RSS Portal

Поиск на RSSportal: названию ленты текстам новостей   


Matbugat.ru RSS

RSS Matbugat.ru
  • 2014-12-20 12:47 Мәскәүне дә таң калдырган Ирек
    20.12.2014 Мәдәният Рузалия ханым әле дә бу турыда көлемсерәп исенә ала. Ирек ул чагында рәтләп сөйли дә белми, ә менә атасының гармуныннан һич кенә дә аерыла алмый интегә. Әтисе эшкә китәргә җыенып беткән инде. Ә Ирек шул вакытта бүлмәсеннән йокылы күзләрен уа-уа йөгереп чыга да: - Әтием, бер генә тапкыр тагын уйнап күрсәт әле, - дип ялвара башлый. Гармун моңы бу кечкенә гөнаһсыз нарасыйга ашау, эчү, саф һава кебек  яшәүгә көч бирүче, бик тә кирәкле гамәл булып тоелгандыр, күрәсең. Менә шулай кечкенәдән Ирек музыка дөньясына кереп чума. Өч яшь тулганда ул әтисе бүләк иткән үз гармунында уйный инде. Бу мизгелләрдә дөньяда аңардан да бәхетлерәк кеше булмагандыр, мөгаен. Берничә ел элек Татар Әбдекие авылында Сабан туе гөрләп барганда, мәйданга кечкенә урындык чыгарып куйдылар. Кызыксынып, кем нәрсә эшләргә җыена икән, дип янымда утырган күршемнән сорарга булдым.   - Менә хәзер үзең күрерсең! - диде ул, сөрле елмаеп. Шунда урындыкка кечкенә генә бер малайны китереп утырттылар да кулына гармун тоттырдылар. Үзеннән зуррак уен коралы артыннан рәтләп күренмәгән дә бу нарасый өздереп гармун уйный башлады. Шул чакта мин бу күренештән таң калган идем! Беренче тапкыр Татар Әбдекиенең булачак талантлы яшь гармунчыларының берсе - Ирек Мотыйгуллин белән нәкъ шул вакытта таныштым да инде.   Бүгенге көндә ул Татар Әбдекиеннән йөреп, күрше Денис авылының унберьеллык мәктәбендә җиденче сыйныфта укый. Очрашуыбыз вакытында Ирек үзенең бу гамәле турында кыскача гына сөйләп бирде.   - Әйе, гармунда уйнарга бик тә яратам! Әгәр дә янымда берәрсе җырлап тора икән, үземнән-үзем аңа кушылып уйный башлыйм. Көй-җыр ишетәм икән, шунда ук ноталарга салам, - диде ул.   Идрис әфәнде белән Рузалия ханым улларының гармун моңына мөкиббән икәнлеген әле кечкенә чагында ук аңлап алганнар һәм аны биш ел Шенталы муниципаль районда урнашкан музыка мәктәбенә йөртеп, музыка белеменә өйрәткәннәр. Хәзер ул үзе дә башлангыч сыйныф балаларын укыта ала. Бу турыда аның документы да бар.   Ирек Мотыйгуллин Шенталы, Камышлы районнарында, Тольятти шәһәрендә, Татарстанда үткәрелгән конкурсларда, фестивальләрдә  катнашып, призлы урыннар яулаган, кубоклар белән бүләкләнгән һәм Гран-при бүләгенә дә лаек, дип табылган. Тамашачылар аның заман җырларын башкаруы белән беррәттән, борынгы җырларны җырлавын да бик яраталар. Ул быел язын Самара шәһәрендә үткәрелгән яшь гармунчылар бәйгесендә беренче урынны яулаганнан соң, августта Краснодар краеның Туапсе шәһәрендә “Орлёнок” лагеренда, ә ноябрьда Мәскәүдә “Бәллүр йолдызчыклар”дип исемләнгән конкурста икенче урынны яулаган.   Үзенең сокландыргыч татар моңы белән Мәскәү тамашачысының йөрәгенә үтеп кергән бу гади авыл малаеның шатлыгы хәтсез. Ул Россиянең танылган эстрада җырчысы, конкурсның жюри  рәисе Иосиф Кобзон, телевидение тапшыруларын алып баручы Ангелина Вовк һәм башка олуг шәхесләр белән очрашып, танышуы турында горурланып сөйләде. Ерак - җиде мең километр араны үтеп, Хакасиядән килгән  гармунчылар белән аралашуы аеруча кызыклы булган.    Ирекнең әнисе Рузалия ханым - Шенталыда район социаль үзәгендә бүлек мөдире, әтисе  Идрис әфәнде полиция бүлегендә юл иминлеге хезмәткәре булып эшли, абыйсы Илнар Самарада  югары уку йортларының берсендә укый.    Ирек мәктәпне тәмамлагач, музыка буенча югары белем алу турында хыяллана. Гармуннан башка, ул гитарада да уйнарга ярата. Аның талантына таң калган бер эшкуар, яшүсмергә  кыйбатлы музыка аппаратурасы һәм гитара бүләк иткән.   Бүгенге көндә авыл гармунчылары олыгая бара, ә менә яшьләр арасында гармун уйнаучылар күп түгел әле. Ата-бабаларыбыздан мирас булып калган, халкыбызның милли җәүһәрләре саналган көй-җырларыбызны башкарган Ирек Мотыйгуллин Татар Әбдекиенең, Шенталы районының гына түгел, өлкәбезнең барлык татар авыллары горурлыгы да бүген. Без аңа якты, матур киләчәк, зур иҗади уңышлар телибез!   Нурсинә ХӘКИМОВА 51-52 | 20.12.2014 (полный текст новости)

  • 2014-12-20 12:47 "Җырлыйк әле"дән Газинур Фәйзуллин: “Колхоз бетмәсә, авылда каласы идем” (ФОТО)
    20.12.2014 Шоу-бизнес Газинур Фәйзуллин “Җырлыйк әле!” тапшыруын алып бара башлагач, тамашачылар арасында: “Гөлдания Хәйруллинаны яхшы беләбез. Ә бу егет кем соң? Җырлаганын ишеткән юк, моңа кадәр “ТНВ”да да эшләми иде кебек... Кайдан килеп кергән?” — ише сорауларны яудыручылар шактый булды. Газинур — конферансье, шоумен. Ә иң беренче чиратта ул — мал табибы, төгәлрәк әйтсәк, атлар дәвалаучы. Ат табибы “Җырлыйк әле!”гә ничек килгән? Элек кайларда эшләгән? Шәхси тормышы һәм башкалар турында кызыксынып, Газинур белән күрешеп сөйләштек. “ҖЫРЛЫЙК ӘЛЕ!”ГӘ МИНЕ РӨСТӘМ ЗАКИРОВ КЕРТТЕ” — Газинур, соңгы арада тормышыңда иң зур яңалык “ТНВ”да эшли башлау булгандыр. Анда ничек килеп эләктең? — Бу тапшыруга Татарстанның халык артисты Рөстәм Закиров “гаебе” белән килеп эләктем. Без күптән таныш, мәҗлесләрдә бергә еш эшләргә туры килде. Мин — алып баручы, ул җырчы булып, күп туй-юбилейларда йөрдек. Шунда якыннан күрде, белде мине Рөстәм абый. Шоу-бизнес өлкәсендә дә, тормышта да яхшы дуслар без. Булышып, бер-беребезне төрле җирдә рекламалап, уртак тел табып эшлибез. “ТНВ” җитәкчелегенә дә мине Рөстәм абый тәкъдим иткән. Тапшыру алып барырга чакыргач, үземне сынап карарга уйладым. Бардым, икенче көнне үк “съемка”лар булды. Күпме срокка алганнардыр, әлегә белмим. Матур эшли башлаган кебек, тамашачыны ялыктырмыйча, рейтингын төшермичә, киләчәктә шулай дәвам итә алсак, шуңа канәгать булачакмын. Моңа хәтле ара-тирә “ТМТV”дагы “Музыкаль каймак” тапшыруын алып баргаладым. Концертларга еш чакыралар. Күп вакыт тамада вазыйфасын башкарабыз. — Тапшыруга ничегрәк кереп киттең? — Авыррак. Чөнки мин телевидение өчен профессиональ алып баручы түгел. Концертларда эшләү бөтенләй икенче бит. Әдәби телдә сөйләү, сценарийдан читләшмәү... Үзеңне гел кысаларда тотасы... Гөлдания апа белән бергә эшләп китү җайлы булды анысы. Ачык күңелле кеше ул, элек тә яхшы белә идем үзен. Өстәвенә икебез дә Сарман якларыннан. Уртак телне тиз таптык. Сценарийны язып бирәләр. Дөрес, үзем аны башкачарак үзгәртер идем. Чөнки образым икенчерәк. Әмма тапшыруның стиленнән тайпылып, әйткәнемчә, кысалардан читкә китеп булмый. — Тәнкыйть сүзләре ишеттерүчеләр бармы? — Алай эт итеп сүгүчеләр булмады (көлешәбез). Аның каравы үземне еш тәнкыйтьлим. Бәлки, “ТНВ” образымны үзгәртергә ярдәм итәр. — Син үз эшеңне дә булдырган идең түгелме, Газинур? — Әйе, мин — шәхси эшмәкәр. Өч егет бергә бәйрәмнәр оештыру буенча үз фирмабызны ачтык. “Фабрика настроения” дип атала ул. Ун елдан артык эшләп киләбез. “МИН — АТ ТАБИБЫ” — Газинур, син шоу-бизнеста кайнасаң да, беренче чиратта, атлар дәвалаучы табиб бит. Биш ел университетта укып, бу өлкәдә бер көн дә эшләмәгәнсеңдер әле? Ул һөнәрне ничек сайлыйсы иттең? — Күп әйберне укымыйча да беләм. Мин авыл егете бит. Атларны да яхшы дәвалыйм, башка эшләрне дә булдырам. Студент елларында практика үткәндә дә гел иң алдынгылар рәтендә бардым. Күп фермаларга баш мал табибы итеп эшкә дә чакырдылар. Колхозчылар гаиләсендә тудым, мал-туар арасында үстем. Якын булганга сайлаганмындыр бу юлны. Укырга кергәнче үк малларга укол ясый белә идем. Кызганыч, соңгы елларда авылыбыз тормышы начарланды. Шуңа университеттан соң эшкә кайтмадым да инде. Мин мәктәптә укыган елларда безнең авыл Сарман буенча фермалары, фермерлары белән алдынгылар рәтендә тора, дан тота, гөрли иде. Комплекслар төзелә башлагач, яңа кануннар кергәч, колхозлар кысылды, тора-бара бөтенләй бетте. Авыл тормышын түбән тәгәрәттеләр. Хәзер колхоз, шулай дип әйтергә ияләшкәнмен, бик начар хәлдә. Анда кайтып зур үсеш күрмим. — Әти-әниеңнәр ничек яшәп ята? — Әнием Ләйсән гомер буе колхозда эшләде, әле дә шунда кайный. Аңа 47 яшь. Гаиләдә мин бердәнбер бала. Әмма иркә булмадым, балачактан бөтен эш эләкте. Ә әти Наил исемле. Сүз уңаеннан, әнием бик матур җырлый. Вокал ягыннан осталык аңа тумыштан бирелгәндер. — Ә син җырлый беләсеңме соң? — Юк шул. Миңа җырлау сәләте бирелмәгән. Әмма балачактан гел сәхнәгә чыгаралар иде үземне. Әле алып баручы сыйфатында, әле берәр юмор белән... Бер төркем егетләр заманында “КВН”да да уйнап йөрдек. Шулар әкренләп сөйләм телен үстергәндер инде. Элек сәхнәне яратмаган, аннан читләшкән Газинур хәзер шуның белән яши. Ул тормыш рәвешемә әйләнде. Әйткәнемчә, җырламыйм. Чөнки җырчы — җырларга, алып баручы — алып барырга, ат табибы атларны дәваларга тиеш (көлешәбез)... — Тиеш булгач, ник дәваламыйсың соң? — Алып баручы яхшырак чыга кебек. Кайчак уйлап куям да, кешеләр белән чагыштырганда, хайваннар арасында эшләве җайлырактыр кебек (көлә). — Әле соң түгел. Картлык көнеңдә берәр авылда йорт салып, ат табибы булып китмәгәең... — Булуы бик мөмкин, чөнки авылны яратам. Дипломым бар, эше дә табылыр. Йорт салу хыялы юк түгел. Барысы да киләчәк планнары. — Газинур, үткән ел өйләнеп куйдың бит әле син. Хатының Регина кайсы яктан? — Апас кияве мин. Башкалага якын район. Бәрәңге, ит беткән саен кайтабыз (көлешәбез). Монысын шаяртыбрак әйтәм инде. Мөмкинлек чыкканда, ял итеп киләбез. Хатыным Регина яшь, әле студент кына. Юрист белгечлеген үзләштерә. Мине, эшемне аңлый. Гаиләбездә бар да тәртиптә, матур гына яшәп ятабыз. Артыгын мактамыйм, сүгәргә дә яратмыйм (көлешәбез). 2014 елда минем өчен иң зур һәм куанычлы вакыйга — кызым дөньяга килү. Аңа Ассель дип исем куштык. Гарәп теленнән алынган ул. Балабызга дүрт ай. Күз тимәсен, кызыбыз тыныч. * * * Тулы исеме: Газинур Наил улы Фәйзуллин Туган урыны: Сарман районы, Янурыс авылы Туган көне: 13 июнь, 1987 ел Белеме: Казан дәүләт ветеринария академиясе 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12     Лилия ЙОСЫПОВА | (полный текст новости)

  • 2014-12-20 03:12 Яулык кына түгел бу
    19.12.2014 Дин Озакламый хатын-кыз­ла­рыбызның җәмәгать урыннарында яулык ябу-япмау мәсьә­ләсе РФ Иҗтимагый палатасы утырышында каралачак. Бу хакта берничә көн элек кенә Чуашстанда уздырылган XI “Шыгырдан укулары” гыйльми-гамәли җыелышында Мәскәү шәһәре һәм Чуашстан Республикасы мөфтие, РФ Иҗтимагый палатасы әгъзасы Әлбир хәзрәт Кырганов хәбәр итте. Мәгълүм булганча, бу мәсьәлә әүвәл Ставрополь краенда кузгатылган иде. Берничә мәктәптә яулык бәйләгән кызларга каныгып, йә яулыгыгызны саласыз, йә дә­рес­кә кертмибез, дип шарт куйган иде уку йорты җитәкчеләре. Бу ыгы-зыгы Татарстанны да әйләнеп узмады. Әйтик, Түбән Кама районында шундый омтылыш булды. Берничә ел элек Баулы районыннан да шундыйрак башбаштаклык очрагы хакында хәбәр килгән иде. Шөкер, респуб­ликабызда әлеге тыюларның мәгънәсезлек икәнен аңладылар сыман. Ә менә Мордовия Респуб­ликасында, хөкүмәт дәрәҗә­сен­дә карар чыгарып, укучы кыз балаларга мәктәптә яулык бәйләп йөрүне тыярга тырышулары бер нинди кысага да сыймый. Әлеге республика чиновник­ларының яулыкны өнәп бетер­мәүләре байтактан килә. Әйтик, узган уку елы тәмамланганда бер туташыбызга, губернатор кулыннан алтын медаль алу мөм­кин­леге бар, әмма моның өчен яулы­гыңны салырга туры киләчәк, дигән шарт куйган җирле мә­гариф түрәләре. Кыз исә, яулыгымны салмыйм, дигән. Мөгаен, йомшак кына аңлатсаң, ультиматум куеп сөйләшмәсәң, туташыбыз колак салмый калмас иде. Икенче яктан, ялтыравыкка кызыгып, инануына хилафлык китермәгән дип тә бәяләп була бу очракны.   Мордовиядәге әлеге вәз­гыять хакында “МР мөсел­ман­нары Үзәк Диния нәзарәте” үзәкләштерелгән дини оешмасы дип аталучы мөфтият җитәкчесе Фәһим хәзрәт Шәфиевнең фикере шактый үзенчәлекле (респуб­ликада әле тагын ике мөфтият эшләп, яулык мәсьәләсендә алар мөслимә кызларыбызны тулысынча яклый, диләр). “Әлеге про­б­лема бөтен җирдә дә бер төрле кис­кен тормый. Аккүл (Белозерье) авылында исә, аяк терәп, бернинди чигенүгә бармыйбыз, дип белдергәч, мәгариф түрә­ләренең ничек тә үз сүзен үткә­рәселәре, яулык бәйләп йөрүне бөтенләй тыясылары килгән; йомшаграк, сыгылмалырак булсалар, бил­ләренә таянып сөй­ләш­мәсәләр, хәлләр болай куермас иде”, – дип исәпли ул.   Ни кызганыч, бу җәһәттә урындагы милли-мәдәни оеш­маларның фикере дә бердәм түгел. Әйтик, Татар милли-мә­дәни мөхтәрияте советы рәисе Рафаэль Аширов, җаным белән мин сезнең яклы, әмма хөкүмәт позициясенә каршы баралмыйм, дип белдергән диләр. Бу уңайдан без күренекле җә­мәгать эшлек­лесе, эшкуар Шамил Бикмаев­ның фикерен сораштык. “Без күптән түгел генә, республика Аксакаллар шурасын үзгәртеп, чиновниклар башбаштаклыгына каршы тору өчен, МР татар­ларының “Яклау” хокук яклау иҗтимагый оешмасын теркәттек. Хәзер мин – шул оешманың рәи­се. Инде без МР Югары судының яулык җәһә­тендә хөкүмәт позициясен яклаган карарына дәгъва белдереп РФ Генераль прокуратурасына мөрәҗәгать иттек. Хатлар алышабыз, алар формаль җавап белән котылмакчы. Әле, Алла боерса, РФ Конституция судына да барып җитәчәкбез. Бу мәсьәләне һәр төбәк үзенчә хәл итә. Болай ярамый. Кеше хокук­ларын, РФ Конституциясен бозу бу. Яулыкны салдырып, кешене мыскыл итәргә берәүнең дә хакы юк. Һич тә баштанаяк хиҗабка төренү турында сүз йөртмибез. Татарда андый традиция булмаган. Без хатын-кызларыбызның теләсә кайда яулык бәйләргә хокуклы икәнлеген яклыйбыз. МР Югары суды хакимиятләргә, чи­новник­ларга гына хезмәт күр­сәтә. Җирле суд системасына без ышанмыйбыз. Соңгы сүзне РФ Конституциясе суды әйтергә тиеш”, – дип сөйләде ул.   Чынлап та, сәер илдә яшибез. Чечня Республикасы телевидениесен карасаң, прокуратураларда эшләүче хатын-кызлар да яулык бәйләп йөри. Кавказлыларга хәнҗәр йөртү дә тыелмый, анда традиция-гадәт санала бу. Идел буенда яшәүче татар-мөселман хатын-кызлар өчен, яулык бәйләү – беренче чиратта традицияләргә, гореф-гадәтләр­гә тугрылык саклау ул. Бу очракта милли-дини гадәт дип, бу ике төшенчәне бергә карау зарур. – Гомумән, яулык – милли баш киеме ул. Имеш, яулыкларын салалар да дөньяви кешегә әвереләләр. Проблеманы шулай эчкә куып кертәләр. Балаларда, әти-әниләрдә ачу-рәнҗү, үпкә тудыралар. Җирле хакимиятләр, мондый карарлар кабул итеп, халыкта ризасызлык кына тудыра, – дип белдерде әлеге җәһәттә җыелыш вакытында РИУ ректоры Рәфыйк Мөхәммәтшин.   Рәфыйк әфәндедән соң чыгыш ясаган Мәскәү Кеше хокук­лары бюросы директоры, РФ Президенты каршындагы Кеше хокуклары советы әгъзасы Александр Брод та чиновникларның, тәгаен алганда, полиция хез­мәткәрләренең башбаштаклыгына мисал итеп бик гыйбрәтле хәлне бәян итте. Сургутта полиция хезмәт­кәр­ләре кафега кереп мөсел­ман­нарның сакалын кыркыган икән. Ни гаҗәп, әлеге шаккатмалы, мыс­кыллы гамәле өчен, берәү дә җаваплылыкка тартылмаган. Нәр­сә эшләргә соң? Ди­мәк, Сургутта да, мөселман­нар­ның хокук­лары бозылган бүтән җирләрдә дә “Яклау” кебек иҗ­тимагый хокук яклау оешмалары булдырып, башбаштаклык кылучыларны акылга утыртканчы көрәшергә кирәк. Рәшит МИНҺАҖ 195 | 19.12.2014 (полный текст новости)

  • 2014-12-20 03:12 Нурулла Гариф: “Вакланырга вакытым юк” (ФОТО)
    19.12.2014 Җәмгыять Нурулла абый Гариф телевизор экраннарында балкып йөргән кеше түгел, ә анда булган мәгълүмат шулкадәр күп, аны үзләштерергә ничек өлгерә дип шаккатасың. Өйрәнгәнен тозлап ятмый, күбрәк кеше белсен дип, китап итеп чыгара. Анысын да дәүләттән акча сорамыйча, үзе эшләп тапкан малга бастыра. Акчаны, билгеле, көрәп алмый, гади авыл укытучысы бит ул. Балаларга физика фәне серләрен ача, әмма шул ук вакытта аларда татар тарихы белән кызыксыну барлыкка килмәсме дип тырыша. Өлгерлегенә шаккатарсың, әле атна саен туган авылына кайтып йөри, туган нигезен ныгытты, шундагы борынгы биналарны төзекләндерер өчен акча юллап, көченнән килгәнчә тырышты. Татарга кыек сүз әйттерми, бигрәк тә яшьләргә, үссеннәр, өйрәнсеннәр дип үсендереп тора. Ә менә татарча белеп тә туган телдә аралашмаганнарны, балаларын милли мохиттән ераклаштыручыларны шелтәли. Анысы да олыларча, борчылып. Аның ниләр белән шөгыльләнгәнен үзеннән сораштык. “ЕЛ САЕН 3-4 КИТАП ЧЫГАРАМ”   — Нурулла абый, Сезнең “Освободительная война татарского народа” китабыгызга карата берничә ел элек кайбер шовинистлар зур җәнҗал чыгарды. Милләтара низаг кузгата дип, алар хәтта судка да барып җитте. Анда да җиңеп чыктыгыз. Тарих белән кызыксынуыгыз дәвам итәме? Ниләр белән шөгыльләнәсез?   — Төп эшем — мәктәптә, кызыксынуым тарих, әдәби һәм тарихый әсәрләр язу белән бәйле. Ел саен 3-4 китап чыгарам. Алар арасында гомум татар тарихына караганнары да, аерым авыллар тарихына кагылышлылары да бар. Әле шушы көннәрдә генә әниемнең туган авылы “Чураш авылы тарихы”н һәм үз нәселемә бәйле “Һәр кешедә туганымны күрәмен” дигән ике яктан да әби-бабаларымның шәҗәрәсен, бар яшәешләре тарихый документлар белән расланган 268 битле китап чыгардым. Анда искә алынган туганнарым гына да меңнән артык! Әле аларның оныкчыкларын да санасаң, бик күп булып чыга. Дөрестән дә, һәр кешедә туганыңны күрердәй буласың.   Соңгы ярты елда репрессия чорларына бәйле хезмәт язам. Башлаганда бер генә китап булыр дип уйлаган идем, хәзер күзаллавымча, серияләп китәр, ахры. Беренчесе кулга алынган, юкка чыгарылган муллалар турында булыр дип торам. Аңа исем дә таптым инде: “Коммунизм тәмугы аша”. Бу эшкә алынуымның сәбәбе — репрессияләнүчеләрең соңгы исән калган буыны бүген 80-90 яшьләр чигендә. Әлеге вакыйгаларга 75 ел узу сәбәпле, шул чордагы документларның серлелеге дә юкка чыга. “Совершенно секретно, оглашению не подлежит” дип тамгаланган документларның исән калганнары бер төрле, шул чордагы газета битләрендәге язмалар икенче төрле, ә бу мәхшәрдән исән чыгучыларның балалары өченче төрле сөйли. Миңа соңгыларының фикере барыннан да кыйммәтрәк. Чөнки тагын 10-15 елдан алар күргән-белгәннәрен үзләре белән алып китәчәк. Шул сәбәпле, инде 100 гә якын репрессияләнүче яисә шул турыда мәгълүматлы булган олы яшьтәге кешедән, 140 сәгатьтән артык аудиоязма җыйдым. Бу эшемне актив рәвештә дәвам итәм. Истәлекләр җыйганда, репрессиядән тыш, ачлык һәм шул чорның яшәеш-халәтенә бәйле башка мәгълүматлар да туплыйм.   — Сезне шаккатып тыңлап утырам. Үзегез гади физика укытучысы, ә тарих турында шундый мавыктыргыч итеп сөйлисез, кызыгам хәтта! Тарихны өйрәнү нидән башлана? Бәлки, минем кебек, кемдер кызыксынадыр, әмма эшне башлый алмыйдыр. Сез, мәсәлән, һәйкәлләр эзләп, кабер ташларын барлап йөрисез кебек...   — Бер эшне дә көчәнеп эшләмим. Әгәр күңелгә рәхәтлек бирмәсә, аны зур акчаларга да башкармас идем. Үзем дә гаҗәпләнәм, 100 әр кеше сыярлык архив залларында кайбер чакта бары 2-3 кеше утыра. Ә анда ниләр генә юк! Татарның тарихын юкка чыгарганнар, дияргә яратабыз. Аның сакланганы гына да әллә ничә милләткә, менә без нинди булган, дип горурланырга җитәр иде. Әле узган атнада гына 1937 елга караган бер эш кенәгәсен соратып алдым. Шуны архивта эшләүчеләргә күрсәтеп, көлештек тә әле. 1937 елда ничек юкә бау белән бәйләп җибәргәннәр, шуннан бирле әлеге документларны беркем чишеп карамаган. Ә анда ниләр генә юк... Халкыңның халәте, гасырлар дәвамында ниләр кичергәне шуларда күренә инде. Кемдер кино карый, кемдер театр. Документаль кинолардагы кичерешләрне мин архивта татыйм... Анда утырганда еш кына Камилә әбиемнең сүзләре искә төшә: “Без күргәннәрне, улым, сезгә күрергә насыйп булмасын иде!” — дияр иде ул. Аңа ияреп кайбер чакта үземә, танышларыма, туганнарыма: “Мин белгәннәрне сезгә белергә насыйп булмасын иде!” — дип кабатларга яратам.   Кабер ташларына килгәндә, алар борынгы чорлардан сакланып калган иң кадерле язма чыганакларыбызның берсе. Әмма аларның сакланышы табигать хәерхаклыгында. Казан ханлыгы чорына бәйле барлык кабер ташларын барлап чыктым. Аларның исәбен (297), урнашу географиясен, искә алынган чыганакларның барысын бергә туплап китап итеп бастырдым. Булдыра алганча шушы эшне Алтын Урда чорына караган ташларга бәйле дә аерым хезмәт итеп эшләп, дөньяга чыгардым. Мәсәлән, Болгар шәһәре биләмәсендә генә дә 200 гә якын кабер ташы булуы билгеле. Тарихка үзем табып кайтарган ташлар да бар. Мәсәлән, Чистай зиратында тапкан ташның куелган чоры 1296 ел белән билгеләнә. Көләргә дә, еларга да белмәссең, шул ташны тапкан елны Чистайның 220 еллыгын билгеләделәр...   “АВЫРЛЫККА ЗАРЛАНУ — БЕР СЫЛТАУ ГЫНА”   — Нурулла абый, тарих турында озаклап сөйли аласыз. Әмма сезнең гади авыл мәктәбендә мөгаллим булуыгыз да кыйммәтле. Андагы проблемаларны да яхшы беләсез. БДИны урысча гына бирергә мәҗбүр иткәч, татарлар туган телдә белем алудан баш тарта башлады, чөнки 11 ел буе татарча укып, урысча имтихан бирү авыр. Татарча укыту авылларда да бетеп бара. Сездә бу ничек? Мәсәлән, физиканы нинди телдә укытасыз?   — Безнең мәктәп — урыс мәктәбе. Элек, хәбәрдарлык чорында, бездә татар сыйныфлары да бар иде. Өч баламны да үзем эшләгән мәктәптә бар фәннәрне дә татар телендә укытып чыгардым. Әмма бөтен кеше минем кебек уйламый шул... Минем балалардан соң татар сыйныфына бирүчеләр булмады. Мәктәптә үзем дә математика, физика, информатика фәннәрен укытам. Минем өчен бер телдән икенчесенә күчү авырлык тудырмый. Табигать фәннәрен аңлау нинди телдә укытуга бәйле түгел. Авырлыкка зарлану — бер сылтау гына. Аның авырлыгы дәүләт тарафыннан алып барылган сәясәткә бәйле. Мәсәлән, татар телендә әсбаплар, күргәзмә таблицалар булмау, программалар эшләнмәү... Урысчага күчерү ирексезләү методы белән алып барыла. Аның бер ысулы — урыс телендә генә тапшырырга рөхсәт ителгән БДИ.   — Сез — күптәннән милли хәрәкәтнең актив кешесе. Һәрвакыт дәгъва белдереп йөрүчеләрне яратып бетермиләр. Моны үзегез дә сизәсезме? Басым ясыйлармы? Милли хәрәкәтне яңартыр өчен нишләргә кирәк?   — Милли хәрәкәттә, дип артык зурлап әйтәсең, сеңелем. Болай дип әйтүем, милли хәрәкәттә катнашучыларга хөрмәтем зур булуда. Үземә килгәндә, кызганыч, барысына да вакыт җитми шул. Без күбрәк иҗат кешеләре... Бу юнәлештә һәркем үз эшен башкара. Ничек уйлыйм, шулай сөйлим, шулай гамәл кылам. Басым ясыйлар дип уйламыйм. Тикшереп торганнарын беләм. Тикшерүчеләре, ел саен белешмә тутырырга тиеш булучылары үзләре үк сөйли. Аның өчен мәгариф бүлегендә җаваплы кеше дә бар. Мондый хөрмәт бар кешегә дә татымый бит әле! Минем эшчәнлек турындагы “дело”лар гына юкка чыкмасын. Аларның саклану сере югалгач, оныкларыма укырга язсын иде.   Бүгенге чорда милли хәрәкәтнең активлашуы, сәясәткә бәйле булырга тиешле закончалыгын үзгәртеп, күбрәк икътисадка бәйле булып кала. Чөнки халыкның зур өлешен шәхси милек һәм шуңа бәйле яшәеш кенә кызыксындыра. Вәзгыять туса, милли хәрәкәткә генә карамыйча, аннан да алданрак чәчрәп чыгучылары табылачак. Элек татарларны, суверенитет алырга телиләр, дип гаеплиләр иде. Бу юлы, шул чор вәзгыяте туса, башкалар алданрак чәчрәп чыгар төсле.   Милли хәрәкәт кирәк. Ул көчәйсен өчен, халыкны тәрбияләү зарур. Ким дигәндә 100 кешенең 4-5 е генә булса да милли активлыгы, бердәмлеге белән туплана икән, алар калган 95 кешене үзе белән ияртеп, аларны дөрес юнәлешкә кертеп җибәрергә сәләтле булачак.   “ТАТАР ЗАМАНЫ КИЛӘ!” — ДИП ӘЙТЕР ИДЕМ”   — Нурулла абый, гадәттә, кеше авылдан шәһәргә кача, ә сез авылны якын итәсез. Балаларыгыз да шулай кебек. Бер авылда яшәп, үзегезнең туган авылыгызны да онытмыйсыз, анда да йорт төзисез. Бу, саланы яшәтәм дип, юкка сарыф ителгән көч түгелме? Аны нәрсә яшәтә ала?   — Хәзер кеше шәһәрдән авылга тынычлык эзләп кайта. Элек салада эштән башка берни юк иде. Хәзер бар да бар, эше белән акчасы гына юк. Шул сәбәпле, авылга кайтучылар — олы яшьтәгеләр, пенсиягә чыгучылар. Авылдан чыгучылар, мөмкинлек тууга йорт-нигезен ныгыта. Алар янына туганнары җыела, балалары, оныклары кайта. Бу — миллилеккә кайту өчен уңай юнәлеш дип сөенәм. Мин дә, вакыты җиткәч, авылга кайтып, туганнарым, дусларым белән бергә, оныклырымны дөнья шаукымыннан аз гына булса да саклап, миллилек сеңдерермен, ата-бабалары нигезенә, табигатькә мәхәббәт уятырмын дигән хыял белән яшим. Авылга кайткан һәр пенсионер үзе белән пенсия акчасын алып кайта. Бу акчаны авылдан чыгармаска иде. Авылның мөмкинлекләре күп. Билгеле әйберләрне санап, укучыны ялыктырасым килми... Авыл авыл инде ул, юкка гына Тукай аның турында: “Әй, авыл! Син мең шәһәрдән мең кабат ямьле вә хуш...” — дип язмагандыр!   — Илдә ниндидер вәзгыять, авыррак димме, бәяләр күтәрелә, халыкта ил җитәкчеләренә ышаныч юк, илдә патриотларга һәм бу дәүләт төзелешенә каршы булучыларга бүленеш бар. Тарихчы буларак, моны ничек кабул итәсез? Әлеге вәзгыятьне 100 ел элек булган вакытлар белән дә чагыштыралар. Беренче бөтендөнья сугышын искә алалар. Хәлләр кабатлана мәллә?   — Вәзгыять күптән авыраерга тиеш иде. Аны бушка килгән нефтькә булган зур бәя генә саклап торды. Ә бу эшләп тапкан акча түгел. Шәһәрдә эшләп ашаучыларны, ниндидер кирәкле эшләнмәләр ясаучыларны хәзер көндез чыра тотып кына эзләрлек. Дөрес, беркем эшсез йөрми кебек, әмма аларның күбесе берсе артыннан берсен барлап йөрүчеләр генә. Тарихта шундый дәвамчылык бар: тормыш авырайса, югарыдагылар тышкы өлкәдә нинди дә булса ыгы-зыгы тудыра. Аннан дәүләткә куркыныч яный дип, күпчелек халыкның патриотик хисләрендә уйныйлар, ризасызларга каршы репрессия чаралары күрәләр. Украинасы да аның әллә нидән тумады... Алар югарыдарак утыргач, күпкә ераграк күрәләр.   Беренче бөтендөнья сугышын искә алу кирәкмәс. Хәзерге сугышлар физик көчкә бәйле түгел акыл һәм икътисадый мөмкинчелекләргә таянып алып барыла. Киләчәк үткәннәргә бәйле булса да, акыл алмаучылар өчен үткәннәр кире кайтмый, кабатлана гына.   Бу туып килүче вәзгыятьтә безгә, татарларга, нидәндер куркырга, өметсезләнергә кирәк димәс идем. Киресенчә, бүгенге заманны: “Татар заманы килә!” — дип әйтер идем. Чөнки бүген дәүләт яисә кемнеңдер кулына карап яту вакыты түгел, ә үзең баш булып, эшләп ашау заманы. Тарихта шундый кабатланып килүче юнәлеш бар. Рәсәйдә икътисадый хәлләр катлауланган яисә сугыш алды вәзгыяте туган чорда татарлар моны һәрчак үз максатларында файдаланган. 1774 яисә 1905 ел булсынмы ул, 1990 еллар тирәсе яисә күпкә борынгырак чорлар булсынмы.   — Нурулла абый, сездә кайдан шулкадәр оптимизм?! Мондый карашлы, көр күңелле булырга кем өйрәтте? Хәтта интернетта да татарларны “яшибез әле” дип дәртләндереп торасыз. Сезне дә аркагыздан гел сөеп тормыйлардыр. Гаиләгез эшчәнлегегезгә ничек карый?   — Хатыным Мөнирә белән гомер итә башлавыбызга 30 ел була инде. Өч балабыз, оныкларыбыз бар. Җае чыккан саен мактанырга яратам: шушы 30 ел яшәү дәверендә хатыныма авыр сүз әйткәнем булмады. Шул сәбәпле, Гиннесслар китабына кертмәсләр микән дип тә шаяртам әле... Тылым нык, Аллага шөкер, балаларым мәшәкать тудырмый. Үзем дә күп күрмим, юкка-барга аптырамыйм. Тормышка да артык җитди карамыйм. Бар нәрсәнең узачагын да, кешенең бер генә тапкыр яшәгәнен дә беләм... Тормыш ваклыгында вакланырга вакытым юк... Үзем турында бары шул гына.     1     2     3     4     5     6     7     8     9     10     11     12      13     14     15     16   Римма ӘБДРӘШИТОВА | (полный текст новости)

  • 2014-12-19 03:23 Зөлфия Камалова татар моңнарын галәмнән иңдерде (ВИДЕО)
    18.12.2014 Шоу-бизнес Австралиядә яшәүче күренекле татар җырчысы Зөлфия Камалова Татарстан башкаласында үзенең яңа юнәлештәге иҗаты белән таныштырды. Альбом "пресс-тыңлап чыгу" форматында "Bioport" кафесында журналистларга тәкъдим ителде, мондый презентациянең Казанда булганы юк иде әле. Мәгълүмат чаралары вәкилләре Зөлфиянең яңа җырларын беренче булып ишетте, һәм җырчыга сораулар яудырды. Үзе "артык җитди дип санамыйм" диебрәк бәяләсә дә, бу яңа альбомга тупланган җырлар Зөлфия иҗатын ахыргача тулыландырды дияргә була. Альбом электрон музыка жанрында, темасы – галәм һәм аннан агылучы "моң". Зөлфия тавышында, җырларында ниндидер җирдә очрамый торган аһәңнәрне элек тә ишетүчеләр булды. Бәлки, бу яңа "Kosmostan" дип аталган җыентык шушы "галәми моң"ны кеше күзалларлык итү һәм тыңлаучыга аңлаешлы форматка кертеп, гәүдәләндерү өчен кирәк булгандыр? "Башкаларга ошамаганнар – барсы да марсианнар" Альбомга 11 җыр кергән, һәммәсе дә татар телендә башкарыла. Күбесенең сүзләрен Зөлфия үзе язган. Бу җырларда – иреккә талпыну, Җирнең тарту көченнән ычкынып, очарга хыяллану. Һәм Зөлфия бу хыялын тормышка ашыра дияргә була, чөнки аның тавышы югарыда, бәйсез кош шикелле, чиста һәм җиңел булып яңгырый. Автор омтылышларын җырларның исемнәре аша да аңларга була: "Туктатыгыз бу корабны", "Күпгаләм", "Мәңгелек мизгел", "Очабыз?", "Зур татар сәфәре" һәм башкалар. Берничә җырга тулысы белән халык җырлары кереп киткән: "Бөрлегәнем", "Каз канаты", "Рәйхан", "Сания". Бу әсәрләрен Зөлфия ике исем белән атаган, чөнки үзенең автор карашын өстәгәннән соң, алар инде яңа бер мәгънә алганнар. Альбомдагы җырлар – бер бәян, тарих, бер хикәя дип күзалласак, ул бәян "татар хан кызы" Татаэли исеменнән сөйләнә. Имеш, Марста да татарлар яши, аларның моңы менә шулай җырлар аша Җиргә килеп ирешкән... Зөлфия әйтүенчә, Татаэлины уйлап табуга Алексей Толстойның "Аэлита" әсәре илһамландырган. Ә нигә нәкъ менә Марс? Гомумән, Русия эстрадасында "баш марсианка" исемен йөртүче бар бит инде – Жанна Агузарова, дөрес булса, ул да чыгышы белән татар. Зөлфия Агузарованың "марсианлыгына" дәгъва кылмавын әйтә, һәм бу ике образда кабатланулар күрми: "Башкаларга охшамаган теләсә кемне "марсиан" диеп була", ди ул. "Альбомны Skype аша яздырдык" Татар халык җырларының никадәр универсаль булуына шаккатарлык. Зөлфиянең башлангыч иҗатында һинд барабаны, Көньяк Америка халыклары уен кораллары кушып ясалган бизәлеш ничек ачып җибәргән иде татар җырларының матурлыгын. Джаз, рок, фолк жанрларында милли моңнарны югалтмыйча, халыкчанлыгын саклап яңгыратучылар бар. Хәзер менә электрон музыка. Зөлфия җырларына аранжировка ясаган электрон продюсер Герман Попов (икенче исеме - O.M.F.O. (Our Man From Odessa) элегрәк әрмән, молдаван, дагстан, азәрбайҗан, грузин, балкан шәһәр халык иҗаты һәм урыс шансонын "борынгы" синтезаторларда уйнап, бу халыклар музыкасына иске-яңа төсмер бирә. Татар җырларын да шулай эшкәртергә теләп, Зөлфия аңа мөрәҗәгать иткән һәм менә аларның уртак иҗат җимеше туган. Попов хәзер Һолландиядә яши. "Зөлфиянең туган телендә язылган җырлары моңарчы беркайчан да болай яңгыраганы юк иде. Дрим-поп һәм нео-психоделикага "авышкан" искитәрлек ретро-саунд", – дип бәя бирүчеләр дә бар. Зөлфия әйтүенчә, җырларны алар дөньяның төрле кисәкләрендә яшәгән килеш яздыра алганнар. Попов аранжировкаларын әзерләп, Зөлфиягә җибәреп тыңлаткан, бергәләп бизәлешкә төзәтмәләр керткәннәр. Шулай итеп, интернет аша яздырылган альбом килеп чыккан. Зөлфия әйтүенчә, мондый рәвешле эшләү хәзер музыкантлар арасында бик еш очрый, һәм ул төрле илләрдә яшәүче музыкантларга уртак проектлар башкарып чыгарга мөмкинлек бирә. Мәсәлән, альбомдагы халык җырларында яңгыраган баянны танылган музыкант Айдар Гайнуллин язып җибәргән. Үзе яши торган Берлиныннан чыкмыйча да менә шулай Зөлфиянең татар альбомын барлыкка китерүдә катнашкан. "Татарстан мине җылы каршылый" Зөлфия соңгы вакытларда Казанда чагыштырмача еш була башлады. Үзе әйтүенчә, елга ике тапкыр килеп китә. "Казан минем икенче туган йортым, бәлки, беренчедер дә", ди ул. Бу килүендә Австралия кунагын "Болгар радиосы" музыкаль премиясе тапшыру тантанасына хедлайнер итеп чакырганнар. Бер караганда, "альтернатив" татар музыкасы, ягъни радио-эстрада концертлары форматына сыймый торган татар музыкасына "нигез салучы" Зөлфия Камалованы андый чара сәхнәсендә күрү сәер кебек. Икенче яктан, "Болгар радиосы" оештырган чарада мәртәбәле кунак итеп чын сыйфатлы музыка эшләүче Зөлфия Камалова чакырылган икән, димәк, милли музыкада алга таба да яхшы якка үзгәрешләр булыр дип уйларга нигез бар. Зөлфия Казанда үзен җылы кабул итүләрен әйтә. "Миңа калса, Татарстанда эшләнә торган музыкада бертөрлелектән котылырга тиешбез. Мин һәрвакыт ниндидер яңалык табарга тырыштым һәм бу яңа альбом да татар музыкасына яңалык өстәр дип ышанам", ди музыкант. Зөлфиянең яңа альбомын тәкъдим итү кичәсенә "альтернатив" классик музыка ясаучы композитор Радик Сәлимов та килгән иде. "Зөлфиядәге "моң", чыннан да, ниндидер космик көчкә ия. Ул моңның иң көчлесе - мәшһүр җырчыбыз Илһам Шакиров тавышында. Илһам абыйны көнгә бер мәртәбә тыңламыйча калганым юк. Зөлфия дә татар музыкасының классигына әверелде, һәм мин аны бик хөрмәт итәм", ди композитор.  Алия РАМАЗАНОВА | 16.12.2014 (полный текст новости)

