RSS Portal

Поиск на RSSportal: названию ленты текстам новостей   


Matbugat.ru RSS

RSS Matbugat.ru
  • 2016-06-25 04:41 Миллениум күперендә машина йөртүче тәрәзәдән гәүдәсен чыгарып селфи ясаган (ВИДЕО)
    22.06.2016 Хәвеф-хәтәр Кеше гомере өчен куркыныч тудыра торган урыннарда селфи ясарга ярамавы турында кисәтеп торалар. Ләкин замана "геройлары"ның әлеге тыю, кисәтүләргә исе китми. Казанның Миллениум күперендә машина йөртүче машина тәрәзәсеннән гәүдәсен өлешчә чыгарып, транспорт барган көегә "бик кирәкле" һәм истәлекле селфи ясаган. Ә бу вакытта машина янәшәсеннән үзып баручы Никита әлеге күренешне төшергән видеоязмасын социаль челтәргә урнаштырган.  --- --- | 22.06.2016 (полный текст новости)

  • 2016-06-25 04:41 Республикакүләм ифтардан ФОТОрепортаж
    23.06.2016 Дин Кичә “Kazan-Arena" стадионында IV республика ифтары уздырылды. Чара 10 меңгә якын кешене җыйды. Кунакларга 800 ләп волонтер хезмәт күрсәтте. Россиядәге иң киң күләмле ифтарда ТР Президенты Рөстәм Миңнеханов, ТР Дәүләт Киңәшчесе Минтимер Шәймиев, ТР Президенты Аппараты җитәкчесе Әсгать Сәфәров, ТР Сәламәтлек саклау министры Гадел Вафин, Казан мэры Илсур Метшин, шулай ук Татарстанның һәм кунак булып читтән килгән дини даирә вәкилләре, җәмәгать эшлеклеләре катнашты. Чарага Казан һәм Татарстан митрополиты Феофан да килгән иде. Мәҗлескә чакырылганнар арасында мохтаҗлар, ятим сабыйлар, күп балалы, аз керемле гаиләләр, сәламәтлекләре буенча чикле кешеләр шактый булды. Татарстан районнары мөхтәсибәтләренән аерым автобуслар белән килүчеләр дә күп иде. Кунакларны кичке 6дан кертә башладылар. 7дә ифтар программасында каралган чаралар башлады. Иң элек Яшел үзән районы имам-мөхтәсибе Абдулхәмит хәзрәт Зиннәтуллин изге Коръән аятьләре укыды. Аннары кунакларны ТР мөселманнары Диния нәзарәте рәисе, мөфти Камил хәзрәт Сәмигуллин сәламләде. Ул чарага җыелганнарны Рамазан ае белән котлады, берничә истәлекле вакыйганың бер көнгә туры килүен билгеләп үтте.   “Бүген илебездә Хәтер һәм кайгы көне. Моннан тыш, Рамазан аеның 17 көненә ислам тарихындагы хәлиткеч вакыйга туры килә. Бу – Бәдер сугышы башланган көн. 22 июньдә бөтен дөньяда Хәләл көне дә билгеләп үтелә. Ифтар – ата-бабаларыбыз рухына дога кылу һәм изге гамәлләр кылуда берләшү өчен менә дигән мөмкинлек. Тоткан уразаларыгыз, кылган догаларыгыз кабул булсын”, – дип мөрәҗәгать итте ул мөселманнарга.   Алга таба ифтар кунаклары республиканың күренекле дин әһелләре вәгазьләрен тыңлады.   ТРның баш казые Җәлил хәзрәт Фазлыев үзенең вәгазендә Аллаһы Тәгаләгә ихластан ышанган кешеләрнең генә ураза тота алуын искәртте.   “Кешедә даими рәвештә акыл белән нәфес көрәше бара. Шушы көрәштә акыл җиңә икән, кеше Аллаһы Тәгалә каршында фрештәләрдән дә өстен була. Раббыбыз акылыбызны 5 вакыт намаз белән, нәфесебезне ураза ярдәмендә тәрбия кылу мөмкинлеге биргән”, – дип сөйләде ул. Җәлил хәзрәт сүзләренчә, бүген күпләр балаларының БДИ тапшырып, югары уку йортына керүе, кеше булуы турында хыяллана. Әмма динсез, имансыз гына кеше булу мөмкин түгел. Иманнан мәхрүм кеше корган агачка тиң, дип саный ул.   “Бүген ничек кенә зарлансак та, кибетләрдә ризык күп, көн саен ни телсәк, шуны ашый алабыз. Эш артык күп булмагач, өстәлләр тулып торгач, нәфес котыра, шуңа күрә зарланабыз, шөкер итә белмибез, – диде ТР баш казые һәм бу мәсьәләдә балалардан үрнәк алырга киңәш итте. – Кечкенә баланың тамагы тук булса, бер җире дә авыртмаса, ул шат күңелле була”.   Татарстан мөфтиенең беренче урынбасары Рөстәм хәзрәт Батров бүген ифтарда мөселманнарның гына түгел, республикада гомер итүче башка конфессия вәкилләренең дә катнашуын әйтте.   “Аллаһы Тәгалә Рамазан аенда изге Коръәнне иңдергән һәм үзенең рәхмәт ишекләрен ачкан. Бу айда без кешеләр күңелен җылытырлык изге гамәлләрне мөмкин кадәр күбрәк эшләргә омтылабыз. Бүгенге ифтар – изге Рамазан ае рәхмәтенең бер чагылышы. Берничә ел элек без шундый күләмле чара турында хыяллана да алмый идек”, – дип сөйләде ул. Рөстәм хәзрәт Батров бүген илебездә ислам динен тотучыларга барлык мөмкинлекләр булдырылуын, мәчетләр ачылуын, ил башлыгы карары белән Болгар ислам академиясенә нигез салынуын искәртте, мөмкинлекләрдән тулысынча файдаланырга өндәде.   Чарада шулай ук Татарстан мөфтие урынбасары Рөстәм хәзрәт Хәйруллин, Казандагы Галиев мәчете имамы Тимергали хәзрәт Юлдашев вәгазь сөйләде. Филүс Каһиров, Илгиз Шәйхразиев, Мөхәммәд Шәфи һәм Абу Яхья, Ильяс Халиков мөнәҗәтләр башкарды.   Кояш байый башлау белән, ифтар кунаклары стадион газозына төште. Иң элек Бөек Ватан сугышы корбаннары рухына дога кылынды, алар турында хәтер яңартылды. Су белән авыз ачкач, җәмәгать намазы башланды. Аны стадион урындыкларында утырып укучылар да булды. Намаз ТР мөселманнары Камил хәзрәт Сәмигуллин тарафыннан башлап укылды. Узган елдагыдан аермалы буларак, быелгы республикакүләм ифтарда ахшам намазы уку өчен “Kazan-Arena" статионының махсус каплау белән ябылган газоны әзерләнгән иде.   Намаздан соң, чарада катнашучылар чакыру билетларында күрсәтелгән урыннарга үтте, мәҗлес башланды. Озын итеп берничә рәт тезелгән өстәлләргә куелган өчпочмак, чәк-чәк һәм башка камыр ризыкларыннан, тәм-томнардан, җиләк-җимеш, сулардан һәм чәйдән тыш, ризык кеше саен аерым ланч-боксларда да өләшенде. Ланч-боксларга пылау, туралган кыяр белән помидор, казылык, йөзем, хөрмә һәм сары җимешләр тутырылган иде.   ТР мөселманнары Диния нәзарәтенең “Хәләл” стандарты комитеты республика ифтары кысаларында “Kazan-Arena" территориясендә “Мин бары тик хәләл ашыйм!” дип аталган акция үткәрде. Акция Бөтендөнья Хәләл көне уңаеннан оештырылды. Анда катнашучыларга хәләл һәм хәрам төшенчәләренең мәгънәсе аңлатылган, кулланырга ярамый торган продуктлар исемлеге язылган буклетлар, магнитлар таратылды.   Чара төгәлләнгәннән соң, Камил хәзрәт Сәмигуллин журналистлар белән әңгәмәсендә ифтарның уңышлы, югары дәрәҗәдә узуын әйтте.                              Ләйсән ИСХАКОВА --- | 23.06.2016 (полный текст новости)

  • 2016-06-25 04:41 Ландыш Нигъмәтҗанова беркая да бармаска булган
    23.06.2016 Шоу-бизнес Өч бала әнисе Ландыш Нигъмәтҗанованың да хәлен белештек. “Рамазан ае булганга күрә, әлегә бөтен эшләр торып тора. Июльдә берничә җирдә эшләп алырмын дип уйлыйм. Быел без беркая да бармаска булдык. Ялларыбызны исә авылда үткәрәбез. Туганнарга кайтабыз, һәр ял саен диярлек әнинең (Татарстанның халык артисты Римма Ибрагимова – Авт.) туган якларында Балтач районында кунак булабыз. Олы улыбыз Әнвәргә - 6 яшь, кызыбыз Ләйләгә - 2 яшь тә 4 ай, Гомәргә 1 яшь тә 3 ай. Әнвәр быел мәктәпкә әзерлек кусларына йөри башлаячак. Әлегә җитди рәвештә бер нәрсә белән дә шөгыльләнгәне булмады. Әмма ул безнең бик шул, тиктормас малай, киләсе елда нинди дә булса спорт төренә йөри башлар дип уйлыйбыз”, - диде җырчы.  Зөһрә САДЫЙКОВА --- | 22.06.2016 (полный текст новости)

  • 2016-06-25 04:41 Суга керсәм, ни булыр?­
    23.06.2016 Хәвеф-хәтәр Соңгы көннәрдә генә Татарстан сулыкларында дүрт бала батып үлгән. Җәйнең эссе көннәре әнә шундый куркыныч саннар алып килде. Тик моңа карап кына суга керергә теләүчеләр саны кимеми. Киресенчә, республикада махсус җиһаз­ланды­рыл­маган, әмма халык күпләп ял итә торган урыннар арта. Коткаручылар хәзер кич һәм ял көннәрендә дә кизүгә чыга башлаган хәтта. Кичә коеп яуган яңгыр суга керү теләген басармы? Рәсми мәгълүматларга караганда, ел башыннан бирле республика сулыкларында 48 бәхетсезлек очрагы теркәлгән. Суда 33 кешенең гомере өзелгән. Бу – дүшәмбе көнгә билгеле булган сан. Барлыгы 36 кешене судан исән-имин чыгарганнар. Батып үлүчеләр арасында балалар да бар. Быел суда алты сабыйның гомере өзелгән. Фаҗигале очраклар барыннан да бигрәк Казан, Чаллы шәһәрләре һәм Балык Бис­тәсе районнарында күб­рәк. Биредә 3әр гадәттән тыш хәл теркәлгән. Татарстанның Кече суднолар буенча дәүләт инспекциясенең бүлек җи­тәкчесе урынбасары Илнур Йосыпов сүзләренә караганда, узган елның шушы ук чорында 58 бәхетсезлек очрагы теркәлгән булган. Барлыгы 40 кеше, шул исәптән 6 бала суда батып үлгән. Хә­тер­ләсәгез, былтыр яз ахыры –җәй башы эссерәк иде. Бәлки фаҗигале очрак­ларның быелга караганда күбрәк булуы да шуңа бәйледер.   16 июнь көнне Татар­станның Питрәч районында суга батучы 9 яшьлек малайны коткарырга дип елгага кергән 14 яшьлек үсмернең үлүе турындагы хәбәр тынарга да өлгермәде, икенче көнне Арча районыннан куркыныч хәбәр килеп иреште. Чиканас авылы янә­шә­сендәге елга буасында 8 һәм 9 яшьлек ике малай батып үл­гән. Татарстан Гадәттән тыш хәлләр министрлыгы мәгълү­матларына караганда, са­бый­ларның үле гәүдәләрен яр буеннан узып баручы ир-ат күреп алган. Фаҗига чыккан урында сулыкның ти­рән­леге бер метр чамасы тәшкил иткән. Яр буенда малай­лар­ның өс киемнәрен дә тапканнар. Илнур Йосыпов әйтүенчә, әлеге буа махсус җиһаз­ландырылмаган, халык суга керә торган урын буларак теркәлмәгән. “Коену сезоны башланыр алдыннан һәр районда халык күпләп ял итә торган урыннарны исәп­кә алалар һәм бу турыда мәгълүмат җибәрәләр. Кызганыч, безгә килеп ирешкән исемлектә Чиканас авылы янәшәсендәге елга буасы юк. Шуңа күрә биредә күзәтү эше дә оештырылмаган. Төбәк вәкилләре сүзләренә караганда, биредә шлагбаум булган. Фаҗигадән соң  сулыкны исәпкә алдык”, – диде ул.   Районнарда яшәүче­ләр­нең коену рөхсәт ителмәгән урыннарны үз итүе гаҗәеп хәл түгел анысы. Татарстанда җиһазландырылган бер генә комлык булмаган төбәкләрне санап чыгу өчен бармаклар да җитми. Ә суга керү теләген ничек басарга? Соңгы мәгъ­лү­матларга караганда, Татарстанда махсус җиһазлан­ды­рылмаган, әмма халык күп­ләп ял итә торган 368 урын теркәлгән. Былтыр андыйлар саны 278не тәшкил иткән. Ә коену рөхсәт ителгән урыннар 50гә дә тулмый. Су буенда ял итәргә теләүчеләргә коену урыннары җитмәвен аңлау өчен әнә шул саннарга күз салу да җитә. “Яр буендагылар белән сөйләшү, аңлату эшләре алып барабыз. Әлеге эш район вәкилләре белән берлектә оештырыла. Татарстанда сулыкларны күзәтеп тору һәм тәртип урнаштыру максатыннан халыкны административ җаваплылыкка тарту системасы гамәлдә”, – диде җитәкче урынбасары. Коткаручыларның эше дә арткан. Былтыр яр буйларын сәгать алтыга кадәр күзәтсәләр, хәзер кич-кырын, ял көннәрендә дә сакка чыгалар. Рөхсәт ителмәгән урыннарда су коенучы шәхси затларга штраф күләме – 1,5 мең сум, рәсми затларга исә 5 мең сумга кадәр җитә.   “Вәзгыятькә гомумәнрәк карасак, бездә гадәттән тыш хәл юк. Суда батып үлүчеләр саны кимүе күзәтелә, – диде “Казан сулыкларында коткару җәмгыяте” иҗтимагый оешмасы советы рәисе Александр Корабицын. – Балаларга килгәндә, фаҗигадә бары тик ата-аналар гына гаепле”. Коткаручы әйтүенчә, малай-кызлар яр буена әти-әниләре белән генә барырга тиеш. Йөзә беләме ул, юкмы, монысы мөһим дә түгел. Бала суга керүнең ни дәрәҗәдә куркыныч булуын бәяләп бетерә алмый. Иң яхшысы – суга рөхсәт ителгән урыннарда гына керү. “Биредә гадәттән тыш хәл чыккан очракта, ярдәмгә килә алырлык кешеләр бар. Бүген күпчелек йөзә белә, суда батучыларны коткару күнекмәләренә дә ия. Тик менә белгәнеңне куллана белү – икенче нәрсә. Өлкәннәр үз-үзләре өчен җаваплы. Ә менә балалар суда коену мәсьәләсе – мөһим проблема. Аларны йөзәргә өйрәтергә кирәк”, – диде коткаручы. Аның фикеренчә, балалар белән даими рәвештә шөгыльләнеп тору зарур. Белгечләр җәйге лагерьларда укыта икән. Алар малай­ларга-кызларга суда үзеңне дөрес тоту, гадәттән тыш хәл чыккан очракта беренче яр­дәм күрсәтү серләрен өйрә­тәләр.   Карелиядә ба­ла­ларның үлеменә бәйле коточкыч фаҗига чыккан лагерьны ябулары турында да хәбәр иттеләр. Мәгълүм булганча, өлкәннәр, давыл куркынычы булуга да карамас­тан, малай-кызларны көй­мәләргә утыртып, елга буйлап алып чыгып киткән. Көчле яңгырда 14 бала суда батып үлгән. Тикшерүчеләр биш кешене кулга алган. Статистика мәгълүматларына караганда, көннәр суытмыйча, халык судан чыкмый. Шуңа күрә синоптикларның атна ахырына һава торышы суыта башлый дигән фаразына сөенергә дә, көенергә дә белмәссең. Эльвира ВӘЛИЕВА --- | 21.06.2016 (полный текст новости)

  • 2016-06-25 04:41 Чыгарылыш кичәсе булмаячак?!
    23.06.2016 Мәгариф Шушы көннәрдә мәктәп белән хушлашучы яшьләр, аларның ата-аналары чыгарылыш кичәсенә әзерләнә. Әмма тиздән мәктәпне тәмамлаучыларга аны үткәрүне тыярга мөмкиннәр. Татарстан Дәүләт Советының мәгариф, фән һәм милли мәсьәләләр комитеты утырышында шундый тәкъдим яңгырады. Татарстанның мәгариф һәм фән министры урынбасары Лариса Сулима сүзләренчә, мәктәп директорларына чыгарылыш кичәләрен оештыруны контрольгә алырга кирәк. Кичә уздыруны тыя алмыйбыз, ул безнең вәкаләттә түгел, ди ул. 102 гимназия директоры Ирина Бакова исә, мәктәптә уза торган тантаналы чара да җиткән, иртәнге сәгать өчкә кадәр бара торган олылар банкеты балалар һәм ата-аналар өчен бәйрәм, ә мәктәп администрациясе һәм укытучылар өчен аны бәйрәм дип әйтеп булмый, ди.   Ә сез ничек уйлыйсыз, чыгарылыш кичәсе уздырырга кирәкме?   Камәрия Хәмидуллина, Шиһабетдин Мәрҗани исемендәге татар гимназиясе директоры: - Рестораннар белән мавыгырга кирәкми, дип уйлыйм. Мәктәп залында да тантаналы чара үткәрергә була, матди якка, ашау-эчүгә басым ясамыйча да, аны җылы, ихлас, истә калырлык итеп үткәрергә мөмкин. Ләйсән Зәкиева, чыгарылыш сыйныф укучысының әнисе: - Кызым быел тугызынчы сыйныфны тәмамлады. Авыл җирендә рестораннарга бару юк. Су буена төшеп утырдык. Ата-аналарга да, балаларның үзләренә дә бик ошады. Без үзебез дә мәктәпне тәмамлагач, таң каршыларга урманга барган идек. Безнең хушлашу кичәсе дә истә калырлык булды. Рестораннарга барып, тамадалар яллап бәйрәм итүгә мин үзем каршы, әмма бала хакына бармыйча да калып булмыйдыр ди.   Алсу Гаязова, чыгарылыш сыйныф укучысы: - Өлкән сыйныфларга карап, без һәрвакыт планнар кордык, үзебез чыгарылыш классы булганда тегеләй, болай уздырырбыз дип, күңелдән генә әллә нәрсәләр “эшләп бетердек”. Әлбәттә, һәркемнең бу көнне истә калырлык итеп үткәрәсе килә. Кемдер таңга хәтле шәһәр урамнары буйлап йөри, фотога төшә. Кемдер “Лимузин”га заказ бирә. Әллә ни мөгез чыгармасак та, безнең кичә дә искитмәле булачак. Алдан ук берсүзсез түгәрәк табын артында утырырбыз дип планлаштырдык. Матбугатта чыккан хәбәргә кагылышлы шау-шу белән бер дә килешәсе килми, ак эт бәласен кара эткә ягып, аны бөтенләй тыярга кирәкми. Сабакташларыбыз да, тәртә арасыннан чыктык дип, әллә ни кыланмасын иде.   Быел Россиядә баланы чыгырылыш кичәсенә әзерләү уртача алганда 22 мең сумга төшә. Сораштыруга нигезләнеп төзелгән статистик мәгълүматтан күренгәнчә, чыгымнарның 10,3 мең сумы чыгырылыш сыйныф укучысын киендерү өчен тотыла. Ә 11,8 мең сум чамасы бәйрәм кичәсе өчен кирәк булачак. Әле бер ел элек кенә уртача чыгымнар 20,3 мең сум булган.   --- --- | 22.06.2016 (полный текст новости)

  • 2016-06-25 04:41 Ходай бу җәзаны нигә бирде икән?
    23.06.2016 Җәмгыять “Үзегез начар кешеләр дә түгел инде. Үрнәк гаилә буларак та хөрмәт итәбез сезне. Шулай да Ходай бу җәзаны нигә бирде икән? Нинди гөнаһларыгыз булды икән?” – ди беркөнне миңа бер танышым. Аңа кадәр дә бер-ике кешедән ишеткән идем моңа охшаш фикерне. Кирәк чакта гына өздереп, бер-ике сүз белән генә кешенең авызын каплый алмый торган начар гадәтем бар. Эш узгач кына, нигә шулай дип әйтмәдем инде мин моңа дип, үземне битәрләп тә йөрим әле. Җәза дигәннәре шул: кайнанам менә өч ел инде каты авырый. Авырый башлаганына тиздән алты ел була. Хәтере чуалды, нәкъ сабый бала хәлендә. Ирем – аның бердәнбер баласы. Без карамый аны кем карасын?! Дөрес, авыру карау бер дә җиңел түгел. Мөхәммәт Мәһдиевнең бер герое әйткәндәй: “Ә карарга кирәк. Ул синең бердәнбер ышанычлы, газиз кешең. Бу – синең соңгы бурычың!”(“Каз канатлары”).   Әйе, картайган көнендә ата-ананы карау, тәрбияләү, аны соңгы юлга озату – баланың изге бурычы ул, ә җәза түгел!   Авыру карау бик нык сабырлык, түземлелек, көч, кешелеклелек сорый. Авыруны җиренә җиткереп бер ай карарга була. Аннан соң авыру да, караучы да алҗый. Тора-бара авыру үз язмышына буйсына, ә караучы әкренләп күнегә башлый. Шулай инде, бөтен кешегә дә Ходай Тәгалә аягөсте йөргән җирдән генә китеп баруны язмаган шул. Айлар, еллар, хәтта күп еллар буе урын өстендә яткан авырулар була. Авыруга да, караучыга да Алла ярдәм бирсен дияргә генә кала.   Башыңа төшсә, башмакчы булырсың диләр. Кайнанам чирли башлагач, мондый авырулары булган кешеләр белән бәйләнешкә кердек, киңәш-табыш иттек, интернет та читтә калмады. Үз башыбызга төшмәгәч кенә белмәгәнбез: соңгы елларда өлкәннәр арасында мондый сырхаулар ешайган икән. 2006 елда дөньяда бу төр авырулар саны 26,6 млн. булса, 2050 елга әлеге сан дүрт мәртәбә артыр, ди галимнәр. Стресслар заманында яшибез бит!   Халыкта баш эшләмәү, баш китү, түбә китү, ялгышу, хәтер чуалу, алышыну кебек сүзләр белән аталса да, фән телендә ул “Альцгеймер авыруы” дип атала икән (әлеге чирне ачкан, сурәтләгән нимес психиатры Алиос Альцгеймер исеме белән атала). Мондый авыру башлыча 65 яшьтән өлкәнрәк кешеләрдә очрый дигән. АКШның кырыгынчы президенты Р.Рейган, атаклы “Коломбо” сериалының төп герое Питр Фальк (лейтенант Коломбо), француз актрисасы Анни Жирардо, Америка актеры, Оскар премиясе лауреаты Чарлтон Хестон, Ирландиянең атаклы язучысы, 26 роман авторы Айрис Мердок шушы чир белән авырганнар. Димәк, авыру кемнең-кем булуына карамый.   Кеше хәлен кеше белми, үз башына төшмәсә диләр. Гадәттә, авыру караучының гаебен табарга гына торучылар шактый. Табып кына калмый, урам буйлап чәчеп йөрергә дә күп сорамыйлар андыйлар. Имеш, юньләп карамыйлар, ашатмыйлар, бүлмәгә бикләп куйганнар мескенкәйне, тәннәре күгәреп, каралып чыккан, бәргәләгәннәрдер инде һ.б, һ.б. Олы кешенең, урын өстендә озак яткан кешенең тәне, кысыбрак тотсаң да күгәреп, каралып чыга икән ул! Берсендә шулай (әле ул вакытта кайнанам сау-сәламәт) шундый авыруны җиде ел караучы хатын турында сүз чыкты. “И-и, карап та куя кайнатасын! Бабайның өс-башы да, урын-җире дә чип-чиста. Астын чистартасы була дип, ашатмыйча да тормый. Маладис!” – диештеләр хатыннар. Шунда берсе чәчрәп чыкты: “Карасын, пенсиясен уч тутырып ала белә бит!” Аның шулай дип йөргәне дә бар шул. Акчадамыни эш?! Элек пенсия дә түләмәгәннәр, ә ата-ананы караганнар бит. Акча түгел, күңел тынычлыгы, сәламәтлек кирәк кешегә. Еллар буе авыру карау эзсез үтми дип беләм.   Картлык, авыру һәркемгә дә килә. Ни чәчсәң, шуны урырсың, ди халык. Бер акыл иясе янына бер яшь егет килгән. Авыру әнисен бик каравын, тәрбияләвен әйткән. “Әниемнең хакын үти алдыммы?” – дип сораган акыл иясеннән. “Син әниеңә никадәр хезмәт итсәң дә, аның хакын үти алмассың. Бер бала да ата-анасының хакын үти алмас. Фәкать шуны яхшы белегез: син әниеңә болай хезмәт итсәң, Аллаһ тәгалә сиңа бөек саваплар бирер. Ата һәм ананың ризалыгына лаек кеше Аллаһ тәгаләнең дә ризалыгына лаек булыр”. Балаларыбыз, яшьләребез дә бу турыда онытмасыннар иде. Гөлфия МӨХӘММӘТГӘРӘЕВА, Мөслим районы, Тегермәнлек авылы --- | 23.06.2016 (полный текст новости)

  • 2016-06-25 04:41 Татарстанда 18 яшьлек егет 75 яшьлек карчыкны көчләгән
    23.06.2016 Криминал Әлеге хәл Әлки районында булган. Полиция җинаятьчене эзли. Кичә төнлә Әлки районында берәү 1941 елгы әби-карчыкны көчләп, байлыгын талап качкан. Хәзер хокук сакчылары җинаять кылуда шикле адәм – 1998 елгы егетне эзли. Ул урманга кереп качкан, дип хәбәр итә "Вечерняя Казань".   --- --- | 22.06.2016 (полный текст новости)

  • 2016-06-25 04:41 Фарсель Зыятдинов: “Хыялым тормышка ашты: халык бакча үстерә” (ФОТО)
    23.06.2016 Җәмгыять Фарсель Зыятдинов бакча, җир эшен яраткан, татар радиосын тыңлаган, телевидениесен караган һәр кешегә яхшы таныш. Республикабызның авыл хуҗалыгы тармагы, Татарстанда һәм читтә яшәүче һәвәскәр бакчачылар электән аның ярдәм-киңәшенә, белем-тәҗрибәсенә таяна. Актаныш районының Качкын авылында туып үскән, күрше Пучы авылында элекке президентыбыз Минтимер Шәймиев белән мәктәп тәмамлаган Фарсель абый – сынау-тәҗрибә-эш-уңыштан торган тынгысыз тормышында искиткеч зур казанышларга ирешкән шәхес. Ул икътисад фәннәре докторы, профессор, язучы, Республиканың атказанган мәдәният хезмәткәре, ТРның атказанган фән эшлеклесе. Җир, яшеллек дөньясы, фанатларча бирелгән хезмәте шулай көч бирә микән: 1 июньдә аңа 79 яшь тулса да, ул әле дә егетләр кебек җитез, хәрәкәтчән. Бары тавышы моңсу һәм күңеле тулып ташырга гына тора. Ташып түгелерсең дә шул, гомер юлында күпме фаҗига, күпме югалту...   – Фарсель абый, заманында халык бакчаларга ябырылды, алты сутыйларына ябышып ятып, үзенә кирәкне үзе үстереп ашарга тырышты. Ә берзаман бу шаукым үтте, бакчалар ташланды, аларны чүп басты... – Чөнки күпчелек үзенә алмаш үстермәде. Әти-әниләр бакчада үзләре бил бөкте, ә балаларын эшкә өйрәтә алмады. Үзләре картайгач исә, балаларына бакча кирәкмәде. Барысы да дип әйтмим, арада бакча эшләрен бик оста алып баручы балалар да бар. Гомумән алганда, сәбәп шунда дип беләм. Кайберәүләр балаларны эшкә өйрәтәсе урында бакчаларына матурлык өчен дип үлән чәчеп үстерә башладылар. Шуннан бакча шашлык кыздыру урынына гына әйләнде. Ә баланы 4-5 яшьтән үк эшкә өйрәтергә кирәк, кечкенәдән җир хезмәтенә бирелсә, аннан аны аерып та ала алмыйсың.   Фарсель Зыятдинов хәзерге җәмәгате Венера ханым белән.   – Сез бакча эше белән ничек, кайчан кызыксына башладыгыз? – Безнең авыл янында таллар, кыргый җимеш агачлары үсә торган болын бар иде. Бала чакта шуннан карлыган төпләп алып кайтып утыртып карадым. Ул үсеп киткәч, яшелчә үстерәсе килә башлады. Орлыкларны җиргә төртеп куясың да, ул шытып чыга – карап торуы кызык бит. Аннан мине бакчачылык белән кызыксынырга этәргән сәбәп тә чыкты: Минзәлә районындагы бер урыс авылыннан килеп, бозылып-череп бетә язган тозлаган кыяр, помидор саталар, шуны авыл халкы чират торып ала иде. “Нишләп үзебез үстермибез?” – дип, нык үртәлә идем. Шуннан, тынгысызланып, яшелчә үстерә башладым.   Әти армиядән соңарып, 1947 елда гына кайтты. Миңа ун яшь иде. Аның кайтуына кыяр үстерергә булдым. Кыярларым үсә дә үсә, ә бала-чагага нәрсә инде, әти кайткан төшкә зур булсыннар әле дип, су сибәм, гел карыйм. Әти июнь азакларында гына кайтты, ул вакытта кыярларым үсеп, инде картая башлаганнар иде. “Менә, әти, син кайтуга кыяр үстердем!” – дидем. Кочаклап алып: “Рәхмәт, улым!” – диде, шуңа бик канәгать булдым инде (Фарсель абыйның күңеле тулды). Аннан кыярны бакчада күпләп үстерә башладык. Күрше малайлар да кереп урлап чыгалар иде.   Орлыгын башта Пучы базарыннан, аннан үзебезнең кыярдан ала башладык. Минзәлә районында бакчачылык буенча бик көчле “Дружба” колхозы бар иде, әти белән шуннан алып кайтып, үзебезнең өй янына дүрт-биш төп алмагач утырттык. Алар әйбәт үсеп киттеләр. Кура җиләкләре үстерә башладык. Авылда бакчачылык белән кызыксынучы бердәнбер Фәррах бабай яши, аның бакчасында бик вак, әче алмалар бирүче карт, кыргый алмагачлар бар иде. Бүтәне булмагач, малайлар аннан шул вак алмаларны урлыйлар иде. Ә авылда яшелчә, җиләк-җимеш үстерү безнең гаиләдән башланды. Әни яшелчәләрне тозларга, маринадларга, салатлар ясарга бик оста иде. Мин гаиләдә олы бала, өч энем, ике сеңлем бар иде, кызганыч, бер энем белән бер сеңлем вафат инде, ә калганнарының үз бакчалары бар. – Хатыныгыз – танылган шагыйрә Фирая ханым белән студент чакта танышкансыз бугай? – Армиягә киткәнче Казан дәүләт авыл хуҗалыгы институтына кергән идем. Кайткач, шунда укуымны да дәвам иттем, Казан дәүләт университетының татар филологиясе һәм тарихы факультетына да кердем. Мин КДУда өченче курста чакта безнең факультетка Әтнә районының Мамыш авылыннан Фирая исемле кыз укырга керде. Университетта үткәрелүче “Әдәби түгәрәк”тә аның белән танышып, дуслашып киттек. Ул икенче курста укыганда, 1964 елда, өйләнешеп тә куйдык. Кызыбыз туды. Ул матур гына үсеп килгәндә, табиблар укол ясаганда инфекция керттеләр дә (шприцлар кайнатыла торган заман иде), Алсуыбыз шуннан мантый алмады. Көтеп алган беренче балабызны, курчак кебек кызыбызны җирләп кую коточкыч авыр булды. Мин дә бик нечкә күңелле. Фирая аеруча авыр кичерде. Март ае иде. Татар зиратына күмдек. Майда Фирая әйдә барыйк әле дигәч, зиратка бардык. Каберенә башын куйды да: “Исән кебек бит, әйдә казып карыйк әле”, – дип елады да елады... Әйтеп бетергесез авыр көннәр булды ул (тагын күз яшьләре...)   Армиядә. 1959 ел.   Аннан өч улыбыз туды. Кайгы бер килсә килә генә бит ул. Уртанчы улыбыз Айвазны 1991 елда, армиядән кыйнап, имгәтеп кайтардылар. Товар поездларына ябышып, көчкә кайтып егылды. Башын тишкәннәр, психикасына зыян китергәннәр иде. Казанда госпитальгә салып дәвалаттым, әмма терелеп бетәрлек түгел иде, икенче группа инвалид булып калды. Фирая бу хәсрәттән бик бетереште. Инде язмыш белән килешеп яши генә башлаган идек, мотоциклында тимер-бетон коймага бик каты килеп бәрелеп, төпчек улыбыз Айнурның гомере кыл өстендә калды. Ул чакта республикада сәламәтлек саклау министры Камил Зыятдинов иде, аңа чылтыраттым. Казанда баш җәрәхәтләрен дәвалаучы бердәнбер урын – Чехов урамындагы Обком сырхауханәсе иде. Зыятдинов тиз арада шунда китерергә кушып, анда караганнар иде, баш миенә кан савып, барлык нерв системасын параличлаган, баш миен шул каннан чистартырга кирәк диделәр. Улыбыз 19 көн комада ятты. Шуннан канын чистарта башладылар, бер атнадан күзен ачты. “Терелә!” – дип, Фирая аның яныннан бик шатланып кайтты. Камил Зыятдинов сырхауханәдән тернәкләндерү үзәгенә җибәреп, аннан елына бер-ике тапкыр шунда йөртеп, улыбызны аякка бастыруда зур ярдәм итте, без чиксез рәхмәтле аңа, кызганыч, ул арабызда юк инде. Ә Айнур терелде, бераз аксый гына, өйләнде, Зыятдинов хөрмәтенә улына Камил исеме куштык.   Оныгыбыз Камил Зыятдинов быел бишенче сыйныфны тәмамлады. Менә шул бала хәсрәтләре, аннан туган авылы Мамышта сатучы булып эшләүче әнисенең Сабантуйдан кайтканда трактор белән күпер астына очып төшеп, инвалид калуы (урын өстендә ятты, аны үзебезнең янга алып килеп тәрбияләдек, 1993 елда соңгы юлга озаттык) Фираяны 2006 елда, 60 яшендә мәңгелеккә алып китте... 43 ел бергә яшәдек. Бик тырыш иде, гел яза да яза, күп укый иде. Бакчаны бик яратты, күңел биреп эшләп йөри дә, бакча йортының икенче катына күтәрелеп, иҗатка чума... Ашказаны авырта дигәч, мин аны поликлиникага алып барган идем, ашказанында җәрәхәт бар, онкология булуы ихтимал дип, республика онкология диспансерына җибәрделәр. Фирая онкодиспансерда тикшеренеп йөргәндә, баскычка абынып егылган һәм ашказаны җәрәхәте ачылган. Мин бардым, кочаклап алды, авыртуын җиңеләйтергә дип, аркаларына массаж ясадым. Күрәм, хәле начарлана бара. Табибларга әйттем, алар чабыша башладылар һәм, тикшергәч, ашказаны җәрәхәтеннән каны эченә саркып ятуын ачыкладылар. Рак түгеллеген дә белделәр, әмма ярдәм итәргә соң иде инде...   Хатыны Фирая, уллары Айдар һәм Айваз белән. 1972 ел.   Шуннан өч ел балалар белән үзебез генә яшәдек. Армиядән кыйнап кайтарылган инвалид улыбызны карау, ашату, керләрен юу – тәрбияләү минем өстә калды бит инде. Аннан Түбән Камага командировкага баргач, Актаныштагы күптәнге таныш ханым Венераны очраттым. Сөйләшеп киттек. Ул телгә шундый оста. Ире үлгән, балалары урнашкан. Мин дә тормышымны сөйләп бирдем. Кавышып карыйк дигән фикергә килдек.   Мин авыру улым барлыгы турында әйткәч, карыйбыз аны диде. Шуннан безнең янга килеп яши башлады. Үзенең дә торагы бар: Түбән Камадагы фатирын Казандагы фатирга алыштырды. Улым Айвазны бик яхшы карады, тәрбияләде. Мин аңа бик рәхмәтле. Айваз күбрәк ятып тора, янында гел кеше булырга тиеш, үз-үзенә контрольне югалта иде. Бер ел элек әни янына барам дип, Фираяның туган авылы Мамышка кайтып киткән, андагы күршеләргә чылтыратып, барып алып кайткан идек. Бу юлы да, 18 апрельдә мин эшкә киткәч, Венерага сиздермичә генә өйдән чыгып киткән. Биектау белән Каменка арасындагы урман полосасыннан үле гәүдәсен табып алдылар. Автобустан төшереп калдырганнардыр да, кая барасын белмәгәндер, хәле беткәндер дип фаразлыйм. Аннан моргка алып кайтканнар, дүртенче майда моргтан гәүдәсен алдык. Быел аңа 45 тулырга тиеш иде... Шушы кайгылар калкып чыга да, кирәкне бирә, бакчада, кеше арасында гына онытылып торам...   Олы улыбыз Айдар мин укыткан Казан дәүләт финанс-икътисад институтында укыды. Аны Фирая исән чакта ук өйләндереп, башка чыгарган идек, Фирая аның балалары – оныкларыбыз Илнур белән Гүзәлияне, кечкенә улыбыз Айнурның малае Камилне дә күреп өлгерде. Айдар үз гаиләсе белән үз йортында матур гына яшәп ята, бакча да үстерәләр. Әле, музей ачабыз дип, Фирая укыган Югары Шашы авылыннан килгәннәр иде, тегү, язу машиналарын, костюмнарын биреп җибәрдем. Ул бик зур шагыйрә иде, көй язылган шигырьләре генә дә 150ләп. “Мин сине шундый сагындым”, “Китмим әле яшьлегемнән”, “Чайкалырсың, түгелерсең”, “Әнием-җаным”... – аның шигырьләренә җырланучы матур җырлар бик күп. Әле күптән түгел әсәрләрен туплап, “Мин сине шундый сагындым” дип аталган китап чыгардым.   – Сезнең үзегезнең китаплар да шактый бугай? – Фәнни һәм әдәбиләрен бергә санаганда барлыгы 35 китап. Балалар, аннан оныклар тугач, балалар өчен шигырьләр яза башладым. “Читекле Кәтүк” исемле китабыма Абдулла Алиш премиясе дә бирделәр. Балалар өчен 7-8 китабым чыкты: “Онытылмас авазлар”, “Минем әни”, “Кызык дөнья”, “Читекле Кәтүк”, “Белми һәм Гыйльми” һ.б. Зурлар өчен “Авылдашның авыр юл башы” һәм “Изге йорт” дип аталган повестьлар кергән җыентык чыгардым. Фәнни хезмәтләргә килгәндә, Татарстан Фәннәр академиясен, Энциклопедия институтын оештырган академик Мансур Хәсәнов: “Фарсель, син тере энциклопедия бит, әйдә, безгә эшләргә кил”, – дип чакыргач, анда да эшләдем әле мин. Башта терминнар сүзлеге чыгардык, аннан кыскача русча-татарча сүзлек, аннан 6 том энциклопедия чыгардык. “А”дан “я”га кадәр. Ул институтта мин икътисад һәм халык хуҗалыгы бүлеген җитәкләдем. Сүз уңаеннан, Икътисад, идарә һәм хокук институтында икътисад кафедрасы мөдире булып та эшләдем.   Фарсель абый уллары Айдар, Айваз, Айнур белән. 1979 ел.   – Казан дәүләт финанс-икътисад институты, Татарстан авыл хуҗалыгы фәнни-тикшеренү институты, “Татарстан” радиосы һәм телевидениесе... Кайда гына эшләмәгәнсез сез! Әле дә эшлисезме? – Хәзер кая чакыралар шунда эшлим. Татарстан фәнни-тикшеренү институтында – 16, финанс-икътисад институтында (ул хәзер КФУга кушылды) 30 елга якын укыттым. Хәзер Русия ислам университетында дин гыйлеме алучы шәкертләргә икътисад укытам. “Татарстан”, “Тәртип”, “Болгар” радиоларында бакчачылык турында тапшырулар алып барам, “Татар радиосы”ннан да килеп алалар.   – Фарсель абый, сезнең бакчагыз бик зур һәм анда әллә ниләр үсәдер, әйеме? – Үзебезнең бакчачылык җәмгыятен заманында үзем оештырдым. Министрлар Советыннан җиргә рөхсәт алып, участокларны бүлеп, кешеләргә тараттым, барлык мәйданны (11 гектар җир) тимер челтәр белән әйләндереп алдым, су үткәрдем, 60 тонналы цистерналар алып кайтып, шуларны күтәртеп куйдырып, бакчачылыкны җанландырып җибәрдем. Победиловодагы ул бакчачылык җәмгыятен “Идел” дип атадык, башта анда рәислек тә иттем. Бөтен халык рәхмәт укыды.   Алты сутый җиребездә бөтен нәрсәне берничә ел гына үстереп-сынап карыйм да, аннан төпләп атам. Чөнки барысын да үстереп-карап бетерү мөмкин түгел. Женьшеньне дә җиде генә ел үстердем, чөнки ул нигездә шулкадәр генә үсә. Шуннан тамырын алып турап, төнәтмәсен ясыйсың, дәваланасың. Алтын тамыр белән дә шулай. 11 алмагач утырткан идем, искиткеч күп алмаларын кая куярга белмичә, танышларга, дусларга чылтыратып, алар капчыклап төяп китәләр, согын чыгарып, үземә дә алып киләләр иде. Хәзер сигез төпкә калдырдым. Виноградның унлап сортын сынап карадым. Яшел виноград үстерәм, ул таләпчән, кышка яхшылап төреп калдырырга кирәк. Ә талымсыз “Изабелла” сортын (аны хәзер бакчалы бөтен кеше диярлек утырта) 25 ел ачык һавада калдырып сынадым, өшемәде, әйбәт кышлады, үсте, ел саен җимеш бирә. Табиб булып эшләүче бер профессор танышым виноградның 20 сортын алып үстерде. Черешня үстерә идем, күршедәге йорт янганда, черешням да яртылаш янды. Исән калган ягы әле аннан соң да бер-ике ел җимеш биреп торды.   Грушаны утыртып та, алмагачка ялгап та карадым, бик чыдам булмады, азрак җил чыктымы, чыдый алмый, сына да төшә. Грушаны урманда үсә торган миләшкә ялгасаң бик әйбәт, алар бер тизлектә үсәләр. Башта урманнан миләш алып кайтып утыртырга кирәк, ул бер-ике еллык булгач, берничә ботагына грушаның теләсә-кайсы сортын ялгыйсың, тигез ялгана, бик әйбәт үсә. Бакчачы дустым Николай үзенең бер миләш куагында бер үк вакытта 18 төрле грушаны ялгап, үстереп карады, мин дә катнаштым ул эштә. Уңышлы үстеләр. Аннан кайберләре юкка чыкты, шулай да хәзер дә шактый гына төрле груша үсә әле ул миләш куагында.   Шулай ук Голландия, Төркия гөлләренең барысын да утыртып, сынап карадым. Чәчәкләр белән нигездә Фирая шөгыльләнә иде, хәзер Венерага тапшырдым, кайвакыт киңәш кенә бирәм. Ул нинди чәчәк күрә, барысын да алып кайтып утырта. Май башында бакчабыз гөлгә күмелеп утырды. – Сезнең үзегез чыгарган җиләк-җимеш сорты бармы? – “Башкорт чибәре” белән “Көзге буйлы” дип аталган алма сортларын ялгап, “Фарсель” дип аталган сорт үстереп караган идек, районлашуга кертелмәде ул. Үрчетмәдек, минем кызыксыну өчен генә булды ул эш. Үсемлекләрнең, яшелчәләрнең яңа чыккан сортларын сынап карыйм, аларның чирләренә каршы көрәшнең кайсы уңышлы булуын сыныйм. Мәсәлән, гөблә (тля) авыруына карата төнәтмәләрнең кайсы ничек тәэсир иткәнен тикшереп карадым. Безнең халык ясый торган тәмәке, көл, сарымсак, кычыткан, помидор һәм бәрәңге сабаклары төнәтмәләренең һәрберсен ясап карыйм да, кайсы нинди вакыт аралыгында бөҗәкләрне юкка чыгарганын тикшерәм, өйрәнәм. Дару үләннәрен сыныйм. Әле соңгы вакытта самберри дигән үләнне үстереп карадым. Ул артроз, артрит кебек буын сызлау чирләрен бик уңышлы дәвалый. Файдасын күрүчеләр миңа хат язалар. Дару үләннәре турында китапларым да чыкты. Авыл хуҗалыгы институтында укыганда ук 1700 үсемлекнең гербарийларын җыйган идем. Узган елны киң таралган 300ләп дәва үләне, аларны ничек кулланырга кирәклеге турында рецептларын да күрсәтеп, белгечләр белән “Ямь һәм дәва: дару үләннәре” дип аталган китап чыгардык. Аңа кадәр җиләк-җимеш үстерү турында “Ямь һәм тәм: безнең бакча” дип аталган һәм суганнан алып борчакка кадәр барлык төр яшелчәне үстерү турында “Ямь һәм тәм: яшелчә бакчасы” китабым чыккан иде.   – Хәзер төрле җиләк-җимеш куагы сатып алабыз, әмма ул китми, йә бик акрын үсә дип зарланучылар күп. Үземә дә таныш бу хәл. – Чөнки безнең якка җайлашмаган, районлашмаган үсентеләр саталар. Белешеп, сорашып, танышлардан алырга тырышырга кирәк. Үзебезнең питомникларда үстерелгән куакларның китми калганы юк. – Кайберәүләр алмагачыбыз чәчәк атмый, чия үстереп булмый дип зарлана... – Тамыр муентыкларын кармалап карарга кирәк. Ул җир белән тигез булырга тиеш, күмелергә тиеш түгел. Ә чия тау туфрагын, җил йөри торган җирләрне ярата. Кара туфракны яратып бетерми. Чия утыртыласы туфракның әчелеген ачыкларга кирәк, аны махсус лабораториядә дә, шул җирдә нинди үлән үсүгә карап та белергә була. Әйтик, наратбаш үләне үскән туфрак бик әче дигән сүз. Минем китапта барысы да күрсәтелгән, өйрәтелгән. Мин чияләрдән йонлач (“войлочная”) чияне яратам. Бездәгеләр әче бит, ә бу төче чия, кайнатмасы да бик яхшы була. Аны миннән күп кеше килеп алды инде. Быел аның җимешләре бик күп формалашты.   – Хәзер бәрәңге бик начарланды. Аны халык азрак утырта башлады, аңа бөтенләй кул селтәп, сатып алуга күчүчеләр дә бар. Алга таба барыбыз да сатып ала башларбыз микән? Аннан бәрәңгене агулап утыртуга ничек карыйсыз? – Сатып алу өчен аны үстерергә кирәк бит әле, әйтергә генә ансат. “Татплодоовощпром” яшелчә, җиләк-җимешне бик аз үстерә хәзер. Элек 700-1000әр гектар җиләк-җимеш үстерүче бакчалы хуҗалыклар бар иде. Бөтенесе дә бетте, җиләк-җимеш агачлары үстерүче хуҗалыкларны табып булмый, бу зур проблема. Арчада, Балтач, Биектау, Кукмарада кыяр үстерүче хосусый бакчачы-эшмәкәрләр бар, әмма алар белән генә без базарны тулыландыра алмыйбыз. Ярый әле Лаештагы “Нармонка” ачык җирдә кыяр, помидор, кишер, кәбестә, чөгендер үстерә. Ләкин бу гына аз. “Импортозамещение” дигәндә хосусый эшмәкәрләргә таянырга, аларга ярдәм итәргә кирәк дигән фикердә мин. Үзеңдә үскән яшелчә күпкә файдалырак.   Ә бәрәңгене агулап утыртуга килгәндә, Казанда Родин урамында шактый еллар инде төбәкара лаборатория эшли, анда бик кыйммәтле аппарат алып куйганнар. Шунда минем күз алдында яз көне агулап утыртылган яңа бәрәңгене тикшереп карадылар. Аппарат бәрәңгедә кешегә зыян салырлык микъдарда агу калмаганлыгын күрсәтте. Агу бәрәңгенең сабагына да күчми. Курыкмыйча агулап утыртырга була. – Фарсель абый, хәзер халык бакча белән бик кызыксына. Сезгә сораулар бирүчеләр дә күптер? – Бакча, җир эшен яратучылардан хат килеп тора, үзебезнең тирәләрне әйтмим дә инде, хәтта Владивостоктан да хат килгәне бар. Халык нәрсә белән генә кызыксынмый! Кытайдагы ниндидер үсемлек турында сораган бакчачыга җавап бирү өчен хәтта Пекин университетына да хат җибәргәнем бар. Җавап бирәләр.   Элек кешенең бакчасы юк иде (бәрәңге бакчасы бакча түгел инде ул), яшелчә, җиләк-җимеш үстерү гадәткә кермәгән иде. Бервакыт, моннан 50 еллар элек, татар зиратларына кереп, безнең халык күпме яши икән дип, махсус карап чыктым. 47-48-50 ел яшәгәннәр. Шуннан татарлар витамин җитмәүдән, яшелчә, җиләк-җимеш ашамаудан, камыр ризыгы белән бәрәңге генә ашап торганлыктан шулай кыска гомерле дигән нәтиҗәгә килдем. Һәм үз-үземә максат куйдым – һәрбер кешенең үз бакчасы булсын, яшелчә, җиләк-җимешне үзе үстереп ашасын. Максатыма ирештем бит! Хәзер республика буенча командировкаларда йөрим дә, канәгатьлек кичерәм: халык элек кычыткан, әрекмән, чүп үләне үскән урыннарда хәзер рәхәтләнеп яшелчә, җиләк-җимеш үстерә, тырышып эшли, кызыксына. Мин моңа бик шат. Әңгәмәдәш – Назилә САФИУЛЛИНА --- | 23.06.2016 (полный текст новости)

  • 2016-06-25 04:41 Сак булыгыз: яшенле яңгыр һәм боз явуы көтелә
    23.06.2016 Экология Татарстан Гидрометеорология һәм әйләнә-тирә мохитне күзәтү идарәсе һава торышының бозылуы хакында хәбәр итә. Бүген Татарстанда урыны белән яшен, көчле җил, яңгыр һәм боз явуы мөмкин. Җилнең тизлеге секундына 19-24 метрга кадәр җитүе көтелә. 23 июньдә, һава торышы тотрыксыз булачак. Урыны белән яшенле яңгыр, көчле җил булуы ихтимал. --- --- | 22.06.2016 (полный текст новости)

  • 2016-06-25 04:41 Эсседән аспирин һәм 3 литр су коткара
    23.06.2016 Киңәш-табыш Атна башыннан бирле урамда җәйге челлә. Мондый көннәрдә табиблар аеруча сак булырга киңәш итә. Эсседә сәгать көндезге 11 дән кичке 5 кә кадәр урамга чыкмаска тырышыгыз. Кояш нык кыздырганда күләгәле урыннар эзләргә, эшләпә киеп йөрергә кирәк. Организмда су җитәрлек булырга тиеш, моның өчен көненә 1,5-3 литр су эчәргә кирәк. Лимонлы су, яшел чәй, морс, газсыз минераль су файдалы. Кызу көннәрдә майлы һәм аксымлы ризыклардан баш тартып, күбрәк яшелчә, җиләк-җимешләр ашарга куша диетологлар. 27-30 градуслы челләдә озак кояш астында торсаң, кызу да сугарга мөмкин. Эссе кабуның беренче билгеләре: бит кызара, баш авырта, күңел болгана, тән температурасы күтәрелә. Хәле начарланган кешене салкынча, күләгәле урынга алып чыгарга, башын югарырак күтәртеп яткырырга, кысып торган киемнәрен чишеп җибәрергә кушалар. Авыр хәлдәге кешегә күп итеп су эчертергә кирәк.   Эссе көннәрдә инфаркт миокард авырулы кешеләр саны дә арткан.Узган атнада гына Казанда көчле миокард инфаркты буенча – 57 һәм мидәге кан әйләнеше бозылу буенча 183 очрак теркәлгән. Республика клиник хастаханәсенең кардиология бүлеге мөдире Альберт Гыйльманов эссе көннәрдә йөрәк авыртулы кешеләргә аеруча да игътибарлы булырга киңәш итә. Күкрәк турысында чәнчү, пешерү тойса, йөрәк авырулы кеше нитроглицерин төймәсе кабарга тиеш. 3 минут көткәннән соң, авырту узмаса, тагын бер төймә эчәргә, тагын 3 минуттан да хәл яхшырмаса, ашыгыч ярдәм хезмәте чакыртырга кирәк. Дөрес, беркайчан да нитроглицерин кулланмаган, әле беренче генә тапкыр йөрәгеннән зарланган кешеләргә бу даруны эчәргә кирәкми. Ул кинәт кан басымын төшерергә мөмкин. Бу даруны 500 миллиграмм аспиринга алыштырсагыз була.   Миокард инфаркты авыруы бер сәгать эчендә тарала. Шуңа да кешенең кан тамырларындагы кан әйләнеше системасын тиз арада җайга салырга кирәк. Татарстанда бу эш белән тәүлек буе шөгыльләнүче җиде оешма эшли. Йөрәк эшчәнлеге өчен иң файдалысы ял, ди табиб. Шуңда да эсседә физик эшләрдән, спорт белән шөгыльләнүдән тыелып торырга кирәк.   Иртәгәдән исә һава температурасы азрак төшә, 22 градуска кала дип вәгъдә итә синоптиклар. Урыны белән яшенле яңгырлар көтелә.     Йөрәк авырулы кешенең пульсы минутына 60 тапкырдан да артыграк типмәсә яхшы. Сәламәт кеше өчен бу күрсәткеч 90 булырга мөмкин. Кан басымы кабул ителгән нормалар буенча уртача – 120, авыру кешеләр өчен 140 норма булып санала. --- --- | 22.06.2016 (полный текст новости)

