мө­рә­җә­гать юл­ла­дык, ба­ла­га мәк­тәп­тә ба­сым ясал­ган бу­лу их­ти­мал­лы­гын да тик­ше­рү­лә­рен со­ра­дык», – ди төр­кем җи­тәк­че­се Бу­лат Мө­хәм­мәт­җа­нов. Ә Насрт­ди­нов­лар авыл фельд­ше­ры­на, хәл бе­лер­гә кил­гән бө­тен ке­ше­гә, ак­ча җы­е­шып, Ра­дик­ның ка­бе­ре­нә чар­ду­ган ку­яр­га җы­ен­ган класс­таш­ла­ры­на рәх­мәт бел­де­рә.   Моңа кадәр язган идек: Татарстанда үз-үзенә кул салган 14 яшьлек егет беренчел имтиханнарны бирә алмаган - ТР Мәгариф һәм фән министрлыгы     Фән­зи­лә МОС­ТА­ФИ­НА, Ка­зан – Кук­ма­ра – Ка­зан --- | 24.04.2016 (полный текст новости)

  • 2016-04-21 12:16 Татар “Таймс”ы: Оренбургның “Яңа вакыт” газетасы чишмә башында торган “Вакытъ” басмасына 110 яшь тулды (ФОТО)
    18.04.2016 Матбугат Аны оештыручы Шакир һәм Закир Рәмиевлар газетага юкка гына бу исемне бирмәгәннәр. Меценатлар вакыт бәясен белгәннәр һәм заман белән бергә атлаганнар. Стамбулда югары белем алганнан соң Рәмиевлар Оренбургка күченәләр. Татар газетасы чыгару теләге белән янып йөргән Шакир һәм Закир әфәнделәр моның өчен 15 елга якын рөхсәт юллап йөриләр. Һәм, ниһаять, хыяллары тормышка аша - 1906 елның 2 февралендә Рәмиевлар Петербургтан уңай җавап алалар. Тиздән, 21 февральдә, “Вакытъ” газетасының беренче саны дөнья күрә.   Яңа гына Стамбул университетын тәмамлаган педагог, публицист һәм журналист Фатыйх Кәрими, озак үгетләүләрдән соң, аның мөхәррире булырга ризалаша. Соңрак газетаны Ярулла Вәлиев җитәкли.   Басма бик тиз популяр булып китә. Тиражы 20 меңнән арткан яңа басманы чит илләрдә яшәүче милләттәшләр дә яздырып ала. Ул вакытта басылган милли газеталар арасында иң алдынгы булып саналган “Вакытъ” газетасын “татар Таймс”ы дип атаганнар   1906 елда газета каршында “Кәримов, Хөсәенов ширкәте” типографиясе барлыкка килә.   Шушы ук елны чакыру буенча Оренбургка Уфадан галим Риза Фәхретдин килә. Беравык ул “Вакытъ” газетасының икенче мөхәррире вазифаларын башкара, Морат псевдонимы астында аның байтак язмалары да дөнья күрә.   “Вакытъ” газетасы битләрендә төрле публицистик мәкаләләр, фельетоннар, ул чордагы шагыйрьләрнең иҗатлары, реклама, кечкенә хикәяләр, некрологлар басыла. Басма белән Муса Бигиев, Йосыф Акчура, Зәки Вәлиди, Җамал Вәлиди, Габдулла Тукай, Нәҗип Думави, Мәҗит Гафури, Галимҗан Ибраһимов, Шакир Мөхәммәтов кебек татар һәм башкорт халкының танылган шәхесләре хезмәттәшлек итәләр.   1908 елда газетаның кушымтасы буларак Риза әфәнде Фәхретдинов “Шура” (“Совет”) иҗтимагый-мәгърифәт һәм әдәби-публицистик журналын чыгара башлый. “Вакытъ” газетасы Оренбургның “Сәяр” һәм “Ширкәт” татар театры труппаларының эшчәнлеген дә яктырта. Беренчеләрдән булып бу эшне журналист һәм рецензияче Кәбир Бәкер башлап җибәрә. Бу вакытта Оренбург татар театры мәдәният һәм сәнгать үзәгенә әйләнә һәм анда профессиональ театр тәнкыйте барлыкка килә.   1909 елның 1 январендә газета Рәмиевларның шәхси типографияләрендә басыла башлый. Басма атнасына 2-3 тапкыр, ә 1913 елдан соң көн саен чыга.   1910 елда Оренбургка гаиләсе белән Шәриф Камал күчеп килә һәм ул “Вакытъ” газетасы редакциясендә үз кеше булып китә. Ул газетага хисапчы булып эшкә урнаша, корректор, әдәби бүлек мөдире вазифаларын да бик теләп башкара. Аның беренче хикәяләре һәм фельетоннары да беренче булып нәкъ шушы газетада басыла.   