  • 2014-12-19 03:23 Ә сез җыйган акчагызны нишләтәсез? (Сораштыру)
    19.12.2014 Икътисад Соңгы арада валюта курсы гомердә күзәтелмәгән рекордлар куеп аптырашта калдыруын дәвам итә. Чәршәмбе көнне доллар – 72 сумнан, евро исә 88 сумнан артып китте. Сишәмбе көнне исә вәзгыять тагын да аянычрак иде. Ник дигәндә, евро бу көнне – 100 сум, доллар исә 80 сум тирәсендә тибрәлде. Бу көннәрдә Казанның күп кенә банклары валюта алмаштырмый башлаган, автосалоннар машина сатуны вакытлыча туктатып торган дигән хәбәрләр дә бар. Халык та аптырашта: булган акчасын нишләтергә, ничек бәясен югалтмаска? Күптән түгел “Иҗтимагый фикер” фонды тарафыннан уздырылган сораштыру барышында да респондентларның яртысы диярлек (45 проценты) бүгенге вәзгыятькә борчылуын, булган акчасын кая куярга белми баш ватуын белдергән. Ә сез җыйган акчагызны нишләтәсез? Римзил ВӘЛИЕВ, “Тат­медиа” генераль директоры киңәшчесе:   – Акча җыеп тормыйбыз, тотып бетереп барабыз. Бу арада бакча төзеп йөрибез әле. Хәзер акча сак­лауның бер мәгънәсе дә юк. Иң яхшысы – аны берәр әйбергә яки хезмәткә әй­ләндерү.   Илгиз ЗӘЙНИЕВ, драматург:   – Җыйган акчам юк, кредитларым гына бар. Шуңа күрә мондый проблема миңа кагылмый. Шулай да валюталар курсындагы үз­гәрешләрне даими рәвештә күзәтеп барам. Андагы вәз­гыять борчый, билгеле. Бу бит инде безнең илдә тәр­тип булмау турында сөйли.   Дилә НИГЪМӘ­ТУЛЛИ­НА, җырчы:   – Безнең андый зур капиталлар юк инде. Әлегә бөтен акча күчемсез милек һәм җиргә салынган. Иҗат кешесе булгач, вакыт-вакыт: “Киләсе елга эш булырмы икән?” – дип тә уйлап куя­сың. Бала да үсеп килә. Дөрес, үзебезне ашатырлык кына акча булыр инде анысы. Россиянең хәле алай ук начар түгел, шуңа күрә ачлык та, кытлык та булмас дигән өмет бар. Кризис, нигездә, акчасы күп булган кешеләргә генә кагыла. Ажи­отажга бирелеп, кибет­ләрдә йөргәнебез юк. Бәя­ләр күтәрелсә дә, билгеле бер вакыт үтүгә барыбер үз хәленә кайтачак. Кризисны беренче генә кичерүебез түгел. Шулай да 90нчы еллардагы кебек үк булмас дип өметләнәм.    Марсель ӘХМӘДУЛ­ЛИН, “Болгар” радиосы ди-джее:   – Миңа калса, бай булу – зур мәшәкать ул. Бигрәк тә шомлы икътисадый дәвер­дә. Бүген һәрберебезгә, аз булса да, икътисадчы булырга кирәк, чөнки акча үрчү алымы белән күбәя. Үрчетү алымнарын белүче һәм акчаны бары тик килеп китүче күренеш буларак кына кабул итүчеләр бар. Шәхсән үземнең җыеп куйган акчам юк. Акчаның булмавына сөенүнең бердән­бер очрагыдыр бу. Еш кына үземне акчалы кешеләр урынына куеп карыйм. Алтын сатып алудан мәгънә юкмы икән? Бәлки, күптән хыялланган әйберне алып куярга да була торгандыр. Искерми, модасы тиз генә чыкмый торган әйбер сатып алып, дөньялар тынычлангач, аны сатарга мөм­кин. Мисал өчен, акчаң күп булса, бер­ничә машина алып, соңын­нан сатарга була. 1998 елда шулай эш итү­челәр булды. Берәр бизнес өчен җиһаз сатып алып, шул рәвешле инвестиция ясарга да мөм­кин. Кибет­ләрдән әй­бер җыю шаукымына кил­гәндә, миңа йокмады ул. Капчыгы белән ши­кәр комы, он алып ку­юның гына мәгънәсен кү­рәм. Башка әйбер алып кую ихтыяҗы юктыр. Хә­тер­лә­сәгез, элеккеге кризислардан соң, киресенчә, үсеш башланды. Монысыннан соң да шулай булачагына ышанасы килә.   Илфат ВӘЛИТОВ, Баулы районының Салих авылы гаилә фермасы башлыгы:   – Бөтен җыелган акчабыз банкта тора, аны алырга җыенмыйбыз. Халык узы­ша-узыша азык-төлек, җи­һаз җыя дип сөйлиләр. Бу хакта уйлап та караганыбыз юк. Ит, сөт продуктларын үзебез җитештерә­без, яшел­чәсе дә үзебез­неке. Кибеттән фә­кать шул он, ярма, шикәр генә сатып алабыз. Хәзерге вакытта ипотека түлибез. Аны түләп бетереп булырмы икән дип кенә борчылабыз. Нәрсә булып бетәр? Акчалар “янмасмы” дип тә шикләнәбез. Шулай да, миңа калса, 90 нчы еллардагы кебек үк кризис кабатланмас. 195 | 19.12.2014 (полный текст новости)

  • 2014-12-19 03:23 Намазны кайда укырга?
    19.12.2014 Дин Без мөселман дәүләте түгел, анда бу мәсьәлә алай кискен тормый. Шулай да, безнең җәмгыять өчен бу актуаль проблема. Сүзебез намаз бүлмәләре турында. Һәр мөселман, намаз вакыты җитте исә, мәчеткә барып гыйбадәтен үти алмый бит. Еш кына мосафир хәлендә булырга, дөнья мәшәкате белән дә йөрергә туры килә. Узган гасырның 90нчы елларында, яңарыш дәверенә аяк басканнан соң, милләттәшләребез рухи кыйммәтләр, яшәү рәвеше, калеб хакында күбрәк уйлана, эзләнә, җан тынычлыгы эзләп мәчет ишекләрен ачып керә башлады... Намаз ул – мөселманнарның мигъраҗы, Аллаһы Тәгалә белән аралашуы. Намаз бүлмәләре булдыру өчен Мәскәүдән боерык көтәсе түгел, ул үзебезнең иманлы, динле җитәкчеләребездән тора. Уку йортларында гына түгел, гомумән, җәмәгать урыннарында намаз уку почмакларын идән астыннан якты, пөхтә, иркен бүлмәләргә чыгарырга вакыт җиткәндер инде.   Инде дин иреге килгәч, гыйбадәт таләпләрен дә тартынусыз, җиренә җиткереп үтәргә хакыбыз бардыр. Чынлыкта ничек соң? Вокзалларда, транспортта, аэропортларда намазлык җәеп намаз уку урыны турында инде әйтмибез дә, хәтта җылы сулы бәдрәфе дә булмаган шәһәрләр очрый. Зур калаларда ярый әле. Ә район үзәкләренә килсәк? Бер танышым зарланып торган иде: “Казаннан Самарага барырга туры килде. Автобуста җиде сәгатьлек юл. Нурлат шәһәрендә салкын су белән булса да кулыңны юа аласың, ә менә Кошка авылында автобус тукталган вокзалда адәм рәтле урын табармын димә. Шешә, чүп-чар, нәҗес тулы  агач бәдрәф, кулъюгыч юк. “Унитаз - хуҗабикәнең, бәдрәф илнең йөзе” диюләрендә хаклык бар булса кирәк. Без, салым түләүче гражданнарның, рухи ихтыяҗы булган тәһарәт алу хокукы да үтәлергә тиештер ләбаса?! Мин дә бу илдә яшим ич!”   Универсиада вакытында чит ил кунаклары алдында оятка калмас өчендерме, ярышлар уздырыла торган яңа  спорт корылмаларында шундый махсус урыннар булдырылды. Алдан хәбәр итүләренә караганда, аларның кайберләре ярышлардан соң да эшләп калырга тиеш иде.   Татарстан мөселманнары Диния нәзарәтеннән алынган мәгълүматларга караганда, Казанның зур хастаханәләрендә гыйбадәт бүлмәләре бар. Мәсәлән Төбәкара клиник-диагностика үзәге, 18нче сырхауханә, республика клиник хастаханәсе һ.б.   Җәмәгать урыннарында намаз бүлмәләре булдыру эшендә Казанның Кабан арты мәчете имамы Сәедҗәгъфәр хәзрәт Лотфуллин зур көч куя. Быелның 1 ноябрендә “Россия тимер юллары” ААҖ белән Кабан арты мәчете арасында гыйбадәт бүлмәсен бушлай куллану хакында килешү төзелде. Казанның Воровский урамында урнашкан Төньяк (транзит) тимер юл вокзалы аша узучылар да, намаз бүлмәсенә кереп, исламның биш баганасыннан берсе булган фарыз гамәлне үз вакытында үти ала дигән сүз. Сәедҗәгъфәр хәзрәт сүзләренә караганда, киләчәктә башка тимер юл вокзалларында да шундый бүлмәләр ачарга ниятлиләр.   Быелгы җәйдә Зәй Үзәк район хастаханәсендә дә мөселманнарга намаз уку, христианнарга дини гамәлләрен үтәү өчен махсус бүлмәләр ачылды. Алар биредә дәваланучы дин тотучыларга уңайлыклар тудыру максатын күздә тотып булдырылды. Ике бүлмәдә дә дини әдәбият тупланды, теләгән һәркем алар белән таныша ала.   - Без, табиблар, кешеләрне дарулар, медицина препаратлары белән дәваласак, бу бүлмәләр рухи дәвалану мөмкинлеге бирәчәк. Шуңа күрә аларның дәваханәдә булуы кирәк, – ди хастаханәнең баш табибы Владимир Гуров.   - Әлеге бүлмәләр тәүлек әйләнәсе ачык тора. Сәдака биреп, дога кылдырырга теләүчеләр өчен, мәчеттән дин әһелләре намаз бүлмәсенә график нигезендә килә, - дип хәбәр итте Зәй районыннан журналист Энҗе Әгъләмова.   Бу җәһәттән Төркияне үрнәк итеп китерергә мөмкин. Һәр бәдрәфтә - ике кран. Комганнар куелган, бөтен җирдә чисталык хөкем сөрә. Һәркем үз артыннан тәртип салып чыгып китә. Безнең ватандашлар арасында да диннән коты чыгып торган бәндәләр очрый. Алар фикеренчә: “Бу мәсьәлә – дин тотучыларның үз эше, намазларын мәчеттә укысыннар”. Ләкин агай-энеләр, бәдрәфтә тәһарәт алмасаң да, мәгълүм җирләрне чиста-пакь йөртү фән ягыннан да, марксизм тәгълиматы буенча да тыелмаган бугай ла!   Татарстан мөселманнары Диния нәзарәте рәисе урынбасары, “Гаилә” мәчете имам хатыйбы Рөстәм хәзрәт Хәйруллин әлеге мәсьәләгә мондый аңлатма бирде:   - Аллаһы Тәгаләнең рәхмәте һәм мөфтиебез теләге белән, республикабызның Үзәк район хастаханәләрендә гыйбадәт бүлмәләре ачыла башлады. Ләкин әлегә аның юридик мәсьәләләре хәл ителеп бетмәгән. Бу юнәлештә дә кул кушырып утырмыйбыз. Универсиада вакытында намаз бүлмәләре шактый эшләде. Аларны “Казан-Арена”да, аэропортта (анда хәтта имам хатыйп да бар), тимер юл вокзалында да ачуга ирештек. Бүлмәләрнең барысы да Диния нәзарәте күзәтчелегендә эшчәнлек алып бара. Гыйбадәт почмагын ачу белән генә эш бетми бит әле. Дөньяви дәүләттә яшәгәнлектән, кайбер каршылыклар да килеп чыга. Юридик мәсьәләдә уртак фикергә килеп, проблеманы уңай якка хәл итәргә тырышабыз. Сырхауханәләрдә бу уңайлы, анда бер бүлмә бирелә. Хастаханә бөтен чыгымнарны да үз өстенә ала. Вокзал һ.б. җәмәгать урыннарында бу мәсьәлә әлегә ачык кала. Кабатлап әйтәм, бу юнәлештә эшлибез һәм проблеманы хәл итү юлларын да табачакбыз.   Журналист, хаҗия Ләйсирә Фазлыева махсус бүлмә булмауга карап кына намазын калдырмавын белдерә:   - Бу җәһәттән кыенлыклар кичермим. Эшемне дә, ялымны да намаз вакытларына карап көйлим. Каядыр барганда да алдан әзерләнеп куям. Юлда йөргәндә, чит төбәкләрдә командировкада булганда да намазымны калдырмыйм. Сәүдә үзәгендә, вокзалда, вагонда да гыйбадәт кылганым бар, Аллага шөкер, әлегә беркемнең дә комачау иткәне булмады. Шәхсән үземнең андый мәсьәлә белән очрашканым юк. Әлбәттә, якты, чиста, уңайлыклар тудырылган бүлмәләр булса, бик хуш. Әмма җәмгыятебезнең андый дәрәҗәгә җитә алганы юк әле.   Россиядә православ дине әһелләре арасында яшәү Аллаһы Тәгаләнең безгә җибәргән бер сынавыдыр. Тиешле шартлар булмаган очракта да, каядыр сәфәр чыкканда да фарызларыңны калдырмыйча үтәп бара аласың икән, Раббыбызның сынавын үттең дигән сүз.   Намаз-гыйбадәт бүлмәләре ачу оешма җитәкчеләренең үзләреннән дә тора. Мисал өчен, Тинурин театрында андый бүлмә эшли. Теләге булган кеше тәнәфестәме, спектакль алдыннанмы, анда кереп намаз укый ала. Моңа игътибарны арттырасы иде. Урамның теләсә кайсы чатында, йә аэропорт идәнендә утырып намаз укый башласаң, дөрес аңламаслар бит. Ислам дине таләпәре буенча, транспортта булмаганда гыйбадәтне сәҗдә-кагъдәләре белән үтәү сорала. Димәк, махсус бүлмә булдырылса, әҗер-саваптан башкага ирешмәбез, иншалла! Мөршидә КЫЯМОВА | 19.12.2014 (полный текст новости)

  • 2014-12-19 03:23 «Казан Ыстайл», «Тәп-тәти» һәм башкалар - татар КВНыннан ФОТОрепортаж
    19.12.2014 Җәмгыять 18 декабря Казанда КВН «Татарс лига»сының чирекфиналлары узды. Ярымфиналга «Татар team», «КамПИ», «Афәрин», «Марат», «Биш бармак», «Казан Ыстайл», «Тәп-тәти» һәм «Кисекбашлар» командасы чыкты.                1 2 3 4 5 6 7 8 9   --- --- | 19.12.2014 (полный текст новости)

  • 2014-12-19 03:23 ВОДА - ЛЕКАРСТВО ОТ ЖАЖДЫ И ДЕПРЕССИИ
    19.12.2014 Җәмгыять У разных людей те или иные инстинкты обострены не одинаково. Чувствительность человека к запаху, вкусу, закладываются с детства. От того, насколько часто человек задействует обонятельные, осязательные, зрительные, слуховые или вкусовые рецепторы, зависит уровень их развития и соответствующий порог чувствительности. Не многие знают, что любые внутренние органы человека могут давать сигналы головному мозгу о том, что их работоспособность нарушена. Одним из основных сигналов, который, наиболее часто срабатывает у человека – это чувство жажды. Но почему некоторые люди пьют много и их чувство жажды обострено, а некоторые пьют воду очень мало, а их инстинкт жажды практически не проявляется. Если вы очень мало пьете, а жажда совершенно не беспокоит вас в течение всего дня – это неправильно. В этой статье мы постараемся это доказать.   Жажда воды - врожденный инстинкт   В большинстве случаев чувство жажды «убивается» еще с рождения. Когда ребенок сильно плачет, то первое, что приходит на ум родителям – он проголодался. На первых порах, когда основное питание составляет жидкая пища, ребенок получает достаточно воды и родители делают вывод, что проблема была действительно в голоде.   Однако когда малыш растет, пища становиться все более твердой. Родители, думая, что ребенок снова проголодался, начинают кормить его твердой пищей. Однако ребенок по-прежнему кричит. Но родители не понимают, что ему просто хочется воды. В результате организм малыша перестраивается, и жажда воды у него притупляется, что крайне негативно отразиться на ребенке в будущем.   Другой немаловажной проблемой пониженного чувства жажды современных детей – это сладкая вода. Ребёнку уже с пеленок начинают давать различные детские смеси. Большинство из них имеют сладковатый привкус. В результате у ребенка формируется неправильное восприятие воды. В будущем чувство насыщения будет приходить после употребление сладкой воды, а не обычной. Но это чувство утоления жажды будет ложным. На самом деле клетки не будут получать необходимых микроэлементов, содержащихся в обычной воде. И организм будет требовать любой сладкой жидкости все больше и больше. Это крайне негативно скажется на здоровье ребенка.   Таким образом, маленький ребенок, не умеющие вербально выражать свои потребности, будет постепенно отказываться от этих потребностей. Многие обострённые чувства не будут сформированы на достаточном уровне. Не получая обычной чистой питьевой воды, у ребенка будет исчезать чувство жажды, а когда он вырастит, это глубоко отложиться в его голове.   Не удивительно, что многих современных людей больше беспокоит не то, что они мало пьют воды, а то, что они мало потребляют витаминов и минеральных добавок. Люди начинаю «набивать» пищевыми добавками пищу. Но эти витамины совершенно не усваиваются в организме человека.   Клеткам нужна вода. Причем не любая вода, а та, которая близка по строению к клеточной жидкости. Чем полноценнее будет вода с точки зрения физиологии человека, тем лучше она будет усваиваться в организме. Ни сок, ни чай, ни квас и т.п. не способны доставить в клетки необходимую жидкость в полной мере. Их можно употреблять лишь как дополнительный источник витаминов и антиоксидантов.   Основные признаки жажды   1. Желание выпить чай, кофе или слабоалкогольный напиток. Основой этих желаний является условный рефлекс, который связывает утоление жажды с приемом именно этих напитков. На самом деле никакого насыщения не происходит, организм наоборот обезвоживается.   2. Вялое и усталое настроение. Вялость – это не что иное, как результат накопившихся отходов метаболизма, в результате непрерывной работы головного мозга. Часто это проявляется в виде головной боли из-за нарушения кровообращения, так как клетки мозга не насыщаются водой.   3. Тревога, раздражительность и гнев. Вы замечали, что любое соприкосновения нас с водой успокаивает. Купание в реке, озере, бассейне и даже в ванной приводит наши чувства в состояние покоя и умиротворенности. Но если по близости нет большого источника воды, где можно искупать, то достаточно выпить стакан чистой питьевой воды, чтобы избавиться от тревоги, стресса и раздражительности.   4. Срабатывание инстинктов. Чувство жажды приводит к ложному срабатыванию инстинкта самосохранения и как следствие – мы раздражены, возбуждены, тревожны и раздражительны. Любая активная умственная деятельность требует большого расхода энергии головного мозга. Основным источником этой энергии является вода. Если мозг не получает достаточное количество жидкости, то он будет избегать выполнения энергозатратной деятельности. А сделает он это либо, погрузив нас в сон, либо будет проявлять излишнюю раздражительность, чтобы мы не нагружали его какой-либо интеллектуальной, требующей большого расхода энергии работой.   5. Невнимательность. Вы замечали, что, например, шахматисты, во время партии пьют воды не меньше, чем теннисисты, футболисты и т.п. Это не случайно. Ведь высокая активность головного мозга вызывает большое потоотделение. Организм тратит значительное количество воды, когда необходима повышенная концентрация и внимание на протяжении длительного времени. Поэтому отсутствие внимания и концентрации, лень и внутренняя слабость – это прямое следствие истощения организма. Восстановить энергию поможет обычная питьевая вода. Кстати, лимонады, соки, молоко или кисломолочные продукты дадут лишь краткосрочный эффект насыщения. Все эти продукты практически не содержат той жидкости, которая нужна клеткам нашего головного мозга. Нашему организму нужна лишь физиологически полноценная вода.   6. Бессонница. Если вас замучили ночные кошмары или вы не спите вовсе, вероятно ваш организм мучает жажда во время сна. Даже если эта жажда явно не проявляется – это не значит, что ваш организм не истощен. Выпейте 1-2 стакана воды перед сном. Лучше один раз ночью сходить в туалет, чем всю ночь не спать и иметь плохое настроение, слабость и вялость на весь день.   Депрессия   Это модное слово все больше проникает в современную жизнь. Многие люди придают депрессии настолько большое значение, что считают ее чуть ли главной причиной всех человеческих проблем.   На прилавках аптек появляются все больше и больше различных препаратов против депрессий. Стоимость таких лекарственных средств порой ошеломительная. И люди покупают их. По сути, современные люди работают для того, чтобы заработать на антидепрессанты и подавить на время депрессию, которая порождается, по их мнению, в результате активной работы. Получается замкнутый круг.   Действительно, любая активная деятельность, наши переживания, вызываемые суетой в личной жизни и на работе, отнимают у нас большое количество сил. Но не лекарствами восстанавливаются эти силы, а качественной водой и правильным питанием.   Как говориться «Рыба гнет с головы». В организме человека также все начинается с головы. Именно мозг контролирует все процессы нашего организма. Испытывая жажду воды, он может просто отключить многие второстепенные функции, такие как: внимание, сосредоточенность, самообладание, концентрацию. В результате это все приводит к депрессии и другим психическим расстройствам.   Подводим итог   Жизнь современного человека намного активнее и энергозатратнее, чем это было 20-30 лет назад. Повышенные нагрузки, суета на работе и в личной жизни, плохая экология - все это накладывает дополнительную нагрузку на человеческий мозг. Именно в этот момент он нуждается в дополнительных источниках энергии. Однако все эти источники сегодня позиционируются как пищевые добавки, витамины, антидепрессанты.   На самом деле причина многих психологических болезней человека проста – это скрытое обезвоживание. Отсутствие регулярного и обильного питья приводит ко многим психическим патологиям, одним словом – к депрессии. Но стакан качественной, физиологически полноценной воды, который по эффективности превосходит всякие пищевые добавки и антидепрессанты, не продашь за 5000 рублей. Доставка воды - это также не самый прибыльный и высокодоходный бизнес, по сравнению с продажей биодобавок, витаминов или антистрессовых препаратов. Гораздо выгоднее предлагать людям дорогостоящие лекарства от депрессий, которые лишь притупляют ее, а не лечат.   Поэтому не стоит искать быстрое и дорогостоящее решение проблемы. «Дорого» – не всегда означает «правильно». Ищите решение ваших проблем со здоровьем у природы. Она никогда не обманет. А все ее источники всегда доступны и абсолютно бесплатны. Главное берегите эти источники, чтобы природа не развернулась к вам спиной. --- --- | 19.12.2014 (полный текст новости)

  • 2014-12-19 03:23 Кайный башласа сару, укыйм мин "Матбугат.ру: бүләк уйнату дәвам итә
    19.12.2014 БӘЙГЕ “Матбугат.ру” атна саен бер кыйммәтле бүләк уйната! Инде мультиварка һәм миксер уйнаттык. Бу юлы инструментлар наборы уйнатабыз! Бәйгенең шартлары монда: https://vk.com/onlinetatar?w=wall-81763294_618%2Fall  Бәйгегә килгән слоган һәм девизларның кайберләрен сезгә дә укытырга булдык:  Гөлсирин Дәүләтшина: Матбугат - кердем, курдем, укыдым! Алсу һәм Алмаз Мәүлитовлар:  "Матбугат.ру": Укырга, укырга һәм укырга!    Афйсылу Әхмәтова: Оча белү өчен канат, ә яңалыклар белү өчен Matbugat.ru кирәк!    Гөлүсә Батталова: Матбугат.ру - интернетның бәхете, матбугатның тәхете!    Илнар Гатауллин: Кеше ышынмаслык хәлне Сөйләмә син ярсудан. Иң свежий яңалыкны Укы "МАТБУГАТ РУ" дан! Илфат Гыйләҗев: Син, дускаем, кил әле, "Матбугат"ка кер әле! Илдәге һәм дөньядагы Хәбәрләрне бел әле!   Рузия Мортазина: "Матбугат.ру" яңалыклары - тормышта киңәшче. Кирәкле бүләкләр һәрвакыт өләшче!    Булат Гатауллин: Гәҗит-журналга язылмый Калган булсаң, дускаем, "Матбугат.ру"дан укырсың Диеп уйлый башкаем.  Лилия Гатауллина: Синең сүз - җанга дару - якын дус - Матбугат ру. Рафия Фирдүсовна:  Кайный башласа сару - Эчмимен аңа дару, Укыйм мин - Матбугат ру!   Рафия Гатауллина: Безнең эшләр гел ару Чөнки без "Матбугат.ру!   --- --- | 19.12.2014 (полный текст новости)

  • 2014-12-18 10:00 "Матбугат.ру"га тәүлегенә күпме кеше керә? (ИНФОГРАФИКА)
    17.12.2014 Интернет Бу сорауны безгә еш бирәләр. Реклама бирүчеләр дә, хезмәттәшләр дә, укучылар да. Җавапны рәсемдә ясап күрсәтергә булдык. Бу рәсемдә төп-төгәл 3157 смайлик. "Матбугат.ру"га бер тәүлек эчендә уртача шул хәтле кеше керә (шимбә һәм якшәмбене дә исәпкә алып). Бер ай эчендә исә "Матбугат.ру"га уртача 37303 кеше керә. Димәк, бу рәсемне 12гә тапкырларга кирәк. "Матбугат.ру"га кергән һәр кеше сайтны тәүлек буена 5 тапкыр ачып карый. Уртача алганда.   --- --- | 17.12.2014 (полный текст новости)

  • 2014-12-18 10:00 Базарбай Бикчәнтәев: «Монда бар да кашык белән ашый...»
    18.12.2014 Шоу-бизнес Кытайдан килеп укучы татар яшьләре арасында Базарбай Бикчәнтәев кебек Татарстанны, Башкортстанны бер итеп аркылыга-буйга йөрүче юктыр. Казанга «Татар моңы» бәйгесендә катнашырга дип килгәндә үк биредә укырга керергә дигән нияте була аның. – Базарбай, исемеңә килгәндә, син җырчы түгел, ә алыш‑биреш кешесе булырга тиеш сыман. Әти‑әниең синең сәүдәгәр булып, бай тормышта яшәвеңне теләгәннәрме әллә? – Әнинең әтисе Кытайның зур бер партиясендә хезмәт иткән. Аларның гаскәренә бер качакны эзләп табарга әмер биргәннәр. Бик кыю, батыр, тугры, акыллы, укымышлы кеше булган качак. Айлар буе тота алмаганнар. Базарбай исемле булган ул. Минем бабай аның телен белгән, сөйләшкән, сораштырган, аның кыюлыгына, акылына бик каты сокланган. Исемем шуннан. – Элеккеге бабаларыңның Татарстанның кайсы төбәгеннән киткәнен белә алдыңмы? – Юк, кызганычка. Шуны гына әйтә алам, алар 1830 елларда Кытайга күченгәннәр. – Татарстанга килүең ничек булды? – 2005 елда бездәге татар яшьләрен Татарстанга укырга алып киткәннәр иде. Шул чакта да бик теләгән идем килергә. Барып чыкмады. Ә 2011 елда Кытайга Сабантуйга дип Татарстаннан делегация килде. Мин шунда җырладым. «Теләсәң, без сине «Татар моңы» бәйгесенә чакырабыз. Укыйсың килсә, Татарстанда укырсың да»,– дигән тәкъдим булды. Шулай итеп, 2011 ахырында бик сөенеп Казанга килдем. Татарстан күңелгә якын, аны бик яратабыз, чөнки бу – безнең бабаларыбызның эзләре калган җир. Читтә яшәүче бөтен татарлар шулай уйлый. Безнең әти-әниебез дә, бабайлар да бала чактан колагыбызга сеңдергән моны. Безнең өйдә элекке заманда Казаннан алып кайткан Коръән китабы әле дә бар. Ул – атадан балага калган әйбер. Әниемнең әнисе аны укып, турыдан-туры тәрҗемә итә иде. Өебездәге тегү машинасын да Казаннан килгән диләр. Искереп бетсә дә, гаилә ядкаре буларак кадерле әйбер. – Казанга килгәнче нишли идең? – Мин университет тәмамладым. Телевидениедә кытай һәм казах телләрендә алып баручы булып эшләдем. Татар, уйгыр, казах егетләреннән торган «Яшен» дип аталган төркем оештырып, Кытайның зур шәһәрләрендә концертлар бирдек. Дүрт ел эшләдек ул төркем белән. Кытай яшьләре арасында узган җыр бәйгесендә җиңү яулаганым да булды. – Шулай итеп, сиңа юлны җыр ачты... – Әйе. «Татар моңы»нда «Идегәй» дастаныннан «Идел-йорт» җырын башкардым. Икенче урынга лаек булдым. Бәйгедә җиңүчеләр белән күп кенә концертларда чыгышлар ясарга туры килде. – Кытайда өегездә нинди телдә аралашасыз? – Татар телендә сөйләшәбез. Әти-әниләрем татарлар. Бернинди башка милләт каны кермәгән безгә. Бирегә килгәч тә, консерваториянең академик вокал бүлегендә укый башлаганчы, КФУда өч ай тел өйрәндем. – Безгә бер ят кан да кушылмаган дисең, бу берәр язылмаган законмы әллә гаиләдә? – Үз тамырыңны, үз тарихыңны белеп яшәргә кирәк, дип, бәләкәй чактан ук колакка әйтеп киләләр. Бер ярамаган әйбер эшләсәң дә, «Син милләтеңне уйла. Кем баласы соң син?» – диләр. Без Кытайда бик аз бит. Ни эшләсәк тә, безнең турыда эш-гамәлләребез буенча фикер йөртәләр. Документ тутырганда татар дип тутырабыз. Ә татарга мөнәсәбәт яхшы бездә. Белемле халык без. Сан ягыннан аз булсак та, белем ягыннан югары торабыз. – Татарларның кытай кызларына өйләнгән очраклары бармы? – Бар, әмма бик аз. Өйләнсә дә, ул хатынын үз диненә, ислам диненә күчерә. – Казанга килгәч, нәрсәгә исең китте? – Без ашый торган ике таяк юк монда. Бөтенесе кашык белән ашый. Шул авыррак булды. Бездә күп ризык борычлы, монда андый әйбер юк. Башта юксындым. Хәзер өйрәндем инде. Кытайда аерылышучылар бик аз, ә монда ул гадәти нәрсә. Монда бер кеше үлсә дә, гадәти хәл кебек карыйлар. Ә анда ул кешенең якыннары мәрхүмнең кырыгына хәтле беркая чыкмый, күңел ачу чараларында катнашмый. Кайгыны авыр кичерәләр. Бер уйласаң, бөтен кешегә килә торган әйбер инде ул үлем, дип уйлыйм үзем дә кайчак. Аннан соң, юк, барыбер Кытайда дөресрәктер дип куям. – Гаиләгез зурмы? Әти‑әниең нинди һөнәр ияләре? – Без дүрт бала. Бер кыз, өч малай. Өйләнгән абыем бар. Сөембикә, Хәсән исемле балалар үстерәләр. Мәгърифә апам да кияүдә, Ринат исемле улы бар. Әнием мәктәптә укытучы. Әтием ат спорты белән шөгыльләнә. Аның 40‑50 чабышкысы бар. Атлары узышларда гел беренче-өченче урыннарны алып килә. Дәүләт дәрәҗәсендәге узышлар күп булмый – елына 1‑2 генә. Бездә күпчелек туйлар вакытында чабышлар уздырыла. Байлар күп акчалар түләп, ат чабышы уздырталар. – Казанда кайларда булырга яратасың? Ияләшәсеңме инде? – Мин хәзер Казанда икенче ел яшим. Казанның бөтен җире матур. Беренче килгән чакта авыр­рак булды. Моңа кадәр концертлар белән йөргән кеше бит инде мин. Ә монда дүрт‑биш сәгать аудиториядәге тактага гына карап утырам. Дәресләр рус телендә бара. Берни аңламыйм. Шуннан уйлыйм: ник килдем икән дим... Аннан Кремль якларына, тарихи урыннарда булам да, тагын күңел куана, «Мин бит Казанда!» – дим. Казанга бик теләп килдем чөнки. Шуңа да, бу кыенлык вакытлыча, дип, үземне юатам. Хәзер Кытайга кайтсам да, бер‑ике атнадан Казанга китәсем килә. Ике елга дүрт‑биш тапкыр кайтып килдем. Татарстан Президентының Кытайга визиты вакытында да алып бардылар. Җыр­ладым. – Инде соңгы кайтуыңда өйләнеп тә килгәнсең икән. Котлыйбыз! – Дөресен генә әйткәндә, өйләнүемә башта үзем дә ышанмадым. Без ике елдан артык очрашып йөрдек. Бер йә булмаса ике елдан соң өйләнешербез дип ниятли идек. Мин дус кызымны бирегә КФУга укырга алып килергә уйлаган идем. Әмма кызның әти-әнисе: «Без кызыбызны, туй ясамыйча, бер егетнең кулына тоттырып җибәрсәк, башка кешедән сүз булыр. Никахны аны бер Аллаһы Тәгалә генә белә. Алып китә икән, туен ясап җибәрәбез», – диделәр. Әти‑әни менә шулай хәл итте. Ике атна дигәндә, туй булды. Кызда аерым туй була бездә. Кыз туенда егет туганнары күп катнашмый. Егетнең абыйсы, әнисе һәм берничә кеше генә катнаша. Әти кеше бармый бу туйга. Шулай итеп, ресторанга берьюлы бөтен кеше дә сыймаганга, Кытайның дүрт шәһәрендә туй уздырдык. Туй ахырында миңа сүз бирделәр. Җырлап бир инде, диләр. Мин музыкасыз гына итальянча җыр башкардым. Хатыным хәзер Казанда. Ул мин ни күрсәм, шуны күрергә риза. Мин бай булсам да, акчасыз кеше булсам да, ул минем белән бергә яшисе. – Кыз өчен мәһәр түләдеңме? – Аны мин түләмим, ә әти‑әни сөйләшә. Бу хакта мин белмим. Тиңен тапса – тиген бир, дигән сүз бар бездә. Ягъни тиңен тапса, бушка да бир (көлә.– Р.Ф.) – Рус телен белмәсәң дә Казанда яшәп буламы? – Була. Берсе белмәсә, икенчесе татарча белә бит. – Кытайда үзең яшәгән татар авылы хакында да әйт әле? – Мин Чишмә татар авылында туганмын. Ул 1989 елда төзелгән авыл. Анда гел татарлар гына яшәми. Авылдагы берничә йөз мең кешенең 300‑400е генә татар. Күбесе кытайлар, аннан казахлар. Аз булса да, татар авылы исеме бирделәр. 1987 елларда милләттәшләребез, безгә татар авылы исеме бирегез, дип, Пекинга хат яза. Ул буш урында барлыкка килгән авыл түгел, элек тә яшәгәннәр. Хәзер мәктәбенә дә «Чишмә татар авылы мәктәбе» дип язылган. Әмма дәресләр кытай, казах телләрендә алып барыла. – Казанның нәрсәсе кызыксындыра өйдәгеләреңне? – Аларга бөтен нәрсә кызык. Бөтенесен шаккатып тыңлыйлар. Авылларга бардым, дим. Анда бөтен кеше татарча сөйләшеме? Дәресләрең, имтиханнарың татарчамы, диләр. Юк, дим. Ничек инде Татарстан булгач, диләр. Шаккаталар. – Киләчәккә нинди планнар белән яшисең? – Мин үзем болай уйлыйм: 25 ел башка милләт телендә җырладым. Инде монда килгәч, Казанда каласым, үз телемдә, үзебезнең тарихи борынгы җырларны башкарасым килә.   Расиха ФӘИЗОВА | (полный текст новости)

  • 2014-12-18 10:00 Төмән өлкәсендә дүрт кечкенә бала янгында һәлак булды
    18.12.2014 Фаҗига Төмән өлкәсендәге Яркәү авылында чәршәмбе таңында дүрт бала бикле өйдә янгында һәлак булды Яркәү авылы хакимияте башлыгы Гөлниса Фәхретдинова сүзләренчә, янгын сәбәпләрен тикшерү башланган, балаларын өендә бикләп күңел ачарга киткән ханымны кулга алганнар һәм аңа карата җинаять эше дә кузгатылган. "Бу фаҗигагә әлеге ханым гаепле кешеләрнең иң беренчесе. Әгәр янгын чыккан вакытта яннарында әнисе булса, бәлки, балалар исән дә калган булыр иде. Ул бит аларны бикләп китеп 12 сәгатькә якын өенә кайтмаган", ди Гөлниса ханым. Валентина Шелкунованың иң кечкенә баласына ике ай гына, ә иң зурына биш яшь булган. Шелкуновалар арендага алган өйдә яшәгән. Бу ике өлештән торган өй хуҗасы торакның икенче яртысын да башка гаиләгә әле күптән түгел генә арендага биргән. Алар сишәмбе көнне өйне җылыту өчен эретеп ябыштыру эшләре белән мәшгуль булган. Янгынчыларның фаразларына күрә, электрга көч килеп кыска ялганыштан ут чыккан булырга да мөмкин, дип сөйли Гөлниса ханым. Аның сүзләренчә, 27 яшьлек Шелкунова кәеф-сафа корырга яраткан, даими бер ир белән генә яшәмәгән, дүрт баласын да уйнаштан тапкан. Фаҗига буласы көнгә күп калмый дәүләттән икенче бала өчен бирелә торган акчаны алган. Аңа телевизор, йорт җиһазлары да сатып алган булган. 16 декабрь көнне төштән соң дүртләр тирәсендә, яшәгән өчен йорт хуҗасына акча илтәм дип, дүрт баланы да өсләреннән бикләп, чыгып киткән була. Аннары үзенең дус кызына барып һәм бергәләшеп күңел ачалар. Төнге өчләрдә кәеф-сафа корып кайтып килгәндә өйләренең янып ятканлыгын күреп ала. Янгында һәлак булган балаларны әбиләренең өйләреннән соңгы юлга озатырга җыеналар. Аларны ничек җирлибез дигән мәсьәлә дә шау-шу кубып алуга этәргән. Валентина Шелкунованың әнисе Тимербикә – татар апасы, ә әтисе – рус милләтеннән. Алар бергә тормый, аерылышканнар. Тимербикә әбиләре балаларны мөселманча озатабыз дигән, әмма кызы Валентина рус зиратына җирлибез дип каршы төшкән. "Хәзер киендереп күмү өчен өс киемнәре җайлаштырабыз. Мөселманча җирләүгә килгәндә дә кытыршылыклар бар, мин бүген әбиләренә кердем, ул кайгысын җиңеләйтәм дипме, эчеп куйган", ди Фәхретдинова. Милләттән, милли гореф-гадәтләрдән аерылу, электән килгән татар традицияләрен үз итмәү әлеге фаҗига кебек хәлләргә дә сәбәп булырга мөмкин. Фәхретдинова Яркәүдә хәзер, бер яктан, дингә, татарлыкка тартылу сизелсә, икенче яктан, аракыга табынучыларның, михнәтле яшәүчеләрнең барлыгын әйтә. Элек булмаган хәл – картлар йортына да татар әби-бабайларны китерә башлаганнар. Хәзер күпләр, ди ул, хәлләреннән киләме, юкмы, дөрес тәрбия бирә алабызмы, юкмы дигәнен уйлап тормыйча, дәүләттән бирелә торган акчаларга алданып, күпләп бала таба башлаган. Яркәү авылында гына өч-дүрт балалы утыздан артык михнәтле гаилә һәм алар арасында татар гаиләләре дә бар. Яркәү авылында 7 мең 700гә якын кеше яши, аның якынча 14%ы татарлар, ди Фәхретдинова.   Наил АЛАН | 17.12.2014 (полный текст новости)

  • 2014-12-18 10:00 Альбина Бәшированың "Матбугат.ру" цензурасы аша уза алган шигырьләре (+уза алмаганнарына сылтама)
    18.12.2014 «ЯШЬТИ» әдәби сәхифә Альбина Бәширова. Аны Фейсбукның быелгы ачышы дип атыйлар. "Доллар, евро, Украина, Кырым... Милләт! наконец... Шул кайгылардан әзрәк арынып тору өчен", - бу ди Альбина. Укыйбыз: Суперйолдыз   Ак каеннар, имән, яшь наратлар, Кызыл миләш, балан, карлыган... Төрле үлән, шомырт, җиләк-җимеш -  Барысына җырлар язылган.   Туган якны сагынып язылганы, Әни-әти, абый-апалар... Туган көннәр, башка бәйрәмнәргә Бу җырларны уптым саталар.   Мин дә язам! Мин киммени әле?! Минем дә бит килә ашыйсы! Сүзен язам, көен шыңшып куям... Әллә инде җырлый башлыйсы?...   А че?! Нишләп җырламаска? Мәктәптә бит җырдан биш иде. Кеше мөгрәгәнне мөгрәрмен лә, Яраталар минем ишене.   Рәхәтләнеп җырлап кына яшим! Кругом кызлар, поклонницалар... Туган көннәр, туйлар алып барам -  Нәрсәсе бар йөз грамм салсалар?   Композитор, җырчы, бар да үзем! Кирәк булса язам сүзен дә. Син көт халкым, яңа суперйолдыз Балкып чыгар тиздән күгеңдә!!!   Кәкре аяк   Очраттым мин бер гүзәлне Яшьлегемнең таңында. Таныштык без ипподромда, Атта йөргән чагында.   Андый гүзәл кызлар юктыр Бөтен дөнья йөзендә, Бер күрүдә гашыйк булдым, Сизми калдым үзем дә.   Озын кара толымнары Башымны әйләндерде. Серле сихри карашлары Телемне бәйләндерде.   Бар яктан да килгән бәгърем Шушы бәхет түгелме? Тик бер нәрсә генә һаман Тырнап тора куңелне — Аяклары кәкре…   Дуслар белән таныштырдым, Бер туган көн кичендә. Барысының күңелен яулады Унбиш минут эчендә.   Иң якын дустым котлады: «Шәп кыз тапкансың, — диде Ләкин бер ягы булмаса, Яхшырак булыр иде — Аяклары кәкре….»   Әй Ходаем, нишләп шулай Кешеләрдән көләсең? Нигә шундый матур кызга Кәкре аяк биргәнсең?   Ике ярда басып калдым, Әйтерсең ялгыз маяк… Бер ярда сихри гүзәллек, Бер ярда кәкере аяк…….   Рюмка   Ул иң кирәгендә булмый кайчак. Аны эзләп хәлдән таясың. Аның өчен бер икеләнмичә Әллә ниләр бирер буласың.   Кесәдәге булган бар байлыгың Бирер идең кайчак жәлләми. Тик ни хикмәт - ул яныңда чакта Кирәге дә чыкмый әллә ни...   Ә кайвакыт... Бөтен нәрсә дә бар, кәефләр шәп, Күңел җырлый авыл көенә... И... Шул кирәк. Аның өчен генә  Кайтмыйсың бит инде өеңә?!   ...Ул бер була кайчак ничәвеңә! Берәм-берәм басып чиратка Ирененнән зәм-зәм суын эчә - Нәрсә кирәк тагын ир-атка?   Ирләр аның кадерен яхшы белә - Күбесенең яшәү мәгънәсе. Шуңа күрә күпләр кесәсендә Рюмка йөртә - "А вдруг!...", янәсе...     Машина   Син бит Аны ныграк яратасың. Аннан башка яши алмыйсың... "Юк, юк!" димә, мин бит сукыр түгел,  Үз-үзеңне бары алдыйсың.   Аңа гына диеп бүләкләрнең Иң яхшысын гына аласың. Көне буе Аның янында син, Кайчак хәтта кунып каласың...   Мин күрмәгән иркә назлар Аңа, Ишетмәгән сөю сүзләре... Белмим инде, мондый көндәшлеккә Тагын күпме генә түзәрмен?   Ялларыңны Аңа багышлыйсың... Майлыйсың да нидер җайлыйсың...... "Я машина, я мин!" - дип тә әйтмим,  Син бит барыбер Аны сайлыйсың....   Булган хәл   Җибәр мине, китим үз юлымнан. Газапладың инде, җитәрлек. Буласылар булган, инде хәзер Гаеплене эзләү - юләрлек.   Син әйт миңа, ни гөнаһым өчен Шулай үзәгемне өзәсең?! Дүрт аяклы ат та абына бит - Мин дә ялгышканмын күрәсең.   Ышан зинһар, минем кебекләрең Бик күп булыр әле юлыңда. Хак Тәгалә бирер, язган булса- Барысы да Аның кулында.   Китим инде, тоткарлама хәзер. Миннән ниләр өмет итәсең? Теләгәнең, кичер, бирә алмыйм, Уза алмыйм әхлак киртәсен...   Безнең бу очрашу - ялгыш булган. Бер мәгънәсез очрак дәвамы... Ярар инде, абый, ә?! бу юлга... Китим инде!!! Бирче праваны...       Альбинаның "Матбугат.ру" цензурасы аша уза алмаган шигырьләре монда: https://www.facebook.com/albina.bashirova.5/posts/769552433137572    --- --- | 18.12.2014 (полный текст новости)