  • 2016-06-25 04:41 Виктория үрчетү серләре
    23.06.2016 Киңәш-табыш Бакча җиләген (виктория) яратмаган, бакчасы булып та, аны үстермәгән кеше сирәктер. Орлыктан чәчеп үстереп булса да, бу җи-ләкне үрмәләп үсүче мыекчалардан үрчетү җи-ңелрәк. Мыекчаларны сайлау, аларны карап үстерү, тамырландыру, күчереп утырту технологиясен дөрес саклаганда, көздән утыртып калдырылган яшь үсенте киләсе җәйдә үк сусыл баллы җимешләр бирә. Гадәттә беренче җимешләр эре, хуш исле, бик тәмле була. Бакча җиләге – күпьеллык үсемлек. Бер урында 4-5 ел уңыш бирә ала. Әмма үсентеләр картаю белән, уңышның күләме, сыйфаты да кими. Шун-лыктан бакчада берьюлы бер, ике, өч, дүртьеллык җиләк түтәлләренең булуы отышлы. Карт түтәлне казып алып юк иткәндә дә уңышсыз калмыйсың. Көздән утыртылган түтәлдәге чәчәкләрне кызганмыйча өзеп атсак, киләсе елда бу куакларда уңыш бермә-бер күбрәк булачак, чөнки куакның тамыр системасы көч-лерәк, ботаклары, яфраклары күбрәк була, киләсе ел уңышының җимеш бөреләре ясалуга ныклырак нигез салына. Мин бакча җиләк-ләрен корткычлардан саклау максатында, үсемлекләр арасында сарымсак үстерәм, берьеллык түтәлгә аны күб-рәк итеп утыртып калдырам, шунлыктан ул түтә-лем дә уңышсыз калмый. Икенче-өченче елларда уңыш арта бара. Дүртенче елдан соң кими, җи-ләкләр вагая, тамырлары, сабаклары чирләргә бирешә башлый.   Яңа түтәл ясауның үз хикмәтләре бар. Суган яки сарымсак җыеп алынганнан соң, бушап калган түтәлнең туфрагын марганцовка эре-мәсе белән зарарсызландырабыз. Бер квадрат метрга 4-5 кг чамасы черемә, агач көле кертәбез, казыганда чүп үләннәренең тамырларын җыеп алабыз. Түтәлгә яңа үсентеләр күчерелгәнче, ике атна вакыт эчендә туфракта яңа тормыш башлана, яңгыр суалчаннары – безнең күзгә күренми торган бик вак “ярдәмчеләребез” үз эшләрен башлый: җирне йомшарта, тукландыра, файдалы микроэлементларга баета һәм утыртыласы яшь үсентеләргә тернәкләнеп китү, үсү өчен уңай ми-крофлора барлыкка китерә.   Июнь уртасыннан башлап, июль башына кадәр – чәчәк ату чоры тәмамланган мәлдә, ана үсенте күпсанлы мыеклар чыгара башлый. Әгәр даими рәвештә өзә бармасаң, алар төп уңышка зур зыян сала, ана үсентене тәмам хәлсезләндерә. Ә утырту өчен мыекчаларны ике-өч яшьлек үсентеләрнең иң зур уңыш бирә торган бик көчле, сәламәт кәлшәләреннән үстереп алырга кирәк. Гадәттә, түтәл кырыендагы үсентеләр әлеге максатка ярашлы була. Сайлап алынган кәлшәләрнең әйләнә-тирәсенә мул итеп су сибеп, комплекслы сыек ашлама кертеп, саклык бе-лән генә 4-5 см тирәнлектә йомшартып чыгабыз. 4-5 көчле мыекчаны төрле якка юнәлтеп, тамырландырабыз, калганнарын өзеп ташлыйбыз. Бер мыекчада 3-4, хәтта 5-6 төен-тармак ясалырга мөмкин, әмма аның анасына якын торган беренчесе генә бик көчле була, яңа түтәлгә шунысын күчереп утыртуың хәерле. Утырту материалы күп кирәк булганда яисә сирәк сортны үрчеткәндә, икенче, өченче-ләрен дә алырга ярый, билгеле.   Әйбәтләп карап үстергәндә, алары да тернәк-ләнер, әмма уңышны азрак бирер. Мыекчада яфракчыклар пәйда була башлагач, аны тамырландыру хәс-тәренә керешәбез. Булачак тамыр урынын йомшартып, бераз тирәнәйтеп, су сибеп, туфракка учлап черемә яки компост өстибез. Яңа түтәлгә күчереләсе яшь үсентенең 3-5 яфрагы, 7-8 см.лы тамырлары булуы зарур. Күчереп утыртканда аларны йолкып түгел, ә кисеп, тамырларын саклык белән казып алабыз. Иске түтәлдән яңасына чирләр күчмәсен өчен, тамырларны марганцовкалы суга тыгып торырга була, ә иң яхшысы берничә сәгать “Корневин”, “Энерген” кебек үсеш стимуляторы эремәләрендә, алоэ согы салынган җылы суда тоту.   Сарымсак төнәтмәсендә тотсак (150 мл. төнәтмә 10 л суга салына), аның тамырларын май коңгызы корты, аю чикерткә ашамаячак, дип ишеткәнем бар. Күчерү материалын анасыннан аермыйча гына, уңдырышлы туфраклы стаканчыкта үстереп алу отышлы. Аның тамыр системасы күпкә көч-лерәк була, күчереп утыртканда зарарланмый.   Бакча җиләге якты, кояшлы урында үсәргә ярата, элек сарымсак, суган, борчаклы культуралар, тамыразыклар үскән урынны үз итә. Бер түтәлне яздан ук җиләк үстерү өчен планлаштырып, анда берәр төрле сидерат культура үстереп алсагыз, тагын да әйбәт. Иң отышлысы – люпин чә-чү. Август башында аны чабып алып, туфракны “ЭМ-препарат” белән эшкәртсәгез, бакча җиләге өчен бик уңайлы мохит барлыкка киләчәк.   Утырту чокырлары киң һәм тирән итеп казыла. Казып алынган туфракны читкә алып торып, 1әр чиләк компост яки черемә, 2шәр стакан көл белән баету зарури. Түтәлдә үсентеләрне бер яки ике рәтле итеп, үсентеләр арасын, сортына карап, 30-50 см, рәт арасын 50 см калдырып утыртабыз. Бер ояга, ара калдырып, өч үсенте урнаштырабыз. Үсентенең “йөрәге” дип атап йөртелүче үзәге туфрак белән күмелеп кала күрмәсен. Тамырларны таучык итеп өеп куелган туфрак өстенә җәеп салабыз. Утырту чокырына алдан су мул итеп сибелгән булса да, тамырлар белән туфрак арасында буш һава калмасын өчен, утыртканда да сугарабыз һәм төбен мүлчәләп куябыз. Көн яңгырлы булмаса, кич кырын утыртуың хәерле.   Шәхсән үзем, үсемлекләр тернәкләнеп киткәнче, өс-ләренә тукылмаган юка материал ябып торам, суны шуның өстеннән генә яңгырландырып сибәм. Соңгы елларда бакча җиләге өчен чыгарылган махсус эре бөртекле ашлама кулланам, 7-8 данәсен утырту чокырына салып калдырам. Бакча җиләген безнең шартларда ике срокта: иртә язда – 15 апрельдән 5 майга кадәр, шулай ук 25 июльдән алып 5 сентябрьгәчә утыртырга ярый. Мин төрлечә тәҗрибәләр ясап карадым һәм безнең шартларда августның беренче ункөнлегендә утырту хәерлерәк дигән фикергә килдем. Сайлап алу материалы да күбрәк, үзебезнең вакыт та иркенрәк, җир җылы, көзге яңгырлар вакытында яшь үсенте ныклап тамыр җәеп, тернәкләнеп өлгерә, кышка ныгып керә.   Мүлчәләүне мәҗбүри эшкә саныйм. Моның өчен иң яхшысы – коелган ылыс, ул корткычларны куркыта, микробларны, гөмбәчекләрне зарарсызландыра. Төплә-ренә һичьюгы чиста салам, иске пычкы чүбе, кипкән печән, яфраклар да ярый. Булдыра алсагыз, кычыткан таратыгыз. Утыртып, ике атна узгач, беренче мәртәбә тукландырабыз. Моның өчен “Агрикола для ягодных культур”, “Удобрение для клубники”, биогумус яки тавык тизәген, үлән әчеткесен су белән сыеклап сибәргә була.   Кышка кергәндә, җиләк түтәле өсләре көзге яфраклар, чыршы ботаклары, үлән сабаклары белән томалап калдырыла. Иртә язда өсләрен ачып, туфрагын йомшартып, үсентеләрне марганцовка эремәсе белән коендырып, зарарсызлан-дырабыз, чирле яфраклардан арындырып, азотлы ашлама, кычыткан сулары сибәбез, янәдән тернәкләндереп җибәрәбез. Хәмидә ГАРИПОВА --- | 23.06.2016 (полный текст новости)

  • 2016-06-25 04:41 Җилкәннәр җилдә сынала
    23.06.2016 Җәмгыять Теләче районының Иске Җөри авылында яшәүче беренче төркем инвалид Илфат Имамиев кеше белән аралашырга зар-интизар булып утырмый. Киресенчә, үз аяк­ларында басып йөрү бәхетен­нән мәхрүм булса да, яшәү өчен көрәшә. Тормыштан тәм табып яши. Әйе, безнең арада әнә шундый кешеләр дә бар. Без, сәламәт булганнар, тормыш уңайсыз­лык­­ла­рыннан зарланырга ашыкмыйк. Үзебезне Илфат ке­бек­ләр белән чагыштырсак, моңа һичбер хакыбыз юк. Хатыны Гөлия – аның ныклы терәге. Уртак сөе­неч­ләре булып, энҗе бөрте­гедәй кызлары Дилбәр үсеп килә.   – Тормышка мәхәббәт уяту­чыбыз, яшәргә көч би­рү­чебез ул безнең, – диләр ирле-хатынлы Гөлия һәм Илфат Имамиевлар кызлары турында.   Фаҗигагә Илфат 2011 елның октябрендә тарый. Илфатның тормышын баштанаяк үзгәрткән юл-тран­спорт һәлакәте Теләче авы­лының Ленин урамында була. Ул көннәрдә ниләр ки­чергәнен Илфат үзе генә белә торгандыр. Туганнары, якыннары һәм дуслары, Илфатның 28 яшендә инвалид арбасына берегүенә үзе кебек нык борчылсалар да, тора-бара бу язмышка күнә­ләр. Тешне кысып түзүләр, күз яше аша аралашулар инде артта калган. Егет әк­рен­ләп булса да тормышка кайт­кан. Кайберәүләр кебек төшенкелеккә бирелми, эчүгә сабышмый. Инвалид коляскасы да юнәткәч, тормышы әзме-күпме уңай­лана, ишегалдына, урамга чыгып йөри башлый. Ә инде авто­мобильдә йөри башлагач, аның хәрәкәт итү мөм­кин­лекләре тагын да зурая. Илфатның ихтыяр көче күпләрне сокландыра: инвалидлар өчен җайлашты­рыл­ган машинада йөрергә кү­некте, районда һәм Казанда узган хоккей ярышларын берсен дә калдырмыйча карап бара, гармунда үзе уй­нап-җырлап, җирле һәм район­күләм концертларда чыгыш ясап, тамашачылар­ның иң нечкә хисләренә кагыла, елата (“Уятмакчы бул­саң халык күңелләрен”, “Туган җирем – Теләче” сәнгать фестивальләрендә без моны ачык күрдек), балык тотарга ярата. “Башка шөгы­лем юк инде – барысы да көндәлек эш­ләр”, – ди Илфат, уенын-чынын бергә кушып. Газета укучыларыбызга Илфатның тагын бер җиңү-куанычын җиткерәсе килә. Быел ул инвалидлар арасында кул көрәше буенча Россия чемпионатында катнашып, уңыш­ка ирешеп кайтты.    – Моңа кадәр Татарстан беренчелегендә катнашканым бар иде. 2013 елда – өченче, тагын бер ел узгач, икенче урынга күтәрелдем, – ди Илфат. – Кечкенәдән спортны яраткач, миңа хә­зер дә күнегүләр дәрт өсти, яшәргә көч бирә. Мәскәүдә инвалид арбасындагылар арасындагы Россия чемпионатында инде берникадәр әзерлек белән көч сынаштым – 75 килограммга кадәр үл­чәү авырлыгындагы спорт­чы инвалидлар арасында катнашып, өченче урынга ирештем.   Илфат кул көрәше сер­ләренә йөзләгән егет-кызны зур ярышларда җиңәргә өй­рәткән Айрат Кыямов җи­тәк­челегендә төшенә. Ай­рат абый сау-сәламәт егет-кыз­ларга гына түгел, ә мөмкин­лекләре чикле булганнарга да юл ача. Тумыштан инвалид Олы Тиләҗе авылы егете Ришат Зәйнетдинов, мәсә­лән, инде дөньякүләм ярышларда да зур уңышларга иреште.   – Ришат – күрше авыл еге­те. Аның белән бергә шө­­гыльләнәбез. Иң зур рәх­мә­тем – терәк булган гаи­ләмә һәм спортка алып кер­гән Айрат абыйга, – ди Илфат. – Шөгыльләнү җиңел түгел, әмма мин югары нәтиҗәләр­гә ирешүне максат итеп куям. Шуңа да курыкмыйм. Дөнья чемпионатларына эләгү турында хыялланам.   Әлбәттә, Илфатның иң зур табышы һәм бәхете – хәләл җефете Гөлия. Авыр­лыкларның иң авырын, иң газаплысын алар бергә җиң­гән. Илфат бераз савыга төш­кәч, туганнары, авылдашлары ярдәме белән өй­ләренә янкорма төзеп чыкканнар. Алга таба да мондый куанычлы мәшәкать­ләр­не күрергә язсын. Бүген исә алар әби-бабай, ул-килен, онык, бер булып, әвә­рә килеп яшәп яталар. Аларга карап сокланмый мөмкин түгел. Язмамны халкыбыз­ның сөекле шагыйре, халык язучысы, үзе дә язмыш тарафыннан кыерсытылып, го­ме­ренең күпчелек елларын ятакта үткәргән Фәнис абый Яруллинның мәгълүм “Җил­кәннәр җилдә сынала” әсә­реннән өзек белән төгәлли­сем килә. “Язмыш синең тез астыңа китереп сукса, егылмас өчен, якасына ябыш... Җил­кәнеңне җилләр екса – йө­рә­геңне җилкән итеп күтәр. Нинди генә очракта да җиңәргә өйрән. Көчле рухлылар гына максатларына ирешә ала. Түземнәр генә бәхеткә лаек”. Фәнил НИГЪМӘТҖАНОВ --- | 21.06.2016 (полный текст новости)

  • 2016-06-25 04:41 Мамадышта бер бала суга батып үлгән
    23.06.2016 Фаҗига Кичә, 22 июньдә, Мамадыш районының Зур Шия авылында яшәүче малай буада батып үлгән. Коену сезоны башланганнан соң бу республикада балалар үлеме белән бәйле бишенче очрак инде. Моңа кадәр Питрәч, Арча һәм Яңа Чишмә районнарында 4 бала суга батып үлгән иде. Кечкенә малай велосипедта йөреп туйганнан соң, Мамадыш районы Зур Шия авылы янындагы буада коенып чыгарга була. Ярдан ике метр эчкәрәк керү белән ул бата башлый. Яр буенда балык тотып утыручы үсмер малай бу хәлне күреп куркып кача, ә ярты чакрымлап читтә печән чабучы ир ярдәм итәргә өлгерә алмый кала – малайның үле гәүдәсен генә тартып чыгара.   Малайның якыннары һәм туганнарының тирән кайгысын уртаклашабыз... --- --- | 23.06.2016 (полный текст новости)

  • 2016-06-25 04:41 Булат Нигъмәтуллин гаиләсеннән башка гына ял иткән
    24.06.2016 Шоу-бизнес Татар эстрадасы артистлары чит төбәкләрдә уза торган милли бәйрәмебез – Сабан туенда катнашып кына тора. Бу көннәрдә популяр җырчы Булат Нигъмәтуллин да сәяхәттән кайтып төште. Җырчы эшләп кенә калмаган, рәхәтләнеп ял итәргә дә өлгергән. – Безнең өчен Сабан туйлары быел 14 майдан ук Самара өлкәсенең Яңа Куйбыш шәһәрендә башланып китте. Аннан соң 3-5 июнь көннәрендә Татарстан буйлап узган Сабан туйларында катнаштым. Һәм менә күптән түгел генә Краснодар краеның Армавир шәһәрендә булып кайттык. Анда милли бәйрәмебез бик күңелле узды. Татарстан артистларыннан кала, Әстерханнан да талантлы җырчылар килгән иде, – дип сөйләде Intertat.ru хәбәрчесенә Булат.   Армавир Сабан туена Казаннан Дилә Нигъмәтуллина, Альбина Апанаева һәм аларның кызлары да барган. "Без инде бер очтан ял итеп кайтырга да уйладык. Иң элек Сочига барып урнаштык, аннан поезд белән Армавирга юл тоттык. Сочи белән Армавир арасы - 350 чакрым. Шулай ук Лоо бистәсендә дә булдык. Гаиләсез баруымны белгәч, Лоода яшәүчеләр шаярып: "Лоо – Лучше Отдыхать Одному", – дип көлде. Гаилә белән җылы якка ял итәргә бару турында төгәл уйлашмадык әлегә. Узган ел кинәт кенә Мисырга очкан идек, бәлки быел да шулай тиз арада гына планлаштырырбыз", – диде Булат Нигъмәтуллин. Эльвира ШАКИРОВА --- | 23.06.2016 (полный текст новости)

  • 2016-06-25 04:41 Татарстанда 2 яшьлек бала автобуста барганда пешкән
    24.06.2016 Хәвеф-хәтәр Казанда 2 яшьлек баланың автобус салонында пешүе сәбәпләрен ачыклыйлар. "Татар-информ"га Россия Тикшерү комитетының ТР буенча Тикшерү идарәсе җитәкчесе ярдәмчесе Эльвира Газизова хәбәр иткәнчә, хәзерге вакытта әлеге очрак буенча тикшерү үткәрелә. "Массакүләм мәгълүмат чараларында, җәмәгать пассажир автобусы төзек булмау сәбәпле, 2 яшьлек бала "НЕФАЗ" автобусында барганда 1-2 дәрәҗә пешкән, дигән хәбәр таратылды. Әлеге очрак буенча тикшерү үткәрелә", - диде Э.Газизова.   Башлангыч мәгълүматлар буенча, автобус салонында суыту системасының шлангы өзелгән. Бала нәкъ шуның янында утырган булган һәм аның балтыры пешкән.   "Хәзер әлеге хәлнең барлык нечкәлекләрен ачыклауга юнәлдерелгән чаралар үткәрелә. Җинаять эшен кузгату мәсьәләсе хәл ителә", - дип өстәде Э.Газизова. --- --- | 23.06.2016 (полный текст новости)

  • 2016-06-25 04:41 Азалия Зиннәт: нәрсә ярата, ә нәрсә яратмый?
    24.06.2016 Шоу-бизнес Җәйге матур көннәрне кем ничек уздыра бит. Кемдер гаиләсе белән күлелле сәяхәтләр планлаштырса, кемнәрдер ерак сәфәрләргә китмичә, ялларын бакчаларында гына үткәрә, ә кемнәрдер, киресенчә, ял турында уйламыйча, эш белән генә мәшгуль. Җырчы туташ Азалия Зиннәт исә әти-әнисенә янына туган якларына да кайтырга, бик күп яңа җырлар яздырырга, костюмнар тектерергә, клипларына кызыклы сценарийлар да уйларга, чит илгә сәяхәтен дә планлаштырырга өлгерә. – Әти-әнием янына кунакка кайтырга яратам. Безнең үзебезнең бакчабыз бар. Анда бик күп чәчәкләр, җиләк-җимеш, яшелчә үсә. Алар инде үз бакчаларында үскән кыярлар белән сыйлана. Ә менә үзем бакчада казынырга, чүп үләне утарга яратмыйм. Уңыш кына җыярга кайтам (Көлә). Аның да егерме проценты эчкә кереп урнаша, – дип елмая Азалия. --- --- | 23.06.2016 (полный текст новости)

  • 2016-06-25 04:41 Үземне авыру дип санамыйм
    24.06.2016 Хәйрия Кукмара районының Ташлы Елга авылында яшәүче Гөлназны күптәннән беләм. Без аның белән мөмкинлеге чикләнгән кызлар арасында уза торган “Татарстан энҗесе” конкурсында еш очраша идек. Үзенең авыру икәнен онытып, зур сәхнәдә матурлык бәйгесендә катнашып йөргән бу кызга сокланмаган кеше аз булгандыр. Әле хәзер дә аның көчле рухлы, максатчан булуына карап шаккатам. Гөлназ гаиләдә икенче бала. Аның абыйсы һәм сеңлесе бар. Әмма ул беркайчан да үзенә кимсетеп караганнарын хәтерләми. “Моның өчен әти-әниемә рәхмәт. Алар минем авыру икәнемне дә сиздермәделәр. Әйтерсең, мин – сау-сәламәт бала. Бездәйләргә һәрвакыт якыннарының уңай мөгамәләсе кирәк. Шуңа күрә мин бер дә моңаймадым. Башка балалар кебек яшәвемне дәвам иттем”, – ди Гөлназ.   Ул тумыштан ДЦП авыруыннан интегә. Әти-әнисе аны кеч­кенәдән тернәкләндерү үзәклә­ренә йөрткән. Менә шунда йөри торгач, кыз башкалар белән таныша. Үзе кебекләрнең тагын барлыгын күрә, аңлый башлый. Мәктәпне дә тәмамлый, читтән торып укырга да керә. Хәзерге вакытта Гөлназ психолог булырга дип укый.   – Балачактагы диагноз аркасында умырткалыгымда үзгә­решләр сизелә башлады. Сколиоз авыруы барлыкка килде. Шуның нәтиҗәсендә эчке органнарым авырта башлады. Умырткалык кәкрәю йөрәгемә, үпкәмә зыян сала. Кайчак һава җитми, аяк-кулларым шешеп чыга. Хә­лем көннән-көн начарая бара. Күптән түгел интернеттан үземә ярдәм итәрдәй клиника эзли башладым. Мәскәү хастаханә­ләрендә эшләүче нейрохирургка мөрәҗәгать итәргә булдым. Авыруым турында язгач, диагнозларымны күрсәткәч, алар мине дәвалап була диделәр. Әмма моның өчен кыйммәтле операция кирәк, – ди ул.   Гөлназ гәүдәсен тотар өчен гел корсет киеп йөри икән. Әмма хәрәкәтләнгән саен корсет аның гәүдәсен авырттырып, тәнен яралый. Ә кызның бик тә яшисе килә. Сызланмыйча атлап йөрү турында хыяллана ул. Тик аның хыялын тормышка ашыру өчен зур суммада акча кирәк. Табиблар операция өчен 2 миллион 467 мең 880 сум акча сорый. “Бу сумманы гаиләбез күтәрә алмый. Дөньяда мәрхәмәтле кешеләр аз түгел. Мин дә үземә ярдәм итү­челәр табылыр дип өметләнәм”, – ди кыз.   Ярдәм итәргә теләүчеләр өчен исәп-хисап реквизитлары:   * СБЕРБАНК: номер карты 4276 6200 2500 2332  Получатель: Саллямова Гульназ Мунировна  * МЕГАФОН: +7 937 570 67 45  * КИВИ КОШЕЛЕК: +7 927 437 41 12  * ЯНДЕКС КОШЕЛЕК: 410014142726385  Төркем: http://vk.com/gulnazsallamova --- --- | 24.06.2016 (полный текст новости)

  • 2016-06-25 04:41 Татарстанда аварияле рәвештә койрыгы сынган вертолет төшкән (ФОТО)
    24.06.2016 Хәвеф-хәтәр Яшел Үзән районында Robinson R44 вертолеты аварияле рәвештә җиргә төшәргә мәҗбүр булган. Каты төшеп утыру аркасында аның арткы өлеше зыян күргән. Вертолетта булган 2 кеше җәрәхәтләнгән. Россия Тикшерү комитетының транспорт буенча Идел буе тикшерү идарәсе тарафыннан тикшерү алды эше башланган.   Тулырак: Экстренную посадку совершил вертолет в Татарстане (ФОТО)         Фото: 16.mchs.gov.ru --- --- | 24.06.2016 (полный текст новости)

  • 2016-06-25 04:41 Шагыйрәнең күңел җәүһәрләре
    24.06.2016 Мәдәният Май ахырында Гали авылының Мәдәният йортында җирле шагыйрә Саимә апа Морзаханованың “Күңел җәүһәрләре” исемле яңа китабын тәкъдим итү кичәсе узды. Бу аның өченче китабы инде. Беренчесе - “Туган ягым, туган авылым” дип аталганы, җирле эшкуар Расих Латыйповның матди ярдәме белән 2008 елда дөнья күргән иде. Ике елдан соң Саимә апаның “Яшә, Гали авылым!” дип аталган китабы (анысы инде хөкүмәт бүлеп биргән акчага) басылды. Һәм менә - тагын бер иҗат җимеше. Авыл җирлеге башлыгы Идрис Муллабаев бу уңайдан иҗат кичәсе оештырырга тәкъдим итте. Мәдәният йорты хезмәткәрләре Равил Манашев, Алия Әхмәтова, китапханәче Фәимә Зарипова һәм Роза Моратова эчтәлекле сценарий әзерләгәннәр иде, ә Наилә Кыяметдинова матур итеп кичәне алып барды.  Бәйрәмгә Саимә апаның иҗатын сөюче каләмдәшләре, авылдашлары, туганнары һәм дуслары җыелган иде. Ерак юлны якын итеп, Чаллы шәһәреннән авылдашыбыз, язучы Гәбделхәким Насыйровның  (Хәким Галидән) кайтуы зур бүләк булды. “Бердәмлек” газетасы фотокорреспонденты Хәмзә Мортазин, Камышлы район газетасы хәбәрчесе, язучы Фәния Кәримова, Балыклы авылы шагыйре Рәшит Фәрдиев, җырчылар Руфия Кәлимҗанова (чыгышы белән Гали авылыннан) һәм Әлфия Рөстәмова шулай ук бәйрәмдә көтелгән кунак булдылар.  Яңа китабы чыгу уңаеннан Саимә Морзаханованы котларга танылган язучы, Похвистнево районының Язучылар оешмасы җитәкчесе Галина Гладышева да килгән иде. Ул райондагы башка язучыларның уңышлары белән таныштырды, күбесенең Бөтенроссия һәм Бөтендөнья күлә-мендә уздырылган конкурсларда катнашып, җиңүләргә ирешүләре турында сөйләде. Галина Пантелеевна Похвистнево районының юбилеена багышланган альманахта Саимә апа турында да мәкалә басылуын әйтте.   Кичәдә шагыйрәнең катлаулы тормыш юлы да искә алынды. Балачагы сугыштан соңгы авыр елларга туры килә аның. Кызга ике яшь булганда әтисе үлеп китә, әнисе дүрт кыз бала белән утырып кала. Шуңа да авылларындагы җидееллык мәктәпне яхшы билгеләргә генә тәмамласа да, укуын дәвам итми, әнисенә ярдәм итү теләге белән сыер савучы булып эшкә урнаша. Лаеклы ялга чыкканга кадәр тырышып эшли, гаилә корып, балалар тәрбияли. Тик ире белән бергә картаерга насыйп булмый аңа - Саимә апа 53 яшендә тол кала.    Йокысыз, кайгылы төннәр аны шигырьләр, бәетләр язарга этәрә. Саимә апа шигырьләре аша туган якка соклану, халкын сөю, хөрмәт итү хисләрен җиткерә, табигать матурлыгын, җир гүзәллеген гади генә итеп, аңлаешлы телдә яза, кешеләрнең һәм үзенең язмышын тирән кичерешләр аша сүрәтли. Аның күп шигырьләре аша юксыну, сагыш, моң агыла. Шаян, күңелле юллары да күп. Аерым кешеләргә, вакыйгаларга да багышлый ул язмаларын.   Саимә апаның берничә шигыре җырга салынды. Рафаэль һәм Динә Латыйповлар “Гали авылы” җырын 2011 елгы Сабан туенда башкардылар. Халык та бу җырны бик яратты һәм ул хәзер Гали авылының гимнына әверелде. Тагын бер Татарстан җырчысы, композитор Ринат Рәхмәтуллин шагыйрәнең тагын бер шигырен көйгә салган.   Без, мәктәп укытучылары, Саимә апаның шигырьләрен бәйрәм программаларын төзегән-дә рәхәтләнеп кулланабыз. Укучылар аларны яттан өйрәнеп, төрле әдәби конкурсларда катнашалар. Морзаханованың иҗаты белән өлкә татарлары да таныш, аның шигырьләре һәм гыйбрәтле хикәяләре  “Сәлам” һәм “Бердәмлек” газеталарында даими бастырылып тора.   Китапны тәкъдим итү кичәсе бик җылы атмосферада узды. Саимә апаны балалары, оныклары, туганнары, дуслары чәчәккә күмде. Матур сүзләр, изге теләкләр табын артында да дәвам итте. Ахырда шагыйрә килгән кунакларга, бәйрәмне оештыруда ярдәм итүчеләргә һәм, аеруча, “Күңел җәүһәрләре” китабын чыгаруда матди ярдәм күрсәткән Мөдәррис Латыйповка чын күңеленнән рәхмәтләр әйтте.    РӘСЕМДӘ: Саимә МОРЗАХАНОВА Гәбделхәким НАСЫЙРОВКА яңа китабын бүләк итә.   Кәүсәр ШӘЙХЕТДИНОВА, Гали авылы, Похвистнево районы, Хәмзә МОРТАЗИН фотосы --- | 24.06.2016 (полный текст новости)

  • 2016-06-25 04:41 Яхшылыклар белән искә алып...
    24.06.2016 Мәдәният Казанда “Гакыйль Сәгыйров. Үзе турында һәм аның турында” дигән китапны тәкъдим итү кичәсендә катнашу мине Камышлыда эшләгән яшьлек елларыма алып кайтты. Китапның авторы һәм аны нәшер итүгә әзерләүче “Бердәмлек”нең баш мөхәррире Рәфгать Әһлиуллин кереш сүзендә язганча, Гакыйль беренче шигырьләрен үзенең туган ягы - Нурлат районының “Дуслык” һәм Самара өлкәсе Камышлы районының “Югары уңыш өчен” газеталарында бастыра башлаган. Бу чынлап та шулай, Рәфгать дус! “Дуслык”та ул елларда танылган журналист Рәшит Зәкиев та эшләп алган, соңрак анда миңа да, “Ватаным Татарстан” газетасының үз хәбәрчесе Илдус Диндаровка да эшләргә туры килде.   Ә 1959 елның көзендә миңа, Казан Дәүләт университетының журналистика бүлеген тәмам-лаган егеткә, юллама буенча Камышлының  “Югары уңыш өчен” газетасы редакциясендә эшли башлагач, шунда әдәбият-шигърият түгәрәге оештырып җибәрергә насыйп булды. Аның беренче утырышында корректорыбыз Һава Сафина, Камышлыда яшәүче хуҗабикә Мәрьям апа Якупова һәм типография эшчесе Сәгыйть абзый Галиуллин гына катнашты. Тора-бара түгәрәккә йөрүчеләр, башлап иҗат итүчеләр саны ишәйде. Алар арасында шигырьләре газетада күренә башлаган, әле 16 яшен генә тутырган, бүген исә танылган публицист, “Бердәмлек”не чирек гасыр буена җитәкләүче баш мөхәррир Рәфгать Әһлиуллин да бар иде. Читтән дә, Самара өлкәсенең башка төбәкләреннән дә хатлар килә башлады.   “Югары уңыш”ның ул заманда өлкәдә татар телендә нәшер ителүче бердәнбер басма икәнлеге күпләргә мәгълүм булса, редакция каршында шигърият түгәрәге эшли башлавы турында яхшы хәбәрне бөтен өлкәгә Сәет Сәмигуллин таратты. Ул - Камышлы кешесе, газетада фотолары, язмалары белән даими катнашучы актив хәбәрчебез иде. Аның “Типографный кружок” дигән хәбәре өлкә “Волжская коммуна” газетасында 1960 елның 19 маенда басылып чыкты. Шуннан соң Камышлыга хатлар килүе ешайды. Кошки районының Иске Фәйзулла (Иске Җүрәй) авылында яшәүче Гакыйль Сәгыйровтан да иҗат җимешләрен ала башладык. Алар, түгәрәктә укылып һәм хупланып, газетаның айлык “Әдәби сәхифә”сендә басылалар иде. Хәзерге Елховка районы Теплый Стан (Тупли) авылыннан кебек хәтерлим, Нәби Туплейский дигән авторыбыз редакциягә поэма кебегрәк күләмле әсәрен дә юллаган иде. Аны, бераз эшкәртеп һәм кыскартып, шулай ук “Әдәби сәхифә”дә бастырып чыгардык.   Хәзер исә Самара өлкәсендә иҗат итүче шагыйрьләргә һәм прозаикларга мәйдан бераз киңәйде. Аерым алганда, аларның әсәрләренә “Бердәмлек” газетасында урын түрдән. Бу, әлбәттә, һәркайсыбызны куандыра. Бу басмада Гакыйль Сәгыйровның иҗат җимешләренә зур игътибар бирелгәнлектән, ул киң катлам укучыларга билгеле булды һәм танылу тапты.   Инде сүзем Иске Җүрәй егете турында булгач, аның үзен дә күреп калуым турында әйтергә кирәк дип саныйм. Бу очрашу моннан унбиш еллар элек булды. Минем “Чаян” журналында эшләгән чагым. Кемдер Гакыйль Сәгыйровның “Ока”сының “Идел-Пресс” ишегалдына килеп туктавы турында кереп әйтте. Шатлыгымнан урамга йөгереп чыктым. Менә бит, насыйп булгач, без Гакыйль белән якыннан танышып киттек һәм озак кына гапләшеп тордык.   Шагыйрьнең һәм рәссамның иҗади мирасы белән кабат танышу быел март аенда Казанда, Милли-мәдәни үзәктә үткәрелгән кичәдә дәвам итте. Сембер кызы Рәйсә Шәкүрова тарафыннан сәхнәдән яратып укылган Гакыйль Сәгыйровның югары сәнгатьле, тирән эчтәлекле шигырьләре генә дә  авторның кабатланмас талант иясе булуын раслап, безне, тамашачыларны, әсир итте.   Әлеге кичәдә мин Гакыйльнең бертуган энесе Наил Сәгыйров белән дә таныштым. Уртак сүзләребез булды, чөнки Наил нәкъ шул алтмышынчы елларда Камышлыда электр подстанциясен монтажлауда катнашкан, авыл урамнарын электр белән яктыртуда эшләгән булып чыкты.   Шулай итеп, бертуган Сәгыйровлар һәм мин, фәкыйрегез, Камышлы кешелә-ренә нур өләшеп, аларның рухи дөньясын киңәйтеп һәм баетып яшәгәнбез икән бит. Моннан да зуррак бәхет була аламы?   Минвагыйз ЗӘЙНЕТДИНОВ - озак еллар “Социалистик Татарстан” газетасының үз хәбәрчесе,  “Татарстан” радиосы җитәкчесе, “Чаян” журналының җаваплы секретаре булып эшләгән ветеран-журналист. Казан шәһәре.   РӘСЕМДӘ:     “Югары уңыш өчен” газетасы редакциясендә (сулдан уңга) Мәрьям ЯКУПОВА һәм Минвагыйз ЗӘЙНЕТ-ДИНОВ (1960 ел).     Казанда Гакыйль Сәгыйров турында китапны тәкъдим итү кичәсендә кабат очрашкан каләмдәшләр (сулдан уңга) Илдус ДИНДАРОВ, Рәфгать ӘҺЛИУЛЛИН, Минвагыйз ЗӘЙНЕТДИНОВ, Рәшит ЗӘКИЕВ.   Минвагыйз ЗӘЙНЕТДИНОВ --- | 24.06.2016 (полный текст новости)

  • 2016-06-25 04:41 Гүзәл Яхина: “Әйтергә теләгәннәрнең барысын да китабымда әйттем” (ФОТО)
    24.06.2016 Мәдәният “Зулейха открывает глаза” романы татар матбугатында бик зур шау-шу куптарган әсәр. Романны бик каты тәнкыйтьләүчеләр, авторны сүгүчеләр дә, яклап, мактап язучылар да күп булды. Бу темага бөтен газета-журналлар да кагылды ахрысы, интернетта да “чәйнәү”ләр күп булды. Шунысы кызык, “Укымадым, әмма сүгәм” дигән принцип белән сүгәчеләр дә шактый иде. Кыскасы, мондый тәнкыйть романга иң зур реклама булды кебек -- китапны иң битараф, иң ялкау укучылар да романны табып укыдылар. Май ахырында Татарстан китап нәшрияты романның татарчага тәрҗемәсен бастырып чыгарды. Шуңа күрә, мактау-таптау бәхәсләре әле тагын бик озак дәвам итәр күрәсең.  Гүзәл Яхина 1999 елдан бирле Мәскәүдә яши. Без Гүзәл романның татарчага тәрҗемәсен -“Зөләйха күзләрен ача” китабын тәкъдим итү кичәсенә кайткач очрашып-сөйләштек.    -- Мин Казанда туып-үстем. Фатирыбыз моннан ерак түгел генә (без Бутлеров урамындагы бер кафеда сөйләшеп утырдык -- ред.), балачагым, яшьлегем биредә узды. Кыскасы, Казан үзәгендә үстем, Казан -- минем өем. Бу урында бөтен җирне беләм, бу урынны бик яратам. Әти-әнием әле дә биредә яши, әти ягыннан әби-бабам да шушы тирәдә яшәде. Ә интервьюларда телгә ала торган әбием әни ягыннан. Алар бабай белән Казан читендәрәк, Ноксинская урамында үз йортлары белән яшиләр иде. Әби белән бабай ул урынга 1960 нчы елларда Сабадан килеп урнашканнар. Заманында икесе дә Саба мәктәбендә укытучы булып эшләгәннәр, шунда танышканнар, өйләнешкәннәр.  -- “Зөләйха күзләрен ача” -- шул әбиегезнең тарихымы?   -- Алай ук түгел. Зөләйха -- уйлап табылган персонаж. Әмма мин әбиемнең язмышыннан илһам алдым. Рәйсә әбием 16 ел сөргендә яшәгән. Аларның гаиләсен 1930 елда алып киткәннәр, әбиемә ул чагында 7 яшь булган. Һәм ул Себердә, Пит-Городок (Красноярск өлкәсе -- ред.) дигән җирдә үскән. Ул Пит елгасы буенда, калкулыкта урнашкан кечерәк кенә бер поселок ул. Әбием Сабага 1946 елда гына кире кайта алган. Сугыш башлангач, әбиемнең апасы (алар өч кыз булганнар, әбием -- төпчеге) сөргендәге поселениедән качып, сугышка киткән һәм герой булып кайткан. Кайткач, гаиләсенә себердән кайтырга рөхсәт итүләрен үтенеп, гариза язган. Рөхсәт иткәннәр. Хәер, 46-47 нче елларда бик күпләрне кире җибәрә башлаганнар инде.  -- Әбиегезнең апасы ничек кача алды икән?    -- Менә монысын мин белмим. Ул заманнарда бик күпләр качкан. Поселоктагы режим котчыкмалы катгый булмаган, ул бит концлагерь түгел, ул -- хезмәт поселениесе. Шуңа күрә күпләр качканнар. Җитмәсә, мондый поселокларда миграция дә зур булган -- кемдер качкан, кемдер үлгән, исәпләнмәгән кешеләр дә шактый булган. Шуңа күрә, әбинең апасының кача алуына гаҗәпләнмим.    Шулай итеп, әбием 1946 елда Пит-Городоктан Байлар Сабасына кайткан һәм мәктәпкә укытучы булып эшкә урнашкан.  -- Ничек итеп мәктәптә эшли алган соң ул? Нинди белем белән?    -- Белемне Пит-Городокта алган.   -- Һәм аңа, кулак дип сөрелүенә дә карамастан, балалар укытырга рөхсәт иткәннәрме?    -- Әйе, рөхсәт иткәннәр. Сабада әле дә аны хәтерләүче укытучы бар. Ул әбинең үзен өйрәтүен, тәрбияләвен хәтерли, әбине остазы буларак искә ала.  -- Әбиегез нинди фән укыткан?    -- Татар мәктәбендә башлангач класс балаларына урыс теле укыткан. Ул чагында әбием татарчага караганда урыс телен яхшырак белгән, билгеле. Чөнки Пит-Городокта урыс телендә аралашып үскән бит. Сабага кайткач, татар телен яңадан диярлек өйрәнергә, искә төшерергә туры килгән аңа. Соңрак ул шул ук мәктәптәге немец теле укытучысына -- минем бабама кияүгә чыккан. Бабам Сабага Казан педагогия институтын тәмамлап кайткан булган. Мин дә бабай эзләреннән киттем дияргә була, шул ук йортында инглиз теле бүлеген тәмамладым. -- Гүзәл, ә әти-әниегез кем булып эшләде?    -- Эшләде түгел, пенсия яшендә булсалар да, алар әле дә эшлиләр. Чөнки көчләре, теләкләре, энергияләре бар әлегә. Икесе дә бик активлар. Әтием -- радиоинженер. Заманында КАИ тәмамлаган, гомер буе Казанның радиоэлектроника буенча фәнни-тикшеренү институтында эшләде һәм эшли. Әнием -- теш табибы, югары категорияле врач. Шулай ук гомер буе үз белгечлеге буенча эшли. Без гаиләдә ике бала үстек, 6 яшькә кечерәк энем бар. Хәзер ул үз гаиләсе белән яши инде. -- Сез өйдә урыс телендә сөйләшеп үстегезме? Татар телен ни дәрәҗәдә беләсез?   -- Үзебезнең гаиләдә урысча сөйләштек. Ә әби-бабайларда (әтинекендә дә, әнинекендә дә) татарча гына. Бала чагымда гел татарча гына сөйләшә идем.. Чөнки бик күп вакытны әби-бабайларда уздырдым. Ә бакчага, мәктәпкә йөри башлагач акрынлап урысчага күчтем. Хәзер, әлбәттә, урыс телендә бик күпкә яхшырак сөйләшәм. Әмма татарчаны да яхшы аңлыйм.  -- “Зөләйха күзләрен ача” романында татар авылын тасвирлыйсыз. Сезнең чын авылны күргәнегез бармы?    -- Әби-бабамның йортын авыл йорты дип саныйм мин. Моннан тыш, әби-бабам мине Сабага кунакка да еш алып кайталар иде.  -- “Зөләйха күзләрен ача” беренче китабыгызмы?    -- Әйе. Беренче китабым, беренче романым. Аңа кадәр берничә хикәямнең журналларда басылып чыкканы бар иде.    -- Ә хәзер язасызмы?    -- Хәзер дә язам мин язуын. Тик хәзер язуы катлаулырак. Икенче әсәр һәрвакыт катлаулырак буладыр инде ул. Чөнки “Зөләйха”ны язганда берни турында уйламадым, планнар кормадым, яздым да, яздым. Әлбәттә, бастыру турында хыяллана идем, романның басылып чыгуын бик теләдем. Әмма мондый игътибар булыр дип күз алдыма да китермәгән идем. Ул чагында бер нәрсә көтү дә, өметләнү дә юк иде. Ә хәзер нык катлаулы, чөнки, ни дәрәҗәдә игътибар итәчәкләрен аңлыйсың.    -- Китабым чыгар да, танылган кешегә әйләнермен дигән уй килгәне бар идеме күңелегезгә?    -- Юк, әлбәттә. Аның өчен язмадым да. Миңа романның басылып чыгуы гына мөһим иде.    -- Романны әти-әиегез укыдымы?   -- Алар кулъязма вакытында ук укыдылар, бик ошаттылар. Чөнки (ә бу иң мөһиме), минем ни өчен әлеге темага язуым аңлашыла иде. Әбиемнең сөйләгәннәре, аның язмышы әлеге китапны язуга зур этәргеч бирде. Романда хәтта Пит-Городок та бар. Аны бер урынга бик пөхтә генә итеп кыстырдым. Минем өчен ул атаманың китапта күренүе бик мөһим иде. Әти-әнием дә куанып укыдылар. Дөрес, алар да китап шул дәрәҗәдә популярлык казаныр уйламаганнар иде. Гомумән, бөтен туган-тумачаларым да ошаттылар. Кайнанам хәтта бер бүлекне язарга да ярдәм итте. Ул -- югары категорияле акушер-гинеколог. Гомер буе Петербургның медицина академиясендә эшләде. Бу -- бала табу йорты, анда катлаулы, авыр, куркыныч очракларны китерәләр. Кайнанам гомер буе шундый хатыннарга бала табарга ярдәм итте. Романда бала табу күренеше бар. Язар алдыннан кайнанам янына барып: “Бернинди медицина кораллары, уңайлы шартлар булмаган урында, балага да, анага да куркыныч янаган очракта табиб нәрсә эшли, хатынга ничек ярдәм итә ала? -- дип сорадым. Кайнанам бик җентекләп сөйләде. Бу сөйләшүне әдәбиләштереп китапка керттем. Шунысы кызык, китап чыккач, кайнанама элеккеге коллегалары чылтыратып: “Синең акушерлык почергыңны таныдык”, -- дигәннәр. Баксаң, шундый төшенчә бар икән медицинада, бер үк ситуациядә төрле табиблар төрлечә эш итәләр икән.  -- Романның башында ышанулар, ияләр (йорт иясе, басу капкасы иясе һ.б.) турында бик тәмләп һәм җентекләп язылган. Мондый ышанулар турындагы мәгълүматны каян алдыгыз?    -- Минем аңлавымча, татарның фольклор дөньясы бик бай. Һәм ул вакыйгаларның кайсы район, кайсы төбәктә баруына карап бик күп төрле. Әбием мондый ияләр турында да, әкиятләрне дә күп сөйли иде. Китап язганда мин мәгълүматны әбием сөйләгәннәрдән дә, үзем укыганнардан да алдым.    -- Татар матбугатында романыгызга шактый күп тәнкыйть сүзләре булды. “Татар ислам динен тоткан, ә Зөләйха мәҗүси итеп күрсәтелә” диделәр...   -- Беләсезме, узган гасыр башында Яков Каблов этнограф булган. Аның Каюм Насыйри белән бергә әзерләгән “Мифология Казанских татар” дигән хезмәте бар. Бу -- 1910 ел! Әлеге хезмәттә татарларның мифология дөньясының бик зур булу һәм халык ышануларының дин белән бергә тынышып яшәве турында языла. Шул ук китапта төрле ияләр турында да язылган. Шуңа күрә, мин дә халык ышануларының дин белән бергә яши алуына ышанам.  -- Ә әби-бабаларыгызда бар идеме мондый ышанулар?    -- Минем әби-бабам атеист иде. Чөнки алар совет заманында үскән кешеләр. Әмма алар фольклорны бик яхшы белә, ияләр хакында әкият сөйләгән кебек сөйлиләр, һәм шул ук ук вакытта бөтен традицияләрне саклыйлар иде. Әйтик, “тупсага басарга ярамый” (бабай тупсага баскан өчен бик каты орыша иде хәтта), “ишек төбендә торма, кергәнсең икән, шунда ук түргә ул”, “өйгә кергәч мич авызына күз салырга кирәк” һ.б. Бабай менә шундый әйберләрнең үтәлүен таләп итә иде. Үзләре үскәндә аларның гаиләсендә дә шундый ук таләпләр булгандыр дип уйлыйм мин.    -- Гүзәл, үзегез ничек, ниләргә ышанасыз? Дингә мөнәсәбәтегез нинди?    -- Ияләргә ышанмыйм (көлә). Дингә хөрмәт белән карыйм. Мин ниндидер югары башлангыч барлыгына ышанам, әмма үземне нинди дә булса бер дин тарафдары дип әйтә алмыйм. Казанда миңа шул да бик ошый -- монда төрле диннәр бергә яши алалар. Шәһәрдә мәчетләр белән чиркәүләр янәшә урнашканнар. Минем Сингапурга барганым бар. Бу яктан Сингапур Казанга охшаган кебек, анда да бик күп төрле гыйбадәтханәләр, храмнар янәшә урнашкан.    -- Татар матбугатында чыккан барлык тәнкыйть язмаларын да күрмәгәнсездер мөгаен. Аларны күрсәтүче, тәрҗемә итеп бирүче булдымы?    -- Әлбәттә барысын да күрмәдем. Дөресен генә әйткәндә, барысын да укырга да теләмәс идем. Ник дигәндә, моның өчен бик күп хис-кичерешләр сарыф ителер иде. Кайберләрен күрдем, укыдым, тик берсен дә махсус эзләгәнем булмады. Ә тәрҗемә итүгә килгәндә, миңа аларны тәрҗемә итәргә кирәкми, үзем дә аңлыйм.  -- Тәнкыйть сүзләре белән килешәсезме? Әйтик, Сезне Зөләйханы сатлык итеп күрсәтүдә гаеплиләр.    -- Мондый тәнкыйтьләргә карата мин берни дип тә җавап бирмим. Үзем ничек хис иттем, ничек килеп чыкты -- шулай яздым. Тәнкыйтьчеләр күзлегеннән караганда Зөләйханың хыянәтче булуын аңлыйм һәм мондый карашны да хөрмәт итәм. Әмма монда нинди дә булса диалог булырга тиеш дип санамыйм. Язучы китап яза, бу -- аның эше. Тәнкыйтьче тәнкыйть мәкаләсе яза, монысы -- аның эше. Укучы укый һәм аның үз карашы, үз күзаллавы. Аңда ошый яки ошамый, китап аны җәлеп яйә җәлеп итә, йә җәлеп итми. Бу аның рухи халәтенә бәйле. Шуңа күрә тәнкыйтьче белән автор арасындагы диалог артык әйбер дип саныйм һәм мондый мәгънәсез бәхәсләрнең мәгънәсен күрмим. Мин үзем әйтергә теләгәннәрнең барысын да китабымда әйттем һәм нидер аңлатырга, акланырга җыенмыйм.    -- Татарчага тәрҗемәдә нидер төшереп калдырылды, нидер үзгәртелде дип беләм?    -- Әйе, беренчедән Юзуф исемен Йосыф дип үзгәрттек. Тәрҗемәче Флера Тарханова аңлатты, мин килештем. Икенчедән, Чыңгыз ханга кагылышлы өлешне төшереп калдырдык. Тагын берничә үзгәртү, калдырулар булды. Әмма бу үзгәртүләр күп булмады.    -- Сез бу романны нинди жарнга кертер идегез?    -- Бернидигә дә кертмим. Миңа гомумән әсәрләрне жарнрларга, язучыларны татарныкы-татарныкы булмаганнарга бүлү ошамый. Кемдер минем романны магик-реализм дип атый, икенче берәүләр соцреализм ди. Булсын, мин моңа тыныч карыйм. Бу минем эшем түгел инде. Мин үземә дөрес тоелганча яздым. Бу минем өчен мөһим иде. Һәм минем өчен укучыга кызыклы булуы мөһим.    -- Чыннан да, роман бик җиңел укыла, күренешләр, вакыйгалар кинодагы кебек күз алдына килеп баса.    -- Ул иң элек сценарий буларак язылган иде дә. Дөресрәге, мин китап язу турында уйлаган идем башта, бүлекләр яза башлаган идем. Ике катлам -- хәзерге заман һәм узган заманны күрсәтергә җыенган идем. Хәзерге заманда да Зөләйха исемле бер хатын -- теге Зөләйханың оныкчыгы булыр дип уйлаган идем. Әмма язып-язып карыйм, килеп чыкмый. Ә материал арта да арта... Боларның барысын да бер әсәргә җыю өчен Мәскәү кино мәктәбенә укырга кердем. Беренче курста сценарий яздым, 180 минутлык тулы метражлы фильм өчен иде ул. Аннары шул сценарийны киң план кебек кулланып, роман яздым. Билгеле, романда сценарийда булмаган бик күп әйберләр барлыкка килде.   -- Сценарий дигәннән, “Зөләйха күзләрен ача” буенча кино төшерү турында сүзләр бар. Кино төшереләчәкме?    -- Мин төшерелер дип өметләнәм. Чөнки килешү төзелгән, мин “Россия” каналына хокукларымны тапшырдым. Хәзер алар синопсис (сценарийның нигезен кыскача язу -- ред.) язалар дип беләм.  -- Хокукларыгыз аларга тапшырылгач. әлеге канал әсәр белән нәрсә тели, шуны эшләячәк дигән сүзме бу?    -- Гомумән алганда бу шулай. Алар әлбәттә, әсәрнең исемен, сюжет сызыгын калдыралар. Ә нәрсәнең ничек барачагын алар хәл итә. Сценарийны үзләренә дөрес тоелганча язу да алар кулында. Без очрашып, кайбер нәрсәләрне сөйләшәчәкбез, сценарийның сонгы вариантын укырга бирәчәкләр. Әмма нигездә бу аларның эше булачак. Мин сериал төшерелер дип өметләнәм. Чөнки бу зур проект, 8 серия, зур акчалар... Ә ничек килеп чыгачагы режиссердан (әлегә аның кем булачагы билгеле түгел) һәм актерлардан тора. Әлегә монда җавапларга караганда сораулар күбрәк. Әмма хокуклар каналда, эш бара кебек һәм мин бу проект тормышка ашар дип өметләнәм.    -- “Зөләйха күзләрен ача” романы былтыр “Ясная поляна” һәм “Большая Книга” бүләкләренә лаек дип табылды. Премияләрнең матди ягы зур булдымы?    -- Әйтмим. Теләгән кеше интернеттан табып карый аладыр. Әмма мин бу турыда әйтмим. Матди темага сөйләшәсем килми, бу бик үк дөрес түгел кебек. -- Әмма тормышка матди як та мөһим бит.   -- Әлбәттә мөһим. Мондый премияләр язучыга тормыш мәшәкатьләре турында уйламыйча, бары тик иҗат белән шөгыльләнергә мөмкинлек бирә.    -- Романның татарча варианты өчен гонорар алдыгызмы инде? Гонорар күләмен яхшы дип саныйсызмы?    -- Алдым. Яхшы гонорар. Гомумән, минем Татарстан китап нәшрияты белән хезмәттәшлек итүдән бары тик унай тойгылар гына калды. Яшь коллектив, бик иҗадилар, тиз карар кабул итәләр һәм тиз эшлиләр. Без былтыр ноябрьдә килешү төзегән идек, менә китап чыкты да инде. Роман урыс телендә басылганнан соң нәкъ бер ел узды. Бу бик тиз. Сүз уңаеннан шуны да әйтер идем -- романның татарчасын әбием Шакирова Рәйсә Шакир кызына багышладым.   -- Тагын нинди телләргә тәрҗемәләр булачак?    -- Инглиз, немец, испан, француз, фин, кытай... Барлыгы 20 телгә тәрҗемә ителәчәк. Бу минем өчен гаҗәп һәм шатлыклы вакыйга. -- Ә тәрҗемә кем исәбенә ясалачак?    -- Нәшриятләр исәбенә. Ягъни, чит ил нәшриятлары минем китаптан керем булачагын исәп тота һәм заказ бирә. Алар кайсы китапны тәрҗемә итәргә икәнен ничек сайлыйлардыр, мин монысын белмим. Минем әдәби агентым бар, барысы белән дә ул шөгыльләнә. Гомумән, китабымның басылуында әдәби агентның хеәмәте бик зур. Чөнки үзем чыгара алмас идем. Нәшриятләр башлап язучыларга җитди карамыйлар. Ә минем ул өлкәдә бер танышым да юк. Мин төрле нәшриятларга мөрәҗәгать итеп карадым, әсәремне җибәреп карадым, тик берни килеп чыкмады. Соңрак очраклы рәвештә генә әдәби агент белән таныштым. Һәм без аның белән килешү төзегәннән соң, бер-ике атна эчендә барысы да хәл ителде. Шул ук агент Русия авторларын чит илләргә дә тәкъдим итә. Ул тәкъдим итте, минем китапны чыгарырга теләк белдерделәр, килешү төзедек.  -- Агентлык яңа әсәрләргә заказ бирмиме? Популяр автолар гадәттә бер-бер артлы язып кыне тора бит.   -- Юк. Безнең андый сөйләшү булмады. Автор барысын да үзе хәл итә. Мин тулысынча ирекле язучы.  -- Сезне Татарстан язучылар берлегенә кабул иткәннәр дип ишеттем. Кайчан булды бу хәл?    -- Декабрь ахырында.  -- Моны кем тәкъдим итте?    -- Беләсезме, мин бу темага сөйләшмәм күрәсең. Мин гариза яздым һәм мине кабул иттеләр. Бары шул гына. Бу хәл узган елның декабрендә булды. Бу темага шул сүзләрне генә әйтә алам.   -- Гүзәл, үзегез китап укырга яратасызмы?    -- Мин күп укыйм. Әмма күбрәк фәнни мәкаләләр, диссертацияләр, документаль әсәрләр укыйм. Матур әдәбиятны да яратам анысы, аны еш кына дусларым, үзем хөрмәт иткән кешеләрнең тәкъдиме буенча укыйм.  -- Татар әдәбиятыннан берәр әсәрне беләсезме?    -- Мәктәптә татар теле һәм әдәбияты керә иде. Анда шактый күп укый, анализлый идек. Минем өчен Тукай әкиятләре беренче урында. Аларны без үскәндә дә укыдык, хәзер дә китап шүрлегендә тора ул китаплар. Кызым да бик ярата аларны. Вадим Малякин иллюстрацияләре белән чыккан “Шүрәле”, “Су анасы” китаплары искиткеч матур иде.  -- Кызыгызга ничә яшь?    -- Кызыма 12 тула. Ирем Санкт-Петербург шәһәреннән, Мәскәүдә очраштык, таныштык, гаилә кордык. Гаиләм турында шуннан артыгын сөйләмим.    -- Ничек ял итәргә яратасыз?    -- Балам белән сөйләшәм, шәһәр буйлап, паркларда йөрибез. Без парклар күп урында яшибез, шуңа күрә рәхәтләнеп җәяүләп йөреп була. Питерда еш булабыз. Анда иремнең туганнары яши. Казанга кайтабыз, монда да җәяүләп йөрергә яратам. Бала белән сөйләшеп, аралашып йөрү -- иң яхшы ял.    -- “Зөләйха күзләрен ача”дан соң тагын берәр әсәрегез чыкты әле?    -- Чыкты. Әмма китап түгел. Бер журналда хикәям басылды һәм җыелма әсәрләрдә бер эссем чыкты. Хәзер дә язам. Әмма әлегә ничек буласын әйтеп булмый.    -- Сез хәзер берәр кайда эшлисезме, әллә язу белән генә шөгыльләнәсезме?    -- Язам гына. Хәзер минем төп эшем язу һәм бала белән шөгыльләнү.    Әбисе Рәйсә (уңда) апалары белән. Пит-городокта, якынча 1933 ел.   Кечкенә Гүзәл бабасы Гыйльметдин белән Ноксинский бистәсендә. 1978 ел.   Әнисе Әлфия, әтисе Шамил.   Әбисе белән бабасы, якынча 2000 ел тирәсе.   Әбисе Рәйсә, бабасы Гыйльметдин. Байлар Сабасы, 1948 ел тирәсе. Чулпан ФӘТТАХОВА әңгәмәсе --- | 24.06.2016 (полный текст новости)

  • 2016-06-25 04:41 Татарстан мөфтие журналистлар өчен ифтар оештырды (ФОТОрепортаж)
    24.06.2016 Дин 23 июнь көнне Татарстан мөфтие Камил хәзрәт Сәмигуллин һәм Татарстан Диния нәзарәте каләм әһелләре өчен ифтар оештырды. Анда Татарстанның төрле матбугат чараларында эшләүче журналистлар килгән иде. Бу чара матур традициягә әйләнде. Ел саен шул ук бер җирдә - "Дворянское гнездо" ресторанында уза ул.                         Татарстан Диния нәзарәте фотолары. --- --- | 24.06.2016 (полный текст новости)