1918 елның 26 январенда 2309 санын бастырганнан соң, газета “Вакытъ” исемендә чыгуын туктата. Ул совет хакимияте кулына бирелә һәм 1928 елга кадәр “Яңа вакыт” исеме астында чыга.   Татар дөньясына бу басманы бүләк иткән Рәмиевлар турында бүген нәрсә беләбез соң?   Аларның кыскача биографияләре “Вакытъ” газетасының беренче саннарында басылган була. 1912 елның 23 мартында чыккан санда Шакир Рәмиевның үлүе турында хәбәр ителә. Аны соңгы юлга озатырга бик күп халык килә. Меценатны Оренбургның татар зиратында күмәләр. Тик менә каберенең төгәл урыны гына әле дә билгесез.   Озак еллар онытылып торган Рәмиевлар исемен Казан язучысы Лирон Хәмидуллин һәм туган якны өйрәнүче, Рәмиевлар турында китап язучы Мәдинә апа Рәхимкулова татар дөньясына кабат ачтылар. Мәдинә ханым 1978 елның 17 маенда үз акчасына Закир Рәмиевка истәлек тактасы да куйдырды. Ул Оренбургның Ленин урамындагы 31 санлы йортка эленгән.   Марат СОЛТАНХУҖИН.   Кабанка авылы,   Саракташ районы,   Оренбург өлкәсе.     "Вакытъ" газетасының 1908 елда нәшер ителгән "Шура" ("Киңәш") кушымтасы     Оренбургта 1906-1918 елларда нәшер ителгән "Вакытъ" газетасының элмә тактасы   “Вакытъ”ка алмашка “Яңа вакыт”   Большевиклар тарафыннан “Вакытъ” һәм башка татар газеталары ябылганнан соң, Оренбургтагы милләттәшләребез 70 ел дәвамында үз телләрендәге матбугатны укудан мәхрүм булдылар.   Илебездә демократия җилләре исә башлагач, Оренбург татар җәмәгатьчелеге дә кабат үз газетасын оештыру эшенә кереште. 1991 елның апрелендә яңа басманың тәүге саны дөнья күрде. Рәмиевләр 12 ел буе нәшер иткән газетаның дәвамы буларак кабул ителсен өчен, аңа «Яңа вакыт» исеме бирелә. Узган гасыр башындагы кебек, хәзер дә газетаның максаты шул ук кала - татар халкының телен, мәдәниятен, гореф-гадәтләрен, милли мәгарифен торгызу. Газета үзенең укучыларын татар халкының бай тарихы белән таныштыра, өлкәдә яшәүче төрле милләт халыклары белән үзара дустанә мөнәсәбәтләрдә яшәр өчен алшартлар тудырырга тырыша.   “Яңа вакыт” газетасы нәшер ителә башлаган беренче көннән алып, аның белән Фәннүр Шәрифулла улы ГАЙСАРОВ җитәкчелек итә. Ул Россия журналистлары берлеге әгъзасы.   21 апрельдә Оренбург төбәгенең киң татар җәмәгатьчелеге “Вакытъ” газетасының 110 һәм яңадан торгызылган “Яңа вакыт” газетасының 25 еллык юбилейларын үткәрергә җыена. Тантана Мирхәйдәр Фәйзи исемендәге Оренбург дәүләт драма театры бинасында булачак.   Бәйрәмгә Самараның “Бердәмлек” өлкә татар газетасы журналистлары да чакырылды. Басмабызда бу турыда тәфсилле язма урнаштырырга планлаштырыла.     Фәннүр Гайсаров --- --- | 18.04.2016 (полный текст новости)

  • 2016-04-21 12:16 “Фәнис бүтән юк инде!”