  • 2014-12-18 10:00 “Өйгә – ирем янына кайтасым килми...”
    18.12.2014 Ир белән хатын Казан бистәләренең берсендәге матурлык салонында сабырлык белән үз чиратымны көтеп утырам. Бүген үз мастерым Светаның ял иткәнен беләм инде үзе, алай да, вузда бергә укыган группадашларым белән очрашуга пәри пумаласы төсле чәч белән барып, көлкегә каласы килмәгәнгә, юл уңаеннан бирегә сугылдым. Салкын урамнан кергәч, монда җылы һәм рәхәт, телевизор эшләп тора, тирәмдә ягымлы йөзле, тәмле телле кызлар йөгерешеп йөри: гламур журналлар, хуш исле кайнар чәй, куертылган сөт салынган кофе тәкъдим итәләр. Теләсәң, колакчыныңны киеп, йомшак диванда музыка тыңлый аласың. Әмма мин башкалар төсле, йөземә битараф кыяфәт чыгарып, тик кенә утыра белмим шул: һәркайдан кызыклы детальләр эзлим, кеше күрмәгәнне күреп алып сөенәм, ә кайвакытта һич кирәкмәгән нәрсәгә борынымны тыгып, кәефемне бозарга да күп сорамыйм – журналистлык һөнәрем “чир”гә әйләнгән, нишләтәсең... Бүген менә миннән кул сузымында гына чып-чын могҗиза тудыручы, зифа буйлы яшь ханымны һәм аның күңел биреп башкарган эшен кызыксынып күзәтәм. Модалы итеп кистерелгән, карлыгач канатыдай чем кара куе чәчләре йомры иңбашларына килешле генә таралып төшкән, сөйкемле йөзле, утыз биш яшьләр тирәсендәге чәчтарашның хәрәкәтләре шулчаклы җитез ки, аның үткен тешле кайчысы, әйтерсең, үзеннән-үзе җайлы гына уйнаклап тора. Үз эшенең чын остасы, ипләп кенә, каршысында утырган клиентының күңеленә хуш килерлек матурлык тудыра. Гөлкәй (исемнәрне үзгәрттем) зәвыклы картина иҗат итүче рәссам кебек тоела миңа. Ул көнне мин аның соңгы клиенты идем. Көне буе аяк өстендә торып, аруталуына карамастан, Гөлкәй минем тыңлаусыз бөдрәләремне бер рәвешкә китерергә омтылып, шактый тырышты, чал чәчләремне чит күзләрдән яшерер, үземне беркадәр яшәртер өчен, вакытын кызганмады, төрле буяуларны аз-маз катнаштырып, бик кызыклы композиция ясады. Сәгатьтән артык әвәрә килә торгач, мине кеше алдында йөзем кызармаслык кыяфәткә кертте – ярыйсы гына сөйкемле ханымга әверелдем. Чәчкә буяу сеңгәнен көтеп утырган арада, чәчтараш ханым белән якыннан аралашып-сөйләшеп китүебезне сизми дә калдык. Мин аның күзләрендәге эчкә яшерелгән тирән моңны күреп, тетрәнеп киттем. “Шулкадәр чибәр ханымны нинди борчу кимерә икән? Әллә берәр якын кешесен югалтканмы, бичара?” – дип гасабиландым. Ә ул, көтмәгәндә-уйламаганда дигәндәй, йомшак тавыш белән: “Ялгыз каеннардан ялгыз мин бүгенге көннәрдә...” – дип, сузып җырлап җибәрде. Өлгергән зәйтүн җимешедәй күзләреннән бәреп чыккан эре яшь бөртекләренең алсу яңаклары буйлап тәгәрәшүен күреп, өнсез калдым. Кайчандыр үз баламны кочагыма алып юаткандай, аны чәчләреннән сыйпап, җылы сүзләр әйтеп тынычландырасым килде. “Сеңлем, ни кайгың бар? Уртаклашсаң, кими ул. Бәлки сөйләп бирерсең?” – дидем. Гөлкәй, беркадәр сынап карап торды да, мине кабат аптырашта калдырып, болай диде: “Хәсрәтемне эчемә җыя-җыя, чиргә сабышам бугай инде мин, апа. Бәлки әллә кайчан кешегә сөйлисем калгандыр. Безнең салонга күптәннән йөрисез бит, сезнең газетада эшләгәнегезне дә беләм. Гыйбрәтләрне күп язасыз, укып кына түгел, файдасы тимәсме дип, кайберләрен “Татарстан яшьләре”ннән кисеп алып, җыеп та барам әле”. Гөлкәй куе керфекләренә эленгән күз яшьләрен сыпырып төшереп, янәшәмә үк килеп утырды да, тыенкы гына тавыш белән үз тормышын бәян итәргә кереште. – Мин сөйләгәннәрне түкми-чәчми газетага языгыз әле, апа – егерме елдан бирле бер гөнаһсызга күз яшьләремне түктерүче кансыз бәндәләр акылларына килмәсләрме, укыгач, кешедән оялмаслармы? Һичьюгы, башкаларга сабак-гыйбрәт булыр – минем кебек ут йотып яшәмәсләр, – диде ул, мине тагын гаҗәпләндереп. – Беләсезме, эш сәгатем беткәч, өемә кайтып керәсем килми. Анда кансыз-вәхши, эчмәгән килеш “исерек” ирем Иректән башка беркем дә юк. Парлы ялгыз мин апа. Бер түбә астында яшәүче, сау-сәламәт, әзмә-вердәй ирем бар килеш, ун елдан бирле хатын-кыз бәхетеннән мәхрүм, иркәләү-назлауга, җылы сүзгә мохтаҗ булып җан асрыйм... Арабызга өченче кеше керде. Үзе миңа туган тиешле, кияүгә чыкмаган карт кыз. Ирем белән аулакта очрашып йөрүләрен очраклы рәвештә белеп алдым. Оялту-әрләүнең файдасы тимәде. Җитмәсә, ул карт кыз минем башка җитү, иремне тартып алу өчен, мари карчыгына барып, бозым салды. Иремне алыштырып куйдылармыни: кайвакытта үз-үзен тотышы кешегә әйтеп аңлата алмаслык сәергә әверелә. Без ипотекага фатир алган идек, әле аңа түлисе дә түлисе... Икебезнең дә шуннан кала торыр урыныбыз, башка җиргә чыгып яшәр мөмкинлегебез юк. Барлык керемне шул фатир бурычы йотып бара. Элек ирем читкә чыгып акча эшләп кайта, ерак юлларга сәфәргә йөри иде. Хәзер Казанда эшли. Сөяркәле булгач, акчасының яртысы шул азгын бичәгә китеп баруын беләм. Аңа хәтта чәшке тун, тугыз меңлек ак сапожкилар бүләк итте. Ә минем андый затлы киемнәрне төштә дә күрәсем юктыр, мөгаен. Ирем – беренче, бердәнбер мәхәббәтем иде, югыйсә. Утыз алты яшемә җитеп, тәнемә башка бер ир затының тырнак очын да кагылдырганым булмады, тик моңа карап, ирем кадеремне белә дип уйлыйсызмы? Өйләнешкәндә алтын балдак, ак күлмәк алып бирә алмавына да әлләни көенмәгән идем. Кичә генә армиядән кайтып төшкән егетнең нәрсәсе булсын инде, янәсе? Иң мөһиме – без бер-беребезгә үлеп гашыйк идек ул чакта. Хәлле тормыш алып барсалар да, иремнекеләр безгә туй ясамады, ә үз әнием сыерыбызны суеп саткан акчага никах мәҗлесе җыйгач, алар ягыннан килүче, безне котлаучы булмады. Унҗиде яшемдә Иректән балага уздым, кан басымым күтәрелеп интектерде. Авылда фельдшер булып эшләүче каенанам, корсагыма укол кадап, сигез айлык нарасыемның башына җитте. Мин, тиле баш, каенана миңа кан басымын көйләргә булыша дип уйладым. Ясалма тулгак даруы кадавын каян белим соң? Ә таңда үле кыз бала тудырдым. Өч килога якын авырлыкта иде бәгырь кисәгем. Күм-күмгәк түгәрәк йөзе әле дә күз алдымда тора, нәни кулларын сузып, төшләремә керә. Елап уянам. Каенанам үзенең кадерле улын хәерче гаиләдә, исерек, кансыз ата янында тилмереп үскән кызга тиң түгел дип санавын шулай вәхшиләрчә раслады. Сырхауханәдән әни йортына кайтып киттем, ә күңелем Ирекне көтте, өзгәләндем. Анасының явызлыгына ирем гаепле түгел бит. Беркадәр вакыт узгач, Ирек белән янәдән бергә яши башладык. Ирем минем әни йортына күченгәч, каенана безгә нинди генә пычрак гайбәтләр ишеттермәде, нинди генә нахак бәлаләр такмады. Имеш, мин – карак, зиначы, каенатам белән дә фәхешлек кылам, урамнан узган һәр ир заты белән уйнаш итү миңа берни тормый, янәсе. Иремнең күңеле миннән сүрелсен өчен, нинди генә кәмитләр ясамады ул мәгънәсез хатын. Безнең арага чөй кагып, киртә корып, мине генә түгел, үз улын да рәнҗетүен, бәхетсез итүен әллә аңламады, әллә юри шулай кыланды. Без әниләрдә яшәгәндә, мин ир бала таптым. Улыбыз көйсез булды. Яшәргә акча кирәк иде, сабыйны әнигә тоттырып, ашханәгә эшкә чыктым. Тамчы тама-тама да, бозны тишә бит. Каенанам да теләгенә иреште: Ирек белән минем арадан кара мәче узды, ирем ара-тирә эчеп кайта, көнләшеп кул күтәрә башлады. Әниемә аеруча кыенга килде. Ул әтием исән чакта аның холыксызлыгыннан бик нык интеккән, инде тыныч тормышта яши башлаган иде. Мин, тәвәк-кәлләп, Казанга чыгып киттем, чәчтарашлар курсында укыдым, эшкә урнашып, әйбәт кенә акча эшли башладым. Башта юк кына бәягә фатирга кереп яшәдем. Улым әни янында үсте, аны алып килергә мөмкинлегем булмады. Авылыбыз Казанга якын районда булганга, атна саен кайтып йөрдем, балама кием-салым, азык-төлек ташыдым, әнигә хәл кадәренчә ярдәм итәргә тырыштым. Каенанам иремә әле бер, әле икенче кәләш табып караса да, ул башкага өйләнергә ризалашмады, минем янга күченеп килде. Минем тырышлык һәм эшемдәге танышлык белән ипотекага фатир алуга ирештек, аны икебезгә дә рәсмиләштердек. Хәзер моңа үкенәм, билгеле, ләкин терсәк якын да бит, тешләп кенә булмый... Ул Казанга күченгәч, моннан ун ел элек, янәдән ир бала таптым. Декрет ялымда да озак утыра алмадым, акча бик кирәк булганга, баланы әнигә кайтарып куеп, эшкә чыктым. Әле дә ярый әнием сау-сәламәт иде ул чакта. Балаларны кеше итәргә бик нык булышты, аңа мең рәхмәтлемен. Эштә эт булып арысам да, иремне һәрчак кайнар ризык, якты йөз белән каршыладым, һәр теләген үтәргә ашкынып тордым. Аш-суны тәмле әзерлим мин. Ирек шофер, берара ерак юлларга йөк ташыды. Аның өйгә ашкынып кайтып керүләрен түземсезләнеп көтә, яраткан ризыклары белән кунак урынына сыйлый идем. Ә хәзер элеккеге Ирекнең шәүләсе генә калган кебек тоела миңа. Эчми, тартмый, акчасын санап-исәпләп тота үзе. “Тормыш алып барырга нәкъ шундый кеше кулай түгелме соң?” – диярсез. Юк шул! Сөяркәсенә бик юмарт булса да, миңа 8 Мартта яки туган көнемә күңел хакына өч тиенлек бүләк тә алып кайтып тоттырганы юк. Иң кызганычы – ул мине күралмый, улларыбызны да кыерсыта, шуңа алар бездән аерым яшәргә мәҗбүр. Юктан гына кызып китеп, кыйнап ташларга, теләсә-нәрсә әйтеп хурларга, рәнҗетергә күп сорамый. Бервакыт: “Болай бергә яшәү икебезгә дә газап кына бит инде, әллә аерылышыйкмы?” – дигәнем өчен, буып үтерә язды. Кулыннан ычкынып, көчкә чыгып качтым. “Мин сине беркем белән дә яшәтмим, аерылсаң, башта синең башыңа җитәм, аннан өйгә ут төртәм дә, эченә кереп янам”, – дип куркыта. Әйтерсең, акылына зәгыйфьлек килгән бәндә! Табибларга, һичьюгы, психологка күрсәтеп карарга иде дә бит, сүзләремә колак салмый шул. Бервакыт автобус тукталышына чыгып барганда, артымнан чегән карчыгы куып җитте дә: “Кызый! Иреңә бозым салганнар, аны бөтенләйгә синнән тартып алмакчылар. Тик әлегә булдыра алмыйлар. Булышсаң, аңа син үзең генә булыша аласың. Иреңә бик авыр икәнлеген үзең дә беләсең бит, аны бу афәттән араларга тагын бер кат тырышып кара инде”, – диде. Эсселе-суыклы булып киттем. Өебезгә мәчеттән мулла алып килеп, Коръән укыта башлаган идем, көтмәгәндә, яшь хәзрәтнең хәле китте, йөрәген тотып егылды, “Ашыгыч ярдәм” чакыртырга туры килде. Үземнең дә өйгә аяк атлап керәсем килми. Иң гаҗәп хәлләр ирем минем янга түшәккә яткач башлана, ул тиктомалдан буыла-буыла кычкырып көләргә, кулларын болгап, җилпенә-җилпенә әллә ниләр сөйләнергә керешә, үзе импотент булмаса да, минем белән ирлек вазыйфасын үти алмый. Аның каравы сөяркәсе канәгать, йөзеннән-күзеннән сөенечле очкыннар чәчелә. Бер фаш ителгәннән соң, бу оятсызлар мөнәсәбәтләрен яшереп маташмыйлар, гарьлегеңнән егылып үләрсең, билләһи! Менә шулай ун елдан бирле тол хатын хәлендә иза чигәм. Ирле килеш ирсез яшим, парлы ялгызмын. Бу дөньяда минем кебек ялгыз каеннардан да ялгызрак тагын берәр бәхетсез җан бар микән?.. Сүзен төгәлләгән Гөлкәй сорау-ялвару-гаҗизлек тулы яшьле күзләрен миңа төбәде. Әмма бу мәлдә аны юатырлык үтемле сүзләр таба алмадым...   Хәмидә ГАРИПОВА | (полный текст новости)

  • 2014-12-18 10:00 Атларым – канатларым...
    18.12.2014 Авыл “Ялгыз кеше барлы булса да, зарлы”, - дип әйтә татар халкы. Хак сүз. Ир кешене эштән тәмле ашлар пешереп көтеп торырга, борчу-кайгыларын уртаклашырга сөйгән яры, күңелен юатырга сабый баласы кирәк. Ә андый бәхет кемгә ничек килә бит. Камышлы районы Иске Ярмәк авылында яшәүче Фәрит белән Миләүшә Гайфуллиннарның бәхете, мәсәлән, аларны соңлабрак тапкан. Сөткә пешкәч, суга өреп тормаганнар, ике ялгыз тәвәккәлләгән дә, яңа тормыш сукмагыннан атлап киткән. Менә инде алтынсу-сары чәчле кызчыклары Илвина да үсеп килә. Шушы сабый бала хакына әти белән әни иртә-таңнан торып эшли, “булсын” дип тырыша. Фәрит тә, Миләүшә дә - ятимлектә үскән балалар. Шуңа күрә дә тулы гаилә кадерен беләләр алар. Матур итеп яшәү, куелган максатларга ирешү бары тик парлы тормыш, хәләл хезмәт аша гына килә бит ул. Әтисе беренче тапкыр атка атландырган көнне Фәрит балачак хатирәләренең иң бәхетле мизгеле итеп искә төшерә. Гаилә башлыгы көтүче булып эшләгәндә сигез яшьлек улын еш кына үзе белән кырга алып чыккан. Аллы-гөлле чәчәкләр белән бизәлгән алан буйлап атта очып үткән бәхетле чаклар онытыламыни? Шул чакта малайның йөрәге атларга гашыйк булган да инде... Галиулла ага вафат булгач, малай йортта бердәнбер ир заты булып кала. Йортны, бакчаны, малларны карау, аңардан кечерәк өч сеңлесенә күз-колак булу аның өстенә төшә. Өлкән сыйныфларда укыганда ук колхоз эшенә чыгарга туры килә: малай бозау, сарык көтүен көтәргә алына. Ә яз җиттеме, Фәрит күршедә яшәүче Гомәр Гатаевның аты белән Сабан туе чабышында катнаша. Җиңәме, юкмы, анысы инде икенче мәсьәлә, ә иң мөһиме – Гомәр аганың ат ышандыруы. Фәрит аны чистартып, ялларына тасмалар үреп мәйданга чыкканда үзен иң бәхетле кеше итеп сизә. Ә сигезенче сыйныфны тәмамлагач, яшүсмер шоферлыкка укып кайта. Ләкин “тимер айгыр” Фәриткә кагылган ат “җене”н алыштыра алмый. Бүген дә әле илленче дистәне ваклаган Фәрит Гайфуллин чабыш атлары асрый. Ничәмә еллар буе районда аның Резьбасына һәм Мечтасына тиңнәр табылганы юк. Сабан туйлары вакыты җиттеме, Фәрит Галимулла улы кызыл яулыгын бәйли дә ат чабышларына китеп бара. Быел ул Мәчәләй, Иске Ярмәк, Иске Усман, Богырыслан, Камышлы, Татарстанның Бөгелмә шәһәре сабантуйларында катнашып, призлы урыннар яулап кайткан. Камышлыда Мечта - беренче, Резьба икенче килсә, Галидә, киресенчә, Резьба беренче урынга чыккан. Ә Резьба бит әле хуҗалык эшләрендә дә булыша. Камышлы районында Фәрит Галимулла улы - чабыш атлары асраучы бердәнбер хуҗа. Шуның өчен Самара өлкәсе губернаторының Рәхмәт хаты белән бүләкләнгән дә ул. Башкалар әллә атлар яратмый, әллә эшне белми, әллә тәвәккәллекләре җитми. Фәрит ага, мәсәлән, моны хөкүмәттән ярдәм булмау белән аңлата. Әйе, чабыш атларын асрау бик зур бәягә төшә шул. Рационга фураж белән печәннән тыш солы, чөгендер, кишер, алма кебек яшелчә-җимеш кушарга, чистартып, коендырып торырга кирәк. - Ирем атлар абзарына кереп, берәрсен озаграк сыйпап сөйсә, икенче арандагысы үрелеп хуҗаның баш киемен эләктереп ала һәм аяк астына ташлый. Янәсе, минем яныма да кер, мине яратып чыгарга онытма, дип тора. Әгәр берәрсенә атланып китсә, икенчесенең кешнәвенә түзәрлек түгел, - дип сөйли Миләүшә ат белән хуҗа мөнәсәбәтләре турында. - Атлар - бик акыллы, сизгер хайваннар. Сабантуйлары килеп җиттеме, хәтта ашаудан да калалар, кайчан ярышка алып чыгар инде дип, күзләремә карап торалар, - дип дәвам итә Миләүшәнең сүзләрен Фәрит. - Үзем дә алар белән бергә дулкынлана башлыйм. Ә чабышлар башлангач, әйтеп бетергесез ләззәт алам. Атларым – канатларым минем. Әйтерсең лә мин үзем канатланып ”очам”. Илвина да атларга битараф түгел. Ул минем атка атланып кайтканны күреп алса, бакча башына ук йөгереп чыга һәм алдыма менеп утыра. Кызым да үскәч чабышта катнашырга хыяллана. Аның киртә аша атлар белән сөйләшкәнен,, тайларны яратып сыйпаганын, шикәр сузганын күреп бик шатланам... Фотога төшәр өчен йортка чыккач, биредәгә төзеклекне, байлыкны күреп мин дә шатландым. Печән чабарга, бәрәңге бакчасын эшкәртергә дисәң - ”Беларусь” тракторы, атларны ярышка алып барырга кирәксә - “ГАЗель” машинасы, кунакка яисә берәр эш белән чыгарга кирәк булса - “Калина” автомобиле басып тора. Фәрит Галимулла улы - авылның иң булдыклы балта остасы да бит әле. Авылдашларына өй салуда, түбә яңартуда, капиталь ремонт ясауда булышып тора. - Шушыларның барысын да үз кулларыбыз белән булдырдык. Өй салганда мин агачның бер башыннан тотсам, Миләүшәм йөгереп килеп икенче башыннан күтәрешә, - дип мактады хатынын хуҗа. Әйе, ире уңганның - хатыны да уңган шул. Миләүшә сыерларны көтүгә куганнан соң каймак, катык, эремчек ясап сата. Көндез дә тик тормый, парикмахерлар курсларын тәмамлап кайтканнан бирле авылдашларына хезмәт күрсәтә. Шулай да Фәритнең эшен өстен күрә ул: “Дөньяда иң яхшы ир кеше кем? - дип сорасалар, “Фәритем”, дип җавап бирер идем”, - дип, Миләүшә иренең яхшылыгына, уңган-булганлыгына шөкер итә һәм шулай татар гаиләсе нигезендәге гореф-гадәтләргә, уңганлык-булганлыкка, мәхәббәт барлыгына тагын бер кирпеч кыстыра.  Нурсинә ХӘКИМОВА | (полный текст новости)

  • 2014-12-18 05:59 Рамил Төхвәтуллин: «Сәхнәдә русча сөйләшсәм дә, сүзләремне татар егете булып әйтәм»
    17.12.2014 Мәдәният Залда шыгрым тулы халык. Качалов исемендәге рус зур драма театрында «Скрипач на крыше» спектакле бара. Тамашачының бер-берсенә пышылдап: «Төхвәтуллин бигрәк яхшы уйный» дигән сүзләре колакка керә. Ул кичне залда утырган һәр милләттәшебез Татарстанның халык артисты Рамил Төхвәтуллин белән горурланып утыргандыр. – Рамил, cезне театр училищесының рус бүлегендә укыган җирдән Марсель Сәлимҗанов күреп, татар бүлегенә чакырган. Инде күп еллардан соң рус театры режиссеры Александр Славутский: «Рамил кебек талантлы артист бездә юк», – дип, үзегезне эшкә чакырып алды. Икеләнеп калмадыгызмы?   – Миңа калса, нинди милләттән булуга, нинди телдә сөйләшүгә карап, театрны капма‑каршы куярга ярамый. Театр ул шундый кызык, сихерле, могҗизалы организм. Анда кайсы телдә сөйләшсәң дә, ул театр булып кала. Әгәр сәхнәдә вакыйгалар тамашачыны кызыксындыра икән, димәк, спектакль бар дигән сүз. Элек төрле сәбәпләр аркасында минем татар теле онытылган иде. Гомумән, безнең буын, бигрәк тә шәһәрдә үскән буын татар мохитендә тәрбияләнмәде. Марсель абый эшкә чакыргач та, миңа бер ел эчендә татар телен өйрәнүне шарт итеп куйды. Мин бер ел буе татар әдәбияте укыдым. 1986 елда «Без китәбез, сез каласыз» спектаклендә Тукай роле белән сәхнәгә аяк бастым. Ә инде телне камилләштерү өчен Казан дәүләт университетының татар теле бүлегенә укырга кердем. Әлбәттә, миндә татар теле әдәбияте, тел кагыйдәләре белән кызыксыну уянды. Бу минем татар теленә якынаю, татар теленең иманына кайту иде. Гомумән, телләр белүемне мин зур байлыгым, дип саныйм.   – Камал исемендәге Татар дәүләт академия театрында да сезнең уйнавыгызны тамашачы һәрвакыт яратып кабул итте. Шуңа күрә аннан китүегезне халык дөрес аңламады.   – Театрда рәсми рәвештә 1987 елдан бирле эшли башладым. Анда шактый йөк тартырга туры килде дисәң дә ярый. «Ай тотылган төндә», «Зәңгәр шәл», «Гөргөри кияүләре» һәм башка күп кенә спектакльләрдә уйнау минем тормышымда зур бер этап булды. Министрлар Кабинетында эшләгәннән соң, мин кабат театрга кайтырга ниятләгән идем. Быел август аенда Александр Славутский шалтыратып: «Мин сиңа «Скрипач на крыше»да Тевье ролен тәкъдим итәм», – диде. Берничә көннән соң, әсәр белән танышкач, аңа ризалыгымны бирдем.   – Сезгә җитәкче булу да килешә иде...   – Язмыштан узмыш юк, диләр. 2007 елда Рөстәм Миңнеханов мине Министрлар Кабинетына эшкә чакырып алганнан соң да театр белән элемтәләремне өзмәдем, спектакльләрдә уйнавымны дәвам иттем.   – Сез «Скрипач на крыше» спектаклендә башыннан ахырына кадәр сәхнәдән чыкмыйсыз. Спектакльне караганда андагы геройлар өчен борчылып та, сөенеп тә утырасың. Яһүдләрнең үз гореф-гадәтләрен саклавы сокландыра. Үзегез аларның кайсы сыйфатларын үрнәк алырлык, дип саныйсыз?   – Кешеләр арасындагы мөнәсәбәтләр аларга охшаш булсын иде. Безгә алардан күп нәрсәләргә өйрәнергә кирәк. Безнең халыкка бер-беребезнең кадерен белү җитми. Яһүдләр иң фаҗигале язмышлы халык. Әмма көчле, бердәм булып калганнар. Алар бер-берсенә ярдәмчел. Бу әсәрдә минем өчен якын нәрсәләр күп. Мин русча сөйләшсәм дә, сүзләремне татар егете булып әйтәм. Бу роль минем иҗади тормышымда, шәхсән кеше буларак та, эчке дөньямны баетты, чөнки ул минем рухыма туры килә.   – Спектакльдән соң уеныгызны ничек кабул итүе режиссерның йөзенә чыккан иде. Тагын яңа әсәргә тотынмадыгызмы әле?   – Әйе, режиссер бик канәгать булып калды кебек. Тиздән Брехтның «Трехгрошевая опера»сын әзерли башлаячакбыз. Бу юлы да режиссер баш рольләрнең берсен бирде.   – Нәрсәгә генә тотынсагыз да, эшегезне җиренә җиткереп башкарасыз. Сез төшергән «Бөркетләр», «Зөләйха», «Дилемма» һәм башка фильмнарны тамашачы яратып карады. «Зөләйха»гыз Берлиннан «Тамашачы мәхәббәте» бүләге дә алып кайт­кан иде. Киләчәктә дә бу юнәлештә эшегезне дәвам итәргә исәпләмисезме?   – Бик дәвам итәсе килә, әмма бүген кинематографиягә караш салкын. Хәзер эшләргә тәҗрибә дә бар. Ул бит киләчәк буыннарга кала торган тарих. «Зөләйха» фильмын караганнан соң, хәтта Япониядән килеп тә миннән интервью алганнар иде. Бу фильм бөтен дөньяга таралган татар халкына көтелгән бүләк булды. Минем Мәхмүт Галәүнең «Мөһаҗирләр» әсәре буенча фильм төшерәсем килә.   – Хәзерге татар драматургиясенә мөнәсәбәтегез?   – Кызганычка, соңгы елларда дөньякүләм кызыклы, планетар фикерле әсәрләр күренми шул. Драматургия ул  – театрның азыгы. Тамашачы спектакльне күбрәк йөрәге белән кабул итә. Ә аның йөрәгенә үтәр өчен халыкны борчый торган мәсьәләләр күтәрелергә тиеш. Соңгы елларда Зөлфәт Хәким, Мансур Гыйләҗев әсәрләре сәхнәләрдә күренми. Миңа калса, ул драматургларыбызны күз алдыннан югалтмаска, мөмкин кадәр театрга якынайтыр­га кирәк.   – Сез холкыгыз буенча туры сүзле, горур кеше. Ул сыйфатларыгыз тормышта комачауламый калмагандыр?   – Мин үземнең ирекле булуым, әйтәсе сүземне курыкмыйча әйтә алуым белән горурланам. Бервакыт телевидениедә «Кара-каршы» тапшыруын алып барганда бер четерекле мәсьәлә күтәргәннән соң, миңа: «Нигә син үзеңә дошман җыясың?» – дип шалтыраттылар.   – Кызларыгызга да сезнең сыйфатлар күчмәгәнме?   – Бар инде... Әмма бүгенге заманда артык туры булу кешегә зыян китерергә мөмкин.   – Бүгенге көндә алар ни белән шөгыльләнәләр?   – Индира кияүгә чыгып, безгә онык алып кайтты. Камил исеме куштык. Без хәзер дәү әти белән дәү әни булдык. «Дилемма»да ул Камалова фамилияле кыз булып уйнаган иде. Үзе дә шундый фамилия йөрткән егеткә кияүгә чыкты. Диләрә музыка көллиятендә Клара Хәйретдинова классында укый. Инглиз теленнән тыш, немец, итальян телләрен өйрәнә. Күп тел белүе аңа киләчәк тормышта һичшиксез ярдәм итәр, дип уйлыйм. Люция ХӘБИБУЛЛИНА --- | 12.12.2014 (полный текст новости)

  • 2014-12-18 05:59 Кризиста кемдер кыйбатлы машина ала, кемдер ипи киптерә. Ә сез нишлисез?
    17.12.2014 Икътисад Импортка бәяләр сәгать саен артканда кемдер кыйбатлы машиналар алып калырга ашыга, кемдер ипи киптерә. Сез нишлисез? Сишәмбе көнне Сбербанк кредит бирүне туктатты дигән хәбәр чыккач аның акцияләре кимендә 15% төште. Соңрак Сбербанк бу хәбәрне кире какса да халыкка бу җитә калды. Мәскәүдә чит ил акчасын алмаштыру үзәкләрендә "доллар һәм евро сатмыйбыз" дигән язулар чыкты. Бу көннәрдә халык булган акчаларын тотып калырга ашыга. Дөньяда 45 мең евро торган BMW машинасын Русиядә 30 меңгә алып була. Шулай ук кешеләр акча арзанайган арада йорт җиһазлары, компьютерларны алып калырга ашыга. Кемдер кышка ит әзерли, ярма, он алып куя. "Левада" фикер белешү үзәге уздырган бер тикшерүгә караганда, андыйлар, ягъни авыр чорда бары тик үзләренә ышанган кешеләр Русиядә күпчелек икән. Тикшеренү ноябрь аенда уздырылган. Ноябрьдә Азатлык үз сораштыруын оештырган иде. "Рубльдә җыелган акчагыз булса, аның белән ни эшләр, ни алыр идегез" дигән сорауга 50% "җыелган акчам юк" дип җавап бирде. Бер ай элек сәяси җиңүләр шатлыгы көндәлек авырлыклардан көчлерәк иде. Бүген көндәлек проблемалар алгы планга күчте һәм халык аларны чишүдә беркемгә дә өмет итми. Илдә мәчет һәм чиркәүләр күп, алар каршында төрледән-төрле хәйрия оешмалары эшли. Авыр чорда кемнән ярдәм сорар идегез дигән сорауга сораштыруда катнашкан 1600 кешенең бишесе генә аларга мөрәҗәгать итү ихтималын әйткән. Һөнәр берлекләре кебек иҗтимагый оешмаларның абруе түбән булганга, халык аларга да ышанмый. Алардан 1%тан ким кеше ярдәм сорарга җыена. Элек эшләгән урыннарда аларны искә алып ярдәм кулы сузучы булыр дип тә ышанучылар бик аз. 100 кешенең икесе генә "ихтимал" дигән. Дәүләттән ярдәм көтүчеләр дә бик аз. Эшләгән кешеләр арасында 2% кына ярдәм кирәк була калса дәүләттән сорарга җыена. Пенсионерлар арасында сан аз гына югарырак – 6%. Якын дуслары һәм туганнары ярдәменә 60%, үз көчләренә 70% ышана. Сез бу көннәрдә нишлисез? Ярдәм кирәк булса кемнән сораячаксыз? Фикерләрегезне Азатлык форумында көтеп калабыз.   Алсу КОРМАШ | 16.12.2014 (полный текст новости)

  • 2014-12-18 05:59 Амур Фәләх: Бер "әфәнде"нең чын йөзен фаш иткән мәкаләм өчен фатирыма килеп янау очраклары да булды
    17.12.2014 Матбугат Хәзерге вакытта газета-журналларны укучылар кимегәннән-кими бара, дигән сүзләрне еш ишетергә туры килә. Шулай булуга да карамастан, ай саен диярлек, Татарстанда гына да дистәләгән яңа басма теркәлә. Сүз дә юк, аларның байтагы, ни кызганыч, бик кыска гомерле булып чыга. Ләкин бит, бер нәшер ителә башлап, матбугат базарына ныклап аяк басканнары, үз урынын, үз укучысын тапканнары да юк түгел. Билгеле, “ТАТМЕДИА” республика агентлыгы кул астындагы басмалар турында сүз бармый, ирекле (шәхси) матбугатны күздә тотып әйтүем. Шундыйларның берсе – 2011 нче елдан бирле чыгып килүче “Безнең фикер” газетасының баш мөхәррире Амур Фәләхка бүгенге татар матбугатына кагылышлы берничә сорау белән мөрәҗәгать иттем.   - Амур, ничек уйлыйсың, дәүләт хисабына чыгып килүче басмалар белән шәхси газеталарның төп аермасы нидә?   - Җавабы соравыңда ук күренә бит. Беренчеләре дәүләт хисабына чыгарыла. Бу ни дигән сүз? Оештыручы (безнең очракта ул - "ТАТМЕДИА") белән килешенгән штат, хезмәт хаклары, тематика... “Акча түләүче музыкага үзе заказ бирә” диләр бит. Монда да шул хәл. "ТАТМЕДИА" буйсынуындагы басмалар, ничек кенә тырышмасын, кайсыдыр ки теманы үзе теләгәнчә яктырта алмый, кайсыдыр ки фактларны үзе күзаллаганча бәяләп чыга алмый. Сүз иреге, фикерләү иреге дигән нәрсәнең кәгазьдә генә икәнлеген әлеге басма редакцияләрендә хезмәт куючы каләм ияләре үзләре үк раслар. Шул ук вакытта, бер генә республика яки район газетасы әлеге фактны ачыктан-ачык язып чыга алмый. Ә шәхси газеталарның бу яклап иреге зуррак. Бәйсез газетада эшләүчеләрнең хезмәте – чын иҗади хезмәт. Һәм аның иң зур байлыгы – акны ак дип, караны кара дип икеләнмичә әйтә алу мөмкинлеге.   - Димәк, шәхси басмалар теләсә нәрсә яза ала?   - Юк, алай дип әйтмим. Чама хисен бервакытта да онытырга ярамый. “Ирекле” дигән сүз әле һич кенә дә теләсә нәрсәне теләсә ничек язарга ярый дигән сүз түгел. Язып кара син кайсыдыр ки катлам кешеләренә хуш килмәгән мәкаләләр! Гаделлек синең яклы икәнлеге “кычкырып торса да”... Мисал итеп әйтим, 90 нчы еллар уртасында, Удмуртия җирлегендә татар телендәге “Яңарыш” газетасын чыгарып йөргән чорда, бер “әфәнде”нең чын йөзен фаш иткән мәкалә бастырганым өчен, югары даирәләргә бер-бер артлы шикаять хатлары килде, хәтта фатирыма килеп янау очраклары булды. Әле сүз дәүләт күзәтүендәге, күпмедер дәрәҗәдә “цензура” аша үткән басмадагы язма турында бара. Бу яктан караганда, бүгенге бәйсез басмаларга да бик сак булырга туры килә. Кем әйтмешли, дәүләт тарафыннан турыдан-туры “бармак янау” күренеп тормаса да, “шәхси цензура”ңны эшкә җигәсең. Әлбәттә, күп очракларда, гаделлек өстенлек ала, ләкин күпме борчу-мәшәкать, ашалган нервы, әрәмгә киткән вакыт... Шуңа күрә, иң беренче чиратта, җирле хакимият кубызына биемәсәң дә, гаммәви мәглүмат чаралары турындагы федераль канун, Рәсәй законнары барлыгын онытмаска кирәк.   - Ничек уйлыйсың, гомумән, мәгълүмат чаралары кем кулында булырга тиеш?   - Дәүләти матбугат та, бәйсез басмалар да кирәк. Һич югы көндәшлек өчен. Көндәшлек тырышып эшләүгә этәргеч ясый. Матбугатка хуҗа эзләү турында сүз бер дистә ел элек ишетелә башлаган иде инде. Әле күптән түгел Россия матбугатында билгеле шәхес, кайчандыр министр булып эшләгән, бүген “Газпром-Медиа Холдинг”ачык акционерлык җәмгыяте генераль директоры Михаил Лесин да: “Киләсе елда дәүләти мәгълүмат чаралары саны шактый кыскартылачак, - дип белдерде. Шул рәвешле, елдан-ел аларның санын киметә барып, мәгълүмат чараларын шәхси кулларга гына калдыру турында сүз бара. Моны хуплый алмыйм. Бу сүз матбугатка ел саен бүлеп бирелә торган казна акчасы күләмен киметү һәм, ахыр чиктә, тәмам бетерү, ягъни бюджет чыгымнарын киметү максатыннан уйлап табылган фикер генә. Хөкүмәт үзенең мәгълүмат чарасыннан башка нишли ала? Бер генә мисал: аннан башка дәүләт үз законнарын, карарларын бастыруга нигезләнгән конституцион бурычын да үти алмаячак бит. Шәхси матбугат, аларны бастырып чыгарган очракта да, үз бәясен таләп итәргә хаклы. Демократик җәмгыятьтә хөкүмәт бәйсез матбугатны мәҗбүрили алмый. Дәүләти, бюджет акчасына чыгарыла торган, димәк, хөкүмәт таләпләрен өстен куйган матбугат та бик кирәк. Ә бәйсез, шәхси булмаган мәгълүмат чаралары хөкүмәтнең рәсми оппоненты, тәнкыйтьчесе ролен үтәргә тиеш дип исәплим. Гамәлдәге закон кысаларында, билгеле.   - Ә чыгымнар? Дәүләтнеке булмаган басмаларда алар ничек каплана?   - Әйе, бу – шәхси басмаларның иң авырткан җире. Хәзер бит элекке заманнардагы кебек бай меценатлар, иганәчеләр юк. Бу басмалар, күпчелек очракта, шәхеснең үз акчасына яки дус-туганнары ярдәмендә нәшер ителә.   - Бәйсез басмаларның эчтәлеге дәүләт хисабыннан чыгучыларныкына караганда күпкә баерак кебек...   - Төптәнрәк уйласаң, шулай инде. Биредә шул ук ирекле, иҗади фикер йөртү мөмкинлеге зур роль уйный. Мондый басмаларда, гадәттә, халык кызыксынып укый торган әхлакый-тәрбияви мәкаләләр, тормыш-көнкүреш өчен файдалы киңәшләр, төрле кимчелекләрне фаш итүче язмалар күп урын ала. Ә “дәүләти” газета-журналларда, ни кызганыч, боларга бик аз урын бирелә. Кагыйдә буларак, менә шушы аерма бәйсез газеталарны популярырак итә дә инде. Минемчә, газета-журналларның халык арасында абруен, популярлыгын күтәрәсе килгән очракта, "ТАТМЕДИА" белгечләре дә шуны истә тотарга тиеш.   Бүгенге заманда «чүплек» исәбендә калмау, популярлык яулау һәм аны озак еллар буе саклап килү өчен нишләргә? Әйтүемчә, матбугат чарасы, иң беренче чиратта, халыкчан булырга, аның мәнфәгатьләрен яклау өчен нәшер ителергә тиеш. Бөтен катлам кешеләре дә: яше-карты да, гади халык та, җитәкче постларда хезмәт итүчеләр дә аның битләреннән үзенә кирәкле мәгълүмат, үзен борчыган һәр сорауга төгәл җавап тапсын, теләгән вакытта, теләгән мәсьәлә буенча үзенең фикерләре белән уртаклашу мөмкинлеген алсын.   - “Безнең фикер” газетасы шундый дәрәҗәгә иреште дип исәплисеңме?   - Һәрхәлдә, безнең максат шул. Исемен дә шуның өчен нәкъ шулай атадык. Шөкер, өч ел чыгып килү дәверендә аны кулына алып укучылардан бары тик җылы сүзләр генә ишетергә туры килә. Редакция почтасына килгән хатлар, газетаның эчтәлеген камилләштерүгә этәргеч бирүче тәкъдимнәр эшебездә иҗади дәрт өсти, диясем килә.   - Газетагыз нинди темаларга өстенлек бирә инде?   - Айга ике тапкыр гына нәшер ителә торган газетабызда төрле эчтәлектәге яңалыклар, Татарстан данын, татар халкы данын күтәрүдә үз өлешен керткән шәхесләр турында очерк-тасвирнамәләр, милли, әхлакый тәрбия бирүгә йөз тоткан мәкаләләр, сәламәтлек сәхифәсе, аш-су рецептлары, көнкүреш киңәшләре һәм башкалар урын ала. Форсаттан файдаланып, каләмдәшләребезне “Безнең фикер” газетасының эчтәлеген камилләштерүдә, аны халык басмасы итүдә катнашырга чакырам. Сездән халкыбызны кызыксындырган темаларга мавыктыргыч язмалар көтеп калам. Гөлфия ГАЯЗОВА --- | 17.12.2014 (полный текст новости)