  • 2016-06-25 04:41 Танылган футболчы Гекдәниз Карадәниз Биектау районында мәчет төзетә (ФОТО)
    24.06.2016 Спорт 23 июньдә Биектау районының Калинино авылында Казанның "Рубин" клубы футболчысы Гекдәниз Карадәниз химаясында төзеләчәк мәчет нигезенә беренче таш салу тантанасы булды. Биектау районы мөхтәсибе Тәлгать хәзрәт Гайфуллин сүзләренчә, авылда яшәүчеләр өчен генә түгел, ә бөтен район һәм республика дин кардәшләрбез өчен дә истәлекле вакыйга бу. Мәчет юл кырыенда урнаша һәм Р-242 трассасы янындагы иң җанлы урынны били. Бу юлда булучылар өчен намаз укып чыгу мөмкинлеге тудырачак, дип билгеләп үтте мөхтәсиб.   Карадәниз мәчете проект буенча ике катлы, ике заллы һәм гөмбәзле мәчет булачак. Корылманы ике манаралы итеп ак силикат кирпечтән төзү планлыштырыла. Яңа мәчет Биектау районында 49 нчысы булачак.   «Хәзер Гекдәниз Карадәниз – күпләр яраткан "Рубин" клубының танылган талантлы ярымсакчысы гына түгел, ә изге гамәлләр кылучы чын мөселман буларак үрнәк, - дип билгеләп үтә "ТР Вакф" фонды генераль директоры Рөстәм Хәбибуллин. - Ул Исламны танытты һәм безнең диннең татулык, изгелек, максатчан омтылучанлык символы булуын раслап күрсәтте".   Искәртеп үтик: узган елның көз айларында Татарстан Президенты Рөстәм Миңнеханов белән очрашу вакытында сигез елдан артык Казанда уйнаучы Төркия футболчысы Гекдәниз Карадәниз Татарстанда мәчет төзергә нияте барлыгы хакында белдергән иде. Күптән түгел Карадәниз финанславында төзеләчәк мәчетнең Татарстанның Биектау районында калкып чыгасы билгеле булды.       Радик САБИРОВ --- | 24.06.2016 (полный текст новости)

  • 2016-06-25 04:41 ЮХИДИ хезмәткәрләре салонында бала утырган автомобильгә каршы ут ачкан
    24.06.2016 Хәвеф-хәтәр Гадәттән тыш хәл 23 июньдә Яшел Үзән шәһәрендә булган. ЮХИДИ хезмәткәрләренең әмеренә буйсынмыйча, "Шевроле-Лачетти" автомобилен йөртүче хокук сакчыларыннан качып китәргә тели. Куыш башлана. ЮХИДИ хезмәткәрләренең берничә тапкыр туктарга боеруына "качкын йөртүче" колак та салмый – юл йөрү кагыйдәләрен бозып, алга чабуын гына белә. Шул гамәлләре белән ул башка машина йөртүчеләр һәм җәяүлеләр өчен куркыныч тудыруы турында уйлап та карамый. Кагыйдә бозучы шәһәр читенә чыккач, хокук сакчылары табель коралын эшкә җигә – машинаның арткы тәгәрмәченә аталар. Шуннан соң гына "Шевроле-Лачетти" туктарга мәҗбүр була.   Машина йөртүче медицина тикшеренүе узудан баш тарткан. 27 яшьлек ир-атның транспорт йөртү хокукыннан 2019 елга кадәр мәхрүм ителгән булуы да ачыклана.   Аның белән машинада ике яшьлек бала да булган. Табилар тикшерүеннән соң аны әбисе кулына тапшырганнар. --- --- | 24.06.2016 (полный текст новости)

  • 2016-06-25 04:41 Пассажирлар утырган самолет яна башлаган (ВИДЕО)
    24.06.2016 Хәвеф-хәтәр Ленск шәһәрендә кичә кич гадәттән тыш хәл килеп чыккан. Аэропортта пассажирлар утырган АН-24 самолеты яна башлаган. Очкыч шартлый язган. "ИрАэро" авиакоманиясенең әлеге самолеты очышка тулысынча әзер булган. Кешеләр бортка кереп утыргач кинәт янгын башланган. Трапны алып кую сәбәпле, паникага бирелгән пассажирлар салоннан сикереп төшә башлаган. Бәхеткә каршы корбаннар юк, дип яза crimyakutia.ru.   Хәзер бу факт буенча тикшерү бара.     --- --- | 24.06.2016 (полный текст новости)

  • 2016-06-25 04:41 Яңа канун кабул ителсә, ифтарлар, аш уздырулар, зиярат кылулар тыелырга мөмкин
    24.06.2016 Җәмгыять Ирина Яровая тәкъдим иткән "террорчылыкка каршы" канунны Дәүләт Думасы кабул итте. Аның проекты җәнҗал чыгарган иде инде. Дума кабул иткән вариантта гражданлык хокукыннан мәхрүм итү, илдән чыгуны тыю турында өлешләр төшеп калган. Яңа канун нигезендә, элемтә операторлары телефоннан шалтыратулар, текстлы хәбәрләр, фотографияләр, аудио һәм видео хәбәрләрне 3 ел сакларга тиеш. Телефоннан сөйләшү һәм текстлы хәбәрләр эчтәлеген саклау 6 айга кадәр киметелә.  Мессенджерлар һәм соцчелтәрләр хәбәрләшү фактын 1 ел, хәбәр эчтәлеген 6 ай сакларга тиеш.   Әлеге канунда миссионерлык эшчәнлеге турында да искә алына. Гыйбадәт кылу өчен төзелгән махсус биналар, зиратлар һәм крематорийлардан тыш башка урыннарда, шулай ук матбугатта һәм интернетта дини эшчәнлек алып бару миссионерлык дип кабул ителә.   Шулай итеп, өйгә имам чакырып аш уздыру, балага исем куштыру һәм никах укыту, Гает ашлары уздыру кебек йолалар канунга каршы килү булып чыга, дип хәбәр итә «БИЗНЕС Online» газетасы. --- --- | 24.06.2016 (полный текст новости)

  • 2016-06-25 04:41 Поезд астына ташланган кыз үзен ничек күмәргә кирәклеген аңлатып хат язып калдырган
    24.06.2016 Фаҗига Удмуртиядә социаль челтәрләрдә популяр булган "үлем төркеме " әгъзасы булган 15 яшьле кыз поезд астына ташаланып гомерен өзә. Тикшерү органнары әлеге фаҗигага бәйле тикшерү эшләре алып барганда, кызның үлеме алдыннан язган хатын табалар. Анда ул үзен ничек күмәргә кирәклеге буенча күрсәтмә биргән. Кыз аны күмгәндә туганнарыннан кала башка кеше аны күрмәсен, шуның өчен гроб ябык булсын дигән. Кабер ташына аның "нормаль" фотосын куюны үтенгән.   Алга таба кыз начар булуы сәбәпле үзен-үзе күралмавы һәм яшисе килмәве турында яза. Яшүсмер тормышнда бар да яхшы булуын, әмма барыбер барысы да ул теләгәнчә түгел – ул үзен "бу дөнья кешесе түгел" дип саный, шуңа күрә әлеге аңлашылмаучанлыкка нокта куеп, үлемне сайлавы хакында хәбәр итә informing.ru. --- --- | 24.06.2016 (полный текст новости)

  • 2016-06-25 04:41 Илназ Сафиуллин белән Вадим Захаровны бүген нәрсә берләштерә?
    24.06.2016 Шоу-бизнес Эстраданың популяр җырчылары Вадим Захаров белән Илназ Сафиуллинны нәрсә берләштерә дип уйлыйсыз? Егетләрнең бүген туган көне! Икесенә дә – 30 яшь! Вадим белән Илназны гомер бәйрәмнәре белән котлап үзләренә шалтыраттык. – Туган көнне бүген үк үткәрергә җыенмыйм, ураза тәмамлангач, июль ахырларында бәйрәм итәрбез дип уйлыйм. Туган көн дигәч тә, гади көн инде ул, ә менә 30 яшь тулгач, әз генә уйландырды, – дип белдерде Илназ Сафиуллин. Вадим Захаров исә юбилеен ресторанда үткәрергә планлаштыра. "Әллә ни күп кеше җыймыйм, нибары 40лап кунак булачак. Алар арасында остазларым, Татарстанның халык артистлары Зөһрә Шәрифуллина белән Венера Ганиева, якын дустым ИлСаф та булыр дип көтелә", – диде Intertat.ru хәбәрчесенә Вадим. Эльвира ШАКИРОВА --- | 24.06.2016 (полный текст новости)

  • 2016-06-22 03:05 Торак-коммуналь түләүләр артуны Метшин үзенчә аңлатты
    20.06.2016 Икътисад Казан мэры Илсур Метшин шәһәр башкарма комитетының профильле комитеты һәм район башлыкларына торак-коммуналь хезмәтләргә чираттагы тарифлар артуга кагылышлы аңлату эшләре үткәрергә кушты. Бу хакта шәһәр башлыгы бүген мэриядә узган "эшлекле дүшәмбе" киңәшмәсе вакытында белдерде. "Ел саен тарифлар үзгәрә. Әмма, шуңа да кармастан, дәүләт аз тәэмин ителгән гражданнарга социаль яклау чараларын да онытмый", - дип тәмамлады бүген үз чыгышын Казан башкарма комитетының ТКХ комитеты рәисе Искәндәр Гыйниятуллин.   "Торак-коммуналь хезмәтләр бәясе 2 процентка артуны зур дип атап булмый. Ул инфляциягә карата күпкә түбәнрәк. Әмма шулай да, артым. Берәү дә алкышламый, әлбәттә. Барысына да акча кирәкне аңларга кирәк, берәү дә бушка эшләми. Бу агымдагы ремонтка да, ишегалды себерүчеләргә дә кагыла. Чөнки алар гаиләле кешеләр", - диде мэр чыгышларга нәтиҗә ясап.   Казан мэры барысы да шәһәрнең һәр кешесе үз акчасының кая тотылганын аңларлык итеп эшләү йөкләмәсен бирде. Казан башлыгы сүзләренчә, күрсәтелгән хезмәтләрне ачыклыгын тәэмин итәргә һәм халык белән аңлашып эшләргә, гражаннарның һәр мөрәҗәгатенә колак салырга, шул ук вакытта тәкъдим ителгән хезмәтләрнең сыйфаты турында да онытмаска кирәк.   "Бәя арту бар. Без үзебез генә түгел, бөтен Татарстанда, бөтен Россия буенча шулай. Әмма тәкъдим ителгән хезмәтләрнең сыйфаты белән аерылып тору зарур. Без моны, һичшиксез, эшләргә тиеш, кешеләр сыйфат яхшырганны күрсен иде", - дип сүзен йомгаклады И.Метшин. Максим КИРИЛОВ --- | 20.06.2016 (полный текст новости)

  • 2016-06-22 03:05 Өч хуҗалыклы авылда яшәүче Рамил Гатауллин: «Авылда патша кебек яшим»
    20.06.2016 Авыл Торна авылыннан Рамил абыйны Кама Тамагында белмәгән кеше юк. Хуҗалыклардан мал җыючы бу эшмәкәр күрше район халкына да таныш. Без дә аның турында Югары Осланга баргач ишеттек. Авылда яшәргә теләмиләр   Торна авылын табуы гына җиңел булмады. Кама Тамагы районының бу авылы картада да юк, чөнки саланың исеме инде күптән Малаевка дип йөртелә икән. Торнаны эзли торгач, ялгышып, Кләр авылына килеп кергәнбез. Авыл уртасындагы иске чиркәү, берничә йорттан кала бернинди кибет, биналар да күренми. Баксаң, авылда ­сигез генә кеше яши икән. Аның каравы Кләрдә цивилизация. Йортларга газ, ут, су, телефон кергән. Хат ташучылар пенсияне, газета-журналларны вакытында китереп тора. Кышын юллар кардан чистартыла. Кыскасы, яшәр өчен барлык уңайлыклар да тудырылган.   Безнең килгәнне күреп, агач тырма тоткан берәү каршы чыкты. Борис дәдәй дип таныштырды үзен. 85 яшендә булса да, сөбеханалла күренә. Борис дәдәй хатыны белән 60 елдан артык шушы авылда яши. Ике ул тәрбияләп үстергәннәр.   – Авылның гөрләгән чак­лары бар иде. Мин яшь чакта Кләрдә 70ләп хуҗалык исәпләнелә иде. Урамда базар оештырганнары истә. Хәзер яшьләр китеп бетте инде. Сигез кешенең бишесе– пенсионер. Җирләр уңдырышлы монда. Алпавытлар яшәгән урыннар бит, әнә сакланып калган чиркәүгә дә 300 ел, диләр. Авылда уңайлыклар булса да, яшәргә теләүчесе юк, – ди Борис ага. Кирәк-ярак алырга дип, күрше авылга үз машинасында җилдерә әле ул. – Әллә маллар да асрыйсызмы?– дим, чапкан печәнгә ымлап. – Юк, хәзер тавыклар гына калды инде. Болай ишегалды, урамнар матур булсын өчен генә чабам, –ди Борис дәдәй.   Малаевка дигән Торна   Кләр янында ук урнашкан рус авылында бүген татарлар яши – Гатауллиннар гаиләсе. Авылда өч йорт. Аның берсендә Роза апа белән Рифат абый һәм аларның кызлары Венера гомер итә. Калган ике өйдә аларның уллары Рамил белән Рафаэль абый яши. Гатаул­линнар Үзбәкстаннан күченеп кайткан. – Чыгышлары белән, әти-­әни – Казаннан. Безне дә кан тартып кайтарган, күрәсең. 1990 елларда Үзбәкстанда сәяси чуалышлар башлангач та, Татарстанга кайтырга булдык. Бар нәрсәбезне җыеп, хәтта куяныбызны да үзебез белән алып, йөк поезды вагонында ун көн кайттык, –  дип искә ала Роза апа.     Биш баласы белән Югары Ослан районының Шеланга авылына кайтып төпләнә алар. Соңрак хәрби хезмәттән кайткан уллары, Таҗикстаннан гаиләсе белән күченгән кызлары да өстәлә. Хезмәт хакы түләмәгәч, яшәү өчен шартлар булмагач, туганнар уйлашалар да 1994 елда бары ике генә карчык яшәгән тыныч Торна авылында йорт сатып алалар.   – Казанда кеше фатирларында азапланып яшәгәнче, кечкенә авылда тынычлап яшәүне өстенрәк күрдек, –диләр. Хәер, авылда да баштарак җиңел булмый аларга. Беренче елларда учак ягып та ашарга пешерәләр, өйне мич ягып җылытырга туры килә. Хәзер дә авылда мактанырлык түгел анысы. Газ, су кермәгән. Гатауллиннар эчәр суны ун чакрым ерак­лыктагы Даныш авылыннан ташый. Йортны электр белән җылытуга көйләгәннәр. Ашарга пешерергә газ баллоныннан файдаланалар, аны ай саен 800 сумга Тәтеш районыннан алып кайталар.   Күңел ачу урыны – базар   XVIII гасырда авыл Зур Кирильский дип йөртелгән. Соңрак ни өчендер Малаевка дип үзгәртелгән. Халык теленә (бәлки, рәсми документларда да шулайдыр, һич югы авыл тарихында бу исем чагыла) Торна дип кереп калган. Торналар күпләп оя корганга, имеш, авылны шулай атаганнар, диләр. 1926 елларда биредә 455 кеше яшәгән. Авылда фермалар гөрләп эшләгән. «Авыл аша узып булмый, дуңгызлар күп иде», – дип искә ала күрше авылдагы аксакаллар. 1990 еллардан бирле авылда тынлык. Соңгы елларда хат ташучының да аяк басканы юк, ди. Гатауллиннар пенсия­ләрен дә банкка күчерергә мәҗбүр булганнар. Яңгыр яуса, җиңел машина авылга керә алмый. Язгы ташу вакытында бөтенләй авылдан ун-егерме көн буена чыгып булмый – олы юлга илтә торган юлны су баса. Авылда кичләрен дөм караңгы икән. Ут баганаларында лампочкалар юк, ди.   Гатауллиннар, Малаевкага күченеп килүгә үк, үз эшләрен ачып җибәрәләр, алты сыер алалар, 100 баш сарык асрый башлыйлар. – Үзебезне төрле өлкәдә сынап карадык, 1 гектар җиребездә кәбестә, суган, бәрәңге утырттык. 400ләп тавык асраган чакларыбыз да булды, үрдәк, каз, күркә дә үрчетеп карадык. Менә инде сигез еллап улларыбыз хуҗалыклардан мал җыеп, аны суеп, ит сатуга күчте, – ди Роза апа. Рамил абыйга сатып алу эше кечкенәдән таныш. Ул үсмер чагында ук, велосипедка арба тагып, базарга яшелчәләр алып барып сата торган булган.   – Гадәттә, тере малны килосын 125-130 сумнан җыям, хайванны азрак үстереп, суеп, базарда килосын 270-330 сумнан сатам. Еш кына Казанда авыл хуҗалыгы ярминкәләрендә дә катнашыр­га туры килә, – ди Рамил абый. Сату өчен ит әзерләүнең үз кыенлыклары да бар икән. Әйтик, ветеринария таләпләре буенча, малны бары тик махсус урыннарда гына чалырга ярый. Тик Кама Тамагы районында андый урын юк. Шуңа да Гатауллиннарга күршедәге Тәтеш районына барырга туры килә. Бер үгезне чалдыру уртача 4 меңнәргә төшә. Малны шәригать кануннары буенча чалалар.   Рамил абыйга хәзер 39 яшь,  өйләнмәгән. – Яшьләр булмаган авылда күңелсездер? – дим. – Юк, эш белән сизелми дә. Клублары да юньләп эшләми бит аның. Хәтта район яшьләре дә, базар – иң әйбәт күңел ачу урыны, диләр. Казанда өлешләп түләү белән төзелгән йорттан фатир сатып алган идем, тик ул торак законсыз төзелгән булып чыкты. Тугыз кат урынына унсигезне салып куйганнар. Кыскасы, бу эшне суд тикшерә, – ди Рамил абый. Гатауллиннарның зур гына бакчаларына сокланып йөрим. Кыярны да, үзбәкстандагыча, агачлардан үрелгән махсус читәнгә үрмәләткән алар. Рифат абый, зур горурлык белән, миңа Үзбәкстаннан алып кайткан китмәнен күрсәтә. Мондый авыр, кырыйлары бөгелеп эшләнгән китмәнне беренче күрүем. Күз карасыдай сак­лый аны Рифат абый, эшләргә җайлы, үзенә күрә көч бирә, ди. 70 яшеннән узса да, бакчадан кергәне юк. Гел хәрәкәттә.     Тиздән гаилә башлыгының туган көнен билгеләп үтәргә җыеналар. Әтиләрен котларга җиде баласы, онык­лары, килен, кияүләре дә кайтачак. «Гаиләбез түгәрәкләнәчәк, бергә җыелачакбыз әле», – дип сөенәләр.   Саубуллашыр алдыннан, Рамил абыйдан киләчәккә планнарын сорашам. – Читкә китәргә теләгегез юкмы соң? – дим. Ул җилкә генә сикертә. – Уйлап куям да авылда патша кебек яшим бит мин, үз эшем, үземә үзем хуҗа, тагын нәрсә кирәк?! – ди ул. Эльвира МОЗАФФАР, Кама Тамагы, Малаевка --- | 19.06.2016 (полный текст новости)

  • 2016-06-22 03:05 Сыек буынлы “5”леме, әллә егәрле “3”леме?
    20.06.2016 Җәмгыять Институтны кызыл дипломга тәмамлаган Фәргатькә эш табуы бер дә авыр булмый. Башлы егет, һөнәре дә һәр оешмада бик тә кирәкле. Җитмәсә бөтен төс-кыяфәтеннән тыныч холыклы, карусыз икәнлеге күренеп тора. Әйбәт кенә башлап җибәрә Фәргать хезмәт юлын. Хезмәт хакы да канәгатьләнерлек, баерлык түгел-түгелен, шулай да өс-баш карарга да, башкасына да җитеп бара. Берничә елдан егет өйләнеп тә куя. Эш урыныннан кечкенә генә фатир бирәләр. Бер-бер артлы балалар туа яшь гаиләдә. Хатыны декрет ялында утырганда бер Фәргатьнең генә хезмәт хакына тормыш алып баруы авырлаша. Теге җитми, бу җитми дип, яшь хатын ирен битәрләп тә алгалый: “Кешеләр, әнә, яңа машиналарда йөри, чит илләрдә ял итә, ә без очын очка көчкә ялгыйбыз, – ди. – Син бит менә дигән белгеч, нигә төшемлерәк эш урыны эзләмисең?! Ичмасам, директорыңнан хезмәт хакыңны бераз арттыруын сорар идең!”   Соранып йөрергә күнеккәнме инде Фәргать! Эшен ярата. Башкалар кебек акча эшлим дип, һөнәр алыштырасы да килми. Юкка биш ел ыштан туздырганмы институт аудиторияләрендә... Хатынының сүзләрендә хаклык та юк түгел анысы. Бәлки, чыннан да, директорга керергәдер, иелгән башны кылыч кисмәс...   Бәхетеннән, иртәнге киңәшмә бетүгә үк директоры үз янына чакырып кертә: “Компьютер “саташа” минем, карап-төзәтеп чык әле”, – ди. Менә дигән форсат чыкты бит сүз башларга дип, әйтәсе сүзләрен барлый-барлый, шефның компьютерында казынырга тотына Фәргать. Директоры исә, мин хәзер керәм дигән ишарә ясап, кабинетыннан чыгып китә. Бер мәлне алгы, кабул итү бүлмәсендә кемнеңдер секретарь кыз белән шау-гөр килеп сөйләшә башлавын ишетеп аптырап китә Фәргать. Гадәттә, шактый кырыс директорларының кабинет төбендә берәү дә болай тыйнаксызланмый, ярымпышылдап кына сөйләшәләр иде дип уйлап кына куя, шулчак ишекне киң ачып тавыш иясе бүлмәгә үк килеп керә. Фәргать башын күтәреп карагач, имәнеп киткән – каршысында дистә еллар күрешмәгән классташы Илгизәр басып тора!   Кайчандыр һич тиктормас-шук, сипкелле йөзле малай чибәр генә төс-кыяфәтле ир-егеткә әйләнгән. Саламдай тырпаеп торган чәчләре килешле итеп кистерелгән, өстендә шәп костюм, кулында папка. Ирләр кочаклашып күрешкәннәр. Кыска-кыска сүз алышып, кемнең кем икәнен аңлашалар: Фәргать үзенең монда программачы-инженер икәнен әйтә, Илгизәр исә эшмәкәр, монда Фәргатьнең директоры белән үзара хезмәттәшлек турында килешү төзергә килүе икән. Алгы бүлмәдә кабинет хуҗасының аяк тавышлары ишетелүгә Илгизәр Фәргатькә шаяртып: “Минем синнән ун ел буе өй эшләрен күчергәнне әйтмә инде, яме”, – дип күзен кыса.   Әлбәттә, бу юлы Фәргатькә хезмәт хакы турында сүз кузгатырга мөмкинлек булмый. Ә бераздан аның кечтеки генә эш бүлмәсенә Илгизәр сабакташы килеп керә. “Карале, яшьти, сорарга уңайсыз инде, ачуланма, яме. Шулай да, әйт әле, күпме түлиләр сиңа монда?” – ди. Фәргать, яшьлек дусты каршында мескенләнәсе килмичә, үзенең чын хезмәт хакына хыялдагысын да өстәп җавап биргәч, Илгизәр шаркылдап көлеп җибәрә. “Яшьти, әйдә, күч үземә, икеләтә күбрәк түлим! Миңа синдәй белгеч менә болай кирәк!” – дип, имән бармагы белән муенына сызып күрсәтә.   Мәктәптә “5”легә генә укыган Фәргать институтка барып кереп студент тормышында кайнаганда, Илгизәр Ерак Көнчыгышта чик сакчысы булып хезмәт итә. Аннан кайткач бер техникумга кереп, анда да теләр-теләмәс кенә укып йөри. Техникумда укыганда ук үз эшемне, бизнесымны булдырам дип янып йөри – чынлап та үз дигәненә ирешә сыйныфташы. Бөтерчектәй бөтерелә торгач, шактый уңышка ирешә. Эше гөрләп бара. Шәһәр янында зур итеп йорт җиткерә, затлы машинада җилдерә.   Фәргать кабул иткәнме соң аның тәкъдимен диярсез. Әлбәттә! Шулай итеп, түп-түгәрәк отличник “өчле”дән башы чыкмаган сабакташының кул астында эшли башлый.   Менә шундый гаҗәп тә, кызык та, мантыйкка сыешып бетми торган бер күренеш бар. Ни өчен мәктәптә яки башка уку йортында “5”легә генә укыганнарга караганда, “3”ле капчыклары тормышта яхшырак урнаша, күбрәк уңышка ирешә? Чыннан да, уйлый китсәк, һәрберебезнең Фәргать белән Илгизәр кебек мисалга китерердәй сыйныфташлары яки башка таныш-белешләре бар бит. Ни-нәрсәдә соң монда хикмәт? Укыту системасы дөрес түгелме яки укып тору бөтенләй кирәкмәс шөгыльме? Бәлки белемгә ихтыяҗлык төрле бала аңында төрлечә формалашадыр? Әйтик, шул ук “отличник” киләчәктә уңышка ирешү өчен гел “5”кә генә укырга кирәк дип уйлый. Мәктәптә яхшы билгегә генә укыган баланы һәрвакыт мактыйлар. Укытучы аны башка балаларга үрнәк итеп куя, әти-әниләр дә һәрвакыт укуын контрольдә тоталар. Бала моңа күнегә. Ялгыш кына начаррак билге алса да чын-чынлап көенә. Өлкәннәрнең ышанычын аклау аның максатына әйләнә, ул башкаларның үзе турындагы шәп карашына тәмам ияләнә, ят фикер бәйлелегенә төшә. Мин – әти-әниләрнең, сыйныфның, бөтен мәктәпнең горурлыгы, шул статусны сакларга тиешмен дип уйлый башлый яшь аң.   Шул рәвешле шәхес ниндидер бер кысага кертелә. Ул институтта да шул кысадан чыкмый. Еш кына хезмәт юлын да шушы алган белемнәренә, дипломына таянып дәвам итә. “5” ияләреннән бик еш уртача хезмәт хакына эшләп йөрүче белгечләр чыга. Монда да боларны мактап телгә алалар, грамоталар бирәләр, почет тактасына фотосын эләләр. Шулай итеп, шактый башлы егет-кызлар да башкаларның яхшы фикер-мөнәсәбәтен яулаудан бәйлелеккә тәмам “эләгеп” калалар, шәхси сыйфатлар да шуңа бәйле булып формалаша.   Ә “Илгизәр”ләр нишли? Мәктәптә “3”ледән башы чыкмаганнар ничек уңышка ирешә соң? Әлбәттә, сүз кечкенәдән буш башлы, ялкаулар хакында бармый. Мондыйларның алдагы тормышы да кара эш – диван Р телевизор – сыра тирәсендә генә әйләнә.   “Илгизәр”ләр – икенче камырдан! Болар, укытучылары әйтмешли, тырышса “4”ле, “5”легә генә укый ала торган”нар, әмма “3”ле алудан һич кенә дә фаҗига ясамыйлар. Баш-аяк белән чумып укып утырырга түземлелек җитеп бетми. Алгебрадан тигезләмә чишеп утырганчы ватылган сәпиден төзәтә, дуслары белән хоккей-футбол уйный ул, ә тигезләмәне иртән, дәрес алдыннан Фәргатьтән күчереп куярга да мөмкин ич! Шулай итеп, бала өлкәннәр теләгәнчә түгел, үзенә ничек ошый – шулай яшәргә, үзе яраткан эш белән шөгыльләнергә, кыенлыклар алдында мәлҗерәп төшмәскә өйрәнеп үсә. Бу – шәхес формалашканда бик тә мөһим фактор, минемчә. Кеше кушканча, кеше фикере белән генә яшәргә түгел, үз акыл-тәҗрибәңә таянып, карар кабул итәргә өйрәнеп үсү начармыни? Элеккеге “3”ле “патшалары”ннан менә дигән эшмәкәрләр, артистлар, спортчылар чыгуын тагын ничек аңлатырга була соң инде?   “Отличник” тырыша-тырмаша югары теоретик белем алырга йөргәндә, “троечник” тормыш тәҗрибәсе, ягъни практик белем туплый. Кешеләр белән җиңел аралашу осталыгы туплый, кирәкле элемтәләр булдыра. Кайдадыр ялгышса да, курыкмыйча эшкә тотына, кемнәрнеңдер мактавына да, үзен хурлаганына да төчкереп тә бирми. “3”ле дә билге ич аның аңында! Дөрес, агым уңаена йөзеп, ягъни дәүләт кәнсәләрендә дәүләт кесәсенә генә эшләп көн күрмәгәч, “троечник”ка бик актив тормыш рәвеше алып барырга туры килә. Шул ук вакытта бизнесны дөрес алып бару өчен коры практик тәҗрибә генә җитми. Шуңа күрә, әлеге дә баягы, “3”легә генә укып булса да, югары белем дә алырга омтылалар алар. Әмма төпле белем җитмәү барыбер үзен сиздерәдер, “команда”ларына бик теләп яхшы, белемле кадрлар, ягъни “Фәргать”ләрне туплыйлар. Шулай итеп, “отличник”лар “троечник”ларга эшләп йөри матур гына, күндәм генә.   Менә хәзер акланырга тотыначакмын, чөнки кемнәрдер мәктәптә укуның мәгънәсен бетереп атуда гаепләрләр мине. Бигрәк тә укытучыларга үзләренең хезмәтләрен юкка чыгару сыман тоелыр бу бәяным. Отличниклар уңышсызлыкка дучар ителгән, уңыш сере нәкъ менә “3”ледә дип раслап утыруым түгел, кеше гомере буе белемгә омтылырга тиеш. Белемгә! Яхшы билгегә генә түгел. Укыту-тәрбия процессы да шуңа нигезләнсен иде. “Отличник” балаларга “троечник”ның фикер сөреше һич кенә дә комачауламас иде бит. Тарих безгә шулкадәр каты сабак бирде, югыйсә. 90нчы елларда нәкъ менә илнең белемле катламы бик тә авыр хәлдә калды. Бөтен ил “хочешь жить – умей вертеться” принцибы буенча яши башлагач, укытучылар, табиблар, гади инженерлар хәерчелек алдында калды, әрсезләр каршында тезләнергә мәҗбүр ителде.   Стандартларны үзгәртәсе урынга бездә һаман да уку-укытуны катлауландыра бару күзәтелә түгелме соң? 4-5 яшьлек баланы сабыйлыгыннан мәхрүм итеп укырга-язарга өйрәтәбез, әти-әниләр башлангыч сыйныфтагы кызының елый-елый дәрес әзерләвенә сагаймый (ышту син, бу бит белемгә омтылыш!), кече сыйныфларда ук ниндидер имтиханнар бирдерергә мәҗбүр итеп балаларны теге кысага тыгу белән шөгыльләнәбез, аннан БДИ... Монысыннан куркып үз-үзенә кул салучы балалар да нәкъ шул кеше фикере белән билге колына әверелгән корбаннар түгелме?   Бәлки минем бу фикерләрем белән килешүче табылмас. Шулай да, хөрмәтле әти-әниләр, укытучыларыбыз, әйдәгез, үзебезнең сыйныфташларны, таныш-белешләрне, элеккеге укучыларыбызны барлыйк та, чын мисалларга таянып нәтиҗә ясап карыйк әле. Раушания ШӘЯХМӘТОВА --- | 16.06.2016 (полный текст новости)

  • 2016-06-22 03:05 Еллар узган саен тулылана торган бәхет «хатын» дип атала
    20.06.2016 Юмор Чын ир-егет агач утыртырга, йорт салырга, бала үстерергә һәм хатыны кушкан бүтән нәрсәләрне эшләргә тиеш. Намусың зуррак булган саен, калганы азрак була. Джон Рокфеллер 100 мең доллар акча эшләргә һәм 100 яшькә кадәр яшәргә хыялланган, ә үзе 318 млрд сум акча эшләгән һәм 97 яшендә үлгән. Бөтен хыяллар да тормышка ашмый. Әкияттәге ак атка атланган егет һәр ялгыз кыз хыялында үзенчә картая.   Ир-ат һәм хатын-кыз арасында һәрвакыт нәрсәдер калкып чыга һәм дуслыкка комачаулый.   Әгәр кеше нык итеп нәрсәдер те­ләсә, аның бу теләге чынга аша, диләр. Мин, мөгаен, кеше түгелмендер.   Элек кеше төрмәдә утырган һәм аның стеналарын төрле язулар белән тутырган. Хәзер кеше Фейсбукта ­ утыра...   Мин аңа елмаеп сүз каттым һәм кызның күзләрендә саф мәхәббәт, назлы төн, ЗАГС, ике бала, ипотека, өч онык һәм бер кашык су чагылып калды.   Белдерүдән: Мәскәү үзәгендәге фатирымны Татарстанның теләсә кайсы шәһәренә алыштырам.   Еллар узган саен тулылана торган бәхет «хатын» дип атала.   Филнең сурәте һәр очракта диярлек үзеннән бәләкәйрәк була, ә бетнеке – зуррак.   Врачларга рәхәт. Аларның хаталарын җирлиләр дә оныталар.   «Мин бәхетле: иртән эшкә ашкы­нам, ә кичен – өемә. Әлегә бары тик эшем дә, өем дә юк».   Иң озын, кызыклы һәм маҗаралы сәяхәт «Әйдә, кыска юлдан китәбез» дигән сүздән башлана.   Каеш – акылны буыннан-буынга тапшыру ысулы.   Бу дөньяга килгәндә, мин шок хә­лендә идем. Ике елга якын, авыз ачып, бер сүз әйтә алмадым. Марат КӘБИРОВ --- | 19.06.2016 (полный текст новости)

  • 2016-06-22 03:05 Җәйге челләдә матур булыйк!
    20.06.2016 Киңәш-табыш Җәй көне тирегә тискәре тәэсир итүче факторлар байтак — кояш, җил, тузан, диңгез тозы... Тире кибә, тирли, матурлыгын югалта. Май бизләре ныграк эшли башлый, моның нәтиҗәсендә биткә бетчә чыга. Кояш нурлары тирене картайта, өстәвенә, кайберәүләр күзлек кимичә, күз кысып йөри, бу — җыерчыклар хасил булуга китерә. Урамнан өйгә кайтып керүгә үк битне юарга кирәк. Бик теләсәгез дә, битне салкын су белән юмагыз – ул бүлмә температурасында булсын. Битне сабынлап юарга ярамый! Онытмагыз, җәй көне тире болай да сусызлыктан интегә, сабын исә аны тагын да ныграк киптерәчәк! Пенка, мусс, косметик сөт кулланыгыз. Гадәттәгечә, тирене скраб белән чистартуны дәвам итегез, әмма моны хәзер сирәгрәк эшләгез. Бит тирләсә, тирене ышкымагыз, битне кәгазь салфетка белән генә корытып алыгыз. Шуннан соң термаль су сиптерсәгез була.    Тирене дым белән туендырабыз.  Битне чистартканнан соң, термаль су сиптерегез, ул кипкәч кенә, дымландыручы крем сөртегез. Көндезге крем җиңел текстуралы, дымландыручы, кояштан саклаучы (SPF саклау факторы унбиштән түбәнрәге түгел) булырга тиеш.  Иң яхшысы, крем түгел, эмульсия кулланыгыз.  Крем сеңгәч, калдыкларын салфетка ярдәмендә алыгыз. Крем тирене дымландырып кына калмый, тузаннан да саклый. Ахырдан биткә уалучы кершән тидерегез.  Төнгә дымландыручы крем куллану мөһим! Төнге кремны җентекләп сайлагыз – ул тукландыргыч булырга тиеш. С һәм Е витаминнары, антиоксидантлар кергән крем сайларга тырышыгыз.  Онытмагыз – җәйге эсседә кыш көне кулланыла торган кремнан файдаланырга ярамый!  Крем сөрткәннән соң тире тирләсә, димәк, крем дөрес сайланылмаган.   Тирегә тонус бирү.  Иртән бит тиресенә үләннәрдән ясалган боз кисәкләре тидерегез. Битне сөртмәгез, үзе кипсен.   Нормаль һәм коры тире өчен түбәндәге маска файдалы булыр: ромашка төнәтмәсе (бер стакан суга бер аш кашыгы ромашка), йомырка сарысы, бер чәй кашыгы бал, бер чәй кашыгы бәрәңге крахмалы. Катнашманы 15-20 минутка битегезгә сөртегез.   Коры һәм картаючы тирегә. Алманы уып, зәйтүн яки көнбагыш мае белән бал кушып, битегезгә сөртегез. Банан, кишер согы, кара җимеш җиләге, кавын маскаларын кулланыгыз.    Коры һәм сизгер тирегә. Тирене су белән түгел, косметик сөт белән чистартыгыз. Төрле үлән кайнатмалары белән юыну бик файдалы. Скраб урынына геркулес кулланырга була. Тирегезгә косметик май килешер – калдыкларын коры салфетка белән сеңдереп алыгыз. Коры тирегә бал белән ясалган маска яхшы.   Нормаль тирегә. Абрикосларны изеп, 15 минутка сылап калдырыгыз. Битегез сәламәт төс алыр.   Майлы тирегә. Тирән итеп чистартучы косметик чаралар белән мавыкмагыз – тиренең липид киртәсе бозыла. Пенка һәм мусс кулланыгыз. Спиртлы лосьон һәм тоникларны онытыгыз! Тирегез тирләгәнгә һәм ялтыраганга күрә, миңа крем кирәкми дип ялгышуыгыз бар. Чистартудан соң тире маен югалта һәм тышкы мохитнең тискәре тәэсиренә дучар була! Көндезге кремыгыз бик җиңел булырга тиеш.   Майлы тирегә. Итләч помидорны кабыгыннан арындырып изегез һәм битегезгә ярты сәгатькә сөртегез. Сезгә бакча җиләге, кура җиләге, карбыз, йөзем, шәфталу, уылган кишер, кызыл карлыган, кәбестә, кыяр, петрушка маскалары файдалы булыр. Яшелчә яки җиләкләрне аксым белән катнаштырсагыз, тагын да яхшы. --- --- | 20.06.2016 (полный текст новости)

  • 2016-06-22 03:05 Язучылар берлегенең секция башлыкларын билгеләделәр (ИСЕМЛЕК)
    20.06.2016 Әдәбият Бүген Татарстан Язучылар берлегенең XVIII корылтайдан соң беренче Идарә утырышы булды. Утырышны яңа сайланган рәис – Татарстанның атказанган сәнгать эшлеклесе Данил Хәбибрахман улы Салихов ачты. Билгеле булганча, яңа рәис 16 июньдә узган корылтайда 231 тавыштан 132 тавышны җыеп, киләсе корылтайга кадәр Берлек белән идарә итү хокукы алды. 27 кешедән торган Идарә узган корылтайга анализ ясады. Идарә әгъзалары бертавыштан корылтайның кимчелекләрсез һәм гадел узуын әйттеләр. Бердәнбер кимчелек – Татарстан Язучылар берлегенә кергән 70 рус язучысы өчен корылтай барышында синхрон тәрҗемә булмавы. Милли-мәдәни үзәк залының моның өчен техник мәмкинлекләре булмау сәбәпле, язучыларның җыеннарын техник ягы камил заллардауздыру мөмкинлеген табу хакында тәкъдимнәр булды.   Идарә утырышында рәис урынбасарлары, Чаллы һәм Әлмәт бүлекчәләре сәркатипләре, Язучылар берлегенә кабул итү коллегиясе, иҗади остаханә җитәкчеләре расланды.   Язучылар берлеге рәисенең иҗат эшләре буенча беренче урынбасары итеп шагыйрь Рәмис Әймәт, оештыру эшләре буенча урынбасар итеп Расих Сабирҗанов билгеләнде. Чаллы бүлекчәсендә һәм Әлмәт бүлекчәсендә сәркатипләр үзгәрмәде. Аларны Факил Сафин һәм Рәфкать Шаһиевлар җитәкләячәк.   Яучылар берлегенә кабул итү коллегиясе рәисе итеп профессор Тәлгать Галиуллин, коллегия әгъзалары итеп Мәдәрис Вәлиев, Камил Кәримов, Рәмис Әймәт, Равил Рахмани, Луиза Янсуар, Илсөяр Иксанова, Әхәт Мушинский, Фирүзә Җамалетдинова расланды.   Шигърият остаханәсен – Газинур Морат, проза остазханәсен – Камил Кәримов, драматургия остаханәсен – Рәдиф Сәгъди, балалар әдәбияте остаханәсен Ләбиб Лерон, рус әдәбияте һәм сәнгати тәрҗемә остаханәсен – Әхәт Мушинский, тәнкыйть остаханәсен – Рифә Рахман җитәкләячәк.   --- --- | 20.06.2016 (полный текст новости)

  • 2016-06-22 03:05 DJ Radik тау башына менеп хыялын тормышка ашырган! (ФОТО)
    21.06.2016 Шоу-бизнес Мәскәүдә яшәүче җырчы Радик Яруллин (DJ Radik) Швейцариянең Женева шәһәрендә узган Сабан туенда катнашкан. Бәйрәм яңа гына барлыкка килгән "Юлдаш" берләшмәсе тарафыннан беренче тапкыр оештырылган. "Сабан туена Европаның төрле илләреннән бик күп татарлар килде. Күптәнге танышларымны да очраттым", – ди Радик. Радикның сәяхәте моның белән генә тәмамланмый. Сабан туеннан соң ул Швейцария шәһәрләрен күрергә һәм өлешчә Европаны гизәргә уйлый. "Әйтергә кирәк, Женева –  дөньядагы иң кыйммәтле шәһәрләрнең берсе булып чыкты. Прокатка машина алып, Цюрих, Берн, Милан, Анси, Лион кебек күп кенә шәһәрләргә бардым. Франциянең көнчыгышында урнашкан Шамони шәһәре аеруча күңелгә ошады. Шәһәр үзе башкалардан әллә ни аерылмаса да, ул Европадагы "Монблан" исемле иң зур тауның итәгендә урнашкан", – дип сөйләде Intertat.ru хәбәрчесенә Радик.   "Монблан" ак тау дип тәрҗемә ителә. Әлеге тауның биеклеге 4810 метрга җитә. "Ул хәтта болытлардан биегрәк, югарырак. Тау башында яңа горизонт ачыла, менә шунда дөньяның никадәр гаҗәеп булуын аңлыйсың! Самолетта очканда, болытлар арасында эленеп калсын иде дә, самолет канатына басып, дөньяның матурлыгына хозурланыр идем дип еш кына хыялланам. Бу тауда нәкъ менә шулайрак булды да. Ләкин тирә-якны самолет канатыннан түгел, ә күпердән күзәттем. Хис-кичерешләрне сүзләр белән генә аңлатып бирү кыен, әлеге матурлыкны үз күзләрегез белән күрергә киңәш итәм", – диде Радик.   Эльвира ШАКИРОВА --- | 20.06.2016 (полный текст новости)

  • 2016-06-22 03:05 Казан дары заводында чыккан зур янгынның сәбәбе билгеле булды
    21.06.2016 Хәвеф-хәтәр Казан дары заводында янгын чыгу сәбәпләрен ачыклыйлар. Шулай ук гадәттән тыш хәл китергән зыян исәпләнә, дип хәбәр итте "Татар-информ"га предприятиенең сәнәгать куркынычсызлыгын тәэмин итү директоры Илһам Әхмәдуллин. Аның сүзләренчә, иртән заводта эреткеч парына ут кабып, янгын чыккан. "Хәзер Казан дары заводында янгын сүндерелгән, ашыгыч хезмәтләр предприятие территориясеннән киткән", - дип ачыклык кертте ул.   Кичә язган идек: Казанның дары заводында янгын! 4 кеше зыян күргән Эмма СИТДЫЙКОВА, Гөлүзә ВАСИЛОВА --- | 20.06.2016 (полный текст новости)

  • 2016-06-22 03:05 Ана капиталы акчалата алыйм дисәң – ашык!
    21.06.2016 Икътисад Ана капиталы 2016 елның 30 июненә кадәр генә биреләчәк дигән сүзләр йөри. Бу хәбәр дөресеме? Зәринә Касыймова, Әлмәт. 30 июньдә ана капиталыннан акчалата бер тапкыр алырга мөмкин булган 20 мең сумны бирү вакыты төгәлләнә.   Бу хокуктан 2015 елның 31 декабренә кадәр ана капиталы алган һәм аны кулланмаган кешеләр файдалана ала. --- --- | 18.06.2016 (полный текст новости)

  • 2016-06-22 03:05 Киләсе уку елында Татарстанның 10 районында мәктәпләр оптимальләштерелергә мөмкин
    21.06.2016 Мәгариф “Татар-информ” мәгълүмат агентлыгы алдан хәбәр иткәнчә, Теләче районының Алан, Олы Мишә, Югары Кибәхуҗа урта мәктәпләрен тугызъеллыкка калдыру һәм Лесной, Шармаш тугызъеллык мәктәпләрен башлангыч итү хакында сүз булган иде. Бу мәсьәләне Татарстан Дәүләт Советының мәгариф, фән һәм милли мәсьәләләр комитеты утырышында күтәрделәр. Утырышта катнашкан республика мәгариф һәм фән министры урынбасары Илдар Мөхәммәтов бу уңайдан аңлатма бирде.   “Республикада киләсе уку елында мәктәпләре оптимальләштерү шаукымына эләккән 10 район бар. Алар финанс органнары таләбе буенча, урта мәктәптән төп мәктәпкә күчерелә. Теләчедә 3 мәктәп оптимальләштерүгә эләгә. Пәнҗешәмбе көнне бу уңайдан Энгель Фәттахов район башлыклары белән җыелыш уздырачак”, -диде ул. Аның сүзләренчә, мәктәпләрне берләштергәндә милли статус югала икән, андый оптимальләштерү гамәлгә ашырылмый. Бу татар мәктәпләренә генә түгел, мари, мордва, удмурт, чуваш мәктәпләренә дә кагыла.   Комитет җитәкчесе Разил Вәлиев авылларда мәктәпләр ябылганда, җирле халык фикерен дә исәпкә алырга кирәклеген билгеләп үтте. Аның сүзләренчә, укучылар саны сиксәннән ким түгел икән, бу мәктәпләр сакланырга тиеш. "Алан мәктәбендә 82 укучы бар. Мәктәпләр канун бозып үзгәртелергә тиеш түгел", - диде депутат. Лилия ЛОКМАНОВА --- | 20.06.2016 (полный текст новости)

  • 2016-06-22 03:05 Казанда яңгырдан соң урам уртасында "балык тотканнар" (ВИДЕО)
    21.06.2016 Җәмгыять Кичә, 20 июньдә, Казан урамнары кыска вакытлы яңгырдан соң су астында калды. Бу хәлләрдән файдаланып, шәһәрнең Көньяк трассасында "балык каптыручылар" да булган. Шундый видеоязма социаль челтәрләрдә пәйда булды. Шунысы кызык: кармакка чынлап та балык "эләккән".         --- --- | 21.06.2016 (полный текст новости)

  • 2016-06-22 03:05 Ташлы-Елга авылында яшәүче Гөлназга сезнең ярдәм кирәк
    21.06.2016 Хәйрия Татарстанның Ташлы-Елга авылында гомер кичерүче Гөлназ Сәлләмовага 23 яшь. ДЦП диагнозы нәтиҗәсендә кызда сколиозның авыр формасы барлыкка килеп, эчке органнарга да зур зыян килгән. Умыртка сөяге басып, йөрәк һәм үпкә эшчәнлеге бозылган. Мәскәүнең нейрохирургия үзәгендә кызга операция ясату өчен 2 467 880 сум җыярга кирәк. Изге Рамазан аенда бу игелекле эштә сезнең дә ярдәмегезгә ышанабыз! Тулырак: Тяжело больная Гульназ из Татарстана нуждается в помощи Реквизитлар   СБЕРБАНК: карта номеры 4276 6200 2500 2332  Алучы: Саллямова Гульназ Мунировна.  МЕГАФОН: +7 937 570 67 45  КИВИ КОШЕЛЕК: +7 927 437 41 12  ЯНДЕКС КОШЕЛЕК: 410014142726385    Группа: http://vk.com/gulnazsallamova  Реквизитлар: http://vk.com/topic-119788480_33418717  Документлар: http://vk.com/docs?oid=-119788480   --- --- | 21.06.2016 (полный текст новости)