    18.04.2016 Фаҗига Актаныш районы Югары Яхшый авылында булган фа­җига күпләрне тетрән­дерде. 12 апрель көнне иртәнге якта трактор капланып, дүрт яшьлек бала үлгән иде. Баланың әнисе Лилиянең бик авыр вакыты. Бердәнбер газиз улын җирләгәннән соң, аны сең­лесе Алисә үзе белән Түбән Камага алып киткән. “Лилия апам Алмазга баласы белән кияүгә чыкты. Ике еллап бергә яшәделәр. Фәнис – апамның көтеп алган сабые. Ун ел буе баласы булмады бит аның. Башка була да алмый. Бар бәхете шушы бала иде, – дип сөйли Алисә. – Алмаз белән Лилиянең ничек танышканын әйтә алмыйм. Начар тормадылар. Апам фермада сыер сауды. Көненә өч тапкыр бара иде. 60 сыеры бар иде аның. Өе чиста, баласын бик ярата иде. Фәнисебез курчак кебек иде безнең”, – ди ул.   Фаҗига булган көнне Лилия Алисәгә шалтыратып: “Фәнис бү­тән юк”,– дип әйтә. Иртәнге уннар тирәсе була бу. Алисәнең үзендә дә ике кечкенә сабый. Такси чакыртып Югары Яхшыйга килеп җиткәнче шактый вакыт уза.  – Без килгәндә апам кан эчендә иде. Трактор астыннан улын үзе чыгарган. Баласының канына буялып беткән иде. Балалар бакчасы алар өеннән ерак урнашкан шул. Әгәр шунда җәяү генә барган булсалар! Тик баланың гомере беткәндер инде. Апам иртән улын җитәкләп бакчага юл тота. Бераз баргач, артларыннан Алмаз куып җитә һәм тракторга утыртып алып китә. Тик озак та бармыйлар, трактор каплана. Апамның да кабыргаларына зыян килгән. Табибка күренергә дә теләми. “Балам булмагач, минем яшисем килми. Барыбер үләсе”, – ди ул. Апамны да, йөрәк авырулы әниемне дә сак­лап кына торам, – ди Алисә.   Лилиянең Алмаз белән уртак баласы булмый. “Нигәдер кияү ягыннан бер генә кеше дә баланы озатырга булышмады. Хәтта зиратка да килмәгәннәр. Ә бит Алмаз руль артына исерек килеш утырган. Баланы кайтарып булмаса да, ул кылган эше өчен җавап бирергә тиеш. Хәзер апама шалтыратып: “Өйгә кайт”, – ди. Анда кайтса, акылдан шаша бит ул. Фәнисне бала табу йортыннан үзем каршы алган идем. Моргтан да үз кулларым белән алып чыктым. Миңа бик авыр. Тик ничек тә яшәргә кирәк”, – ди Алисә.   21 июньдә 5 яшен тутырасы Фәнисне Минзәлә районында җирләгәннәр. Гөлгенә ШИҺАПОВА --- | 18.04.2016 (полный текст новости)

  • 2016-04-21 12:16 Лилия Хәйруллинага Миңнеханов килене булуы ярдәм итәме?