  • 2014-12-18 05:59 Илнар Ялалов балыкка Голландиягә йөри (ФОТО)
    17.12.2014 Шоу-бизнес Җырчы Илнар Ялалов ел саен чит илгә гастрольләргә чыга. Үзе генә түгел, әлбәттә. Ул инде җиденче елын Муса Җәлил исемендәге Татар дәүләт опера һәм балет театрында артист булып эшли. Остазы Венера Әхәт кызы Ганиева сыман иҗат тормышын эстрада һәм опера белән бәйләгән Илнарның Голландиягә иҗат сәфәре белән баруы бишенче мәртәбә икән. — Театр оркестрларыбыз белән берлектә 60 лап кеше Голландиядә ай ярымлык гастрольләрдә булып кайттык. Тамашачы бездән бик канәгать калды. Голландиянең Амстердам, Гаага кебек зур шәһәрләрендә булдык. Ел саен анда баргач, елгаларында балык тотабыз. Моны без йола итеп кертеп җибәрдек дисәм дә ярый. Казаннан очканда ук кармакларыбызны үзебез белән алабыз (елмая). Бу баруыбызда 15-16 килограммлы зеркальный карп балыгын тоттык. Бездә ул бик сирәк булып санала. Шушы балыктан шашлык ясап сыйландык. Балык тоту үзенә күрә ял. Әлбәттә, без моны концерттан соң эшли идек. 20гә якын зур-зур балыклар эләктердек. Ике катлы өйләрдә яшәдек. Яшәр өчен бөтен шартлар да тудырылган иде, — диде Илнар Ялалов. Голландиядә велосипедта йөрү – гадәти күренеш. Казаннан барган бер төркем артистларның барысына диярлек велосипедлар бирелгән. Кем кая барырга теләгән, шунда барган. Күпме чакрым үтәсе килсә, шул кадәрен үткән. Машиналар өчен аерым трасса, ә велосипедта «җилдерүчеләргә» үзләренеке булу сәбәпле, хәвеф-хәтәрләр бермә-бер ким булуын дә әйтеп узды Илнар. Җырчы шәһәр белән якыннан танышу максатыннан, шулай ук кибетләргә велосипедта чыгып китә торган булган. Мәсәлән, брендлы кием-салымнар кибетенә барып кайтыр өчен ул 60 чакрым араны узган. Гаиләсенә бүләккә дип, шактый сыйфатлы кием-салымнар белән 5 килограмм авырлыктагы чын Голландия сыры алып кайткан. – Бер ай ярымга сузылган гастрольләр үтте дә китте. Ел да Голландия халкының тәртипле булуына таң калам. Анда сине белмәгән кешеләр дә исәнләшеп, хәлеңне белешеп китә ала. Гаиләмне, туган ягымны сагынып кайттым. Ни дисәң дә, ничек кенә мактасаң да, туган як сагындыра. 5 яшьлек улым Аяз белән яшь ярымлык кызым Ясминә мине юксынып беткәннәр (елмая). Аязыбыз әле биюгә йөри башлады. Хәзер парлап биюче кыз белән ярышка әзерләнеп йөргән чагы, — диде Илнар Ялалов. Ел саен Илнар Ялалов Голландиядән 10-15 килограммга ябыгып кайта. Бу баруында ул 10 килограмм авырлыгын югалткан. Чөнки җырчы көн саен йөгерергә чыккан, шуннан соң бассейнга барган. Велосипедта йөрүен дә туктатмаган. Ябыгу сәбәпле, җырчы гардеробындагы киемнәрен бер үлчәмгә кимрәккә алмаштырган.  1 2 3 Эльза ГАЗИЗОВА | 16.12.2014 (полный текст новости)

  • 2014-12-18 05:59 Татарстанда сатуга хәләл йомырка чыгарыла
    17.12.2014 Дин Татарстанда хәләл йомырка чыгара башладылар. Яңа продукт “Yaratelle” бренды белән сатыла. Бу хакта “Татар-информ” агентлыгы хәбәресенә “Ак Барс” ХК кошчылык комплексының Лаеш филиалы директоры Ришат Хисмәтуллин белдерде. Аның сүзләренә караганда, предприятие көн саен 1 млн 620 мең данә йомырка җитештерә, шуның 20 проценты – хәләл. Предпритяие технологларына хәләл йомырка җитештерү өчен тавыкларны ашату рационын яңадан карап чыгарга туры килгән. Кошларга катнаш азык (балык һәм хайван сөякләре оны) ашатмыйлар. Хәзер тавыклар бары тик үсемлекләрдән ясалган азыкка күчте. Яңа товар экологик чиста тартмада сатыла.  Ирина ИГНАТЬЕВА | 17.12.2014 (полный текст новости)

  • 2014-12-17 12:28 Әлмәттә оча торган тәлинкә күргәннәр (ВИДЕО)
    16.12.2014 Җәмгыять Бу күренешкә Әлмәттә тап булганнар. Күктә очкан ут шары тәртипсез юнәлештә хәрәкәт итә. Һавада очкан җисемнең нәрсә булуы билгесез. Кайберәүләр аны һава фонаре яки квадрокоптерга охшата, кайберәүләр, НЛО булырга мөмкин, дип фаразлый. | 16.12.2014 (полный текст новости)

  • 2014-12-17 12:28 Икенче бүләгебез миксер Әтнәгә китте
    16.12.2014 БӘЙГЕ Бүген "Матбугат.ру" редакциясенә Гөлназ Һадиева килде (фотода). Үзе генә түгел, ә бергә эшләгән иптәш кызы белән. Гөлназ безнең бәйгедә миксер отты. Җиңүчебез Әтнә районыннан булып чыкты. Район үзәгендә балалар бакчасында тәрбияче булып эшли икән. Гөлназ мультиварка уйнатуда катнашырга өлгермәгән. Аның каравы миксер уйнатуда уңыш елмайды аңа. Котлыйбыз! Ә бу атнаны без ирләр бүләге - инструментлар җыелмасы уйнатабыз. Бәйгедә катнашыгыз, менә аның шартлары: https://vk.com/onlinetatar?w=wall-81763294_618%2Fall --- --- | 16.12.2014 (полный текст новости)

  • 2014-12-17 12:28 Татмедиа Чаллыдагы басмаларга яңа мөхәррирләр билгеләде (ФОТО)
    17.12.2014 Матбугат "Шәһри Чаллы"да моңарчы 65 яшьлек тәҗрибәле журналист Рахман Хәбибрахманов мөхәррир иде. Аны Актаныш районы газетында, телевиденисендә эшләгән, КДУның журналистика бүлеген тәмамлаган, 39 яшьлек Илсур Тимеров алыштырды. Татмедиа Чаллы каласында чыгып килүче "Мәйдан" журналы баш мөхәррире Вахит Имамовка "Мәдәни җомга" газетын җитәкләүне тәкъдим итеп, журналның баш мөхәррире урынына биредә җаваплы сәркатип булып эшләгән Фидаил Мәҗитовны билгеләде. Ноябрь ае башында "Чаллы ТВ" редакциясендә дә шәһәр хакиме Наил Мәһдиев һәм шушы агентлык җитәкчеләре катнашында узган җыелышта шулай ук яңа мөхәррир куелуы хакында әйтелде. "Чаллы ТВ"га элекке мөхәррир Алсу Вәлиева урынына Рәис Фәрхетдинов тәгаенләнде. Азатлык "Чаллы ТВ" мөхәррире Рәис Фәрхетдинов белән элемтәгә кереп телевидениедә татар теленә, татарча тапшыруларга игътибар ни дәрәҗәдә булачагын сорады. "Моңарчы булган татар тапшырулары кимемәс. Татар телендә яңа програмнар, тапшырулар оештыру да фаразлана", диде яңа мөхәррир. Наиф АКМАЛ --- | 17.12.2014 (полный текст новости)

  • 2014-12-16 04:12 Тина Канделаки Татарстанга бренд ясап бирде (ФОТО, ВИДЕО)
    16.12.2014 Җәмгыять Республиканы халыкара аренага чыгару өстендә зур эшләр башкарыла. Әлегә Татарстанның бренды булмаган. Яңа визуаль образ өстендә 1 ел дәвамында Тина Канделаки командасы эшләде. Бәясе әлегә сер булып кала. Нәтиҗәдә "Татарстан мирасы" бренды барлыкка килде - атка атланган җайдак уктан ата. Әлеге образ ярдәмендә Татарстан белән Россиядә генә түгел, бөтен дөнья күләмендә таныштырачаклар. Брендны кичә "Корстон"да зурлап тәкъдим иттеләр.       --- --- | 16.12.2014 (полный текст новости)

  • 2014-12-16 04:12 2015 елда каешларны ныграк кысарга туры киләчәк
    16.12.2014 Икътисад Татарстан финанс оешмаларының республика бюджеты мәсьәләренә багышланган утырышында Татарстан һәм Русия финанс министрлары 2015 елда бюджет акчаларының кимиячәген белдерде. Татарстан финанс оешмаларының республикада быелгы бюджет үтәлеше турындагы җыенында финанс министры Радик Гайзтуллин бюджетка салым акчалары килүнең кимүен белдерде. Бу хәлләрнең 2015 ел бюджетына да тәэсир итәчәген әйтеп министр киләсе елда каешларны тагын да ныграк кысарга кирәк булачагын аңлатты.  Гайзатуллин әйтүенчә, 2014 елда Татарстанда керем салымы 54,6 миллиард сум җыелса, киләсе елда икътисад үсешенең кимүе һәм зыянга эшләүче ширкәтләр арту сәбәпле 50,1 миллиард сум гына җыелыр дип көтелә.   Кризисның тагын бер чагылышы буларак министр оешмалардан милек салымы җыюның артмый башлавын атады. Нефть продуктлары сатудан юл фондына көтелгән кадәр салым акчалары килмәгән. Шулай ук быел хезмәт хакларыннан салым җыю да артмаган.   Бюджетта акча кимү белән республика хөкүмәте чыгымнарын да киметергә мәҗбүр булачак.   Әлеге утырышта катнашкан Русия финанс министры Антон Силуанов дөнья базарында нефть бәясенең төшә баруы күп нефть чыгаручы республика булган Тататарстанга да нык тәэсир итәчәген белдерде.   "2014 ел кыенлык елы булачак. Без һәм Русия төбәкләре моны үз җилкәбездә сизәчәкбез, чөнки керемнәрнең зур өлеше нефть һәм газ акчалары. Без чыннан да бюджетка башка саннар язган идек. Без аны никек гамәлгә ашыру, нәрсәнең беренче чиратта булачагын, нәрсәне соңрак вакытка кичектерү, нинди үзгәрешләр кертү турында уйлаячакбыз. Без киләсе елда икътисад 1,2 процентка үсәр дип көткән идек, әммма хәзер инде нефтьнең мичкәсе 62 доллар тора. Әгәр дә нефть бәясе 60 доллар булса, икътисад үсеше минуста булачак", диде Силуанов.   Ул рубльнең кыйммәте соңгы арада бик нык төшүне Русия экспортының 70 процентын энергия чыганаклары тәшкил итүе, нефть бәяләренең төшү белән Русия акчасына да тәэсир итә, дип аңлатты.   Русия министры әйтеүнчә, хакимият моңарчы читтән сатып алынган тауарларны алыштырачак җитештерүчеләргә һәм экспорт җитештерүчеләренә үзәргә ярдәм итәчәк.   Наиф АКМАЛ | 12.12.2014 (полный текст новости)

  • 2014-12-16 04:12 Марат Башаровның хатыны ирен гафу иткән (ВИДЕО)
    16.12.2014 Шоу-бизнес Андрей Малаховның "Сегодня вечером" телетапшыруында Марат Башаров тормыш иптәшеннән гафу үтенгәннән соң, Екатерина Архарова журналистларга интервью биргән. - Маратның гамәлләре турында сөйләмәүләрен телим, - ди Архарова "КП"га биргән әңгәмәсендә. - Тапшыруны күрмәдем. Әмма һичшиксез карыячакмын. Мин Татьяна Анатольевна Тарасованы һәрвакыт хөрмәт итә идем. Хәзер гажданлык позициясе өчен тагын да ныграк хөрмәтлим. Танылган тренер һәм зәвыклы хатын-кыз булуы өчен баш иям. Архарова сүзләренә караганда, алар ире белән килешкән.   - Ел тәмамлана. Бар да артта калачак. Начарга караганда, яхшысы күбрәк булды. Гафу итә белергә кирәк! Начарлыкка ябышып ятарга ярамый. Хәзер һәркемнең үз тормышы булачак. Әмма без бер-беребез өчен һәрвакыт "ир белән хатын" булып калачакбыз, - дип белдергән ул.     | 16.12.2014 (полный текст новости)

  • 2014-12-16 04:12 Ринат Рәхмәтуллин залга чыккач, бер мизгелгә өнсез калды
    16.12.2014 Шоу-бизнес Җырчы Ринат Рәхмәтуллин концертының афишасын күргәч тә Гали авылы халкы гөж килеп концертка җыела башлады. Мин Мәдәният йортына килеп кергәндә залга үтеп керергә мөмкин түгел иде инде. Йортта Яңа Мансур авылыннан килгән уникеләп машина басып торуын күргәч, аңлашылды - тирә-як татар авылларыннан, Похвистневоның үзеннән дә килгән икән халык. Оештыручылар мондый аншлагны күреп, эскәмияләр, урындыклар чыгарып тезделәр, калган  тамашачылар басып карарга да риза булды. Шулай итеп, чын мәгънәсендә алма төшәргә урын калмагач, халык түземсезләнеп йолдызны көтә башлады. Ринат Рәхмәтуллин залга күз йөртеп чыккач та бер мизгелгә өнсез калды бугай.  Ул үзе дә бу хәтле халык булыр дип өметләнмәгән ахыры. Шулай да, дулкынлануын тыеп, концертны матур гына башлап җибәрде. Монда инде безнең йөрәкләргә дулкынланырга туры килде. Аның җырлары безне табигать кочагына – чишмә буйларына, урман-болыннарга алып китте сыман. Ә җырчы тын алырга чыккан арада гармунчысы Нияз Сафиуллин үзе дә җырлап күрсәтте. Биюче кызлар Әлинә белән Ләйсән сәхнәдә күбәләкләр кебек бөтерелделәр, Изилә исемле яшь җырчы да безгә бик матур ике җыр бүләк итте. Концертны алып баручы Ринат Әкбәров үзенә каратыр өчен ниләр генә кыланмады инде! Залның кычкырып көлүе хәтта күрше Рысайкино авылында да ишетелгәндер...   Артист шушы көннәрдә туган көнен билгеләп үтүче авылдашларыбызны туган көннәре белән котлаганда, һәрберсен сәхнәгә чыгарып, кызыклы сораулар бирә-бирә халыкны көлдереп бетергәннән соң гына үзенең җырлары язылган дискларны бүләк итә торды. Ә мин Ринатка һәм гармунчы Ниязга чиккән кулъяулыклар бүләк иттем, үземнән дә мәзәк сөйләп, күңелләрен күтәреп җибәрдем.  Туган авылым Галигә багышлап язган шигыремне укып биргәч, Ринат шушы сүзләргә җыр язарга һәм киләсе елга килеп, аны җырлап та күрсәтергә вәгъдә итте.   Кыскасы, бу көнне бер туган көн дә, бер генә инспектор да (бу концерт Инспекторлар көненә туры килгән иде) котлаусыз һәм бүләксез калмады. Әлбәттә, иң җылы сүзләр авылыбызның танылган эшкуары Расих Латыйповка әйтелде. Ул бит артистны һәм аның командасын үзенең “Ямьле авыл” агротуризм үзәгендә кунак итеп, аларга авылыбыз буйлап сәяхәт оештырып, бик шәп ял ясады. Ә авыл җирлеге башлыгы Идрис Муллабаев Ринат Рәхмәтуллинны авыл Сабан туена да чакырырга кирәк булыр, дигән фикерен әйтте.    Менә шулай бер-беребездән разый булып аерылышканда артистка чын күңелебездән чыккан рәхмәтләребезне җиткереп, тагын килүләрен теләп калдык. Юлларың такыр, бәла-казасыз, ә эшләрең уңышлы булсын, Ринат!   Фотода Расих ЛАТЫЙПОВ һәм Ринат РӘХМӘТУЛЛИН.   Саимә МОРЗАХАНОВА | (полный текст новости)

  • 2014-12-16 04:12 Килә кайчак үземнең дә Әмрикәгә чыгып таясы, тынычлан, ди хатын, йокла инде, иртук торып эшкә барасы
    16.12.2014 «ЯШЬТИ» әдәби сәхифә Тагыш булыгыз, тагын бер яшьти-шагыйрь Рафис Мингалиев. Аңа 47 яшь. Тукай районында яши. Шигырьләрен 3-4 ел элек яза башлаган. “Үзем өчен генә дип дәфтәргә теркәп бара башлаган идем, интернет серләренә өйрәнә төшкәч, дуслар киңәше белән анда да куя башладым,” – ди. Рафис әфәнде Ландыш Габдрахманова, Эльмира Җәлилова, Сирень Якупова, Айгөл Вәлиуллина иҗатларын хөрмәт итә. ӘЙТИМ ӘЛЕ   Әй, кызык бу - сайлау дигәннәре, Тамашадан күзләр камаша. Урамнарны плакатлар баса, Депутат белән депутат талаша.   Еллар буе "йоклап" йөриләр дә, Сайлау җиткәч ява вәгъдәләр. - Тел, милләт, - дип, биек трибунадан "Ут чәчәләр" шул ук бәндәләр.   Боз Сарае салып куялар да, Мәктәпләрне барып ябалар. Туган телгә кадер-хөрмәт беткәч, "Телсез" кала күпме балалар.   Түбәтәйле Гали Галиечләр Тик урысча гына сөйләшә. Милләтебез өчен саф татарча, Җитмеш яшьлек Туфан көрәшә.   Татар депутаты сөйләгәнен Бөтен татар көтә тын калып. "Хурмятле" дип сузен башлаганда, Кызарыплар куям оялып.   Усмер чакта Сабан туйларына Мин дә чыга идем көрәшкә. Хәрәм күреп әйткән бабам сүзе Һич тә тынгы бирми йөрәккә:   "Кирәк түгел безгә мондый көрәш. Булмасын ул - мари-чуашча. Хәрәмләшмә, балам, гадел көрәш, Чиста итеп көрәш - татарча!"   2010 ел.   * * * Кемнәр алар? Нинди катламнан? Түгелме соң асыл затлардан?! Милләтем дип гомерен фида кылып, Вөҗданын һәм динен сатмаган. Келәм булып олы түрәләрнең Аяк асларында ятмаган. Кемнәр алар? Нинди катламнан? Түгелме соң асыл затлардан?! Бабайлардан калган вәзгыятьне Күңелләре мең кат ятлаган: "Бары халкың саклар, халкың яклар, Халкың аклар кара таплардан!"   * * *  Килә кайчак кайбер муллаларның Сакалыннан умырып аласы. - Хөсетләнмә! - диеп, - Алла колы, Кыямәттә җавап тотасы!   Килә кайчак комсыз депутатны Кәнәфиеннән болгап атасы. Дәүләт милкен, диеп, күпме саттың, Анаң калды инде сатасы.   Килә кайчак хәтта президентның да Колак артын кашып аласы. Телем, диеп, татар өзгәләнә, Соң сез дә бит татар баласы.   Килә кайчак инде үземнең дә Әмрикәгә чыгып таясы. Тынычлан, ди хатын, йокла инде, Иртук торып эшкә барасы. Эх, язасы килә, язасы...   * * *    Азмы соң бу җирдә, насыйп ярым диеп, "Ялган мәхәббәт"тә янганнар. Гомере буе сөеп, ә үзләре... Сөюләрдән мәхрум калганнар. Хыянәттән өстен кала белеп, Никахларын саклап барганнар. Бәхетләрен газапларга төреп, Салкын кочакларга салганнар. Парлы булып яшәү өчен генә Йөрәкләре ялгыз калганнар ...   * * *  Сагынасыңдыр син дә ул кичләрне, Ай нурлары төшкән су юлын. Яшьлегемә кайтып килим дисәң, Йөрәгеңдә калдыр бер урын.   Саклыйсыңдыр син дә күңелеңдә, Ул чакларның моңлы бер җырын. Җаннарыма сердәш табыйм дисәң, Йөрәгеңдә калдыр бер урын.   Борылып карама син үткәннәргә, Киләчәккә атлыйк - бир кулың! Хыялларга бергә очар өчен, Йөрәгеңдә калдыр бер урын.   * * *  - Сынауларга түзәрсеңме? - диеп, Сорау куйса Ходай алдыма. - Менә бизмән, - дисә, - кулларыңа, Ялгышма тик, уйла, ашыкма! Бүләк итәр идем йөрәгемне, Уйлап тормый, хәтта тамчы да. Ак сөлгегә төреп салыр идем Әнкәм торса әгәр каршымда....   * * * - Яши алмас! - димә, - яшәрмен! Беләм инде тәмен яшәүнең! Курыкмыймын күкләр күкрәвеннән, Яратамын яшен яшьнәвен.   - Түзә алмас! - димә, - түзәрмен! Ачы җилләренә көзләрнең. Каршы тора алмас назларыңа, Таш түгел бит минем йөрәгем.   - Көтә алмас! - димә, - көтәрмен! Юлларыңнан мең кат үтәрмен. Язларыма назларыңны урап, Гомер йомгагымны сүтәмен.   --- --- | 16.12.2014 (полный текст новости)

  • 2014-12-16 04:12 "Мәдәни җомга"га яңа баш мөхәррир билгеләнде
    16.12.2014 Матбугат Бүген "Мәдәни җомга" газетасына яңа баш мөхәррир билгеләнде: Татарстанның атказанган мәдәният хезмәткәре, Тукай премиясе иясе Вахит Имамов. Моңарчы газета белән Зиннур Мансуров җитәкчелек итә иде.  Вахит Имамов озак вакыт Чаллының "Мәйдан" журналы баш мөхәррире булды. Вахит Имамовның биографиясе: http://matbugat.ru/enc/imamov-vahit-213/ --- --- | 16.12.2014 (полный текст новости)

  • 2014-12-16 01:41 Чупай мулласы хатыннарны мәчеткә ник кертми?
    15.12.2014 Дин Әлмәт районының Чупай авылы мулласы Нәфис абый Ханнанов хатын-кызларны мәчеткә кертми, дигән хәбәр килеп иреште редакциягә. Барып тикшергәч, моның имеш‑мимеш түгеллеген ачыкладык. Җитмәсә, мулла миңа: «Шестерка булып йөрмә», – дип «киңәш бирде». Кемнән кемнән, тик руханидан мондый «киңәш» ишетермен дип, башыма да китермәгән идем. Мулла йорты түгел – Аллаһ йорты Быелның февраль ахырында авыл мулласы булып куйган Нәфис абый турында республиканың икенче бер басмасына язган идем инде. Шул вакытта ук ул үзен закон юлы белән сайланган мулла дип атаган иде. 700 кеше исәпләнгән авылда мулла сайлауда 32 кеше генә катнашкан. Җыелышның протоколы да бар, янәсе, әмма мулла миңа аны күрсәтмәгән иде. Дини белеме булмаган мулланың мәчеткә хуҗа булуы авылның кайбер кешеләрендә канәгатьсезлек уяткан иде. Ул вакыйгалардан соң салада дини тормыш рәтләнгәндер дисәм... Кая ул! Һаман ызгышалар. Инде яз башында ук Нәфис Ханнанов егермеләп хатынны, шул исәптән ике остабикәне мәчеткә кертми башлаган, шуңа да мөслимәләр дини белемне авыл мәктәбендә алырга мәҗбүр. Инзилә апа Маннанова да шулар сафында. Чупайда туып үскән, Әлмәтнең Үзәк мәчетендә өч еллык курсларда белем алган. Нәфис абый муллалыкка килгәнче, бу хатыннар мәчеттә тыныч кына дин белемен укып йөргән. Әмма хәзерге мулланың үз йортына түгел, ә Аллаһ йортына ни өчен кертмәвен үзләре дә белми. Авыл мөслимәләрен инде берничә ел Чупайга Әлмәттән килеп йөрүче Миңнегөл апа Мостафина укыта. Мулла хатын-кызларга: «Укытучыгыз белем бирер­гә миннән рөхсәт сорасын», – дигән. – Без бит бер үк максатта эшлибез. Коръән ашлары уздырабыз, дини гореф-гадәтләрне саклап калырга тырышабыз, авыл халкын дингә якынайтмакчы булабыз. Шуңа да Нәфис абый безне аңлар дип өмет итәбез әле, – диде Инзилә апа. Чупай мөслимәләре Әлмәт мөхтәсибәтенә дә барып караган, әмма анда аларга сабыр итеп, рухани белән уртак тел табарга киңәш иткәннәр. Дөрес, мәчеттә октябрьдә хатын-кызлар өчен беренче класс ачып, Үзәк мәчеттә белем алган Фәния апа сигез хатын‑кызны хәреф танырга өйрәтә башлаган. Шәкертләре арасында мулла хатыны да бар. Мәктәптә һәм мәчеттә белем алучы хатыннар бер-берсен дошман күрми, киресенчә, Фәния апа укучылары Миңнегөл апаныкылары үткәргән дини мәҗлесләргә йөри. Ә Миңнегөл апада белем өстәп йөргән Инзилә апа күрше Мәмәт авылында унга якын хатын‑кызны мәчеттә укыта. Үзәк мәчеттәге курсларны тәмамлаганнан соң, аңа Әлмәт районында дини тәгълимәт таратырга ярый дигән таныклык та биргәннәр. Авыл мулласы Шәехзам хәзрәт Хаҗиәхмәтов белән килешеп эшлибез, ди. «Тәүбәгә килсеннәр!» Чупай мулласы мине каршы алганда, үземне ил чиген үтәргә ашкынган кеше сыман хис иттем. Кулына кәгазь бите белән ручка алып, башта мине кем җибәргәнен язып алды. Журналист таныклыгын күрсәтүемне таләп итте. Соңыннан командировка кәгазен сорады. Анысы үзем белән юк дигәч, мулла мине яшерен рәвештә генә тикшерү уздыраммы әллә, дип тә шикләнде. Безнең сөйләшүне аның туган-тумачасы түгәрәккә җыелып тыңлады һәм комментарийларын биреп барды. Нәфис абый әйтүенчә, яз көне басылган язмам аның сакалындагы бер бөртеген дә селкетмәгән. Бәлки сакалның кайда урнашканын белмимдер дип, нәни сакалын сыпырып та күрсәтте. Сөйләшүне теркәп бару өчен, букчамнан планшетымны тартып чыгарган идем, әмма аны кире тыгып куюымны таләп итте. Нәфис абый партия мәктәбендә укыганы белән шулкадәр мактанды, әйтерсең мулла булу өчен фәкать партия мәктәбен бетерү кирәк. Тагын бер мактанырлык гамәле – муллабыз берничә көн Казандагы ­Россия ислам инс­титутында белем эстәп кайткан. Әмма ничә көн икәнен әйтмәде. Түгәрәккә җыелган туган-тумачасы сүзләренә караганда, муллалыкка килгәч, авылдашлары Нәфис абыйны сынап та караган. Әйтик, гап‑гади Коръән ашына дип барган мулланы чынлыкта Корбан ашына дәшкән булганнар икән. Әмма мулла югалып калмаган, хикмәтнең нидә икәнлеген сизеп, алдан ук әзерләнеп куйган. «Сынаулы» мәҗлесләр тәмамланганнан соң, руханины судан коры килеш чыга алганы өчен, шыпырт кына мактаучылар да булган. Хатыны әйтүенчә, Нәфис абыйга авылда пычрак атучылар күп. Мулладан бигрәк, шушы хәлләрдән туган-тумачалары гарык, ахрысы. Әмма кияве «Бирешмә!» дип каенатасына көч‑куәт биреп тора. Мулладан хатын-кызларны мәчеткә ни өчен кертмәвен сорадым. Беренчедән, аның сүзләре буенча, хатын-кызлар мәчеттә укып йөргән чакта шәһәрдәге сыман ясалган бәдрәфтә хаҗәтләрен үтәп, нәҗесләрен агызмый торган булганнар. Мулла белән сөйләшкәннән соң, кабат Инзилә апа белән элемтәгә кердем. Ул исә бу сәбәп була алмый, чөнки мәчеттә бәдрәфне җәй көне генә эшләтеп җибәрделәр, дип бара. Ә аңарчы аңа «бәдрәф эшләми» дигән язу эленгән булган. Икенче сәбәп: имеш, Инзилә апа, мәчеткә килеп, ишек янында басып торган мулланы эткәләп-төрткәләп, түргә барып, намаз укыган. Юкса, мәчеттә хатын-кызлар өчен аерым бүлмә дә бар. Инзилә апа аңлатуынча, мәчеттә, шул исәптән хатын-кызлар бүлмәсендә ремонт эшләре барган, һәм анда намаз укырга бернинди шартлар да булмаган. Ә Нәфис абый берәү белән мәчет эчендә түгел, урамнан керә торган ишек янында сөйләшеп торган. Өченче сәбәп: хатын-­кызлар мулланы санга сукмыйча, Коръән ашына халыктан акча җыеп йөргән икән. – Коръән ашы уздыру нияте тугач, остабикәбез Халисә апа беренче булып Нәфис абый янына барып, мәчеттә Коръән ашы уздырырга рөхсәт сорады. Әмма ул «рөхсәтем юк» диде. Әлмәт районы мөхтәсибе Фәһим хәзрәт Әхмәтҗанованы Чупайга чакырткач кына, Нәфис абый мәктәптә Коръән ашы уздырырга ризалык бирде, – ди Инзилә апа. Мулланы дини мәҗлескә чакырсалар да, ул килмәгән. Нәфис абый һәм аның туганнары миңа берничә тапкыр әйтте: Инзилә апалар мине яхшы гына «эшкәрткәннәр», җитмәсә, яз башында килгәнем өчен миңа акча да түләгән булганнар икән! Кем түләгән икән – мин белмим, ә мулла белә. Менә хикмәт. Нәкъ шул вакытта ук: «Шестерка булып йөрмә», – дип үгет-нәсыйхәт бирделәр. – Нәфис абый, мәктәптәге хатын-кызлар, мәчеттә җыелып белем алырга телиләр икән, нинди шартларыгызны үтәргә тиеш? – дип сорадым. – Тәүбәгә килсеннәр! – диде мулла. Инзилә апаны исә мәчеткә беркайчан да кертмәячәген әйтте, ә мәктәптәге башка хатыннарны, кайсыдыр хәдискә таянып, телсез шайтаннар дип атады. Мәчеттә – юридик нормалар Әлмәт районы мөхтәсибенең гомуми мәсьәләләр буенча урынбасары Исмәгыйль хәзрәт Биккинин сүзләренчә, Чупайда мәчет тирәсендә гауга Нәфис абый килгәнче, 2000 еллар башында ук тамыр җибәргән. Баксаң, шәкерт булган чакта, Исмәгыйль хәзрәт Чупай мәчетенә практикага кайтып, авыл картларының сәдака бүлешә алмыйча, бер-берсенә пычрак сүзләр атканын күреп торган. Мөхтәсибәтнең яңа муллага бернинди дәгъвасы юк: мәчеттә намазлар укыла, утка‑газга вакытында түләнеп барыла. Шулай да мулланың кешеләрне Аллаһ йортына кертмәве акылыма сыймый. – Мәчет – юридик оешма, ә мулла – аның рәисе. Шуңа да мулла мәчеткә кемнедер кертергә, ә кемнедер кертмәскә дә хокук­лы, – диде Исмәгыйль хәзрәт. Сөйләшү барышында мөхтәсиб урынбасарын хатын-кызларның мәктәптә ниндирәк дини тәгълимәт алуы да шикләндерде. Инзилә апа әйтүенчә, алар Диния нәзарәте әзерләгән программа нигезендә Әбү Хәнифә мәзһәбе буенча укый. Әлмәт мөхтәсибәте Чупайдагы дини вазгыятькә тыкшынырга җыенмый дип аңладым. Янәсе, вакыт үтү белән, бар да үзеннән-үзе җайга салыныр. Тик хатын-кызлар мулланы нахакка гаепли башласа, мөхтәсибәт Нәфис абыйны якларга әзер. Татарстан Мөселман хатын-кызлары берлеге рәисе Наилә Җиһаншина да Чупайдагы дини чуалышлардан хәбәрдар. Әлмәт мөхтәсибе аңа авылда ышанычлы кешесен – абыстай билгеләп, тәртип урнаштырырга сүз биргән. Исмәгыйль хәзрәт Биккинин әйтүенчә, авыл абыстае вазифасына үз кешесен әлеге дә баягы Нәфис абый гариза язып тәкъдим иткән инде. Чупайдагы хәлләрне Татарстан мөфтие урынбасары Рөстәм хәзрәт Хәйруллинга бәян иткәннән соң, ул Әлмәт мөхтәсибе белән элемтәгә кергән. Әле алдан көнен әйтеп тормый гына Чупайга шәхсән үзе дә барып чыгарга җыена.  Линар ЗАКИРОВ | (полный текст новости)

  • 2014-12-16 01:41 Акча булса, бакча да бар
    15.12.2014 Мәгариф "Эшкә чыга алмыйм. Балага бакча булмады. Янәшәбездәге бөтен балалар бакчаларына өч яшьтән генә алалар..." "Өч яшькә кадәр шәхси бакчага биреп карамыйсыңмы соң?" "18 мең сум ярым түләргәме? Юк, бездә андый артык акча юк!" Казанда яшәүче ике бала анасы Эльмира гына түгел, мондый сүзне башка хатын-кызлардан да еш ишетергә туры килә. Шәһәрдә генә түгел, хәтта кайбер авыл районнарында да зур мәшәкать булып санала баланы бакчага урнаштыру. Электрон чиратлар дип өметләндерделәр, тик анысы да проблеманы тулысынча хәл ит­мәде. Инде бу мәсь­әләдә тагын яңалык кертмәк­челәр. Монысында бакчага йөрү өчен сертификат бирү һәм шәхси бакчаларга дәү­ләт ярдәме күр­сәтү турында сүз бара. Бакчага эләгербезме? Баланың бакчага йөри башлавы һәрбер гаилә өчен үзе бер хикәятне хәтерләтә. Йорт янә­шәсендә урнашкан паркта йө­рибез. Көн дәвамында ко­ляс­ка белән бала тартып, ял итеп йөрүчеләр җитәрлек. Бары­быз­ның да балалары – бер-ике яшьлек сабыйлар. Ә менә Әмир башкалардан аерылып тора. Ул көн саен йә әтисе, йә әнисе, йә әбисе белән килә, безнең балалардан гәүдәгә дә калкурак, яшькә дә олырак. Әтисе белән сөйләшеп киттек. “4 яшь тулды инде улыбызга. Балалар бакчасында урын булмады. Башта күченеп йөрдек, чиратка да соң язылганбыз. Киләсе елда Әмиргә 5 яшь тула, бәлки, ул вакытка кадәр бакча да булыр әле”, – дип елмая ул. Сүз артыннан сүз чыкты. Барыбызның да бакчага урнаштыру мәшәкать­ләре исенә төште. Барыбыз да электрон чиратта тора. Әмма күпчелек әти-әниләр аңа ышанмый булып чыкты. Электрон чиратта да ришвәт бирүчеләр бар дип раслый кайберләре. Әлбәттә, әлеге системаның нәкъ менә шул гаделсезлекне бетерү өчен уйлап табылуына чын күңелдән ышанган кеше буларак башта бу сүзләрне җитди кабул итмәдем. Ә балалар бакчасы артыннан йөри башлагач, безнең электрон чират та, ни сәбәпледер, артка күчә башлады. Баксаң, безнең алга берничә ташламалы гаилә чиратсыз кергән булып чыкты. Әнә шулай ике елдан артык чират торган бакчага эләкмәдек без. Аннан яңасын эзләп табарга туры килде. Хәер, анысы бөтенләй башка маҗаралы вакыйга... Шәхсиме, әллә дәүләтнекеме... Ә 2016 елда балалар бакчасына чиратлар бетәчәк дип ышандыралар. Моннан 5-6 ел элек шәхси балалар бакчалары турында куркып кына сөйләсәк, хәзер инде аларның күбесе дәүләт дәрәҗәсендә эшләүче мәктәпкәчә яшьтәге оешмалар рәтенә күтә­релде. РФ Премьер-министры Дмитрий Медведев әйтүенчә, шәхси балалар бакчасы системасын яңартырга вакыт җиткән. Мәктәпкәчә яшьтәге оешмалар арасында көндәшлек барлыкка килү, шәхси бакчалар юнәлешен үстерү булган чиратны киметер иде, ди белгечләр дә. Бүген Россиядә 409 мең бала бакчаларга чиратта тора. Ике ел элек исә бу сан 1 миллионнан артык булган. Узган ел 400 мең балага урын булдырылган, быел тагын 350 меңен урнаштырганнар. Киләсе елда да күрсәткечләр шуннан аз булмас диләр. Демографик хәлләрнең соңгы вакытта уңай якка үзгәрүе, Россиядә ел саен 3-7 яшьлек 100 мең балага бакча кирәклеге турында хәбәр итәләр. Соңгы елларда шәхси бакчалар 40 процентка арткан, андый оешмалар саны 1200гә җиткән. Тик бу – Россиядәге барлык 50 мең бакчаның 1,3 проценты гына. Түрәләр, дәүләтнеке булмаган бакчалар 3 проценттан да ким булмаска тиеш, дип бел­дерә. Хөкүмәт каршындагы экспертлар советы фаразларына ышансаң, киләсе елга шәхси балалар бакчасында 100 меңләп урын булдырылыр дип көтелә. Моның өчен, әлбәттә, төбәк­ләрнең тырышлыгы да кирәк. Әлегә исә шәхси бакчаларның нибары 66 проценты гына сигез төбәктә урнашкан. Инде шәхси балалар бакчасы күбрәк булсын өчен нишләргә соң? Белгечләр фикеренчә, иң элек бу системага хокукый яктан үзгәрешләр кертү кирәк. Коммерция оешмасы белем бирүне төп эшчәнлек итеп алырга тиеш. Моннан тыш, шәхси бакчалардагы хезмәткәрләрнең педагогик стажы исәпкә алынуы кирәк. Әлеге федераль программа дәү­ләт оешмаларындагы кебек үк укытучыларга, тәрбиячеләргә белем алу, квалификация күтәрү мөмкинлеге бирергә тиеш. Шәхси бакчаларга шулай ук салым ташламаларын да кире кайтарырга кирәк булачак. Бакча өчен сертификат тапшырылачак Мәктәпкәчә яшьтәге балаларга сертификат бирү тәкъди­менә дә зур өмет баглыйлар. Ул күпме­дер дәрәҗәдә “Ана капиталы” сертификатын хәтер­ләтәчәк. Монда ата-ананың балалар бакчасына тотачак акчасы исәпкә алына. Шәхси балалар бакчасынамы, әллә дәү­ләт­некенәме – ата-аналар моны үзләре сайлап алачак. Мондый алым балалар бакчалары арасында көн­дәшлек тә тудырыр иде. Әлегә исә эшләр болайрак тора: әти-әни баласын шәхси балалар бакчасына йөртә, бер үк вакытта дәүләтнеке булган балалар бакчасына да чират тора. Шуңа да гомуми чират кимеми дип саный белгечләр. Әлбәттә, акча ягы да бар. Бер айга 18 мең сум акча алучы шәхси бакча белән гадәти бакча бәясен чагыштырып та булмый. Сертификатка дәгъва итүче бакчаларда түләү бердәй булырга тиеш булып чыга. Дмитрий Медведев Хөкү­мәткә балалар бакчасы сертификаты булдыру мәсьәләсен өйрәнергә кушкан. Әлеге сертификат берничә төбәктә тәҗрибә проекты буларак гамәлгә дә кертелергә мөмкин. Сертификат тулысынча баланың бакчага йөрү, анда укыту һәм карау буенча чыгымнарын тулысынча үз эченә алырга тиеш. Бер елдан соң мондый тәҗрибәне бөтен төбәк­ләргә тарату күздә тотыла. Түләүләр арта “Шәхси балалар бакчалары бар. Без аларның күбесе белән эшлибез, күбесенең белем би­рүгә лицензияләре дә бар, – дип сөйли ТР Мәгариф һәм фән министрлыгының мәктәпкәчә яшьтәге балалар бүлегенең әй­дәп баручы белгече Йолдыз Хисамиева. – Бездә бит дәүләти бакчалар 3-7 яшькә кадәрге балаларны тупларга тиеш. Ата-анага алдан эшкә чыгарга кирәк булган очракта, баланы шәхси бакчага бирергә туры килә. Шәхси балалар бакчасы күбе­сенчә баланы карау, ашату белән генә шөгыль­ләнә. Белем бирергә аларның лицензиясе юк. Алар бездәге исемлеккә караганда күбрәк тә булырга мөмкин әле. Күбесе шәхси эшмәкәр булып теркәлеп, торак йортларның беренче катында бакча ачып эшлиләр. Араларында министрлык белән хезмәт­тәшлек иткәннәре дә күп, аларга субсидияләр дә каралган. Тик түләү төрлечә куелган. 12 мең сумнан алып 16 мең сумга кадәр булырга мөмкин. Бу бакчаның программасына карый, кемдер дүрт, кемдер биш тапкыр ашата”. Казанның Чистай урамында урнашкан шәхси балалар бакчасы хезмәткәрләре үзләрендә күп төрле түгәрәкләр эшләве белән горурланып сөйләде. Гадәти бакчага караганда, аларда мондый мөмкинлек күбрәк икән. “Безнең укытырга лицензиябез юк. Аның каравы, баланың яшенә карап, аны үстерә, камилләштерә торган дәресләребез бар. Инглиз теле, театр түгәрәгенә килешү буенча белемле укытучыларны чакырабыз”, – дип сөйләделәр без­гә. ...Кыскасы, һәркем аягын юрганына карап сузарга тырыша. Ә гыйнвар аеннан, билгеле булганча, дәүләт бакчаларына да түләү­ләр артачак. Монысы педа­гог­ларның хезмәт хакы күтәрелүенә дә бәйле дип аңлаталар. Түрәләр әйтүенчә, баланы бакчага йөртү аена уртача 8 мең сумга төшә. Ә әти-әниләр барлык чыгым­нарның 27 процентын гына түли икән. Инде яңалыклар бу суммаларга ни дәрәҗәдә тәэсир итәр? Анысын вакыт күрсәтер. Әлегә исә тәҗрибә уздырганнарын һәм... балаларның үсеп беткәнен көтәргә кала.   Рәсимә МУЛЛАЯНОВА 188 | 15.12.2014 (полный текст новости)