  • 2016-06-22 03:05 Алсуның әнисе Разия Сафина: “Алсу талантының чишмә башы — Уяндыкта!” (ФОТО)
    21.06.2016 Шоу-бизнес Европакүләм танылган җырчы Алсуның әнисе Разия Сафина бер генә басмага да интервью бирми. Ә менә татар телендә чыгучы “Кызыл таң” өчен ул бу адымга барырга булды. Разия Исхак кызы белән без аның Уяндыктагы бик күркәм йортында очраштык. Разия ханым беренче минутлардан ук үзенең ачыклыгы, ихласлыгы, гадилеге белән сокландырды, ул гына да түгел, дүрт сәгать дәвамында үзе әзерләгән тәмледән-тәмле ризыклар белән  сыйлады. Ә иң мөһиме — ул бик шәп әңгәмәдәш булып чыкты. Разия апа сөйләгәннәрне сез дә кызыксынып укырсыз дип уйлыйм, хөрмәтле гәзит укучылар!   Балачак һәм яшьлек еллары   Мин 1954 елның 4 августында Саратов шәһәрендә хәрби офицер  Исхак Сәлах улы белән Тәзкирә Миргалим  кызы гаиләсендә икенче бала булып дөньяга килгәнмен. Әтиемә Татарстанның Бөгелмә шәһәреннән фатир бирелгәч, без гаиләбез белән шунда күчендек. Биредә мин  урта мәктәпне тәмамладым. 1973 елда исә Уфа дәүләт нефть-техник университетына укырга кердем һәм шунда үземнең гомерлек мәхәббәтемне — Рәлифемне очраттым. Рәлиф   Рәлиф белән танышканда мин — икенче, ул өченче курста белем ала иде. Озын буйлы, спортчыларныкы кебек тыгыз гәүдәле бу егеткә мин беренче күрүдә үк гашыйк булдым. Рәлифнең дә күңелендә шундый ук хисләр уянгандыр, күрәсең, очрашып йөрүебезгә берничә ай үтүгә: “Чык миңа кияүгә” дип тәкъдим ясады. “Без бит әле яшь, миңа — 18 , сиңа 19 яңа тулып китте”, дип, шундук  аның сүзләрен кире кактым. “Булса ни, без бит бер-беребезне яратабыз!” дип ныкышты Рәлиф һәм, мин, “ярар” дип әйтмичә булдыра алмадым. Икенче көнне ЗАГСка гариза илтеп бирдек тә, Рәлиф мине туган ягына  — Уяндыкка әти-әниләренә күрсәтергә  алып кайтып китте.   Уяндык килене    Рәлифкә бер күрүдә гашыйк булган кебек, Уяндыкка да мин беренче күрүдән үк гашыйк булдым.  Текә яр башында, куе урман ышыгында утырган бу кечкенә авыл мине иң беренче чиратта саф һавасы, күркәм табигате  белән әсир итте. Автобустан төшеп, кар салган юлдан туган йортына таба атлаганда Рәлиф тә: “Дөньядагы иң матур авыл безнең Уяндык инде ул!” — дип  туып-үскән авылы белән горурланып әйтеп куйды.    Сөйгәнемнең туган йортына якынлашкан саен йөрәкне “Әти-әниләре мине ошатыр микән?” дигән дулкынлану хисе биләп алды. Рәлифнең әнкәсе мине иң беренче чиратта тыныч кына итеп сөйләшүе, әдәпле генә итеп сораулар бирүе белән әсир итте. Әтисе Рәфил күрер күзгә кырысрак һәм кыркурак холыклы кешегә охшап торса да, аның белән дә  уртак телне тиз таптык.    Мин кулымнан килгәнчә әнкәйгә  (беренче көннән үк бианамны “әнкәй” дип йөртә башладым) ярдәм итәргә тырыштым: чишмәдән көянтә белән су ташыдым, ашарга пешердем. Кыскасы, “килен” дигән имтиханны уңышлы тапшырып, берничә көннән сөйгәнем белән Уфага юлландым. 1974 елның 16 мартында Рәлиф белән законлы  язылышып, матур гына яши башладык. Кызганыч, авылның бетмәс-төкәнмәс эшләрен калдырып, Рәлифнең әткәсе белән әнкәсе туйга килә алмадылар. Аның каравы, әнисенең бер туган апасы Глүсә килеп,  нефть институты янындагы бер кечкенә кафеда узган комсомол туебызны күреп һәм безне котлап китте.   Исә Себер җилләре....        Укуны тәмамлагач, без юллама буенча  Башкортстанның Октябрьский шәһәренә эшкә киттек. Рәлиф —  “Туймазынефть” идарәсендә эшли башлады, мин исә “Октябрьскмежрайгаз””оешмасына эшкә кердем.    Рәлиф беренче көннәрдән үк үзен инициативалы һәм энергияле белгеч,  производство рационализаторы итеп танытты. Моннан тыш, үзешчән сәнгать түгәрәгендә дә актив катнашты. Иң мөһиме — ул тиз арада хезмәттәшләренең ихтирамын яулый алды.    Ул арада безнең тәүге сабыебыз — Маратыбыз дөньяга килде. Авыр вакытлар иде ул. Кибет киштәләре буп-буш, акчага да кытлык чак иде. Шуларны уйлап, без Себер якларына чыгып китәргә булдык. Андагы экстремаль яшәү шартларына өйрәнү бер дә җиңел булмады. Әле дә хәтеремдә,  1980   елда Себердәге салкынлык минус 57 градуска кадәр җитте. Үзәк котельный бу үзәк өзгеч салкынга түзә алмады: шундук сафтан чыкты. Хатын-кызларның барысы да диярлек яшь балалары белән өйдә утыра,  ирләре исә 70-100 чакрым ераклыкта эштә. Нишләргә? Рәлиф югалып калмады: кыска гына вакыт эчендә шул четерекле мәсьәләдән чыгу юлын таба белде. Бер сүз белән әйткәндә, Себер безне чыныктырды, кеше итте! Шның өчен мин язмышыма чиксез рәхмәтлемен. Аңа гына да түгел...    Алсу   1983 елда  безнең икенче сабыебыз — Алсуыбыз дөньяга килде. Дөрес, мин аны үзебездә — Бөгелмәдә — әти-әнием янында дөньяга тудырдым. Шулай булса да, Алсу ул — Себер кызы! Биредә ул беренче адымнарын ясады, “әттә”, “әннә” сүзләрен әйтте, балалар бакчасына йөрде. Алсуда музыкаль сәләт барлыгын да беренче тапкыр мин Себердә яшәгәндә  күреп алдым. Рәлифкә дә бу хакта әйттем. “Таланты булгач, үстерергә кирәк”, — диде ирем һәм икенче көнгә үк пианино сатып алды. Шулай итеп, Алсу музыка дөньясына тәүге адымнарын ясый башлады. Күз алдына китерәсезме, ул чакта балалар бакчасына йөрүче кызыбыз шәһәрнең бер башыннан икенчесенә музыкаль мәктәпкә йөрде! Үзаллы, бездән башка гына. Чөнки ул вакытларда дөньялар тыныч, балаларны бүгенгедәй төрле яктан хәвеф-хафа сагалап тормый иде.    Соңрак дөньялар үзгәрә башлады. Аның үзгәрүе безне дә яшәү урыныбызны алыштырырга мәҗбүр итте. Туксанынчы еллар башында “Лукойл” оешмасы барлыкка килгәч,  Рәлифне Мәскәүгә эшкә алдылар. Ә безгә исә чит илдә яшәү мөмкинлеге туды.    Рәлиф яшь чактан ук балаларга төпле һәм ныклы белем бирү турында хыялланды. Шуңа да туксанынчы еллар башында ул мине балалар белән Лондонга җибәрде. Өлкән улыбыз Марат абруйлы   “LAC “колледжында укыды. Алсу исә”“Tinify” музыкаль колледжында  белем алды. Алсу беренче көннәрдән үк инглизләрне үзенең музыкаль сәләте белән таң калдырды. Алты  “gracle” ( уровеньне) өч елда үтеп, колледжны гел “бишле”гә генә тәмамлады һәм .... җырлый башлады.    Көннәрдән бер көнне  Марат абыйсының туенда “Телохранитель” фильмыннан “I will always lov you “ җырын башкарып, барыбызны да таң калдырды. Туй барышында бер якын танышыбыз “Алсуны танылган продюсер Валерий Белоцерковскийга күрсәтеп  карарга кирәк” дигән тәкъдим ясады. Һәм без шулай иттек тә. Алсу продюсер янына алда телгә алынган җыр белән барды. “Бу — гади генә тавыш түгел, бу — алтын!” дип, Валерий аны ярты куплеттан ук бүлде һәм кызыбызның музыкаль карьерасы белән җитди шөгыльләнә башлады.    Нәтиҗә озак көттермәде. 1999 ел башында телевизордан Алсуның режиссер Юрий Крымов төшергән “Кышкы йокы”(“Зимний сон”) җырына клип күрсәттеләр.  Икенче көнне иртәнгә инде Алсуыбыз танылган кеше булып уянды. Шуннан китте инде. Шул ук елның ахырында аның Минск, Днепропетровск, Киев, Одесса шәһәрләре буйлап гастрольләре узды. Алсу, Русиядән беренче җырчы буларак, дөньякүләм танылулы “Universal” тавыш яздыру компаниясе белән озак вакытлы контракт төзеде. 2000 елда исә Русия исеменнән “Евроведение”дә чыгыш ясап, икенче урын яулады. Шул ук елның җәендә аның Идел буе шәһәрләре буйлап гастрольләре узды. Бөгелмә шәһәрендәгесе аеруча истәлекле булды. Бу шәһәрдә якынча 100 мең кеше яши. Ә Алсуның концертына 86 мең (!) тамашачы килгән иде. Шул концерт барышында аңа “Бөгелмәнең почетлы гражданины” исеме бирелде, алсу төстәге “Ока” машинасы бүләк ителде. Аңа кадәр ул Казанда триумфаль концерт куйган, “Татарстанның атказанган артисты” исеменә лаек булган иде. Шул ук елны ул 130 мең тамашачы каршында Уфа шәһәрендә дә чыгыш ясады. Гомумән, 2000 ел Алсу өчен истәлекле вакыйгаларга бай булды. Ул елны Алсуга ЮНЕСКОның Париждагы штаб-квартирасының зур залында “Татарстан республикасының Франциядәге көннәре” кысаларында узган концертта да чыгыш ясау бәхете тиде. 2003 елда исә Алла Пугачева, Валерияләрне узып, “Русия  эстрадасының иң яхшы башкаручысы” исеменә лаек булды.    Алсу — күпкырлы  шәхес. Төрле елларда ул үзен дизайнерлык өлкәсендә дә сынап карады, фильмнарда да да төште, скрипкада  да уйнарга өйрәнде, кияүгә дә чыкты, ике балага гомер дә бирде, җыр эшчәнлеген дә туктатмады. Мисалга, 2010 елда ул Парижда “Дөнья артисты” исеменә лаек булды. Әлеге исем илләр арасында мәдәни багланышларны үстерүгә зур өлеш керткән мәртәбәле артистларга гына бирелә. Әйткәндәй, бу исем Алсудан алда безнең илдән Валерий Гергиев белән Владимир Спиваковка кына бирелгән булган. Аның бу югары исеме белән мин үзем дә бик горурланам. Менә шундый ул безнең Алсуыбыз: киңкырлы, талантлы һәм шул ук вакытта үтә дә тыйнак шәхес.   Шунысына куанам, Алсуны өлкәннәр дә, балалар да бик ярата. Ул үзенең җанатарларыннан  бик күп күләмдәге хатлар, рәсемнәр, бүләкләр ала. (Бер вакытны берьюлы 8 (!) капчык хат алганы, аны бар гаиләбез белән утырып укыганыбыз, аннары һәркемгә җаваплар  язганыбыз исмедә калган).   Татар телендә иркенләп сөйләшә алмаса да, Алсу туган телен дә бик ярата һәм хөрмәт итә. Моның да үз сәбәпләре бар. Ул балачагында күп кенә җәйләрне Марат абыйсы белән биредә Уяндыкта — картәтисе белән картыйсы янында уздырды. Соңыннан, җырчы булып үсеп җиткәч, әтисенең туган җиренә, картәтисе белән картәнисе, милләттәшләренә хөрмәт йөзеннән ул “Туган тел” альбомын чыгарды. Моннан тыш,  берничә ел рәттән урыс, татар, башкорт эстрадасы  йолдызлары катнашлыгында Уяндыкта оештырылган концертларда да чыгыш ясады.   Алсу әле дә Уяндык юлына тузан төшерми. Мөмкинлегенә карап, һәр җәй саен бирегә кайтырга  тырыша. Минем кебек үк  Уяндыкның саф һавасын ярата, биредәге тынычлыктан җанына рәхәтлек ала.    Татар халык ашларына да Алсу битараф түгел. Бик теләп кыстыбый, тәбикмәк, бәлеш кебек милли ашларны пешерә. Кыстыбые аеруча тәмле чыга. Кызлары Сәфинә белән Микелла да әниләренә охшап, бик сәләтлеләр. Микелласы, мисалга, шигырьләр яза, Сәфинәсе бик матур итеп пианинода уйный.    Миннән күпләр “Алсу белән горурланасыңмы?” дип сорыйлар. Горуланмаган кая инде! Алсу — ул бөтен нәселебезнең йөзек кашы! “Музыкага сәләт кемнән бирелгән аңа?” дигән сорауны да еш бирәләр. Сәләтне дә  ул башлыча  шушыннан —Уяндыктан, җырга-моңга гашыйк нәсел тамырларыннан алган! Аның картәтисе Рәфил дә, әтисе Рәлиф тә, аның энесе Рәзиф тә өздереп гармунда уйныйлар, матур итеп җырлыйлар.  Без генә түгел, уяндыклылар да Алсу белән бик горурланалар һәм аның кайтуын һәрвакыт сагынып көтеп алалар. Алсу үзе дә якташларының  йөзенә кызыллык китермәслек итеп эшләргә һәм иҗат итәргә тырыша. Үзенең нәсел тамырларының шушында — Уяндыкта икәнлеген дә һәрбер интервьюсында диярлек телгә ала.       Үзем турында     Мин 2012 елдан бирле Уяндыкта яшим. Сафиннарның төп нигезләрен яңарту, “Ал роза” кунакханә комплексына  җитәкчелек итү, авылны төзекләндерү белән шөгыльләнәм. Буш вакытларымда Уяндыктагы әхирәтләрем белән очрашам, спорт белән шөгыльләнәм, бакчада казынам, кыскасы, бер генә минут та тик торганым юк.   Миннән еш кына “Син үз яшеңә караганда яшьрәк күренәсең. Берәр диетада утырасыңмы, әллә  махсус препаратлар кулланасыңмы?” —  дип еш сорыйлар. Яшермим, төрле диеталарда утырган,  махус препаратлар кулланып ябыгырга тырышкан чаклар да булды. Күптән түгел мин үзенчәлекле  диетага — чи азык кына ашап торуга күчтем. Ышанасызмы,  ике ай дигәндә, 7 килограмм гәүдә авырлыгыннан котылдым. Бәлки, кемнәргәдер кызык та булыр, әйдәгез, мин сезне кыскача гына  көндәлек рационым белән таныштырып китәм.    Иртән торуга мин бер стакан җылымса суга бер балак чәй содасы салынган су эчәм. Аның артыннан ике апельсин ашап куям. Иртәнге йөгерүдән соң бик күп яшел тәмләткечләр салынган, бүрттерелгән ясмык ( чечевица), борчак, көнбагыш кушылган кыяр-помидор я булмаса  кәбестә-кишер салаты ашыйм. Шуңа аз гына зәйтүн мае да салам. Көн дәвамында виноград, киви, мандарин, алма. финики кебек  ризыклар белән тукланам. Суны җаным теләгәнчә эчәм. Төгәлрәк итеп әйткәндә, көненә ике литр су эчәргә тырышам. Беләсезме, шушылай туклана башлагач, мин үземдәге энергиянең тагын да артканын, ниндидер җиңеллек барлыкка килүен тоя башладым. Бик күп фикердәшләр таптым, иттән башка да яшәп булганлыгын аңладым.    Шунын да әйтим, мин үз фикеремне һәм яшәү рәвешемне беркемгә дә көчләп тагарга җыенмыйм. Һәркемнең үз туклану кануннары, үзенең яраткан ризыклары була. Ләкин мин шуны төгәл беләм, сәламәтлекнең нигезе иң беренче чиратта дөрес туклануга кайтып кала.    Яраткан шөгылем дә бар. Соңгы елларда гәзит кәгазеннән декоратив кәрзиннәр, читлекләр, вазалар үрергә өйрәнеп алдым. “Бу вак эшкә ничек түземлегең җитә?” — дип сорый танышларым. “Күңелеңә ошаган шөгыль табу — үзе зур бәхет бит!” дип җаваплыйм мин аларга. Гәзиттән ясалган “җеп”ләрдән үргән тәүге кәрзинемне ул чактагы Мәскәү мэры Юрий Лужковка бүләк иткән идем. Бүген инде балаларымның, туганнарымның, дусларымның һәм танышларымның һәркайсында минем кул белән гәзиттән эшләнгән бүләк-сувенирлар бар.   Бүгенге көндә мин 4 августта Уяндыктагы йортымда төрлесе төрле җирдә яшәүче  балларымны һәм оныкларымны (бүген мин 11 оныкның дәү әнисе!) бергә җыеп, туган көнемне зурлап үткәрү турында хыялланам. Бу көнне гаилә әгъзалары катнашлыгында зур концерт оештырырга да уйлап торам. Туган көнемне зурлап үткәрергә уйлавымның да үз сере бар. Оныклар буыннан-буынга күчеп килүче гаилә традицияләрен белеп үсәргә тиеш, дигән фикердә мин.  Рәлифнең уйлары да минкенә аваздаш. Чөнки ул да  тормышның төп мәгънәсе гаиләдә — балалар һәм оныклар белән якынан аралашуда икәнлеген яхшы аңлый. Шуңа да  һәркайсыбызның туган көнен ел да зурлап үткәрергә тырыша. Ирем турында сүз чыккач, аның хакында да берничә сүз әйтеп китим инде. Рәлиф —  искиткеч туган җанлы, юмарт һәм акыллы кеше! Минем уемча, аның кебек игелекле күңелле кешеләр бу дөньяда санаулы гынадыр!   “Ал роза”          Күпләр беләдер, соңгы ун ел эчендә Рәлифнең хәстәрлеге белән Уяндык тамымаслык булып үзгәрде. Башта ирем бирегә асфаль юл түшәттерде, су, табигый газ үткәрттерде, теплица, мәчет,   күп кенә авылдашларына яңа йортлар салдырды. Шуның белән берәттән, күршедәге Андреевка авылында да шундый ук күләмле эшләр алып барды: чиркәү, мәктәп төзетте, дәваханәгә реконструкция үткәрттерде. Ул эшләрне тәмамлауга Уяндык авылындагы биек тау башында “Ал роза” кунакханә комплексы төзетә башлады.    Уяндыкта кунакханә төзү уен башта Рәлифкә мин әйттем. “Туган авылыңның табигате оҗмах почмагына тиң бит. Әйдә, шуны  Европа тибындагы бер матур авылга әйләндерәбез”, — дидем. Рәлиф бу тәкъдимне шундук күтәреп алды  һәм бернчиә ел элек Уяндыкта масштаблы төзелеш эшләре башланды.    Бүген “Ал роза” кунакханә комплексы турында республикадан читтә дә яхшы беләләр. Бирегә Русиянең төрле төбәкләләреннән ял итәргә киләләр. Кышын ял итүчеләр тау чаңгысында шуып рәхәтләнсәләр, җәен атта йөриләр, балык тоталар, су керәләр. Ә шулай да туристлар бирегә иң беренче чиратта саф һава суларга, урман шавын тыңларга, табигатьнең матурлыгына сокланырга киләләр.     Әйткәндәй, “Ал роза” кунакханәсендә ял итәр өчен бөтен мөмкинлекләр тудырылган. Биредә унга якын төр  хезмәт күрсәтелә. Әлеге вакытта  күрсәтелгән хезмәтләр исемлеген тагын да киңәйтү буенча күләмле эш  алып барыла.   Хыялларым   Минем иң зур хыялым — киләчәктә “Ал роза”ны “Матурлык, мәхәббәт, сәламәтлек үзәге”нә әйләндерү. Шушы максатта җәй көне хатын-кызлар өчен махсус заездлар оештырырга, аның кысаларында гүзәл затларга матурлык, үз-үзеңне карау, дөрес туклану буенча лекцияләр укырга, алар белән  бергәләп Агыйдел буендагы әрәмлеккә  — дару үләннәре һәм җимешләре,  кунакханә  янындагы урманга гөмбә җыярга барырга, аннан кайткач, шуларның файдасы турында “түгәрәк өстәл”ләр үткәрергә ниятлим. Лекцияләр укырга Русия күләмендә танылулы табибларны,  диетологларны, дару үләннәре буенча белгечләрне чакыруны күз уңында  тотам. Икенчедән, балалар өчен кулинария курслары,  яшьләр өчен спорт ярышлары, өлкәннәр өчен 80-90 еллар дискотекасы  оештырырга уйлыйм.    Кунакханә каршында бию дәресләре оештыру, күпфункцияле кинотеатр ачу, шәхси ярдәмче хуҗалык эшчәнлеген киңәйтеп, шунда экологик яктан чиста продукция җитештерүне  арттыру, урман фонында кардай ак интерьерлы законлы никахны теркәү мәйданчыгы булдыру,  яр итәгендәге күл буенда пляж зонасы ачу, балык тоту мөмикнлеге булдыру  да  киләчәккә билгеләнгән уй-максатлар исемлегендә бар.  Мин беләм:  боларның берсе дә тормышка ашмастай уй-хыяллар түгел! Иң мөһиме — исәнлек-саулык булсын да, күңелдәге яңалыкка һәм үз-үзеңне камилләштерүгә омтылу  теләге генә сүнмәсен.   Йомгаклап шуны әйтә алам, “Ал роза”ны ачып, без ялгышмадык. Дөрес, әлегә ул безнең гаилә бюджетына зур керемнәр китерми. Аның каравы, шушы комплекс эшли башлаганнан алып кырыкка якын кешегә яңа эш урын булдырылды, авыл халкының тормыш-көнкүреш шартлары күзгә күренеп яхшырды.  Кайчандыр “преспективасыз” мөһере сугылган Уяндык — бүген килеп Илешнең генә түгел, илнең иң матур авылына әйләнде! Әнә шунысына мин иремнән дә ныграк сөенәмдер!              Йомгак   Миңа  еш кына:” Син бик бәхетледер инде”,  диләр. Әйе,  бәхетлемен. Гомер сукмагынна атлаганда ныклы терәк булучы ирем — Рәлифем, гаилә традицияләрен уңышлы дәвам итүче, акыллы-тәртипле балаларым, минем өчен өзелеп торучы оныкларым бар. Шулар бәхет түгелмени?! “Кызыл таң”ны укучы хатын-кызларга да мин иң беренче чиратта гаилә бәхете теләр идем.  Гаилә бәхетен дөньядагы башка бер ни дә алыштыра алмый дигән фикердә мин!   Разия Сафинадан майсыз, шикәрсез, онсыз ... һәм шул ук вакытта бик тәмле торт рецепты   Өч-дүрт кишер түбен (жмыхын), 1 стакан әфлисун сутын, ярты килограмм финикине, бер кисәк имбирьне, чеметем корицаны, 2-3 калак мускат чикләвеген блендерга салып әйләндерәбез. Әзер булгач, шул массаны кырыйлары күтәренке савытка салабыз. Аннан крем ясарга керешәбез. Моның өчен кичтән кешью чикләвеген суга салып куябыз. 1 стакан йомшарган кешьюдан, ике-өч апельсин сутыннан, бер стручок ванильдән крем ясыйбыз. Анысын да блендер белән эшлибез. Баягы массаның өстенә крем яккач, тортны бизәү эшенә тотынабыз. Мин башта тортның беренче катына  түгәрәкләп киви, аннан  банан кисәкләре тезәм, аннан шул түгәрәкләр өстенә виноградлар куеп чыгам. Чәй эчәргә бер дигән торт бу. Иң мөһиме — файдалы һәм аз калорияле!   Разия Сафина “Кызыл таң” журналисты Венера Мәҗитова белән.   “Ал роза”да ял иткәндә.   Алсу, Разия һәм Рәлиф Сафиннар.     Кызы Алсу белән.     Разия Сафинаның шәхси архивыннан алынган һәм Алфира Галиева төшергән  фотолар. Венера МӘҖИТОВА --- | 21.06.2016 (полный текст новости)

  • 2016-06-22 03:05 50 һәм 55 очраштырды
    21.06.2016 Җәмгыять Күптән түгел без, 1977 елда Шөбиле мәктәбен тәмамлаучылар, Сергачның “Русь” ресторанында очраштык, күңелле генә аралаштык һәм әйбәт кенә ял иттек. Яраткан укытучыларыбыз – Халидә апа Бакиева белән Арсланбек абый Аляутдинов мәҗлесебездә олы кунаклар иде. Кызганычка каршы, 39 классташыбыздан 13е килә алмады. Ә моңа кадәр, 50 яшьләребездә, без Мәскәүдә очрашкан идек һәм ул чакта барыбыз да җыелды диярлек. Нәкъ шунда 5 елдан соң, ягъни 55 яшьләребезне тутыргач, тагын классташлар белән очрашырга сүз куештык һәм аны, күргәнегезчә, быел тормышка ашырдык. Дистә еллардан соң ун ел бергә укыган классташларың белән очрашудан алган тәэсирләрне, кичерешләрне сөйләп тә, язып та бетерерлек түгел. Алар барысы да балачак һәм мәктәп белән бәйле булган якты хатирәләргә барып тоташа. Шул ук вакытта классташларыңның бүгенге тормышлары һәм казанышлары белән танышу да, үзара элемтәләрне яңадан барлап ныгыту да яшәү дәртен арттыра һәм яшәеп киткәндәй буласың. Ә бит киләсе елга Шөбиле мәктәбеннән чыгып киткәнебезгә дә 40 ел тула инде. Әйтергә генә җиңел кебек, бер карасаң, күп тә түгел сыман, ә гомернең яртысы әллә кайчан артта калган инде... Рифат САФИУЛЛИН, Шөбиле --- | 21.06.2016 (полный текст новости)

  • 2016-06-22 03:05 Уразавылда милли бәйрәм гөрләде (ФОТО)
    21.06.2016 Бәйрәм Традиция буларак, быел да 4 июньдә Уразавыл сабан туе гөрләп узды. Гадәттәгечә, олы кунакларны милли бәйрәмебез түренә К.Октябрь районы башлыклары Рафаэль Ильясов белән Халит Сөләйманов хөрмәтләп озатып бардылар. Ә моңа кадәр аларны район үзешчәннәре, Пашат укучылары һәм Спас районының “Алтын хәзинә” фольклор төркеме җыр-моң, ипи-тоз һәм чәк-чәк белән бәйрәм мәйданы алдында каршы алдылар, рәхим итеп түрдән уздырдылар. Шуннан соң хөрмәтле кунаклар милли табын янында тукталыш ясадылар, самавырдан чәй эчтеләр, тәмле-тәмле ризыклардан авыз иттеләр һәм түргә үттеләр. Алар арасында өлкә авыл хуҗалыгы министры Алексей Морозов, күптән түгел “Бердәм Россия” партиясе оештырган праймеризда җиңеп чыккан Владимир Панов һәм Вячеслав Аксинин, өлкә Законнар чыгару җыенының аграр комитет рәисе Николай Шкилев һәм өлкә хөкүмәтенең эчке сәясәт министрлыгы вәкиле Ольга Шумакова, Дзержинск шәһәр администрациясенең юллар хуҗалыгы департаменты директоры Хөсәин Сәбитов һәм Сергач районы башлыгы Николай Субботин, иҗтимагый оешмалар рәисләре Гаяр Хәсәнов һәм Надир Хафизов, Рәшит Ваһапов фонды рәисе Рифат Фаттахов һәм Т.Новгород өлкәсенең атказанган ветераны Нәим ага Абдуллин бар иде. Котладылар һәм бүләкләделәр Уразавыл сабан туеның тантаналы өлеше, үзгә еллардан аермалы буларак, музыкаль чыгышлар белән баетылган иде. Бу яңалык К.Октябрь район мәдәният комитетының алыштыргысыз рәисе Максут әфәнде Яруллинның новаторлыкка караган иҗади хезмәте нәтиҗәсе бугай. Максут Мансуровичның бу өлкәдә тагын бер уңышлы адымын билгеләп үтәсебез килә: сабантуйның тантаналы өлешен алып баручы Гөлнара Ганеева үз вазифасына керешкәнче, милли районның үткәне һәм бүгенгесе турында бик шәп аудиоязма сөйләде.   Сабантуй – хезмәт бәйрәме байрагын Уразавыл һәм Чернуха хуҗалыклары рәисләре Наил Абдурахманов белән Алексей Быков күтәргәннән соң, беренче булып сәхнәгә К.Октябрь районының җирле үзидарә башлыгы һәм Земство җыены рәисе, “Бердәм Россия” партиясенең җирле бүлекчәсе җитәкчесе Рафаэль Ильясов күтәрелде һәм барча халыкны бәйрәм белән котлады, сабантуйның әһәмияте һәм мәгънәсе турында сөйләде, аның халыкара бәйрәмгә әверелүен әйтте һәм изге теләкләрен ирештерде.   Аның арты зур сәхнәдән җылы котлау-теләкләрен “Россия пенсионерлары союзы”ның башкарма комитеты рәисе урынбасары, безнең өлкәдән Дәүләт Думасына депутатлыкка кандидат булып баручы Владимир Панов юллады һәм көрәштә 70 килограммга кадәр авырлык категориясендә җиңүчене ноутбук белән бүләкләве игълан ителде. Аннары сәхнәгә милли нур өстәп Спас районыннан килгән “Алтын хәзинә” төркеме чыкты, ә аларга баянда Суыксу егете Рушан Хәйретдинов уйнады.   Тантананың иң күңелле мизгелен – бүләкләүне Николай Шкилев башлап җибәрде. Әлбәттә, ул да кызылоктябрьлеләрне һәм сабантуй кунакларын тәбрикләде, ә сүз азагында өлкә Законнар чыгару җыенының Рәхмәт хатлары белән Пашат авылы башлыгы Наил Атауллинны, район газетасы редакторы Рауф Ваһаповны, аның урынбасары Владимир Шереховны, Пашат СПКсы рәисе Рәис Мостафинны, районның спорт, мәдәният һәм яшьләр эше буенча комитет секторы мөдире Марат Ибраһимовны һәм КФХ башлыгы Нәсимә Садретдинованы бүләкләде. Ә Вячеслав Аксинин сүз тотканнан соң һәм көрәштә абсолют батырга аның суыткыч бирәчәген белдергәч, Сәрия Ефремова әйбәт кенә җырлап алды.   Өлкә авыл хуҗалыгы министры да туган ягына күп күчтәнәчләр алып кайткан иде. Ул губернатор Валерий Шанцев һәм шәхсән үз исеменнән котлап, Чүмбәли авылы башлыгы Рамил Хәсәновка өлкә хөкүмәтенең, ә район газетасына өлкә мәгълүмати технологияләр, элемтә һәм масса-күләм информация чаралары министрлыгының Рәхмәт хатларын тапшырды. Үзе җитәкләгән министрлык грамоталары белән КФХ җитәкчеләре Әнәс Алимовны, Евгений Быковны, Николай Головановны, Владимир Клюкинны, Рауф Хамзинны һәм “НижАгро” белән “Красная заря” чикләнгән җаваплылык җәмгыяте генераль директорлары Рамил Мусин белән Марат Саберовны бүләкләде.   Ләйсән Абдуллина “Сандугач” җырын башкарганнан һәм Ольга Шумакова чыгыш ясаганнан соң, сәхнәгә район башлыклары күтәрелде. Халит Мөхәммәтович җылы гына котлады, уку-укыту һәм тәрбия процессын уңышлы оештыруда һәм камилләштерүдә нәтиҗәле хезмәте өчен Яндавишча мәктәбе директоры Нәфисә Мусинага “Почетный работник общего образования РФ” дигән мактаулы күкрәк билгесе тапшырды. Ә Кече Рбишча мәктәбе укытучысы Фәрзәнә Мөхетдинова Россия мәгариф һәм фән министрлыгының Хөрмәт грамотасына ия булды. Югары профессиональлек һәм намуслы хезмәт иткәннәре өчен район башлыклары тагын дистәләп кешене Рәхмәт хатлары белән бүләкләделәр, хәйрия гамәлләре кылучыларны билгеләделәр. Шулар арасыннан Камил Хафизовны һәм Наил Башаровны ассызыклап үтәсебез килә. “Бердәм Россия” партиясенең Рәхмәт хатлары белән Зур Рбишча мәктәбе директоры Рәшит Билялов, торак-коммуналь хуҗалыгы хезмәткәре Ирина Бардина, район администрациясенең финанс идарәсе начальнигы Наталья Гуйганова һәм Семочки авылы башлыгы Равил Бәдретдинов бүләкләнделәр.   Аннары семочкилы Руфат Абитов: “Кошларда да кеше язмышлары – чит җирләргә китеп барышлары...” – дип җырлады. Ә профессиональ җырчы Максут Юлдашев Татарстан президенты Рөстәм Миңнехановның котлау хатын да күп санлы тамашачыларга җиткерде. Шулай ук сабантуйның олы сәхнәсеннән үзләренең кайнар котлауларын, изге теләкләрен Кнәген югары уку йорты дирекциясе, Пильна техникумы директоры, Нижгар татар автономиясенең Уразавыл бүлеге җитәкчесе Илдус Абдуллин, Нижгар татарлары конгрессы рәисе Гаяр ага Хәсәнов һәм өлкәнең атказанган ветераны Нәим абый Абдуллин ирештерделәр. “Нур аль-Ильм” дини уку йорты мөгаллиме Дамир хәзрәт Каюмов та эчтәлекле чыгыш ясады. Шуннан соң алып баручы түбәндәге шигъри юлларны яңгыратты һәм сабантуй тулы куәтенә гөрли башлады.   Сабантуйларның саны юк! Юк сабантуйның яше. Сабантуй һәрбер татарның Йөрәк түрендә яши!   Җырладылар һәм уйнадылар Сабантуйның мәдәни өлеше Пашат мәктәбе укучыларының “Шатыр-ботыр” төркеме чыгышы белән башланды. Аннары Спас районының Бозлау-Тукай ханымнарыннан торган “Алтын хәзинә” исемле фольклор коллективы чыгыш ясады. Казаннан да татар эстрадасы күгендә яңа гына балкый башлаган яшь һәм талантлы артистлар килгән иде. Сәхнә түрендә “Татар моңы” конкурсы лауреаты Максут Юлдашев белән композитор һәм башкаручы Камилла Әхмәтова үзләре янында алып килгән оста баянчы Ринат Ниязов аккомпанементы астында дуэт белән дә, аерым-аерым да бик матур җырлар башкардылар. Камилла сәхнәдән төшеп бала-чаганы да биетте. Шушы яшь һәм матур артистларның концерты тәмамлануга, сәхнәгә район мәдәният йорты һәвәскәрләре менде. ерак юлны якынайтып килгән Шыгырдан үзешчәннәре дә сабантуй болынын моңга күмделәр.    Шул ук вакытта бәйрәм мәйданының бер почмагында район мәдәният йорты хезмәткәрләре милли уеннар да оештырган иде. Биредә кызлар көянтәләргә су тутырган чиләкләр элеп узышты, балалар күзләре бәйләнгән килеш чүлмәк ватты (фотода), канат тартышты һәм капчыклар белән сугышты. Көчләрен сынап карарга теләгән егетләргә гер күтәрү һәм кул көрәштерү (армреслинг) мөмкинлеге дә булды.    Дүрт команда волейбол уйнады. Уразавылның спорт ветераннары һәм Полевая урамы яшьләре КПРФ белән Чүмбәли командаларын артта калдырып, финалга чыктылар. Нәтиҗәдә, ветераннар җиңүгә иреште.    Футболда унөч команда булганга, уеннар кызу һәм озак барды. Нәтиҗәдә, Уразавыл командасы биредә дә җиңде, салганлылар икенче, Рбишча футболчылары өченче урыннарны яуладылар. Район спорт комитеты җиңүчеләрне кубок, ә барча призлы урыннар алган командаларны грамоталар белән бүләкләде, Нижгар татарлары автономиясе исеменнән дә бүләкләр тапшырылды. Шушы оешма милли уеннарда катнашучыларны да район мәдәният йорты белән беррәттән бүләкләде.    Төрле аттракционнарның санын әйтеп бетерерлек түгел иде. Шуның өстенә балалар дөягә, атка һәм понига атланып, сабантуй болыны буйлап сәфәр дә кыла алдылар. Шунысын да әйтеп үтик, милли автономия Бозлау администрациясенең фольклор коллективын, Сергач һәм Т.Новгород телевидениеләрен Уразавыл сабан туена махсус чакыртып китергән. Аларның чатырында кунаклар, кайбер җитәкчеләр, оештыручылар һәм бәйрәмдә хезмәт итүчеләр, артистлар тамак туйдырдылар. Бүләкләрдән тыш, автономия акчалата гына да төрле уеннарда һәм ярышларда җиңүчеләргә гомуми 30 мең сум тапшырган.    Атлар чабышы һәм көрәш язмышы Гомерлек бәйрәмебезнең төп ярышларыннан һәм иң күркәм йолаларыннан саналган, сабантуйларыбызның нигезен тәшкил иткән ат чабышлары һәм татар көрәше авылларыбыз сыман юкка чыгуга дучар була бугай. Ат чабышларына килгәндә, анысы әле Уразавыл сабан туенда гына уздырыла. Ярый әле шундый ат сөюче кешеләр бар, мәсәлән, Суыксудан Харис Айсин һәм Ринат Сабиров, Уразавылдан Рауф Алимов. Әле менә берничә ел рәттән Пильнадан Владимир Демидов катнашып һәм уңышларга ирешеп килә. Ул бер генә дә бүләксез калганы юк, ә быел 4 яшьлек “Ликвидатор” исемле аты белән хәтта беренче урынны алды (фотода). Күп мәртәбә Уразавыл сабан туенда ат чабышларында чемпион исемен яулаган Рауф әфәнде Алимовка бу юлы финишка икенче булып кына килергә насыйп булды, ә өченче урынны Актуктан Җамал Ишанов алды. Аның арты финиш сызыгын Сафаҗайдан Алексей Грушов һәм Суыксудан Харис Айсин белән Айрат Сабиров үз атларында кичтеләр. Алар барысы да К.Октябрь районының авыл хуҗалыгы идарәсе һәм Нижгар татарлары автономиясе тарафыннан бүләкләнделәр.   Ат чабышларында стартка алтау чыксалар, абсолют авырлыкта көрәшергә барлыгы сигез кеше теләк белдерде, чөнки өчне егып финалга чыгулар күптән инде онытылып бара һәм, иң кызганычы, шул күренешләрнең әйләнеп кайтуына бер сыңар ышаныч та юк. Атлы тарантасларга утырып уздырышкан вакытларны куе томан сырып алган сыман, ул күз карашыннан түгел, хәтта хәтердән югала бара инде.   Атлар чабышының юкка чыгуына әле ничектер ияләшеп барабыз кебек, ә менә сабан туебызны көрәшсез күз алдына китерүе бөтенләй мөмкин түгел. Алла сакласын, авылларыбызга карата югарыдан караш һәм мөнәсәбәт уңай якка үзгәрмәсә, милли бәйрәмебез кәеф-сафа кору чарасына гына әйләнеп калмагае...   Бүгенге чынбарлыкка кайтканда, милли көрәштә Уразавыл сабан туе-2016 чемпионы булып, ялгышмасак, өченче тапкыр Сафаҗайдан Марат Усманов калды. Икенчедә Кызыл Ярдан Илдар Биләлетдинов, ә өченче белән дүртенчене Ринат Сәбитов (Сафаҗай) һәм Айрат Аксянов (К.Рбишча) бүлештеләр.   Урта үлчәмдә (82 кг.) беренче урынны Камил Хәйретдинов (З.Рбишча), икенчене Айрат Усманов (Сафаҗай) һәм өченчене Дамир Юсипов (Ишавыл) алдылар. 72 килограммга кадәр авырлыкта бүләкле урыннар түбәндәгечә бүленде: Айрат Усманов, Илгиз Мусин (Мәдәнә) һәм Илдар Аюпов (Сафаҗай).   Әйтергә кирәк, һәр үлчәмдә дә призлы урыннар алучыларга көрәшче-ветеран Рәис Мөҗипов (Чүмбәли) Россия мөфтиләр шурасы рәисе шәех Равил хәзрәт Гайнетдиннан бүләкләр тапшырды. Көрәш ветераннарын, элекке Уразавыл сабан туе чемпионнарын, гадәттәгечә, район башлыклары бүләкләде. Ә алар, үз чиратларында, сабантуйны уздыруга булышканы өчен Россия мөселманнарының Диния нәзарәте рәисе, Мәскәү Җәмигъ мәчетенең баш имамы Равил хәзрәт Гайнет¬динга олы рәхмәтләрен юлладылар.               Олег ӘНДӘРҖӘНОВ, Ришат РАМАЗАНОВ --- | 21.06.2016 (полный текст новости)

  • 2016-06-22 03:05 Татар матбугатында дәгъва әйләнеше (уены-чыны бергә)
    21.06.2016 Матбугат Укучы, дәүләт, шәхси матбугат, рәсми матбугат, интернет... Алар бер-берсенә нинди мөнәсәбәттә? Татар мәгълүмати кырын берникадәр вакыт күзәткәннән соң, шушындый таблица ясарга булдык. Уены-чыны бергә, үпкәләштән булмасын.                Зурайтып карау өчен - таблицага басыгыз:  --- --- | 21.06.2016 (полный текст новости)

  • 2016-06-22 03:05 Татарстанда яшүсмер су коенырга киткән җиреннән кайтмаган
    21.06.2016 Хәвеф-хәтәр Мөслимдә Ыкка су коенырга киткән җиреннән кайтмаган 17 яшьлек үсмерне эзлиләр. Бу хакта “Татар-информ” вәкиленә Россия Гадәттән тыш хәлләр министрлыгының ТР буенча Баш идарәсеннән хәбәр иттеләр. Үсмернең югалуы турындагы хәбәр 19 июньдә 16.03тә килеп ирешә. Аның дуслары белән Ыкка су коенырга китүе һәм әйләнеп кайтмавы ачыклана. Үсмерне эзләү шул ук көнне башлана һәм бүгенгәчә дәвам итә. “Бу эшкә 21хезмәткәр һәм 1 берәмлек техника җәлеп ителгән”, – дип ачыклык керттеләр республиканың гадәттән тыш хәлләр ведомствосында.   Мөслим районы Башкарма комитеты җитәкчесенең социаль мәсьәләләр буенча урынбасары Рушат Солтанов сүзләренчә, 7нче (Лениногорск) зона эзләү-коткару отряды водолазлары Ыкның үсмер югалган урынында бүген соңгы көн эшли. Бүген дә табылмаса, халык эзләү эшенә кушылырга әзер, волонтерлар да кисәтеп куелган, ди ул.   Рушат Солтанов үсмернең актив тормыш рәвеше алып баруы, иптәшләре белән бергә футбол уйнарга яратуы, аралашучан, һәрвакытта хәрәкәттә булуы, Мөслимнең лицей-мәктәбенең 9нчы сыйныфын тәмамлап, шушы көннәрдә төп гомуми белем турында аттестат алып, һөнәри училищега укырга керегә ниятләп йөрүе турында да әйтте.  Ләйсән ИСХАКОВА --- | 21.06.2016 (полный текст новости)

  • 2016-06-22 03:05 Таныклыксыз гына машина йөртүче Алсу Фазлыева: «Азат бик яхшы инструктор»
    21.06.2016 Шоу-бизнес Җырлы-моңлы гаилә Алсу һәм Азат Фазлыевлар Мәскәү күреп, сәяхәт итеп кайтырга булганнар. “Башка елларны гел чит илләргә чыга идек. Быел, яңа фатирыбызда ремонт эшләре бару сәбәпле, ялларыбызны авылда гына үткәрергә туры килде. Ләкин вакытыбызны бушка уздырмадык, ике якка да кайтып, эшләр эшләдек, ял иттек. Тик шулай да күңел яңалыкка, сәяхәткә омтыла. Менә уйладык-уйладык та Мәскәүгә билетлар алып кайттык. Үзебез белән Аяз улыбызны да алачакбыз. Чәршәмбе көнне иртә таңнан китеп, бик күп урыннарны күреп, көнендә үк кире әйләнеп тә кайтырга уебыз бар”, - диде Алсу “Шәһри Казан” хәбәрчесенә.   Моннан тыш, Алсу тагын бер күптәнге хыялын тормышка ашырып йөри – ул машина йөртү таныклыгы алырга укый башлаган. “Бу бик зур, җаваплы адым һәм моңа максатчан рәвештә килдем дисәм дә була. Узган ел күземә операция ясаткан идем. Бер ел үткәч, машина йөртергә өйрәнә башладым. Дөрес, машина руле артына гел дә утырганым юк дип әйтә алмыйм. Әмма әлегә таныклыгым юк иде. Азат бик яхшы инструктор. Ул киңәшләре белән гел ярдәм итеп тора”, - диде җырчы.      Зөһрә САДЫЙКОВА --- | 21.06.2016 (полный текст новости)

  • 2016-06-22 03:05 Нурлатта исерек йөртүчене эзәрлекләү һәлакәткә китергән (ВИДЕО)
    21.06.2016 Криминал Гадәттән тыш әлеге хәл Нурлатта кичә, 20 июнь иртәсендә, булган. Ике егет утырган “Лада” автомобиле полициядән качарга маташканда шәһәр уртасында әйләнеп капланган. Һәлакәткә юлыккан машинаның йөртүчеләре салоннан чыгып оча. Һәлакәт урынына килеп җиткән полиция хезмәткәрләре аңсыз яткан егетләргә ашыгыч ярдәм машинасы чакырта. Һәлакәт урынында булган медицина хезмәткәрләре фаразынча, зыян күрүчеләр алкоголь кулланган хәлдә була.   --- --- | 21.06.2016 (полный текст новости)

  • 2016-06-22 03:05 Бөек Ватан сугышы - тарихи ФОТОларда
    22.06.2016 Тарих 1941 елның 22 июне халкыбыз хәтерендә иң авыр көннәрнең берсе булып саклана. 75 ел элек шушы көнне фашистлар Германиясе сугыш игълан итмичә генә илебезгә ябырыла. 1418 көн һәм төн дәвам иткән сугышта Ватаныбыз 27 миллион кешесен югалта. Бөек Ватан сугышын җиңеп, илебезгә тынычлык китергән әби-бабаларыбыз алдында баш иябез. Бөек Ватан сугышында җиде бертуган абыйсын югалткан бу белорус хатыны ел саен 22 июньдә һәр абыйсы өчен берәр ипи пешергән.           Воронеж фронты. КВ-1 танкы нимесләрнең танк колоннасын атып, юк иткән. Танктан бераз алдарак, уң якта яңа убылган чокыр. Совет танкистын шунда төшеп шартлаган снаряд кыйпылчыгы үтергән.     Төньяк Осетиядән җиде бертуган – Мөхәммәт, Маһарбәк, Хуҗаисмел, Җарәхмәт, Сәетҗан, Шамил, Хәсәнбәк Газдановлар да сугыштан әйләнеп кайтмыйлар. Соңгы улларының да үлем хәбәре килгәч, әтиләре белән әниләре бу хәсрәттән бер-бер артлы үлеп китәләр.     Әсирлеккә төшкән нимес пехотачылары һәм очучылары колоннасы. Мәскәү яны, 1944 ел.   Фашистлар үтергән поселок халкына исән калганнар ясап куйган такта-һәйкәл. Киев өлкәсе, 1943 ел.   --- --- | 22.06.2016 (полный текст новости)

  • 2016-06-22 03:05 Оппозициянең те­леви­дениедә күренмәү сәбәбе цензура булуда түгел?
    22.06.2016 Сәясәт Бөтен кешенең дә бер төрле генә уйлавы беркем дә уйламауга тиң, диләр. Россиядәге проблемаларның хәтсез өлеше илдә фикер төрлелеге, аны тәэмин итеп торырга тиешле, алдынгы җәмгыятьләр өчен мәҗбүри институт – чын оппозиция булмауда түгелме? Россия илбашы, үзенең итальян газетасы “Corriere della Sera”га биргән интервьюсында: “Бездәге оппозициянең те­леви­дениедә күренмәү сәбәбе цензура булуда түгел, ә аның (ягъни оппози­циянең) тамашачылар өчен кызык түгеллегендә”, – дигән иде. Башкача әйткәндә, алардан акыллы сүз ишетмәссең булып чыга. Акыллы гамәлләр кылырга, акыллы һәм дөрес сүз сөйләргә бездә, чыннан да, бәлки хакимят кенә сәләтледер?   Тик алай булып бетә алмый. Акыллылар хакимияттә генә түгел. Шуны сизенгән гавамның нәрсә булса да тизрәк власть­ның тетмәсен тетәргә торуы гаҗәп тә түгел кебек. Тик, икенче яктан, диагнозны хакимияттән алда гавамга, ягъни үзебезгә куеп, дәвалауны да шуннан башлау хәер­лерәк тә, нә­ти­җә­лерәк тә булмас иде ми­кән дигән шик тә бар. Ни дисәң дә, би­ре­дәге халык россиялеләр дип аталганда, ха­ким­нәр Кэмерон, Меркель, Олланд, башка шундыйлар була алмый. Думаны да, күпме генә сайласаң да, аннан Бундестаг чыкмый. Халык нинди – хакимият шундый, дип әйтү Америка ачу түгел.   Хакимият кайда да халык рөхсәт ит­кәнне, дөрес­рәге, ул тыймаганны эш­ләп килә. Власть ул – шундый нәрсә: гражданнар, җәмгыять күп нәрсәгә битараф, йокылы-уяулы, аңгы-миңге икән, ул гомумән азарга, чыгырыннан чыгарга, халыктан теләсә нинди озынлыктагы бау ишәргә дә бик мөм­кин. Борынгы испан мәкале тикмәгә генә, зи­һен йокысы албастылар тудыра, дими.  Халыкны да, хакимиятне дә йокыдан арындыруның сыналган чарасы бар. Ул да булса – чын, адәм рәтле оппозиция. Без­дә – Россиядә оппозиция барлыкка бар да кебек үзе, тик ул, оппозиция булудан бигрәк, усал телле кайберәүләр әйт­мешли, исем өчен тотылган бер декорация генә. Нәкъ менә биредә матди дөнья­дан аңлаешсыз шундый читкә китү, тайпылыш күзәтелә: исем бар, ә җисем юк. Дөресрәге, бездәге ул “җисем” андый исем белән аталырга тиеш түгел. Россия­дәге “оппозиция”гә исем уйлап табу өчен шактый озак баш ватасы әле.   Проблемалар ясалма оппозиция бе­лән генә бетсә икән. Парламент бе­лән Югары суд та Кремль, һәм аның белән тандемдагы хөкүмәт кебек үк, хакимият­нең бәйсез тармаклары булырга тиеш. Ул шулай исәпләнелә дә. Әм­ма тагын да шул исем белән җи­сем, аларның тәңгәл­сезле­ген искә төшерергә туры килә. Мәшһүр исемнәр белән аталган мәшһүр органнар, күр­сәтмә көтеп, күзләрен зур ачып, Кремль­гә карап торгач, алар кем була? Тик бу очракта да хакимиятнең ул тармакларын зурдан кубып гаепләү бик үк дө­рес түгелдер. Чөнки барысы да янәдән дә гражданлык аңы иңмәгән, битараф калган халыкның ризалыгы белән башкарыла бит.   Безнең бәлаләр тәртәдә генә түгел, атта да икәнен аңлаган кешегә аң­лар­лык. Власть та, гавам да гөнаһлы. Хакимият бак­часына таба таш атып, шунысын да әйтик: власть үз гөнаһларын чын оппозициясез белеп, күреп бетереп булмасына төшенергә теләми генә тү­гел, ул үз көченә үзе ышанып җитми дигән сүз. Ул көчсез. Бары көчле һәм ипле юлда булган власть кына бутафор түгел, чын оппозиция белән янәшә яши, аңа аяк чалмый, хәтта аның файдасын тоеп тора.   Ни генә булса да, Россиягә, төрле яктан  тулышып, тишелергә  торган күп­сан­лы проблемалардан, чирләрдән (мәсәлән, җәмгыятебезгә искитмәле зыян салып торган коррупциядән, шак­тый түбән тормыш дәрәҗәсеннән) бергәләп арыну, чис­тарыну өчен, диалог өчен, бер файдасыз, дөресрәге, хәтта зыянлы курчак пар­тияләрдән ары­нып, системалы, конструктив оп­позициягә юл ачу кирәклеге анык. Шунысы да билгеле: оппозициясез яшә­еш, һаман да дәвам иткән очракта, безне  субъективизм сазлыгына тагын да ныграк батырачак. Хасталар көчәя торачак. Власть бүген оппозиция ролендә күрергә теләмәгән әлегә аз санлы “гыйсъ­ян­чы”­ларның берсе генә дә корал тотып, хә­зерге хакимиятне бәреп төшерергә чакырмый. Берсе генә дә Россиягә начарлык теләми. Берсе генә дә киңәш-табышка яраксыз түгел. Илдәге күптәннән чишелеш кө­теп яткан проблемаларның зур өле­шеннән башкача уйлаганнар белән исәпләшү, аларны тыңлау, җәмгы­ять­не, гавамны уяту, аның рухи сәламәт­леген тәэмин итү аша гына котылып буладыр. Наил ШӘРИФУЛЛИН --- | 21.06.2016 (полный текст новости)

  • 2016-06-22 03:05 Гөлназ Сираева нинди яңа зур эшкә тотынган?
    22.06.2016 Шоу-бизнес Эстрада артистлары арасында радио яки телевидениедә алып баручы булып эшләүчеләр шактый. Әйтик, Ландыш, Ильвина, Иркә, Ләйсән Гыймаева, Айрат Ильясов, Мөнир Рахмаев, Ранил Нуриев һәм башкалар. Гөлназ Сираева да Чаллыдагы "Күңел" радиосында үзен алып баручы ролендә сынап карарга уйлаган. Яңа тапшыру кемнәр турында, Гөлназга яңа һөнәре җиңел биреләме? Җырчының үзеннән сораштык. – "Гөлназда – кунакта" тапшыруы Татарстанда яшәүче уңышка ирешкән шәхесләр турында. Алар арасында төрле һөнәр ияләре, шул исәптән артистлар да булачак. Өч тапшыруыбыз матур гына узып китте. Ул атнага бер тапкыр – сишәмбе көнне көндезге 11 сәгатьтә туры эфирда була, – дип сөйләде Intertat.ru хәбәрчесенә Гөлназ Сираева.   Гөлназ һәрвакыт яңалыкка омтыла, белем ала, үзен үстерә. Үзе дә: "Кеше үсешкә омтылмаса, яшәүнең мәгънәсе булмас иде", – ди. Алып баручы роле Гөлназның күңеленә хуш килгән. Хәер, ул болай да төрле мәҗлесләр алып бару белән шөгыльләнә иде. "Әмма бу икесе ике төрле әйбер икән. Туйда яисә сольный концертта вакыт ягы чагыштырмача зур. Гадәттә, мәҗлес салмак кына башланып китә һәм ахырга таба кыза башлый. Ә тапшыру нибары 1 сәгать тирәсе бара, вакыт чикле. Һәм менә шушы вакыт эчендә мин барысын да күрсәтергә, теманы тулысынча ачарга тиеш. Шуңа да беренче тапшыру кыенрак бирелде. Өйрәнәм генә бит әле", – ди җырчы.   Бу көннәрдә Гөлназ туган ягы – Минзәлә якларында җиләк җыю белән мәшгуль булган. "Быел гомеремдә беренче тапкыр каен җиләге җыйдым. Каен җиләгенә барган юк иде әле, ул ел да быелгы кебек уңмый. Ике көнгә 5 литр җыелды", – ди Гөлназ. Җырчының иҗатында да күңелле яңалык бар: моңарчы туганнар, әти-әни турында гына җырлаган Гөлназ бөтенләй башка юнәлештәге "SMS" исемле җыр яздырган. Эльвира ШАКИРОВА --- | 21.06.2016 (полный текст новости)

  • 2016-06-22 03:05 Ничек түздең икән, әбием?
    22.06.2016 Язмыш 1418 көнгә сузылган Бөек Ватан сугышы. Ут эченнән килгән хатлар. Хәбәрләре килми торса, нәрсәгә юрадың да ничек түздең икән, әбием? Өч якын кешеңне югалту ачысына ничек чыдадың икән? Япь-яшь килеш кызың Бисал, үз теләге белән, сугышка киткән. Алар авылдан берничә була. Бисалны иптәш кызы Гөлсем белән хәрби заводта эшкә калдыралар. Монда сумала эретү эшендә катнашканда, апамның өстенә кайнар сумала ага – тәненең күп өлеше җәрәхәтләнә. Табиблар апамны саклап кала алмыйлар. Авылга апамның дус кызы гына кире әйләнеп кайта. Фаҗигале хәбәрне алгач, әбием тавышсыз гына елап түзгәндер...   Олы улың Шәйхетдиннең хәбәрсез югалуын белсәң дә, син аны соңгы көннәреңә кадәр көттең. Ул сугыш кырында яраланып, бер күзен югалта. Аны, хезмәтен пешекче булып дәвам итәргә, Суслонгерга җибәрәләр. Анысы – Мари урманнары арасында. Әнием –Шәйхетдин абыйның сеңлесе. Абыйсының монда якында гына булганын белгәч, янына барып кайтырга җыена. Үзенә күрә күчтәнәчләр алып, әнием Суслонгер урманнарын эзләп китә. Очрашалар. Абыем, әнине урман аша озата чыкканда: «Син ничек монда килеп җитә алдың, сеңлем, монда бит бер тәмәке төпчеге өчен дә кеше үтерәләр», – ди.  Шул күрешүдән соң абыемның хатлары килүдән туктый. Хат язмагач, үзе кайта торгандыр инде, дип, әбием аны көтә башлый. Шулай итеп, баласын, хатынын, әти-әнисен, туганнарын калдырып, абыем хәбәрсез югала.   Сугыш елларында бабам, олы яшьтә булуына карамастан, каравылчы булып эшли. Радио­дан соңгы хәбәрләр тапшыр­ганда: «дошманның фә­лән кадәр техникасы тар-мар ителде»,  – дигәнне ишетүгә, мо­ңа кадәр сугышларда катнашкан бабам, ачынып: «Сез монда техника санап ятасыз, ә дошман җиребезгә керә», –  дип әйтеп ташлый. Бу сүзләрне шунда җыештыручы булып эшләгән карчык тиешле урынына җиткерә. Бабамны алып китәләр. Хәсрәтләрен уртак­лашыр кешесен дә югалта әбием.   Бабам авылыбызның оста скрипкачысы булган. Туй-мәҗлесләрдә скрипка уйнап, авылдашларының күңелен күтәрә торган булган. Шул китүеннән бабам да әйләнеп кайта алмаган. Уйлыйм-уйлыйм да үз-ү­зе­мә һаман шул бер сорауны бирәм: «Ничек түздең икән, әбием?»         Гөлия ГЫЙЛӘҖЕВА, Чистай районы, Каргалы авылы --- | 21.06.2016 (полный текст новости)

  • 2016-06-22 03:05 Казанда хуҗасының сейфыннан 200 мең сум урлаган җыештыручыга хөкем карары чыгарылган
    22.06.2016 Криминал Казанда хуҗасының сейфыннан 200 мең сум акча урлаган җыештыручы булып эшләүче 49 яшьлек Р. Ф.га карата хөкем карары чыгарылган. Бу хакта ТР прокуратурасы матбугат хезмәте хәбәр итә. "Суд 2016 елның февралендә Р.Ф.ның, хуҗа өйдә булмаудан һәм сейф ачкычлары күренә торган урында булуыннан файдаланып, 200 мең сум акча урлаганын ачыклады", - диелгән күзәтчелек ведомствосы хәбәрендә. Зыян күрүче өй җыештыручыдан шикләнгән. Ул сейф торган шкаф-купе эченә видеокамера куйган һәм ачкычларның берсен алыштырган. Эшкә килгән хатын-кыз өй җыештыра башлаган. Ул ачкыч белән сейфны ачарга тырышып караган, бу видеокамерага яздырып алынган.   Тотылгач, хатын-кыз җинаять кылуын таныган. Урлаган акчаны тулысынча кайтарган.   Суд китерелгән зыянның тулысынча кайтарылуын исәпкә алып, Ф.ны 1 ел сынау срогы белән шартлы рәвештә 1 елга ирегеннән мәхрүм итү турында карар чыгарган. Суд карары әлеге законлы көченә кермәгән. --- --- | 21.06.2016 (полный текст новости)

  • 2016-06-22 03:05 Шәймиевләр Зөбәрҗәт туйларын билгеләп үтте
    22.06.2016 Сәясәт Татарстанның беренче Президенты, ТР Дәүләт киңәшчесе Минтимер Шәймиев һәм аның хатыны Сәкинә ханым узган атнада Зөбәрҗәт туйларын – гаилә коруларына 55 ел тулуны билгеләп үттеләр. Алар 1961 елның 7 июнендә өйләнешкән. Бу вакытта 24 яшьлек Минтимер Шәрипович Казан авыл хуҗалыгы институтын тәмамлап, Мөслимнең ремонт-техник станциясендә инженер, ә Сәкинә Шакировна кооператив техникумнан соң икътисадчы булып эшләгән. Алар кич клубта биюләр вакытында танышканнар.  --- --- | 16.06.2016 (полный текст новости)

  • 2016-06-22 03:05 Ирәмәл тавына менүдә катнашучылар: "Без вәхшиләр түгел!"
    22.06.2016 Экология Башкортстанда Ирәмәл тавына Татарстан туристларының квадрациклда менүе шау-шу куптарды. "Татар-информ" мәгълүмат агентлыгында бу хәлне шәрехләделәр. Искәртеп үтик: «Медиакорсеть» җирле интернет-басма аеруча саклана торган территорияләргә квадрациклда менүне вәхшилек дип атады. Башкорт басмасы «квадроманьяк»ларның тауга менү видеоязмасын интернетта урнаштырулары уңаеннан да канәгатьсезлек белдергән. "Без Ирәмәл тавына менү һәм видео урнаштыру белән биредә яшәүчеләрне рәҗеткәнбез икән, гафу үтенәбез. Без табигатьне саклау территорияләренә хөрмәт белән карыйбыз", - дип белдерде Татарстан технотуристлар төркеме вәкиле Альбина Гомберг.   "Җирле озата йөрүче безне сукмаклар буенча гына йөртте. Аның җирле хакимият органнары белән килешүе бар. Аның буенча, без туристлар сукмакларын ауган агачлардан арындырырга, чүп-чарны җыярга һәм түгәргә тиеш. Без шул эшләрне башкардык", - диде ул.   "Моннан тыш, без контроль-кертү пунктында һәр квадроциклга билетлар алдык. Шулай итеп, рәсми органнар һәм тыюлык җитәкчелеге безнең поход турында хәбәрдар иде", - диде Гомберг. Ирәмәл тавына квадроциклда менгән төркемнең барлык әгъзалары табигать паркы территориясенә рәсми рөхсәт белән кергәнен исбатларга әзер, дип билгеләп үтте ул.   "Без биредәге матурлыкка сокландык, киләчәктә тауга бары тик җәяү генә менәчәкбез", - дип вәгъдә иттеләр Татарстан квадроциклчылары. Арсений МАВРИН, Гөлүзә ВАСИЛОВА --- | 21.06.2016 (полный текст новости)

  • 2016-06-22 03:05 Ленар Шәех: «Алар кайсы укучыга нинди китап тәкъдим итәргә икәнен яхшы белә»
    22.06.2016 Мәдәният Дөресен генә әйткәндә, җәй китап уку өчен кулай вакыт түгел инде анысы, әмма укырга туры киләчәк. Чөнки башкалабызда 18-19 июнь көннәрендә җәйге китап фестивале үтте. Аны “Смена“ замана мәдәният үзәге Татарстан Мәдәният министрлыгы ярдәме белән оештырды. Инде бишенче тапкыр уздырыла торган фестивальнең быелгысы 80нән артык нәшрият катнашкан китап ярминкәсе булуы белән истә калачак. Алар үзләре белән  ярминкәдә кибетләрдә сирәк очрый торган китаплар тәкъдим итте.  Стендларда  әдәби, публицистик, фәнни-популяр, документаль әсәрләр һәм балалар китапларын табарга була иде. Җитмәсә, бәяләре дә сату нокталарына караганда шактыйга   арзанрак булды.  Ә кызык китап кулыңа килеп эләксә, кышны җәйне карап тормыйсың инде, йотлыгып укый башлыйсың   Хәер, оештыручылар да шуңа өмет иттеләр. Бигрәк тә, яшьләр арасында китап яратучылар санын арттырасылары килә иде  аларның.     Шуңа да фестивальнең программасын шактый кызыклы  төзегәннәр.    Фестиальнең беренче көнендә үк  Польша  язучысы Дорота Масловская  белән иҗади очрашу үтте. Анда килүче балаларга да аерым игътибар күрсәтелде,  алар өчен  мастер-класслар  эшләде.   Быел кино елы булгач, билгеле инде, мондый зур чара кино сәнгатеннән башка гына уза алмаячак иде. Танылган кино тәнкыйтьчесе    Антон Долин бу сәнгатьнең озын гомерле булуының серен ачты.  Фестиальгә килүчеләргә бик күп яңа исемнәр, яңа әсәрләр белән танышу мөмкин булды. Кунаклар Россиядән генә түгел,  Польша,  Швейцария, Германия  кебек Европа  илләреннән дә килгәнгә,  быелгы җәйге фестиваль халыкара  дәрәҗә алды.  Оештыручылар әйтүенчә, әлеге фестиаль әдәбият, сәнгать, фәлсәфәнең   уртак бәйрәменә әйләнде. Дмитрий Гавришның Сочи, Кырым якларыннан язган сәяхәтнәмәсе тәкъдир ителде.  Әлеге китап «Смена» нәшриятында фестивль  өчен махсус  әзерләнргән иде.     - Без соңгы вакытта, ишетеп-белеп торасыздыр инде, Мәскәүдә, Санкт-Петербугта зур-зур  китап ярминкәләрендә катнашып,  уңышлар белән кайттык. Үзебездә үткәрелә торган бу ярминкәдә дә бик теләп катнаштык. Бу эш белән башлыча безнең маркетинг бүлеге шөгыльләнә. Алар кайсы укучыга нинди китап тәкъдим итәргә икәнен яхшы беләләр.   Безнең нәшриятта чыккан китапларны кая гына алып барсак та,  теләп алалар. Бигрәк тә, ике телдәге, балалар өчен чыгарылган, тарих турында язылган китаплар популяр.  Мондый ярминкәләр үзеңнең китапларың белән горурланырга һәм башкалардан өйрәнергә  мөмкилек бирә, - ди Татарстан китап нәшриятының баш мөхәррире  Ленар Шәехов әлеге ярминкәнең мөмкинлекләрен барлап.    Быел 130 еллыгы зурлап  билгеләп  үтелгән бөек шагыйребез Габдулла Тукайга да фестивальдә урын бирелгән. “Тукай  көндәлекләре“  киң катлам укучыга тәкъдим ителде.   Йолдыз ШӘРАПОВА --- | 20.06.2016 (полный текст новости)