    18.04.2016 Шоу-бизнес Җырчы Лилия Хәйруллина кечкенә балаларын тәрбияләүгә карамастан, иҗатка да бик игътибарлы. Ул яңа җырлар яздыра, хәйрия концертларында теләп катнаша. Бу көннәрдә Лилиянең "Очрашулар кирәк" җырына төшерелгән клибы дөнья күрде. Лилия Хәйруллина белән иҗаты һәм шәхси тормышы турында аралашып алдык. - Лилия, клипта шундый күренеш бар: кыш көне яланөс урамда басып торганда, өстеңә су коялар. Моңа кадәр кышкы суыкта су коенганың бар идеме? Суык тимәдеме?   - Беренче тапкыр кыш көне "су коендым". Бу күренешне төшергәндә, яныбыздан бер апа үтеп бара иде. Шаккаты, күзләре шар булды. Якында гына чаңгы базасы бар иде, андагы кешеләр дә гаҗәпләнде. Суык тияр дип үзем дә курыккан идем, бәхеткә, бар да яхшы тәмамланды. Тиз арада җылы машинага кереп утырдым.   - Лилия Гиматдинова белән "Лилияләр" җырын башкарып, "Иң яхшы иҗади тандем" номинациясендә ТМТВ премиясенә лаек булдың. Ул җырны 1,5 метрлы кублар өстенә менеп башкардыгыз. Синең хакта: "ЮХИДИ башлыгы Рифкать Миңнеханов килене булгач, каты кыланды", диючеләр булды.   - Безнең номер иң оригиналь һәм техник яктан иң авыры булды. Аны Лилия белән икәү уйладык һәм җиренә җиткереп башкара алдык дип уйлыйм. Иҗаттагы уңышларыма туганнар ярдәме белән түгел, үз тырышлыгым аркасында ирешәм.   - Тормыш иптәшең Айрат белән ничек танышып кавыштыгыз?   - Идарә, икътисад һәм финанс институтында бергә укыдык. Ләкин беренче курсны тәмамлагач, Айрат укын дәвам итәргә дип Англиягә китте. Ул киткәч, интернет аша сирәк-мирәк кенә аралаштык. Язмыш кавыштырды, 2013 елда гаилә кордык. Айрат финанс өлкесендә эшли.   - Хатын-кыз, гадәттә, мең төрле теләкләр, уйлар белән янып яши. Айрат сөекле хатынының теләкләрен үти торган ирме?   - Аллага шөкер, каршы килгәне юк. Әле менә минем яраткан җырчым, Америка йолдызы Адам Ламбертның Мәскәүдә узачак концертына билетлар бүләк итеп куандырды. Күптән бу тамашаны үз күзләрем белән күрергә хыяллана идем.   - Белүемчә, сез әлегә Айратның әти-әнисе белән бергә яшисез. Каенана белән мөнәсәбәтләр ничек?   - Аллага шөкер, каенанам бик зирәк, акыллы кеше! Мин аңа мең рәхмәтле! Балаларны карарга бик нык ярдәм итә. Дәрәҗәле кешеләр булуына карамастан, әти дә, әни дә, бик гади кешеләр.     Эльвира ШАКИРОВА --- | 18.04.2016 (полный текст новости)

  • 2016-04-21 12:16 Аерылам дип әйттең дә, бетте түгел
    19.04.2016 Ир белән хатын Аерылам дип әйттең дә, бетте түгел. Гаиләсен таркатырга теләүчеләргә ярты ел көтәргә туры килмәгәе. Татарстан Дәүләт Советы депутатлары аерылышу тәртибен катлауландыру турындагы мәсьәләгә кире әйләнеп кайткан. Аерылышучылар санын ничек киметергә? Бу сорауга җавап бар инде. Татарстан Дәүләт Советының социаль сәясәт буенча комитеты Россия Гаилә кодексына үзгәреш­ләр кертү турындагы тәкъдимне хуплаган. Аны киләсе атна ахырында ук Россия Дәүләт Думасы депутатларына тапшырырга ни­ятлиләр. Мәгълүм булганча, узган елның җә­ендә Татарстан Президенты Рөс­тәм Миңнеханов, гаи­ләләрнең ныклыгы өчен бергәләп көрәшергә кирәк, дигән фикер белдерде. “Тормыш булганда, төр­ле хәлләр чыга, – диде ул. – Әмма гаиләдә ур­так тел таба белү мөһим. Татарстанда аерылышу тәртибен катлауландырырга ки­рәк”. Бу мәсьәләне Дәүләт Советында көз көне үк тикшерә башладылар. Нәтиҗәсе мәгълүм.   