  • 2014-12-16 01:41 Данир Сабировка Салават 30 меңлек күзлеген бирмәкче (ФОТО)
    15.12.2014 Шоу-бизнес Декабрь башында пародияче, шоумен Данир Сабиров чираттагы сольный концертын куйды. Быел, ниһаять, аның концертына Салават үзе килде. – Быелгы Казандагы концертыма Салават Зәкиевичның килүе күңелемне күтәрде. Өч ел көттем бит. Быел да килмәс дигән идем. Концертымда рәхәтләнеп көлде инде (елмая.) Аннары иртәнге сәгать өчләргә кадәр сөйләшеп утырдык. Ул миңа киңәшләрен бирде. «Өч ел буе тамашачыны үзеңә каратып тотасың икән, бу бик әйбәт! Сабантуйда биш ел буе бер батыр калса, алтынчы елында аңа халык каршы акыра башлый. Иң авыры халык мәхәббәтен саклап калу. Молодец! Күптән болай көлгән юк иде», – дип көрәшче булуымны да күз уңында тотып әйтте булса кирәк. Быел Салават Зәкиевич килгәч, тамашачыларга аның белән бәйле булган бер хәлне сөйләп уздым. Казан дәүләт мәдәният һәм сәнгать университетында имтихан биргәннән соң, «Данир, менә тавышың синең юк инде. Актерлык ягыннан да артык кыланып уйныйсың. Минем улым Рөстәм рәсем ясарга булышырга ярдәм сорый. Ә миңа рәсем ясау осталыгы бирелмәгән. Аңла: син артист булыр өчен тумагансың! Киләчәктә эшмәкәр, көрәшче итеп күрәм мин сине», - дигән иде ул. Менә шушы сүзләрне мин Салават Зәкиевичка сәхнәдән әйттем. Аның кайчандыр әйткән сүзләре мине, киресенчә, алга этәрде. Рәхмәт аңа! Шулай дип әйткәч, бөтен халык кул чапты, Салават Зәкиевич торып кулымны кысты, - диде шоумен. Данир Сабиров быелгы сольный концерт программасына яңа пародияләр керткән. Салават, Айдар Галимов, Нәфкать Нигъмәтуллиннан кала, Габделфәт Сафин, Резеда Шәрәфиева, Айдар Фәйзрахманов, Илнар Сәйфиев кебек җырчыларга пародия эшләгән. Бик кызыклы, бөтен нечкәлекләренә кадәр уйлаган. Язып та, сөйләп тә булмас – аны күрергә кирәк. Әмма пародияче үзе яңа пародияләреннән бик үк канәгать түгел икән. Җәвит Шакировны бер ел буе күрсәтә-күрсәтә генә образын тудыра алдым, ди үзе дә.   Шоуменның администраторы кем дип уйлыйсыз? Бу вазыйфаны тормыш иптәше Миләүшәгә ышанып тапшырган. Быел Казанда узган сольный концертларының тагын бер көтелмәгән яңалыгы: аның 4 яшьлек олы кызы Мәрьямнең нәфис гимнастика элементларын ясавы. Алма алмагачыннан ерак тәгәрәми, диләрме? Нәкъ шулай. Әтисе кебек сәхнә кешесе булыр, мөгаен. Гастрольләргә чыгып киткәндә, олы кызлары Мәрьям белән 11 айлык кече кызлары Дания Миләүшәнең әнисендә калалар икән.   Иң кызыгы: Данир Сабиров 5 елдан бирле Салаватка пародия куя. Кайбер артистлар пародиячегә үпкә белдергән очракта да, остазы, киресенчә, аның үзенә карата эшләнгән пародиясеннән көлеп кенә утыра икән. Әле җитмәсә, Данир Сабировка үзенең күзлеген бүләк итәсен әйткән. Салаватның күзлеге “дешевый” түгеллеген дә белеп торыгыз. Ничә сумлык күзлек киеп йөрүен дә Данир ычкындырды бит – 30 меңнән дә ким түгел икән. Салаватка пародия күрсәткәндә, Данирга аның чын күзлеге генә җитми иде шул.     1     2     3     4 Эльза ГАЗИЗОВА | 14.12.2014 (полный текст новости)

  • 2014-12-16 01:41 Корпоративка үз кесәгездән түләргә ризамы? (Сораштыру)
    15.12.2014 Җәмгыять Быел Россия Хөкүмәте вәкилләре Яңа ел корпоративын үз хисабына үткәрәчәк. Россия Премьер-министры Дмитрий Медведев журналистларга әнә шулай диде. Хөкүмәт башлыгы фикеренчә, дәүләт структурасында эшләүчеләрнең Яңа ел корпоративларына бюджет акчасын сарыф итү дөрес түгел, аны һәркем үз кесәсен “бушатып” оештырырга тиеш. “Без Россия Хөкүмәте вәкилләре белән Яңа ел корпоративына, үзара акча җыешып, рес­торанга барачакбыз”, – дип белдергән ул журналистларга. Яңа елны исә Дмитрий Медведев Россиядә каршылап, озын ялларда чаңгы шуып ял итәргә җыена икән. Ә сез эштәге бәйрәмгә үз кесәгездән түләргә ризамы? Илдус ГАБДРАХМАНОВ, Г.Камал исемендәге Татар дәүләт академия театры артисты:   – Быел Яңа елга планнар зур. Аны гаилә белән каршылаячакбыз. Күптән түгел генә яңа фатир алдык. Хәзер анда ремонт эшләре бара. Яңа елга өлгертеп, өй туе ясап булмасмы дип кызыгам. Театрда да эш кайный. Ике спек­такльдә уйныйм. Көн саен репетициягә йөрим. Корпоративларга килгәндә, аны оештыру чыгымнарын оешма үзе капларга тиеш, билгеле. Без бу бәйрәмне өйдә болай да үз хисабыбызга үткәрәбез. Шундый вакытта да булышмагач, профсоюз оешмасы нәрсә өчен кирәк, алайса?   Разил ВӘЛИЕВ, Татарстан Дәүләт Советы депутаты:   – 26 декабрьдә Дәүләт Советында корпоратив үткә­реләчәк. Анда да һичшиксез катнашабыз. Корпоративларны үз хисабыңа уздыру Татарстан Дәүләт Советы депутатлары өчен гадәти кү­ре­неш. Ул инде күптән тра­ди­циягә әйләнгән һәм бу дөрес тә. Яңа ел бюджет хисабына үткә­рерлек дәүләт бәйрәме түгел бит. Ул – кешенең шәх­си бәйрәме. Шуңа күрә аны һәркем үз хисабына уздырырга тиеш.   Гөлназ ГЫЙНИЯТОВА, “Яңа гасыр” каналы журналисты:   – Минемчә, бу очракта 50гә 50 принцибы буенча эш итәргә кирәк. Яңа ел ул – күмәк бәйрәм. Эш бирүченең бюджеты корпоратив чыгымнарын күтәрә алырлык икән, хезмәткәрләргә нигә бәйрәм ясамаска? Хезмәткәр дә бюджетка гына салынып утырырга тиеш түгел. Кү­ңелле итеп бәйрәм итәсе килсә, түләргә була акчаны. Бездә, мәсәлән, корпоративка баручылар үз өлешләрен кертә, бу яктан проблема булганы юк.   Раяз ФАСЫЙХОВ, җыр­чы:   – Бу тәкъдим белән ки­леш­мим. Кеше шәхси бәй­рәмен дәүләт акчасына тү­гел, үз хисабына үткәрә. Анысы аңлашыла. Тик бу очракта бит кешенең эш урыны турында сүз бара. Хезмәт коллективы катнашындагы чара булгач, аны теләсә кайсы оешма үз хисабына оештырырга тиеш. Бу тәкъдим халыкта зур ризасызлык уятачак. Соңгы вакытларда күзә­телгән мәх­шәр чорында кеше нәрсәгә генә акча җиткерсен ди? Аны бүген болай да кысалар. Корпоративлар санын киметергә ди­сәләр, бер хәл. Әйтик, елга, күп дигәндә, дүрт корпоратив үткәрү рөхсәт ителсен ди. Кайсыдыр кол­лективның өстәмә бәйрәм итәсе килсә, бу очракта инде һәркем үз кесәсеннән түләсен. Быел Яңа елны дуслар белән бергә өйдә каршыларга уйлап торабыз. 31 декабрь көнне “атсалар да, киссәләр дә” банкет яки корпоративларда чыгыш ясаганым юк, чыгыш ясарга да җыенмыйм. Еш кына: “Андый көнгә калырга язмасын”, – дип шаяртам. Яңа ел – иң могҗизалы гаилә бәйрәме. Шуңа күрә аны гаиләм белән каршылау­ны өстен күрәм. 189 | 13.12.2014 (полный текст новости)

  • 2014-12-16 01:41 "Әбиләр җыелган пенсия акчаларына капчык-капчык он һәм шикәр ала"
    15.12.2014 Икътисад Татар авылларындагы кибетчеләр, бәяләр нык арту сәбәпле, халыкның кәефе төшкәнлекне белдерә. Русиянең Украинадагы сәясәтен сүгүчеләр дә бар. Татарстанның Теләче районы Алан авылындагы "Зөфәр" кибетендә эшләүче Алсу Фәизова сүзләренчә, 1 декабрьдән бәяләр кискен күтәрелү сәбәпле авыл халкының кәефе нык төшкән. "Ипигә дә бәя арткач, инде кешенең ничек кәефе булсын ди?! Элек безгә "Сельский" дип атала торган ипине 22 сумга китерә иделәр, хәзер ул 24 сум булды. Ак ипи һәм батоннар да күтәрелде. Көрпәле ипиләр, мәк сибелгән кабартмалар исә 30 процентка артты. Әле бу юлы онның бәясе дә күтәрелеп килде. Хәзер ул 30 сум тора, элек ул 23 сум иде. Безнең кибет караган ширкәт ипиләрне һәм тәм-томнарны үзе пешерә. Онга һәм ипи пешерү өчен кирәк булган башка чималга бәя күтәрелгәнгә хуҗаларыбыз пешерүдән баш тартырга да җыена, чөнки керем алып булмаячак диләр. Ипиләр кисәк күтәрелгәч, сату да кимеп алды. Шикәр комы да нык күтәрелде. Хәзер килосы 45 сум тора, элек 36 сум иде", ди Фәизова.    "Зөфәр" кибетенә 11 декабрь көнне карабодай китергәннәр. Килосы 70 сум тора. Бу кибеткә караган ширкәт хуҗалары киләчәктә китереләчәк карабодайның түбәнрәк бәядән булачагын вәгъдә иткән.   Кибетче сүзләренчә, аракыга бәя артмаган. Соңгы вакытларда авыл халкы хәмерле эчемлекләрне әзрәк ала башлаган булган. Моңа элегрәк ике тапкыр бәя күтәрелү һәм күпләрнең аек тормыш итүе дә сәбәп булган. Бу хәл район җитәкчелегенең күңеленә хуш килмәгән. Бер яктан, халык эчмәсен дип сөйләнәләр, икенче яктан, ник аракы сатылмый дип шелтәлиләр   Аракы сату ник кими, ник план үтәлми дигән темага киңәшмә дә үткәргәннәр. Кибетчеләр ялган аракы сатып ятмый микән дип, килеп кибет киштәләрен дә фотога төшереп йөргәннәр. Сатучы җитәкчеләрнең бу гамәлләренә аптырый. "Бер яктан, халык эчмәсен дип сөйләнәләр, икенче яктан, ник аракы сатылмый дип шелтәлиләр", ди Фәизова.    Аның сүзләренчә, бензин бәясе үсү дә халыкның ачуын нык чыгарган. Кибеткә кергәннәрнең күпчелеге Русиянең Украинадагы сәясәтен ныграк сүгә башлаган.   "Халык безгә бәя арттыра-арттыра Украинадагыларны тукландыралар дип зарлана. "Тегендә шундый мәхшәр бара, ә бөтен кыенлыклар безнең өскә төшә", дип әйтәләр", ди Фәизова.    Бәя арта, хезмәт хаклары шул килеш кала   Сарманда яшәүче Розалия Галиеваларның үз кибетләре бар. Бу кәсептә алар ун ел тирәсе. Бәяләр күтәрелгәч, авыл халкының кәефе төшүен ул да әйтә. Кайберәүләр кибет хуҗаларын "Сезгә акча җитми инде", дип сүгеп чыгып китә икән. "Күпләп сатучылар бәя арттыргач, безнең кибеттә дә арта инде, бәя сәясәте бездән тормый шул", ди Розалия ханым. Аның сүзләренчә, Сарманда 1 декабрьдән он һәм шикәр бәяләре нык күтәрелгән.    "Шикәр комының капчыгы 500 сумга артты. Элек 50 килолы капчык 1500 сум тирәсе иде, хәзер ике меңгә күтәрелде. Бер капчык он да 200 сумга артты. Ипи бәясе дә күтәрелде. 17 сум 80 тиенлек ипиләр төп-төгәл ике сумга артты. Бәяләр кискен арта башлагач, пенсиядәге акчалырак әбиләр үзләренә һәм балаларына капчык-капчык он һәм шикәр алып куя башлады", ди Галиева. Аның сүзләренчә, Сарманда пенсиядәгеләрнең генә җыелган акчалары бар. Бәя артуын, ә хезмәт хакларының шул килеш калуын әйтә ул. "Иң күп акча алучыларның хезмәт хакы 15 мең сум", ди кибетче.    Наил АЛАН | 15.12.2014 (полный текст новости)

  • 2014-12-16 01:41 Венера Ганиева: “Сез – хәзинә! Сез – бомба!” диде
    15.12.2014 Шоу-бизнес Шенталы районының Татар Әбдекие авылында туып үскән, Самараның экономика университетын тәмамлаганнан соң уңышлы татар гаиләсе корып, үз өе белән яшәүче Лилия Мингулованың тормышы кинәт үзгәрергә тора бит әле. “Болгар радиосы” музыкаль премиясен тапшыру тантанасында аның “Ялгыз иттең” җыры финалга чыкты. Кинәт эстрада җырчысы булып киткән урта яшьтәге хатынга аның ире дә, өч баласы, кияве һәм оныгы да нинди мөнәсәбәт күрсәтергә белми торалар. Гаҗәп хәл инде. Җайга салынган мул һәм матур тормыштан катлаулы, көнчел, һәр борылышта көтелмәгән халәт көтеп торган сәнгать дөньясына кереп чумуы бик куркыныч та, ымландыргыч та. Бу турыда Лилия ханым белән “Бердәмлек” газетасы редакциясендә сөйләшеп утырабыз. - Яшьлек елларыгыз, тормышыгыз, гаиләгез турында сөйләгезче. - Мин балачактан җырларга яратып үстем. Бу миңа мәрхүм әниемнән күчкән сыйфаттыр. Яшь чагында ул да бик матур итеп җырлаган, ә аның әтисе сиптереп гармунда уйнаган. Габдрахман бабам 1943 елда Сталинград янында барган каты сугышларда хәбәрсез югала һәм шулай аның гармуны тынып кала. Ләкин моң - ул буыннан-буынга күчеп бара торган нәрсә, күрәсең. Менә мин дә җырламыйча тора алмыйм. Самараның беренче гимназиясендә укучы кызым Линара да быел җәй Болгарияда уздырылган Халыкара җыр конкурсында катнашып, лауреат исемен яулап кайтты инде. - Җырчы Лилия Мингулованы Татарстанның “Яңа гасыр” каналын даими караучылар яхшы беләләр инде хәзер. Интернетта да сезнең җырларыгызны бик яратып тыңлыйлар, тавышыгызның тембры белән сокланалар. Ә зур залда тамашачылар алдында ясаган беренче чыгышыгызны хәтерлисезме? - Хәтерлим. Бу Самараның “Звезда” (“Йолдыз”) Мәдәният сараенда өч – дүрт ел элек булган хәл. Казаннан килгән яшь популяр җырчы Раяз Фасихов үзенең концерты барышында мине сәхнәгә чакырып алды да җырларга тәкъдим итте. Залда утыручылар нәрсә булганын аңламый да калдылар, ахыры. Ә таныш-белешләрем Казанга чакырылуым, “Барс-Медиа” оештырган конкурста катнашуым турында беләләр иде инде. Хәер, бу маҗараны баштан ук сөйләргә кирәктер. Татар Әбдекие авылында туып үскән кешеләр буларак тормыш иптәшем Хәмзә Мингулов та, мин дә авылдашлар, туганнар белән бик тыгыз аралашып яшибез, татар концертларына бергәләшеп йөрибез. Казанда зур мәдәни чаралар уздырылганда дүрт-биш машинага төялеп, концерт карарга барган чакларыбыз да байтак. Кыскасы, бергә җыелганда матур җырлар тыңларга, ә артистлар килгәнда, алар белән аралашырга бик яратабыз. Ә артист халкы шундый бит инде, үзе генә җырламый, безне дә җырлатып карый. Шулай бервакыт Самарадагы мәҗлескә чакырылган бер Казан йолдызы минем җырлавымны ошатып, тавышымны дискка яздырып, “Барс-медиа” шоу-бизнес үзәгенә җибәрергә киңәш итте. Моңа әлләни зур әһәмият бирмичә генә яраткан бер җырымны яздырдым да Казанга җибәрдем. Һәм... оныттым. Бераздан мине күрмичә дә тавышыма әһәмият иткән продюсерлар төрле конкурсларда катнашырга чакыра башладылар. Ә мин ул вакытта Казанга барудан баш тарттым, чөнки әнием бик каты авырып киткән иде. - Лилия ханым, кемдер иҗатка урау юллар белән барып чыкса, кемдер туры юл белән килә. Сезнең юлыгыз беренчесе, күрәсең. Үткән елда да, быел да “Музыкаль дистә” хит-парадында катнашып, танылып киләсез бит. - Әйе, әнием озак кына авырганнан соң вафат булды. Аны җирләп, бераз үз хәлемә кайта алгач, “Адәм белән Һава” тапшыруын алып баручы шагыйрә Ләйлә Дәүләтова чакыруы буенча гаиләм белән Казанга бардык һәм тапшыруда катнаштык. Шул ук көнне минем беренче клипым - “Мин сине яратам” җырын да яздырып кайттык. - Ә җырларны ничек сайлыйсыз? Киңәшчегез, остазыгыз бармы? - Әйе, Ләйлә Дәүләтова Сара Садыйкованың “Керфегеңә тамармын мин” музыкасына “Мин сине яратам” сүзләрен язып бирде. Ул миңа шалтыратып җыр тәкъдим иткәч, мин, ахырын аңлап бетермичә, аны шатланып кабул иттем, чөнки элек тә Сара Садыйкованың җырларын бик яратып башкара идем. Сәнгать советы да бу җырны хуплап, быелгы “Музыкаль дистә” хит-парадына куйды. - Сез, экономика университетын тәмамлаганнан соң күпмедер вакыт саннар дөньясында эшләгән кеше, кинәт Казанның Мәдәният университетына кереп укый башлагансыз икән? - Әйе, бу да бик кызык килеп чыкты. Казаннан беренче клип яздырып кайтуыма берничә ай да узмагандыр, телефоныма SMS хәбәре килеп төште: “Исәнмесез, Лилия! Казаннан Венера Әхәт кызы Ганиева яза. Бик матур җырлыйсыз. Моңлы, җылы, хисле итеп. Сез укыганмы? Шуны язып җибәрә алмассызмы?” Мин бу SMSны балаларга күрсәттем. Алар миңа: “Әни, кемдер шаярта, җавап бирмә”, - диделәр. Бер-ике сәгатьтән Венера ханым үзе шалтыратты: “Лилия җаным, ник җавап язмыйсыз миңа? Сезгә татар эстрадасының примадоннасы үзе шалтырата, ә сез игнорировать итәсез!” - дип шаяру аша шелтәләп алганнан соң, минем турыда сораша башлады. Ә соңында: “Сез – хәзинә! Сез – бомба! Сезнең җырыгыз бүген Казанда иң зур бәхәс, соклану тудырды. Зинһар, килегез, танышасым килә!” Шулай дигәч бармый нишлисең? Мине Венера ханым Ганиева тыңлап карады да, Казан Мәдәният университетына кереп укырга, табигый тавышыма профессиональлек өстәп җибәрергә тәкъдим итте. Шулай итеп, ул мине үз классына алды. - Хәзер Сезнең ничә клипыгыз бар инде? - Алда әйтеп узган “Мин яратам сине” булды бит инде. Аннан ирем бик яраткан, һәм, уйлавымча, безнең авылда туган “Ялгыз иттең” җырына ясалган клип да бик матур булды кебек. Шулай ук Ләйлә Дәүләтова шигыренә язылган “Әй, Ходаем” җыры да хәзер зур популярлык яулап килә. Бу җырның исеме мине гашыйк итте. Җәен менә Наил Шәймәрдановның “Күршеләр” җырын да яздырдык. Бу җыр да миңа бик ошый, чөнки авылдагы күршеләребез бик яхшы иде. Кеше гомере күбрәк туганнар арасында түгел, күршеләр арасында уза бит. - Чыннан да, танылу башыгызга кар көрте кебек ишелеп төшкән икән. Ләкин җырчы исемен күтәрү - зур җаваплылык та, үз-үзеңне корбан итү дә. Сез һәм гаиләгез моңа әзерме? - Дөресен әйткәндә, мин үземдә талант барын элек тә тоя идем. Концерт тыңлаганда ул яки бу башкаручы турында: “Ә мин бу җырны башкачарак, тамашачы күңеленә барып җитәрлек итеп җырлар идем”, - дип уйлый идем. Ләкин талантымны ачарга нәрсәдер комачаулады. Ә хәзер Ходайдан вакыт килеп җиткән булса кирәк. Һәр эш Аның ризалыгы белән генә эшләнә бит. Җырчы тормышы гаиләм, балаларым алдындагы бурычымны үтәргә комачауламаса, җырлармын. Исәнлек, тамашачыларның яратып кабул итүе кирәк. - Билгеле булганча, “Музыкаль дистә” конкурсында халык тавыш бирүе аша лидерлар билгеләнә. Ничек уйлыйсыз, сезнең өчен шул хәтле күп тавышны Самара татарлары биргән микән? - Анысын әйтә алмыйм. Биргән булсалар, бик зур рәхмәт. Ә менә “В контакте” социаль челтәрендә күбесенчә Татарстан халкы яза, тавышыма, җырны башкару стилемә бәя бирә. “Казан сезне таныды”, “Яр Чаллы сезне кабул итте” кебек язмалар белән минем күңелемне күтәрәләр, үз-үземә ышаныч тудыралар. Әмма шунысы кызык, алар арасында якташларым бик күренми. Ә менә шушы әңгәмәне “Бердәмлек”тә укыган якташларыбыз Сезнең белән танышу бәхетенә иреште инде. Аларны 13 декабрьдә "ТНВ-Яңа гасыр" һәм "ТНВ-Планета" каналларында Самара вакыты белән 18 сәгать 30 минутта «Болгар радиосы»ның II милли музыкаль премиясен тапшыру тантанасы”н карарга чакырабыз. Барыбыз да, Лилия, сезнең өчен җан атып, интерактив тавыш бирү вакытында SMS җибәреп, җиңүегезне теләп торырбыз. Уңышлар Сезгә, Лилия ханым!   Лилия МИНГУЛОВА (сулда) Венера ГАНИЕВА белән.   Эльмира ШӘВӘЛИЕВА 50 | 13.12.2014 (полный текст новости)

  • 2014-12-16 01:41 Бу юлы ирләр бүләге уйнатабыз - инструментлар җыелмасы
    15.12.2014 БӘЙГЕ Яңа елга кадәр "Матбугат.ру" атна саен бер бүләк уйната. Миксер һәм мультиварка инде үз ияләрен тапты. Бу юлы ирләрне куандырырга булдык - головка ачкычлар наборы уйнатабыз. Бәйгедә бары тик 1 набор уйнатыла (фотода ул төрле яктан күрсәтелгән). Бәйгенең шартлары монда: https://vk.com/onlinetatar?w=wall-81763294_618%2Fall Узган бәйгеләрнең тарихы: http://matbugat.ru/news/?sortby=1&subject=35 --- --- | 15.12.2014 (полный текст новости)

  • 2014-12-15 04:40 “Ислам, уңыш һәм син” дигән яшьләр форумында ниләр турында сөйләштеләр
    12.12.2014 Дин Бу көнне Самараның Җәмигъ мәчетенә түбәтәйле ир-егетләр белән ап-ак яулыклы хатын-кызлар бертуктаусыз килеп кенә тордылар. Әйе, төрледән-төрле конференцияләргә, форумнарга гадәтләнә башладык, яңадан-яңа чараларны көтеп алабыз. Әле күптән түгел генә Самара мәдрәсәсенең 10 еллык юбилеена багышланган конференция үткән иде. Ниһаять, менә тагын бер чара - “Ислам, уңыш һәм син” исеме астында яшьләр форумы оештырылды. Анда экономик, сәяси кысалардан чыгып, яшьләрнең хәзерге тормыш шартларына җайлану мәсьәләсе каралды. Самара өлкәсе губернаторының сәламләү сүзләрен форумда катнашучыларга губернатор администрациясенең милли һәм конфессиональ сәясәт идарәсенең баш консультанты Роман Кирсанов җиткерде. - Эш белән тәэмин итү белән беррәттән, яшьләрне мөселман иттереп саклап каласы иде, чөнки глобаль үзгәрүләр чорында бу - бигрәк тә авыр мәсьәлә. Хәзер кешенең психикасына зур басым ясала. Бүгенге дөньяда байлык туплауны күпләр беренче урынга куя. Килеп чыккан икътисади кысаларда намус, тугрылык кебек кеше сыйфатлары зәгыйфьләнгәннән-зәгыйфьләнә. Бу хәлдә без үзебезне ничек итеп саклый алырбыз икән? Мөселманнар буларак, ислам дине кануннарын хәлебездән килгән кадәр үтәп барырга тиешбез. Дөньяның яңа чакыруларына бу безнең җавабыбыз булыр, - дип сөйләде Самара шәһәренең татар милли-мәдәни автономиясе советы әгъзасы, Самара өлкә губернаторы администрациясенең муниципаль берәмлекләр белән эшләү буенча консультанты Илдар Тренгулов. - Күпмилләтле, күпконфессияле фирмаларда, оешмаларда эшләп, мөселманнар өчен намаз уку, ураза тоту кебек фарыз гамәлләрне үтәү өчен мөмкинлекләр тудыру мәсьәләсен Россия дәүләте биеклегендә чишү бигрәк тә урынлы булыр иде, - дип белдерде Уфа шәһәренең Зәйнулла Рәсүлов исемендәге мәхәллә имамы Әхмәт хәзрәт Әхмәров. Форумның төп максаты: ислам дөньясы ишекләрен ачып, яшьләрне ничек тә дингә тарту. Хәзерге заманда диннәр арасында кешеләр өчен керәш бара. Самара урамнарында үзләрен саф ислам вәкилләре дип атап, тәмле телле мөселманнар сезне ничек кенә үз кулларына төшерү юлларын эзләмиләр. Әнә, шул “дөрес” дингә үгетләүче егетләр: “Сез безнең дингә күчсәгез, АКШ гражданлыгы да алырга мөмкинчелегегез туачак”, - дип ышандырып маташалар әле. Күптән түгел 90нчы еллардагы танышым Туктаргалине очраттым. Кайчандыр түбәтәен салмыйча йөргән егет иде бит ул. Хәзер: “Түбәтәйне ташладым, мәчеткә дә йөрмим, мин хәзер евангелист баптистлары чиркәвенә йөрим. Безнең татар муллалары кеше белән сөйләшә белмиләр ич, ә менә баптистлар чиркәвенә килгәч, таң калдым. Кешегә никадәр игътибарлы, ярдәмчелләр. Аларның башкаларга карата бер тупас сүз әйткәннәрен ишеткәнем юк. Бу миңа шул кадәр ошады ки, хәтта сиксән яшенә җитеп килгән әниемне дә баптистлар чиркәвенә алып килдем, - диде ул. Шушы көннәрдә генә әле Перекопский урамындагы баптистларның Преображение чиркәвенә барып чыктым. Аның баш администраторы белән сөйләшеп киттек. - Бездә татарлар әллә ни күп түгел, ләкин килгәлиләр. Бер шундый ир-ат Калинин исемендәге өлкә хастахәнәсеннән авыр чир белән безгә килеп эләкте һәм безнең догалардан соң терелеп китте. Аның хатыны әле гыйбадәткә йөрми, ә менә хатынының әнисе белән үзе даими рәвештә килеп торалар, - дип сөйләде ул. Биредә мин Алик исемле үзбәк егетен дә очраттым. “Бу чиркәүгә мин 6 елга якын йөрим инде”, - диде ул миңа. Элеккеге заманнарда христиан миссионерлары чукынмаган татарларны елгадагы бозны ватып, көчләп бәкегә сала торган булганнар. Тик бу кешеләр үлсә үлгәннәр, ләкин диннәренә тугры булып калганнар. Ә хәзер шушы Туктаргали, Алилар хәленә төшмәсәк ярар иде. Гаҗәп бит, бүген түбәтәй киеп мәчеткә йөргән егетебез, абзыебыз берсекөнгә староверлар чиркәвенә китеп бармасмы?! Я булмаса, бүген ап-ак яулык, хиҗап киеп йөргән татар хатыны иртәгә баптист чиркәвендә утырып, гыйбадәт кылмасмы?! Ислам дине әһелләре дә килеп чыккан бу хәлне аңладылар кебек. Алар да, үзләренең диндәшләрен югалтмас өчен, зур көрәш юлына басмакчылар. Бу яшьләр форумы да моңа ачык дәлил түгелмени? Самара өлкәсе мөфтие Талип хәзрәт Яруллин: “Бүген бер генә кешене булса да ислам диненә җәлеп иткәнбез икән, бу безнең зур уңышыбыз”, - дип юкка гына әйтмәгәндер. 2012 елда үткәрелгән Бөтендөнья олимпия уеннарының җиңүчесе, көрәшче Таһир Хайбуллаев үзенең спорттагы уңышлары турыдан-туры ислам диненә бәйле икәнлеген әйтте. - Көрәш мәйданчыгына чыгар алдыннан һәр юлы Коръән сүрәләре укып чыктым, - диде ул. Моңа аны балачактан ук әбисе белән бабасы өйрәткән икән. Форум яшьләр өчен булса да, аларның саны аз иде. Күпчелекне урта яшьләрдәге һәм аннан да өлкәнрәк ир-атлар, хатын-кызлар тәшкил итте. Сабан туена халык ташкындай көне буе агыла да агыла, ә мәчеткә килүче яшьләрне бармак белән генә санарлык. Моңа кем гаепле? Димәк, яшьләребез белән эшлисе дә эшлисе генә әле. Эшләмибез икән, димәк, без авызыбызны ачып калабыз, дигән сүз бу. Татар дөньясында тагын бер зур проблема үзенең чишелешен көтә. Балага татар, мөселман исемнәрен кушу. Татарның сабыена яңгыравык, мәгънәсез исемнәр биреп куюлар татарны юкка чыгармаслармы? Балаларыбызга Алинә, Мария, Инзира, Елена дигән милләтебезгә хас булмаган исемнәр кушып, татарлыгыбызны бөтенләй югалтабыз түгелме? Бу хәсрәт безнең Самара өлкәсен генә түгел, башка төбәкләрне дә басып алган. Милли һәм дини тәрбия алмыйча үскән балалар, үсә төшкәч, мәчеткә йөрер дисезме? Әлбәттә, юк! Мондый исемнәр куеп сабыйның йөрәгеннән бар булган татарлыгын, мөселманлыгын алып ташлау түгелмени бу? Исем биргән көнне ул баланы мәчет, ислам дөньясыннан читләштерәбез түгелме соң?! Соңыннан: “Яшьләр нигә мәчеткә йөрми?! – дип аптырыйбыз. Форумга “Россия” телевидениесе каналында “Мөселманнар” тапшыруын алып баручы Динара Садретдинова да Мәскәүдән килгән иде. Ул дин турындагы тапшыруларны ничек әзерләве турында тәфсилләп сөйләде. Ә менә залдан яңгыраган: “Нигә сез ислам хакында зур иттереп сөйләшүләр үткәрмисез?” – дигән сорауга ханым: “Безнең мөмкинлекләр зур түгел, чикләнгән”, - дип җавап бирүдән узмады. Форумнан чыгып барганда, Сызран, Октябрьск шәһәрләре, Сызран һәм Шигон районнары мөселманнарының имам-мөхтәсибе, Сызран шәһәренең баш имамы, ахун Илгизәр хәзрәт Сәгъдиевның: “Моннан егерме ел элек Самара өлкәсе мөселманнары корылтаенда нибары өч кенә яшь кеше бар иде, хәзер менә бу форумда ун мәртәбәгә күбрәк булды”, -дигән сүзләре дә мине шатландырмады. Самара төбәгендә яшәгән йөз меңнән артыграк татар өчен бу зур күрсәткеч түгел. Димәк, яшьләр белән эшләргә дә эшләргә әле.   Исхак АПАНАЕВ 50 | 13.12.2014 (полный текст новости)

  • 2014-12-15 04:40 Миксер уйнату бәйгесендә җиңүче билгеле булды!
    14.12.2014 БӘЙГЕ "Матбугат.ру" Яңа елга кадәр атна саен бер кыйммәтле бүләк уйната. Узган атнаны мультиварка уйнаттык. Бу юлы - миксер. Ниһаять, аның иясе дә билгеле булды. Ул - Гөлназ Һадиева.           Гөлназ безнең белән әле элемтәгә чыкмады (фотосы - "Вконтакте"дагы битеннән). Без аңа яздык, әмма җавап алмадык. Хәтерлисезме, бәйгедә катнашучылар хәтта сырхауханәдән дә фотолар җибәрә дип язган идек. Бәйгедә нәкъ шул конкурсант - банан фотосы авторы җиңде. "Вконтакте"дагы язуны 88 кеше репост ясауга карамастан, фото җибәрүчеләр саны 22 генә иде. Шуңа күрә уенда җиңү шанслары да бик зур булды. Җиңүчене сайлауны, гадәттәгечә, видеога төшердек:  Гөлназны котлыйбыз һәм безнең белән элемтәгә чыгуын көтеп калабыз. Ә бүләк уйнатулар дәвам итә! Иртәгә яңа бәйге һәм яңа бүләк игълан итәчәкбез. Күзәтеп барыгыз! --- --- | 14.12.2014 (полный текст новости)

  • 2014-12-14 12:43 "Болгар радиосы" премиясен тапшыру тантанасыннан ФОТОрепортаж
    13.12.2014 Шоу-бизнес Казанның “Пирамида” күңел ачу комплексында "Болгар радиосы" II Милли музыкаль премиясен тапшыру тантанасы узды. Тамашаны "ТНВ-Татарстан" каналыннан туры эфирда күрсәттеләр. Безнең фоторепортаж:    1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 41 42 43 44 45 Шамил АБДЮШЕВ фотолары. --- --- | 13.12.2014 (полный текст новости)

  • 2014-12-14 12:43 Малахов тапшыруында Башаров һәм Тарасова белән килеп чыккан низагның ВИДЕОсы
    14.12.2014 Шоу-бизнес 1 канал бу тапшыруны бик каты анонслады. "В субботу вечером" тапшыруында Марат Башаровның хатынын кыйнавы тагын бер борылыш алды.                 --- --- | 14.12.2014 (полный текст новости)

  • 2014-12-13 10:38 Эльвира Хәйруллина, Сәгыйть Гыйбашев, Виталий Агапов, Эльвира Розалилар кая югалган?
    13.12.2014 Шоу-бизнес Бик зур эшкә алындык әле. Бүген халык күзеннән соңгы арада югалып торган, замана шаукымы белән күләгәдә калган артистларны барларбыз. Зур дип башыннан ук кисәтеп куям, чөнки тегендә-монда сибелгән артистларны эзләү җиңел булмады. Әле дә кайсы берсен эзләп таба алмадык. Мәсәлән, Энҗенең телефон номеры да билгесез хәтта ки. Ярый, хуш, кемнәр ниләр белән шөгыльләнә икән? Эльвира Хәйруллинаның «Яңа Гасыр»га үпкәсе бар – Эльвира ханым, хәлләрегез ничек? Ниләр майтарып ятасыз? – Хәлләрем яхшы. Филармониядә эшләп йөрим. 1995 елдан бирле шунда хезмәт куям. – Соңгы арада сәхнәдә күренмисез?  –Кая чакырсалар, шунда барам. – «Сольный» концертлар куярга уйламыйсызмы? – Әлегә көтелми. – Альбом чыгару өстендә эш­ләмисезме? – Альбом чыгару модада түгел бит хәзер. – Концертларда да күренмисез. – Нигә моны миңа әйтәсез? «Яңа Гасыр» җитәкчелегеннән сорарга кирәк. Чакырмыйлар бит. «Яңа ел» кичәсенә чакырмадылар, башка проектларга да дәшмиләр. «Бармыйм» дигәнем юк. Яңа җырларым да бар, һаман яздырып торам. Әмма «Мине төшерегез», «мине күрегез» дип әрсезләнеп йөрергә яратмыйм. Сәгыйть Гыйбашев «сольный» концертка әзерләнә – Кайда югалдыгыз, дисезме? Югалмадым да кебек. Менә Ләйсән Гыймае­ва концертында катнаштым. Тамашачы сагынган, җырларымны таныйлар. Алга таба да Ләйсән белән эшләргә исәп. Чаллыга, Мамадышка җыенабыз. Үземнең «сольный» концертымны да куясы килә. Февральдә районнарда йөрергә, мартта, озын тәнәфестән соң, Казан тамашачысы алдында имтихан тотарга уйлап торам. Музыка белән шөгыльләнәм. Шушы арада дүрт яңа җыр яздырдым. Кайда эшлисез дип. Кайда акча – шунда мин (көлешәбез). Узган ел «Татарча солянка», «Ретро-концерт» кебек концертларда катнаштым. Гаиләгә килгәндә, барысы да тыныч. Тормыш иптәшем Фәридә институтта укыта, олы улым Алгиз Биектауда хирург-стоматолог булып эшли. Кечесе Айнур Казан юридик институтының өченче курсында белем ала. Виталий Агапов юбилейга әзерләнә – Сәхнәдән югалмадым мин. Ә менә телевидение­дән күренмимдер, бәлки. Күптән түгел «Хөршидә-Мөршидә кунак җыя» концертында катнаштым. Аны ТНВ 1 гыйнвар көнне күрсәтәчәк. «Уфа – Казан юллары» концерт тамашасы белән Башкортстаннан кайтып төштек. «Моңлы Чаллы» дигән җыр театрым бар. Бик талантлы яшьләр белән эшлим. Киләсе елга 55 яшь тула, юбилей концерты белән Башкортстан, Татарстан киңлекләрен иңләргә исәп. Эльвира Розали: «Мине санга сукмыйлар» – Балалар өчен Яңа ел мюзикллары әзерлим. Татар музыкасында мине бәяләмиләр. Мин башка түбәнсенмәячәкмен. Гөлнара Исмаева: «Яңа сулыш белән иҗат итәм» – Мин югалмадым. Нью-Йоркта яшим, шәхси студиямдә эшлим. Америка, Канадада концертлар белән йөрим. Мин монда бик бәхетле. Иҗат белән рәхәтләнеп шөгыльләнә алам, берәү дә комачауламый, тәгәрмәчкә таяк тыкмый. Тере гитара тавышына «Романсы» дигән проект башлап җибәрдем. 2011 елда «Арабыз­да – океан» исемле альбом чыгардым. Америка музыкантлары минем белән очрашканчыга кадәр татарлар турында ишеткәннәре дә булмаган. Татарча да, инглизчә дә җырлыйм. Бездә сәгать иртәнге алты. Төне буе чираттагы концерт өчен музыка яздырдык менә. Эльнара Нурмөхәммәтова бәби үстерә – Мин хәзер артист түгел бит. Ничек дип әйтим? Тормыш позициямне алыштырдым. 2010 елда намазга ­бастым. Сәхнәдән китүемнең дә төп сәбәбе шул. Дәүләт хезмәтендә хисапчы булып эшләдем. Узган ел кияүгә чыккан идем. 27 ноябрь көнне кызыбыз туды. Наилә дип исем куштык. Сәхнәне сагынмыйм, ю-юк. Минемчә, хатын-кызның урыны сәхнәдә түгел, гаиләдә, ире, балалары янында булыр­га тиеш.   Ландыш КӘБИРОВА | (полный текст новости)

  • 2014-12-13 10:38 Ә сез балагызга китап укыйсызмы? (Сораштыру)
    13.12.2014 Җәмгыять Россия халкының 77 проценты баласына даими рәвештә китап укый. Күптән түгел “Иҗтимагый фикер” фонды тарафыннан уздырылган сораштырудан соң әнә шундый нәтиҗә ясалган. Галимнәр фикеренчә, күрсәткечләр беренче карашка шактый яхшы тоелса да, шатланырга иртәрәк әле. Соңгы елларда баласына китап укучы ата-аналар саны шактый кимегән. Шул ук сораштыру барышында һәр унынчы респондентның сигезе балачакта китап укыганны тыңлап үсүен искә алган. Россия халкының өчтән бере исә балачактагы китапларын бүген дә кадерләп саклавын һәм аны балаларына да укуын белдергән. Ә сез балагызга китап укыйсызмы? Дамир ШАКИРОВ, Татарстан китап нәшрияты директоры: – Баласына китап укучы ата-аналар саны кими дигән фикер белән килешмим. Дө­рес, араларында телен югалткан, баласын телевизор йә булмаса компьютер каршына утыртып куеп, үз юлында йөргән ата-аналар да җитәрлек. Тик соңгы арада күбесе баласын шушы “тартма”дан чикләргә тырыша башлады. Балаларына китап укучылар саны, кире­сенчә, арта бара, дияр идем. Бүген республикада балалар өчен китаплар уртача 7-8 меңлек тираж белән чыга. Китаплар чыга тора, тиз арада сатылып та бетә. Дө­рес, бу юнәлешне әле тагын да үстерергә кирәк. Китапка реклама җитеп бетми. “Оясында ни күрсә, очканында шул була” ди­гәндәй, китапка мәхәб­бәт­не балалар бакчасында, гаиләдә үк тәрбия­ләргә ки­рәк. Безнең гаиләдә, мә­сәлән, китап укымыйча торып булмый. Баштарак балаларга укыдым, хәзер инде оныклар китап укыганны көтеп тора. Киләчәктә яңадан китапка әйләнеп кай­тырбыз дип өметләнәм. Рөстәм ИСХАКОВ, жур­­налист: – 26 декабрьдә кызыма өч яшь тула. Аңа халык әкиятләре белән “Аю булу җиңелме?” дигән балалар өчен татарча шигырьләр китабы укыйм. Китапны һәр көн укырга тырышабыз: бер көнне әнисе укыса, икенче көнне мин. Миңа калса, хәзерге ата-ана баласына, элеккеге заманнар белән чагыштырганда, игътибарлырак. Шу­ңа күрә социо­логларның фикере белән килешмим. Айсылу ЛЕРОН, “Татар радиосы” ди-джее: – Өч яшьлек кызым Фә­ридәнең иң яраткан шө­гыле – китап уку! Хәреф­ләрне таный, тик әлегә сүз итеп укый алмый. Әмма бу безгә һич кенә дә комачауламый! Яраткан берничә китабы бар: Габдулла Ту­кайның “Шү­рәле”се, “Шалкан” әкияте, балалар өчен әкият-ши­гырь, җырлардан торган бик зур бер җы­ентык. Соң­гысында урын алган “И туган тел”, “Әйт әле, күбәләк”, “Бер кыз бала”, “Әни диеп язым куйдым”, “Кәрия-Зә­кәрия” һәм башка шигырь, җыр, такмакларны Фәри­дәбез яттан белә! Рус әдәбиятын да калдырмыйбыз, Чуко­вс­кий­ның “Доктор Айбо­лит”ын шулай ук ятлап яткан чак. Кызы­быз­ның бүл­мәсендә махсус китап киштәсе бар, анда әкият китаплары да, әлифбалар да җыелган. Һәр кичне яныма үзе берничә китап алып килә, шуларны рә­хәтләнеп кычкырып укыйбыз. Илшат ВӘЛИЕВ, җыр­чы: – Безнең балалар, китап укымасаң, бөтенләй йокламый. Кечкенә чактан ук аларга, әнисе белән чиратлашып, төрле халык әки­ятләре укыдык. Бертигез күләмдә татарча да, русча да укырга тырыштык. Аннары мин үзем бә­ләкәй чакта укыган Владис­лав Крапивинның “Дети си­него фламинго”, К.Чу­ков­­скийның “Доктор Айболит”, Э.Берроузның “Тар­­зан” кебек китапларын рә­хәтләнеп балалар өчен дә, үзем өчен дә яңа­дан укып чыктым. Хәзер инде әкрен генә балалардан, кү­зем арыды дигән хәйлә табып, үзенә укытам. Бабай мине шулай итеп гәҗит укыта иде. Эльмира НИЗАМОВА, эшмәкәр (Арча районы, Пөшәнгәр авылы): – Кызыма алты яшь. Аңа татарча әкиятләр укыйм. Хәзер бит балалар өчен китаплар төсле, матур булып чыга. Мин, го­мумән, китап укырга яратам. Кызым да, китап алып кайт, дип кенә тора. Ә тикшеренү нәти­җәләренә килгәндә, алар бе­лән килешеп бетмәс идем. Танышларым арасында да балаларына китап укучылар күп.  188 | 13.12.2014 (полный текст новости)