  • 2016-06-22 03:05 Татарстанда давыл турында кисәтү игълан ителде
    22.06.2016 Экология Татарстан Гидрометеорология һәм әйләнә-тирә мохитне күзәтү идарәсе һава торышының бозылуы турында кисәтә. Көн азагында һәм бүген кич, шулай ук 23 июньгә каршы төндә Татарстанда урыны белән яшен, көчле яңгыр, боз яву ихтимал. Җилнең давыллап көчәюе дә мөмкин. Көчәйгән вакытта җилнең тизлеге секундына 19-24 метрга кадәр җитә.   23 июньдә көндез дә һава торышы тотрыксыз булачак. Урыны белән яшенле яңгыр, төньяк-көнбатыштан көчле җил көтелә. --- --- | 22.06.2016 (полный текст новости)

  • 2016-06-22 03:05 Ыкта батып үлгән үсмер мәете табылган
    22.06.2016 Фаҗига Мөслимдә Ыкка су коенырга киткән җиреннән кайтмаган 17 яшьлек үсмернең мәете табылган. Бу хакта “Татар-информ” вәкиленә Россия Гадәттән тыш хәлләр министрлыгының ТР буенча Баш идарәсеннән хәбәр иттеләр. Үсмернең югалуы турындагы хәбәр 19 июньдә 16.03тә килеп ирешә. Аның дуслары белән Ыкка су коенырга китүе һәм әйләнеп кайтмавы ачыклана. Егетне эзләү шул ук көнне башлана. Гадәттән тыш хәлләр министрлыгының 21 хезмәткәре һәм 1 берәмлек техника җәлеп ителә. Эзләүгә волонтерлар да кушыла.   “Бүген, 22 июньдә иртәнге 3.22дә, волонтерлар суга баткан үсмер гәүдәсен табып, ярга алып чыга. Мәет агым буенча түбән таба 2,5 чакрым тирәсе китеп калыккан һәм судагы агач ботагына эләккән булган”, – дип ачыклык керттеләр республиканың гадәттән тыш хәлләр ведомствосында.   Кичә язган идек: Татарстанда яшүсмер су коенырга киткән җиреннән кайтмаган   Ләйсән ИСХАКОВА --- | 22.06.2016 (полный текст новости)

  • 2016-06-22 03:05 Сәйдә Мөхәммәтҗанова Татарстан Президенты биргән акчага беренче альбомын чыгарган (ВИДЕО)
    22.06.2016 Мәдәният Россия күләмендә үткән “Голос” балалар телебәйгесендә өченче урынны яулаган татар кызы Сәйдә Мөхәммәтҗанованың беренче альбомы әзерләнеп беткән. Бу хакта Yammy Music продюсерлык үзәге хәбәр итте. “Мин “Голос” телебәйгесендә катнашып, өченче урынны алганнан соң, Татарстан Республикасы Президенты Рөстәм Миңнеханов миңа 300 мең сум акча бүләк иткән иде. Беренче альбомымны шул акчага чыгардык. Әле тагын костюмнар тектерергә дә җитте ул, мин Президентыбызга бик рәхмәтле”, - диде Сәйдә Мөхәммәтҗанова “Татар-информ” хәбәрчесенә.   “Балачактан килми китәсе” дип аталган әлеге альбомны яздыру өч ел дәвам иткән. Җыентыкка татар, гарәп, төрек, инглиз, рус телләрендә башкарылган 18 әсәр кергән. Алар арасында – Сәйдә Мөхәммәтҗанованың даими репертуарында булган “Су буйлап”, “Күгәрчен”, “Сахралар”, “Әллүки” һәм башка татар халык җырлары, швед башкаручысы Махер Зейн нәшидләренең кавер версияләре, Сәйдәгә “Голос” телебәйгесендә популярлык китергән "Ya Illahi" җыры һ.б.   “Җыентыкка керәчәк җырларны әтием, әнием һәм продюсерым Илдар Кәрим белән сайладык. Төрле телләрдәге җырларны кертүебез дә очраклы түгел – минем иҗатымны яратучылар арасында төрле милләт кешеләре бар, бөтенесенең дә күңеленә хуш килердәй җыентык булсын дип теләдек”, - диде Сәйдә “Татар-информ” хәбәрчесенә.   Альбомны тәкъдим итү кичәсе 12 август көнне Казанда “Туган авылым” комплексында үтәчәк. Җыентыкның электрон версиясе исә интернетка инде урнаштырылган, диде Yammy Music продюсерлык үзәгенең җитәкчесе Ильяс Гаффаров.   Белешмә өчен. Сәйдә Мөхәммәтҗанова – Казан кызы. 5 яшьтән җырлый башлаган, Күпсанлы халыкара конкурс-фестивальләр лауреаты. Репертуары, башлыча, татар халык җырлары, нәшидләр, мөнәҗәтләрдән тора. Алсу ИСМӘГЫЙЛЕВА --- | 22.06.2016 (полный текст новости)

  • 2016-06-19 04:20 Айзат Шәймәрданов: “Татарда сәяси журналистика юк дәрәҗәсендә” (ФОТО)
    16.06.2016 Матбугат Айзат Шәймәрданов — “ТНВ” каналында “Хәбәрләр” тапшыруы хәбәрчесе. Газета-журналларда төрле темаларга язылган, аеруча спортны яктырткан мәкаләләре аша да яхшы таныш ул. Соңгы вакытларда Айзат сәяси мәсьәләләргә багышланган “Канун. Парламент. Җәмгыять” тапшыруын да алып бара башлады. Бу арада журналист егет отпускта, туган ягы Сабада ял итеп ята. — Йорт тирәсендә эш бетә димени?! Мәш килеп йөрим, — ди Айзат. — Физик эшне сагынып кайткан идем. Әле менә бакчада кайнашам. Казанга көч туплап килергә инде.   Тулы исеме: Айзат Фларид улы Шәймәрданов   Туган җире: Байлар Сабасы бистәсе   Туган көне: 23 май, 1990 ел   Белеме: КФУның журналистика факультеты   Гаилә хәле: буйдак.   “Телевидениегә башта ияләшә алмадым”   — Айзат, журналистикада кайчаннан каләм тибрәтә башладың? — Югары сыйныфларда укыганда минем алда, нинди һөнәр сайларга икән, дигән сорау тормый иде инде. Чөнки кайсы өлкә буенча китәчәгемне шул вакытта ук чамалый идем. Ул йә журналистика яки политология булыр, дип үзем өчен билгеләп куйдым.   IX-XI сыйныфларда укыганда “Саба таңнары” газетасы, “Саба дулкыннары” те-лерадиокомпаниясе белән хезмәттәшлек иттем, аларга яздым, сюжетлар да эшләдем. Республика газеталарына да язмалар җибәреп тордым.   Ни өчен журналистикамы? Бу табигатемә хастыр. Күп нәрсәгә үз карашым бар. Фикерләремне җиткерер өчен, тормышымны газета-журналлар, аннан соң телевидение белән бәйләгәнмендер.   — “ТНВ”га ничек килеп кердең? — КФУда V курста укыганда, безне кастингка җибәрделәр. Очраклы рәвештә эләк-тем. Шул чакта мине “Хәбәрләр”нең ул вакыттагы баш мөхәррире Данил Гыйниятов эшкә чакырды. “Хәбәрләр”дә үзем яраткан сәяси, тарихый темаларга алындым, шунысы сөендерә.   — Эш җиңел түгелдер... — Бик авыр димәс идем. Дөрес, башта ияләшә алмадым. Газета-журналларга озын җөмләләр белән яздым. Ә телевизион текст бик кыска, анык булырга тиеш. Нигезе бер үк булса да, басма һәм телевизион журналистиканың аермалары күп икән. Бирелгән бер-ике минутта син шактый мәгълүматны кыска һәм аңлаешлы итеп җиткерергә тиеш.   — Айзат, тәүге хезмәт хакың истәме? Нинди эш иде ул? — 14-15 яшьләр тирәсе булгандыр. Газ өлкәсендә эшләүче җизнәм белән морҗалар чыгарып йөрдек. Ике атна эшләдек. Берничә морҗа чыгардык. Шул вакытта 2 мең сум алганым хәтердә.   — Студент елларында ук газеталарда эшли башладың бугай? — Журналистика факультетында укыганда, практиканы башта дәүләт газеталарында уздык. II курстан “Безнең гәҗит” газетасы белән хезмәттәшлек итә башладым. Үз фикеремне җиткерү өчен, бу газетаны иң уңайлысы дип таптым. Анда күбрәк дини, милли проблемаларны яктырттым. Спорт темаларына да яздым.   — Элек спорт турында актив яза идең. Хәзер никтер күренми? — Спортны ташладым, бөтенләй кызыксынмыйм. Элек ул хакта күп яза идем. Бүген профессиональ спортны күзәтмим дә, җанатар буларак та бернинди мөнәсәбәтем юк. Спортзалга, фитнеска йөрим. Шул бәйлелек кенә бар.   — Күптән түгел “Канун. Парламент. Җәмгыять” тапшыруын да сиңа йөкләделәр... — Бу — Татарстан Дәүләт Советы белән “ТНВ”ның уртак проекты. Сәяси темалар эчендә кайнагач, әлеге тапшыруга кереп китү әллә ни кыенлык тудырмады. Монда дәүләт сәясәте дә чагыла, шул ук вакытта объектив карарга да тырышабыз, беренче чиратта, мәсьәләләрне журналист буларак яктыртабыз.   Шунысы ошап бетми: бүген Татарстан Дәүләт Советында 100 депутатның бик азы гына үз хокукларын, мөмкинлекләрен тулысынча файдаланып эшли. — Әгәр үзеңне депутат итеп куйсалар... — Әгәр мин депутат булсаммы? Ул очракта күпкә активрак эшләр идем. Депутатларның күбесе закон проекты да тәкъдим итми. Бу яктан безнекеләр пассиврак. Тапшыру саен кемнәрдәндер интервью алам. Күп очракта ул калыплашкан төстә була. Шул 100 депутатның уртача 20 се генә әңгәмә кора. Ә 80 е кайда дигән сорау туа. Алары күләгәдә.   Бүген татар журналистикасында сәяси журналистика юк дәрәҗәсендә. Мине шул борчый. Беренчедән, бу юнәлештә аңлый, фикерли белгән журналистлар азрак, икенчедән, Татарстанда төрле позициядә торган сәяси көчләр бик аз. Аларның йогынтысы сәяси тормышта юк дәрәҗәсендә. Шул бер генә сәясәт, бер генә партия бар. Шуның бәрабәренә безгә вакыйгаларны бер даирә тирәсендә генә яктыртырга туры килә. Татар журналистларына бунтарьлык, салкын караш җитми. Яраклашып әңгәмә кору бара, димме соң. Кеше, әйтик, урлаган икән, аны карак дип әйтергә кирәк. Без аны йомшартып кына, аңлаешсыз җөмләләр белән җиткерәбез кебек.   — Тапшыру барышында тагын нинди кыенлыклар белән очрашырга туры килә? — Сәяси, икътисадый, матди вәзгыятьне яктыртырга экспертлар, тәҗрибәле белгечләр җитми. Кайчак түрәләр белә торып та әңгәмә бирми. Бу тапшыру әзерләгәндә бермә-бер кыенлыклар тудыра. Безгә татарча мәгълүмат кирәк. Урысчасын табу җиңелрәк. Әмма ул безне бизәми, миллилекне баетмый бит. Сәясәтчеләрнең бераз журналистларга ачык булуын теләр идем.   — Туган яклар, якыннарың турында да сөйләшик әле, Айзат... — Мин — Саба егете. Әти-әнием Байлар Сабасында яши. Бүген икесе дә пен-сиядә. Алар соңгы елларда бергәләшеп “Алтын” кибетендә эшләде. Гаиләдә без өч бала. Мин — төпчеге. Әнием мине 41 яшендә тапкан. Олы апам укытучы, җизни белән өч бала үстерәләр. Дүртенчесен көтәләр. Икенчебез юрист. Аның улы бар. Алар да бәби көтә. Гаиләбез ишәергә тора.   Мин төпчек, аеруча ике кыздан соң туган малай буларак, иркәрәк үскәнмендер. Авырлыкны күрмәдем. Сабада үземне шулхәтле рәхәт хис итәм. Атна саен диярлек кайтырга тырышам. Миңа мунча, бакча кирәк. Арыганлыкны, стресс яки төшенкелекне дәвалау чарасы минем өчен нәкъ менә шулар.   Телевизор караганым юк. Әнием барысын да күзәтеп бара. Хаталарымны әйтүче, төзәтүче дә беренче чиратта ул. — Әле ялда икәнсең. Ниләр җимереп йөрисең? — Иң яратканым — бакча эше. Моны хоббием дияргә дә була. Өй тирәсендәге күп агачларны үзем утырттым, картларын кистек. Бакча эшләре мине тынычландыра. Декоратив агачлар ошый башлады әле, соңгы елларда алар популярлашты.   Арткы як бакча турында уйланып йөрим. Бәрәңге утырту файдалы түгел. Сатып алсаң, күпкә очсызга чыга. Без күп бәрәңге ашау яклы түгел. Яшел тәмләткечләр, җиләк-җимеш, яшелчә үстерүең һәм бакчаның бер өлешен ял итү почмагына әйләндерүең күпкә әйбәтрәк, дигән фикергә килә барам. Ул кешенең тормышын, яшәү рәвешен яхшырта дип уйлыйм. — Айзат, син сәяхәтче дә бит әле. Быел кайларга барырга план корасың? — Сәяхәт итү — тагын бер хоббием. Күп җирләрдә булырга өлгердем. Якын Көнчыгыш илләрендә күп булдым. Быел Европага чыгып китәргә теләгем бар... Әмма ничек булыр, әлегә белмим. Кризис бит. Хезмәт хакының үзкыйммәте юкка чыкты. Башка чыгымнарым да бар әле. Бераз аларны җайга салмый торып, җәелеп йөреп булмас.   — Нинди хыяллар белән яшисең? — Торыр урыным бар, Аллага шөкер. Шулай да иң зур хыялларымның берсе — бакчалы, мунчалы, гаражлы аерым йорт салу. Гаилә өчен иң җайлысы йорттыр дип уйлыйм. Җәйгә зур планнар юк. Отпускны бер атна итеп кенә алган идем. Бик аз икән бу, җитмәде, бер ай аласы калган, дим.   Рамазан аен бик көтеп алдым. Минем өчен ул — үземне аякка бастыру, яңару ае. Ашау-эчүдән, күп кирәксез гамәлләрдән тыелу үзеңне дә, эчке күңелне дә рәткә кертә.   — Мәхәббәт мәсьәләсендә эшләр ничек соң, Айзат? — Шактый кызлар белән йөреп карадым инде. Ниһаять, быел, нык эзләнүләрдән соң, үз тиңемне таптым. Белгечлеге буенча биолог һәм юрист ул. Аны бик яратам!                                   Лилия ЙОСЫПОВА --- | 16.06.2016 (полный текст новости)

  • 2016-06-19 04:20 Чаллыда иптәшләрчә футбол матчында бер ир-атның гомере өзелгән
    16.06.2016 Фаҗига "КАМАЗ" автомобиль заводы футбол кырына ашыгыч ярдәм машинасын кичә 18:03 сәгатьтә чакыртканнар. Ләкин алар килгәндә яшәү билгеләре күзәтелмәгән ир-атка табиблар да ярдәм итәрлек булмый инде. Әлеге күңелсез хәл турында "Челнинские известия" хәбәр итүенчә, 57 яшьлек ир-ат иптәшләрчә футбол матчы вакытында кинәт кенә җиргә егыла һәм үлә. Ул заводта цех җитәкчесе урынбасары булып хезмәт куйган. Берничә ел элек инфаркт кичерүе мәгълүм. Әмма авыруы белән килешмичә, актив рәвештә спорт белән шөгыльләнгән.   Кичә алар хезмәттәшләре белән эштән соң туп тибеп алырга булган. Кызганыч, матчны вакытсыз туктатырга туры килгән... --- --- | 16.06.2016 (полный текст новости)

  • 2016-06-19 04:20 Татарстан язучылар берлеге корылтае үз эшен башлады
    16.06.2016 Мәдәният Бу минутларда "Казан" милли-мәдәни үзәгендә Татарстан Республикасы Язучылар берлегенең XVIII корылтае бара. Аны республиканың халык шагыйре Равил Фәйзуллин ачты. Ул берлеккә керүче 336 әгъзаның 243е теркәлгәнен билгеләп узды. Корылтайда ТР Президент Аппараты җитәкчесе Әсгать Сәфәров, ТР Дәүләт Советы Рәисе урынбасары, ТР Журналистлар берлеге җитәкчесе Римма Ратникова, ТР мәдәният министры Айрат Сибагатуллин, "Татмедиа" Республика матбугат һәм массакүләм коммуникацияләр агентлыгы генераль директоры Айрат Зарипов, ТР Дәүләт Советы депутаты Разил Вәлиев, Татарстанның халык язучылары, шагыйрьләре һәм башкалар катнаша. Традиция буенча, язучылар берлеге корылтаен аксакал язучыларның берсе ачып җибәрә. Бүген бу вазифа Г. Тукай исемендәге дәүләт премиясе лауреаты, Татарстанның халык шагыйре Рәдиф Гаташка йөкләнде. Ул кереш сүзендә бүгенге җыенның татар халкының бөек уллары Габдулла Тукай, Муса Җәлил, Фатих Әмирхан, Мәхмүт Галәү кебек әдипләрнең олуг юбилейлары бәйрәм ителә торган елга туры килүен билгеләп үтте. Ул татар язучыларының әдәбиятка керткән өлеше турында ялкынлы нотыгы белән чыгышы ясады.   Равил Фәйзуллин җыенда соңгы дүрт ел эчендә 29 каләм иясенең бакыйга күчүен искәртеп, аларны бер минут тынлык белән искә алырга тәкъдим итте. Соңгы дүрт ел эчендә ТР Язучылар берлеге сафларына 42 иҗатчы өстәлгән, шуның 16сы - яшьләр.   Кичә язган идек: Корылтай алдыннан кайбер язучыларның фикере Гөлнар ГАРИФУЛЛИНА --- | 16.06.2016 (полный текст новости)

  • 2016-06-19 04:20 Татарстанның Язучылар берлеге корылтаенда бер төркем әдипләр бүләкләнде
    16.06.2016 Мәдәният Милләтара һәм мәдәниятара багланышлар мәсьәләсе Татарстан Язучылар берлеге эшендә төп юнәлешләрнең берсе булырга тиеш. Бу хакта бүген берлекнең XVIII корылтаенда Татарстан Президенты Аппараты җитәкчесе Әсгать Сәфәров белдерде. Ул корылтайда катнашучыларны Татарстан Президенты Рөстәм Миңнеханов исеменнән сәламләде. Әсгать Сәфәров хакимиятнең барлык структуралары җитәкчеләре катнашуының бу корылтайга зур игътибар бирелүенең язучыларга хөрмәт зурлыгы дәлиле булуын билгеләп узды. "Язучылар иҗаты, һичшиксез, мәдәниятнең нигезе булып тора, ата-бабаларыбыз һәм киләчәк буынның рухи мирасы арасында бәйләп торучы күпер санала. Әдәбият гомумкешелек кыйммәтләрен саклап калырга ярдәм итә", - дип, Әсгать Сәфәров бүген корылтайның бөек шагыйрь Габдулла Тукайның тууына 130 ел тулган елны үткәрелүен билгеләп узды. Ул Тукай иҗатының рухи һәм әхлакый үрнәк булуын, милләтара һәм мәдәниятара багланышлар мәсьәләсенең бүгенге көндә актуаль булуын һәм Язучылар берлеге эшендә аның төп юнәлешләрнең берсе булырга тиешлегенә басым ясады.   "Безнең республикада Язучылар берлеге иҗтимагый әһәмияткә ия оешмаларның берсе булып тора. Сез республиканың иҗтимагый һәм мәдәни тормышына позитив өлешегезне кертәсез", - диде Әсгать Сәфәров һәм язучыларның телне саклау, аны үстерүдә зур роль уйнавын әйтте. Ул чыгышын тәмамлап, корылтайда катнашучыларга зур уңышлар теләде. Милли мәдәниятне саклап калуы һәм үстерүгә зур өлеш кертүе өчен, Бөтендөнья татар конгрессы Башкарма комитеты рәисе урынбасары Дамир Гыйсметдинов ТРның "Фидакарь хезмәте өчен" медале белән бүләкләнде.   ТР Дәүләт Советы Рәисе урынбасары Римма Ратникова республика парламенты башлыгы Фәрит Мөхәммәтшин исеменнән сәламләде. Римма Ратникова аның Язучылар берлеге корылтаен беренчеләрдән булып кайгырта башлаган кешеләрнең берсе булуын әйтте. Ул мәдәният өлкәсендәге күпьеллык фидакарь хезмәте, нәтиҗәле иҗаты өчен, Лерон Хәмидуллинга ТР Дәүләт Советының Рәхмәт хатын тапшырды.   ТР мәдәният министры Айрат Сибагатуллин ТР Мәдәният министрлыгы һәм Язучылар берлегенең әдәби премияләрен тапшырды. Әдәбияттагы казанышлары һәм "Тукай белән әңгәмәләр" китабы өчен язучы Зиннур Мансуровка Г.Исхакый исемендәге премия бирелде. Әлеге премия шулай ук милләттәшләребез тормышын сурәтләгән 1999-2000 нче елларда "Аваз" нәшриятында басылган китаплары өчен, вафатыннан соң, Тәуфикъ Әйдигә тапшырылды. Һади Такташ исемендәге премия белән әдәбияттагы казанышлары, "Гәрәбә" китабы, "Казан утлары" журналында дөнья күргән шигырь цикллары өчен язучы Сания Әхмәтҗанова бүләкләнде. Фатыйх Хөсни исемендәге премия әдәбиятттагы казанышлары һәм "Ул яшәргә тиеш иде" китабы өчен язучы Вакыйф Нуруллинга бирелде. Җамал Вәлиди исемендәге премия әдәби тәнкыйть өлкәсендә актив эшчәнлеге, 2015 нче елда дөнья күргән әдәби тәнкыйть мәкаләләре өчен язучы Айдар Хәлимгә тапшырылды. Әдәбият үсешенә зур өлеш керткәне өчен ТР Мәдәният министрлыгының күкрәк билгесе белән прозаик һәм тәрҗемәче Рөстәм Сабиров, Маргарита Небольсина бүләкләнде. ТР Мәдәният министрлыгының Мактау грамотасына журналист, язучы Айрат Бикбулатов лаек булды. Гөлнар ГАРИФУЛЛИНА --- | 16.06.2016 (полный текст новости)

  • 2016-06-19 04:20 Тукай турындагы яңа фильм халыктан җыелган акчага төшереләчәк
    16.06.2016 Милләт "Р.И.Продакшн" киностудиясе Габдулла Тукайга багышланган фильм төшерергә алынган. Бу хакта “Татар-информ” МА корреспондентына киностудиянең продюсеры һәм танылган кинооператор Рияз Исхаков хәбәр итте. Фильмның икенче режиссеры Эдуард Вәлиев сүзләренчә, проектны алар бергә уйлап тапкан, идея авторы — Рияз Исхаков. Аны төшерү өчен алар халыктан акча җыярга ниятләгән. “Кертемнәр инде бар, боз кузгалды. Әмма әлегә без сайтыбызны инглиз телле аудитория өчен эшләдек һәм шуңа да акча кертүчеләрнең күбесе АКШ һәм Канаданың Таронто татарлары. Башкортстан татарлары да булыша башлады, Татарстаннан да ярдәм көтәбез”, - диде Эдуард Вәлиев.    Кинотасма татар телендә һәм нәфис фильм рәвешендә эшләнеләчәк. Аны төшерү шактый кыйммәткә төшәчәк. Әңгәмәдәшебез сүзләренчә, актерлар эше һәм төшерү группасына артык күп акча тотылмаячак, әмма грим шактый зур чыгымнар сорый. Чөнки Тукай әсәрләренә нигезләнеп төшерә торган кинотасмадагы геройларны мөмкин кадәр чынбарлыкка якын итеп эшләргә тырышачаклар. Төшерү мәйданчыгы итеп Казан һәм Мәскәү сайланган.   “Фильм Габдулла Тукай турында гына түгел, ә аның әкиятләре, шигырьләре хакында да. Шагыйрьнең геройлары Тукайның үзе белән очрашачак. Сценарийны шулай ук бергәләп яздык, төп өлешен Рияз Исхаков иҗат итте”, - диде икенче режиссер.   Рияз Исхаков исә, аңа төзәтмә кертеп: “Сценарийны Габдулла Тукай язган, мин аны кино өчен яраклаштырдым гына”, - ди.   Артистларга килгәндә, аларның составы билгеле, диярлек. Тик алар, сайтта тавыш бирү ярдәмндә, тагын бер кат сайланачак. “Халыкның киноны каравы гына түгел, аны төшерү процессында катнашуы да безнең өчен бик мөһим”, - диде Эдуард Вәлиев.   Персонажлар һәм фильм геройлары эскизларын ясаучылар арасында бәйге игълан ителгән. Әлегә 15ләп рәссам иҗади эшләрен юллаган. Алар арасында фоторәссам Алия Бәйрәмгулова алда бара.   Фильмның презентациясен Лос-Анджелес каласында уздырганнар һәм сайтны (http://tukayfilm.com) тәкъдим итү чарасы да шунда булган. Сайт әлегә латин хәрефләре белән бирелгән, якын арада аның кириллица варианты да гамәлдә булачак. Эдуард Вәлиев хәбәр итенчә, сайтның татар телендәге варианты эшләнеп беткән диярлек.   Киләчәктә әлеге фильмга багышланган китап чыгару да планлаштырыла.  Лилия ЛОКМАНОВА --- | 16.06.2016 (полный текст новости)

  • 2016-06-19 04:20 Идел елгасында гаҗәеп бер җан иясе тапканнар (ВИДЕО)
    16.06.2016 Җәмгыять Яшел Үзән районының Васильево бистәсендә яшәүчеләр Идел елгасында гаҗәеп бер "җан иясе" тапканнар. Аны "ат ялы" ("конский волос") булырга мөмкин дип фаразлыйлар. "Ат ялы" булса, табылдык кеше өчен куркыныч түгел, әлеге паразитлы суны йоткан очракта да кеше организмына бернинди куркыныч янамый, ул бары тик бөҗәкләрдә генә үрчи ала икән.           --- --- | 16.06.2016 (полный текст новости)

  • 2016-06-19 04:20 Аида Гарифуллина белән Марат Сафин өйләнешәләрме? (ФОТО)
    16.06.2016 Шоу-бизнес 36 яшьлек теннисчы Марат Сафинның буйдаклар сафыннан төшеп калуы мөмкин. Чөнки соңгы вакытта аны бик еш кына 28 яшьлек якташыбыз Аида Гарифуллина белән күргәли башлаганнар. Әле бу көннәрдә генә Марат белән Аиданың Казан урамында йөрүенн Life.ru редакциясенә LifeCorr кушымтасы аркылы бер журналист җибәргән.  Чәчкәләр тоткан кыздан күзләрен алмыйча, яратып кына кочып алучы спортчы белән җырчы арасында җитди мөнәсәбәтләр булуы сизелеп тора.   Лайф хәбәрчесенә исә Аида  Марат белән дусларында бәйрәм вакытында танышып, җылы мөнәсәбәтнең аларны елдан артык бәйләвен әйткән. Ләкин бу хакта яшләр бик сиздерергә теләмәгән генә. Ә өйләнешүгә кагылышлы сорауга Аида: – Иншалла! - дип җавап биргән.       --- --- | 16.06.2016 (полный текст новости)

  • 2016-06-19 04:20 ТР Язучылары берлеге рәисе XVIII корылтайда соңгы 4 елдагы эшчәнлек буенча хисап тотты
    16.06.2016 Мәдәният Бүген "Казан" милли мәдәният үзәгендә Татарстан Республикасы Язучылары берлегенең XVIII корылтае уздырыла. Анда берлеккә керүче 336 әгъзаның 243е катнаша. Корылтайда төп доклад белән ТР Язучылар берлеге рәисе Рафис Корбан чыгыш ясады. Ул берлекнең соңгы 4 елдагы эшчәнлек нәтиҗәләре буенча хисап тотты. Рәис әдәбият өлкәсендәге кимчелекле якларга, ихтыяҗларга тукталды. “Берлекнең төп максаты – язучыларга югары сәнгать әсәре булырлык әдәби әсәрләр иҗат итүдә булышу. Бу максатны тормышка ашыру өчен төп бурыч – иҗат белән шөгыльләнүгә стимул булдыру. Язучы хезмәте өчен түләү, гонорар бик түбән. Шуңа күрә язучыга иҗатка этәргеч бирүнең иң үтемле чарасы – иҗат конкурсы үткәрү дип таптык”, – дип башлады чыгышын Рафис Корбан һәм каләм әһелләре, яшь иҗатчылар арасында үткәрелгән бәйгеләр турында сөйләде.   Рәис докладыннан аңлашылганча, 2014 елда ТР Президенты Рөстәм Миңнеханов тарафыннан татар халкының күренекле тарихи шәхесләренә багышланган роман иҗат итүгә махсус заказ алынган. Бу язучыларны иҗатка тартуда соңгы 30 елда күрелмәгән матур эш булды, дип билгеләп үтте ул. Нәтиҗәдә, Айгөл Әхмәтгалиева беренче татар хатын-кыз артисты Сәхибҗамал Гыйззәтуллина-Волжская, Рөстәм Галиуллин күренекле дин галиме Таҗетдин Ялчыгол турында романнар язган. Ркаил Зәйдулла Казан ханлыгының соңгы дин башлыгы Кол Шәриф хакында, Галимҗан Гыйльман бөек татар-башкорт шагыйре Шаехзадә Бабич язмышына багышланган, Ләис Зөлкарнәй шагыйрь һәм алтын приискалары хуҗасы Дәрдемәнд язмышын сурәтләгән роман язуга алынган булган. Әмма соңгы өчесе, күренекле шәхесләр турында әсәр язуның бик авыр эш икәнен сылтау итеп, романнарын тиешле вакытка төгәлли алмаган.   “Бу романнарны китап итеп бастыру да, төрле телләргә тәрҗемә иттерү дә бөек шәхесләребезне дөньяга танытуда зур эш булыр иде. Әлеге әсәрләрне язучыларга шактый зур күләмдә гонорар түләнде. Әмма эшнең шулай озакка сузылуы яңа заказлар алуны тотарлый”, – диде Рафис Корбан, романнарның быел язылып бетәчәгенә өмет баглап.   Бу мәсьәлә ТР Язучылар берлегенең корылтайда хисап тоткан ревизия комиссиясе рәисе Фарсил Зыятдинов чыгышында да күтәрелде. Ул китергән мәгълүматларга караганда, күренекле шәхесләр турында романнар язуга республика бюджетыннан 2 млн сум күләмендә акча бүлеп бирелгән.   “Язучыларның һәркайсына 400әр мең сум күләмендә гонорар түләнде. Әмма иҗатчыларның икесе генә заказны вакытында үтәде. Калган өчесе эшне былтыр 31 октябрьгә кадәр төгәлләргә тиеш булса да, романнар бүгенгәчә юк”, – диде Фарсил Зыятдинов. Ул дәүләт тарафыннан бүлеп бирелгән акчаны әрәм-шәрәм итмәскә, заказны үтәмәгән язучылардан кире кайтарту кирәклеген әйтте. Ревизия комиссиясе рәисе әйтүенчә, шул очрактан кала, берлектә акча тоту мәсәләсендә тупас кимчелекләр ачыкланмаган. Әмма каләм әһелләре арасында аның сүзләренә ышанмаучылар, аңа каршы чыгучылар да булды. Шулай да, корылтайда ревизия комиссия хисабы расланды.   Башкаларыннан аермалы буларак, бу корылтайда проза, драматургия, шигърият, балалар әдәбияты, әдәби тәнкыйть буенча аерым чыгышлар ясалмады. Бу әдәбият турында фикер алышуларга күбрәк вакыт калдыру максаты белән эшләнде. Юнәлешләрнең һәркайсы буенча чыгышлар язма рәвештә тупланып җыентык әзерләнеп, әлеге иҗади берлек әгъзаларына таратылган. Корылтайда төп доклад һәм әлеге җыентыкта тупланган чыгышлар буенча фикер алыштылар.   Корылтай бу минутларда да дәвам итә. Докладлар буенча фикер алышулардан соң, Язучылар берлеге Уставына үзгәрешләр кертү, берлек рәисен һәм яңа идарә сайлау ниятләнә. Ләйсән ИСХАКОВА --- | 16.06.2016 (полный текст новости)

  • 2016-06-19 04:20 Корылтайда язучылар Рафис Корбанга уңайсыз сораулар яудырды (ВИДЕО)
    16.06.2016 Мәдәният Бүген “Казан” милли-мәдәни үзәгендә Татарстан язучыларының XVIII корылтае уза. Шактый каршылыклы бәхәсләр кузгатылган корылтай үзенең иң кызу мизгелләренә барып җитте. Татарстан язучылар берлеге рәисенә кандидатлар исемлеге мәгълүм булды. Болар: Данил Салихов, Илфак Ибраһимов, Рифат Сәлах, Ркаил Зәйдулла. Берлекне моңарчы җитәкләгән Рафис Корбан үз кандидатурасын Илфак Ибраһимов файдасына алды. Төшке ашка кадәр билгеләнгән программа буенча, Татарстан Язучылар берлеге рәисе Рафис Корбан дүрт ел эчендә башкарылган гамәлләр буенча хисап тотты. Корылтай делегатларының күпсанлы сорауларына җавап бирде. Аның чыгышыннан өзек китереп узабыз:  “Үткән дүрт елда җәмгыятьтә язучыларга, әдәби иҗатка мөнәсәбәт гаять тә нык үзгәрде, начарланды. Һәм ул бүген тагын да шул карашны кичерә. Миңа бу дүрт елда шактый йөрергә, төрле республикаларда булырга, язучылар белән аралашырга туры килде. Һәм мин шуны күрдем: язучыларга карата иң хәерхаһлы булган республика – ул безнең Татарстан...   Безнең Уставта Берлекнең төп максаты – язучыларга югары сәнгать әсәре булырлык әдәби әсәрләр иҗат итүдә булышлык күрсәтү дип билгеләнә. Бу максатны тормышка ашыру өчен төп бурыч – язучының иҗат белән шөгыльләнүе өчен стимул булдыру, иҗатка кызыксындыру тудыру. Кызганычка каршы, язучы хезмәте өчен түләү – гонорар бик түбән. Шуңа күрә без язучыга хезмәткә стимул тудыруның иң үтемле чарасы – ул иҗади конкурс үткәрү, дип таптык. Беренче елда ук без Республика авыл хуҗалыгы һәм азык-төлек министрлыгы белән килешеп, авыл тормышын чагылдырган проза әсәрләре иҗат итү буенча конкурс игълан иттек. Авыл язмышы – ул безнең милләт язмышы да. Ул безнең милләтебезнең киләчәге дә. Шуңа күрә мондый конкурсны үткәрү бик әһәмиятле иде. Беренче елда конкурс шактый зур теләктәшлек тапты, шактый гына әсәрләр – 8 роман, 26 повесть һәм 34 хикәя язылды. Әлбәттә, конкурста барлык әсәрләр дә җиңүче була алмый. Һәр жанр буенча өчәр генә җиңүче билгеләнде. Конкурс алга таба да дәвам итте. Ләкин язучыларда кызыксыну бераз кимеде. Нәтиҗәдә икенче елда 4 роман, 12 повесть һәм 11 генә хикәя иҗат ителде. Мин үзем бу да начар түгел дип саныйм. Авыл хуҗалыгы министры Марат Готыф улы Әхмәтов белән килешү буенча, конкурс бүген дә дәвам итә.     2014 елда Президентыбыз Рөстәм Нургалиевич тарафыннан күренекле тарихи шәхесләребез турында романнар иҗат итү өчен махсус заказ алыну язучыларны иҗатка тартуда соңгы 30 елда союз тормышында күрелмәгән матур бер эш булды. Нәтиҗәдә Айгөл Әхмәтгалиева тарафыннан беренче татар хатын-кыз артисты Сәхипҗамал Гыйззәтуллина-Волжская турында һәм Рөстәм Галиуллин тарафыннан күренекле дин галиме Таҗетдин Ялчыгол турында романнар язылды. Ркаил Зәйдулла Казан ханлыгының соңгы дин башлыгы Кол Шәриф хакында, Галимҗан Гыйльманов бөек татар-башкорт шагыйре Шәехзадә Бабич язмышына багышланган һәм Ләис Зөлкарнәй шагыйрь һәм алтын приискалары хуҗасы Дәрдемәнд язмышын сурәтләгән романнар язу белән мәшгуль. Соңгы өч язучының эшләре бераз озаккарак сузылды. Алар моны күренекле шәхесләр турында роман язу бик авыр эш икән дип аңлаталар. Роман язучыларга шактый гына күләмдә гонорарлар түләнде. Алар бу эшне быел тәмамлап чыгарлар бәлки дигән өметтә калам. Бу эшнең шулай озакка сузылуы алга таба да яңа заказлар алуны тоткарлый. Бу романнарны китап итеп бастырып чыгару да, төрле телләргә тәрҗемә иттерү дә бөек шәхесләребезне дөньяга таныту буенча зур эш булыр иде. Яшь иҗатчылар белән эшләү, яшь алмаш тәрбияләү – Язучылар берлегенең төп һәм максатчан алып бара торган эшчәнлекләренең берсе. Яшьләр – берлекнең өмете һәм киләчәге. Былтыр мин Берлектә яше 35 кә җитмәгән 35 язучы бар дип санап йөри идем, быел исә аларның исәбе 20 гә генә калган. Бер ел эчендә унбиш яшь язучыбыз 35 нең теге ягына чыккан. Ә бит соңгы дүрт елда берлеккә кабул ителгән 43 язучының 16 сы – яшьләр. Әйе, сафларыбыз катастрофик рәвештә картаюга бара. Шуңа күрә яшьләр белән эшләүгә игътибарны тагын да арттырасы, көчәйтәсе бар!”     Корылтайга килгәннәр төрле фикерләр, төрле тәкъдимнәре белән уртаклашты:   – Дүрт ел дәвамында Язучылар берлеге идарәсе тарафыннан күп эшләр эшләнде. Аерым алганда язучыларның иҗатларын стимуллаштыру буенча яңалыклар табылды. Төрле өлкәләрдә яшәүче милли язучыларыбыз белән берникадәр элемтәләр яхшырды. Татар әдәбиятын чит телләргә тәрҗемә итү буенча да шактый гына гамәлләр башкарылды. Язучының тормышы җәмгыятьтән аерым була алмый. Алга китеш булды дип саныйм. Халыкның рухи ихтыяҗларын канәгатьләндерә торган югары әдәби эстетик кыйммәткә ия булган әсәрләр иҗат итәргә тиешбез. Дөнья әдәбияты, халыкара әдәби мохиттә дә үзебезнең эзебез булырга тиеш, – дип саный “Казан утлары” мөхәррире Илфак Ибраһимов.   - Минем ун китабым дөнья күрде. Безгә еш кына балалар укымый дигән фикерне ишетергә туры килә, әмма Шәүкәт Галиев, Ләбибә Ихсанова кебек язучылар булса бик укыйлар. Юмор белән язган әсәрләр кирәк безгә. Хәзер еш кына зур, матур рәсемле балалар китаплары чыгаралар, ләкин укый башлаган яшь аудиторияне кызыктырырлык нәрсә табып булмый. Эчтәлеккә игътибар бирергә кирәк. Ә болай, җитәкче язучылардан шәхсән үзем канәгать. Рафис Корбан иҗатыма игътибарлы булды, китабымны чыгарырга ярдәм итте, – ди Аксубайдан килгән балалар язучысы Рушания ханым Низамова.   - Чыннан да, татар тамашачысы юморны үз итә. Шәхсән үзем дә юмор өлкәсендә күбрәк иҗат итәм. Аларны халыкка сәхнәдән тәкъдим итә. Драма әсәрләре турында еш кына бәхәс куерталар, имеш язылмый дип. Минем үземнең дә бу җанрда иҗат иткән берничә әсәрем бар. Игътибар итүче генә юк. Хәзер бит сәхнәдә чит ил әйберләрен кую модага кереп китте, чөнки аның белән гастрольгә барырга уңайлырак. Венгр әйберсе куелды, тиз генә Венгриягә барып килделәр... Язучылар сүлпән дию дөреслеккә туры килми. Үзем дә соңгы вакытта мюзикл яздым. Мюзиклны куярга режиссер, һәр яктан талантлы актер да кирәк бит әле. Вакыт килер, аларны татар тамашачысына тәкъдим итәрбез, – ди язучы, сәхнә остасы Әмир Камалиев.   - Заманында Туфан абый Миңнуллин миңа берлек рәисе булырга киңәш иткән иде. “Хатын-кыз булган җирдә тәртип була”, – дигәне хәтердә. Мин бер дә каршы түгел, хатын-кызны сайлыйлар икән, бик хуп. Яшь, энергияле, талантлы язучы хатын-кызларыбыз бар бит безнең. Берлектә йөздән артык хатын-кыз исәпләнә, араларында лаеклылары бар. Минем үземнең революция ясыйсым килми. Мин тавышта-гаугаларда бер дә катнашканым юк. Катнашасым да килми, чөнки минем өчен  беренче урында иҗат. Шуның белән мин бәхетле дә, – ди язучы Нәбирә Гыйматдинова.   Татарстан Язучыларының XVIII корылтае башка еллардан аермалы буларак, проза, драматургия, шигърият, балалар әдәбияты, әдәби тәнкыйть буенча аерым чыгышлар булмады. Әлеге юнәлешләрнең һәркайсы буенча чыгышлар язма рәвештә тупланып җыентык әзерләнгән иде. Бу җәһәттән фикер алышулар узды. Дөресен әйтергә кирәк, язучының абруе төште. Кайчандыр гөрләп эшләп торган оешма пыскып яткан учакка охшап калды. Замана җилләренең йогынтысы да кагылмый калмагандыр анысы. Өлкән буын язучыларыбыз Интернет ресурсларны куллана белми. Аларның хәтта портретларын Интернетта табуы да авыр.  Язган әсәрләре тиешенчә пропагандаланмый. Ярты дөньяны колачлаган татар телевидениесендә әдәбиятка багышланган тапшырулар бармак белән генә санарлык. Каләм әһелләре фикер алышу мәйданында да сирәгрәк күренә. “Язучы мөнбәре” дигән проект оештырып, татар әдәбиятының көн кадагына суккан мәсьәләләрен күтәрү, әдәбият фәнен яктырту, мирасыбызны пропагандалау комачау итмәс иде.   Әдәбият – тулы бер мәдәниятның нигезен тәшкил итә. Шуңа күрә бу өлкәгә җаваплы карарга кирәк. Язучылар берлек вәкаләтләрен киңәйтергә тиештер. Каләм әһелләрен социаль яклау, аларның иҗади ялларын оештыру, язучыны укучы белән «тоташтыру» механизмнарын уйлау матур нәтиҗә бирер иде кебек.   Язучыларның үзләреннән дә социаль активлык сорала. Айдар Хәлим, Фәүзия Бәйрәмова олыгая... Вахит Имамов, Нәҗибә Сафина кебек кыю трибуннар берән-сәрән генә. Яшьләр үз дөньясы белән яши (сүз уңаеннан, бүген Казан милли-мәдәни үзәге залында узган корылтайда яшь иҗатчыларыбыз сирәк күренде, алар анда юк дәрәҗәсендә иде), романтик хыяллардан арына алмый. Иҗатчыларның социаль активлыгын кузгатырга кирәк: язучыны айнытып җибәрергә иде, күчерелмә һәм туры мәгънәдә...   Бу урында Г.Тукайның сүзләре урынлырак яңгырар кебек:   Яз язу, ләкин кызыкма һичвакыт шөһрәткә, Бик төренмә иртәгүк булыр чүпрәккә. Тапмасам шөһрәт, сизмәсләр димә күңелемдә Зур тәрәзә бар дип аңла дөньяга күкрәктә син.   Мөршидә КЫЯМОВА --- | 16.06.2016 (полный текст новости)

  • 2016-06-19 04:20 Данил Салихов Татарстан Язучылар берлеге рәисе итеп сайланды
    16.06.2016 Мәдәният Бүген ТР Язучылар берлегенең XVIII корылтаенда алдагы дүрт елга яңа рәис сайланды. Бу вазифаны 2016-2020 нче елларда Данил Салихов башкарачак. Тавыш биргән 231 кешенең 132 се аны сайлаган. Санау комиссиясе рәисе Чулпан Әхмәтова сайлауларның гадел узуын, бернинди хата китмәвен әйтте. 231 кеше тавыш биргән. Данил Салихов 132 тавыш, Илфак Ибраһимов 63, Ркаил Зәйдулла 22, Рифат Сәләх 7 тавыш җыйган. 7 бюллетень бозылган дип танылган. Язучылар берлеге рәисе вазифасына соңгы дүрт елда шушы вазифаны биләгән Рафис Корбан, шулай ук Данил Салихов, Рифат Сәлах, Илфак Ибраһимов, Ркаил Зәйдулла кандидатуралары тәкъдим ителгән иде. Рафис Корбан сайлауга кадәр ясаган чыгышында үз кандидатурасыннан баш тартты. Моны ул корылтай барышында берничә әгъзадан үзенә карата канәгатьсезлек сүзләре ишетүе һәм алдагы елларда иҗат белән шөгыльләнергә теләве белән аңлатты. Кандидатларның һәркайсы Язучылар берлеге эшенә мөнәсәбәттә күзаллаулары белән чыгыш ясады. Белешмә өчен (“Татар электрон китапханәсе”ннән). Татар драматургы, ТРның атказанган сәнгать эшлеклесе (2000), Татарстан Язучылар һәм Россия тетр әһелләре берлекләре әгъзасы Данил Хәбибрахман улы Салихов 1958 елның 7 октябрендә Татарстанның Актаныш районы Киров исемендәге совхоз бистәсендә дөньяга килгән. 1976 елда бистәдәге урта мәктәпне тәмамлый, Казан музыка училищесының вокал бүлегенә укырга керә. Өченче курс программасын үткәч, белемен арттыру максаты белән, Казан театр училищесына укырга күчә һәм, 1983 елда аны тәмамлап, Г.Камал исемендәге Татар дәүләт академия театрында актер булып эшли башлый. 1985-1991 елларда ул — К.Тинчурин исемендәге Татар дәүләт драма һәм комедия театрында актерлык хезмәтендә. Аннары Данил Салихов театрдан китә һәм 1992-1993 елларда Татарстанның «Салават күпере» балалар журналы редакциясендә баш мөхәррир урынбасары булып эшли. Д.Салихов 1993 елның гыйнварыннан башлап 2006 елның июленә кадәр ике вазифа башкара. 1993-1998 нче елларда Татарстан Язучылар берлеге рәисе урынбасары вазифасы белән беррәттән, 2006 елның июленә кадәр Татарстан Әдәби фонды директоры, 1998 елдан 2006 нчы елга кадәр Әдәби фонд белән бергә авторларның милек саклау оешмасы директоры вазифаларын үти. 2006-2010 елларда Әлмәт Язучылар оешмасында - җаваплы секретарь. Актерлык хезмәтеннән үсеп чыккан, сәхнә законнарын, серләрен үзенең хезмәт тәҗрибәсендә сынап үзләштергән, заманча әзерлекле, талантлы драматургларның берсе Данил Салихов алдагы 4 елда ТР Язучылар берлеге рәисе буларак эш күрсәтергә тиеш була. Гөлнар ГАРИФУЛЛИНА --- | 16.06.2016 (полный текст новости)

  • 2016-06-19 04:20 Татарстанда трактор җир астына төшеп киткән (ФОТО)
    17.06.2016 Хәвеф-хәтәр Гадәттән тыш хәлгә тарыган тракторчы Әлмәткә керү урынында, “Радиоприбор” заводы тирәсендә үлән чаба торган булган. Вакыйга урынына коткаручылар килгән. Җир астына төшеп киткән трактор ни хәлдәдер – билгесез. Аның йөртүчесе, бәхеткә, исән, дип хәбәр итә almet-rt.ru. --- --- | 16.06.2016 (полный текст новости)

  • 2016-06-19 04:20 Татарстан изоляторында 17 яшьлек егет үз-үзенә кул салган
    17.06.2016 Фаҗига 12 июнь иртәсендә Бөгелмәдә 3 нче номерлы тикшерү изоляторында хөкем ителгән 17 яшьлек егетнең үле гәүдәсе табыла. Беренчел фаразлар буенча, егет үз-үзенә кул салган. Әлеге факт буенча Россия Тикшерү комитетының Татарстан буенча тикшерү органнары тарафыннан тикшерү алды эше башланды. Хәзерге вакытта килеп туган хәлне ачыклау өчен комплекслы тикшерү чаралары эшкә җигелгән, шаһитлардан сорау алына, суд-медицина экспертизасы билгеләнгән. Тикшерү нәтиҗәләреннән чыгып, процессуаль карар кабул ителәчәк. --- --- | 16.06.2016 (полный текст новости)

  • 2016-06-19 04:20 Данил Салихов: "Мин эшләгәндә акча тиененә кадәр идарә аша каралачак"
    17.06.2016 Мәдәният Кичә ТР Язучылар берлегенең XVIII корылтаенда алдагы дүрт елга Данил Салихов берлек рәисе итеп сайланды. Ул сайлауда катнашкан 231 делегатның 132 сенең тавышын үз файдасына җыя алды. ТР мәдәният министры Айрат Сибагатуллин сайлауларның чиста узуы өчен шат булуын белдерде һәм Данил Салиховка алдагы эшендә уңышлар теләде. "Берлек рәисе дә, идарә әгъзалары да, язучылар да бердәм рәвештә, җәмгыятебез иминлеген кайгыртып эшләсен", - дигән теләктә калды министр.   Данил Салихов корылтайда катнашучылар алдында чыгыш ясады: "Делегатларның яртысы минем өчен тавыш биргән икән, мин инде тешем-тырнагым белән сезгә хезмәт итәргә тиешмен. Сезгә рәхмәт! Ышанычыгызны аклармын", - диде. Ул президиумга, корылтайны алып барган Равил Фәйзуллин, Разил Вәлиев һәм Зиннур Мансуровка, ерак араларны якын итеп килгән язучыларга рәхмәтен җиткерде.   "Без киләчәктә матур гына эшләрбез. Мин эшләгәндә һәр акча тиененә кадәр идарә аша каралып, Язучылар берлеге аппаратына үтә күренмәлелек керәчәк - моны ышандырып әйтә алам. Аллага шөкер, гомер буе тамагымны язучы буларак эшләп туендырдым. Татарстан, Башкортстан сәхнәләрендә 32 әсәр куйдырып, балаларымны да, гаиләмне дә туендырырлык акча эшләдем. Мин беркайчан кеше хакына кермәдем. Миңа һәрвакыт сезнең белән колач җәеп, елмаеп эшләргә насыйп булсын!" - диде Данил Салихов. Ул, коллегалар белән кулга-кул тотынып эшләргә язсын иде, дип теләде.   Аннан соң яңа рәис идарә составына тәкъдим ителгән затлар исемлеген игълан итте.   Фото: Елена Сунгатова, art16.ru Гөлнар ГАРИФУЛЛИНА --- | 16.06.2016 (полный текст новости)

  • 2016-06-19 04:20 Апаны тыңлаган булсам...
    17.06.2016 Хатлар Яшьлек юләрлеге белән ашыгып кияүгә чыктым. Колакка кеше сүзе керми, күзгә ак-кара күренми торган вакыт. Очрашып йөргән егетем әти-әнисе белән кулымны сорарга киләсен әйтеп шалтыратты. Күңелдә әллә ни шатлану хисе дә юк. Кияүгә чыгарга кирәк бит инде дигән уй белән булачак каенатам һәм каенанамны көтә башладым. Алар озак көттермәде. Никах көнен дә, туй вакытын да бил­геләп китеп бардылар. Барысы да тәртип буенча узды. Тик алар киткәч, әтиемнең иң олы апасы: “Син аны яратасыңмы соң?” – дип сорап куйды. Мин аңа җавап бирә алмадым. Тик кире уйлаудан мәгънә юк, бер чыккач яшәрмен әле дип язмышыма риза булдым.   Фәнис ирем булгач та әнисе яныннан китмәде. Кичләрен алар гел бергә. Минем турыда уйлап та карамый. Моңа да сабыр иттем. Кияүгә чыккач, гел кочаклашып-үбешеп кенә торып булмый бит инде, дип уйладым. Озакламый бәби көткәнемне белдем. Иремнең моңа исе дә китмәде. Монысын да гадәти хәл дип кабул иттем, шуңа артык борчылмадым да. Сабыемны үземә бер дус, иптәш булыр дип күтәрдем. Ә берсендә ирем, эчеп кайтып, мине кыйнап ташлады. Ул вакытта бәби табарга ике генә атна вакыт калган иде. Бар уем – эчемдәге сабыем гына исән булсын иде, дидем. Шөкер, улым сау-сәламәт туды. Фәниснең кырын сүзләренә дә игътибар итмәдем, кияүдән кайтудан бөтенләй курыктым.   Түздем мин. Ул кайтмаган төннәрне елап чыга идем. Кайтса, берни дәшмим. Шулай итеп тормыш дәвам итте. Ипотекага фатир алырга чиратка бастым. Баламны бакчага урнаштырып, эшкә чыктым. Көтмәгәндә фатирлы да булып куйдык. Арада шашып ярату сөюләр булмаса да, тормыш дәвам итте. Өч елдан бер кыз бала да алып кайттым. Дөньябыз түгәрәк­ләнде дә кебек. Иремнең шул ягы бар иде: безнең яктан берәр туганым килсә, бер алдыма, бер артыма төшә. Алар янында бездән дә бәхетле кеше юк. Миңа шулкадәр хөрмәт күрсәтә бу! Тик алар китүгә, мин янә бер хезмәтчегә әйләнеп калам. Ә авылга кайтса, бөтенләй икенче кешегә әйләнеп килә.   Бервакыт ике балага да салкын тиде. Алар авыргач, авылга ирем үзе генә кайтып китте. Тик килгәндә үзгәргән иде. “Синең безгә кайтып эш эшләгәнең бармы соң? Шапшак хатын. Өеңне җыештырырга өйрән башта”, – ди бу. Шапшак диюе бөтенләй аяктан екты. Көн-төн өй җыешты­рам, ­ашарга әзерләп куям. Көн­аралаш камырын да пешерәм. Тик 10 ел яшәгән ирем әнә бит нәрсә дип тора. Түзмәдем, шул көнне гомеремдә беренче тапкыр иремә каршы дәштем.   Күңелемдә йөрткән бар сү­земне әйтү аңа ошамады. Өстемә дөньядагы барлык әшәке сүзләр яуды. Әле ул гынамы, “талак дияргә дә онытмады. Каян белгән диген?! Ике тапкыр әйткәч, туктап калыр дигән идем, өченчесен дә кабатлады. Менә шул көнне иремә карата бераз гына булган хис­ләрем бөтенләе белән юкка чыкты. Шушы хәлләрдән соң да бергә яшибез. Өч ел узып китте инде. Минем барыр җирем юк, ә ирем йортка кертүче хатын табуга, чыгып китәм, ди. Чәчәк кебек гомерем әрәм узып бара. Хәзер әтинең мәрхүм апасының теге вакытта сораган сүзе гел исемә төшә. Кияүгә чыкмый да калырга була иде бит. Гомерлек хата ясадым мин.   Айгул САТТАРОВА, Казан --- | 17.06.2016 (полный текст новости)