Парламент вәкилләре ЗАГС яки судка аерылышу турында гариза тапшырганнан соң, парларга уйлар өчен бирелә торган вакытны озайтырга киңәш итә. Га­мәл­дәге Россия Гаилә кодексы ни­гезендә әлеге чор бер ай тәшкил итә. Депутатлар исә, ашыгыч адым ясаудан саклап калу өчен, ким дигәндә өч ай вакыт кирәк, дигән фикердә. Ир һәм хатынның берсе генә “иреккә чыгарга” телиме, әллә икесе дә бу хакта хыялланамы, барыбер 90 көн көтәргә туры киләчәк.   Суд аша аерылышу тагын да читенрәк булырга мөмкин. Хәзер парларның берсе аерылышырга ризалык бирмәгән очракта, суд эшне тикшерүне өч айга кичектереп тора ала. Татарстан депутатлары исә моның белән килеш­мәгән. Аерылышырга теләүчеләр­нең берсе моңа каршы килсә, өстәвенә алар­ның балигъ булмаган балалары да булса, ир һәм хатынга яхшылап уйлау өчен ярты ел вакыт бирергә кирәк, дигәннәр. Бәлки, дуслашып та китәрләр. Депутатлар Граждан­лык-процес­суаль кодексына да үзгәрешләр кертмәкче. Хәзер ир яки хатынның берсе судка кил­мә­гән очракта да карар чыгара алалар. Алга таба моңа чик куймакчылар. Менә шундый хәлләр!   Парламент вәкилләре әзерлә­гән тәкъдим Гаилә кодексына үз­гәрешләр кертүгә бәйле икенче омтылыш инде. Аның беренчесен узган елның көзендә үк әзерләп бетерделәр. Хәтерләсәгез, ул вакытта балага өч яшь тулганчы, ир-ат гаиләне ташлап чыгып китә алмый, дигән тәкъдим дә бар иде. Тик былтыр закон проекты Россия Дәүләт Думасына кадәр барып җитмәде. Татарстан Дәүләт Советы Рәисе Фәрит Мөхәммәтшин, Россия Гаилә кодексына үзгәре­ш­ләр кер­тү турындагы тәкъдимне камил­ләштереп бетерергә кирәк, диде. Сүз нәкъ менә “өч ел аерылышырга ярамый”, дигән яңалык­ка бәйле булырга мөмкин, дип фикер белде­рүчеләр дә булды. Хәзер балага бер яшь тулганчы, гаиләне таркатырга ярамый. Акылга утыру өчен шул вакыт та бик җиткән, диючеләр шактый. Киләчәктә аерылырга теләүчеләр саны кимерме, монысын вакыт күрсәтер. Быелның беренче чирегендә Татарстанда 4 мең 260 гаилә теркәлсә, 3 мең 329 пар таркалган.   Сүз уңаеннан, быел башкалада аерылышу турында карар кабул иткән гаиләләр белән психологлар да эшли башлады. “Гаиләне сак­лыйк” үзәгенә мөрәҗәгать иткән 122 парның 79ы дуслашкан, дип хәбәр итә Татарстан Министрлар Кабинеты каршындагы ЗАГС идарәсе белгечләре. Ә сез аерылышу тәртибен катлауландыру фикерен хуплыйсызмы?   Лилия ФАЗЫЛОВА, укытучы:   – Бүген яшь гаиләләр бе­лән ныклап эшләргә кирәк. Моның белән килешәм. Тик эшне аерылышу тәртибен катлауландыру белән генә чикләнмәсеннәр иде. Бүгенге яшьләр гаилә корырга әзер түгел. Алар гашыйк була да, тизрәк туй турында хыяллана башлый. Ә тормыш күпкә катлаулырак. Мәктәптә гаилә тәрбиясенә, балалар үстерүгә багышланган дәрес кирәк дип саныйм. Гөлназ ХАРРАСОВА, кечкенә бала тәрбияли:   – Ирем белән аерылышканда балага ике яшь тә тулмаган иде. Судка үзем гариза яздым. Чөнки бала туганнан бирле иремнең өйгә кайтып кергәне булмады. Баланы ашату, киендерү турында да уйламый. Читтә хатын-кыз тапкан, диделәр. Өч айдан соң судка чакырдылар. Миңа уйларга вакыт кирәк, дип тә маташты. Тик судья аңа игътибар итмәде, гомер буе читтә уйлап йөрергә вакыт бирә алмыйм шул, диде. Миңа андый ир өч айдан да, ярты елдан соң да кирәкми. Эльвира ВӘЛИЕВА --- | 16.04.2016 (полный текст новости)