  • 2014-12-13 10:38 Самарада татар мәдәнияте айлыгы башланды
    13.12.2014 Милләт Самараның “Чайка” Мәдәният йортында оештырылган татар мәдәнияте айлыгы атаклы “Ялкынлы яшьлек” ансамбелебезнең һәм татар рәссамнарының күргәзмәсе белән башланып китте. Танылган профессионал рәссам, Россия Рәссамнар берлегенең Самара бүлеге әгъзасы Нурхәтим Бикуловның бу күргәзмәгә 8 эше куелган иде. Аның хатын-кызлар портретларына сокланмыйча мөмкин түгел. Шулкадәр тере, җанлы булып күренәләр алар! Ә менә “Балачак хатирәләре” дип аталган рәсемдә атка атланган малайлар су буенда атларын коендыра. Аларга карап, балачакның күңелле мизгелләре искә төшә. Ат коендыру уен гына түгел, яшьләрне чыныктырган, зур тормышка әзерли торган мөһим чараларның берсе дә бит. Бикуловның “Яз килде” рәсеменә карагач, күңелдә шатлык хисләре туа, күңел күтәрелә. Җәйге матур көн, табигать һәм кешеләрнең бердәмлеге рәссамның тагын бер эшендә тасвирланган. Самараның “Яктылык” татар мәктәбе укытучысы, ә күңелендә - рәссам Вагыйз Хәйруллов коллегаларының портретларын ясаган. Милли киемдәге чибәр кызлар, спорт белән шөгыльләнүче егет образларын иҗат иткән Вагыйз әфәнденең безнең “Яктылык” мәктәбенең укытучысы булып эшләве белән бәйле икәне аңлашыла. Дилә Кәбирова Самараның опера һәм балет театрында рәссам- декоратор булып эшли. Аның һәм Наил Мифтахетдинов рәсемнәрендә чәчәкләр үскән болыннарга карап, дөньяның матурлыгына сокланасың һәм үзеңдә яшәү көче артканын сизәсең. Мин дә күргәзмәгә үземнең эшләремне куйдым. Аларда туган авылым Камышлы, Идел буе табигате, әткәй һәм әнкәйнең портретлары... “Остается прикрывать” дип аталган картинамда немец-фашистлар концлагереннан тоткыннарның биек таулар аша качуы сурәтләнгән. Иптәшләре булса да качып котылсын өчен, бер батыр аларны сакларга дошманга каршы чыга. Туполев исемендәге конструктор бюросының Самара филиалында бергә эшләгән бик яхшы дустым Евгений Корчевский “Туполев А.Н. на летном поле” рәсемен ясый башлаган иде. Ул кинәт кенә вафат булгач, картинаны мин тәмамладым. Балачактан ук рәссам булырга хыяллана идем. Сугыш елларында мәктәптә рәсем дәресләре укытылмады, Шуңадыр да рәссам булырга хыялым көчле булса да - сәнгать институтына керә алмадым, билгеле. Тик башка уку йортын тәмамлап, авиаинженер булып эшләгәндә дә бу хыялым сүнмәде, көчәйде генә. Шуңа күрә Мәскәүдә командировкаларда булганда төрле күргәзмәләргә йөри идем. Третьяковка - минем сәнгать училищесы, ә табигать үзенең бай палитралары белән минем өчен академия булды. Самараның “Чайка” Мәдәният йортында бу күргәзмә 16 декабрьга кадәр эшләячәк. Без - биш рәссам, иҗат җимешләребездән тамашачылар илһам, шатлык алырлар, дип өметләнәбез. Самараның татар рәссамнары күргәзмәсен оештырып, иҗатыбыз белән милләттәшләребезне таныштырырга мөмкинлек биргән өчен, өлкә “Туган тел” татар җәмгыяте президенты Ильяс Шәкүровка рәхмәтлебез. Киләчәктә башка рәссамнарны да бергә җыеп, мондый күргәзмәләрне зурлап оештырасы иде, дигән теләктә калабыз. 1 2 Азат НАДИРОВ, рәссам, өлкә “Туган тел” татар җәмгыяте әгъзасы.   Азат НАДИРОВ 50 | 13.12.2014 (полный текст новости)

  • 2014-12-13 10:38 "Болгар радиосы" премиясен тапшыру тантанасы ошадымы?
    13.12.2014 Шоу-бизнес Бүген Казанның “Пирамида” күңел ачу комплексында "Болгар радиосы" II Милли музыкаль премиясен тапшыру тантанасы узды. Тамашаны "ТНВ-Татарстан" каналыннан туры эфирда күрсәттеләр. Кайсыгыз карады? Ошадымы? Нинди фикерләр?    --- --- | 13.12.2014 (полный текст новости)

  • 2014-12-12 04:35 Айдар Шәймәрданов КЛИПка заказ бирүчеләр арасында 50 мең сум уйната
    12.12.2014 Шоу-бизнес ТНВда "Батыр"лар тапшыруын алып баручы Айдар Шәймәрдановны тамашачы югалткандыр. Аның каравы, иҗат әһелләре югалтмады. Айдар инде күптәннән туй, концерт һәм клип төшерү белән мәшгуль. Айдарның оешмасы "PIXEL" иҗат мастерское дип атала. Ә шушы көннәрдә Айдар Шәймәрданов клипка заказ бирүчеләр арасында 50 мең сум уйнатачагы турында белдерде. Татар шоу-бизнесы өчен шактый саллы сумма бу. Бәйге "Алачык" дип атала һәм ул 2015 ел буе дәвам итәчәк. Җиңүче 2015 елның декабрендә зур концерт тамашада билгеле булачак. Бәйгенең шартлары: https://vk.com/club68903015?w=wall-68903015_224 50 мең сумга дәгъва кылучыларның кайберләре инде билгеле. Менә алар: Алмаз Хәсәнов, Алтынай, Илзилә, Филүс Каһиров, Эльвира Хамматова, Алинә Сафиуллина, Ирина Сәйфуллина, Фидарис Мортазин, Ильяс Халиков, Динар Шәймәрданов. Сүз уңаеннан, Динар - Айдарның энесе ул. Әмма моңа карап кына Динарның бәйгедә җиңү шанслары күбрәк түгел. Чөнки бәйгенең шартлары буенча бүләк зал тулы кеше күз алдында уйнатылачак.  Менә Айдар Шәймәрданов һәм аның командасы төшергән берничә клип:          --- --- | 12.12.2014 (полный текст новости)

  • 2014-12-12 04:35 Хатыннары ташлап чыгып киткән күп балалы әтиләр ничек яши?
    12.12.2014 Җәмгыять Заман әллә нишләде: ирләре ташлап киткән ялгыз аналар язмышын табигый хәл дип кабул итә башладык. Әмма соңгы вакытта хатыннары ташлап чыгып киткән ялгыз әтиләр дә аз түгел. Ир-ат өчен ялгыз гына бала үстерү, чынлап та, бик зур сынау. Баласы берәү генә булса бер хәл, күп балалы әтиләр ничек яши? Өч ул Казанның Дежнев урамында яшәүче Азат Фәтхуллинның өч улы бар. Шамилгә – 10, Маратка – 9, Әмиргә 8 яшь. Алар башкаланың 67нче мәктәбендә укый. Фәтхуллинар гаиләсе кайчандыр бүтәннәрнеке кебек тулы, түгәрәк булган. Ана кеше, иренә, өч баласына кул селтәп, эчә башлаган.    “Хатыным Ольга миннән 10 яшькә кечерәк, ул 1971 елгы, мин 1961 елгы, –  ди Азат. – Өйдән чыгып киткәненә 5 еллап бардыр. Башта югалгалап, 2-3 көн торып, кайта иде, соңыннан бөтенләй кайтмады. Исән икәнен, урамда эчеп йөрүен күршеләр, танышлар килеп әйтә. Яз көне бездән ерак түгел йортлар тирәсендә балалар да күргән. Балалар белән килеп сөйләшкән. “Әтиегез өйдәме, сезне карыймы?” –  дип сораган. Аннан бер ир белән китеп барган”. “Азат, хатының тик торганнан эчүгә сабыштымы? Башта ничек яшәдегез?” – дибез. “Мин “КамАЗ” машинасында эшли идем. Яшермим, эштән кайткач, хатын белән икәү утырып 1-2 чәркә эчкәли идек. Исерер өчен түгел, азрак арыганнар бетсен, дип. Аннары хатын мин эштән кайтканчы ук исереп куя башлады. Үзе кебек дуслар тапты. “Балаларны кара, нишлисең син?!” – дип суккалаганым да булды. Аннары кул селтәдем. Исерек хатын дип, төрмәгә кереп булмый! Балаларны кем карар? Болай да гел күзәтеп, тикшереп кенә торалар. Алай-болай булса, малайларны балалар йортына алып китәчәкләр. Ә минем аларны үзем үстерәсем килә. Начармы, яхшымы, без бергә...” – ди әти кеше. Фәтхуллиннар бер бүлмәле “гостинка”да яши. Бүлмәне кайчандыр Ольгага биргән булганнар. Малайлар өчесе бер диванда йоклый. Гаилә башлыгы, ремонт ясыйбыз дип, стенадагы обойларны куптарып ташлаган, тик эш ярты юлда туктап калган. Балалар, әтиләренең башлаган эшләрен дәвам итеп, үзләре ясаган рәсемнәрне, әтиләренә багышланган матур сүзләрне язып стенага элгәннәр.    Шаккатмалы,  Фәтхуллиннар гаиләсе бүген бер тиен акчасыз яши икән. Азат беркайда да эшләми. “КамАЗ”дан чыккач, төзелештә эшләдем. 2-3 ел өйдә генә торам инде, эшләргә сәламәтлегем юк, – ди ул. – Башкаланың Киров районы социаль яклау идарәсе балаларга компенсация түли иде, хәзер ул да юк. Анда бит 6 айга бер тапкыр белешмәләрне яңартып торырга кирәк. Ә мин эшләмәгәч, ул белешмәне кайдан алыйм?! Миңа инсульт булды, гомумән, күп җирем авырта. Группа алырга дип, сырхауханәләргә барып кәгазьләр җыя башлаган идем, аның да азагына чыгып җитеп булмады. Йөз төрле белешмә кирәк. Һичьюгы группа алсам, пенсия булыр, балаларга да компенсация түләнер иде. “Алайса сез нинди акчага яшисез?” – дибез, гаҗәпләнеп. “Гади кешеләр, танышлар булыша. Ач тормыйбыз, Аллаһка шөкер. Әллә кайлардан балаларга киемнәр, ризыклар алып киләләр. 67нче мәктәп коллективына рәхмәт. Балалар бушка ашый, гомумән, мәктәптә минем малайларга карата мөнәсәбәт яхшы анда”.   Казанның Киров районы гаиләгә һәм балаларга социаль ярдәм күрсәтү бүлеге җитәкчесе Антон Федякин хәбәр итүенчә, Азат Фәтхуллин гаиләсенә район хакимияте дә, социаль яклау үзәге дә булышып тора. “Ул балаларга ике ел рәттән укырга кергәндә формалар, мәктәп кирәк-яраклары белән тулган букча бирдек, – ди җитәкче. – Азат Фәтхуллин 2013 елның декабренә кадәр аз керемле гаилә буларак, акча алды. 6 айга бер тапкыр белешмәләрне яңартып торырга кирәк, әмма әти кеше Яңа елдан соң килмәде. Шулай итеп, балаларга шул кечкенә сумма да түләнми башлады. “Биржага барып, әйдә  сиңа белешмә алып киләбез”, – дигәч: “Үзем генә барам”, – дип киткән иде, һаман килеп күренгәне юк. Бүген балаларга бары тик юл акчасы түләнә – һәркайсына 218 сум. Аның өчен дә кәгазьләрне үзебез җыйдык.   Балаларны җәй көне ял йортына җибәрик дигән идек, әтиләре аңа да ризалашмады. Югыйсә ул бушка, артыннан да йөрисе юк. Алардан ерак түгел генә социаль ашханә бар. Шунда юллама бирәбез дибез, кирәкми ди”.    Дүрт бала   Икенче герой – Мәхмүтҗан. Ул үзбәк кешесе. Барлык милләттәшләре кебек ул да Казанга акча эшләргә дип килгән – җәен төзелештә; көз, кыш, яз – кечкенә буд  касында аяк киемнәре төзәтә. Ләкин башка үзбәкләрдән аермалы буларак, ул кечкенә дүрт баласын да Казанга алып килгән һәм аларны ялгызы тәрбияли.   Мәхмүт (аңа бөтен кеше шулай дип эндәшә) Эсперанто урамында фатир “снимать” итә. Аның өчен аена 10 мең сум түли. Хатыны өч ел элек гаиләсен ташлап, Мәскәүгә бәхет эзләргә чыгып киткән. Мәхмүткә 38 яшь, намаз укый, мәчеткә йөри. Бер дигән итеп татарча сөйләшә: “Тумышым белән Андижаннан мин, – диде ул. –  Хатын белән башта шунда яшәдек.  Зур, иркен фатирыбыз бар анда. Ул бүген буш тора. Дөресен әйткәндә, Казанда балалар дип, алар яхшы белем алсын, дип тырышам. Балаларым бүген мәктәптә 3 тел – рус, татар, инглиз телләрен өйрәнә. Үзбәкчә дә беләләр. Кызым музыка мәктәбенә йөри, скрипкада уйнарга өйрәнә. Иң олы улым Мөхәммәтҗанга – 14, иң кече кызым Мәрьямга 6 яшь. Балалар Казанның 14нче мәктәбендә белем ала.   “Хатының нишләп ташлап китте? Балаларны күргәне бармы?” – дибез. “Җиңел акыллы хатын, рәхәт тормыш кирәк булды аңа. Ул чыгып киткәндә кечкенә кызыбызга 3 яшь тулмаган иде. “Ике кыз минем белән, ике малай синең белән яшәсен”, – дигән иде, ризалашмадым. “Балаларны аерырга юл куймыйм, без аерылышкан да җиткән. Алсаң, 4 баланы да аласың”, – дидем. “Ярар, 4 бала да синең белән яшәсен”, – диде. Без хатын белән рәсми рәвештә аерылышмаган. Ике ел элек балаларны күрергә кайтып киткән иде, шуннан бирле хәбәр-хәтере юк. Аңа рәнҗемим, ничек теләсә, шулай яшәсен. Үземнең яңадан өйләнәсем дә килми, чөнки 4 баламны аякка бастырасым бар. Яшь хатын тагын бала алып кайтса, аларны да ничек тәрбиялисең?!” – ди Мәхмүт.    ...Гаҗәп, бу ике гаиләдә тәрбияләнүче малай-кызларны бер нәрсә берләштерә – балалар әниләре турында ник бер җылы сүз әйтсеннәр! “Әниегезне сагынасызмы?” – дигән сорауга керфек тә какмыйча : “Юк, сагынмыйбыз, без әтине яратабыз!” – диештеләр.   “Ялгыз ата” дигән термин юк”   Антон ФЕДЯКИН, Казанның Киров районы гаиләгә һәм балаларга социаль ярдәм күрсәтү бүлеге җитәкчесе:   – Законда “ялгыз ата” дигән термин юк. Ялгыз анага каралган ташламалар ялгыз аталарга да кагыла. Әгәр әниләре вафат булса, балаларга мәктәп я шенннән чыкканчыга кадәр пенсия билгеләнә. Мәктәпне тәмамлаганнан соң бала югары, махсус уку йортына керсә, пенсия түләү вакыты тагын озынайтыла.  Әти кешенең хезмәт хакы бер кешегә туры килгән  яшәү минимумыннан  ким булса, ягъни гаилә аз керемле саналса, һәр балага компенсация түләнә. Быел бу акча күләме – 312 сум. Шулай ук аз керемле гаиләләрнең фатир өчен түләгән акчаларының да шактый өлеше кире кайтарыла.    Читтән килгән гаиләләр турында шуны әйтә алам – ниндидер ташламалар алу өчен ялгыз ата һәм аның балалары Казанда теркәлгән булырга тиеш.    Сан Россиядә ялгыз әтиле гаиләләр 5-6 процентны тәшкил итә. АКШта бу сан – 10 процент. Иң күп ялгыз әтиләр Франциядә яши – 20 процент.  Дөнья буенча, ялгыз әтиләрнең уртача яше – 40.    Факт Мөселман илләрендә ир белән хатын аерылышса, балалар бары тик әтиләре белән кала.      1     2   Руфия РӘХМӘТУЛЛИНА 12 | (полный текст новости)

  • 2014-12-12 04:35 Манара кискән һәр кешегә фаҗига, бәла-каза килгән
    12.12.2014 Дин Кемнәр кискән соң безнең мәчет манараларын? Һәм бу аларга ни өчен кирәк булган? Әмер өстән килгән, ә башкаручылары үзебезнең милләт кешеләре – татарлар, Аларның кайберләре бер шешә аракыга яки йөз сум акчага алданган, ә кайберләре түрәләргә ярарга тырышып, шулай эшләгән. Алар хәзер ялгышларын аңлап, үкенәләрдер, дип уйлыйсызмы? Кызганычка каршы, андыйлары бик сирәк. Әмма манара кискән һәр кешегә үзе исән чакта ук фаҗига, нинди дә булса бәла-каза килгән. Коръән тотты, Аллаһы Тәгалә сукты, муллалар каргышы төште, ди халык. Чыннан да, мин белгәннәрнең язмышы гел бер төрле: аларның барысына да бәла килгән. Дөрес, бәла, фаҗига манара кисмәгәннәргә дә килә. Әмма халык шулай уйлый, шуңа ышана. Мин мистик түгел, ә шулай да вөҗдан газабына, намусың сугуга мин инанам. Мәчет кискән хаиннар турында шәһитләр тарафыннан сөйләнгән хәбәр-мәгьлүматны бергә туплап карагач, уйларга-уйланырга мәҗбүр буласың. Мәчет манараларын кискән кешеләрнең байтагы инде күптән вафат. Үлгән кешене тәнкыйтьләү егетлек түгелдер. Әмма дәшми калу да мөмкин түгел.   Гыйбрәт өчен. Тарихыбызның һәм яхшы, һәм яман сәхифәләрен онытмас өчен. Үз йолаларыбызны, үз телебезне, үз динебезне кабат мыскыл иттермәс өчен. Үзебезне милләт буларак саклап калыр өчен кирәк бу хакта сөйләү!   1. Кама Тамагы ягындагы Бәби авылы мәчетенең манарасын укытучы Сәләхи кискән. Шушы эшеннән соң аның тора-бара кул бармаклары кәкрәеп каткан. Ул үзе: “Бу бәла миңа мәчет манарасын аударганым өчен килде”, – дип әйтә торган булган.   2. Кама Тамагы төбәгендәге Яңа Сала авылындагы мәчет манарасын кисүче Бәдретдин исемле кеше. Гомеренең соңгы көнен ул төрмәдә каршылый. Ниндидер җинаять кылганы өчен хөкем ителә. Казан төрмәсеннән качканда аны сакчылар атып үтерә.   3. Кама Тамагы, Салтык мәчетенең манарасын Мирситдыйк атлы кеше кисеп аудара. Ул манара кискәне өчен авыл советыннан акча ала, шул акчага эчеп йөри, ике көн узгач, махмырдан ашлык суктырганда молотилкада кулын өздерә.   4. Арча төбәге. Носы авылындагы мәчетнең манарасын юк итүче Габит Сибгатуллин була. Мәчет вакыйгасыннан соң чалт аяз җәй көнне, җилсез-нисез вакытта кинәт өермә чыгып, Габитның өен күтәреп алып китә. Өйне әллә ничә чакрым алып барганнан соң, өермә юкка чыга.   5. Саба ягы. Шекше авылы мәчетенең манарасын Әтәч Гаделе кисә. Гомер буе бала чырае күрми. Халык каргышына чыдый алмыйча, авылдан чыгып кача. Чит-ят җирдә вафат була.   6. Сарман ягы. Иске Минзәләбаш мәчетенең имән сайгакларын сүтеп, Минһаҗетдин атлы берәү үзенә ташый. Хатыны керәшен нәселеннән булса да, иренә әйтә: Кагылма мәчеткә”, – ди, Ләкин ул тыңламый, сайгакларны ташып бетерә. Икенче көнне Минһаҗетдинны паралич суга, авызы, күзе чалшаеп, интегеп үлә.   8. Азнакай ягы. Уразай авылы мәчетенең манарасын кискән Нигъмәтҗан исемле бәндәнең аягы корый.   9. Арча ягы. Күпербаш мәчетенең манарасын Галәү белән Кытан Гарифы икәүләп кисә. Кытан Гарифы сугыштан кайтмый. Әсирлектә ачтан интегеп үлә. Галәү авылда үлә.     10. Шушы ук районның Эштерә мәчетен Һадиев Гомәр кисә. Герман сугышына китмәскә төрле хәйләләр кыла. Барыбер алалар. Сугышта үзенә – үзе атып, кулын яралый. Хәрби трибунал аны каторгага сөрә. Ул шунда – Себердә үлә. Улы армиядә үзен-үзе атып үтерә.   11. Биектау ягы. Суыксу мәчете манарасын ике кеше аудара: аның берсе Садри атлы була. Ул кайчандыр бу мәчетне үзе төзи. Бик яхшы балта остасы була ул. Әмма Садри манараны үз кулы белән кисми, укытучы Рахманны кайсы багананы алдан кисәргә икәнен астан өйрәтеп тора. Рахман ниндидер җинаять кылып, төрмәгә утыра. Аны шунда бандитлар үтерә. Садри җан бирә алмыйча бик озак интегеп үлә.   12. Чуваш ягы. Чичкан авылының мәчет манарасын Шыгырдан кешесе Вәли Җәрәмәй кисә. Берничә елдан соң аның мәетен поезд юлында табалар.      13. Балык Бистәсе ягындагы Күгәрчен авылының таш мәчет манарасын Фатыйхов Габделхак (Фатих мулла улы) кисә. 1937 елда аны мулла малае булганы өчен кулга алалар һәм сөргенгә озаталар. Аннан ул бик каты авырып кайта, аягүрә череп үлә.   14. Шушы ук районның Чаллы мәчете манарасын Закиров Касыйм белән Гобайдуллин Сибгат (аны Сиби дип тә йөртәләр) икәүләп кисәләр. Сиби акылдан яза. Касыйм колхоз милкен урлап тотыла һәм төрмәгә эләгә.   15. Балык Бистәсенең Чураш мәчете манарасын Җаббар атлы бәндә аудара. Соңыннан үзен шул мәчет-клубка мөдир итеп куялар, Клубтан чыкканда баскычтан егылып бик каты имгәнә, сөяккә калып, корышып үлә.   16. Иске Утыз Имән авылының мәчетен Чебеш Кыямы җимерә. Авылдан Зәйнулла мулланы кудыручы да шул кеше була.   Еллар уза. Чебеш Кыямының ике кулы да корый башлый. Кылтамак чире (ашүтмәс авыруы) белән интегеп үлә.   17. Кукмара ягы. Зур Сәрдек авылының мәчет манарасы колхоз рәисе Камил Шакиров кушуы буенча кисеп аударыла. Халык каргышы алар өстенә дә бик тиз төшә.    18. Элеккеге Самар вилаятендәге (хәзерге Сембер өлкәсе) Зур Чирекләй авылының мәчет манарасын кистерүче авыл советы рәисе Мөхтәрәм Ибраев була. Аның кушуы буенча манараны Җиһанша атлы бер бәндә аудара. Ибрай Мөхтәрәменең язмышы түбәндәгечә чикләнә: бер улы үзен-үзе атып үтерә, икенчесе коедан су чыгарганда ток тотып үлә. Өченче улы хатыны белән машинада барганда күпер култыксасына бәрелеп, суга батып үлә.    19. Түбән Кама ягы. Югары Чаллы (Чаллыбаш) мәчете манарасын (1963 ел) Мөҗип Халиков, Хатыйп, авыл советы рәисе Гыйльмулла Кәлимуллин кисә. Мөҗипнең тора-бара акылы зәгыйфьләнә, анасын үтерә, аннан соң үзе асылына.   20. Зәй төбәгендәге Кадер авылы мәчетенең манарасын Исхак, Габделбәр һәм Мекетә Платуны 1934 елда кисәләр. Исхакка Ходай Тәгалә бала бирми, кысыр була. Ахырда авылдан китә. Мунчада үпкәсенә кайнар бу бәрелеп Вятские Поляны авылында вафат була. Габделбәр 1937 елда Хабаровскийга күчеп китә, хатыны Зәйтүнә түти юлда үлә. Габделбәр дүрт бала белән тол кала. Кире әйләнеп кайта. Кадер авылында яши. Зират караучы булып эшләгәндә кинәт үлеп китә. Платун гомер буе фәкыйрьлектән чыкмый. Тегермәндә эшләгәндә суны кинәт ача һәм таш каты әйләнеп, дүрткә ярыла, шуның бер кисәге Платунны бәреп үтерә.   21. Зәй төбәге. Югары Олыҗы мәчетенең манарасын мәктәп директоры Сәлмән Хәмитов кистерә, бу 1939 елның язында була, Миңнәхмәт исемле кеше белән икәү кисәләр. Соңрак Миңнәхмәт сукырая. Сәлмән сугышта аягын өздереп кайта. Гаиләсендә бик бәхетсез була.   22. Сарман ягы. Минзәләбаш мәчетенең манарасын аударырга берәүгә кушалар (Сөйләүче аның исемен хәтерләми). Бу бәндә коралларын алып, мәчет түбәсенә менә. Әлеге кеше балтасын күтәреп бер кизәнә дә, сыны катып кала. Ул коралларын түбәдә калдырып, көчкә генә түбәдән төшә һәм өенә кайтып китә. Өендә йөрәге тотып үлә.   23. Сарман төбәгендәге мәчет манараларын кистерү эшләре Касыйм Билаловка йөкләтелә. Ул үзе Югары Әхмәт авылы кешесе була. Денсез Касыйм картаймыш көнендә кул-аяксыз кала. Еллар буе череп үлә.   24. Кытайда 1932 елда була бу хәл. Шәркый Төркестанның Колҗа шәһәрендә татарлар берничә мәчет төзеп куялар. Советларның манара кистерү шаукымы монда да килеп җитә һәм җирле хөкемдарлар «Манараларны кистерергә» дигән карар чыгаралар. Бу эшкә бер уйгыр кешесе алына. Базар мәчете дип аталган мәчет түбәсенә менеп, калайларын каера башлый. Кинәт кенә уйгырның аягы таеп китә, ул түбәдән егылып төшеп, шундук үлә.   – Дин белән көрәшәбез, дип Кытай коммунистлары татар муллаларына дуңгыз көттерделәр, 1949-50 елларда муллаларыбызны сукага җигеп, җир сөрделәр. Татар ирләрен аттылар, юкка сылтау табып, җәзаладылар, – дип сөйли Ләйлә ханым Садри. Ул Колҗада үскән, хәзер Австралиядә яши.   25. Зәй төбәгенең Шыкмамай авылы мәчет манарасын ике кеше – Гыйльметдин белән Салихҗан кисеп аудара. Манара кискәннән соң Гыйльметдин исеменә “Бәла” кушаматы тагыла. Бәла Гыйльметдиннең гаиләсенә газетага язарга ярамый торган бәлаләр, күңелсезлекләр килә. Салихҗанның баласы гарип туа, гомере буе аларның маллары мантымый, үрчеми, фәкыйрьлектә яшиләр.   БАТУЛЛА | (полный текст новости)

  • 2014-12-12 04:35 Өчпочмак + Салават = милләтме? (Тарих фәннәре кандидаты Лилия Сәгыйтова белән интервью)
    12.12.2014 Милләт Соңгы елларда үзләрен кимсетелгән дип санаган рус милли хәрәкәте тынычланырга мөмкин: күптән түгел уздырылган социологик тикшеренү рес­публикада мыскыл ителгәннәрне таба алмаган. Ә менә татар теленең торышы ничегрәк? Ни өчен татар мәктәп­ләренә баручылар кимегән? Татарларны һаман да мәгърифәтле халык дип санап буламы? Читек­ләр киеп, өчпочмак ашап Салават концертына йөрүчеләрне мил­ләтне саклаучылар дип әйтергә нигез бармы? Без бу турыда Тарих инс­титутының этнология бүле­генең өлкән фәнни хезмәткәре, тарих фәннәре кандидаты Лилия СӘГЫЙ­ТОВА белән сөйләштек. – Лилия ханым, сез уздырган социология тикшерүнең нәтиҗәсе нинди булды: утырып еларлыкмы, әллә инде азмы-күпме үсеш бар дип сөенәсеме? Барыбыз да рус милли хәрәкәте вәкилләре чыгарган шау-шуны хәтерли.   – Баштан ук шуны әйтик: бу сораштыру Татарстан Мәгариф һәм фән министрлыгы заказы белән уздырылды. Аңа ярыйсы гына акча бүлеп бирелде, шуңа күрә социологлар эзлекле тикшеренү уздыра алды. Сораштыруда Татарстанда яшәүче 1200 кеше катнашты, аларның яртысы – татар, яртысы – руслар, төрле яшьтәге һәм социаль статуста булучы авыл һәм шәһәр кешеләре иде. Моңа өстәп төрле юнәлештәге экспертлар белән әңгәмә корылды, фокус төркемнәр булдырып дискус­сия­ләр оештырылды. Үзегез әйттегез, соңгы елларда безнең Татарстанга таш атулар күп булды. Шикле экспертлар, социологлар фаразлар чыгарды, нәтиҗәләр ясады. Безгә татар теле генә түгел, рус теленең торышын белү дә мөһим иде.   Татарстанда рус теле ким­сетелә дип урам җыеннары уздырылса да, социологик тикше­ренүләр киресен исбатлады. Рус теле кулланылышта һәм үсештә. Сораштыруда катна­шучыларның берсеннән дә рус теле мыскыл ителә дигән сүзләр ычкынмады. Мәгълүмат кыры рус телле, телевидение, Интернет, матбугат, әдәбият, аралашу даирәсе – барысы да рус телле мохит. Шуңа тел торгынлыкта дип әйтеп булмый.   Тикшеренү шуны ачыклады: руслар татар теленә каршы түгел, киресенчә, балаларның татарча белүен телибез дип әйтә. Әмма алар, укытуның нәтиҗәсе юк, ди. Билгеле, бу ачуны кабарта. Вакыт та, көч тә юкка сарыф ителә, дәүләтнең акчасы да исрафка китә булып чыга. Татар телен укытуда методика начар, телне өйрәнүдә аралашу нигезе сайланмый. Югый­сә безгә русларны аралашырга өйрәтү дә җиткән. Сөй­ләш­сеннәр генә!   Монда методикадан тыш кадр­лар мәсьәләсе дә бар. Сер түгел, фәнне укыткан белгечтән дә күп нәрсә тора. Яңа технологияләр кулланылмый икән, телгә, әдә­биятка кызыксыну уяту авыр. Советлар Союзы вакытында иң кәттә дип кайсы укытучылар санала иде? Дөрес, инглиз теле укытучылары. Алар башкалардан аерылып торды. Алар чит телне белүдән тыш, матур ыспай киенде, гомумән, киң карашлы шәхесләр булды. Татар теле укытучыларын үпкәлә­тәсем килми, әмма патриархаль система кысаларыннан чыгарга вакыт. Аларның башка телләрне дә белүче, дөнья гизгән киң карашлы шәхес булулары мөһим. Татар теле укытучыларын чит ил университетларына, белемнәрен арттырыр өчен, стажировкага җибәрү кирәк. Республика сыйфатлы бел­геч­ләрне әзерләр өчен бөтен көчен сала алмыймы? Теләге булганда, ала. Ата-аналар: “Бәй, сезнең мәктәптәге татар теле укытучысы Гарвардта укыганмыни? Алайса, балам аңарда белем алсын иде”, – дип фикер йөртәчәкләренә иманым камил.   – Методика, китаплар һ.б. аңлашыла. Әмма татар теленә ихтыяҗ юк икән, татар мәктә­бендә Билл Гейтс укытса да, балаларын татар уку йортларына бирер өчен чират торулары ике­ле. Ихтыяҗ турында ни диләр соң?   – Балалар арасында сораштыру уздырганда “Татар теле – дәүләт теле”, – дип җавапладылар. Аны өйрәнергә кирәк дигән аңлау бар, тик мотивация җитешми. Яшь­ләргә социаль үсеш мөһим, алар эш урынын, яхшы хезмәт хакын кайгырта. Тел ул – корал. Бүген рус һәм инглиз телләрен белүчеләр ота, татар теле “бесплатное приложение” булып кесәдә йөри. Татар теленең үсеш карьерасында кирәге чыкмаячагын белә торып, ата-аналар үзләренә каршы килә алмый. Аз­мы-күпме аралашу таләп ителгән һөнәр ияләреннән татар телен белү таләп ителсә, өстәмә акча да түләнсә, татар телен өйрәнүгә стимул булыр иде бу. Бүген, чыннан да, татарлар милли мәктәпкә балаларын бирергә атлыгып тормый, чөнки әҗере юк.   – Респондентлар бу уңайдан дәүләткә нинди дә булса дәгъва белдердеме?   – Дәүләт татар теленә карата игътибарсыз дип әйтүчеләр булды. Түрәләрнең телне белеп тә аны кулланмаулары турында зарландылар. Кулланган очракта да татар теле бары тик мәгариф, мәдәният өлкәсенә генә яраклы булганына борчылалар, телнең киңрәк кулланылуын телиләр. Хөкүмәт, Дәүләт Советы утырышлары күбесенчә урысча барганы, документация эшләрендә татар теле төшеп калуын әйтә. Электрон Хөкүмәттә дә татар теленең аксавын билге­ли­ләр. Балык башыннан чери дигән әйтем бар, түрәләргә ки­рәкмәгәч, без тел өчен җавап тотарга тиешме дигән сорау куялар.   Абруй, телгә карата уңай караш төрле кыйпылчыклардан җыела. Мәсәлән, Универсиада халыкта горурлык хисен уятты. “Бу – татарларның эше”, – дигән уңай караш бар. Казанда Иске Татар бис­тәсе уенчык формасында төзек­ләндерелсә дә, ул да уңай тәэсир итә. Юлларның яхшыруы, инфра­структураның уңайлы булуы ке­ше­ләрнең кәефләрен күтәрә. Татар­ның үзаңы күтәрелә. Борынгылыкны саклау да мөһим, әмма ул заманга яраклаштырылган булсын. Менә Шотландиягә карагыз. Алар бәйсезлек өчен көрәшеп, “без” дип чәчрәп чыкты. Борынгы тарихларына чат ябышып, искелекне бүгенге көндә дә акту­альләштерде. Милли кием­нәре – килтны бүгенге тормышка керт­теләр, аны модалы итә алдылар. Без дә татар читекләре белән дөнья мода индустриясен шартлата алабыз. Татарның өчпоч­магы, пәрәмәче, вак бәлеше – шәп фастфуд. Әмма популярлаштыру юк.   – Сез белүемчә, татар телле матбугатны, радио, телевиде­ние­ны тикшергәнсез, укыйлармы, карыйлармы дигәндәй. Без­­нең турында ниләр сөйлә­деләр?   – Татарларга, русларга да “Нинди телдә матбугат укыйсыз? Радио, телеканаллар карыйсыз?” дигән сорау бирелде. Радиолардан татарчасын гына тыңлаучылар саны 2,7 процент тәшкил итә, татарча да, русча да тыңлаучылар – 34 процент. Боларны да татарлар дип исәпләргә кирәк. Соңгы елларда газеталар бетә, актуаль түгел, ябарга кирәк дигән фикерләр ешрак яңгырый, әмма безнең тик­шеренүләр киресен исбатлады. Сораштыруда катнашучы­ларның 76 проценты укыйбыз диде, бу – гомуми сан. Татарча басма матбутны 36 процент авыл кешеләре укуы ачыкланды, шәһәрдә яшәүче укучыларның саны 8 процентка тиң. Шәһәрдә яшәп татарча да, русча да укучылар саны 38 процентны тәшкил итсә, авылда яшәүчеләр 44 процент булуы ачыкланды. Бары тик русча гына укучы авыл ке­шеләре – 20 процентны тәшкил итә. Күрүегезчә, укый торган аудитория зур.   Татар басмаларын гаилә газеталары дип атарга мөмкин. Аларга язылу – озак еллар дәвам иткән традиция. Татарлар гаилә, мәхәб­бәт тарихларын укырга ярата. Бер яктан, бу самимилек булып тоела, ә икенче яктан, халыкның бу темага игътибар бирүе татарларда гаилә институтының көчле булуы турында сөйли. Моны татарга гына хас булган “фишка” дип саныйм. Русларда бу күзәтелми. Күрәсең, татар матбугаты менә шул темаларны куертып, абунә­челәр санын саклый да.   Шәһәрдә яшәп татарча укырга теләгән, әмма үзенә яраклы матбугатны сайлап укый алмаучылар белән проблема бар. Шәһәрдә яшәүче татарлар: “Укыр идек, әмма кызык эчтәлекле матбугат, телеканал, радио юк”, – дип зарланды. Бу сыйфатка барып тоташа. Татар телле журналистлар үзләре үк рус телле журналистлардан калышуларын таный. Икътисад, сәясәт, социаль проблемаларны, ТХК, коррупция темаларын укучыларга кызык­лы һәм файдалы итеп яктыртучы журналистлар юк диярлек. Татар, Татарстанның үсеше турында аз языла. Фаразлау, аналитика язарлык кадрлар берничә кеше белән чикләнгән. Татар журналис­тикасына керәм дип атлыгып торучылар саны кискен кими бара. Сәбәбе – рус әдәбиятыннан БДИ тапшыру. Бу имтихан бик катлаулы. Аны рус балалары да сирәк тапшыра. БДИны рус телендә генә бирергә мәҗбүр булу – безнең өчен зур киртә.   Милли кадрлар – милләт нигезе. Татар телле журналистлар халыкка ниндидер идеяне җиткерер өчен кирәк, бары тик алар ярдә­мендә генә иҗтимагый фикер, милли үзаң формалаша. Кадрларны әзерләү, сыйфатлы контент булдыруда аерым программалар да ярдәм итәр иде. Журналистлар көчле икән, эчтәлек яхшыра дигән сүз, телнең бәясе дә күтәрелә. Моңа игътибар итмәү, аларны кулланмау – ялгышлык.   – Ә китап уку белән ниче­г­рәк?   – “Матур  әдәбият  укыйсыз­мы?” дигән сорауга русча укучылар 78 процент булуы ачыкланды, татарча укучылар саны 5,6 процент кына, татарча да, русча да укырга яратучылар – 16,5 процент. “Нинди телдә җырлар тыңлыйсыз?” дигән сорау да бар иде. Халык татар эстрадасын ярата. Татарча гына тыңлаучылар (авыл кешеләре) 29,4 процентны тәшкил итә, ә шәһәрдәгеләр – 7,4 процент. Русча да, татарча да тыңлаучылар авыл “меломаннар”ның саны 65,3 процентны тәшкил итә, 71,1 процент – шәһәрдәгеләр.   – Бездә Татарстан техно­логия­ләр буенча алга киткән рес­публика дип сөйләргә яраталар. Кулланучылар артамы, Интернетта үзлә­ренә кирәклене табалармы?   – 2004 елда республикада кулланучылар саны 16 процентны тәшкил итсә, хәзер бу сан 60 процентка якынлашкан. Авыл кеше­ләренең 40 проценты Интернеттан актив файдалана, шәһәрдә бу сан – 60 процент. Бу уңайдан халыкның мәгълүмат алу өчен татар сайтларын ни кадәр куллану дәрәҗәсен тикшердек. “Интернетта мәгълүматны нинди телдә укыйсыз?” дигән сорауга бары тик татарча гына укыйм дип җаваплаучы 1 кеше булды, татарча да, русча да укыйм диючеләр 3 процентны тәшкил итә, Интернеттан бары тик русча гына мәгълүмат алаучылар – 57 процент.   “Татар телле сайтларга их­тыяҗыгыз бармы?” дигән сорау куелды. 16 процент кеше уңай җавап бирде. 84 процентка кирәкми булып чыкты. Күбесе Интернетны күңел ачу өчен куллана, бу яктан татарча контент начар түгел кебек. Татарча газеталарның язмаларын Интернет аша да укыйлар, әмма сайт­лар­ның сыйфаты начар. Шул сәбәпле Интернетта утырган яшьләр татар газеталарында язылган мәгъ­лү­мат­тан мәхрүм кала. “Матбугат.ру” бу уңайдан яшь­ләрне татар язмаларына кызыксыну уятучы чыганак булып тора. Иң камил татар телле мәгълүматлы сайт булып “Азатлык” сайты кала бирә.   – Лилия ханым, галимнәр зур эш башкарды, көчле һәм зәгыйфь урыннарны ачыклады. Хәзер эш ничек дәвам итә­чәк?   – Дәүләт заказ биргәч, аны тозлап яткырмас, булган тикшеренү­не кулланып эш итәр дигән ышаныч бар. Ничек булыр дип фаразлау авыр, бу сәяси вәзгыятьтән дә, хөкүмәт башында торучыларның ихтыяр көченнән дә тора, икътисадый хәлгә дә бәйле. Карашым болайрак: татар җәмгыяте конфрон­тациядә була икән, алга китеш буласын көтү авыр. Дискуссия булырга тиеш. Түрәләр белән уртак тел табарга кирәк. Дөрес, алар арасында да төрлесе бар. Әмма Рөстәм Миңнехановтан эшләргә, мәсьәләне хәл итәргә кирәк дигән таләп бар. Күпчелек кешенең тавышын ишетү мөһим. Тик идарә­челәр моңа әзерме?   Яңа кызыклы, нәтиҗәле эш­ләгән проектлар бар, әмма алар­ның күпчелеге коры энтузиазм нигезендә башкарыла. Дәүләт үзе нинди проектлар бар дип мониторинг уздырырга, инициативалы яшь­­ләрне йодрык итеп тупларга тиеш. Коры сүз белән түгел, дәүләт казнасыннан акча да тамызырга кирәк. Шәһәр татар мәдәниятен үстерү мөһим, тик аның белән дәүләт шөгыльләнми. Мәсәлән, “Калеб” бар. Бик кызыклы, кирәкле проект, күпме тартып барырлар, белмим. Азмы инициативалы татар яшь­ләре?! Алар янып эшли башлый, Татарстанга файдалы булсын дип тырыша, ләкин үсеш алмыйча проект үлә. Чөнки дәүләт мобиль эшләми. Дәүләттә татар проектларыннан курку да бардыр, Шотландия, Каталония фонында үсеп китәр дип шикләнәләрдер. Әмма күрмәмешкә салышу, аерым шә­хесләрне читкә этәрү радикаль­ләшүгә китерергә мөмкин. Милли кадрлар, руслар әйтмешли, “штучный” товар. Аларны туплап бергә эш итәргә кирәк.  Римма БИКМӨХӘММӘТОВА 188 | 12.12.2014 (полный текст новости)

  • 2014-12-12 04:35 "Матбугат.ру" язулары: медальләрдән алып колакчистарткычка кадәр (ФОТО)
    12.12.2014 БӘЙГЕ Бәйге дәвам итә. Миксер редакциядә үз иясен көтә. Фотолар килә тора. Араларында ниндие генә юк. Менә үзегез карагыз: Нинди бәйге турында сүз бара: https://vk.com/onlinetatar?w=wall-81763294_229%2Fall Бәйгедән сез дә читтә калмагыз. Миксер отарга мөмкинсез. Җиңүчене билгеләүгә нибары 2 көн калды. Әле өлгерәсез! 1 2 3 4 5 6   --- --- | 12.12.2014 (полный текст новости)