  • 2016-06-19 04:20 Тумаган улым төшләремә керә
    17.06.2016 Хатлар Газета битләрендә төрле язмышлы кешеләр белән танышырга туры килә. Шуларны укыгач, мин дә үземнең күңелемдәге серләремне сөйләргә булдым әле. Татарстанга читтән күченеп кайттык без. Әле ул вакытта мин укырга кермәгән идем. Сыйныфташым Фаил белән беренче көннән үк бер партада утырдык. Мәхәббәт хисенең кайчан барлыкка килгә­нен төгәл генә әйтә алмыйм. Ә бәлки бер-береңә ияләшү дә булгандыр бу. Әмма без мәктәпне тәмамлаганчы гел янәшә булдык. Фаил белән яратышып йөргә­небезне кешедән яшерүдән мәгъ­нә юк иде. Мәктәпне тәмам­лап чыгуга, өйләнешеп тә куйдык. Кулга-кул тотынышып, шә­һәргә чыгып киттек. Икебез дә укырга кереп, югары белем алдык. Ә аннары кызыбыз дөньяга килде. Ләйләгә 4 яшь вакытта мин икенче баламны алып кайтырга булдым. УЗИ са­быем­ның малай икәнен күрсәтте. Ә Фаилнең бу хәбәргә ничек сөенгәнен күрсәгез иде! Ул кояштай балкыды.   Тик безнең бәхетебезгә күз тигәндер, ахрысы. Фаил, эштән кайтканда, юл фаҗигасенә очрап һәлак булды. Мин нишләргә дә белмәдем. Каенанам: “Оныгыбызны табып кына бир. Үзебез үсте­рәбез”, – дигән иде. Тик мин аларны тыңламадым. Башым чуалган чак иде: табиблар ярдәме белән баладан котылдым. Үстерә алмам дип уйладым. Шуннан соң бик озак авырдым. Сәламәт­легемә зыян килде. Тик ничек тә яшәргә дигән уй белән әкренләп аякка бас­тым. Шуннан соң мине бер ке­шегә димләделәр. Фәрит­нең үз баласы юк иде. Шуңа да уртак бала сорады. Ә мин исә, ничек кенә тырышсам да, авырга уза алмадым. Фәрит бала алуымны да сорады. Тик мин каршы килдем. Янәсе, үзем алып кайтам. Тик еллар арты еллар узды. Уртак бала булмагач, Фәрит мине ташлап китте. Инде кызымның да – үз тормышы. Оныклар сөям хәзер. Озакламый иллене тутырам. Әмма тумый калган улым инде ничә еллар төшемә кереп йөдәтә. Бу адымыма бик үкен­сәм дә, берни эшли алмыйм. Ничек кенә итеп тынычланырга икән?     Фәридә --- | 17.06.2016 (полный текст новости)

  • 2016-06-19 04:20 Түбән Камада җинаятьчеләрне 126 елга утыртканнар
    17.06.2016 Криминал Түбән Кама шәһәре суды "элемтәсез ысул" белән наркотик саткан төркем әгъзарына карата хөкем чыгарган. Бу хакта ТР буенча Эчке эшләр министрлыгы хәбәр итә. Наркотик сатуны оештырган Александр Федонин 24 елга ирегеннән мәхрүм ителгән. Аның ярдәмчеләре Сергей Иванов 23, Евгений Казамаров -22, Игорь Пухачев-19 һәм Геннадий Чернов-14,, тагын 3 кеше 5-12 елга хөкем ителгән. Искәртеп үтик, республиканың Кама аръягы зонасы шәһәрләрендә наркотик тарату белән шөгыльләнгән 8 кеше 2012 елның декабрендә тоткарланды. Җинаятьчеләрдә ике килограмм чамасы синтетик наркотик табылган. Алар көн саен Түбән Кама һәм Әлмәт шәһәрләрендәге яшерен урыннарда 100 "доза" калдырып китә торган булганнар. Төркемнең көндәлек кереме уртача 100 мең, гомуми кереме 7,5 млн сум тәшкил иткән.   Эчке эшләр министрлыгы оперативниклары һәм тикшерүчеләре җинаять эшчәнлегенең 29 очрагы буенча дәлил җыйган. РФ Җинаять кодексының 210 маддәсе (җинаять бергәлеге оештыру һәм анда катнашу) буенча җинаять эше кузгатылган. Беренчел тикшерү эшләре ике елдан артык дәвам иткән. Тикшерү һәм суд каравы вакытында җинаятьчеләр гадел хөкемгә каршы килгәннәр: авызларын теккәннәр, тикшерүне хулиганлык гамәлләре белән өзгәннәр, үзләрен авыру һәм акылга зәгыйфь итеп күрсәтергә тырышканнар, шаһитларга һәм судьяга янаганнар, полиция хезмәткәрләренә һөҗүм иткәннәр.   Җинаятьчеләргә бирелгән гомуми җәза срогы 126 ел тәшкил итә. --- --- | 13.06.2016 (полный текст новости)

  • 2016-06-19 04:20 Эзтабар отрядлары 303 сугышчы җәсәден тапкан (ИСЕМЛЕК)
    17.06.2016 Җәмгыять Эзтабар отрядларының популярлыгы көннән-көн арта. Бүгенгә Татарстанда шундый 55 төркем бар. Эзтабарлар экспедициясенә чыгу – ул бал-май ашап утыру түгел. Кыр шартларында эшли, яши белергә, шушы өлкәдә белемле булырга да кирәк. Ләкин яшьләрне мондый таләпләр генә куркытып калмый икән... Үз иле өчен яхшылык эшләү, өлкән буынны хөрмәтләү алар өчен бик мөһим. Мәктәптә яки урта, югары уку йортларында укыганда, бу өлкәгә килеп кергәннәр укуларын тәмамлаганчы шунда кала. Эзтабар сынауларын уза алмаганнар араларында сирәк була икән. Экспедициягә бер генә тапкыр эләккән кеше инде бу юнәлешне гомерлеккә ярата.   Татарстанлыларны чакырганнар   Җиңүнең 70-еллыгыннан соң эзтабар отрядларына кушылучылар саны арткан. Быелның 16 апреленнән алып 12 майга кадәр республиканың “Отечество” төбәк яшьләр иҗтимагый оешмасы тарафыннан 1941-1945 еллардагы Бөек Ватан сугышы булган урыннарга 10 экспедиция оештырган. Волгоград, Ленинград, Новгород, Ростов, Смоленск, Тверь, Псков өлкәләрендәге экспедицияләр вакытында 303 совет сугышчысы җәсәде табылган. Шунысы куандыра: ерак юлларга Казандагы эзтабар отрядлары гына түгел, Татарстанның 13 районыннан барлыгы 411 кеше чыккан.   Быел Татарстан эзтабар отрядларына Ленинград өлкәсе администрация бер сорау белән чыккан. Безнекеләрне үзләрендәге экспедициягә чакыруның сәбәбе дә юк түгел. Ник дигәндә, нәкъ менә безнең республика эзтабарлары сугышчыларны казып алу археологик юнәлешендә махсуслаша.   Зур тырышлык куеп башкарылган хезмәт нәтиҗәсендә 106 сугышчы мәете, язылган 3 кашык, 6 медальонга тап булалар. Эш моның белән генә тәмамланмый. Чөнки республика отрядларын Ленинград өлкәсенең Выборг районы август аенда да бу эшне дәвам итәргә чакырган. 70 ел дәвамында әлеге урын турында мәгълүмат беркайда да теркәлмәгән була. Бары тик Финляндиядән мөрәҗәгать булып, мәгълүмат пәйда булгач, бу эшкә тотыналар. Отрядлар яшәрә бара...   - Яшьләр бу эшчәнлеккә үзләре тартыла. Тәҗрибә шуны күрсәтә: эзтабарлык хәрәкәте яшәрә бара. Моннан 7-8 ел элек эзтабар отрядларында, киресенчә, олылар күп, үсмерләр саны аз иде, – ди “Отечество” берләшмәсенең эшләр белән идарә итүчесе Илья Прокофьев.   Хәзерге вакытта 6-7 сыйныф укучылары экспедициягә барыр өчен хәтта бөтен анатомияне ятларга әзер. Тик еш кына мондый “командировка”га өлкән сыйныф укучыларын алалар. Теоретик курсны узу, “Хәтер маршлары”нда катнашу, ветераннар белән очрашу, Эзтабарлык мәктәбен узу, мәгълүмат базасы белән эшли алу – бары тик шушы күнекмәләрне белгәннән соң гына яшьләр экспедициягә бара ала.   - Чынлыкта, беренче курста укучы кызларның авыр шартларда бөтен кеше белән бертигез дәрәҗәдә эшләве шаккатыра. Чөнки бу – хатын-кыз эше түгел, бик авыр хезмәт. Сентябрьдә узган беренче җыелышка  4 егет һәм 40 кыз килде. Яшьләр өчен өлкән буынга шулай итеп бурычларын кайтару, рәхмәт уку – зур дәрәҗә. Аларны имтиханнар да, сессия дә куркытмый, – дип ассызыклый КФУның “Карлы десант” отряды җитәкчесе Айрат Фатыйхов.   Сугышчыларның җәсәдләре табылган   Язгы экспедицияләр вакытында тумышлары белән Татарстаннан булган берничә сугышчының гәүдәсе табылган. Алар:   - Исмәгыйлев Әюп Газиз улы (Казан шәһәре). Хәзерге вакытта туганнарын эзлиләр.   - Мингалимов Госман (Ленинград өлкәсенең Киров районы Вороново янында табыла);   - Гордов Николай Фролович (тумышы белән ТАССР Матвеев районы Матвеевка авылыннан);   - Носов Борис Петрович (тумышы белән ТАССР Биләр районы Мордовский Бүләк авылыннан);   - Әхмәдуллин Ислам (ТАССР, Арча районы, Иске Масра авылы);   - Земцов Андрей Иванович (тумышы белән Балык Бистәсе районы Анатыш авылыннан);   - Гришин Григорий Михайлович (Чистай уезды Сосновка авылыннан);   - Хәмәтҗанов Салих (Яңа Чишмә районында туа);   - Мигунов Матвей Николаевич (Казан).   Әйтергә кирәк, бу сугышчыларның күбесе бүгенге көнгә кадәр хәбәрсез югалган, дип саналган. Әюп Газиз улы Исмәгыйлевнең документларын, аның кружкасын туганы Әлфия ханымга да тапшырдылар.   Планнар – зурдан    “Отечество” берләшмәсе эзтабарлык хәрәкәте белән генә тукталып калмый, тарих битләреннән үткәнне дә яңарта. Мисал өчен, оешма тарафыннан “Здание эвакогоспиталей в Татарстане” дигән китап та бастырылган.   - Бу эшне башкарып чыгу дистә ел таләп итте. Чөнки госпитальләрдә вафат булган кешеләр һәм башка төрле мәгълүматларны табу җиңел булмады, алар беркайда да диярлек теркәлмәгән иде. Ул вакытларда республика территориясендә 75 госпиталь эшләгән. Бүгенге дәүләт, дини, уку йортлары биналарының күбесе элек госпиталь булган, – ди “Отечество” үзәгенең әйдәп баручы белгече Рәфыйк Сәлахиев.   Көз айларында да Татарстан эзтабарларын кызу эш көтә. Беларусь, Тверь, Ленинград өлкәләрендә хезмәт куячаклар. Шулай ук Бөтенроссия эзтабарлар мәктәбе, “Поисковый фронт” проекты да оештырыла.   Сугышта катнашкан туганнар, якыннарыгыз турында мәгълүмат эзләп шушы телефонга мөрәҗәгать итә аласыз: 555-02-05.     Алинә МИННЕВӘЛИЕВА --- | 15.06.2016 (полный текст новости)

  • 2016-06-19 04:20 Хатын-кызның төп проблемасы – ул кияүгә чыгуга иренең кайгыртучан әнисенә әйләнә (психолог белән ӘҢГӘМӘ)
    17.06.2016 Киңәш-табыш Таныш булыгыз: әңгәмәдәшем — Гүзәл Исхакова: тренер һәм консультант-психолог. Психотерапиядә нинди төп юнәлешләр бар, ул үзенең эш тәҗрибәсендә аларның һәммәсен дә куллана: психоанализ, гештальт-терапия, социодрама... Гүзәл — Казанда бердәнбер VIP-коуч. Коуч — куйган максатка ирешергә ярдәм итүче кеше ул. Гүзәл, бүгенге хатын-кыз үзалдына күбрәк нинди максат куя? – Үземә мөрәҗәгать итүчеләрдән чыгып шуны әйтә алам – максатлар икәү: мәхәббәт һәм байлык. Һәм, әлбәттә инде, сәламәтлек. Мин аларның икесе дә кеше тормышында зур урын алып тора дип саныйм. Яратырга да, акча эшләргә дә, кызганычка каршы, безне мәктәптә өйрәтмиләр. Әмма алардан башка кеше бәхетле була алмый.    Кешенең үзе куйган максатка килү, аңа ирешү юлларын тизләтүче технологиялар барлыгын белү офыкларымны күпкә киңәйтте. Моның өчен психологларга коточкыч күп акчалар түгү дә кирәкми.  Тормышымның шактый караңгы чоры иде ул: ирдән аерылдым, кулымда берсеннән-берсе кечкенә ике бала, тау кадәр бурыч... Мин шул вакытта максатка 100 процент ирешү алымы – «Рухи Сайлау» системасы барлыгын белдем. Коучингка килүчеләрдә дә шул ук проблемалар бит: хатын-кызлар гаилә корырга, бәхетләрен табарга тели. Бәхетле булырга теләмәгән хатын-кыз юктыр инде ул... – Хатын-кыз өчен иң мөһиме – үткәндә калган мәхәббәт капкыныннан ычкыну. Күпләр үткәннәр белән араны ахыргача өзә алмаганга мәхәббәтләрен тапмый да: кемне генә очратсалар да, алар аны элеккеге яры белән чагыштыра. Бу капкыннан котылган очракта гына тормышларында барысы да җайлана.  Алайга китсә, үзен бәхетсез санаучылар никахтагылар арасында да шактый...   – Хатын-кызның төп проблемасы шунда – ул кияүгә чыгуга иренең кайгыртучан әнисенә әйләнә. Хәер, безне шулай итеп тәрбиялиләр дә: ир хатыны пешерә белергә тиеш дип, өен тәртиптә тотарга, юарга-җыярга... Ә бит ир-ат читкә бәлеш ашарга йөрми! Хатын-кыз хуҗабикә дә булсын, сөяркә дә, илһамчы да, патшабикә дә. Әгәр ул боларның дүртесенә дә ия булып, нәкъ кирәк мәлендә шул рольгә керә алса – андыйларны берәү дә ташламый. Үз эшен, вакытын дөрес оештыра алмаучылар бик күп хәзер: бизнесны да гөрләтеп алып бару, өйне дә тәртиптә тоту, үзеңне дә карарга өлгерү күпләр өчен шактый катлаулы мәсьәлә. Әмма моңа өйрәнергә була!    Нәкъ вакытында үзеңне көзге алдына «китереп бастырып», «күр, кемгә әйләндең?» дия белү дә бик мөһим. Хатын-кыз ир-атны гел илһамландырып, нәрсәгә дә булса әсәрләндереп торсын. Ир-ат барысын эшләргә дә әзер булсын өчен хатын-кыз аерым атмосфера – рух булдырырга тиеш, бу – аның максаты. Мин коучингта, тренингларда шушы атмосфераны тудырырга өйрәтәм.  Ирең янында аның әнисен алыштыру – ялгызлык юлына басу ул. Аның бөтен теләкләрен дә үтәргә әзер торуың ир-атта «аучы» теләген юкка чыгара. Хатын-кыз «йөгереп кача» белгәндә генә ир-атның игътибарын саклап кала ала.    Хатын-кыз күңелендә, иң беренче чиратта, «мин – галәмнең сөекле заты» дигән инану яшәргә тиеш. «Мине бар да ярата» дип йөрү түгел бу, әлеге инану үз-үзеңне тотышыңда, йөрешеңдә чагылсын. Нинди генә эшкә тотынсаң да, сиңа ярдәм итүче көчләр барына ышану ул. Инануларның икенчесе – «миңа синең белән дә яхшы, синсез дә». Бу һәр хатын-кызга кагыла: кияүгә чыкканына да, чыкмаганына да. Әгәр бу инану аның күңелендә яши икән, ул ир-ат яныннан «йөгереп качучы»га әйләнә, икенче төрле әйткәндә, янәшәсендәге ир-атны югалтудан курку хисеннән арына.    Курку хисен күрсәтмәскә өйрәнергә кирәк, димәк? – Ул хиссез дә яшәп булганда, нигә аны яшерергә генә өйрәнергә?! Ялгыз калудан нигә курка хатын-кыз? Ир аңа кайбер планнарын тормышка ашыру, әйтик, бала табу, яки акча капчыгы булган өчен генә кирәк икән, ир-ат та юләр түгел, моны тиз сизә. Кемдер өчен «план» гына булу берәүгә дә кызык түгел. Ул үзенең кирәклеген һәрдаим сизсен: кесәсендә бер тиен акча булмаганда да, авырып ятканда да, яныңда басып торганда да, бик еракка киткәндә дә... Ә ялгыз калудан куркып кына ир белән яшәү дөрес түгел, нигә үз-үзеңне алдарга – һәркемнең гомере бер генә.    Өченче инану болай яңгырый – «мин бик назлымын, ләкин мине үзеңнеке итү җиңел булмас». Тәҗрибәм күрсәткәнчә, күп вакыт хатын-кыз ир-атны югалтудан куркып, вакыйгаларны шактый ашыктыра. Ә бит гашыйклык чорын, никадәр булдыра алсаң, шуның кадәр сузарга кирәк. Ир-ат бик акрын, салмак зат ул, аның җанына, йөрәгенә үтеп керер өчен вакыт кирәк. Сулар һавасына әйлән, эчәр суына! Моңа берәү дә бер көндә генә ирешми.    Бер клиентым: «Теләгәнен үтәмәсәм, ул бит мине ташлаячак!» – дигән иде. «Ул синнән кайсы очракта да китәчәк», – дидем мин аңа. Курку – яшерен теләк ул. Кеше, бик нык курыккан очракта, чынга ашса, аның ничек булачагын күз алдына китерә, гел шул хакта гына уйлый. Ә уйлар материальләшә. Нигә куркуыңның сәбәбен ачыкласаң, ул хис эреп юкка чыга, үзеңне ирекле итеп тою хисе алыштыра. «Болай эшләсәм, тегеләй итсәм китмәсме?» дип бертуктаусыз уйлаудан котыласың. Ярый, китте ди, нәрсә, шуннан дөнья бетәме? Хатыннан аерылса да, балаларын ташламаган ирләр дә күп. Мин ике арадагы мөнәсәбәтләрнең ачыклыгы, дөреслеге яклы. Үз-үзеңне алдауга корылган дөньяда яшәүнең ахыргы нәтиҗәсе нинди булуын көн саен күрәм. Андый гаиләләрдә үскән балалар, дөресрәге инде зур кешеләр, килә бүген миңа. Һәр алар барысы да: «Әти белән әни аерылса әйбәтрәк булган булыр иде», – диләр. Бер клиентым: «Әти миннән: «Нишлим, китимме, сезнең белән калыйммы?» – дип сорады», – дип сөйләгән иде. Бөтен җаваплылыкны бала өстенә күчерүне күз алдына китереп карагыз әле сез! Күп вакыт ана кеше бала өчен дип барысына да түзә. Балага исә бу кирәкми, ул мондый гаиләдә рухи яктан гарипләнә генә. Ә үсеп җиткәч үзе дә дөрес мөнәсәбәтләр кора алмый.    Дөнья бетмәсә дә, аерылу барыбер фаҗигадер. Ул китергән газаптан арыныр өчен күпме вакыт кирәк? Минем «биш ел» дип әйткәннәрен ишеткәнем бар.  – Биш ел бик күп. Читтән ярдәм булмаганда, әлбәттә, авыррак. Хатын-кызлар белән шул чорны кыскарту өстендә эшлибез дә инде. Мин аларны үз-үзләренә ярдәм итәргә өйрәтәм. Аерылышуга китергән сәбәпләрне ачыклау да мөһим. Һәркем ялгыша, әмма ялгышу түгел, аны кабатлау куркынычрак.  Мөрәҗәгать иткән һәркемнең проблемасын чишәргә булышырга алынасызмы? – «Мин үзем бер нәрсә дә үзгәртә алмыйм», – дип, ниндидер могҗиза көтеп утыручылар белән эшләмим. «Бу хакта укыган идем, беләм», – диючеләр белән дә шунда ук саубуллашам. Максатлары ачык кешеләр белән эшләү җиңел. Берәүләр: «Минем кулымнан бернәрсә килми!» – дип чәчләрен йолкый, «нәрсә килеп чыкмый?» дип сораштыра башласаң, аның әле бер адым да ясап карамавы ачыклана. Тәҗрибә туплаган, җаваплылыктан курыкмаганнар белән эшләргә яратам.    Сезнеңчә, мәхәббәт нәрсә ул? – Мәхәббәт берничек тә кемгәдер бәйле булу түгел, ул – юмартлык. Ярату хисең ташып торса, синең аны бертуктаусыз бүлешәсең, кемгәдер бирәсең килә. (Мондый гаиләләрдә балалар да яратырга сәләтле булып үсә, алар кояш кебек – һәркемне үзенә тарта). Күңеле тулы ярату, сөюдән өлеш чыгарып кемнедер бәхетле итәргә ашыккан хатын-кыз кайчак ашыгып үзеннән бөтен яктан да түбән ир-атны сайлый, ә аннан: «Мин аны кеше иттем, сәнәктән көрәк ясадым», – дип зарлана. Бу урында бер риваять искә төшә. Оста янына укучысы килә дә:  – Беләсезме, бриллиант кашлы йөзекне сатарга базарга чыккан идем, аңа нибары 20 сум бирделәр, – ди.  – Ә син ник базарга чыктың, мондый затлы нәрсәне бәяли белүчеләр янына барырга идең, – ди оста. Тормышын үзгәртергә карар иткән хатын-кызга берничә киңәшегез. – Беренчесе – ул үзенең ни теләгәнен белергә тиеш. Икенчесе – үзен беркайчан да югары көчләр ташламаячагына ышану. Өченчесе – максатка таба һәркөнне кечкенә булса да бер адым ясау.  Гөлнур ХӘСӘНШИНА --- | 15.06.2016 (полный текст новости)

  • 2016-06-19 04:20 Язучылар берлеге корылтаеннан ФОТОРЕПОРТАЖ
    17.06.2016 Мәдәният Кичә "Казан" милли мәдәният үзәгендә Татарстан Республикасы Язучылары берлегенең XVIII корылтае узды. Анда берлеккә керүче 336 әгъзаның 243е катнашты. Алдагы дүрт елга Данил Салихов берлек рәисе итеп сайланды. Ул сайлауда катнашкан 231 делегатның 132 сенең тавышын үз файдасына җыя алды.       #1 #2 #3 #4 #5 #6 #7 #8 #9 #10 #11 #12 #13 #14 #15 #16 #17 #18 #19 #20 #21 #22 #23 #24 #25 #26 #27 #28 #29 #30 #31 #32 #33 #34 #35 #36 #37 #38 #39 #40 #41 #42 #43 #44 #45 #46 #47 #48 #49 #50 #51 #52 #53 #54 #55 #56 #57 #58 #59 #60 #61 #62 #63 #64 #65 #66 #67 #68 #69 #70 #71 #72 #73 #74 #75 Фотоларның авторы - Ленар ГОБӘЙДУЛЛИН --- | 17.06.2016 (полный текст новости)

  • 2016-06-19 04:20 Мишәдә батучы баланы коткарырга кергән яшүсмер үзе батып үлгән (ФОТО)
    17.06.2016 Фаҗига Кичә республиканың Питрәч районында Мишә елгасында 14 яшьлек яшүсмер, 9 яшьлек малайны коткарганда, батып үлгән. Бу хакта ТР Гражданнар оборонасы эшләре һәм гадәттән тыш хәлләр министрлыгы хәбәр итә. Шаһитлар сүзләреннән ачыкланганча, 9 яшьлек малай елгада ата-анасыннан башка коенган. Ул бата башлагач, беренче булып Колай урта мәктәбенең 14 яшьлек укучысы ярдәмгә килгән. Әмма 9 яшьлек малай каушап, коткаручысын батыра башлаган. Бераз вакыттан соң аларны ике ир-ат күреп алган. Беренче булып 9 яшьлек малайны ярга чыгарганнар, ә яшүсмерне таба алмаганнар.   "15 волонтер Мишә елгасын тикшереп чыга, әмма нәтиҗә булмый", - дип ачыклык керттеләр ведомствода.   17.16 сәгатьтә яшүсмернең үле гәүдәсен ярдан 8 метр ераклыкта һәм 4 метр тирәнлектән Казан водолазлары табып ала.         --- --- | 17.06.2016 (полный текст новости)

  • 2016-06-19 04:20 Эшмәкәр һәм аграр хуҗалык рәисе
    17.06.2016 Авыл Өлкә губернаторы Валерий Шанцев һөнәри бәйрәмнәре уңаеннан регион эшмәкәрләренә юллаган котлау сүзләрендә аларның авыл хуҗалыгында да булган уңышларын билгеләп үтте. Әйе, бүген кече һәм урта бизнес сәүдәгәрлектә генә түгел, башка юнәлешләрдә дә актив эшли. Ә менә Кызыл Октябрь районында җитештерү тармагын һәм авыл хуҗалыгын параллель алып баручыларда бар. Атяр авыллы Илгиз Җәләлов шундыйлардан. Җитештерү тармагы  Ул 2005 елда мәскәүдән туган авылына кайта һәм Кызыл Октябрь районында беренче булып брусчатка җитештерүне җайга сала. Махсус бина булмаганлыктан, беренче продукциясен әтисе йортында ясый башлый. брусчатка җитештерү процессында бөтен гаиләсе катнаша аның.    - Бу шөгыльдә беренче адымнарны “семейный подряд” дип әйтергә кирәк. анда балалар да, өлкәннәр дә катнашты. Ике ел эшләгәннән соң, авыл башындагы бер бинаны махсус цех итеп җайлаштырдык, бетон блоклар, божралар ясый торган җиһазлар сатып алдык. Шуннан соң җитештерүчәнлек тә арта башлады. Әлбәттә, беренче вакытта проблемаларсыз булмады. Әкрен генә тәҗрибә тупладык, шуның белән бергә бетон әйберләр җитештерү технологиясен шомарттык. Интернет челтәреннән дә информация алынды, башка регионда шушы өлкәдә эшчәнлек алып барган белгечләрдән дә сораштык – шулай бөртекләп диярлек бу кәсепнең нечкәлекләрен үзләштердек, үз технологиябезне булдырдык. Билгеле сәбәпләр буенча, аны сер итеп тотабыз.    Безнең технология нигезендә сыйфатлы продукция җитештерү тора. Бу бит бизнес үсеше нигезе, чөнки безнең төбәктә халык бер-берсен белә, аралаша, түбән сыйфатлы товар саттың икән, яман исемең бик тиз тирә-якка таралачак һәм “сарафан радиосы” аркасында банкрот чыгуың да ихтимал, - ди Илгиз әфәнде.    Эшчәнлеккә иң югары бәя – әлбәттә, халыкның яхшы сүзе. 11 сезон эчендә Илгиз Җәләловка рәхмәтләрен белдерүчеләр байтак булган. мәсәлән, дистә ел элек Чүмбәли зираты алдын язма герое җитештергән брусчатка белән төзекләндергән булганнар, бүген дә шушы түшәм тиешле сыйфатта тора икән. бу мәйданны зурайтырга карар кылгач, чүмбәлилеләр кабат Илгизга мөрәҗәгать иткәннәр. һәм андый очраклар күп. Эшмәкәр ясаган продукция район идарәсе азбарында да түшәлгән.   Беренче адымнар  Бүген цехның җитештерү күләме зур, ә Илгиз, күбесе эшмәкәрләр кебек үк, аздан башлаган.    - Эшчәнлек таңында бер тәүлеккә өч квадрат метр күләмендә генә брусчатка ясый идек, бүген бу күрсәткеч 100гә кадәр җитә. сорау да аз, реклама да юк иде ул чакта. Бетон әйберләр турында информацияне җәелдерергә безнең төбәктә әйбәт эшләгән шул ук “сарафан радиосы” ярдәм итте. башта кибетләр сатып ала башлады, аннары халык та күнде. Үз продукцияңне мактау дөрес түгел, минемчә. аның сыйфатын халык тоярга һәм бер-берсенә тәкъдим итәргә тиеш. менә бу минем эшчәнлегемә иң югары бәя.    Җитештерү процессы сезонлы эш. аны апрель урталарында башлыйбыз һәм октябрьдә төплибез. Кыш айларында җитештерү туктала, чөнки ничек кенә тырышсаң да, тиешле дәрәҗәдә продукция җитештереп булмый. Аллаһы кояшын бернинди дә киптергечләр алмаштыралмый шул, - ди эшмәкәр.   Бетон материаллар җитештерү фикере белән Илгиз мәскәүдә яшәгәндә үк мәш килгән: җитештерү процессын өйрәнгән, сату мөмкинлекләрен тикшергән, санаган, әлбәттә, туганнары белән киңәшкән. Нәтиҗәдә, шушы тәвәккәл адымны ясаган һәм бер дә үкенми.    - Брусчатка кую процессы белән мин беренче кат башкала урамнары буйлап йөргәндә кызыксындым. Ул вакытта бу эш белән күбрәк көнчыгыш милләт кешеләре шөгыльләнә иде.  ин: “Татарлар эшләмәгән эш юк”, - дигән әйтемне истә тотып, эшкә керештем - авылга кайтып беренче булып брусчатка җитештерә башладым. Ә бетон блоклар җитештерүне миннән алданрак мәдәнәлеләр җайладылар. Алар җитештерү күләменә, ә без продукция сыйфатына басым ясадык. Сайланган концепциябез отышлы булып чыкты, - ди язма герое.    Илгиз әфәнденең цехы россиядә ясалган станоклар белән җиһазландырылган. Кыйммәтле булса да, тиз арада үз хакын аклый. Шунысы да мөһим – дәүләт сертификациясен үткән җиһазлар тиешле сыйфатта гына продукция җитештерә. Мәсәлән, блоклар ясауда кулланылган вибропресс чималны 70 атмосфера басымы белән кыса, ә тиешле компонентлар җитмәсә, яки аларның күләме аз булса, акыллы станок җитештерү процессын туктата. Димәк, шуңа гына таянып та Илгиз үз продукциясенә гарантия бирә ала.  Аграр хуҗалык рәисе Февраль аенда язма героен авылдашлары җимерелеп барган җирле аграр предприятиегә рәис итеп сайлыйлар. Тәҗрибәле эшмәкәр авыл хуҗалыгы тармагында да алдатмый, бар көчен язгы кыр эшләрен оештыруга куя.    - Зур проблемалар белән язгы кыр эшләренә керештек. Хуҗалык карамагында булган 600 гектар җирнең яртысыннан артыгына вика, арпа, бодай чәчтек. Планнарыбызны тулы күләмдә тормышка ашырырга элекке хуҗалык идарәсе белән бүгенгесе көнгә кадәр сузылган бәхәсләр комачаулады. Шуның нәтиҗәсендә, хуҗалыкта әзерләнгән орлыкны чәчә алмадык, яңаны табарга туры килде. авыл халкына, шәһәрдә яшәүче авылдашларыма һәм күрше хуҗалыкларга рәхмәт, авыр вакытта алар ярдәмгә килделәр. Район администрациясенең авыл хуҗалыгы идарәсе район газетасына: “атяравыл кырлары быел чәчелми кала”, - дигән информа¬ция биргән иде инде, ә без тиз арада бар¬лык кирәк-яракларны булдырдык та, чәчеп алдык. аграр идарә белгечләре килеп карады да, “ах” иттеләр. Иң мөһиме - халык канәгать, чөнки җирләр чәчелде. 16 елга беренче кат эшчеләргә хезмәт хакы түләнде – бусы да шатландыра. Халыкта ышаныч туды, нәтиҗәдә - хуҗалыкта хезмәт итәргә теләүчеләр саны арта. без, үз чиратыбызда, аларга эш урыннары булдырырга тырышабыз. Аеруча яшь белгечләргә зур игътибар бирәбез. бүген аграр белгечләр башка тармакта хезмәт итәргә мәҗбүр. безнеңчә, бу дөрес түгел, мәктәптә укытучы, судта юрист, ә җирдә аграрийлар эшләргә тиеш. Моны яшь белгечләр дә аңлый, аларның күбесе яллар алып, язгы чәчүдә катнаштылар. безнең максат - уңай хезмәт шартлары булдырып, аларны җирле хуҗалыкка даими эшкә тарту, - ди Илгиз әфәнде.   Тиз арада авыл хуҗалыгы техникасын булдыру - атяравыллыларга кыр эшләрен уңышлы алып барырга мөмкинлек бирде. Тимер атларны, тагылма агрегатларны сафка куярга бөтен авыл механизаторлары булышкан диярлек.    - Җирле слесарьларга ремонт өчен акча түләнсә, мәскәүле ярдәмчеләр анардан баш тартты. Шуны да әйтим, Рафаил Җамалетдинов, Ленар Шарипов, Илдус Гаязов, Султан Салахов, Рөстәм Җамалетдинов язгы кыр эшләрендә катнашу өчен махсус мәскәүдән кайттылар. Орлык, техника булдырырга зур көч куйдылар, рәхмәт үзләренә, - ди хуҗалык рәисе.     Быелгы язгы кыр эшләрендә атяравыл кырларында берьюлы 18 берәмлек аграр техника катнашкан. Мондый күренешнең татарлар күмәк яшәгән районнарда озак булганы юктыр. Тәҗрибәсе авыл хуҗалыгына зур өметләр белән карарга мөмкинлек бирә.             Ринат СӨННӘТОВ --- | 17.06.2016 (полный текст новости)

  • 2016-06-19 04:20 Журналист Гөлгенә Шиһапова: Каен җиләге җыеп, ике көнгә 7500 сум акча эшләдем
    17.06.2016 Җәмгыять Мамадыш халкының акча эшләү сезоны килеп җитте. Түбән Яке, Урта Кирмән, Уразбахты авыллары халкы кебек җиләк вакытын сагынып көтүчеләр тагын бармы икән ул? Мөгаен, юктыр. Ник дигәндә, җиләк өлгергән чакта авылдашлар берсен берсе күрми, һәркем үз эше белән мәшгуль. Халык акча эшләп калу уе белән яши. Бакчадагы бәрәңге дә көтеп тора, печәне дә сабыр итә. “Җиләк” сүзе үк йөрәкләрне җилкетә безнең. Узган ел ике көнгә авылга кайтырга туры килде. Янәсе, гаиләбезгә ашар­лык кына җиләк җыеп алырмын дигән булам. Тик буламы соң? Бер барганда икешәр чиләк кыс­тырып китәм дә төш ва­кытына кайтып та җитәм. Ә аннары тагын тик ятасы килми бит. Ике чиләк кыстырып, янә тауга менеп китәм. Әле җыйган җиләкне сатып торучы кеше дә бар. Йә сеңлем, йә әни, йә киленебез юлга чыгып китә. 5 литрлы бер чиләк җир җиләген 750 сумга да алучылар булды. Сере гади – үтә күренмәле чи­ләккә эреләрен генә җыйган идем. Ике көнгә 7 мең 500 сум акча эшләдем.   “Җиләк бизнесы” белән 20 елдан артык шөгыльләнүчеләр дә бар. Кемдер бу акчага өй тө­зекләндерә, кайберәүләр мун­ча сала, берәүләр бала­ла­рын укырга кертә, икен­челәре гөр­ләтеп туй ясый. Йоклап ятма­саң, тырышып эшләсәң, рәхәт­ләнеп муллыкта яшисең. Шуңа да авыл кешесен кризис кур­кытмый. Алар гел сәүдә эшен­дә – каен җиләген җир җиләге, кура җи­ләге алыштыра. Анна­ры мәтрүш­кәсе, гөмбәсе, се­беркесе башлана. Бер дә бул­маса, юл буендагы Сайкичү ба­зарына туктап ял итүчеләрне ашатып-эчертеп җи­бәрәләр. “Шәһәр халкы ялкауланды хәзер. Кайбер ирләр без пе­шер­гән пирогларны ашап туя алмый. Бигрәк тә балан бәлешен яраталар. Аны заказ биреп тә пешертеп алалар. Гөбәдия, бәлеш, чәкчәген дә пешереп куябыз. Шул клиентларыбыз җилә­ге­безне дә ала”, – ди Сәвия ханым.   Моннан бер атна элек “Уразбахты авылы халкы җиләк җыя башлаган инде” дигән хәбәр килеп җиткән иде. Дөрес икән. Чаллы – Казан юлы буенда тезелеп утырган сатучыларның иң күбесе – шушы авылдан. Әнә машина алыштырам дигән Наилә бер атна эчендә 30 мең сумлык җиләк сатып өлгер­гән дә инде. “Үзебез генә белгән урын бар. Кешегә күрен­мичә шунда барабыз. Каршыга яки арттан берәр машина килсә, юлны бутап та бетерәбез. Үз “оялы­гыбыз”да 100 меңлек җи­ләк бар безнең. Кеше генә кер­мәсен, – ди ул. – Ә саклап торып булмый. Әнә беркөнне күрше авыл ке­ше­ләре кереп, безнең бер “оялык”­тагы җиләкне бө­ресен дә калдырмыйча җыеп чыккан­нар”. Менә шундый кырыс бизнес Мамадышта.    Ирләр остарак җыя   Җиләк вакытында эшне хатынныкына, ирнекенә бүлеп тору юк. Ирләр әле хатыннардан да уздырып җыя икән. “Минем ирем шулкадәр тиз җыя – берсен дә авызына капмый. Ел саен ялын җиләк өлгергән вакытка ала”, – ди Уразбахты авылыннан Гөлия. Декрет ялында утыручылар да акча эшләп калырга ашыга. “Ярый әби-бабайлар бар. Баланы аларга калдырабыз да җиләк җыябыз”, – ди Айгөл Вәгыйзова. “Аллаһы Тәгалә биргән нигъмәт бит бу. Ялкауланмаска гына кирәк. Әнә 7-8 яшьлек оныкларым да җиләк җыя. Акчасын үзләренә дип аерым куябыз. Уку елы җиткәч, үз акчаларына уку кирәк-яраклары алабыз”, – ди Минзифа апа.   Бер литр каен җиләгенә 500 сум сорыйлар биредә. Кеше күп вакытта бәяне төшерәләр дә икән. Күпләп алган кешегә дә ташлама бар. “Бик арыдым бү­ген. Сату бармый. Кризис дигән­нәре шул икән. Узган ел, җиләкне җыеп, юлга чыгып кына утырам, машиналар килеп туктый да алып китә иде. Быел иртәдән бирле утырам – ник бер машина туктасын. Чи­ләген 300 сумга да бирер идем (бер майонез чиләге – 1 литр). Әллә урынын ялгыш сайладык инде. Әнә тегендәрәк утырасы калган икән”, – ди Мөслимә апа. Ә тегендәрәк утырып булмый. Анда Сәүбән абый урнашкан. Монда һәркемнең үз урыны да бар бит әле! Сәүбән абый каен, юкә, имән себер­келәре дә сата. Арасына бөтнек, мәтрүшкә куеп бәйләгән се­беркенең пары 80-100 сум тора икән. Инде җир җиләге дә кызарып килә. Аның биш литрлы чиләген баштарак 700-800 гә дә сатып җибәрәләр икән. Бер стаканын 100 сумга сатарга исәпләп торалар. Ваклап сатуны әбиләргә тапшырганнар. Болай иткәндә, бер чиләктән 1 мең сумнан артык та акча чыгарып була, ди.   – Бәяне кешесенә карап та куйган чаклар булды. Берзаман җырчы Салават килеп туктады. Кулында акчасы күп. Сатулашып тормады. 10 чиләк җиләгемне алды. Кеше 450 сумга сата иде ул чакта. Мин 800әр сумнан биреп җибәрдем, – ди Ландыш Әхмәт­га­лиева. – Кайчак әллә нинди тү­рәләр дә, туктап, җиләк сайлый. Кайберләре бигрәк кысмыр була инде. Җиләкне бер бушата, бер кире салдыра. Болай эшлә­гәч, изелеп бетә бит ул. Кайбер­ләренең хатыннары өйрәтеп утыра. Кояш астында, черкигә тешләтеп, үзе җыеп карасын иде ул аны. Хәзер шәһәр хатыннары бигрәк ялкау шул!   Үзебезнең як урман-кыр­ла­рын биш бармагы кебек бе­лүче Нуретдин абыем җиләк­лекләрне кешегә сиздерми. Шуңа да ярты сәгать дигәндә җир җиләкләре җыеп кайтып керде. Әле ул бә­рәңге бакчасын җиләкнекенә алыштырмакчы. “Бер тактасына җиләк алып кайтып утыртам әле, Аллабирса. Өйдән генә җыеп ятасы булыр”,– ди.    Кышка запас кирәк   Мамадыш районы басуларында кемне генә очратмыйсың. Казаннан, Чаллыдан кайтып та кышка запас әзерләүчеләр бар икән. “Ике сәгатькә 7 литр каен җиләге җыйдык. Сезнең яклардагы җиләк икән! Безнең Сарманда болай күп үсми”, – ди өч баласы белән җиләккә килгән Гөлфия ханым. Җиләк дигәнең беренче­ләрдән булып Мамадыш якларында кызарган, ахры. Ник ди­сәң, әле Кукмара, Балтач басуларындагы җиләкләр чәчәктә утыра. “Бездә җиләк соң өлгерә. Ә без аны пешеп җитмәгән килеш борчып та йөрмибез. Сатып акча эшлисе юк бит. Үзебез өчен җыябыз. Балалар көненә 20 литр җыя торгандыр. Бер суыткычны җиләк өчен генә тотабыз. Кыш буе җиләк табыннан өзелми”, – ди Балтач районы Карадуган авылында яшәүче Чулпан Нәҗи­пова.   Бер тиен дә төшмим   Казан базарларында да каен җиләге күренә башлады. Бәяләре алай ук “тешләми”. Бер майонез чиләге җиләк – 350-450 сум тора. “Кич җыябыз да иртән киләбез. Бездә җиләк бик күп. Шуңа да бәяне күтәрмибез. Әмма монысыннан бер тиен дә төшмибез”, – ди Пионерлар урмында урнашкан базарда сатучы Лариса ханым. Җиләкне Мари урманнарыннан җыялар икән. Царицыно бистәсендә яшәүче Гөлшат апа да бәяне киметми. “Үз бакчаңда үскән яшелчәгә бәяне төшерәсе килми. Кыш уртасыннан кәлшә­ләрен утыртабыз. Аларга җылы булсын дип, газын кушабыз. Су да исәпле. Коммуналь хезмәт­ләргә акча күп китә”, – ди ул.   Укроп, суган кыягының бер бәйләмен – 25 сумга, вик­то­рия­нең бер литрын 350 сумга сата. Кыярның килосы 120 сум тора. “Машина алыштырып булмаса да, кышка акча эшләп керәбез. Бабаем бакча эшләрен карый. Укроп­ның уңышын 5-6 тапкыр алабыз. Аннан акча күп керә. Помидорларыбыз да күп булачак быел. Кирәк-яракка тотканнан соң, оныкларга биргәннән соң да 100 мең сум акча җыеп куя алабыз әле”, – ди Гөлшат апа.   Колхоз базарында Балык Бистәсе районыннан килгән апаларны очратырга була. “Бездә җиләк бик күп быел. Җыеп кына өлгер. Юлда сатмыйбыз шул. Казанга киләбез. Монда алучы да күп. Саткан акчага атнага җитәр-лек азык-төлек алып кайтабыз. Җиләк саткан акчага сөенеп торабыз. Кул хезмәтең кергән акча бит ул. Шуңа кадерле дә!” – ди Гөлзифа апа.   Әле тагын бер ягы бар – җиләк җыючыларның, сатучы­ларның күбесе уразада икән. “Бер генә түгел, ике сынау аша үтәбез. Тырышсаң, сабыр итәргә дә була икән. Ә уразалы кешегә Аллаһы Тәгалә җиләклеген дә очрата, сатуын да үзе уң итә икән ул”, – ди Тәнзилә әби.   Ә сез җиләк җыярга яратасызмы?   Миңназыйм Сәфәров, “Ватаным Татарстан” газетасының баш мөхәррире:   – Койма аша гына яшәгән күршебез Сәрия апа кебек җиләк җыючы кеше бик сирәктер ул дөньяда. Беренчедән, ул бик җитез hәм бик ашыгучан кеше иде. Җиләккә барасын алдан кычкырып йөрми: барасы булсаң, куып тот, без киттек, дип барган шәп­кә генә хәбәр салып китә торган иде. Икенчедән, аның белән җиләккә бару – бик җаваплы да, куанычлы да эш. Чөнки өйдән чыгып китү белән, ул синең өстән командалык итә башлый иде. Тың­ламау турында сүз дә юк инде: кычыткан белән ярып кайтарырга да күп сорамый. Ул кушканнан чыкмасаң, урманда черки ашатып көне буе йөрмичә генә дә, бидон тутырып, җиләк алып кайтачаксың. Ә ул бер генә җиләк тә кабып карамас­ка куша, сөйләшмәскә куша, зарланмаска куша, бер урынга утырып кына җиләк чүпләргә куша, кыскасы. Бу шартларны үтәмәүчеләр, билгеле, савытын тутыра алмый. Менә шунда Сәрия апа сине пешекли инде – ник туганыңа үкенерлек итә. Ләкин шул процедурадан соң үзе үк синең бидоныңны тутырыша. Чөнки аның үзе генә белгән җиләкле урыннары бар. Халык аны Сәрия күле дип йөртә иде. Бармак башы кадәр зурлыктагы мүк җиләге үсә торган ул күл бардырмы хәзер – белмим. Ләкин “җиләк” дию белән, күз алдыма ышанычлы hәм тәвәккәл Сәрия апа килеп баса. Менә шундый кешеләр җитми бүген ил җитәкчелегенә, дип уйлап куйганыңны сизми дә каласың.   Фәридә Газизова, Биектау районының Мәмдәл мәктәбе директоры:   – Узган ел безнең укучылар болында җиләк җыю ярышы уздырган иде. Әлеге бәйрәмне “Ак калфак” иҗтимагый оешмасы белән район мәдәният йорты оештырды. Мәктәптә бу күркәм гадәтне быел да дәвам иттерергә телибез. Әлегә бездә җир җиләге өлгермәде, ә каен җиләге күп түгел. Җир җиләге өлгерү белән, болынга чыгачакбыз. Мәктәп яны лагеренда башлангыч сыйныф балалары ял итә. Шулай ук хезмәт лагере да эшли. Ярышны шунда хезмәт куючы балалар арасында уздырырга ниятлибез. Узган ел ике сәгать эчендә иң күп җиләк җыючыны билгеләделәр. Әбиләр дә калышмады. Алар киңәшләрен бирде, җиләктән как кою серләре белән уртаклашты. Барысы да милли киемнәрдән иде. Кызлар җиләк җый­ганда, малайлар каен, имән яфраклары, мәтрүшкә җыеп, себерке бәйләргә өйрәнде. Җәлил хәзрәт Фазлыев, Татарстанның баш казые:   – Җиләк җыярга бик тә яратам. Әнием дә җиләкче иде. Бу гадәт аннан күчкәндер. Җиләкнең барысын да: курасын да, җир җиләге, каенын да җыябыз. Бөрбашта бигрәк тә кура күп була. Җир җиләгенә кодалар яшәгән Киров өлкәсенең Шөн авылына баргалыйбыз. Күп җыймыйбыз: үзебезгә җитәрлек итеп кенә алып кайтабыз. Аны эшкәртәсе дә бар бит әле.   Каен җиләгенең файдасы:   - Организмны начар матдә­ләрдән чистартасың килсә, җи­ләк аша. Анда клетчатка күп, шикәр күләме аз. Аны аш­ка­заны-эчәк, бавыр, артрит, ревматизм, подагра авыруларыннан, матдәләр әйләнешен көй­ләүдә кулланырга мөмкин. Витаминнар иммунитетны ныгыта.  - Җиләккә йогырт, сөт, кефир, эремчек кушып ашау да файдалы. Киптерелгән яфракларын исә чәй итеп эчегез. Җиләк яфрагын кайнату аның файдалы үзлеген киметә. Шуңа күрә аны төнәтергә кирәк. Чәйнеккә бер уч яфрак, аңа 300 мл кайнар су салып төнәтәсе. Аны көнгә ике мәртәбә бер чынаяк эчәргә тәкъдим ителә. Чәйгә бал, каен җиләге вареньесы да кушарга ярый. - Каен җиләге яфраклары эфир майлары, С витаминына бай. Аны кан басымы югары булганда, хатын-кыз авыруларыннан, буыннар авыртканда, бөер­дә таш булганда, ашказаны җәрәхә­тен­нән интеккәндә кулланыгыз. Әм­ма алдан табиб белән киңәш­ләшергә кирәк. Гөлгенә ШИҺАПОВА --- | 17.06.2016 (полный текст новости)

  • 2016-06-19 04:20 "Матбугат.ру" һәм башка сайтлар модераторлары турында язма
    17.06.2016 Интернет “Модератор” сүзе чагыштырмача хәзерге заманныкы. Белмәгәннәр өчен аңлатып үтим. Интернет сайтларына куелган мәкаләләрне укучылар, үз фикерләрен белдереп, шунда ук мәш килеп, бәхәс куптаралар. Мәсәлән, “Бизнес онлайн” электрон газетасы язмалары буенча фикер алышучылар бик күп. Яисә “Звезда Поволжья” газетасының интернет сайтында урнаштырылган язмаларга карата да мөнәсәбәтләрен белдерүчеләр әз түгел. Интернетка куелган башка газеталарның язмаларына карата да үз фикереңне бәян итү мөмкинлеге бар, шул исәптән “Татарстан яшьләре”ндә дә. Әмма “Т.Я.” сайтында андый комментлар – сирәк күренеш. Фикерен язарга теләүче үз исем-фамилиясен куярга да мөмкин, аноним калып, исеме урынына теләсә-нинди кушамат та куя ала. Андый кушаматны “ник” дип атыйлар. Данил Сәфәровның “matbugat.ru” сайтында күп еллар дәвамында кайнар бәхәсләр тудырган фикер алышулар тулып ятты. Бер ел чамасы элек моңа чик куелды, чөнки “ник” кулланып язучы кайбер аноним авторлар сайт битен гайбәт һәм бер-берен мыскыллау белән тутырдылар. Анда хәзер “вконтакте” челтәрендә теркәлгән, кем булуы төгәл күрсәтелгән кешеләр генә яза ала. Кайбер сайтларда язылган комментарийлар турыдан-туры сайт битенә кереп утырмый, ә “модератор” дип аталган хезмәткәр битенә керә. Ул синең фикерне укый һәм мәсьәләгә кагылышлы дип санаса, текстыңда пычрак сүзләр булмаса, шундук интернет битенә җибәрә. Әгәр дә әдәпсез, мәгънәсез фикерләр язылган коммент булса, модератор аны сайтка үткәрми. “Азатлык” сайты һәм “Бизнес онлайн” модераторлары нәкъ шулай эшли. “Матбугат”ның да модераторы бар, әмма ул аноним авторның язмасы сайтка турыдан-туры кереп утырганнан соң гына укып, ошамаганын алып ташлый иде. Ул аноним авторларның мәгънәсез язмаларын карап бетерә алмагандыр, мөгаен. “Матбугат”ны гаепләргә теләмим, чөнки коммент язучылар аңа табыш китермәде һәм хәзер дә китерми.   Ә менә “Болгар” радиосына һәм “ТНВ” каналына sms кабул итү табыш китерә. “Болгар” радиосында модератор вазыйфасын турыдан-туры алып баручы ди-джей башкара. Мәгънәсез язмаларны ул бөтенләй укымый, хаталы язганнарның текстын төзәтеп укый. Дөрес эшли. Ә “ТНВ” телевизион каналында эш башкачарак. Без, татарлар, әлеге канал тапшыруларын яратып карыйбыз, күпләрен хәтта көтеп алабыз. Һәр шимбәдә ике сәгать баручы “Сиңа миннән сәлам” музыкаль тапшыруы да бик күпләрнең күңеленә хуш киләдер дип уйлыйм. Шулай булмаганда, 2-3 мең сум түләп, тамашачылар котлау язмас, турыдан-туры элемтәгә чыкмас иде. Тапшыруны алып баручы Фәридәбез дә бик ягымлы, елмаеп кына сөйләшә, тамашачыларга бик тә игътибарлы. Тапшыруны оештыручылар да яңадан-яңа артистларны, иҗат әһелләрен очрашуга атна саен чакырып торалар. Ләкин монда “бер мичкә балны бер кашык дегет боза” дигән әйтемгә туры килүче хәл бар дип саныйм. Тапшыру барышында экранның түбәнге өлешендә sms белән килгән котлаулар йөгерә (аны урысча “бегущая строка” дип атыйлар). Хәләл акчаларын түләп, мондый ысул белән котлау җибәрүче яшьләр һәм урта яшьтәгеләр дә әти-әниләрне, әби-бабайларны телевизордан котладык дип куаналардыр, мөгаен. Әмма бу – коры куаныч, чөнки әлеге йөгерек язмаларны өлкәннәр укый гына башлый, кайвакыт хәтта бер юлын укып та өлгерергә мөмкиннәр, аннан язма экраннан югала. Шулай итеп, кабул итүчегә тулаем килеп җиткәнче, котлау буш куыкка әйләнә. “Язма экраннан югалганчы аның ике юлын да укып бетереп була ич!” – диләр яшьләр. Дөрес әйтәләр, аларга була, ә өлкән яшьтәгеләргә – юк!   Шулаймы, әллә ялгышаммы? “Яңа Гасыр”да бары тик яшьләр генә эшли, шуңа күрә бу фикеремне алар кабул итәрме, юкмы – белмим. Күпмедер вакыт үткәч, шул ук язмалар экранның бер очыннан икенче очына таба кабат йөгерешә башлыйлар. Бер генә кат йөгерттерү өчен килгән smsлар җитмидер, күрәсең. Булганнарын кабат-кабат йөгерткәнче, аны беренче тапкыр биргәндә үк өлкәннәр дә укып бетерерлек вакытка көйләп булмый микән? Бәлки әлеге программаның авторлары smsлар күп килер, күбрәк акча эшләрбез, шул вакыт бик җиткән, дигән принциптан чыгып эш итәләрдер? Ә инде мондый котлаулар әз килеп, вакыт калгач, экран буш тормасын дип, аларны кабатлап бирәләрдер? Хәзер smsларның эчтәлегенә, хаталарына килик. Коточкыч! Телефоннарда татар хәрефләре булмаганлыктан, татарның кадерле сүзләре нинди генә рәвешкә керми монда! Татар телен әнә шулай ватып-җимереп бөтен дөньяга пропагандалыйбыз түгелме? Шәпме бу? Газета укучылардан кайберәүләр: “Ичмасам котлауларны урыс телендә генә язсыннар инде!” – дип тәкъдим ясады. Мин үзем мондый фикергә кискен каршы! Сез нәрсә, татар теленә табу куярга уйлыйсыз мәллә? Тапшыруны алып баручы Фәридә Төхфәтуллина тамашачыларга: “Котлау “sms”ларыгызны матуррак итеп языгыз, телефоныгызга татар хәрефләрен кертегез”, – дигән тәкъдим ясый. Ә бу коры сүзләрдән ни файда? Котлау җибәрүче һәркем дә филолог белемле түгел, телефонына да татар хәрефен тиз генә кертә алмый. Кертим дисәң дә әле, андый программаны урнаштыра башлауга, экранда: “Сак булыгыз, бу лицензиясез программа, аны урнаштырсагыз, җайланмагызга хакерлар (ягъни, интернет караклары) үтеп керергә мөмкин”, – дигән кисәтү язалар. Шуннан уйлыйсың инде, бу хакер дигәннәре шушы лицензиясез программа аша үтеп кереп, банк картасы мәгълүматларын яки башка төр парольләрне белеп алсалар, нишләрсең? Менә бит хикмәт нәрсәдә! Куркынычсыз, лицензияле татар клавиатурасын телефонга урнаштырган очракта да, телефон клавишаларында татар хәрефләре күренми, аның белән дә татарча текстларны язу җиңел түгел.   Шулай булгач, нишләргә? Бик җайлы, иң гади ысул бар: smsларны модератор кабул итәргә тиеш! Ул шундук татар хәрефләре урынына куелган урыс хәрефләрен төзәтеп, текстны матурлап экранга чыгара ала. Бер кыска котлауны төзәтү өчен күп булса бер минут вакыт кирәк. “ТНВ” җитәкчеләренең: “Модератор штаты тотарга акча юк”, – диюләре бар. Нишләп булмасын ди? Бер sms бәясе экранда язылган, искә төшерик. Минут саен бер sms килгәндә дә, бер сәгатькә күпме акча җыела! Модератор шуның кадәр акча сорамый бит инде! Smsны кабул итеп, аны экранга чыгару техника өчен тиеннәргә генә төшә түгелме? Һаман да акча җитми диләр икән, sms бәясен күтәрсеннәр, хокук алар кулында. Хәзер бер әшәке булдым инде, шунлыктан әйтәсе килгәнемне барыбер әйтеп бетерим. Гадәттә, тапшыру барышында бер котлауны укыйлар да, кунак белән әңгәмәгә күчәләр, теге котлау онытыла. Аннары икенче котлауны укыйлар яки телефоннан чылтыратучыга сүз бирәләр.   Шуннан соң гына җыр тапшырыла. Гадәттә, хәләл акчасына җыр сорап котлау биргән беренче тамашачының үтенече һавада эленеп кала. Чынлыкта, җыр ахырдан укылган клиент өчен генә булып чыга. “Т.Я.”да микән, әллә бүтән газетадамы, бер автор: “ТНВ”лылар, башкорт кардәшләрдән үрнәк алыгыз, алар һәр котлау өчен аерым бер җыр бирә”, – дип тәкъдим ясады. “Әңгәмәләрне бик озынга сузмагыз”, –дип тә өстәүчеләр булды. Телеканал җитәкчеләре газета укымыйлармы, әллә тамашачылар фикеренә колак салырга теләмиләрме, һаман үзләренчә эшләүне дәвам итәләр. Клиент фикеренә колак салсалар начар булмас иде кебек. Заманабыз шундый, иртән уянуга барыбыз да авызларыбызны: “А-а-акча-а-а!” – дип ачабыз. “Сәлам” тапшыруын оештыручылар ике яки өч котлауга бер җыр тапшырсак, акча күбрәк керер дип саныйлар ахрысы. Ә без, ахмак тамашачылар, киресенчә уйлыйбыз. Һәрбер котлаучыны канәгатьләндереп, бер котлауга бер җыр җырланса һәм котлау бәяләренең суммасы да бераз киметелсә, котлау бирүчеләр саны да артыр шикелле. Халыкның пенсиясе һәм хезмәт хаклары артмады диярлек, ә азык-төлек, башка товар, ЖКХ бәяләре икеләтә артты. Шуны исәпкә алып, бәяне төшерсәләр, якыннарын “Сиңа миннән сәлам” аша котлаучылар күбәеп, тапшыруның ике көнгә сузылуы да ихтимал. Ул очракта “ТНВ”ның да табышы артыр иде кебек.   Рәфхәт ЗАРИПОВ, Балтач районы, Түнтәр авылы --- | 17.06.2016 (полный текст новости)