  • 2016-04-21 12:16 Татарстанда бүген бераз яңгырлар көтелә (ҺАВА ТОРЫШЫ)
    19.04.2016 Экология ТР Гидрометеорология һәм әйләнә-тирә мохит мониторингы идарәсе мәгълүматына караганда, 19 апрель көнне төндә һәм иртән республика буенча урыны белән һәм Казанда күз күреме 500 метр һәм аннан да кимрәк тәшкил иткән томан төшәчәк. Татарстанда аязучан болытлы һава. Урыны белән бераз яңгыр явып узачак. Җил төньяк-көнчыгыштан талгын. Төнлә җылы 1 градуска кадәр төшәчәк, ә көндез һава 18 градуска кадәр җылытачак.   Төнлә Казанда 3 градуска кадәр җылы булса, көндез 16 градуска җылы булыр дип фаразлана.   --- --- | 18.04.2016 (полный текст новости)

  • 2016-04-21 12:16 Эльмира Кәлимуллина "Көтәм сине..." спектакле өчен җыр язган (ВИДЕО)
    19.04.2016 Мәдәният 22, 23 һәм 24 апрельдә Г.Камал исемендәге Татар дәүләт Академия театрында Илгиз Зәйниевның "Көтәм сине..." спектакленең премьерасы була. Махсус "Көтәм сине" спектакле өчен "Голос" ("Тавыш") тамашасы финалисты, Татарстанның атказанган артисткасы Эльмира Кәлимуллина башкаруында җыр яздырылды. Эльмир Низамов музыкасы, Резеда Гобәева сүзләре. Спектакльдә вакыйгалар шәһәр хастаханәсендә бара. Геройлар – балалары тууын көтүче парлар. Билет алырга Касса: 293-03-74.        --- --- | 18.04.2016 (полный текст новости)

  • 2016-04-21 12:16 Татарстанда югалган балыкчыны икенче тәүлек эзлиләр
    19.04.2016 Фаҗига Татарстанның Спас районы Әҗмәр авылында 17 апрель көнне югалган 1979 елгы ир-атның мәетен эзлиләр. Ул 1987 елда туган икенче балыкчы белән Актай елгасына балыкка киткән һәм әйләнеп кайтмаган. 1979 һәм 1987 елгы ир-атлар Әҗмәр авылына берәр атнага кунакка килгән була. Йорт хуҗасы өенә кайткач, кунакларның юклыгын күрә. Күршеләре, әлеге ир-атларның иртән үк Актай елгасына балыкка китүен җиткерә.   Россия Гадәттән тыш хәлләр министрлыгының ТР буенча Баш идарәсе матбугат хезмәте хәбәр иткәнчә, кичә көндезге сәгать 1ләрдә коткаручылар судан яшьрәк ир-атның мәетен табып, хокук саклау органнары хезмәткәрләренә тапшырган. Аны югалган балыкчыларның көймәсеннән 50 метр читтә 3-4 метр тирәнлектә тапканнар. Көймә үзе ярдан 300 метр читтә булган.   Икенче балыкчыны эзләү эшләре дәвам итә. --- --- | 18.04.2016 (полный текст новости)

  • 2016-04-21 12:16 Татарстанны су баса
    19.04.2016 Хәвеф-хәтәр Узган шимбә һәм якшәмбедә һава торышы ярыйсы гына җылытып җибәрде. Шәһәр халкына шатлык. Ә менә кар сулары ташкыны килеп кергән авыл халкы кара кайгыда. Язгы су юлларны өзеп, шәхси хуҗалыкларны баса башлады. Дүшәмбедә көннең кызулыгы сүрелде. Аның каравы, синоптиклар атна ахырына температура 17 градуска кадәр җылыначак, ди. Димәк, кар сулары артачак, ә бу үз чиратында елга-күлләрнең ташуына китерәчәк. Быел су басу куркынычы 5 районга яный: Арча, Яшел Үзән, Питрәч, Кайбыч һәм Мамадыш. Ә инде иң көйсез елгалар булып әлеге дә баягы Үләмә, Мишә, Шушма, Бөрсет, Иж һәм Нократ кала бирә. Аларда суның биеклеге күтәрелгәннән-күтәрелә. Кукмара    Кукмара бистә­сендәге Нурминкә елгасы ташыган. Су эчендә 5 йорт калган. Шуның өче­сендә кешеләр яшәмәгән. Кар сула­ры әсирлегендә калган йортлар­дан коткаручылар халыкны үз вакытында эвакуацияләгән. Алар арасында бер бала һәм инвалид та бар. Зыян күрү­челәр үз йортларына якынча атна-ун көннән соң әйләнеп кайтырга җыена.    