  • 2014-12-12 04:35 Марат Бәшәров гафу үтенде (ФОТО)
    12.12.2014 Шоу-бизнес Андрей Малаховның "Сегодня вечером" программасында Марат Бәшәров һәм Татьяна Тарасова катнашында җәнҗал чыкты. Актер "Ледниковый период" тапшыруында алган казанышлары турында сөйли башлагач, Татьяна Тарасова аның авызын япты. " Я хәзер бөтен ил алдында кыйнаган хатының алдында гафу үтенәсең, яки мин китәм! Сиңа өстәл артына утырып кубоклар түгел күрсәтеп утырырга түгел, ә башка җирдә утырырга кирәк",- дип ультиматум куйды. Бәшәров бу сүзләрдән соң, тормыш иптәше Екатерина Архарова алдында гафу үтенде. Шулай ук ул Тататьяна Тарасовага интернетта чыккан имеш-мимешләргә ышанмаска кушты. Моннан соң студия тынычланды һәм тапшыру гадәти режимда үтте. Китәргә җыенган Тататьяна Тарасова уеннан кире кайтып, әңгәмәне дәвам итте.  | 12.12.2014 (полный текст новости)

  • 2014-12-12 04:35 "Болгар радиосы" премиясен тапшыру тантанасын телевизордан туры эфирда карап булачак
    12.12.2014 Шоу-бизнес 13 декабрь 17:30да «ТНВ-Татарстан» каналында "Болгар радиосы" II Милли музыкаль премиясен тапшыру тантанасының турыдан-туры трансляциясе булачак. 13 декабрь көнне “Пирамида” күңел ачу комплексында узачак "Болгар радиосы" II Милли музыкаль премиясен тапшыру тантанасына төрле сәбәпләр аркасында килә алмаучылар да бар. Нәкъ менә шулар өчен “ТНВ-Татарстан” каналы әлеге тамашаны турыдан-туры эфирда трансляцияләчәк.   Күп сәгатле грандиоз шоу, бары тик тере тавыш, күпләр тарафыннан яратылган артистлар, танылган кунаклар – бары тик "ТНВ-Татарстан" каналында!   13 декабрь 17:30да! Карамый калмагыз.   --- --- | 12.12.2014 (полный текст новости)

  • 2014-12-11 11:32 Римма Галләмова: "Укыгыз, тыйнак булыгыз, озын күлмәкләр киегез" (ФОТО, ВИДЕО)
    11.12.2014 Җәмгыять 7 декабрьдә Мәскәүдә узган Русиякүләм "Татар кызы" фестиваленең финалында катнашучы кызларны яшь дизайнер Римма Галләмова да киендерә. Бер атна элек ул Казанда булып Азатлыкның "Кызган таба" тапшыруына әңгәмә биреп китте. Без Римма белән быел көз айларында "Яңа гасыр" каналының "Яшьләр on-line" тапшыруында танышкан идек. Аңа 27 яшь, Түбән Новгород өлкәсе Сафаҗәй авылында туып үсә. Мәскәүгә укырга килеп зур максатлар куя, эшмәкәр булу дәрәҗәсенә җитә. Бүген ул дистәләгән  сату урыннары булган Rimma Allyamova маркасын үстерүче мөселман киемнәре дизайнеры. – Әңгәмә башында ук шуны әйтеп китик, Римма Мәскәүдән Казанга үзе машина йөртеп килгән. Римма, ничек шундый япь-яшь кыз үзе генә ерак араны үтә ала?   – Дөрес, Мәскәүдән Казанга машинам белән килдем. Авыр инде, әлбәттә.   – Ни өчен берәр егетне ялламыйсың? Син – матур кыз, егетләр дә  артыңнан йөриләрдер.   – Йөрсәләр дә инде, мин Казанга үземнең эшләремне башкарырга килдем. Мин һәрвакыт үземнең эшемне үзем башкарам.   – Мөселман киемен ясаучылар бик күп. Ни өчен шушы өлкәне сайладың? Мәскәүгә килгәч, нәрсәдер тәэсир иттеме? Әллә ул балачак хыялы идеме?   – Авыл мәктәбендә укыганда, мин үз алдыма максат куйган идем: укуны тәмамлагач, Мәскәүдәге нинди дә булса дәүләт югары уку йортына керергә дип ниятләдем. Әлеге максатымны тормышка ашырдым. Соңрак үземне дизайнерлык юлында таптым.   – Ни өчен нәкъ менә дизайнер, балачагыңда рәсем ясарга, кием киеп, аны салырга ярата идеңме?   – Дөресен әйткәндә, мин, институтта укыган вакытта ук, нинди бизнес белән шөгыльләнергә була икән, дип уйлый идем.   – Бу теләк кайдан килә, Сафаҗәй авылында эшмәкәрләр күп булуданмы? Әллә әти-әниеңнең тәэсиреме?   – Мөгаен, эшмәкәрлек безнең геннарда да бардыр. Әнием бик амбицияле кеше, әтием – эшмәкәр-фермер. Үземнең көчемне исәп-хисап өлкәсендә дә сынап карадым: бухгалтер булып эшләдем. Тик ул миңа туры килмәде – офиста миңа кысан иде. Шул оешманың финанс мөдирләре дә, миндәге амбицияләрне күреп, үз көчемне эшмәкәрлек юнәлешендә сынап карарга тәкъдим иттеләр. Ләкин мин нәрсә белән шөгыльләнергә белмәдем. Дизайн үзеннән-үзе килеп чыкты, дисәң дә була. Ул вакытны Рәсәйдә тренд барлыкка килде. Ул үз чиратында дизайнерларга ихтыяҗ тудырды. Шундый дизайнерларның эшләрен карап чыккач: "Мин бит матуррак та эшли алам", дигән фикергә килдем. Миңа ул вакытта 24 яшь иде.   – Димәк, син шул рәвешле Rimma Allyamova дигән мөселман киемнәре юнәлешен башлап җибәрдең? Билгеле булганча, хәзерге вакытта Русиянең берничә шәһәрендә Rimma Allyamova маркасындагы киемнәр сатып алып була.   – Бүгенге көндә франшиза системы белән эшли торган 12 кибетебез бар. Күпләп сатып алучы хезмәттәш кибетләрнең саны егермегә җитә. Аларның сату нокталары төрле төбәкләрдә ачылды. Русиядән кала чит илләрдә дә бутикларыбыз бар. Мисал өчен Румыниядә, Кыргызстанда һәм Казакъстанның иң эре 4 шәһәрендә (Астана, Алмата, Атырау) франшиза нигезендә ачылган кибетләребез эшли. Берләшкән Гарәп Әмирлекләренең Дубай шәһәрендә, Британиядә сәүдә вәкилләребез бар.   – Нигә үз өстеңә шундый җаваплылык алырга булдың? Син хәлле гаиләдән. Берәр оешмага кереп акча эшләп кенә йөри ала идең. Ни өчен үзең эшмәкәр булырга теләдең?   – Ул үзеннән-үзе килеп чыкты. Бу – амбиция нәтиҗәсе. Офиста утыру минем эш түгел, миңа анда кысан. Хисапчы булып эшләгәндә, рухи көчемне, потенциалымны тулысынча файдалана алмау хисе туды. Эшмәкәрлектә мин, киресенчә, ачылдым.   – Римма, әлеге кибетләр челтәрен арттыруда сиңа нинди көчләр ярдәм итә? Синең бай дусларың бармы?   – Нигәдер миңа күпләр ышанмый: иганәчеләрем бар, яки әти-әнием ярдәм итәдер, дип уйлыйлар. Юк, миңа беркем дә ярдәм итми. Бер ярым ел элек мин Төркиягә киттем. Ул вакыттагы курс белән 2000 доллар акча бар иде. Бу вакыйга үз эшемә беренче инвестиция булды. Аллаһ Тәгалә ярдәм итте дип уйлыйм. Аллаһыбыз безнең ниятләрнең сафмы, әллә бозыкмы икәнен белеп тора. Күңелемдә табыш артыннан куу теләге юк. Мин кызларны әйбәт гүзәл киемнәргә киендерергә тырышам, җәмгыятьтә әхлакны арттырырга телим. Миңа калса, шушы теләкләрем өчен Аллаһ Тәгалә ярдәм дә итә.   – Киемнәреңне милли дип әйтеп булмаса да, алар ислам кануннарына туры килә: гәүдәне каплый торган нәфис, матур күлмәкләр. Мондый татар-мөселман тәрбиясен син кайдан алдың?   – Бу сорауга җавап биргәнче, дизайнга тартылуымның тарихын әйтеп үтәсем килә. Балачагымда мин бик күп рәсемнәр ясый идем. Анда кызларны төрле киемнәргә киендереп сурәт төшердем. Ул кәгазь коллекцияләрен әле дә әнием саклый. Анда меңләп күлмәк сурәте бар.   Мин авылда үстем. Безнең авылыбызда биш мәчет эшләп килә. Кечкенә чагымнан ук мин мәчеткә, гарәп телен өйрәнү курсларына йөри идем. Ә әхлакка килгәндә, минемчә, ул ана сөте белән бирелгән.   – Мөселман киемнәрен эшләү ул – зур җаваплылык. "Нишләп яулыктан йөрмисең?" дип, сиңа тәнкыйть сүзләре дә яңгырыйдыр. Кемдер динне тар, кемдер киң мәгънәдә карый. Аңлавымча, син киңрәк карыйсың, үзеңнең эшеңне дә шул юнәлештә алып барасың.   – Эшемне башлаган вакытта, мөселман кызлары өчен генә киемнәр эшләрмен дип уйлаган идем. Дөрес, беренче коллекциядәге күлмәкләрем киңрәк, ирекле булса, чираттагыларын бераз үзгәрттек. Сәбәбе шунда: кибетләргә мөселман булмаган урыс кызлары килә башлады. Аларга күлмәкләр ошаса да, билне бераз ассызыклавы кирәк иде. Шундый фикергә килдем: ни өчен әле мин урыс кызларын да шундый нәфис күлмәкләргә киендермәскә тиеш? Гадәттә, алар кыска итәкләр киеп йөри.   – Озын күлмәкләргә ихтыяҗ барлыгын сиздеңме син? Дизайнерлар, кием кибетләре хәзер бик күп. Кием өлкәсендә яңалык уйлап табу гади кеше өчен бик гаҗәп тоела. Озын итәкле күлмәк кирәк булса, бар да ал берәр кибеткә, дип уйлыйсың.   – Алар бит, ни сәбәпледер, матур түгел. Мәсәлән, мин кибетләрдә үземә күлмәк таба алмыйм, үземнекеләрне генә киеп йөрим. Яңача карау, яңа дизайн ихтыяҗ тудыра. Әгәр дә дизайнерның модага яңа карашы бар икән, ул кешеләргә кызыклы булып тоела. Аларның шул киемне кияселәре һәм матур буласылары килә.   – Rimma Allyamova киемнәре нәрсә белән аерыла?   – Безнең күлмәкләрнең үзенчәлеге – комбинация. Беренчедән, алар әдәп-әхлакка туры килә, икенчедән, алар матур. Бу ике төшенчәне берләштерү бик авыр. Мөселманнар кара төстәге киң абаялар кияргә күнеккән, ләкин мөселманнарның төсе кара түгел. Коръән Кәримдәге бер сүрәдә дә ул язылмаган. Кара төстәге кием ул – гарәп милли традициясе. Аның татарларга, Рәсәйдә яшәүче мөселманнарга бернинди дә катнашы юк.   Безнең киемнәргә килгәндә, алар озын итәкле, озын җиңле, декольте юк. Кызлар нәфис булырга тиеш.   – Һәр кешенең үз башы үзендә дип, чәчләрне ачык калдырырга булдыңмы?   – Дөресен әйткәндә, үзем әле дә яулык кимәгәч, ул гадел түгел. Яулыктагы модельләр белән генә фотосурәтләрне интернетка урнаштырсам, аның сүзе дә күп булыр дип уйлыйм. "Үзе яулык кими, ә модельләре барысы да яулык белән, күлмәкләрен дә яулык белән генә сата башлады", диярләр иде. Шул сәбәпле, андый сүзләргә юл куймас өчен, кайсы бер фотоларда күлмәкләр яулыксыз булса, кайберләрендә мөселман кызлары өчен киемнәрне яулык белән ничек кияргә мөмкин булуын да күрсәтәбез. Соңрак, вакыт узу белән, бәлки мин яулык та киярмен, аннары инде яулык белән төшә башларбыз.    Әлеге кием маркасына үз исемемне бирү – бик җаваплы эш. Беренчедән, безнең күлмәкләр сыйфатлы, икенчедән, тыйнак ябык булырга тиешләр.   – Күлмәкләрне ясар өчен, илһамны кайдан аласың?   – Мин, кием ясаганда, бер фикер белән генә эш итәм: әгәр дә ул күлмәкне үзем рәхәтләнеп, яратып кия алам икән, ул башкаларга да ошаячак. Үзем кимәсәм, мин аны эшләп чыгарудан төшереп калдырам.   – Rimma Allyamova бренды нинди реклам ысуллары аша халыкка тарала?   – Социаль челтәрләр аша кызлар безне таба, күлмәкләребезне карый ала, сатып алу мөмкинлеге дә бар. Шулай ук безнең рәсми сайтыбыз эшләп килә.   Шулай сарафан радиосы яхшы эшли. Кызлар күлмәк сатып алалар, аннары дуслары белән килә, дуслары тагын башкаларны да тарта. Шул рәвешле клиентлар саны арта бара.   – Үз эшеңне башлаганда, нинди авырлыклар белән очраштың?   – Оештыру эшләре вакытында бернинди кыенлыклар да сизмәдем. Мин шулай уйладым, уйлыйм һәм уйлармын да: Русиядә бизнес алып бару авыр түгел. Киресенчә, безнең илдә зур мөмкинлекләр тудырылган. Дәүләт тарафыннан салым басымы көчле түгел.   Дөресен әйткәндә, мин үзгә авырлык белән очраштым. Психологик дип әйтсәк тә була. Ләкин үземнең эшемне ачарга курку түгел иде ул. Мин эшемне ачып җибәргәч, күпләр миңа нәфрәт итә башлады. Шул момент иң авыры иде, чөнки без ел ярым гына эшләсәк тә, әлеге базарга кинәт килеп керүебез күпләргә ошамады. Миңа шалтыратып янау очраклары да бар иде.   – Ислам динендә хатын-кызга башка төрле караш дип әйтәләр. Ул эшмәкәрлек белән шөгыльләнергә тиеш түгел дип санаучылар да бар. Моңа синең мөнәсәбәтең ничек?   – Мин бу фикер белән килешмим, чөнки ул – караңгылык. Пәйгамбәребез Мөхәммәднең хатыны Хәдичә эшмәкәр булган, сату-алу эшләре белән шөгыльләнгән. Ул Исламда кире кагылмый.   Бизнес белән шөгыльләнүче кыз тыйнак була ала, аңа берәү дә басым ясый алмый. Шулай да бер үзенчәлекне онытмаска кирәк: кияүгә чыктыңмы, син мөселман кызы буларак иреңне тыңларга тиешсең. Ирең каршы булса, аңа баш күтәреп: "Юк, мин бизнес белән шөгыльләнәм, сине тыңламыйм", дияргә ярамый. Бу очракта конфликт булырга тиеш түгел. Беренче урында гаиләң, ирең. Ирең рөхсәт итсә генә эшмәкәр булырга мөмкин. Үземә килгәндә, мин шундый сайлау алдында калсам, килешергә тырышыр идем. Әгәр дә килеп чыкмаса, бизнеста үземне алмаштырырдай җитәкче куярга да була.   – Яшь татар кызларына нинди теләкләрең бар? Син, Мәскәүгә китеп, укыганда, эшләгәндә, нинди максатлар куйган идең һәм башка татар кызлары да, ул юлдан барсалар, нишләргә тиешләр?   – Кызлар, һәрвакыт үзалдыгызга максат куегыз. Максат куйгач, дөньяда яшәве кызыклырак. Мәктәптә укыгандагы максатым укуны алтын медальгә тәмамлау иде, мин аңа ирештем. Мәскәү дәүләт университетына түләмичә укырга керергә теләдем, ул да чынга ашты. Аннары яңа максат куйдым: уку йортын кызыл дипломга бетерү. Бу максатым да тормышка ашты. Университетта укыганда, сез беренче урынга укуны куегыз. Укымаган кеше берәүгә дә кирәкми. Әле дөнья авыр. Зур кеше булырга, күбрәк акча эшләргә тырышыгыз. Яхшы иргә лаек булып чыгар өчен, сез үзегез дә шул дәрәҗәдә булырга тиешсез. Укыгыз, тыйнак булыгыз, озын күлмәкләр киегез.     1     2     3   Рөстәм ИСХАКЫЙ | 06.12.2014 (полный текст новости)

  • 2014-12-11 11:32 Сырхауханәдән бәйгегә "Матбугат.ру" сүзен бананга язып җибәргәннәр (ФОТО)
    11.12.2014 БӘЙГЕ Бәйге дәвам итә. Узган атнаны "Матбугат.ру"да мультиварка уйнаткан идек. Бу атнаны миксер уйнатабыз. Менә бәйгегә килгән кайбер фотолар: Сырхауханәдә дәваланучы бер укучыбыз бәйгегә "Матбугат.ру" сүзен бананга язып җибәргән. "Гафу итегез, монда башка әйбер уйлап чыгарып булмый", - ди. Рәхмәт! Тизрәк терелегез! Икенче укучыбыз "Матбугат.ру"ны квиллинг технологиясе буенча эшләгән. Бәйге булмаса, мондый технология барлыгын белмәс идек тә. Барыгызга дә рәхмәт! Бәйге дәвам итә. Миксер отасыгыз киләме? Бәйгенең шартлары: https://vk.com/onlinetatar?w=wall-81763294_229%2Fall        1  2  3 4  5  6  7  8  9  10  11  Миксер отасыгыз киләме? Бәйгенең шартлары: https://vk.com/onlinetatar?w=wall-81763294_229%2Fall    --- --- | 11.12.2014 (полный текст новости)

  • 2014-12-11 11:32 Җирле ТВның язмышы хәл ителә
    11.12.2014 Матбугат Берничә ел элек Татарстанда федераль максатчан программа кысаларында шәһәр һәм районнарны цифрлы телевидениегә күчерү эше башланып киткән иде. 2015 ел ахырына республика халкының якынча 98 проценты (!) мондый телевидение белән тулысынча тәэмин ителергә тиеш. Хәтерләсәгез, 2012 елның 1 мартында Казанда Россиядә беренчеләрдән булып цифрлы телевидение эшли башлады. Төгәл бер ел узганнан соң, Чаллы халкы да әлеге форматтагы телевидениедән файдалану мөмкинлегенә ия булды. Соңрак бу челтәргә республиканың район-авылларын да тоташтыра башладылар. Цифрлы телевидение популярлаша   Россия телевидиение һәм радио челтәренең Татарстандагы филиалы директоры Владимир Якимов сүзләренә караганда, әлеге эш алты этапта тормышка ашырыла.   Хәзерге вакытта республиканы цифрлы телевидение белән тәэмин итүнең бишенче этабы тәмамлану алдында. Аның кысаларында 8 объектны гамәлгә кую күздә тотыла. Бүгенге көндә Түбән Актаныш, Рус Макылы һәм Зур Әтнәдә АМСлар төзелеп беткән инде. Буа, Җәлил, Актүбә, Миңнебай һәм Иске Арыш объектларында исә монтажлау-төзелеш эшләре дәвам итә, - дип ассызыклады ул Татарстанда телерадиотапшыруларны үстерү һәм цифрлы технологияләргә күчү комиссиясе утырышында.   Хәзерге вакытта Татарстанда цифрлы телевидениенең икенче мультиплексын популярлаштыру буенча да актив эш бара. Аны 2013 елның җәендә тантаналы рәвештә эшләтеп җибәргәннәр иде. Хәзерге вакытта икенче мультиплекска керүче телеканаллар Чаллы, Зур Алан, Шәмәрдән, Түбән Кама һәм Чистай телеүзәкләре аша күрсәтә. Шунысын да билгеләп үтәргә кирәк: бүгенге көндә алар тест режимында гына эшли.   Владимир Якимов сүзләренә караганда, хәзерге вакытта Татарстан халкының 87 проценты цифрлы телевидениенең беренче мультиплексыннан файдалану хокукына ия булган инде. Ә икенче мультиплекска керүче телеканалларны исә халыкның 72 проценты карый ала. 2015 елда Татарстан халкының 98 проценты цифрлы телевидениедән тулысынча файдалану хокукы алырга тиеш.   Тик моңа ирешү өчен шактый зур бурычларны тормышка ашыру таләп ителә.   2016 елда әлеге челтәр белән тулысынча тәэмин ителгән зоналарны билгеләп, проблемалы участокларны ачыклау күздә тотыла. Шул чагында без цифрлы телевидение белән тәэмин ителмәгән торак пунктларны ачыклый башлаячакбыз. Халыкны телевизор караудан мәхрүм итмәс өчен, цифрлы телевидениенең антенналы аналогы 2018 елга кадәр параллель рәвештә эшләячәк, - дип ассызыклады җитәкче.   Җирле телеканалларны нинди язмыш көтә?   Бу өлкәдә шактый алга китеш булуга карамастан, тиз арада хәл ителергә тиешле проблемалар да юк түгел. Беренче чиратта, бу җирле телевидениене үстерү белән бәйле мәсьәләләр.   Хәзерге вакытта 20 җирле телеканалның язмышы һаман да билгесез булып кала бирә. Алар цифрлы телевидениенең бер генә мультиплексына да кертелмәгән. Өстәвенә, берсенең дә цифрлы эфир ешлыгына лицензиясе юк. Бу – тиздән үз ешлыгы булмаган телеканаллар ябылырга тиеш булачак дигән сүз, - дип ассызыклады “Татмедиа” генераль директоры Фәрит Шәһиәхмәтов үзенең чыгышында.   Җитәкче сүзләренә караганда, хәзерге вакытта республика авылларында иярченле телевидение өстенлек итә, ә шәһәрләрдә, киресенчә, кабельле телевидениене үз итәләр. Боларның барысы да цифрлы телевидениегә көндәшлек тудыра. Тагын бер мөһим проблема – республикада антенналар челтәрен яңарту таләп ителә.   Җирле телеканалларның киләчәге “Яңа гасыр” телерадокомпаниясе генераль директоры Илшат Әминовны да борчый.   - Тиздән Россиядә бары тик 20 телеканал гына калыр, ахрысы. Төбәк телеканаллары әкренләп юкка чыгуга таба бара. Билгеле булганча, киләсе елдан яңа федераль закон гамәлгә керә. Аның буенча эфирда үз ешлыгы булмаган телеканалларга реклама белән шөгыльләнү тыелачак. Без Татарстан Дәүләт Советы аша әлеге законга үзгәрешләр кертергә телибез. Төзәтмәләр бу федераль канунның җирле телеканалларны читләтеп үтүенә кагыла, - дип ассызыклады Илшат Әминов. Рәмзия ЗАКИРОВА | 10.12.2014 (полный текст новости)

  • 2014-12-11 11:32 “Туган як” газетасын булдыручы Рифат Ибраһимов: “Күңелем белән журналист мин”
    11.12.2014 Матбугат Күптән түгел редакциядә кунакта газетабызның беренче хөрмәтле редакторы, аны булдырырга тырышып йөргән инициатив төркемнең иң активларының берсе, хөрмәтле аксакалыбыз Рифат ага Ибраһимов булып китте. Без аның белән түгәрәк өстәл артында аралашып, милли басма булдыру фикере ничек туганы, газетаның беренче санының дөнья күрүе, беренче хезмәткәрләре турында сораштык. Газетаның бүгенге кыяфәте, төзелеше, эчтәлеге турында да аксакалыбызның фикере белән кызыксындык, әлбәттә.  Рифат ИБРАҺИМОВ:  - “Туган як”ның бүгенгесе, Ходайга шөкер, сүз тидерерди түгел – соңгы вакытта ул нык алга китте – эчтәлеге дә югары дәрәҗәдә, версткасы да. Нижгар төбәге татарларының тормышын киң яктыртасыз, күп кенә актуаль темаларны күтәреп чыгасыз. Безнең хыялны тормышка ашырып, төсле номер да чыгардыгыз, алда газетаның һәр саны төсле булып чыга башлар дип ышанам, халыкка ул ошар, тагы да якынрак булыр.    Олег ӘНДӘРҖАНОВ, газетаның баш редакторы:  - Рифат Фатыйхович, сер түгел, тиражыбыз арта бармый, моның сәбәпләре күп – авылда яшәүчеләр саны азайганнан- азая бара, мәктәпләр ябылу сәбәпле татар теле укытылмый һ.б. Узган гасыр ахырында биш меңгә якын подписчик булса, хәзер “Туган як”ның тиражы өч мең тирәсе генә. Газетаны саклап калыр өчен аны рус телендә чыгарырга тәкъдим итүчеләр бар, Сез моңа ничек карыйсыз?    Р.И.: - Бу яңа фикер түгел, ул ике дистә ел элек тә яңгырый иде. Әмма тулаем рус теленә күчәргә ярамый, телне бөтенләй югалтачакбыз, ә татар газетасына өстәмә итеп рус вариантын да чыгару мөмкинлеген эзләргә кирәк.    Ринат СӨННӘТОВ, баш редактор урынбасары:  - Рифат абый, ә татар газетасы булдыру фикере ничек туды?    Р.И.: - Үзгәртеп кору җилләре исә башлагач, бөтен илдә милли хәрәкәт җанланды – милли оешмалар булдырылды һәм милли басма булдыру мәсьәләсе дә актуаль булып өлгереп җитте. Без, бер төркем активистлар, Сергачта райкомда җыелып татар газетасы булдыру турында сөйләштек. 1990 елның апрель аенда ул чакта беренче секретарь булып эшләгән иптәш Гугушкин мине чакыртты һәм булачак милли газетаның редакторы булырга тәкъдим итте. 4 май көнне облисполкомнан газетаны гамәлгә кую турында карар алып, 5 майда район газетасы редакциясе бинасында бүлеп бирелгән бер бүлмәгә эшкә килеп утырдым. Коллектив туплап, барлык кәгазь эшләрен хәл итеп ярты елдан артык вакыт узды һәм “Туган як”ның беренче саны 1990 елның 7 декабрендә дөнья күрде, ниһаять.    Румия ХАМЗИНА, яшьләр бүлеге редакторы:  - Рифат абый, газетаның беренче санын кулыгызга алгач нинди хисләр кичердегез?    Р.И.: - Әлбәттә, нык дулкынлану. Без бөтен коллектив белән типографиягә төшеп (“Туган як” бүгенге бинага күченгән иде инде) газета басылганны көттек, аннары типография хезмәткәрләре белән бергәләшеп аны карап чыктык. Аларга да рәхмәт, нык тырыштылар, ул чакта бит һәр хәрефне берәмләп җыя иделәр.    Илнар САДЕКОВ, информация бүлеге редакторы:  - Рифат абый, татар газетасы булдыруның төп максаты нинди иде?    Р.И.: - Иң беренче максат, нижгар татарларының тормышын, көнкүрешен яктырту, мәдәниятне, гореф-гадәтләрне саклап үстерү иде. Телне, бигрәк тә әдәби телдә сөйләшүне күтәрү дә көн кадагында беренче булып торды. Дөрес, без әдәби телне аңламыйбыз, “үзебезцә” языгыз диючеләр дә булды. Әмма күпчелек газетаны күтәреп алды, үз авторларыбыз – шагыйрьләр, тарихчылар һәм башкалар яза башлады. Кыскасы, “Туган як” халык газетасы булды һәм бүгенгәчә шушы тугры юлыннан атлый.    Наилә ЖИҺАНШИНА, җаваплы сәркатип:  - Рифат абый, Сез гомерлек укытучы буларак, бөтенләй таныш булмаган өлкәгә – газета эшенә күчәргә курыкмадыгызмы?    Р.И.: - Һәр яңа эш бераз куркыта инде, әлбәттә. Әмма мин күңелемдә һәрчак журналист идем, күрәсең. Әле мәктәптә укыган чакта ук стенгазета чыгаруны миңа йөкләгәннәр иде. Институтта укыганда да бу вазифа минем өскә йөкләнде, укытучы, директор булып эшләгән чакта да стенгазета чыгаруны һәрчак күздә тота идем. Дөрес, җиңел булмады, әмма тупланган иҗади коллектив белән бердәм булып эшләдек, бар киртәләрне җиңдек. Сафа Ахтыныч Мостафин, Наҗия Зиганшина, Олег Әндәрҗанов, Рәйсә Җәфәрова, Наил Җәфәров, Камил Фәткуллин тырышып эшләделәр. Наҗия кечкенә механик машинкада текстлар җыя иде. Аннары инде “Ятрань” электр машинкасы сатып алдык, аны Сафа Ахтыныч белән Казанга илтеп, татар шрифтына күчерттек.    Хәзер менә карыйм да, шатланам – һәрберегезнең алдында компьютер, бина җылы, уңайлы, бу шартларда эшләү рәхәт инде. Шуңадыр иҗат җимешебез – “Туган як”ыбыз да матурая, кызыклы була бара. Әлбәттә, монда инде редактор Олег Хөсәиновичның өлеше зур. 24 ел элек башлаган эшебез бүген ышанычлы кулларда һәм мин моңа бик шат. Алда да бер сүздә, бер киңәштә булып эшләгез, газетаның милли йөзен югалтмагыз, ул нижгар татарларының көзгесе булып кала бирсен.    О.Ә.: - Рифат абый, әңгәмәгез өчен зур рәхмәт, сезгә дә башлаган хезмәтләрегезне төпләүдә – китапларыгызны чыгаруда уңышлар телибез.    Наилә ЖИҺАНШИНА | (полный текст новости)

  • 2014-12-11 11:32 Аракы - бик кыйммәткә төшә торган «ләззәт» (ФОТО, ВИДЕО)
    11.12.2014 Җәмгыять Спиртлы эчемлекләрнең бәясе югары булудан һәм бу базарны ялган продукция басып алудан аракы заводлары табыш югалтуын дәвам итә. Сыйфаты дәүләт таләпләренә җавап бирмәүче ялган спиртлы эчемлекләрнең киң таралыш алуы Татарстанда гына түгел, бөтен Россия өчен актауль мәсьәлә. Җирле аракы заводлары ялган продукциягә каршы көрәштә инде нинди генә чаралар күрми. Һәр шешәгә җитештерелгән партиянең уникаль кодын язу һәм ул кодны Дәүләт алкоголь инспекциясе «кайнар линия»сенә шалтыратып яки интернет аша рәсми сайттан тикшерү дисеңме, ярлыкларга махсус маркалар ябыштыру дисеңме... «Татспиртпром» ААҖ җитәкчесенең коммерция мәсьәләләре буенча урынбасары Ринэль Нуретдинов сөйләгәнчә, соңгы вакытта ялган аракы ясап сатучылар халыктан Татарстан аракы заводлары чыгарган спиртлы эчемлекләрдән бушаган шешәләрне җыя икән. Аннан соң аларга үзләре ясаган сыекчаны тутырып, яңа ярлыклар ябыштырып, яңа бөке белән каплап сата. Ялган аракы капкачында инде уникаль код булмаса да, шул рәвешле дәвам итсә, җитештерүчеләргә, ялган продукциягә каршы көрәшү өчен, халыкны шешәләрне ватарга, ә саклау маркаларын куптарып ташларга өндисе генә кала.   - Әйтик, дәүләт стандартлары буенча, 40 процентлы спиртлы эчемлектә әлеге күрсәткечтән тайпылыш 1-2 проценттан артмаска тиеш. Ялган продукция исә, беренче чиратта, шушы таләпкә җавап бирми. Һәм, моннан тыш, тәм, ис күрсәткечләре буенча да күп җитешсезлекләр табыла. Аңалыша ки, һәр җитештерүнең дәүләт тарафыннан расланган үз технологиясе, үз таләпләре була. Шуңа күрә законлы нигездә эш корган җитештерүчеләрнең продукциясе сыйфатына гына ышанырга була. Мәсәлән, Казанның ликер-аракы заводында һәр шешә эчемлек тутырылганчы ук башта спирт белән чайкала, аннан соң кулланучыларда дәгъва уята калса дип, һәр партиядән берәр шешә лабораториядә өч ай саклана. Җитештерүдә файдаланылучы сулар да берничә кат чистарту уза, чөнки, мәсәлән, аракының 60 проценты судан тора, - дип ассызыклый Ринэль Нуретдинов.   Мәгълүм булганча, республиканың Казан, Түбән Кама, Чистай, Мамадыш шәһәрләре, Биектау районындагы спиртлы эчемлекләр җитештерүче 6 заводны берләштергән «Татспиртпром» ширкәте елына 7 миллион декалитр күләмендә (сыекчаларның метрик үлчәме булган бер декалитр - 10 литрга тиң) 50 төрдәге продукция җитештерә. Алар шулай ук Россиянең 48 төбәгенә, барлыгы 145 шәһәргә озатыла. 2010 елда Татарстан төбәкләргә 102 мең декалитр шушы төр продукция саткан булса, быел аның күләме 1 миллион 350 мең декалитрга җитәр дип көтелә. «Республика товарларына ышаныч арта, гомумән, Татарстан сүзе үк брендка әйләнә бара», - диләр җитештерүчеләр.   Завод спирты тамчысына кадәр исәптә   Ялган аракы сәүдәсенә каршы тору һәм, әлбәттә, сату күләмен саклау йөзеннән Казанның ликер-аракы заводы соңгы елда 100-250 граммлы кечкенә шешәләргә өстенлек бирә башлаган. Бу төр җитештерү күләме 20 процентка арттырылган. «Хәзер аракы - бик кыйммәткә төшә торган «ләззәт» шул», - дип аңлата завод директоры Насыйфулла Тимеров.   «Татспиртпром» ширкәтенең 45 процент продукциясе, аерым алганда, 30лап исемдәге спиртлы эчемлекләр: аракы, ликер, бәлзәм, әче төнәтмәләр - Казан заводында чыга. Соңгы дистә елда биредә цехларындагы төп эшләрне автоматлаштыруга күп көч куелса да, күп эшләр кул белән башкарыла торган сувенир продукцияләре цехына өстенлек бирелә.   Көндәшлек шартлары сату күләменә тәэсир итми калмый, ди җитәкче. 2013 елда заводта 4 миллион декалитр аракы ясалган булса, агымдагы елны 3 миллион 400 мең декалитр күләмендә тәмамларга ниятлиләр.   - Караңгы почмакта аракы сатучылар аны спиртзавод чималыннан ясалган дип әйтсә, ышанмагыз, - дип кисәтә Насыйфулла Тимеров. - Заводлардагы спиртның тамчысына кадәр дәүләт исәбендә тора.   Бүгенге көндә Казан ликер-аракы заводын чимал белән Мамадыш спирт заводы тәэмин итә. Ләкин быел анда бөтен җитештерүләрне яңартып кору төгәлләнсә дә, продукция күләме республика ихтыяҗын капларга җитми. Шуңа күрә Россиянең башка заводларына мөрәҗәгать итәргә туры килә. Әмма бу вакытлыча гына күренеш, диләр. «Татспиртпром» ширкәте киләсе 2015 елда республиканың Биектау районындагы Усады авылында урнашкан бер гасырлык тарихы булган спирт заводы нигезендә өр-яңа цехларны сафка бастырачак. Бу проектка 2 миллиард сум күләмендә инвестицияләр салынган. Россия һәм чит ил җиһазлары урнаштырылган заманча завод тәүлегенә 10 мең декалитр этил спирты җитештерәчәк.     1     2     3     4     5     6     7     8     9     10     11   Ринат НӘҖМЕТДИНОВ фотолары Лилия ГАДЕЛШИНА | 11.12.2014 (полный текст новости)

  • 2014-12-11 11:32 "Сәләт"нең 20 яшьлек юбилееннан ФОТОРЕПОРТАЖ
    11.12.2014 Җәмгыять Бу көннәрдә Казанда "Сәләт" хәрәкәтенә 20 яшь тулуга багышланган чаралар уза. 8 декабрь башкалада урнашкан "Сәләт" йортында "Сәләт": кичә, бүген, иртәгә" дип аталган җанлы очрашу үтте. Анда хәрәкәтнең ветераннары һәм яңа буын вәкилләре юбилей уңаеннан хис-кичерешләре, "Сәләт"кә бәйле уй-хыяллары белән уртаклашты. "Сәләт" проектлары җитәкчесе, галим Җәүдәт Сөләйманов "Сәләт" йорты тамашачылары "Сәләт" клубының төрле елларындагы президентлары "Сәләт" йорты кунаклары сөйләшүне игътибар белән тыңлады "Сәләткә-20" чарасы беркемне дә битараф калдырмады "Сәләт" укытучылары: Рабит Батулла, Риф Гатауллин, Римма Ибраһимова "Сәләт" барлыкка килгәннән башлап аны рухландырып торучы шәхесләр "Сәләт"нең туган көненә багышланган чараны алып баручы Ислам Вәлиев "Сәләт" йолдызлары, эстрадада, журналистикада һәм башка өлкәләрдә уңышка ирешкән элекке сәлкешләр Автор-башкаручы Ләйсән Әсхәтова (с) "Сәләт" йортына гаиләләре, балалары белән килгән остазлар, элекке сәлкешләр дә бар иде "Сәләт"тән үсеп чыккан "Ялкын" журналы баш мөхәрирре, шагыйрә Йолдыз Миңнуллина һәм автор-башкаручы Илназ Сафиуллин "Сәләт"тә кавышкан гаиләләр "Сәләт" йортына гаиләләре, балалары белән килгән остазлар, элекке сәлкешләр дә бар иде "Сәләт" йортына гаиләләре, балалары белән килгән остазлар, элекке сәлкешләр дә бар иде Язучы Рабит Батулла "Сәләт"нең иң яңа буын вәкилләре "Сәләт" йортында бүләк алучы сәлкешләрнең хис-кичершеләре йөзләренә кадәр чыкты. Җылы, ихлас чара булды "Сәләт" хәрәкәтенә нигез салучыларның берсе, Азатлык радиосы хезмәткәре Али Гыйльми "Сәләт"тән чыккан "Удар-Татар" КВН такымы егетләре Элеккеге сәлкеш, билгеле яшь режиссер, видео оператор Илшат Рәхимбай Туган көн чараларында катнашкан сәлкешләргә "әтиләре", хәрәкәткә нигез салучы Җәүдәт Сөләйманов хәер-фатихасын бирде, иң актив сәлкешләргә мактау хатлары, истәлекле бүләкләр тапшырылды   | 10.12.2014 (полный текст новости)

  • 2014-12-11 06:50 “Ак калфак” ярты елда эшләнгән эшләрен барлый
    10.12.2014 Милләт Безнең Самара өлкәсендә хатын-кызларның “Ак калфак” оешмасы оештырылуга бары алты айлар чамасы гына әле. Шушы кыска вакыт эчендә без шактый гына эшләр башкарырга өлгердек тә инде. Бу хакта күптән түгел Казанда “Ак калфак” Бөтендөнья татар-хатын кызлары оешмасында Самара өлкә бүлеге җитәкчесе буларак миңа һәм урынбасарым Айсылу Әбдеевага хисап тотарга туры килде. Иң беренче булып берничә урында, мәсәлән, Кошки районының Иске Фәйзулла (Иске Җүрәй), Похвистнево районының Гали авылларында “Ак калфак”ның бүлекчәләрен оештырдык. Алар уңышлы гына эшләп киттеләр һәм берничә кызыклы, файдалы чара да үткәрделәр инде. Иске Фәйзуллада - “Аулак өй”, ә Галидә “Каз өмәсе” бәйрәмнәре уздырылды. Өлкә бүлегендә  дә күп чаралар үткәрелеп тора. Шулардан Рамазан аенда “Розалина” татар кафесында актив хатын-кызларыбыз катнашында зур ифтар мәҗлесе истә калырлык булды. Бу очрашуга ут күршеләребез - Ульян өлкәсенең “Ак калфак” оешмасы әгъзалары да чакырылган иде. Алар безнең белән үзләренең тугызъеллык эш тәҗрибәләрен уртаклаштылар.   Очрашуда мөхтәрәм абыстайларыбыз ислам дине, аның изге гамәлләре турында бик тә матур, аңлаешлы итеп вәгазьләр сөйләделәр. Гаиләдә балаларны ничек тәрбияләү турында да күп нәрсәләр ишетеп белдек.   Самараның Киров мәйданындагы Мәдәният сараенда үткәрелгән көзге уңыш -“Сөмбелә” бәйрәме хакында аерым әйтеп үтәсем килә. Аны оештыруга безнең “Ак калфак” бүлекчәсе үзеннән зур өлеш кертте. Милли татар ашлары һәм борынгы чигү-тегү әйберләре күргәзмәләре тамашачыда зур кызыксыну уятты. Аккалфаклылар чакыруы буенча шәһәребезнең “Алтын инә”, “Мәдинә” милли киемнәр тегү ательелары да бәйрәмгә килеп, үзләренең эш үрнәкләрен күрсәттеләр.   “Розалина” татар кафесында Чәкчәк бәйрәме дә уңышлы узды, дисәм дә була.   Гомумән, кафебызда мондый бәйрәмнәр, очрашулар соңгы вакытларда ешая төште. Соңгы көннәрдә генә биредә “Ак калфак” оешмасы хатын-кызлары Мәскәү телевидениесенең “Мусульмане” тапшыруын алып баручы журналист Динара ханым Садретдинова белән очраштылар.   Казанда үткәрелгән семинар барышында Бөтендөнья хатын-кызларының “Ак калфак” оешмасы җитәкчесе Кадрия ханым Идрисова безне барлык региональ һәм җирле милли-мәдәни оешмалары, хакимият органнары, дин әһелләре белән берлектә эшләргә чакырды. Без шулай эшләргә тырышабыз да инде. Бигрәк тә Бөтендөнья татар конгрессы башкарма комитеты бюросы әгъзасы, региональ “Дуслык” иҗади-иҗтимагый җәмгыяте президенты Фәхретдин әфәнде Канюкаевның ярдәме өчен без аңа бик тә рәхмәтлебез.   Киләсе, 2015 ел Россиядә Әдәбият елы итеп билгеләнәчәк. Шуны истә тотып без “Гаиләдә һәм җәмгыятьтә - хатын-кыз” темасына кыска әдәби әсәрләр – хикәяләр һәм җирле рәссамнар конкурсын уздырырга планлаштырабыз. Моның өчен иҗат кешеләрен барлау, аларны хезмәттәшлеккә тарту кирәк булачак. Татар хатын-кызларының кул эшләре традицияләрен торгызуга да игътибар бирәчәкбез.     “Ак калфак” әгъзалары Сөмбелә бәйрәмендә.   Римма НУРЕТДИНОВА фотосурәте   Разия ӘЮПОВА 49 | (полный текст новости)

  • 2014-12-11 06:50 Рөстәм Зәкуан концертыннан ФОТОрепортаж
    10.12.2014 Мәдәният 7 декабрьдә Казанда шагыйрь Рөстәм Зәкуан сүзләренә язылган популяр җырлардан торган "Чатыртау моңнары" тамашасы узды. УНИКС концертлар залында 700ләп тамашачы Хәмдүнә Тимергалиева, Зәйнәп Фәрхетдинова, Зөфәр Билалов, Лилия Муллагалиева, Рәсим Низамов, Вил Усманов, Зөфәр Хәйретдинов кебек татар эстрадасының билгеле җырчылары чыгыш ясады. Концерт "Салават" җыр театры белән "Таттелеком" милли элемтә ширкәте ярдәмендә оештырылды.     Концертны алып баручылар Булат Бәйрәмов һәм Рифат Зарипов Голнара Габидуллина   Концертта Рөстәм Зәкуан сүзләренә язылган җырлар башкаручы яшь җырчылар да бар иде   Автор-башкаручы Зөфәр Хәйретдинов   Шаян телле алып баручылар Булат Бәйрәмов белән Рифат Зарипов   Вил Усманов   Лилия Муллагалиева   Айгөл Бариева   Раяз Фасыйхов   Җырчы Алинә Сафиуллина белән шагыйрь Рөстәм Зәкуан   Рәсим Низамов   "Сорнай" ансамбле    Илсур Сафин   Илназ Баһ   Илназ Миңвәлиев   Хәмдүнә Тимергалиева белән композитор, баянчы Альфред Якшембетов   Рифат Зарипов   Рөстәм Зәкуанны дуслары да, тамашачы да үз итә, ярата    Татарстанда коммунистлар фиркесе җитәкчесе, Дәүләт шурасы депутаты Хафиз Миргалимов элеккеге хезмәттәше Рөстәм Зәкуанны иҗат кичәсе белән котлый   Рөстәм Зәкуан шагыйрь, элеккеге депутат булудан тыш, моңлы итеп озын көйләрне дә башкара   Зөфәр Билалов белән Зәйнәп Фәрхетдинова   Азат Фазлыев    | 09.12.2014 (полный текст новости)