  • 2016-06-19 04:20 Гөлүсә Исмәгыйлева: "2 сәгать буе бик катлаулы операция ясадылар. Берәүләр моңа ничек алынды, икенчеләр ничек риза булдыгыз дип шаккатты" (ФОТО)
    17.06.2016 Шоу-бизнес “Яңа Гасыр” каналында чыгып килүче “Хәбәрләр” тапшыруының танылган дикторы Гөлүсә Исмәгыйлева соңгы арада экраннан югалды. Сюжетлар да төшерми башлады, телевидение казанында кайнаганы да күренмәде. Гөлүсәне югалтучыларга, сагынучыларга сөенечле хәбәр: 25 май көнне ул икенче тапкыр әни булды! – Гөлүсә ханым, икенче кат әни булгач, нинди хисләр кичерәсез? – Мин моңа Азат улым туганнан бирле, 19 ел әзерләндем, хыялландым. Кызганыч, озак еллар шәхси тормышым көйләнмәде. Максатым ике генә түгел, кимендә өч бала алып кайту иде. Игезәк бала булсын дип тә теләгән идем әле. Азатка тормыш тартырга бер иптәш алып кайтырга дип хыялландым. Миңа быел 42 яшь тула бит инде. Шулай да, үзем ышанмасам да, “Алып кайтам әле мин бер бәби”, – дип сөйләнә идем. Көләләр иде. Аллага шөкер, мин моңа рухи яктан да, физик яктан да әзерләнеп килдем. Үземнең вак-төяк диагнозларымны белә идем. Тикшеренеп, анализлар биреп, нинди авырулардан ничек сакланырга икәнлекләрне белеп, бу сабыемны бик грамоталы күтәрдем. Үзем дә сюжетларны медицина темасына эшләгәч, иң яхшы табибларның кайда икәнен белә идем. Иң яхшы бала тудыру йортында, тәҗрибәле табиблар күзәтүе астында таптым баланы. Алланың биргәненә мең-мең шөкер, юлымда гел яхшы кешеләр генә очрап торды. Тормыш сынауларны өеп бирсә дә, шул сынауларны җиңәрлек көчен дә бирде.   – Туачак балагызны күз алдына китергән идегезме? – Бәбигә узуымны белгәч тә гел сакланып яшәдем. Эшләнмәгәне эшләнмәгән килеш торды. Минем иң яраткан ике бала: берсе апамның кечкенә улы Сәйдәш, икенчесе Гөлназ һәм Данил Гыйниятовларның олы уллары Айзат. Туачак баламны шундый итеп күз алдына китерә идем. Аннан соң иремнең тыныч, сабыр холыклы сыйфатлары аңа күчкән. Шушы яшемдә Апгар шкаласы буенча 9 баллы, сау-сәламәт бала табуым белән мин чиксез бәхетле.  Бәби тапкан көнне үк мине реанимациядән бала янына менгезүләрен сорадым. Ул баланы мин шулкадәр көттем бит, ничек инде аны башка бүлектә калдырасың? Балам карынымда чакта ук мин аның белән сөйләшә идем. Олы улым Азат бик озак хастаханәдә ятты, көн саен аның янына йөрисе булды. Иртәгә бала тудыру йортына керәсе дигән көнне Азатны хастаханәдән алып чыгып, әнине операциягә кертеп, эшләрне тәмамлап кереп яттым. “Улым, балам, вакытыннан алда чыгарга җыенма инде, шыпырт кына ятып тор”, – дип сыпырып куя идем.   -  Баланы җиңел таптыгызмы? – Үземнең сәламәтлегем рөхсәт итсә дә, беренче улымны кесарев ярдәмендә тапкач, монысына да шуңа күнәргә туры килде. Кесарев кисеме берни түгел, баланы 7 минут эчендә алдылар. Аннан соң бит әле миңа ике сәгать буе бик катлаулы операция ясадылар. Республика клиник хастаханәсенә караган перинаталь үзәк җитәкчесе Эльмира Рәисовна могҗиза кылды. Мондый операцияне кесарев вакытында ясамыйлар. Берегез моңа ничек алынды, икенчегез ничек риза булдыгыз дип шаккаттылар. Аллага шөкер, ике эшне берьюлы бетереп чыктым.     – Ирегез белән дә таныштырсагызчы. – Ирем Юрий Вадимович – рус милләтеннән. Атаклы профессорлар гаиләсеннән. Ул заманында Совет районы башлыгы Альберт Камалиевның урынбасары булып эшләгән. Артык муллыкка, байлыкка да омтылмаган, хәрәмгә дә кермәгән. Тыйнак кына машинасы, фатиры бар. Никах укыттык, әмма аны ислам дине дип аптыратмыйм. Ничә еллар буе үз диненә тугры булып яшәгән бит инде ул. Никах укыган мулла: “Кызым, син аны алып килгәнсең, исламга кертү өчен адым ясавыбыз да бик зур савап”, –  диде. Ирем чын совет кешесе. Андый кешеләр юк, динозавр дип көләм мин аннан. Ул табибларга күчтәнәч бирүне дә аңламый. Заманында 5нче социаль хастаханәнең баш табибы иде. Хәзер хастаханәләрне кушып куйдылар да,  Совет районында райздрав җитәкчесе булып эшли.   – Аның белән ничек таныштыгыз?   – Съемка вакытында. Ул  номерымны каяндыр табып, миңа шалтырата, очрашуларга чакыра башлады. Ул вакытта ялгыз булсам да, теш-тырнагым белән каршы идем. Улым Азат: “Әни, әйбәт кешегә охшаган бит ул”, – диде. Шулай да: “Миңа эш буенча гына шалтыратыгыз”, –  дия идем. Бер ел чамасы мин аннан качып йөрдем. Үзе рус, үзе миннән олы, ничек инде мин аның белән була алам дип уйлый идем. Берничә ел элек шулай әйтсәләр, шаккатыр идем. Ул мине әйбәтлеге, гадилеге белән яраттырды. Бер ел аралашып яшәгәч,  никах укытып, аның янына күчеп яши башлавымны үзем дә сизми калдым. Никах, ЗАГС фотоларын да интернетка куймадым. Күз тиюдән курку да бар. Шыпырт кына бәхетле буласым килде.   – Насыйп парлар бер-берсен озак эзләми диләр... – Хатыныннан аерылгач, ул Гөлүсә исемле бик яшь кызга гашыйк  булып йөргән. Аларның арасы безнекенә караганда да күбрәк булган хәтта. Өйләнешә алмаслыклары билгеле. Болгарга баргач ирем: “Миңа Гөлүсәне бир, юлын күрсәт”, – дип сораган. Могҗиза бит инде: Аллаһы Тәгалә аңа башка Гөлүсәне насыйп иткән.       – Гөлүсә апа, белүемчә, сез яшәү рәвешен дә күптән үзгәрткән кеше.   – Азат беренче сыйныфка укырга кергәч тә намазга баскан идем. Яулык япмадым. Ихлас күңелдән намазны укыйм. Намаз вакыты кереп, каядыр чыгып китәргә тиеш булсам,  рульгә дә утыра алмыйм. Тормышым көйләнер дип чын күңелдән ышандым. Авыр вакытларыма да рәхмәт әйтә идем. Бик бәхетле булыр өчен шундый авырлыкларны үтәргә кирәктер. Бәби алып кайткач, әни бик куанды инде. Бер бала белән генә калырсың микән, дип, гел борчыла иде.   – Бала карарга булышучы кешегез бармы? – Юк, үзем дә җитешәм, тыныч бит ул, Аллага шөкер. Астын юешләтсә, елап тормый, кычкырып кына җибәрә. Артык яратырга да ярамый диләр бит. Дога укыйм да дога укыйм, күзем тимәсен дим. Баламны беркемгә дә  калдырасым килми әле. Менә әле кичә ашатып, киендереп, әнигә калдырып тиз генә эшкә барып кайттым.  Барысына бергә ике сәгать вакыт үткәндер. Шул арада үлеп сагындым улымны. Ничек мин аннан башка яшәдем икән? Уйланып кайта торгач, бер борылышны узып та киткәнмен.   – Исмәгыйлева – бу кыз фамилиягезме? – Юк, икенче иремнән калган фамилия. Бу ирем, акыллы кеше буларак, фамилияңне алыштыр дип бәйләнми. Фатир, машина кәгазьләре, үземнең документлар барысы да шул фамилиядә бит. Киләчәктә алыштырырга туры килер инде. --- --- | 15.06.2016 (полный текст новости)

  • 2016-06-19 04:20 Аллаһы кушканны үтибез
    18.06.2016 Дин Изге Рамазан аеның уртасы да җитте инде, бу айда мөселманнар уразалар тотып тәравих намазларына басалар, ифтар мәҗлесләре оештыралар. Кече Рбишчада өйләрдә үткәрелә торган ифтар мәҗлесләре белән беррәттән инде менә икенче ел авылның активист егетләреннән торган “Адҗа авыл” төркеме мәчет каршында чатыр корып ураза тотучыларны авыз ачтыра. Авыл имамы һәм мәхәллә халкы егетләрнең бу изге гамәлләре белән бигрәк канәгать. Шушы чатырда мәҗлес табыны әзерләү өчен барча шарт- лар тудырылган, өйләрендә мәҗлес оештыра алмаганнар да биредә аш-су әзерләп авыз ачтыра алалар, шулай ук юлчы-мосафирларга да тамак ялгарга мөмкинлекләр бар. Якын көннәрдә генә мәхәллә рәисе итеп сайланган Абдулхай Юсипов тарафыннан гамәлгә куелган һәм икенче ел рәттән инде авылда үткәрелгән һәр ифтар мәҗлесендә Салгандагы реабилитация үзәгендә тәрбияләнүче ятимнәргә аерым садака җыю оештырылган. Район социаль яклау идарәсе шушы гамәле өчен аны ике тапкыр мактау грамотасы белән бүләкләде.    - Безнең мәчеттә, моннан тыш, үзебезнең хәйрия фондыбыз да бар. Шушы фондка янгыннан зыян күреп читтән килүчеләргә һәм мохтаҗларга ел буенча шактый ук акча җыела, - ди Абдулхай әфәнде. Соңгы чакларда мәчеттәге тәравих намазларына йөрүче ир-атлар саны бүген 120гә, ә янәшәдәге тарихи мәчеткә җыелып намаз укучы хатын-кызларныкы 50гә җитә. Шулай ук һәр урамдагы йортларга да күпләп йөриләр абыстайлар. Мәчеткә өлкәннәр белән беррәттән тәравихка йөрүче яшьләр һәм бала-чагалар да бар. Әлбәттә, бу күренеш авыл имамы Әмир хәзрәт Юсиповны да куандыра.    - Күбрәк очракларда өлкән буын дин юлында яшьләргә үрнәк күрсәтсә, бездә киресенчә, олылар яшьләрдән үрнәк алалар. Шулай булгач, һичшиксез, авылыбызда дин алга барачак һәм Аллаһы йортының ишекләре ябылмаячак, - ди Әмир хәзрәт. Үткән елларда тәравих на- мазларында салаватлар әйтеп хәтем укыр өчен Мәскәүдә белем алучылар махсус кайта торган булсалар, хәзер инде бу хезмәтне үтәүчеләр үзебездә үк бар. Шулар арасыннан авылда яшәүче Шәмил Камалетдиновны билгеләп үтәсе килә. Шәмил авылдан читкә китмичә яшәсә дә, Коръәннең төрле сүрәләрен үзләштергән, даими рәвештә дини белемен дә баетып тора. Мәчет картлары өчен үзебезнең авылда ук шундый дәвамчылар булу үзе бер зур сөенеч.    Автор фотосы.   Ришат РАМАЗАНОВ, Кече Рбишча --- | 17.06.2016 (полный текст новости)

  • 2016-06-19 04:20 Югары суд Мисбах картны акладымы?
    17.06.2016 Криминал Чаллыда табиб-травматологны үтерүдә гаепле дип табылган 86 яшьлек Мисбах Сәхәбетдиновка карата чыгарылган хөкем карары үз көченә керде. Татарстан Югары суды Мисбах картның адвокаты белдергән апелляция шикаятен карады һәм 21 апрельдә Чаллы шәһәр суды карарын үзгәрешсез калдырды. Шикаять канәгатьләндерелмәде. Шулай итеп, ул 6 ел да 3 айга ирегеннән мәхрүм ителде һәм кырыс режимлы төзәтү колониясенә озатылды. Моннан тыш мәрхүмнең туганнарына 300 мең сум әхлакый зыян да кайтарырга тиеш була. --- --- | 17.06.2016 (полный текст новости)

  • 2016-06-19 04:20 Дипломлы яшьләр армиягә китте (ФОТО)
    18.06.2016 Җәмгыять 8 июльдә язгы чакырылыш кампаниясе тәмамлана. Татарстанның җыелу пунктыннан хәзер көн саен 50-100 егетне бер еллык хәрби хезмәткә озаталар. Уку йортларының чыгарылыш чорына туры килгәнгә, язгы чакырылыш азагында армиягә дипломлы яшьләр китә. Язгы һәм көзге чакырылыш саен Татарстаннан 4шәр мең егетне хәрби хезмәткә җибәрәләр. – Яшьләрне армиягә әзерлек эзлекле рәвештә алып барыла, һәр чакырылыш саен 20 мең чакыру юллана, аннан соң алар арасыннан 4 мең ир-егет сайлап алына. Быел 1 апрельдән башланган язгы чакырылыш барышында 1748 егетне хезмәт урыннарына озатырга да өлгердек. Алардан 1100 кеше – урта махсус яки югары белемле яшьләр. Соңгы елларда бигрәк тә язгы чакырылышта шулай дипломлы яшьләргә өстенлек бирәбез. ДОСААФ белән берлектә 800гә якын яшь кеше “С” һәм “Д” категорияләрендә машина йөртүчеләр, БТР-80 йөртүчеләр, МТЛБ йөртүчеләр һәм механиклар кебек хәрби исәптәге белгечлекләргә дә укытылды һәм аларның яртысы инде хәрби хезмәтен үтәргә кереште. Килешү буенча хәрби хезмәткә китүчеләр дә аз түгел – быел 400 кешене кабул иттек, – дип сөйли Татарстанның хәрби комиссары, генерал-майор Сергей Погодин.     Татарстанның хәрби комиссары фикеренчә, хәзер закон буенча, армиядә хезмәт итмәгән ир-атларны дәүләт хезмәтенә алырга рөхсәт булмавы да үз ролен уйный, армиянең дәрәҗәсен күтәрә.   Татарстан егетләре Көнбатыш, Көньяк, Үзәк, Көнчыгыш хәрби округларында, гомумән, илнең һәр тарафында хезмәт итә. 2016 елның язгы чакырылыш чорында 4 мең кешенең: 45,9 проценты – коры җир гаскәрләренә, 11 проценты – хәрби-диңгез флотына, 10,2 проценты – ракета гаскәрләренә, 9,3 проценты – Россия Эчке эшләр министрлыгының эчке гаскәрләренә, 6,7 проценты – һава-космик көчләренә, 6,4 проценты – РФ Оборона министрлыгының 12нче баш идарәсенә, 1,5 проценты һава-десант гаскәрләренә юллана. Язгы чакырылышта барлыгы 19 ир-егет альтернатив гражданлык хезмәтен сайлаган.     Көн дә концерт   Бүген-иртәгә Татарстанның Җыелу пунктыннан булачак солдатларны Сарытау һәм Оренбург якларына алып чыгып китәчәкләр. Биредә яшьләрне көн саен диярлек чиратлашып республика районнары үзешчәннәре концертлар куеп озата. Мәсәлән, 16 июндә үткән тантаналы җыелышны Азнакай муниципаль районы җыр һәм бию ансамбльләре музыкаль номерлары бизәде. Районның башкарма комитеты җитәкчесе Айдар Шәмсетдинов егетләргә хәерле юл, туган якка исән-сау әйләнеп кайтырга җылы теләкләрен җиткерде.   Зал тутырып утырган хәрби хезмәткә китүче яшьләр алдында Татарстанның хәрби комиссары Сергей Погодин, хәрби хезмәт ветераннары – Татарстан Ветераннар советының хәрби-патриотик һәм гаммәви эшчәнлек бүлеге җитәкчесе Александр Поляков, әфган сугышы ветераны Василий Кондаков, республиканың ДОСААФ идарәсе рәисе урынбасары Любовь Фәтхуллина чыгыш ясады. Ислам һәм православие руханилары да – Татарстан мөфтие урынбасары Нияз хәзрәт Сабиров, Казан епархиясе сәркатибе протоиерей Владимир Самойленко фатихаларын бирде.     “Һәр кешенең әнисе бер генә булган кебек, Ватаны да – берәү генә. Һәм аны әнине саклаган кебек сакларга, якларга кирәк. Безнең халыкка гомер-гомергә туганлык, каһарманлык хас, безнең көчебез дә шунда. Хәрби частьләрдә Татарстан егетләрен һәрвакытта да җаваплы, югары әзерлекле булганнары өчен мактыйлар. Республиканың, туганнарыгызның, якыннарыгызның йөзенә кызыллык китермичә лаеклы хезмәт итегез”, – дип теләде Сергей Погодин. Билгеле булганча, Татарстан Хөкүмәте армиягә киткәндә һәркемгә мобиль телефон бүләк итә. Шулай ук Җыелу пунктында булачак солдатларга хәрби формалар, шәхси гигиена чаралары, хезмәт хакы күчерелә торган банк картасы тапшырыла. Солдатның бер айлык хезмәт хакы 2 мең сумны тәшкил итә, ятимнәрнеке – 3 мең.   Саба районының Шәмәрдән авылыннан әле күптән түгел генә Казанның тимер юл транспорты техникумында диплом яклаган 20 яшьлек Айнур Рәхмәтуллин Казанга республиканың Җыелу пунктына 15 июньдә аяк баскан булган. “Монда әйбәт каршы алдылар, ашату-йоклату – барысы да яхшы. Әти-әнигә, туганнарга күп итеп сәламнәремне җиткерәм. Мине озатырга Казанга килергә тиешләр”, – ди Айнур. Бүген аны Россия Оборона министрлыгы 12нче баш идарәсенең Мәскәү өлкәсе Можайск шәһәрендә урнашкан хәрби частенә алып китәләр. Авылдан 8 яшьлек сеңлесен – Мәликәне ияртеп, әти-әнисе – Алсу һәм Газинур Рәхмәтуллиннарны поезд янында көтәчәк ул. “Мин тимер юл транспорты машинисты булырга укыдым, 3нче разрядлы слесарь белгечлегем дә бар. Армиядә бу белемнәрем кирәк булачак дип әйттеләр. Әти-әнидән аерылып, өйдән чыгып китү бераз каушатса да егетләрнең барысының кәефләре күтәренке, бер ел бик тиз узып китәчәк ул”, – дип елмая Айнур.   Алабуга шәһәреннән 20 яшьлек Артем Тронинны баштан Мәскәү өлкәсенең Загорянский бистәсендәге тимер юл гаскәрләренең укыту үзәгенә җибәрәчәкләр икән. “3-4 айдан гына бүтән хәрби частькә билгеләячәкләр. Минем әти дә Мәскәү өлкәсендә хезмәт иткән, аның “эзләреннән” йөреп кайтачакмын. Әти армиядә нык булырга, үз-үзеңне яклый белергә, үз гамәлләреңә җаваплы карарга кушып, үгет-нәсихәтләрен бирде”, – ди Артем. Аңа 17 июньдә Казанның тимер юл вокзалына әтисе, әнисе, сеңлесе белән бергә сөйгән кызы Ирина да килергә һәм армиядән кайтканын зарыгып көтәргә вәгъдә иткән.     Татарстанның муниципаль районнары, белем бирү оешмалары барлыгы 53 хәрби часть өстеннән шефлык итү турында килешү төзегән. Әйтик, узган ел Татарстаннан 3 мең кеше шефлыкка алынган хәрби частьтә хезмәт итеп кайтты, ә 2016 елның язгы чакырылышында андый частьләргә 1800гә якын кеше барачак.       Лилия ГАДЕЛШИНА, Рамил ГЫЙЛЬВАНОВ фотолары --- | 17.06.2016 (полный текст новости)

  • 2016-06-19 04:20 Язмышым-ялгышым (ТОРМЫШТАН АЛЫНДЫ)
    17.06.2016 Әдәбият Фәнүсә ире белән ки­ңәш­ләште дә риза булды. Эш кайда да эш инде ул. Фәнүсә авылдагы таркалган сәүдә эшен үз кулына алды. Кибетне ремонтлап рәткә китерде. Эшеннән аларга яшәргә ярыйсы гына нык йорт бирделәр. Аның эчен-тышын Ислам белән бергә ныклап төзәттеләр, рәтләделәр дә берничә елдан үз гаиләләре исеменә күчерделәр. Күпләп мал тоттылар. Яши торгач, кызлары туды. Тормыш бер җайга салынып, шулай яшәп ятарга була иде кебек. Тик төп авылына кайткач, Ислам күзгә күренеп үзгәрде. Монда ул үзен хуҗа ролендә сизде булса кирәк. Ягъни ничек телим– шулай яшим. Бергә үскән кайбер дус-ишләре, төшереп алган Исламның юмартлыгын белеп, вакытлы-вакытсыз аларның өе тирәсендә күз көеге булып, гаиләнең тынычлыгын алып йөрделәр. Ә бераз салып алса, дуслары өчен Ислам чынлап та искиткеч юмарт затка әйләнә иде. Йорттагы сукыр тиенгә хәтле эчеп бетергән чаклары булды. Ирен яхшылык белән тыярга тырышкан хатынына Ислам кул күтәрә башлады: «Син кем мине тыярга?! Син килмешәк! Мин монда хуҗа!»   − Кем турында уйланып ятасың? – төнге караңгыда йөзенә суккандай кинәт яңгыраган тавыштан өркеп, Фәнүсә бер тын уяна алмый, исенә килә алмый ятты. Йокыга киткән аңының бер өлеше бу усал тавышны төшендә килә дип кабул итте. Акылының икенче яртысы, өндә икәнлеген аңлап, яңагына суккандай кискен сүзләрне кабул итә алмый изаланды. − Кем турында уйлыйсың, дим мин сиңа, хайван?! Һаман шул Фәрхәт турындамы? – бу юлы уяна алмый азапланган хатынына Ислам терсәге белән нык кына төртте. Ниһаять, Фәнүсә, дертләп, күзен ачты һәм, балаларын уятмас өчен, ярымпышылдап тын гына сузды: − Ислам, дим, зинһар өчен, хет төнлә тынычлык бир. Зинһар өчен... Тавыш чыгарырга бер дә юктан сәбәп эзләгән Исламны бу сүзләр үртәде генә.   − Ә–ә, алаймы? Тынычлык кирәкме әле сиңа? Менә сиңа тынычлык! – исерек ир хатынын караваттан тибеп төшерде дә колак шиңдерерлек ачы сүзләр белән сүгенде.   Җылы урыныннан салкын идәнгә очып барып төшкән Фәнүсә бәрелгән янбашын бераз уып утырды да уянып елашкан балалары янына барып өсләрен япты: «Йокла, улым, йокла, кызым. Тынычланыгыз...» Хатын, кысыла-кысыла, кызы янына бер читкә чүмәләде. Таңга хәтле йокы алмаса да, бу төнне Фәнүсә тыныч үткәнгә санады – ире бүген башкача кул күтәрмәде.   Иртән хатын, караңгы таңнан торып, мал астын чистартты, сыер сауды, көтү куды. Улын уятып, ашатып-­эчереп, мәктәпкә озатты. Эндәшеп караса да, ире торырга уйламады. Фәнүсә йокысы туймаган, көйсезләнгән кызын күтәрде дә кибеткә эшкә китте. Склад ягында агач тартмалар өстенә юрган җәеп, кызын яткырды да сатуына кереште.   Халыкка әле пенсия  бирмәделәр, кеше әллә ни күп түгел. Фәнүсә, ревизия ясавы җиңелрәк булсын өчен, көндәлек сатылганны исәп-хисапка алып, теркәп бара. Болай эшләсәң, өстеңә чыгу куркынычы да бик янамый.   Бераздан эчке яктагы кызы уянды. Икәүләп чәй кайнатып эчтеләр. Буш арада Фәнүсә кызын, шалт-шылт шартлатып, чутта санарга өйрәтә. Болай кушсаң, шуның хәтле була... Менә болай алсаң, шуның хәтле. Алты яшьлек Җиһаниясе бик зиһенле бала. Әнисе өйрәткәнне сеңдереп кенә бара. Кибет киштәләрендә торган тартмаларга ябыштырылган ярлыкларны укып йөри: «Прәннек, конфет, хәлвә...» Һәм әнисе күрмәгәндә генә бераз сыйланып та ала...   Эшендә Фәнүсә иренең каһәрләреннән бераз онытылып тора. килгән халык­ка эчендәгесен сиздермичә, ачык йөз күрсәтергә тырыша. Капма-каршы ике дөнья – тавыш-ызгышлы, кимсетүле гаилә тормышы һәм күңел биреп эшләгән, яраткан, тыныч эше. Мөмкин булса, Фәнүсә шушында эш урынында, кибеттә генә яшәр иде. Өйгә кайтыр вакыт җитсә, йөрәге сулкылдый башлый. Кайтса да, ике баласы өчен генә кайта. Гаилә яме, тормыш тәме әллә кая китте. Инде каенанасына барып киңәш сораган чагы да булмады түгел. Рабига карчык киленен ярата кебек. Фәнүсәне юатырга тырышып: «ярар, Ислам белән сөйләшермен», – дип кала. Тик таякның икенче башы тагын Фәнүсәгә эләгә. әнисе яныннан Ислам тагын да ныграк котырып кайта да хатынына бәйләнә: «Син анда мине әләкләп йөрисеңмени әле?! Күрмәгәнеңне күрсәтәм!»   Ислам соңгы арада хәйләкәррәк эш итә башлады: йөзенә, тәненә күгәргән эз чыкмасын өчен,  хатынының башына, колакларына суга. Фәнүсәнең башы нык­лап авырта башлады, бераздан бер колагы ишетмәс булды. Аталарыннан өреккән балалары да куркакка әйләнделәр. Уллары Мадис куркуыннан төне буена кычкырып чыга. Әтисен күрү белән, кыз диван артына кереп поса. «Әллә ике баламны күтәреп, күзем караган якка чыгып кына китәргәме?» дип уйланган чаклары аз булмады Фәнүсәнең. Тик туйда әнисенең, төшкән җиреңә таш булып төш, дигән сүзләре исеннән чыкмады. Балалары хакына сабыр, түзем булырга тырышты. Әйтсәң – сүз, әйтмәсәң – түз дигәндәй, тавыш-ызгыш тудырмас өчен дәшми калган чаклары да күп булды. Исламның Фәнүсә аңлый алмаган бер ягы бар иде. Әле генә пычрак теле белән кимсетә, әле генә кул күтәрә, ә берничә минуттан берни булмагандай шаяра-көлә башлый.   Сәгать дүртләрдә хатынын алыштырырга кибеткә Ислам килә. Фәнүсәнең иртәрәк кайтып, көтү каршылыйсы, ашарга пешерәсе, балаларны, йортны карыйсы бар. Башка үтенеченә бик колак салмаса да, ни гаҗәп, Ислам кибеткә йөгереп килеп җитә, сәгать җидегә хәтле сату итә. Тик иренең бу адымы да Фәнүсәгә, ярдәмнән бигрәк, кыенлык кына тудырды. Өч тиенлек куян, биш тиенлек зыян − ире һәр кичен диярлек кибеттән салмыш килеш кайта башлагач, Фәнүсәнең өстенә чыкты. Бераздан авыл хатыннары аңа сүз ишеттерделәр: «Син кайтып китү белән, кибеткә Гөлзифа йөгереп керә дә, икәүләп бикләнәләр...» Төче ялганнан ачы хакыйкать яхшырак. Фәнүсәнең дә күзләре ачыла башлады. Исеме чыккан ялгыз хатын Гөлзифа белән бәйләнгәч, ире хатынын кешегә дә санамый. Фәнүсәнең кышын балалары белән мал абзарында кунган чаклары булды. Үзе йөрүчән Ислам хатынын бер сәбәпсезгә бар ир затына да көнләде. Мәктәпне тәмамлау белән авылдан чыгып китеп, башкача күренмәгән Фәрхәтне Исламның искә алмаган көне булмады: «Себерке, шул сөяркәңне уйлап янасыңмы?!»   Дәвамы бар. Физәлия ДӘҮЛӘТГӘРӘЕВА --- | 12.06.2016 (полный текст новости)

  • 2016-06-19 04:20 Язмышым-ялгышым (АХЫРЫ)
    18.06.2016 Әдәбият Ә Фәнүсә Фәрхәтне исенә алганда бәхетле, ирекле яшьлеген сагынып елады. Кайда иде аның күзләре? Ник балачактан янында бөтерелгән, яклап йөрткән акыллы холыклы Фәрхәтне вакытында күрә белмәде? Аңлый иде бит егетнең үзен ошатып йөрүен дә, аңлый иде! Саубуллашканда, капка төбеннән борылып, Фәнүсәгә ничек төбәлеп карап торды... Сөйкемле, мөлаем булса да, нигәдер шыксыз үрдәк итеп санады шул үзен Фәнүсә. Карап торырлык чибәр Фәрхәткә үзен тиң күрмәде. Кызның тыйнаклыгын белеп тә, нигә ачылмады аңа Фәрхәт вакытында? Ислам белән кызның арасына керәсе килмәдеме? Нигә коткармады Фәнүсәне бу җәһәннәмнән, бу тәмугтан?! Фәнүсәнең ишетүенчә, авылдан чыгып китү белән, Фәрхәтнең башкача кайтканы булмады. Кайдадыр бик еракта рус кызына өйләнгән дип ишетелде. Тик берничә елдан аерылган хәбәре килде. Бергенә күрәсе иде Фәрхәтне. Бер генә күреп сөйләшәсе иде. Кайда син, Фәрхәт?! Кайда син, балачак һәм яшьлек дустым? Кайда син, яклаучым?   Ислам хатынын кешелектән чыгарып бер тукмагач, түземлеге төкәнгән Фәнүсә балаларын ияртте дә, йорт-җирен, мал-туарын ташлап, күзе караган җиргә чыгып китте. Әлеге дә баягы шул район үзәгенә барып эшкә урнашты. Исламнан куркулары шундый көчле иде − беренче төндә ни балалары, ни үзе йоклый алмады. Бик әкренләп кенә, йөрәкләренә тынычлык кайтты. Озак еллар иренең кимсетүе канына сеңгән Фәнүсә үзенең «килбәтсез, шыксыз үләксә» икәнлегенә ышанып яшәде.   Берничә елдан ул тагын зур бер ялгышлык кылды. Балалары янына килеп йөргән Ислам улын кочаклап елады: «Гафу ит, кичер мине, булдыра алмыйм сездән башка, яши алмыйм...» Мадис та әтисен кочаклап елый: «Елама, әти. Хәзер әниемнән сорыйм, кертсен сине...» Фәнүсә улын кызганды, Исламны жәлләде һәм ирен кертте. Берничә көннән Ислам авылда калган өйләренең документларын урлап чыгып китте. Моны үз вакытында сизми калган Фәнүсә берни дә кыла алмады. Кирәкле кешесен көйләп, бераздан Ислам авылдагы өйләрен сатып җибәрде.   Авырлыклар хатын-кызны ныгыта, чыныктыра. Ике баланы ялгызы үстерергә кирәк, яшәргә кирәк. Яшәргә чара табарга кирәк. Юл таба алмый интексәң, күзеңне йомып кара, дигән бер акыллысы. «Ничек яшәргә?» дип уйланган чак­лары күп булды ялгыз хатынның. Фәнүсәгә ярдәмгә туганнары килде. Кешенең агуы да кеше, даруы да кеше, димәсләр иде. Зур, тату, бердәм гаиләдә үскән апалары терәк булды. Шөкер, алар күптән аякка басканнар, һәрберсенең үз эше, үз һөнәре бар иде. Аларның ярдәме белән, Фәнүсә сәүдә буенча үз эшен ачып җибәрде. Тырыша торгач, өйле булды. Бөртекләп-бөртекләп, үз тырышлыгы белән, тормышын яңадан төзеде. Гөлзифага өйләнеп, тагын биш «Гөлзифадан» тавыш-гауга белән куылган йортсыз-җирсез Ислам ансыз гына аякка баскан хатынына тагын сукмак ярырга маташты. Тик бу юлы Фәнүсәгә балалары үзләре ныклап әйтте: «Әни, ул кешене кертсәң, без өйдән чыгып китәбез».   Олыгайган каенанасы үләр алдыннан, Фәнүсә килен булып төшкән йортына барып, Рабига карчыкка бүләкләр, күчтәнәчләр илтеп, соңгы тапкыр күреште, карчыкның бәхиллеген алды.   Фәнүсә туган авылы белән арасын өзми. Аллага шөкер, җиде бала үстергән әниләре исән-сау. Олы яшьтә намазга, дин юлына басып, авылда остабикә вазифасын үти.   Җәй башының матур бер көнендә Фәнүсә, гадәттәгечә, авылына Сабан туена кайтты. Бәйрәмчә киенгән халык гөрләп тора. Мәйданда көрәш, ярышлар, уеннар бара. Басу юлыннан тузан туздырып, бәйге атлары килә. Тирә-як­та күңелле, дәртле җыр яңгырый. Бергә үскән балачак дуслары, иптәшләр килеп кочып ала. Танышлар елмаеп баш кагып үтеп китә. Сабан туенда, күңел ачудан, җыр-биюдән кала, таныш-белешне күреп аралашу, хәл-әхвал белешү үзе ни тора. Ничә еллар күрешмәгән балачак дустың алдыңа килеп баса. Танып, кочып аласың! Бер мизгелгә балачагыңа кайткан кебек буласың! «Яшьлегем тугайлары...» Онытылып җыр тыңлап басып торган Фәнүсәнең күзләрен кемдер арттан килеп учлары белән каплады. Фәнүсә таныш, җылы бармакларны куллары белән капшады... «Бу бит аның кулы!..» Күзләрен ачканда, аның куллары Фәрхәтнең учында иде...   Хикәянең башын монда укырга була.   Физәлия ДӘҮЛӘТГӘРӘЕВА --- | 13.06.2016 (полный текст новости)

  • 2016-06-19 04:20 Казанда халыкара "Нәүрүз" форумы тәмамланды
    18.06.2016 Мәдәният 17 июньдә Казанда “Нәүрүз” IV Халыкара театраль-белем бирү фестиваль-форумы тәмамланды. Форум нәтиҗәләре буенча үткән түгәрәк өстәлдә педагоглар һәм катнашучылар фикер алышты, булачак форумнарга кагылышлы тәкъдимнәре белән бүлеште. 13 июньдә башланып киткән IV “Нәүрүз” форумы кысаларында – Германия, Италия, Грузия, Мәскәү, Санкт-Петербург, Башкортостан, Татарстан, Хакасия һәм Якутиядән 15 әйдәп баручы белгеч 31 семинар, 17 тренинг, 8 мастер-класс үткәрде. Форумда 200дән артык кеше катнашты. Форумның белем бирү программасы 6 лабораториягә бүленгән иде: “Театраль педагогика, актерлык һәм режиссерлык осталыгы”, “Режиссура теориясе, заман театры эшчәнлеге, сценография һәм музыкаль театр”, «Театраль менеджмент, пиар, маркетинг”, “Курчак театры сәнгате һәм балалар театры”, “Театраль тәнкыйть” һәм “Төрки халыкларының традицион театраль-музыкаль формалары”. Шулай ук форум кысаларында Г.Камал театрының Кече залында Театр сәнгате студиясе” театрының сәнгать җитәкчесе, РАТИ-ГИТИС режиссура һәм драма кафедрасы җитәкчесе, профессор, Россиянең атказанган сәнгать эшлеклесе Сергей Васильевич Женовач белән иҗади очрашу үтте. Очрашудан соң ГИТИСның 3 курс студентлары М.А.Булгаков повесты буенча Сергей Женовачның режиссура остаханәсендә Айдар Җаббаров сәхнәләштергән “Эт йөрәге” спектаклен тәкъдим итте.   Катнашучыларга һәм форум кунакларына Венгриянең Милли театры (Будапешт) режиссер Атилла Виднянский сәхнәләштергән “Ходай җәзасы” (“Бич Божий”) спектаклен күрсәтте. Шулай ук программада Камал театрының соңгы еллардагы иң яхшы премьералары тәкъдим ителде: «Дон Жуан» Ж.-Б.Мольер, “Минем исемем Кызыл” О.Памук, “Хуҗа Насретдин” Н.Исәнбәт һәм Саадалла Ваннус. Чираттагы V “Нәүрүз” театраль-белем бирү форумы Казанда 2018 елда үтәчәк.   Форумны оештыручылар: Татарстан Республикасы мәдәният министрлыгы – Россия Федерациясе мәдәният министрлыгы ярдәме белән, Татарстан Республикасы Театр эшлеклеләре берлеге – Россия Театр эшлеклеләре ярдәме белән, Г.Камал исемендәге Татар дәүләт Академия театры.  --- --- | 18.06.2016 (полный текст новости)

  • 2016-06-16 11:15 Татарстан тракторчысы җир сукалау буенча Россия чемпионатына җыена
    14.06.2016 Авыл Әтнә районының “Күңгәр” авыл хуҗалыгы җитештерү кооперативы тракторчысы Ирек Галиев җир сукалау буенча V илкүләм чемпионатка җыена. Ул анда Татарстан данын яклап чыгыш ясаячак. Бу хакта Әтнә муниципаль районы сайты хәбәр итә. 18 июньдә Татарстан тракторчысы һәм аны озата баручы инженер Илфар Сәләхов Төмән өлкәсенә юл тотачак. “Күңгәр” авыл хуҗалыгы җитештерү кооперативы башлыгы Илнар Галиәхмәтов сүзләренчә, Ирек Галиев Әтнә районының иң алдынгы сукачысы буларак билгеле. Әтнә районы башлыгы Габделәхәт Хәкимов “Татар-информ” МА хәбәрчесенә билгеләп үткәнчә, чемпионатта катнашырга лаеклы тракторчыны ТР Авыл хуҗалыгы һәм азык-төлек министрлыгыннан сайлап алганнар. Ирек Галиев хезмәт күрсәткечләренең югары булуы белән аерылып торган.   Механизаторга - 38 яшь. Ул трактор йөртү таныклыгын мәктәптә укыганда алган. Тракторда 20 яшеннән – армия сафларында хезмәт итеп кайтканнан бирле эшли. Хезмәтем авыр, әмма яратып башкаргач, җиңеләя, ди көн дә иртәнге 3тән эшкә керешүче Ирек Галиев. Беренче тракторы чылбырлы “ДТ-75” булган, икенчесе – “Беларус-1221”. Әлегә икесендә дә эшли: берсендә терлекләргә азык ташыса, икенчесендә җир эшкәртә. Кыр алдынгысының яраткан бәйрәме дә – Сабан туе.   “Чемпионатта җиңәрмен дип өметләнмим. Шулай да, барып, катнашып карыйсы килә. Язгы чорда авылдашларымның бәрәңге бакчаларын сукаладым. Чемпионатка әзерлек һәм төп тренировка шул булды”, – ди механизатор. Үз гомерендә күпме мәйданда җир эшкәрткәнен төгәл әйтә алмаса да, елына 300 гектар җир сукалаган чаклар булды дип билгеләп үтте ул.   Ачык чемпионат 19-25 июньдә Төмән өлкәсенең Винзили бистәсендә үткәрелә. Чараны “Росагролизинг” АҖ, Төмән өлкәсе Хөкүмәте, “Илкүләм җир сукалау оешмасы” автоном коммерцияле булмаган оешмасы уздыра. Чемпионатның рәсми сайтында хәбәр ителгәнчә, механизаторларның җир эшкәртү осталыгы буенча ярышта Россия төбәкләреннән генә түгел, чит илләрдән дә командалар катнашуы көтелә.   Бәйге 1952 елдан эшләп килгән Бөтендөнья җир сукалау оешмасы (WPO) кагыйдәләре буенча үткәрелә. Бу оешмага 30дан артык ил керә. Россия аның составына 2008 елда кабул ителгән. Ярышларда төп игътибар туфракны эшкәртү сыйфатын һәм тизлеген бәяләүгә юнәлтелә. Чемпионатка Ирландия, Голландия хөкемдарлары килүе көтелә. Җир сукалау буенча ярышлардан тыш, трактор белән идарә итү осталыгын күрсәтүне күз уңында тоткан “Трактор-шоу” ярышлары да була.   Россиянең җир сукалау буенча ачык чемпионатында җиңгән тракторчыга кыйммәтле бүләк тапшыру ниятләнә. Ул җир сукалау буенча Швейцариядә уздырылачак Европа һәм Кениядә үткәреләчәк дөнья чемпионатларында катнашу хокукына да лаек була.   Сүз уңаеннан, Россия чемпионатының “Трактор-шоу” дигән ярышында Башкортстан дәүләт авыл хуҗалыгы университетының III курст студенты Алия Якупова да катнашырга җыена. Элек хатын-кызларның бу бәйгедә бөтенләй катнашканы булмаган. Алия университетта сукачылар, эретеп ябыштыручылар арасында үткәрелгән конкурсларда җиңгән. Ул кечкенәдән әтисе һәм абыйлары белән кырда эшләп үскән. Кыз трактор һәм комбайн белән оста идарә итә, волейбол, баскетбол һәм йөзү белән шөгыльләнә.   Фотода Ирек Галиев кызы Әминә белән. Ләйсән ИСХАКОВА --- | 10.06.2016 (полный текст новости)

  • 2016-06-16 11:15 Лилиана Ирназарова туган авылында нинди бәйрәм оештырган?
    14.06.2016 Шоу-бизнес Җырчы Лилиана Ирназарова тормыш иптәше Азат, уллары Назар һәм Диар белән Башкортстанның Дүртөйле шәһәрендә үз йортлары белән яши. Өй янында зур бакчалары да бар икән, Лилиана анда яшелчә, җиләк-җимешләр һәм 20 сорт чәчәк үстерә! Гомумән, җырчы бик тырыш һәм һәркая да өлгер булуы белән аерылып тора. Мәгълүм булганча, Дүртөйледә аның балалар өчен ачылган театр-студиясе һәм өч гаилә кафесы матур гына эшләп килә. Быел Лилиана туган ягы – Дүртөйле районы Иске Баеш авылында Сабан туе оештырган. "Бер көндә өч Сабан туенда эшләргә туры килде. Иске Баеш авылындагысы кич белән узды. Ул иҗатташ дусларым Мирхәт Гайсин һәм Илшат Яппаров ярдәме белән оештырылды. Бик күңелле булды, авыл халкы канәгать калды", – дип сөйләде Intertat.ru хәбәрчесенә Лилиана.   Иҗаттагы яңалыкларына килгәндә, Лилиана Ирназарова "Биибез" исемле җырына клип төшерүен белдерде. Эльвира ШАКИРОВА --- | 13.06.2016 (полный текст новости)

  • 2016-06-16 11:15 Ураза һәм Корбан бәйрәменең көннәре билгеле булды
    14.06.2016 Бәйрәм Быел Татарстан халкы Ураза бәйрәмен 5 июльдә билгеләп үтәчәк. Ә Корбан бәйрәме 12 сентябрьгә туры килә. Татарстан Президенты Рөстәм Миңнехановның шул хактагы Указы бастырылып чыкты.  "Татарстан Республикасында ай календаре һәм гореф-гадәтләр буенча 5 июль – Ураза бәйрәме, 12 сентябрь Корбан бәйрәме башланган көн", – диелә документта. Указ бастырылган көненнән көченә керде. --- --- | 14.06.2016 (полный текст новости)