Теләче   Теләчедәге “Туган авыл” кафесы да су эчендә утырып калган. Кафе түбән урында урнашкан. Бу җирләр элек-электән язын су астында кала торган булган. Килеп чыккан гадәттән тыш хәлдә Мишә елгасы гаепле. Узган атна ахырында ул ташый башлаган. Бүген Мишәдә суның биеклеге инде 40 сантиметрга арткан.    Биектау   Биектау районы­­ның Калинино авы­­лын­да кырдан төшкән кар сула­ры 5 хуҗалыкка кергән. Бу көнгә су инде чигенгән. Ләкин баз тулы су әле. Помидор-кыяр банкалары, кай­натма су эчендә. Зыян күргән хуҗалыкларның берсендә яшәүче Сәгыйт абый Шәкүров белән аралаштым. Сәгыйт абый суның кайчан төшәсен алдан белдек, шуңа да баздан бәрәңгене чыгарырга өлгердек, ди.    Су басу сәбәбен Биектау районында гадәттән тыш хәлләр буенча гарнизон җитәкчесе вазый­фа­ларын башкаручы Артем Лапаев шәхси хуҗалыкларның язга начар әзерләнүендә дип аңлатырга тырышты. Имеш, шәхси йорт тирәсендә су өчен куелган торбаларның диаметры кечерәк икән. Зур су ташкынын алар уздыра алмаган. Сәгыйт абый исә су басу сәбәбен башкада күрә:    – Башка елларда да су керде, ләкин моның хәтле үк түгел иде. Авыл читендә кирпеч заводы төзи башладылар, шунда асфальт юл салдылар һәм бер торба калдырдылар. Басудагы бөтен су шуның аша безгә агып төшә. Шул торбаны ябарга берсенең дә хәленнән килми. 90нчы еллардан бирле шулай инде бу, – ди әңгәмәдәшем. Казан   Якшәмбе көнне Нокса елгасының ташуы нәтиҗәсендә Казанның Салмачы бистәсендә 38 йортны су бас­ты. Үзәк, Әтнә, Камышлы, Питрәч урамнарындагы өйләрдә су тәрәзә төбенә кадәр менгән. Халык хәтта урамга да чыга алмаган.  Якшәмбедән дүшәмбегә каршы төндә су баскан коттеджлардан 16 кеше эвакуацияләнгән. Язгы кар сулары Салмачыдан калкурак урында урнашкан Вишнёвка бистәсенә дә менеп җиткән.    Татарстанның гадәттән тыш хәл­ләр министрлыгы матбугат үзәге җитәкчесе Андрей Родыгин Казанда узган ел су басу куркынычы 253 йортка янаган булса, быел – 386 хуҗалык, ди. Күп кенә шәхси йортлар сулыклар янында һәм түбән урыннарда төзелгән. Су агу өчен каналлар юк. Һәм төзү турында да сүз бармый. Бәлки шуңадыр да, су ел саен диярлек шул ук урыннарны баса. Шәһәр җитәкчелеге һәм бистә, авыл җирлекләре кая карый – билгесез. Марсель ӘСКӘРОВ --- | 15.04.2016 (полный текст новости)

1   (Всего 1)

RSSportal.RU - крупнейший каталог русскоязычных новостных лент в формате RSS по различным тематикам, от бизнеса и образования до медицины и литературы. Новости в лентах обновляются несколько раз в сутки.

Яндекс.RSS
Бизнес
Автомобили
Hi-Tech
Кино
Здоровье
Мода
Новости
Музыка
Путешествия
Игры
Семья
Спорт
Шоу-бизнес
Культура
Политика
Экономика
Недвижимость
Юмор
Главные новости
Кулинария
Наука
На проверку
Другие ленты

Обратная связь Яндекс.Метрика