  • 2016-06-16 11:15 "Ул мине йөрәгендә саклар" (Муса Җәлил мәхәббәте турында)
    14.06.2016 Милләт ...Әкрен генә кыңгырау төймәсенә басам. Күңелдә икеләнү: бу очрашуның нәтиҗәсе булырмы? Нишләп ул тора салып миңа серен ачарга тиеш әле? «Ярамый!» Аларны бу хакта бик күп кисәткәннәрдер. Гәрчә тыю-тыелулар заманы узган: 1995 елның соңгы ае. Илдә демократия «чәчәк аткан» чор. Ә бәгъзе адәмнәр чынбарлыкны гайбәткә генә әйләндереп калдырмакчы, әмма «изге ниятләре» барып чыкмый шул. Без капчыкта ятмый, диләр –  көннәрдән бер көнне шагыйрь Муса Җәлилнең Чулпаннан башка тагын Альберт белән Люция исемле балалары бар дигән хәбәр тарала. Альбертның әнисе – Рауза, Люциянеке – Зәкия. Мин нәкъ менә икенче ояның «кошлар»ын эзләп киләм... Кемнәр алар, кемнәр?   Әлеге күрешүдән соң 20 елдан артык вакыт үткән икән. Бүген дә күз алдымда тора: 82 яшьлек хуҗабикә кыстый-кыстый чәй эчәргә утырткан иде. Табын янында сөйләшеп туймадык без. Ак кәгазьгә төрелгән язмышлар кызыклы да, гыйбрәтле дә иде. Бүген ул хатирәләр кабат күңелдә яңарды.  «Ул беребездән дә баш тартмады...»   Зәкия 1913 елда Казанда туа. 13 яшендә чакта әти-әнисе белән Донбасска күчә һәм җидееллык мәктәпне тәмамлагач, Кузнецк шәһәрендәге укытучылар әзерли торган техникумга укырга керә. Шигырьләр язу белән шунда мавыга башлый, чөнки монда Латыйф Җәләй әдәби түгәрәк оештыра, кызның язганнары ошый җитәкчегә. Шигырьләрен туплап Муса Җәлилгә – «Октябрь баласы»на җибәрергә киңәш итә. Муса Җәлилдән җавап хаты килә: «Акыллым, – дип яза шагыйрь. –  Поэмаңны укыдым, тиздән басарбыз. Фотосурәтеңне сал». Ике арада хатлар йөри башлый.    Зәкиянең әти-әнисе кире Казанга кайта. Кыз Казанда өйрәнчек сыйфатында телеграфка эшкә урнаша. Беркөнне аңа: «Сине аста бер ир-егет көтә», – дип әйтәләр. Зәкиянең аппарат көйләп яткан чагы, кулы майга буялган, шул килеш кенә ул аскы катка йөгереп төшә. Һәм аптырап китә. Бәрәч, Муса Җәлил! Шагыйрь, кыздан көлеп: «И акыллым, син бигрәк кечкенә икән!» – ди. «Абый, сез үзегез дә бик зур түгел икән бит», – дип җавап бирә чая кыз.   Бу аларның беренче мәртәбә күзгә-күз очрашуы була. «Нишләп йөрисез, абый? Ни йомыш?» – ди Зәкия, дулкынлануын яшереп. Шундый мәртәбәле шагыйрь аны эзләп килсен әле! «Яшьләрне кичкә редакциягә җыябыз, син дә кил, Казанда «Октябрь баласы»н чыгарабыз», – ди Җәлил. Яшь язучылар бертавыштан журналның мөхәррире итеп Галимҗан Мөммәтшинны, ә сәркатип итеп Зәкия Садыйкованы сайлыйлар. Тик алар «Октябрь баласы»ның ике генә санын әзерләп өлгерәләр, журнал ябыла. Әмма очрашу-күрешүләр өзелми. Шагыйрьнең йөрәгендә гыйшык уты кабына. 1935  елда Муса, кызга мәхәббәтен белгертеп, кушылырга тәкъдим ясый, әнисеннән дә кулын сорый.   Өйләнешик дигән көнне Муса тугыз тапкыр Зәкия янына килә, ә кыз гел качып кала. Телеграфтагы кизү хатынга өенә китте дип алдашырга куша, ә өйдәгеләргә эштә дип әйтегез ди. Ә кичен егет Зәкияләрдә  кала... Әнисе: «Теләсәгез нишләгез», – ди. Ул Мусаны өнәп бетерми, кызына гел: «Шуның нәрсәсен яратасың», – дип тирги. Ярату булган шул инде. «Мин сезгә никах укытам», – дип, әнисе өйгә бер бабайны дәштерә. Ә Зәкия белән Муса шырык-шырык көлеп, такта белән бүленгән бүлмәдә тыңлап утыра. Ул вакытларда дингә караш тискәре була бит. Шулай яңа тормыш башлаган көннәрдә Муса хатынына серен тишә. «Зәкия, синең алда гаепле мин», – ди. «Ничек гаепле?» – ди хатын. «Минем Раузада малаем бар», – ди бу. Әлеге хәбәр Зәкияне һуштан  яздыра. Раузалар белән бергәләшеп театрларга йөргәч, аны-моны сизми бит ул.   Хатын яңа хәбәрне бик авыр кичерә, җитмәсә, балага да узган була бит инде. Муса: «Мәскәүгә китәбез, җыен», –  ди, ә Зәкия  кабаланмаска өнди. Ник дигәндә, укып кайтып, телеграфта местком рәисе вазыйфасын башкарган чагы. Декрет акчасы да шактый гына тиясе. «Син дә ярлы, мин дә ярлы, Муса. Әйдә, бала акчасын алгач барырмын, син китә тор», – дигәч, Муса: «Дөрес әйтәсең, Зәкия, тик үпкәләмә генә», – ди.     Ул арада  Мәскәүдән төрле сүзләр  ишеттерә башлыйлар. «Ник монда көмәнеңне күтәреп йөрисең, бар, ирең янына кит», – ди бермәлне Фатыйма Ильская. Зәкия: «Вакыты җиткәч китәрмен», – генә ди. Менә ул Мәскәүгә җыена. Әнисе яңа юрганнар сыра, күчтәнәчләр төйни. Вокзалда Муса машина белән каршы ала. Зәкия: «Кая барабыз?» – дип сорагач: «Өйгә кайтабыз», – ди. Хатынның күңеле тартмый гына  бит, ул өйгә берәүнең килеп йөргәнен ишеттергәннәр чөнки. «Бу синең икенче алдашуың инде, башка җиргә илт», – ди. Ә берничә көннән ул Ташкентка – дус кызы янына китәргә карар кыла. Муса юлына әйберләр сатып алып бирә. Соңыннан хат яза: «Син мине җәзалый аласың», – ди. Тик хатын алай ямьсезләнеп йөрми. Кызлары Люция Ташкентта туа. Җәлил аңа акча салып тора. Берсендә: «Зәкия, һич акчаны арттырып булмый, син судка бир инде», – ди. Үзе кушкач, үзе үтенгәч, Зәкия аны алиментка бирә.  Берьюлы Раузага да түли ир.   Казан сагындыргач, Зәкия тота да туган җиренә кайта. Беркөнне  Язучылар берлегенә килгәндә, урамда аңа китап нәшрияты управляющие Закир Тинчурин очрый. «Кая барасың? – ди. – Эш эзләпме? Әйдә, безгә. Аптыраган менә, бөтенесен дә утыртып бетерделәр, китап чыгарырга кеше юк». Зур гына бүлмәгә кертә дә, идән уртасындагы кулъязма  өеменә төртеп күрсәтә: «Шулардан китап җый», – ди.   1939 елда Зәкияне хатыны үлеп ике баласы белән тол калган иргә ярәшәләр.    Муса Казанга килсә, Люцияне күрергә ашкына. Зәкия, ире көнләшкәнгә күрә, аларны читтәрәк күрештергән. Берсендә ул сөткә барырга җыенганда, бу хакта алдан ук Мусага әйтеп куйган, Люция белән икәү барабыз, фәлән тыкрыкта көт, дигән. Аларга үги кызлары да иярмәкче була. Аны көчкә көйләп-җайлап калдыралар. Люцияне Муса сөя, иркәли, конфетлар бирә һәм юл буе күтәреп бара. «Әллә кемгә охшап бармаклары зур», – дигәч, «Минеке кебек», –  ди.    Зәкия апа миңа моңарчы беркемгә дә күрсәтмәгән хатларны да укыткан иде. Латин хәрефләре белән язылган Җәлил хатлары... Мин аларны тыныч кына укый  алмадым ул чакта...   «Зәкия!.. Люцияне бик күрәсем килә. Ул үсеп зур булыр. Мине белмәс тә. Минем менә шундый авырлыклар белән ярты гомерем кыскарганны аңламас та. Сез аңа мине начар итеп сөйләрсез. Ул үзенең бәхетсез әтисе өчен йөрәгеннән сызланса да, бернәрсә дә әйтә алмас. Ул, бәлки, үскәч, аңы ачылгач, минем язуларны табып, укып, яшерен генә җылар. Күп усал сүзләргә карамастан, ул үскәч, минем шигырьләрем белән танышыр, үзендә миңа карата бик тирән якынлык сизәр. Ул мине йөрәгендә саклар: ник сакламасын?! Мин әти бит аңа!.. Ул ялкынлы шигырьләремдә минем тормышымны күрмәсмени?! Ул минем бер идиот булмаганымны, ә йөрәк белән янып яшәгән, зур кичерүләр белән гомер иткән шагыйрь икәнемне белмәсмени?! Кызларның йөрәге йомшак була. Ул минем көндәлекләремдә үзе һәм үзем турында укыганда: «И бер генә күрсәм иде», – дип җыламасмыни?!   ...Мин бик теләр идем Люцияне үземә алырга!.. Син бир миңа Люцияне! Сездә болай да өч бала. Сезгә авырдыр. Мин Люцияне синнән ким тәрбияләмәм. Аннан соң Зәйнәп (сеңлем) Казанга күчә бит! Ул – инженер.  Ирсез, баласыз. Ә бала бик ярата. Ул карар. (Миңа да якын булыр.)   ...Дусларча килешенгәч, семьяда да татулык туар, балалар белән очрашу күңелле булыр.   Тәкъдимемне кире каксагыз – миңа үлем белән бер. Аны аңлагыз. Мин озын яздым. Ләкин сүзем әле тагын бик күп иде. Йөрәктән, чын күңелдән язам. Аңлашасым килә. Аңлашып яшисем, иҗат итәсем килә. Хуш, акыллым! Теләсәң нишлә, ихтыяр синдә! Сәлам белән, Муса».   Бу хатта шагыйрьнең  теткәләнгән йөрәк авазы да, өзгәләнү-бәргәләнүләре дә, кызы өчен янып-көюләре дә бар. Зәкия апа аны нечкә күңелле, диде бит. Нечкә күңелләр тиз җәрәхәтләнә шул. Язмыш аны ник болай газаплаган, баласыннан аерган икән, әгәр аермаса... Уйларымны сизгәндәй, Зәкия апа: – Муса гына гаепле түгел, – диде. – Минем горурлыгым комачаулады Мәскәүдә калырга. Кит димәде бит ул. Кал, диде, күз яше түкте. Миндә дә гаеп. Кайбер кешеләр Мусаның өч хатыны булган дип, гайбәт саталар. Мин аларның авызын тиз ябам. Булса ни! Ул беребездән дә баш тартмады. Миндә аның: «Өчегез арасыннан сине генә яратам», – дигән хаты бар.   Муса белән бергә үткәргән көннәрдән нинди вакыйгалар  Зәкия апаның хәтерендә  ныграк уелган соң?   Сугышка киткәндә дуслары Мусага озату кичәсе оештыралар. Зәкия апа моны ишетеп, кызын да алып бара. Муса чыга да, Люцияне үбеп-кочаклап, хушлашып кереп китә...   Язмыш Зәкиягә сынауларны өя генә. Төпчек улы салкын тиеп үлә, соңрак бик яраткан үги кызы вафат була, сугыш башланганда эшсез дә кала яшь хатын. Ләкин уңган, җитез, чая Зәкия кайда да югалмый, хәрби госпитальдә идән юа, китапханәче булып эшли, яралы солдатларга үзәк китапханәдән  китаплар ташый. Госпитальнең местком рәисе итеп сайлангач, Чуашстаннан кадәр орлык юнәтеп, бәрәңге чәчтерә, шул бәрәңгене урламасыннар дип, кырда төнге каравылда да тора. Район партия комитеты булдыклы хатынны, партия мәктәбендә укытып чыгаргач, Г. Камал театрына әдәби бүлек мөдире һәм партоешма секретаре итеп җибәрергә ниятли. «Син, профсоюз өлкә комитеты президиумы әгъзасы буларак, анда күп йөрдең, артистлар мохитен беләсең», – диләр аңа. Тик Зәкия театрга барырга теләми, радиокомитетка – балалар редакциясенә урнаша. Биредә дә аңа местком рәисе камытын кигерәләр. Кыш җитә, утын юк, бинада 17 мич ягылырга тиеш! Җитәкчеләр тагын аңа ялваралар. «Зәкия, хуҗалык эшен дә ал инде», – диләр.   Радио белән телевидение кушылгач, Зәкия Садыйкованың мәшәкатьләре икеләтә арта. Эш белән кайнап яшәгән хатын беркайчан да йөрәгеннән Мусаның исемен сызып ташламый. «Сатлыкҗан» дигән сүзгә ышанмый ул, кызында атасына карата олы мәхәббәт тәрбияли, «синең әтиең – Җәлил!» дип тәкрарлап үстерә.   1954 елда СССР Югары суды Люция белән Альбертның М. Җәлил мирасына хаклары бар, дигән карар чыгара. Шагыйрьнең: «Татарча язу танучы  һәм бу дәфтәрне укучы дуска» дип аталган васыятендәге (1943 ел, декабрь ае) «Моны язды татарның билгеле шагыйре Муса Җәлил. Аның тарихы болай: ул 1906 елда  туган.  Гаиләсе Казанда һәм Мәскәүдә», – дигән юлларны укысаң, бөтенесе дә аңлашыла кебек.   Мусаның җәзалап үтерелүе турындагы белешмә  закон нигезендә аларга да тапшырыла.   Зәкия апа Ә. Ерикәйнең «Әти безнең кайтмас инде» шигыренә сценарий яза. Шуны шагыйрьгә күрсәтергә дип, ул Язучылар берлегенә китә. Барса, аңа әдәби фонд сәркатибе Халикъ Садри очрый. «Зәкия, – ди бу, – йөзләрегез тәмам агара хәзер», – ди. Хатын берни аңламый. «Минем йөземнең каралганы да юк», – ди. «Мусаның икенче дәфтәре килде, син аның почеркын таныйсыңмы?» – ди. «Ничек танымыйм, без  хат алышкан кешеләр бит», – ди. «Дәфтәрне райкомга укырга алып киттеләр әле», – ди Садри.   Закир Тинчурин китап нәшриятының партоешма секретаре була, аңа дәфтәр хакында белгертәләр, ул Зөбәйдә атлы сәркатип кызны чакырта да, дәфтәрне бастырып, бер данәсен Зәкиягә бирерсең, ди. Зәкия төн ката елый-елый Мусаның язмаларын укый. Ул дәфтәрнең бер данәсен Зәкия апа гомере буе архивында саклый.   Муса кызы – Люция   Мәктәптә укыганда ук Люциянең бик сәләтле бала икәне беленә. Ул  музыка мәктәбен дә тәмамлый һәм, музыка училищесына имтихан тотып, хор дирижеры белән вокаль бүлеге студентына әйләнә. Училище директоры Ильяс Әүхәдиев бу кызның талантын югары бәяли, аңа һәрвакыт ярдәм итәргә тырыша, 2 нче курс студенты хәтта тамашачыны сихри тавышы белән таң калдырып, Опера һәм балет театрында, зур концертта, хорда башлап җырлый. Бик дулкынландыргыч минутлар белән хәтергә уелып кала ул көн. Ничек дулкынланмасын Люция! Әтисе исемен йөрткән изге бинада җырлый лабаса! Җитмәсә, концерттан соң сәхнә артына атылып Җәүдәт Фәйзи килеп керә һәм, кызны котлаганнан соң, бер серен чишә. «Беләсеңме, «Кызыма» дигән җырны 1936 елда минем көйгә әтиең син тугач, сиңа багышлап язган иде», – ди. (Соңыннан моны Фәхри Насретдинов та раслый.)   Музыка мәктәбенең 25 еллыгына багышланган кичәдә кызның таланты өр-яңа ягы белән ачыла: ул шушы мәктәпнең симфоник оркестрына дирижерлык итә. Директор Рувим Львович Поляков Әүхәдиевнең кулын кысып: «Люция өчен сезгә чиксез рәхмәт», – ди.   Укытучылары аңа зур өметләр баглый, киләчәктә кыз җыр-музыка сәнгате дөньясына чумар, дип уйлыйлар. Ә Люциянең күңелендә нинди сер яшеренгәнен берәү дә белми... Әтисе турында фильм төшерергә хыяллана ул. Шушы хыял аны 1958 елда Мәскәүгә алып китә. Берьюлы ике абруйлы уку йортына – Дәүләт театр сәнгате һәм Бөтенсоюз дәүләт кинематография институтларына имтихан бирә, анда да, монда да уза, һәм икенчесен сайлый.  Шушында гына аның бар хыяллары чынга ашачак! Ләкин... язмыш кызның дөньясына ниндидер кара күләгә китереп каплый. Иртә-кич, җәй-кыш, яз-көз бу күләгә, Люциянең якты офыкларын томалап, яфракка бөреләнгән уй-хыялларын туңдырып, яшәргә ирек бирми башлый. Хәер, тугач та язмыш аңа татлы-баллы тормыш әзерләп куймый. Муса Җәлил кызы дип аны очындырмыйлар. Нәкъ менә Җәлил кызы булганга күрә дә кыен күрми микән әле? Безнең агай-эне шагыйрьнең бу кызын бөтенләй күрмәмешкә салышса бер хәер, юк шул, тар күңелле бәндәләр аны Мусаның биографиясеннән үк сызып ташларга ниятли. Имеш, шул рәвешле шагыйрь исемен тапланудан саклыйбыз дип ялгышалар. Ә туасы җан туган, исән чагында ук ул җанны Җәлил үз баласы итеп таныган лабаса!   Люция иң абруйлы уку йортының ишеген шакый. Сайлаган һөнәре дә җитди: кино режиссеры. Ә аны укыткан С. Герасимов, Е. Дзюган, Т. Макарова кебек СССРның халык артистлары, кино сәнгатенең классиклары – үзләре бер тарихи шәхесләр. Өченче курста кызның сәламәтлеге начарлана, ул бер елга ял ала.    Ялдан соң кыз туп-туры Сергей Герасимов курсына килә. Герасимовның бөтен курс белән «Люди и звери» исемле фильм эшләгән чагына эләгә. Бу аның өчен иң әйбәт режиссура мәктәбе була, остазының үзенә аерым бер игътибарын тоя ул. Шул чакларда әтисе турында фильм эшләү идеясе тагын да көчәя. Аның хыялы – әтисенең шагыйрь буларак батырлыгын күрсәтү. Сценарийның биш битен укыган Герасимов, икенче очрашуда, түземсезләнеп: «Җәлилова, кая дәвамы?» –  дип сорый. «Синдә киноның яңа жанры туа», –  ди  ул берсендә. Кызганыч, бу фильмны тәки тормышка ашырып булмый.   Партиянең Татарстан Өлкә комитеты бөтен тәкъдимнәргә риза була. Люция үзе хата җибәрә бугай.  Ул Язучылар берлегенә барып, иҗат йортына юллама бирегез әле, әтигә багышлап фильм эшлим, ди. Ә андагы бер төркем иптәшләр, кыздан төшертмәс өчен, Үзәк комитетка хат юллыйлар. Имеш, безнең милли героебыз турында фильм юк. Люциянең темасы ирексездән «Ленфильм»га бирелә.    – Бер көнне Казаннан чакыру алам. – Люция ханым хәтерен яңарта, – Муса турында фильм яса, сценарий әзер, – диләр. Кайтам, сценарий юк. Үзем язарга утырам. Архивларда казынам, әтинең барлык документларын өйрәнәм, юбилееннан өзекләр, җәлилчеләрнең очрашу мизгелләрен төшерәм. Мәскәүгә барып, язучыларның I корылтаенда Җәлил сөйләгән чыгыштан кадрлар эзләп карыйм. Нәтиҗәдә, ике сценарий төзим. «Революция тудырган» дигәнен сәнгать советы «ура» кычкырып кабул итә дә... кино төркеме башлыгы: «Безгә бу фильм кирәкми инде», – дип белдерү ясый.   Казан телестудиясендә бер генә әйберем дә куелмагач, эшләүнең кызыгы бетте, кире Мәскәүгә киттем. «Ленфильм»ның «Моабит дәфтәре»н төшерергә җыенган көннәре иде. С. Герасимов бит инде минем сценарий белән таныш, аны ошаткан иде. Шуны истә тотып, ул «Ленфильм» директоры И. Киселевка мине «Дәфтәр»нең автордашы итеп алырга дигән тәкъдим кертә. Директор ризалаша, ләкин Казанга бара да, мәгълүм агайлар аны миңа каршы котырта, фикер үзгәрә, ул Җәлиловадан баш тарта. Мине нибарысы ассистент итеп кенә билгелиләр.   Аяз Гыйләҗевнең «Өч аршын җир» әсәренә сценарий язган идем. Сәнгать советы кабул итте, мин аны җиренә җиткереп эшләп бетерергә тиеш идем. Шунда директорга хезмәт хакы сорап кердем. «Сезнең татарлар туйдырды мине, туктаусыз өстегездән әләк тамызып торалар», – диде ул, Гази Кашшафның хатын укыды. Гази абый «Моабит»ның өлкән консультанты иде, ул минем фамилиямне титрдан сызып атуны таләп иткән. Директор нишләсен, аңа бу фильмны Татарстанга тапшырырга кирәк, консультант белән бәхәскә керергә теләми ул. Ни чарадан бичара – мин аның өчен җайсыз кешегә әйләнәм.   70 нче еллар... Казан... Эшсезлек.  Люция өчен гап-гади клубларның ишеге бикле. Гүя кара күләгә аны сытарга-изәргә җыена. 1972 елда ул үзешчән сәнгать йортына методист булып урнашу «бәхетенә» ирешә. Спектакльләргә, концертларга, кинофильмнарга төрле рецензияләр яза, күп басыла. Күрәсең, аның иҗади активлыгы Югары Совет рәисе Салих Батыевның игътибарын җәлеп иткәндер.  Батыев 1966 елда  Люцияне, абыйсы Альберт белән үзенә чакыртып, хәл-әхвәлләрен сораша.   Сирәк белгеч – курчак театрында музыка көйләүче техник, склад мөдире (!), кинопрокатта рекламалар буенча мөхәррир, тик кино режиссеры гына түгел. Мәскәүдәге укытучылары мондый хаксызлыкка борчыла. Менә бер хаттан өзек:   «Советская культура» газетасы үз корреспондентына сезнең иҗади язмышыгыз белән кызыксынырга кушты, аңа ни өчен җаныгызны ашаулары турында яшермичә сөйләгез. Ниләр булып узганын миңа да җентекләп язарсыз. Белегез, кадерлем, мин көчемнән килгәннең барсын да эшләрмен. Без сезне яратабыз, Люциякәй, сезне сагынып искә алабыз. Сезнең Дзюган Е. Л. 5 июнь, 1981 ел.»   Әти, әти кеше... Гәрчә ата җылысыннан мәхрүм булып үссә дә, йөрәктә аның исеме тирән уела. Менә ул хатирәләр:  –  Әни күңелемдә әтинең илаһи образын тудырды. Ул әти хыянәтче саналган иң яман көннәрдә дә аның турында әйбәт итеп кенә сөйли, ялгыш та әтиең алай, әтиең болай дип шик белгертми, Җәлилнең сатлыкҗан түгеллегенә ышана һәм мине дә ышандыра иде. Әни бит 1946 елда Әхмәт Ерикәйгә: «Балта белән кулымны кистерәм, Муса хыянәтче түгел», – дип кычкыра. Моңа бит бик зур батырлык кирәк. Эчтән генә мин әтием Муса белән горурлана идем. Әни белән безне уртак сер – әти берләштерә иде. Качып-качып, ул миңа аның хатларын укый иде. Әтинең фаҗигасе икебезгә дә күчкән, без – ике ятимә, кыйналган җаннар идек. Әтинең туган көне җитте исә, үзебезчә, гаиләдән яшеренеп кенә бәйрәм итәбез, икәү әни белән әти очрашкан урыннарны урыйбыз.   ...Өйдә фортепьяно уйнап утыра идем, каты гына тәрәзә шакыдылар. 1953 ел иде бу. Шагыйрә Гөлшат Зәйнашева атылып килеп керде. Ул дулкынлана, елый иде. «Люция, – ди Гөлшат апа. – Әтиең бер дә хыянәтче түгел, ул – герой, илгә аның данлы исеме кайтты!» Аңа әйткән сүзем дә исемдә: «Мин әтиемне беркайчан да хыянәтче дип санамадым». Шундый тыныч идем мин. Шул килеш мәктәпкә киттем. Анда директор бүлмәсенә чакырдылар. Сиңа Язучылар берлегенә барырга куштылар, диделәр. Тукай клубына йөгердем. Клуб шыгрым тулы, әнине эзлим, ул күренми. Кемдер: «Мусаның кызы керде», – диде дә, халык кул чабарга кереште. Миңа президиумда утыручы абый кул изәде. Сәхнәгә мендем, сүз бирделәр, «рәхмәт, рәхмәт» дия-дия, сөйләп төштем.   ...1957 елның августында Җәлилнең шигырьләрен коткарган бельгияле Андре Тиммерманс хатыны Мария Жан белән Мәскәүгә килде.   Алар «Ленинградская» кунакханәсенә тукталган иде. Андре абыйны күргәч, фикерем чуалды, йөрәк тибешем әкренәйде. Әтиемнең соңгы сулышын китергән кеше иде бит бу. Еллар буе әлеге очрашу хакында хыяллана идем мин. «Тагын Мусаның кара күзләрен күрәм!» – дип, Тиммерманс үзе сүз башлады, ә хатыны, аны җөпләгәндәй: «Җәлилне фотодан гына күреп беләм, ләкин бу кызның йөзе миңа шулхәтле аны хәтерләтә», – диде.   Очкын оныкларга да чәчрәгән   Зәкия-Муса оясында тагын бер кош баласы бар. Ул нәсел дәвамы – Лилиан Наврозашвили. Люция грузин егете Гурам белән гаилә коргач дөньяга туган бу кыз бала да сәнгатькә тартыла: Казан театр училищесын тәмамлап, Г. Камал театрында эшләргә хыяллана. Тик татарча камил белмәве аркасында, бу теләге чынга ашмый кала.  Шулай итеп, язмыш сукмаклары аны  Санкт-Петербургка алып килә.    Биредә Гурам кызы Санкт-Петербург дәүләт театр сәнгате академиясенең Товстоногов исемендәге  Зур драма театры каршындагы төркеменә, Андрей Толубеев остаханәсенә, икенче курска кабул ителә. Лилиан  танылган шоумен Иван Ургант белән бер төркемдә  укый. Дүртенче курста чакта ук аны  шәһәрнең Яшь тамашачылар театрына баш рольне уйнарга чакыралар.  Шуннан соң остазы А. Толубеев  аңа шунда калырга тәкъдим итә.   – Баштарак Питерда җиңел булмаса да, юлымда  гел яхшы кешеләр генә очрады, – ди Лилиан. – Шәһәрдә яшәүче татарларга да рәхмәтлемен, алар мине шигърият кичәләренә чакырдылар.  Мин бабайның шигырьләрен татарча сөйли идем. Шундый кичәләрнең берсендә Альберт Әсәдуллин белән таныштым. Без  аның белән шуннан соң бик дуслаштык.   Лилиан 1999 елдан бирле Яшь тамашачылар театрында эшли. Остазлары  аны сәхнә дөньясын яратырга өйрәтәләр. Яшь артист үзе дә туктаусыз эзләнә, яңалыкка омтыла. Мондый тырышлыкның нәтиҗәсе шул: ул бүген Төньяк башкалабызда чын мәгънәсендә театр  йолдызы булып исәпләнә. –  Яшь тамашачылар театрында 30 дан артык роль башкардым инде, – дип дәвам итә Лилиан. –  Алар арасында «Влияние»дә – Рут, «Не все коту масленница»да – Феона, «Мещане»да – Поля, «Ночь после выпуска»да – Вера, «Правда хорошо, а счастье лучше»да – Марфа, «Аданте»да – Юля рольләре бар. Кинода төшкән  рольләрем дә байтак.  Тамашачылар мине «Волкодав», «Улицы разбитых фонарей», «Литейный», «Тайны следствия»,  «Морские дьяволы», «Убойная сила»  фильмнарында башкарган рольләрем  буенча беләләр.    Лилиан илебезнең Төньяк башакаласында яшәсә дә, Казанга ел саен кайта.  Татарстанның мәдәни тормышын һәрдаим күзәтеп бара. Бабасы Муса Җәлилнең һәйкәленә чәчәкләр куя. М. Җәлил исемендәге Татар дәүләт опера һәм балет академия театрына керә.  Ел саен үзгәрә барган Казан урамнарында йөри. Туган шәһәрен әле дә сагына ул.   Бәләкәй чагында ук ятлаган бабасының шигъри юллары аның күңелендә саклана, ә менә шагыйрьнең яшәү мәгънәсе турында әйтелгән фикерләрен ул тормыш девизы итеп саный.     – Әбием Зәкия олыгайгач та шигырьләр язды, – ди артист ханым. – Күбесен без аның вафатыннан соң гына таптык. Шигърият аның өчен сулар һавага тиң иде. Җәлил белән дә аларны әбием язган шигырьләр таныштырган бит.    Лилианның Муса Җәлил турында  Санкт-Петербургта күбрәк белгертәсе килә. Ул һәр елны Муса Җәлилгә багышланган кичәләрдә, очрашуларда катнаша. Санкт-Петербургта һәм Мәскәүдә бабасына һәйкәл куелуга да бик сөенә.   –  Тагын бер хыялым  – Муса Җәлил турында заманча кинофильм төшерү, – ди якташыбыз. – Ул бары тик чын хакыйкатькә нигезләнеп кенә эшләнергә тиеш. Аны мин эшләрменме, башка берәүме – әлегә әйтә алмыйм. Ләкин кем генә эшләргә алынса да, мондый фильм, һичшиксез, булырга тиеш...   Соңгы мәртәбә Люция ханым белән күрешкәндә ул кызы янына – Санкт-Петербургка күченергә җыена иде. Аннан соң безнең элемтәләр өзелде.  Ул бүген Лилианның ике улын тәрбияләргә ярдәм итә икән. Олы оныгы Баграт та кино һәм театр сәнгате белән мавыга, хәтта ки  төрле сериалларда  төшә икән дигән күңелле хәбәрләр ишеткәч, бик сөендем. Димәк, Муса бабайның иҗат очкыннары инде оныкларының балаларына да чәчрәгән...  Нәбирә ГЫЙМАТДИНОВА --- | 26.02.2016 (полный текст новости)

  • 2016-06-16 11:15 Намаз укымаган кешенең уразасы дөресме һәм Рамазан аенда тәравих намазын уку мәҗбү­риме?
    14.06.2016 Дин Уразага турында халыкта бик күп сораулар туа. Аларның аеруча еш бирелә торганна­рын без «Өмет» мәчете имам хатибы Равил хәзрәт Бикбаев­ка бирдек. – Намаз укымаган кешенең уразасы дөресме? – Дөрес, ләкин намазны да укырга тырышырга кирәк. Ураза да, намаз да – Аллаһының фарызы.   –  Рамазан аенда тәравих намазын уку мәҗбү­риме? – Тәравих намазын уку – сөннәт. Мәчеткә төнге намазларга йөрергә ты­рышыр­га кирәк, анда барырга мөмкинлек булмаса, өйдә дә укырга була. --- --- | 13.06.2016 (полный текст новости)

  • 2016-06-16 11:15 Әнине бәхетле итәсем килә!
    14.06.2016 Җәмгыять Кызымның бакчага йөргән чагы иде. Туган көнендә дусларын өйгә чакырды. Барысы да килгән, әмма Айрат исемле күрше малае гына юк. “Ник кермәде икән?” – дигәнемә сабыйлар өлкәннәрне уздырып җавап бирә башлады. – Аларны бит әтиләре ташлап чыгып киткән. Яңа хатын тапкан. Хәзер Айрат та, аның сеңлесе дә әтисез калган. Әтиләре акча да бирми икән. Әнисе гел эштә, ди. Айратларны авылдан әбиләре килеп карап тора, – ди болар. Биш яшьлек балалар авызыннан чыккан бу сүзләргә аптырып калдым.   Шуннан сүзгә Әдилә исемлесе кушылды. “Минем әти дә гел чыгып китәм дип куркыта. Янәсе, аны башка җирдә көтәләр. Тик әнием җибәрми генә. Шуңа күрә без, әти өйдән кит­мә­сен дип, пышылдап кына сөйләшә­без. Ул эштән кайткач, өйне җыештырмыйбыз. Йокласын, дибез. Аңа тузан суырт­кычның тавышы ошамый. Телевизор да кабызмыйбыз. Ул бит акча күп эшли. Түзәр­гә туры килә инде”, – ди кыз. Утырмаган булсам, егылып та китәр идем. Сүз­ләрен бүлмәкче булам, хәлем­нән килми. Кы­зып-кызып, гәпләшәләр болар. Шунда Илһам исемле малай да сүз­гә кушылды: “Мин өйлә­нәм икән, аерылмас идем. Бер генә кешене яратыр идем. Миңа Чулпан бик ошый. Башкалар кирәк тә түгел. Әтием дә бары тик әнине генә ярата. Мин дә нәкъ аның кебек булам”, – ди бу.   Сабыйларда да тормыш мәшәкатьләре икән дип, сыйлавымны дәвам иттем. Тик аларның сөйләшкән сүзләре күңелемә тынгы бирмәде. Ә бит без кечкенә вакытта әлеге темаларга бөтенләй сөйләшми идек. Рәхәт үткән икән безнең балачак! Әти-әнидән әйбер сорап, кибет идәннәренә дә ятып еламадык. Гомумән, өйдә акча барын-югын да белмәдек. Җәй җитсә, айлар буе каз-үрдәк бәбкә­лә­ре саклап үстерә идек. Үсә төшкәч, дус кызлардан кү­реп әйбер сорасак, эшлә­гез, дияләр иде. Без – Мамадыш районының Сайкичү базары тирәсендә урнашкан авыл балалары – җиләк, гөмбә, мәтрүшкә җыеп, акча эшләдек. Балачагыбыз эш­ләп узды. Көтүдән кайтмаган малны да эзләп таптык, мәктәп бакчасындагы суган түтәлләрен дә утадык, өй бакчасындагы бәрәң­гене дә тишелеп чыгу белән тәрбияли башлый идек...   Туган көннән соң бер­ни­чә ай узгач, ишектә кың­гырау чылтырады. “Зинһар, балаларымны сездә калдырыйм торыйм әле”,– дип, күршем Рәмилә басып тора. Баксаң, ирен машина бәр­дергән икән.   Хастаханәгә китергәч, Илгиз хатынын чакыруларын үтенгән. Көтеп торгандай, Рәмилә килеп керүгә, нидер пышылдаган да үлеп киткән. Шуннан соң Рәмилә балалары белән башка районга күчеп китте. Инде бу хәлләрне оныткан да идек. Бер көнне: “Апа, Дилә урамга чыксын әле”, – дип берәү шалтыратты. Сораштыра тор­гач, Айрат икәнен белдем. Рәмиләне дә күрергә насыйп булды. Илгизнең үле­меннән соң, каенана­сының хәле начараеп кит­кән, инсульт кичергән икән.   – Әнине авылдан алып килеп тәрбиялим. Ике еллап урында ятты, хәзер әкренләп йөрергә өйрәнеп килә. Сүзләр дә әйтә башлады. Үч иткәндәй, хәсрәт арты хәсрәт килде. Үз әни­ем­нең йөрәгенә операция ясадылар. Ул да миндә тора. Әкренләп картаям инде,– ди ул. – Үзем турында уйларга вакытым да булмады. Балаларым кеше булсын, аякка бассын дип тырышуым. Ирле тормышта яшәү­нең ни икәнен оныттым да инде. Үземә ир-ат булырга туры килде. Әмма язмышыма бер дә үпкәләмим. Эш­ләгән яхшылыкларым гел үземә кайта тора. Кайгы-хәсрәтләрне уйлап утырмыйм, үземне эш белән тынычландырам, – ди ул.   Туган көнгә керми калган Айрат та гел “биш­ле”­ләргә генә укып бара икән. “Апа, бер генә теләгем бар: әнине бәхетле итәсем ки­лә!” – ди ул. Гөлгенә ШИҺАПОВА --- | 11.06.2016 (полный текст новости)

  • 2016-06-16 11:15 Сихерле мәхәббәт
    14.06.2016 Язмыш ...Камилә чолан ишеген ачып өй эченә үткәндә, алсу таң нурлары идәндә салмак кына вальс бии иде. Кыз, йокларга ятып торуның мәгънәсез булуын аңлап, ефәк күлмәген эш киеменә алмаштырды да сыер саварга чыгып китте. Көтү куылды, иртәнге эшләр төгәлләнде. Инде ятып, берәр сәгать ял итәргә дә була. Ул түр яктан чаршау белән генә бүленеп куелган бүлмәсенә узды. Тәртипләп өелгән зур-зур мендәрләрне җиңелчә генә читкә этәрде дә караватына ауды. Ләкин әле бер-ике сәгать элек кенә булып үткән вакыйгалар күңелен шулкадәр алгысыткан, ул, йоклап китә алмыйча, яңа гына кичергән хис-тойгылар дәрьясына кабат-кабат чума иде. ...Кичке уеннар – авыл яшьләре өчен бердәнбер күңел ачу чарасы. Елга буена йә чишмә янына җыелышкан егетләр гармунда өздерә, ә кызлары җырлаган, челтерәтеп көлгән була, чыш-пыш килеп ала. Соңрак яшьләр парлашып бетә тагын.  Кичәге уеннар бераз үзгәрәк булды. Анда Ул бар иде. Бөтен кешедән аерылып, читтә агачлар янында чүгәләп утыручы егеткә әллә ни игътибар итүче булмады да төсле. Түгәрәкне ду китереп биеп йөрүче Камилә дә башта аны абайламады. Ә менә үзенә каршы чыгып бии башлагач, егеткә күз төшерми калу мөмкин түгел иде инде.    Озын буйлы, чандыр гәүдәле. Алай чибәр дип әйтеп булмый. Тик җирән чәчләре, яшел күзләре кызны әллә нишләтте. Биюләр беткәч тә әле Камилә таныш булмаган егеттән күзен ала алмады. Кем бу? Кайдан? Кара, инде парлылар да кайсы кая таралышты. Чишмә буенда җан дуслар Камилә белән Әнисә генә калды. Камилә хәзер ахирәтен сорауларга күмәчәк.  Ул ни әйтер? Янәшәдә генә шартлап сынган ботак тавышы башланып та китмәгән сөйләшүгә нокта куйды. Куаклар арасыннан... кызарынып Ул килеп чыкты. Егет тузанланган өс-башын каккалады, берни булмагандай баш кагып исәнләште. Эшнең нидә икәнлегенә төшенгән Әнисә Камиләне бер читкәрәк тартты да серле елмаеп:     – Тәк, дустым, егетнең кемне көтеп куаклар арасында таптанганы көн кебек ачык. Мин шыпырт кына таям, – дип мутланды.   Камилә бу кадәресенә үк әзер түгел иде. Ул үзе дә сизмәстән кычкырып җибәрде:  – Әнисә, син нәрсә?! Белмәгән кеше янында үземне генә калдырасыңмы?!  – Нишләп белмәгән кеше булсын?! Күрше Фәнзи­лә апаларга кайткан Марат бит бу. Акыллы егеткә охшаган, – дип белдеклеләнеп, Әнисә дустын егет янынарак тартты. Таныштырды. Аннары юк сәбәпләрне бар итеп китү ягын карады. Артыннан кузгалырга маташкан Камиләне Марат ипләп кенә туктатты, джентльменнарча, ярты гына сәгатькә тоткарлануын үтенде. Ни турында сөйләшергә бел­мичә аптырап басып тордылар әле башта. Камиләнең мондый өлкәдә тәҗрибәсе юклыгын чамалап алган егет дилбегәне үз кулына алырга булды. Үзе белән таныштырды, кызыйны кызыктырып, шәһәре турында сөйләп китте. Унтугыз яшенә җитеп, район үзәгеннән ерак китмәгән кыз аның авызына гына карап торды... Кайткач та, башына килгән сораулар җанын бораулады. «Их, мине надан дип уйлагандыр инде!» Шушы уй Камиләне өтеп-өтеп алды. Ләззәтле тойгылар аңлаешсыз хис-кичерешләр белән алмашынды. Йокысы инде бөтенләйгә качты.    ...Бүген бер ай! Марат белән Камиләнең дуслашып йөри башлауларына нәкъ бер ай. Рәхәт дулкында тирбәлеп, кыз көзге каршында бөтерелде. Марат тәрәзәгә чиертүгә, уктай урамга атылды.   Төнге күк, ялгыз ай, чуар йолдызлар... кабат шул чишмә буе, гашыйк парлар. Камилә хәзер ялгызаклар исемлегеннән төшеп калды. Юк, төшеп калмады.    Ул югарырак баскычка күтәрелде! Ул бүген тагын сөйгәне белән, алар тагын бергә. Вакыт сизелмичә үтә торды... Ә менә бүген капка төбенә кайтып җиткәндә Маратның кәефе әллә ничек кенә үзгәргән иде. Күзләре нишләптер уйчан. Шулай да егет тыныч күренергә тырышты. Кызны, иңнә­реннән кочып, эскәмиягә утыртты да гаепле тавыш белән сөйли башлады:   – Камилә, син авылга вакытлыча гына кайтканымны беләсең... Мин иртәгә кире шәһәргә китәм. Ләкин сүз бирәм: тиздән сине алырга кайтырмын...  Тынлык... Кыз ни дип җавап бирергә дә белмичә башын түбән иде. Яшьләре, күзләрен кызартып, бит очларын пешерә-пешерә, бертуктаусыз агарга тотынды.   Хатын-кыз елавын яратмаган Марат сөйгәненең маңгаеннан үпте дә: «Көт мине», – дип, ашыгып китеп барды. Камиләләрдән үзләренә кадәр булган егерме минутлык юлны бер сәгать кайтты. Башта үз-үзеннән, мәшәкатьләреннән качарга теләгәндәй чапты да чапты, ә аннан тыкрыктагы имән яфракларын санап вакыт уздырды. Белмәде бит эшнең шулай бетәсен. Егерме алты яшендә унтугыз яшьлек кызга гашыйк буласы ике ятып бер тапкыр төшенә дә кермәде. Барысын да уен дип кенә кабул итте ул.    Тик хәзер эш уеннан узган инде. Марат ике ут арасында: монда – сөйгәне Камилә, ә шәһәрдә хатыны Наилә көтә. Хатын... Их, яратмый Марат шул сүзне. Сүзен дә яратмый, хатынын да. Кечкенәдән бергә уйнап үссәләр дә, алар арасында беркайчан да ярату булмады. Дуслар һәм вәссәлам. Ун яшеннән әнисез үскән Наилә унсигездә әтисен дә югалтты. Маратның әти-әнисе ятимәне язмыш упкынына ташларга теләмәде. Ике ай дигәндә яшьләрне өйләндереп тә куйды. Айлар, еллар үтте. Ләкин унсигездә-унтугызда яратмыйча өйләнешкән парның бәхете дә, балалары да булмады. Марат еш кына аерылышу турында уйлаштыргалады. Тик бу хакта кычкырып әйтергә батырлыгы җитмәде. Ә хәзер ул бернидән курыкмый. Кайтуга ук аерылышу турында сүз кузгатачак!    Хат ташучы Мәдинә кергәндә, Фәнзилә ишегалдында савыт-саба юып йөри иде.   – Исәнлектәме, Фәнзилә апа?! Нихәлләрдә торасың? Мәйтәм, энең Марат бигрәк булган инде. Коймаң әле кайчан гына урам якка таба ауган иде.    Ә чын ирләр кулы тигәч, әрмиядәге солдат кебек басып тора.  – Әйтмә дә, балам. Бик булган инде. Әле түбәм иләк кебек тишкәләнеп беткән иде. Анысын да япты. Тик менә бер ай дигәндә китеп тә барды шул, шунысы жәлке. Кунак итә дә алмый калдым.  – Һи-и, бер ай торгач, булган инде-е. Әле менә киткәненә күпме генә, инде хат та язып салган үзеңә, – дип, Мәдинә сумкасыннан конверт чыгарды.   Фәнзилә әллә нинди бер сагаю белән хатны кулы­на алды, ләкин ачарга ашыкмады. Хат апасын­нан – Маратның әнисе Язиләдән иде. Вакытны сузарга теләгәндәй, конвертны әйләндерде-тулгандырды, адресын, кем язганын берничә кат укып чыкты. Хат белән мавыгып, Мәдинәнең чыгып китүенә дә исе китмәде. Нигәдер шомланып өенә ашыкты.   Ничә елдан бирле ялгызы гына яшәүче хатынның өй эчендә барысы да үзенчә һәм үзе өчен. Хуҗабикә, яктылыкны капламасын дигәндәй, тәрәзә төбендәге гөлне идәнгә алып куйды да сәкегә утырды. Калтыранган бармаклары белән конвертның бер кырыен ертып ташлады. Таныш язу, хәрефләре үк нидер җиткерергә ашыга сыман.    «Исәнме, Фәнзилә! Сиңа апаң Язилә яза дип белерсең. Марат исән-сау кайтып җитте, хәл-әхвәлләреңне сөйләде. Күчтәнәчләрең өчен рәхмәт. Наиләбез хастаханәдән чыкты. Врачлар хәзерге хәленнән канәгать. Фәнзилә, без борчуга төштек бит әле. Марат бик үзгәреп кайтты. Башта Наилә белән юньле-башлы сөйләшмәде. Аннан бөтенебезне шаккатырып: «Аерылам! Авылда бердәнбер мәхәббәтем Камиләне таптым. Аңа өйләнергә телим», – диде. Сораштыра торгач, Камиләнең түбән оч Билал кызы икәнлеген ачыкладым. Шул мокыт авыл гыйбадының улымны үзенә каратуына шаккатам. Сихерләгән ул Маратны! Хәтерләсәң, Билалның әбисе сихерче булган, дип сөйли иде әни. Әбисенең сәләтләре оныгына күчкәндер, мөгаен. Сеңлем, хәзер бөтен ышаныч синдә. Берәр чарасын күр берүк. Яхшы хәбәрләр көтеп, апаң Язилә.»   Фәнзилә озак кына урыныннан кузгалалмый торды. Маратның төне буе урамда йөрүен белде хатын. Тик баһадирдай ирне өйдә бикләп тота алмый иде бит инде ул... Зур хәрефләр белән язылган соңгы җөмлә­ләрне тагын бер кат күздән кичерде. Димәк, апасы аңа чыннан да өметләнә... Нәрсә дә булса эшләргә кирәк!   ...Камилә... Камилә... Ә, әйе-әйе... Уртачарак буйлы, коңгырт-кара чәчле, күзләре ут янып тора торган бер кызый бар иде шул түбән очта. Фермада эшли бугай... Фәнзилә Камиләнең кыяфәтен хәтерендә яңартты. Башы компьютер тизлегендә кызга кыскача белешмә төзеде. Хәзер чишү юлын гына табасы калган иде.   Кечкенәдән сихер ише ят көчләрнең барлыгына ышанып яшәде ул. Сихерчеләр белән очрашканы булмаса да, аларның барлыгын яхшы белә. Менә, мәсәлән, күрше чуаш авылындагы Клавдия әби. Туксанын вакласа да, һаман сихер, им-том белән маташа. Дистәләгән парны кавыштырды, аерды, араларын бозды. «Клавдия түти янына барырга кирәк миңа. Сихерне сихер генә җиңә ала бит. Маратны өшкертергә, Камиләнең сихерен кире алдырырга кирәк». Башында туган шушы фикердән йөзенә канәгать елмаю җәелде. Ләкин күзләргә кереп оялаган курку, ниндидер көтелмәгән хәлдән шүрләү хисен бу мәкерле елмаю гына җиңәрлек түгел иде. «Теге карчык Камилә белән бер-бер хәл кылса, гөнаһлы булам бит» дигән уй Фәнзиләне вәсвәсәгә салды. Ләкин энесен «мәкерле» Камилә тырнагыннан йолып алу теләге куркуларны артка чигерде.    ...Тиз эзләп тапты Фәнзилә үзенә кирәкле өйне. Авыл читендә, ике генә тәрәзәле, үзе җиргә сеңгән. Бер якка кыйшайган каралып беткән капка. Тирә-ягын кура, тигәнәк сырып алган. Сихерче торагы икәнлеге әллә каян күренеп тора. Йомыш белән килүчеләрнең генә түгел, үткән-сүткәннәрнең дә күңелләренә шом салырлык. Җитмәсә, көне дә әллә нинди. Күкне бер болыт каплый, бер кояш чыга. Ул да булмый, яңгыр сибәләргә тотына. Табигать тә Фәнзилә кебек икеләнә бугай.    Кыяр-кыймас кына капка келәсенә үрелде. Тик ишегалдыннан ишетелгән дәһшәтле тавыш аны сискәндереп җибәрде:  – Килгәнсең икән, кер инде! Бәбкә үләнне юкка таптап торма!     Аптырашта калдырып, капка үзеннән-үзе ачылып китте. Каршысында кечкенә буйлы, яңаклары, күзләре эчкә баткан, бөтен йөзе җыерчыкланып беткән әби басып тора иде. Аның өстендәге сәләмә киеме, башындагы уңып беткән чуар яулыгы Фәнзиләне «дөрес эшлимме?» дип шөбһәгә салды, ләкин аяклары үзеннән-үзе өйгә атлады...   Нишләде ул өй эчендә? Нәрсәләр сөйләде? Үз өенә ничек кайтып җитте? Фәнзилә боларның берсен дә хәтерләми. Башында – томан, ә колагында – Клавдия әбинең тавышы: «Шушы шәлне Камиләгә бирерсең. Бер-ике көн хәле китеп авырыр. Ләкин исең китмәсен. Маратның мәхәббәте шулай чыгар».    Фәнзилә капчык сумкасыннан сихерче карчык биргән өр-яңа чуар шәлне алды. «Иртәгә Камилә­ләрнең капка төбенә куеп калдырырга кирәк. Мон­дый матур шәлгә кызыгачак», – дип фаразлады ул.    Камилә, гадәттәгечә, кояш белән бергә торды. Абзарга чыгып ике сыер сауды, аларны көтүгә озатып кайтты. Елга буена төшеп, сөт чиләкләрен юды. Көн искиткеч матур. Әйтерсең лә, кичә көне буе яңгыр яумаган да. Сукмак та төшкән, күлләвекләр дә кибеп бетә язган. Ә һавасы!.. Камиләгә рәхәт иде, Марат киткәннән бирле моңсуланып йөргән кызның күңеле каядыр ашкына, оча. Нидер булыр кебек бүген. Чү, иртәдән үк шул «нидер» үзен сиздерә башлады түгелме? Эшкә барырга чыккач, капка төбендәге эскәмия аркасына элеп куелган шәлне күреп, баскан урынында катып калды. «Нәрсә бу? Каян килгән? Кемнеке?» Камиләнең күңелен кызыксыну, шәлне үзенеке итү теләге биләп алды. Бу тыелгысыз хис, беркайчан да кеше әйберенә кызыкмаган кызның күңелендәге икеләнү, курку хисен җиңеп, хәлиткеч адым ясарга мәҗбүр итте. Кеше-кара күргәләгәнче дип шәлне куенына кыстырды да җәһәт кенә фермага таба атлады.    Әйе, матур шул шәл. Яшьләрнең генә түгел, олыларның да күзен кызыктырырлык. Кара тыгыз тукымага кызыл, сары чәчәкләр төшерелгән. Яшел, зәңгәр төсләр шәлгә ниндидер яктылык төсмере бирә. Ә чуклары, чуклары җилдә дәртле танго бии. Кыскасы, ошады шәл Камиләгә: икеләнүен җиңеп, шәлне җилкәсенә салды.    ...Эштән хәлсезләнеп кайтты Камилә. Моңа кадәр салкын тидереп тә авырмаган кызның температурасы күтәрелде, тез буыннары калтырады, бөтен тәнен кызгылт-сары таплар каплап алды. Ә бераздан Камилә аңын җуеп егылды. Өйдә ыгы-зыгы, елау башланды. Камиләнең ун яшьлек сеңлесе авылдагы бердәнбер шәфкать туташы Әлфиягә чапты. «Эш көне бетте, юк-бар белән башымны катырмагыз», – дип карышып маташса да, унбиш минуттан ул авыру янында иде инде. Бөтен өйгә дару исе таралды, нашатырь исе аңкыды. Әлфия Камиләне аңына китерә алмыйча шактый озак азапланды. Ниһаять, авыру зур авырлык белән күзләрен ачты. Карашы сүнгән, яшәү уты югалган иде. Камилә озак кына тере мәет хәлендә ятты: берни сорамады, берәү белән дә сөйләшмәде. Өйдәгеләр пошаманга  төште.   – Хәлсезләнеп егылуын арыганлыкка сылтап булса да, тәнендәге тапларның нидән икәнлеген аңлата алмыйм. Сөйләшмичә ятуы да бик сәер. Иртүк район хастаханәсенә шылтыратырмын. Председательдән машина сорагыз да кызыгызны районга илтегез, – диде Әлфия.    Иртән Камиләне район үзәгендәге хастаханәгә илттеләр. Аягында чак басып торган кызны бер бүлмәдән икенчесенә, өченчесенә керттеләр. Тик диагнозны да, авыру чыганагын да ачыклый алмадылар. Дәвалану да билгеләмәделәр. «Бер-ике көн өйдә генә ятып торсын, хәлсезлеге узар. Ә тәнен­дәге тап-лар җил чәчәгенә охшаган. Атна-ун көннән эзе дә калмас», – дип тынычландырдылар. Ферма атларыннан башка берни белмәгән ата кешегә шул җитә калды: тынычланып, кызын өенә алып кайтып китте.   Камилә дүртенче көн инде ярым йокылы, ярым уяу хәлдә. Өйдәгеләрнең нәрсә турында сөйләшкән­нәрен ишетеп, үзе өчен борчылганнарын сизеп ятса да, бер кәлимә сүз әйтми – каядыр билгесезлеккә төбәлеп ятуын дәвам итә. Аңа хәзер берни кирәкми... Күңелендә бушлык. «Шундый сәер хәл. Борчыласы да, шатланасы да юк. Елап та булмый, көлеп тә. Нишләп Ходай кешеләрне шулай хиссез итеп яратмады икән? Болай күпкә рәхәтрәк, күпкә җиңелрәк...» Камиләнең фәлсәфәсен тәлинкә белән аш күтәреп кергән әнисе бозды:  – Кызым, торып ашар идең, ичмасам. Болай күпме ятып була инде?! Күзләрең, яңакларың эчкә суырылып бетте бит! Үзеңне дә, безне дә тереләй гүргә кертергә телисеңдер инде?!.   Калтырап чыккан тавыш белән сөйләвеннән әнисенең елаганын сизеп алды. Кызның йөрәге әнисен кызганудан сулыгып-сулыгып сыкрарга тотынды. Йөрәк бөтен хисләрен дә югалтмаган икән әле. Камилә, камырга әйләнгән аяк-кулларын көч-хәл белән җыеп, торып утырды. Өстерәлеп кенә аш бүлмәсенә чыкты. Тәрәзә каршысында елап басып торучы әнисен арттан килеп кочаклагандай итте, иңнәренә башын салды...   Түбән оч Билал кызының авырып урын өстенә ятуы көне-сәгате белән диярлек бөтен авылга таралган иде инде. Кемнәрдер медицинага билгеле булмаган авыру турында сөйләде, кемнәрдер бала төшерткән дип фаразлады, ә кемнәрдер мескен кызны жәлләде. Хәлен белергә дип өйгә килүчеләр дә, урамда очраган туганнарыннан сорашучылар да күп булды. Ләкин Фәнзиләгә берәү дә җитмәгәндер. Кирәксә-кирәкмәсә кибеткә дә чапты, көтүдән кайтмый калган сыерына сылтап, кабат-кабат түбән очка да төште. Нәрсә булып бетәр? И Ходаем! Кызга зыян салдым, ахрысы, дип коты очмады түгел – ничек кенә очты әле! Камилә аякка баскач, җилкәсеннән тау төшкәндәй хис итте.   Атна-ун көннән ул апасына хат юллады. Хатта бөтен маҗараларны түкми-чәчми тезде, хәтта бераз арттырып та язды бугай әле. Маратның хәлләре, кәефе белән кызыксынды.  Ике атна дигәндә, Фәнзилә көтелмәгән хәбәр алды.   . . .  «Фәнзилә, хатыңны алып укыгач, Марат белән Наилә кабат дуслашыр дип көткән идек. Тик, ни кызганыч, уңай якка үзгәреш булмады. Маратның холкы гына бозылды: кәефсез чаклары еш була, бил­гесезлеккә карап сүзсез утыра. Көннәр буе сөйләш­мәскә дә мөмкин... Камилә турында бер сүз әйткәне юк, тик аерылышу уеннан да кире кайтмады. Кичә загска барып, аерылышырга гариза язып кайткан...   Тырышлык заяга гына булды. Күрәсең, мондый очракта сихер хәтле сихер дә ярдәм итә алмыйдыр...                                          Апаң Язилә.»    Айгөл АБДРАХМАНОВА --- | 02.06.2015 (полный текст новости)

  • 2016-06-16 11:15 Әлмәт малае Путиннан бүләк алган (ФОТО)
    14.06.2016 Җәмгыять Россия көне Әлмәт малае хәтерендә мәңгелеккә уелып калачак. Бәйрәм уңаеннан уздырылган футбол уены алдыннан район башлыгы Айрат Хәйруллин 11 нче мәктәпнең 5 нче сыйныф укучысы Дмитрий Абакумовның хыялын тормышка ашырды. Малай күптән инде дүрт аяклы дусты турында хыялланган, ул хәтта Россия Президенты Владимир Путинга да бу хакта җиткергән. Ил башлыгы исеменнән район башлыгы Дмитрийга хаски токымлы көчек бүләк иткән.   --- --- | 12.06.2016 (полный текст новости)

  • 2016-06-16 11:15 Казанда шартлау куркынычы булып, пассажир поездын туктатканнар
    14.06.2016 Хәвеф-хәтәр Казан-Адлер маршруты буенча юнәлүче составта шартлаткыч булырга мөмкин. Башкаланың хокук саклау органнарына шундый аноним хәбәр килгән. Сәбәбе - тамбурда табылган иясез ятучы пакет, дип хәбәр итә "Татар-Информ". Ашыгыч рәвештә туктатылган составны "Дәрвишләр" бистәсендә кинологлар һәм махсус хезмәтләр тикшергән. Бәхеткә каршы, шартлаткыч табылмаган, пакетта кемнеңдер онытылган шәхси киемнәре калган. Тулырак: В Казани спецслужбы оцепили пассажирский поезд из-за угрозы взрыва --- --- | 14.06.2016 (полный текст новости)

  • 2016-06-16 11:15 Радик Юльякшин белән Гүзәлия арасында ни булган? (ФОТО, ВИДЕО)
    15.06.2016 Шоу-бизнес Радик Юльякшин (Elvin Grey) автор-башкаручы, композитор Гүзәлия тарафыннан иҗат ителгән җырларны бүтән башкармавы турында игълан итеп Инстаграмдагы аккаунтында язды. Сүз "Яныңа агылам", "Югалтасым килми", "Ай ли җанашым", "Кабатла", "Бәхетемнең йозагы", "Карашлар арасында", "Кара каш" кебек хит-җырлар турында бара. Әлеге низаг авторлык хокуклары аркасында килеп чыккан. Мәсьәләгә ачыклык кертү өчен Гүзәлия белән элемтәгә кердек. Билгеле булганча, хәзерге вакытта Гүзәлия хастаханәдә дәвалана, шулай да ул безнең белән аралашудан баш тартмады. Аның сүзләренчә, ике арадагы киеренкелек ярты еллап элек үк барлыкка килгән.   - "Яныңа агылам" җырын үзем өчен яздым, үзем җырларга теләдем. Әмма Радик бик сорагач, дуэт буларак җырларга килештек. Шулай итеп, бу җырны зур концертларда, солянкаларда бергә башкарырга, ә район һәм кечкенә шәһәрләрдәге сольный концертларында Радик үзе генә җырлый, әмма видео, клиплар төшермәскә дип килештек. Бу килешүне кәгазьдә имзалыйк дип күпме генә әйтсәм дә, ул ризалашмады. "Югалтасым килми" җыры белән дә шулай ук булды. "Яныңа агылам" җырына клип төшердек. Нәтиҗәдә Радик аны ошатмады. "Клип төшерүчеләрне син таптың, клип начар булды, җырларыңны миңа бир", – дип тәмам аптырашта калдырды, – ди Гүзәлия. Ә бу җыр ике якка да уңыш һәм зур җиңү китерә. Алар "Яныңа агылам" җырын "Татар җыры"нда башкарып, "Алтын барс"ка ия була. Әле аннан соң да Гүзәлия белән Радик янә очраша: Гүзәлиянең яз көне Казанда узган концертында. Радик сүзендә тора, Гүзәлиянең концертына килеп чыгыш ясый. "Тамаша тәмамлангач, кул куярга кирәк дип миңа кәгазь сузды. Минем бу вакытта баш әйләнгән чак, концерт өчен дулкынланып, аны яңа гына үткәреп җибәрдем. Шулай да югалып калмадым, башта юрист белән киңәшләшергә кирәк, дидем. Ә ачып карасам, кагазьдә авторлык хокукларының миннән аңа күчүе турында язылган иде. Шундук каршы килүемне әйттем, билгеле, аңа бу ошамады", – диде Гүзәлия.   Радикның ни өчен Гүзәлиянең җырларын җырлаудан баш тартуы аңлашылмый. Югыйсә, Гүзәлия Радикның бу җырларны башкаруына каршы түгел. Радикның ни сәбәпле авторлык хокукларына ия булырга теләвен дә белә алмадык, чөнки администраторы безгә җавап бирмәде (җырчы хәзер фәкать администраторы аша гына аралаша).   - Минем тарафтан иҗат ителгән җырларны урнаштырганда, авторларын күрсәтүне сорап Радикка мөрәҗәгать иттем. Җавап итеп Радикның администраторларыннан хат килде. Анда болай диелгән: "Гүзәлия килешүгә кул куйган очракта гына җыр авторлары язылачак. Кул куелмаса, җырлар эфир, радио һәм Интернет челтәрләреннән алыначак". Әлбәттә, ризалашмадым. Кайсы композитор үз җырларын башка кеше исеменә бирә? Бу низагны зурга җибәрәсем килми, башка мәшәкатьләрем дә җитәрлек. Ураза ае, Ходай барысын да үзе җайлый ул. Шулай да бу хәлнең бер уңай ягы булды: бик күп кеше шалтыратты, берсеннән дә начар сүз ишетмәдем", – дип белдерде Intertat.ru хәбәрчесенә Гүзәлия.       "Җыр сүзләрен иҗат иткән авторлардан гафу үтенәм. Аларның монда гаебе юк һәм киләчәктә дә хезмәттәшлек итәрбез дип өметләнәм. Гүзәлиягә исә искиткеч җырлары өчен зур рәхмәтләремне белдерәм, иҗади уңышлар һәм нык сәламәтлек телим", ˜– дип язган Радик Юльякшин үзенең аккаунтында. Әлеге сүзләргә өстәп, җырчы эстраданың яшь башкаручыларына үзенең хатасын кабатламаска киңәш иткән. Эльвира ШАКИРОВА --- | 14.06.2016 (полный текст новости)

  • 2016-06-16 11:15 Ренат Харис белән Резеда Әхияровага Президент медальләр тапшырды (ФОТО)
    15.06.2016 Мәдәният Кичә Татарстан Республикасы Президенты Рөстәм Миңнеханов шагыйрь, язучы Ренат Харис һәм композитор Резеда Әхияровага “Фидакарь хезмәт өчен” медальләрен тапшырды. Рөстәм Миңнеханов Ренат Хариска һәм Резеда Әхияровага алдагы эшчәнлекләрендә иҗади уңышлар теләде. “Без сезнең хезмәтегезне, иҗатыгызны, гомумән, башкарган барлык эшегезне ихлас хөрмәтлибез. Сез безнең мәдәниятебезгә үсеш бирәсез, әсәрләрегезнең әһәмияте зур. Әлбәттә, без киләчәктә дә сезнең башлангыч эшләрегезне хуплаячакбыз”, - дигән.     --- --- | 14.06.2016 (полный текст новости)

  • 2016-06-16 11:15 Чүпрәле районында чыккан янгын гаиләне бернәрсәсез урамда калдырган
    15.06.2016 Хәвеф-хәтәр Чүпрәле районының Кече Чынлы авылында килеп чыккан янгын, тиз арада таралып, Басыйровлар гаиләсен бернәрсәсез урамда калдырган.“Туып үскән йортым янып көлгә әйләнде. Ут шулкадәр көчле булган, санаулы минутларда йортыбыздан берни калмаган. Әти-әниемнең олыгайган көннәрендә урамда калуларына йөрәгем әрни”, – ди кызы Айгөл.Янгын 24 май көнне кичке 11дә килеп чыга. Сәбәбе – электр чыбыкларының искерүендә, ди Басыйровлар. Шунысы кызганыч: әлеге гаилә үзләре генә яңадан йорт торгызырлык хәлдә түгел. Гаилә башлыгы Фаик абый йөрәк авыруы аркасында инвалидлыкка чыккан. Аңа артык дулкынлану да ярамый икән. Фидисә апаның да эш урыны юк. Алар белән бергә Фаик абыйның бертуган абыйсы да яши. Ул да сәламәтлеге буенча инвалид икән. Шуңа да Фидисә апага ирен һәм аның абыйсын тәрбияләп торырга туры килгән. Бу гаилә турында авылдашлары да борчылып сөйли. “Ут-күз шундый нәрсә инде. Тикмәгә генә, карактан кала, уттан калмый, димиләр бит. Бу гаилә үз көче белән генә гомер итә иде. Йорт-җирләре тәртиптә иде, үзләре кешелекле, ярдәмчел алар”, – ди күршеләре.Әле ярый янгын маллар тора торган абзарга һәм мунчага барып җитә алмаган.   Алар хәзер мунчада яшиләр. Бәла-каза кил­гәч, Басыйровларга ярдәм итү­челәр табылган. Хуҗалык рәисе дә булышкан. Тик көзгә кадәр йорт салып керер өчен шактый акча кирәк шул. – Минем үз тормышым. Балаларым кечкенә. Никадәр генә тырышсам да, әти-әниемә саллы ярдәм күрсәтә алмыйм. Шуңа күрә газета укучылардан матди ярдәм күрсәтүләрен сорыйм. Зинһар өчен, безнең гаиләгә килгән хәсрәткә битараф калмасагыз иде, – ди кызы Айгөл.   Басыйровларга ярдәм итүчеләр өчен исәп-хисап реквизитлары:Номер карты сбербанка 4276620024563276 Получатель Мушарова Айгуль ФаиковнаИНН 7707083893 БИК 049205603к/с 30101810600000000603 код подразделения банка 4286100613. Гөлгенә ШИҺАПОВА --- | 11.06.2016 (полный текст новости)

1   (Всего 1)

RSSportal.RU - крупнейший каталог русскоязычных новостных лент в формате RSS по различным тематикам, от бизнеса и образования до медицины и литературы. Новости в лентах обновляются несколько раз в сутки.

Яндекс.RSS
Бизнес
Автомобили
Hi-Tech
Кино
Здоровье
Мода
Новости
Музыка
Путешествия
Игры
Семья
Спорт
Шоу-бизнес
Культура
Политика
Экономика
Недвижимость
Юмор
Главные новости
Кулинария
Наука
На проверку
Другие ленты

Обратная связь Яндекс.Метрика