  • 2014-12-11 06:50 Гөлнара Хәйдәрова. Җиләк-җимеш, яшелчә
    10.12.2014 ЯҢА КИТАПЛАР Дидактик материаллар : карточкалар. «Мин өйрәнәм» сериясе             --- --- | 10.12.2014 (полный текст новости)

  • 2014-12-11 06:50 Тыңлаучысы шыр тилеме?
    10.12.2014 Мәдәният Язма башын каян алганымны чамалыйсыздыр – Туфан Миңнуллинның бүген классикага әверелгән пьесасы герое, һәркемгә таныш зирәк карт Әлмәндәр болай дип җырлап утыра: Мин җырлыймын шырдыйны, Шырдый белән бырдыйны, Җырламас идем шырдыйны – Тыңлаучысы шыр тиле! Шулайдыр, шыр тиледер, югыйсә, шырдый-бырдый сүзләрне, җырларны тыңлап утырмас иде! Бүтәне булмагач, тыңлыйсың инде, диючеләргә дә сүз әйтеп булмый тагын: көне-төне сөйләп-көйләп торган радиоларда, теле-экраннарда колакка эленердәй, йөрәккәй үтәрдәй җырлар унга берәү дә очрамыйдыр. Ә радиоалгыч белән телевизор, бер кабызып куйгач, сөйли дә сөйли, җырлый да җырлый инде ул... Башкортстанга кайтып яши башлагач, татар мәркәзеннән рухым белән аерылып бетә алмаганга күрә, транзистордан Казанның “Болгар” радиосын эзләп табып, радиоалгычларымның берсен шул дулкынга көйләп куйдым, әмма озакламый аны энекәш бүлмәсенә керттем (сәбәбе хакында алга табарак), ә икенчесен, кухнядагысын, Уфадан башкортча-татарча “Юлдаш”ны һәм, вакыты җиткәч, Русия радиосы сигналы аша “Татарстан” радиосын тыңлар өчен тотам. (Бу радиолар турында элегрәк язганым бар иде инде, кабатлансам да язык булмас). Бүтән радиостанцияләрне, авылда “тотып” булмый торганнарын, көндезге эшләрем беткәч, үз бүлмәмә кереп, Интернет аша тыңларга тотынам. Көндез – җырлы тапшырулар, ә кичен һәм төнлә - сәясәт – минем көндәлек меню шундыйрак. Югыйсә, баштарак исәбем көнозын “Болгар”ны тыңлау иде, әмма тыңлый башлагач, бик тиз үтләдем. Радионың концепциясен коручылар баштан ук, үзләренә калганда, тапшыруларын бик тә хәрәкәтчән, мобиль, үтемле итәбез дип уйлап, ил киңлекләрендә лыгырдап утыручы йөзләгән бүтән радиостанцияләр калыбында эшләтеп җибәрделәр. Ләкин бүтәннәр оста файдалана торган формат боларның кайсыдыр җиренә килешмәде ахры: килделе-киттеле сүзләрен тыңлап, тозсыз җырларыннан туйгач, көндәлек “рационыма” “Юлдаш”ны алдым. Татарчасын да, башкортчасын да рәхәтләнеп тыңлыйм. Башкортстан халкына бу ике тел дә яхшы аңлашыла, тыңлаучы һәм туры эфирга чыгучы кешеләргә теге яки бу тапшыруның кайсы телдә баруы да әһәмиятле түгел бугай, башкортчасына татарлар, татарчасына башкортлар кушылып китә, эфир кунаклары да еш кына милли яктан төрле була, дөресрәге, ике төрле. Ләкин ул бер-берсенә бик якын төрлелек кенә. Идел буе территориаль округына кергән өлкәләр һәм республикаларда ФМ форматында эшләүче радиостанцияләр арасында узган конкурста “Юлдаш”ның алга чыгуында аз булса да минем дә өлешем бардыр, чөнки тыңлый торгач, шуннан да яхшырагын тапмадым, “Юлдаш” өчен тавыш бирдем. Мактавым сөйләүче журналистларның теленә дә, аерым тапшыруларга да, халык белән аралашу рәвешенә дә, эфирда яңгыраган җырларның сыйфатына да кагыла. Мактыйм дигәч тә, һәр әйткән сүзләре алтын-көмеш түгел, билгеле, алып баручыларның сөйләмендә хаталар җитәрлек анда да, ләкин мин бүген күбрәк җырга, бигрәк тә җыр текстларына кагылып үтмәкчемен. Тәнкыйть алдарак булыр, әлегә исә бу “Юлдаш”та халык җырларының күп яңгыравын, бүгенге авторлар иҗат иткән күп кенә җырларның да күңелгә ятышлы, халыкчан икәнен әйтеп китим. Бу яктан “Юлдаш” белән “Татарстан” радиосы охшашлар, гәрчә форматлары төрле булса да. Тыңлаучы беләдер,егерме еллар элек, кискен үзгәрешләр чорында, яңалары ачылып, искеләренең форматлары үзгәргәндә, “Татарстан” теле-радиокомпаниясе элекке форматында калды. Журналистлар корпусы беркадәр яңарып-яшәреп тора, кайбер яңа тапшырулар барлыкка килде, алай да бернинди ашык-пошыклык, күп ФМ-радиостанцияләргә хас җиңелсулык модасын куу юк анда. Сөйләмнәре дә төзек-төгәл, чын әдәбилеккә тугры кала бирә. Музыкаль тапшырулары җитди, саллы. Радионың алтын фонды “сандыгы” нигездә “Болгар” радиосы кулында калса да, нәкъ менә “Татарстан”да яңгырап тора ул фондның төп байлыгын тәшкил иткән җырлар, инструменталь музыка, татарның опера һәм балет сәнгате музыкасы. Халык җырларын да күбесенчә шул радиодан тыңлыйбыз. Ләкин “Татарстан” радиосы Русия радиосы дулкынында эшләгәнгә күрә, көн буена шул дулкында утырып, Казан тапшырулары вакыты җиткәнен көтәргә күп тыңлаучының түземлеге җитмидер, мөгаен. Ярый әле, Башкортстанда “Юлдаш” бар. Казаннан да сирәгрәк яңгырый торган “Зөләйха”, “Хәмдия”, “Рамай”, “Сарман”,”Шахта”, “Кара урман”нарны “Юлдаш” бик еш тапшыра. Билгеле инде, Салават Фәтхетдинов әйтмешли, хәзер эстрадада җиде йөзләп җырчы киләп-сарып йөри, җыр продукциясе галәмәт күп, ә радиостанцияләргә һаман саен яңа җыр кирәк. Димәк, алар да гел генә шедеврлар тапшырып утыра алмый, югыйсә, адым саен кабатланырга туры киләчәк. Арага бик күп җыр чүбе килеп керә, телисеңме-теләмисеңме, тыңлаучыга аларын да “йотарга” туры килә. Һәм без йотабыз. Алай гына да түгел, ни көе, ни тексты колакка ятышсыз кайбер җырларны, еш тапшырылып торгач, җыр эталоны итеп кабул итә башлыйбыз хәтта. Соңгы ике дистә ел эчендә (ә бу бит бер буын яшьләр гомере) тозсыз, мәгънәсез, сыйфатсыз җырларга кул чабып торучы тыңлаучылар сафы барлыкка килде. Менә шундый чидибырларны ( кайчандыр газетада үзем әйләнешкә кертеп җибәргән бу сүзнең шедеврдан үзгәртелгәнен аңлыйсыздыр), кул җиткәнчә, кәгазьгә теркәп барырга тырышам. Шуларны газета укучылар белән бергәләп сүтеп җыясым килеп китте. Йөрәк түреннән чыккан дигән гыйбарә бар бездә: шигырьне, җырны, хис-тойгыны, сагынычлы сәламне татар-башкорт әнә шулай “йөрәге түреннән чыгара”. Ә бүгенге күп җырлар иҗатчының кайсы төшеннән чыга икән? Элегрәк такмак чыгаручыга, көй иҗат итүчегә, осталыгына сокланып, авыл әби-бабайлары: “Әллә моны үз к...еңнән чыгардың?”- дип тел шартлаталар иде. Бүгенге күп чидибырларның беркатлы халкыбыз әйтә торган нәкъ шул урыннан чыгуына чынлап та ышанырсың, билләһи! Хәзер радио-телевидениедә худсоветлар юк, кайсысы югары сыйфатлы, ә нәрсә сәнгать чүбе – моны әллә ни иләп утырмыйлар. Үземне бүген шул юкка чыккан худсовет итеп сизә башладым. Мин генә түгел, сүзгә, моңга талымлы бүтән тыңлаучыларыбыз да шулайрак тоядыр үзләрен. Тик ни кызганыч, бу “худсоветларга” колак салучы юк. Мисалларга күчим. Аларны “Болгар”дан, “Юлдаш”тан, “Татар радиосы”ннан, “Туган тел” , ТМТВ теле-каналларыннан ишетеп җыйдым. Бер үк җырлар төрлечә ешлык белән тегендә дә, монда да әйләнә бит. Менә бер җырдан өзек: Күзләреңне яшермә син, Кулларыңны сузып сал. Йөрәгемнең яртысы бул, Бердәнберем булып кал. Моны язган кеше ничегрәк күз алдына китерә икән кулларны сузып салуны? Кулны кулга салып була әле, кулны биреп була, кул кушырып була, ә сузып салуы ничегрәк була аның? Сузып салыр өчен, мөгаен, башта үзеңә сузылып ятарга кирәктер, анда инде кулы да, аягы да сузыла. Менә шундый шигъри табыш, теләсәң ничек аңла! Сүнгән сөю учакларын Торгызу кирәк микән? – дип сорый бер җырчы егет. Торгызу белән тергезү арасындагы аерманы аңламый инде ул, мескен. Заманында Мәликәнең җырда кайсыдыр бер сүзне ялгыш әйтүеннән көлгән идек. Ә бит Мәликә Урта Азиядә туып, монда күченгәч кенә татарчаны, башкортчаны өйрәнә башлаган кыз, димәк, кайбер хаталары гафу да ителә. Беркөнне мин аның бер телевидение каналына биргән интервьюсын тыңлап тордым һәм сокландым – бүген Мәскәүдә яшәүче Мәликәбез татарча шундый матур әдәби телдә сөйли, күпләргә үрнәк булырлык! Ә менә гайрәтне чигерердәй күп җыр текстларын үз җиребездә - татар, башкорт халкының сөйләм телен ишетеп үскән егет-кызларыбыз яза. Тел шапшаклыгының төбендә әллә милли телләребезне мәктәптә өстән-өстән генә укыту, аңа җитди предмет итеп карамау да гаепле микән? Атнасына бер-ике сәгать кенә укытып, телгә сөю, ихтирам тәрбияләп тә, аның нечкәлекләренә өйрәтеп бетереп тә булмый, билгеле. Ә Башкортстанда милли телләрне укыту сәгатьләре нык кыскарды. Шуңа да яшьләрнең сөйләм теле бүген “чыктым аркылы күпер”дән ерак китмәгән. Әмма җырны барысы да ярата, күпләренең, радио-телевидение үрнәгендә, тиз генә җырчы, көйче, шагыйрь буласы килә. Тел чишмәсеннән су эчмәгән, махсус факультетларда укымаган йөзләгән кеше, җыр индустриясенә кереп, җиңел популярлык яуларга, артист исеме күтәрергә, ахыр килеп, акча эшләргә омтыла. Белемсезләр, гадәттә, әрсезлек белән алдыра. Андыйлар үз-үзенә тәнкыйди караш ташлап, әле мин сыйфатлы җыр, шигырь яза алдыммы соң, дигән сорауны биреп мәшәкатьләнмиләр, билгеле. Бер-ике җыры радиога кереп киттеме – ул инде йолдыз! Радиодан ишетелгән күп кенә җыр текстларында исә элементар ритм, рифма юклыгы күзгә, дөресрәге, колакка чалына. Назлы сүзең, матур елмаюың Хис-акылдан мине яздыра, Рәхмәт сиңа, иркәм, мең-мең рәхмәт Яннарымда минем булганга. Яздыра белән булганга сүзләрен рифмалау өчен, ай-һай, никадәр талант кирәк! Шагыйрьләр арасында балта белән пычкыны да рифмалаштырып була дигән бер шаяру бар: шушы ике сүз арасына акрынлап рифманы якынайта торган сүзләр тезеп чыгарга кирәк. Әйтик, менә болайрак: балта – калта – көлтә - көчкә - мичкә - кичке – пычкы. Ләкин җыр текстында, шигырьдә, гадәттә икенче һәм дүртенче юлларның соңгы сүзләре арасындагы рифма чәчрәп ятарга тиеш! Бүтән юллар да рифмалашырга мөмкин, ләкин бусы инде башка мәсьәлә, шигырь үлчәменең төрләре мәсьәләсе. Күптән яңгырый торган бер җыр бар, кушымтасы мондыйрак: Мәхәббәт йөрәктә диләр, Түгел шул, бәгырькәем: Мәхәббәт ул җанда була, Бел шуны, кадерлекәем! Рифмасын әйтеп тә тормыйм инде - зәвыклы шагыйрь мондый рифмалауны (бәгырькәем – кадерлекәем) затсызлык дип саный, билгеле. Ни-нәрсәне кире кагуын һәм нәрсәне раславын карагыз әле сез моның: мәхәббәт кешенең кайсы төшендәрәк, нинди әгъзасында була дип сорый да, шуңа, үзенә калса, дөрес итеп җавап бирә, янәсе. Бердән, бу сорау лирик җыр өчен мөһимме, икенчедән, йөрәк белән җан арасында, шигъри образны күздә тотканда, нинди аерма бар? Кыскасы, төнге саташу! Кеше үз хисләрен саклый торган тартма сымаграк шундый урыннарны, кыскасы, берәү дә беркайчан да күрмәгән абстракт нәрсәләрне - йөрәк белән күңелне (йөрәк - конкрет бер әгъза, Тукайча әйтсәк, файдасыз бер ит кисәгеннән гыйбарәт булса да, җырда ул бит поэтик, күчерелмә мәгънәдә кулланылган) рифмалаштыра тагы берәү: Алтын туйлар, җылы сүзләр Мәңге чыңлар йөрәктә, Үтә еллар, кала уйлар, Истәлекләр күңелдә. Рифмасы бөтенләй дә юк инде, ләкин, әйдә, урыс әйтмешли, черт с ней. Бу дүртьюллыкта берәр төрле нәфислек, шигърилек булса икән һичъюгы! Укучым игътибарлый микән: соңгы елларда җыр текстларында шигърилек бетте. Алар тоташ декларатив, аларда автор нидер игълан итә, нәрсәгәдер дәгъва итә, таләп итә, сорый, ялына, үгетли, чакыра. Әниләрнең кадерен белик, яшәү кадерләрен белегез, руль артына аек баштан утырыйк, гомер бирсәң әгәр, саулык та бир, бу тормышта ялгыз калмагыз һәм башкалар – җыйсаң, бер дәфтәрдә дә бетмәс. Шуларның капма-каршысы – Илһам абый, Әлфия, Фәридә апалар җырлаган җырлар: безнең гомер белән ярышып үсә имән; урман буендагы яшь наратлар син калдырган көйне җырлыйлар; һаваларда оча ике аккош, каурыйлары җиргә коела; Сарман буйкайлары тугай-тугай, тугаенда сайрый бер тургай; төнбоек та сине сагына, сине юксына... Әлбәттә, төнбоек беркемне дә сагынмый, имән кем беләндер ярышыйм әле дип үсми, наратлар да син калдырган көйне җырламый – алар һәркайсы үз тормышы белән яши, кешедә эшләре юк. Ә шагыйрь шул табигать күренешләрен кешеләштереп, җандагы сагышны, сагынуны, югалтуны, яратуны алар теле белән сөйли, күңелне нечкәртә. Бүгенгеләр исә, яратам, сөям, бергә булыйк, яныма кил, дип шәрран ярып кычкыралар. Юри генә тыңлап карагыз әле: шул шәрә ярату, сөю, шашу кебек фигыль, исем-фигыльләрдән торган җырларны сәгатенә ничәне теркәрсез икән! Кара, кара күзләремә, Назлы сүзләр эзләмә, Сөям дигән сүзләреңне Сизәм мин әйтмәсәң дә! Эзләмә белән әйтмәсәң дә шәп рифмамы? Юк, бөтенләй дә рифма түгел бу. Аннары, сүзне сизеп буламы? Нидер әйтәсе килүне сизеп, дөресрәге, тоеп була, исне сизеп була, күңел сизә дип тә әйтәләр, ләкин бит бу юллар авторы алай дими бит – сүзләреңне сизәм, ди. Кыскасы, без, тыңлаучылар, авторның нидер әйтергә теләвен сизәбез, ләкин, осталыгы җитмәгәнгә күрә, аңлап бетермибез. Рифманы тоймау – табигый гариплек, саңгыраулыкка тартым бер сыйфаттыр, мөгаен. Юкка гынамыни балаларның музыкальлеген тикшергәндә ишетү, урысча – слух дигән мөмкинлеген беренче планга куялар. Кайбер җырчылар, тавышлары булган хәлдә дә, аваздашлыкны, ягъни рифманы ишетү сәләтеннән азат, колаксыз “йолдыз” халык сүзләрен дә бозып җырлыйлар башладылар: Карлыган кара була, Бөрлегән кызыл була. Сөйгәнеңне ятлар алса, Йөрәктә яра була, - дип җырлый бер егет. Беренче юлны икенчесе белән алыштырса, ягъни кызыл белән яраны түгел, ә кара белән яраны рифмалаштырса, бердигән буласы иде дә бит... Икенчесе болай дип җырлый: Чиядәй иреннәрең, Талныкыдай билләрең, Күзләрең шомыртныкы, Алмадай йөзләрең... Кызларның нечкә билен халык элек-электән тал белән чагыштырган, бу шулай, ләкин бер генә халык җырында да “талныкыдай билләрең” дигәнне ишеткәнем юк, чөнки сүз мәгънәсен белгән кеше алай дип әйтә алмый: талның биле бармыни аның, тал үзе нечкә әйбер, кеше билен талның биле белән түгел, ә талның үзе белән генә чагыштырып була. Бу мисалда кызның күзләре дә шомыртныкы икән әле, димәк, шомыртның күзе бар һәм егет сөйгәненең күзен шул шомырт күзенә охшата. Әкәмәт! Ә менә беренче юлдагы чагыштыру – чиядәй иреннәрең – бусы дөрес. Синең бүген туган көнең, Иң бәхетле, шәп көнең, Изге, матур теләкләргә Өелеп калган көнең, - дип җырлый матур тавышлы бер егетебез. Бу очракта өелеп сүзенең урынсыз икәнен текстны язган кеше аңламаган икән, бәлки җырчы аңларга тиештер? Теләкләр, бүләкләр өелә ала, ә кеше теләкләргә өелә алмыйдыр, күмелә генә аладыр. Урысларның “ Куча мала” уенында гына кешеләр бер-берсе өстенә өелә алалар. Менә әле, шушы язманы компьютерда җыеп утырганда, юри генә, “явыз ният” белән - хата эзләү өчен, “Болгар”ны кабызып куйган идем. Шундук берсе килеп капты: Яшик әле, яшьник әле, Булмасын безгә чикләр, Янсын әле, көйсен әле Йөрәктә булган хисләр, - дип җырлап утыра бер егет “Болгар”дан. Тавышлары бер-берсенә инкубатор чебешләредәй охшаганга күрә, җырчының кем икәнен белә алмыйм, әмма сизенәм – шәһәрдә туып үскән кешедер, ахры. Алар яза һәм җырлый әнә шундый ана сөте иммәгән шырдый-бырдый текстларны. Булмасын, булган... гомумән, ул булу сүзен, Такташ әйткәнчә, чәпчим чәпчеттеләр инде! Аннары, йөрәктәге хисләр нигә әле янсын һәм көйсен икән? Нәрсә, янмыйча-көймичә, хискә бирелми генә, таш бәгырьле, пошмас җаннар булып яшик димәкчеме бу җырны калыплаучылар? Һәрхәлдә, текстта бүтән төрле мәгънә күренми... Миңа исә нигә кирәк ул йөрәк, янмагач, дигән сүз күбрәк ошый. Айдар Галимов җырлый торган бер матур җыр бар, мәрхүм Салават Низаметдинов көе бугай: Тик-так, тик-так килә сәгать, Вакыт йонын тетә сәгать, - дигән сүзләр бар анда, дөрес ишеткән булсам. Сәгать йөрешенә охшатып, “тик-так” дип урыслар әйтә, ә без “келт-келт” дибез. Җыр миңа ошый, - башкаруы да, бэк-вокалы да, аранжировкасы да шәп, тик әнә шул “тик-тагы” гына колакны торгыза. Җырны кем башкаруына карап – ир-атмы, хатын-кызмы, тыңлаучы күңелендә аерым бер сурәт туа. “Хәмдия”не, “Фирдәвескәй”не, “Раушаниям-бәгърем”не, билгеле инде, ир-ат җырчы җырласа дөрес. “Нурия”не дә бездә, Башкортстанда, куе, матур тавышлы ир-егет җырлый. Бер куплетында шундыйрак сүзләр бар: Иртә була, кич тә була, Кич җиткәчтен җил була. Ике күзем юлда була, Нурия, Килеп китсәң, ни була? “Нурия” җырында мондый текстны беренче ишетәм. Ярый, шулай да булсын ди, һичбер дәгъвам юк, матур сүзләр, ләкин ир-ат шулай дип җырлагач, күңелдәге теге сурәт бозыла да куя: нәрсә, егетнең берәр проблемасы бар микәнни, әллә сәламәт түгелме, аяклары йөрмиме, әллә, Ходай сакласын, төрмәдә утырамы, югыйсә, сөйгәне янына үзе барырга тиеш бит инде ул, дигән кебегрәк шикле уйлар килә башлый. Әле, өстәвенә, Муса Җәлил сүзләренә җырлана торган “Яз да була” җыры хәтергә төшә: Яз да була, көз дә була, Су читләре боз була... Ике егет бергә килсә, Сөйләшкәне кыз була. Шуңар охшаш тагы бер җыр, бусын хатын-кыз җырлый: Алмагач эргәсе ышык, Ышыкка төшә (ы)чык, Көтәм, җаным, тиз(е)рәк чык Яныма коштай очып! Бусында да рольләр алышынган: ни өчендер кыз килгән, ә егет әле чыкмаган! Вәт заманалар, вәт эмансипация, дип уйлап куясың ирексездән. Әгәр дә бу текстны ир-егет җырласа, барысы да үз урынына утырыр да куяр иде югыйсә... Көйнең сүзгә ярашмавы кебек сәерлекләргә инде ияләшеп беттек. Бүгенге җырчылар сөенсә дә сикергәли, сагышланса да. Ник дигәндә, көй язучылар бер калыпны гына беләләр, ул да булса, калтыравык чиренә сабышкан кеше кебек дерелдәп, бер ритмга селкенеп торырга мәҗбүр итүче көй үлчәмен. Хәер, көй язучылар дип дөрес әйтмәдем, күп җырларның көй авторлары үз чидибырларын йә башларында “тудыра”, йә уен коралында уйнап иҗат итәдер, мөгаен, чөнки, иманым камил, күбесе нота танымый инде аларның. Шулай. Хәзер сәхнәне, телевидениене, радионы “самородоклар” басып алган заманда яшибез. Самородок дип табигатьтә сирәк очрый торган алтын кисәген атыйлар. Ләкин, күрәсездер, бу очракта мин сүзне куштыраклар эченә алдым. Аранжировка ясаучы музыкантлар кайчагында көтелмәгән алымнар кулланып гаҗәпләндерәләр. Әле шушы арада гына хитлар парадында Илфир Солтанов дигән егет башкаруында бер җыр тыңладым. Көе дә, сүзләре дә истә калырдай түгел, сабыр итү, максатка җитү турындарак иде бугай. Ә менә проигрышка тик торганнан килеп кергән яһүд көе Хава Нагила бик тә истә калды. Ниндирәк мәгънәви нагрузкасы булды икән моның, әллә яһүд халкы кебек тырыш, өлгер булсаң гына максатыңы ирешерсең, дип әйтмәкче булдымы Илфир? Әллә үзе җәбрәй малаемы, туган халкының моңнарын безгә татарча җиткерүе булдымы? Әллә аранжировкасын, бизәлешен ясаган кешесе яһүд булып, җырчы әлеге музыкаль өстәмәнең ни-нәрсә икәнен аңламый да калдымы икән? Әле дә булса баш ватам шуңа... Өстәрәк китерелгән мисаллардан чыгып, авторлар минем сүзләрне изге хисләреннән көлү дип кабул итәр бәлки. Аларга җавап шул гына: мондый тозсыз текстларны көйгә салып, тиражлап таратуны исә мин үземнең зәвыгымны мыскыл итү дип кабул итәм! Халык җырын да кайчандыр кемдер, бер кеше иҗат иткән. Әгәр сүзләре дә, көе дә матур, төгәл, образлы килеп чыккан икән, аны бүтәннәр дә эләктереп-күтәреп алган да, җыр халыкка таралган. Ә инде юк икән – онытылган. Бүгенге иҗатчы да халыкның бер кисәге инде, югыйсә, әмма ничәве генә киләчәккә китәрдәй җыр иҗат итә икән аның! Хәер, миннән киткәнче, иясенә җиткәнче инде күбесенең җыр язу максаты. Бар шундый җырлар – авторлары аерымачык билгеле, көе-сүзе халык күңеленә сеңгән, ә менә син бакчы: таныш шул сүзләргә бөтенләй ят көй ябыштырып куйганнар! “Юлдаш”тан ишетеп, шундый компиляция мисалларын дистәгә якын җыйдым. Күптән популярлашкан җыр сүзләрен җанга якын көеннән умырып алып, яңа көйгә салу чире нәкъ менә бездә, Башкортстанда киң таралып бара. Мисалларын күргәч, үзегез дә аңларсыз, шәт. Нәкый Исәнбәт шигыренә җырлана торган җыр бар, “Илкәем”. Аны беренче булып Илһам Шакиров башкарды, әле җитмешенче елларда ук бугай радиога яздыртты, аңардан отып, бүтәннәр җырлый башлады. Ялгышмасам, фин татарлары көе ул, “Китми күңелемнән минем һич шул сөекле илкәем” дип башлана. Күптән түгел нәкъ шул сүзләргә яңа көй ишетәм, сикергәләп җырлый торган сериядән, “Юлдаш” радиосы тапшырып ята. Инде классикага әверелгән теге җырны ботарларга нигә кирәк иде? Искесеннән шәбрәк көй язам дипме? Ким дигәндә, наданлык билгесе бу гамәл. Муса Җәлилнең мәктәп баласына да билгеле “Җырларым” шигыренә татарның ике күренекле композиторы көй язган: берсе – Салих Сәйдәшев һәм күпкә соңрак – Рөстәм Яхин. Беренче җыр киңрәк билгеле, икенчесен университетта укыганда ишеттем һәм соңрак без аны татар хорында җырладык та әле. Инде килеп, “Юлдаш”тан өченче вариантын да ишетү насыйп булды, ләкин монысы алдагыларыннан нык кайтыш. Соңгысын иҗат иткән көйче теге беренче вариантлар барлыгын, аларны нинди бөекләр язганын белми идеме икән? Әгәр белмәсә, бу шигырьгә тотынуын сабыйларча наданлык дип кенә атап буладыр. “Туган ягым каеннары” җыры белән дә шундыйрак хәл. Татарстанда бу җыр моннан егерме еллар элек бик актив җырлана иде, хәзер дә ишетелгәләп тора. Якташыбыз Илдар Юзеев шигыренә аны бик күп матур көйләр авторы, үзе дә җырчы Мәсгуть Имашев иҗат иткән иде, Зөһрә Сәхәбиева җырлый. Ә бүген килеп шул ук шигырьгә бүтән көй язганнар, аны Фәридә Тимербаева җырлый, радиодан исеме әйтелмәсә дә, тавышыннан ул дип таныйм. Көе хурларлык түгел анысы, әмма композитор (Фәридәнең җәмәгатедер инде) нишләп нәкъ менә шушы шигырьгә килеп тотынган? Ярый, шигырь аңа шулкадәр нык ошаган, төн йокыларын качырган дип уйлыйк инде, әлеге матур сүзләргә Илдар Юзеев китабын актарып утырганда килеп юлыккан булса әгәр. Алай да шигырьгә элегрәк “ябышкан” көй барлыгын белмәве мөмкин түгел! Әлбәттә, көе бар бит инде, теге яки бу текстка бүтәнчә көй язмагыз, дип иҗатчыны тыеп булмый. Бу очракта мәсьәлә иске сүзләргә яңа көй язарга җөрьәт иткән кешенең амбициясенә бәйле: мин тагын да шәбрәк язам, дип тотынамы ул бу эшкә, әллә, Тукайча әйтсәк, язарына азык тапмаганнанмы?! Мәрхүм Роберт Әхмәтҗанов шигыренә җырлана торган “Солдатлар”ның (Фәтхерахман Әхмәдиев көе), Фирзәр Мортазинның “Бер генә минутка”сының, Луиза Батыр-Болгариның “Кайтуыңны сагынырмын”ның да җыр текстлары Башкортстанда әнә шундыйрак яңа язмышка дучарлар. Тагы берничә яңа көй колакка чалынган иде, теркәп куярга гына өлгермәдем. Инде килеп, әлеге күренешнең сәбәпләрен ачыкларга тырышып карыйк. Бер йә ике генә мисал булса, очраклылык дип карар идек, күпкәрәк киткәч, көй язарга кысталып утыручыларның китап актарырга, текстлар эзләргә вакытлары да, теләкләре дә юктыр ахрысы, дигән фикергә киленә. Ә бит югыйсә әдәби журналларны ачсаң да, газета гына укысаң да, әйбәт шигырьләр бик күп, китапханәләрдә шигырь китапларыннан киштәләр сыгылып тора. Әллә хикмәт авторлык хокукларында микән? Аптыраш инде... Җырларның тематикасы нинди булуына карап, милләтнең рухи пульсын чамаларга мөмкин, минемчә. Бүген радиолардан, сәхнәдән, экраннардан агылучы җыр ташкынында темалар бик чикле – туган якны сагыну, әниләр-әтиләр һәм башка туган-тумачаларны ярату, яшәү кадере һәм, билгеле инде, сөю-ярату, туган көн. Тема ул киң төшенчә. Без гади генә итеп, җыр фәлән-фәлән турында, дибез. Ә ул “турында”ны ничек хәл итәсең, сәнгатьчә ничегрәк чишәсең бит әле. Әлеге дә баягы сагынам, яратам, саулык телим, туган көнең котлы булсын, дип турыга бәреп җырлауда бернинди дә шигърият юк. Инде шуңа барып җиттек, бер җырчыбыз (ә ул зәвыксыз кеше түгел үзе!) бер җырын болай башлап китә: “ Дустым, рөхсәт итче сине котлап китәргә...” Открыткага да мондый прозаик сүзләр язмыйсың, берәр нинди образлы-канатлы сүзләр табарга тырышасың! Ул туган көн җырлары үзләре бер зур сөйләшүне, тәнкыйтьне сорый торган тема. Һәр җырчы үз репертуарына туган көн җырлары алырга омтыла, кайберәүләрендә андый җырлар берәү-икәү генә дә түгел, ә төргәге белән. Аңлашыла: эфирда котлаулар тапшыруы көн саен чыгып тора, димәк, андый җырларга кытлык һәрвакытта да бар, алар яңгыраячак. Эфирда ишетелгән саен, авторларга да, җырчыга да файда өстенә файда дигәндәй. Ә үз исемнәрен шул җырлары аша арзанайтканын уйлап та бирми инде алар! Кыскасы, товар-акча-товар әйләнеше, нәкъ Карл Марксча. Туган көн дигәннән, әгәр радиода эшләсәм, ул туган көн бүләге итеп күбрәк халык җырларын һәм чын композиторлар язган сәнгать үрнәкләрен тапшырыр идем. Тыңлаучыны нәрсәгә ияләштерәсең бит. Югыйсә, туганын, якынын котлап язылган хатны укыганда теләкләр бер теләнсә, җырда алар тагы кабатлана, котлау боткасы майлы өстенә майлы килеп чыга. Әйтик, матур теләкләргә кушып, нигә әле миңа “Рамай”ны йә булмаса Рөстәм Яхинның “Киек казлар”ын тапшырмыйлар? Һаман шул бер картаймале, әнкәй, картаймале йә булмаса белсәгез рәхәтлекләрен әтиле булуларның, дип тәкрарлап торалар? Безнең халык элек-электән ташка баскан, радиодан яңгыраткан сүзне, җырны канун, эталон итеп кабул итәргә күнеккән. Тыңлаучыны нәрсәгә ияләштерәсең, ул шуны дөрес дип саный башлый. Туган көн тапшыруларында да шулай – нинди җыр тапшырырга редакциядә яхшырак беләләрдер, дигәндәй, акчасын түләп, хатын яза да ул, бүләкне сабыр гына көтә. Күбесенең үз белдеге белән үзе яраткан җырны сорарга уена да керми бугай. Халыкның зәвыгын үзгәтергә көченнән киләдер югыйсә редакцияләрнең, моның өчен анык һәм намуслы ният кенә кирәк, минемчә. Әле тагын бик күп язып булыр иде, әмма бер мәкаләдә генә күңелне тырнаган нәрсәләрнең барысын да сөйләп бетереп булмый. Азактан шуны гына искәртим: күрүегезчә, мин җырчыларны да, авторларны да татарга-башкортка бүлмәдем, чөнки барыбыз да бердәй җыр фазәсендә (пространствосында) яшибез. Хаталарыбыз да, уңышларыбыз да уртак. Ә уңышлар хаталарга караганда күбрәк булсын иде. Язмам да шул нияттән генә язылды, бигайбә.   Зөләйха КЫДАШЕВА 64 | (полный текст новости)

  • 2014-12-10 02:13 Иртә торсаң, тормыш көйләнә
    09.12.2014 Җәмгыять Һәркемнең матур кие­нәсе, тәмле ашыйсы, башкалар кебек чит илләргә чыгып ял итәсе килә. Тик тырышлык, үҗәтлек булмаса, бер­кемгә дә китереп бирмиләр. Бәлки әти-әниеңнән калган мирасың, байлыгың, фати­рың булса, хәлләр башкачарактыр. Әмма авылдан шә­һәргә яшәргә килгән яшьләр барысы да диярлек ипотека кредитында утыра. Соңгы елларда шәһәрдә яшәү дә нык кыенлашты. Элек ки­беткә кереп көндәлек азык-төлек алырга 200-300 сум акча җитә иде. Хәзер кесәңдә кимендә 1000 сум акчаң булмаса, кибеткә керәм димә. Эшкә урнаша алмыйча йөрүче күп кенә танышларым бар. Йә алар эш бирү­ченең таләпләренә туры килеп бетми, йә инде эш таләп­ләре танышларыма ошамый. Менә шул сәбәпне сылтау итеп, эшкә урнашуны сузып йөрүләрен дәвам итәләр. Бер ялкауланса, кешене эш­кә тарту авыр икән. Тагын шунысы да бар: андый кеше­ләр каяндыр, кем­нәндер өмет итеп яши бирә. Мес­кенләнеп, акча юк, эшкә урнашып булмый дип, үзен кызгандырып йөри. Әмма эшлим дигән кешегә эш бетмәгән. Моның өчен аз йок­ларга, тырыш булырга гына кирәк.   Бервакыт Интернетта бер игълан игътибарымны җәлеп итте. “Хәләл токмач сатам. Кулдан киселгән”, –  диелгән. Күрсәтелгән телефон номерына шалтыратырга булдым. “Сезгә кайчанга кирәк соң? Ничә килограмм? Ничек әйт­сәгез, шулай әзерләп куям”, – ди бу хатын-кыз. Мин аның токмач турында шул­кадәр матур итеп сөйләвенә шаккатып, тәкъ­димен кире кага алмадым. “Ике көннән әзер буламы? Миңа бер килограмм да җитә. Ошаса, яңа­дан алырмын”, – дим. Тик Ләйсәннең бер шарты бар: токмачны ул яшәгән урынга килеп аласы. Баксаң, Ләйсән ялгызы гына бала үстерә икән. Әлегә декрет ялында утырам, ди.   – Йөргән егетем, авырга узганымны белгәч, ташлап китте. Аллага шөкер, зарланмыйм. Тулай торакта булса да, үз куышым бар. Әлегә эшкә чыга алмыйм. Балам кечкенә. Әмма токмач кисеп, акча эшли алам. Кайчак төннәрен татар теленнән рус теленә тәрҗе­мәләр эшлим. Бу да ярдәм итә. Баламны үзем өчен үстерәм. Кем­неңдер кызгануы кирәк­ми. Тырышсаң, бар да була”, – ди ул.   Арчада яшәүче дусларымнан да еш үрнәк алам. Алар ни генә эшләп карамый. Барысы да оста, тырыш. Ләй­лә Ибәтуллина кеч­ке­нәдән кул эшләренә хирыс була. Тора-бара тегә, бәйли башлый. Ә аннары челтәр­ләр тегәргә алына. Хәзер ул теккән пәрдәләр Арча тә­рәзәлә­рен генә түгел, тирә-як районнарныкын да бизи. Сеңлесе Рәйсә исә бе­зедән тортлар бизәп сата башлаган. “Уйнап кына башланган эш иде. Хәзер сатып алучылар күбәйде. Бу минем төп эшем түгел. Заказлар булганда эшләп бирәм. Күп акча эшлим дип әйтә алмыйм, әмма иш янына куш инде”, – ди ул.   Казанда яшәүче Энҗе Гасыймова тортлар пешереп сата икән. “Мин –  банк хез­мәткәре. Бала белән өйдә утырганда улым­ның бер яшенә торт пешереп карарга булдым. Аны Интернеттан карап бизәдем. Шундый матур машина килеп чыкты. Шуннан торт пешерү хоббиема әй­ләнде”, – ди Энҗе.   Өйдә камыр ризыклары пешерүчеләр, бала кием­нә­ре бәйләүчеләр, картиналар, хәтта памперслардан “торт” ясап сатучылар да бар. Шунысы гаҗәп: алар шул бер эш белән генә утырмый, һаман каядыр чаба, ниндидер яңа­лык эзли­. Андый кешеләр Интернетта да шактый күп. Алар белән аралашкач, бары бер генә уй туды: ялкау булмаска кирәк! Көнне ничек телисең, шулай уздырырга була. Барысы да үзеңә бәйле. Тикмәгә генә әбиләр безне: “Иртә торсаң – ит пешә, соңга калсаң – бит пешә”, – дип тәрбияләп үс­тер­мәгән­нәр­дер. Гөлгенә ШИҺАПОВА 186 | 09.12.2014 (полный текст новости)

  • 2014-12-10 02:13 Татар һәм башкорт ТВ-каналларын хәзер "Матбугат.ру"дан карап була
    10.12.2014 Интернет Татар һәм башкорт телендә сөйләүче телеканалларның барысын да хәзер "Матбугат.ру"дан карап була. Барысын да бер урыннан. Бик уңайлы. Бу битне эшләү идеясе күптән бар иде инде. "Татар радиолары онлайн" битен эшләгәннән соң икенче этап иде бу. Әмма һаман кул җитмәде. Эшне берникадәр Уфада чыгучы "Кызыл таң" газетасы тизләтте. Күптән түгел Казанда Татар конгрессында аларның баш мөхәррирләре чыгыш ясады. Сайтларында онлайн-ТВ күптән бар икән инде. Алай гына да түгел, сайт аша газетаның pdf-версиясен сатып яталар. Хәзер татар һәм башкорт телеканалларының видеоагымы "Матбугат.ру"да да бар. Татар һәм башкорт телеканалларын онлайн шушыннан карагыз: http://matbugat.ru/page/tv --- --- | 10.12.2014 (полный текст новости)

  • 2014-12-10 02:13 Халыкны матбугаттан элемтәчеләр биздерә?
    10.12.2014 Матбугат Халыкта газета-журнал, китап уку кайгысы түгел хәзер, тормыш мәшәкате баштан ашкан. Бу сүзләрне һәрберебезгә еш ишетергә туры килә, шулаймы? Әмма укудан безне кем биздерде соң? Һаман да үз кесәләрен генә кайгыртучы ил түрәләреме, аларның һәм үзләренең мәнфәгатьләрен генә алга сөрүче, кайчак исә үтә дә мәгънәсез законнар кабул итеп, аннары бер-өч елдан шуларны ук гамәлдән чыгарып “уйнаучы” төрле дәрәҗәдәге депутатлармы, элемтәчеләрме? Әллә без үзебез битарафландыкмы? “Гаеп” атта да, тәртәдә дә бар, әлбәттә. Тик шунысы хак: бу шаукым тормышның астын өскә китереп ташлаган үзгәртеп кору елларында башланып китте дә, соңгы вакытта аеруча кискен­лә­шеп, фаҗига рәвешен алып бара. Милли матбугатка гына кагылмый бу проблема, рус телендәге басмалар да шул хәлдә диярлек. Әмма милли матбугатның хәле күпкә аянычрак. Чөнки Россия шартларында милләткә кагылышлы бер генә югалтуны да кире кайтару мөмкин түгел диярлек.   Билгеле хакыйкать, гомер бакый милләтебезне милләт итеп дин, иман һәм татар авыллары саклады. Тик, ни кызганыч, тормыш җиңеләйгән, баерак яшәгән саен авылларыбызда да рухи кыйммәтләр сыегая бара. Китапханәләргә йөрүчеләр берән-сәрән генә калды, газета-журналларга язылу нык кимеде. Заманында 450, 250 мең данә таралган жур­нал-газеталарыбызның тиражы 8-6 мең хәзер. Кү­зәт­ү­ләремнән, үзем соңгы елларда кичергәннәремнән чыгып әйтә алам: тираж­ларның кимүендә элемтә­челәрнең дә өлеше аз түгел! Белмим, алар нәрсә хисабына, нинди акчага яшидер, халыкка нинди хезмәтләр күрсәтәдер, әмма көндәлек матбугат тарату кебек төп вазыйфаларын онытып баралар шикелле.   ...Соңгы елларда без ирем белән авылда яшибез. Еракта түгел, Биектау районында, Казаннан 29 чакрымда гына булган Өбрә авылында. (Гади генә түгел, Салих Сәйдә­шев­нең әти-әнисе туган авыл бу, биредә мәшһүр компо­зито­рыбыз­ның музее да бар!) Алдагы елларда гаилә­без белән языла торган бар матбугатны да авылга алдыра идек, югалып һәм вакытында өләшми интектергәч, хәзер журналларны Казандагы фатирга яздырабыз. Ә “Ватаным Татар­стан”ны – авылга. Әмма ул ике елдан артык инде вакытында килми интек­терә. Дөрес, мин аның һәр санын эштә, ял көннәрендә исә сайттан укып барам анысы, әмма бар гомеремне шушы газетага багышлагангамы, аны өйгә алдырып, кайбер язмалар янына билге куя-куя, аеруча ошаган фикер­ләрнең астына сыза-сыза, җанга якын буяу исләрен исни-исни укыйсым килә. Әмма бу бәх­еттән мәхрүм­мен. Чөнки вакытында ки­тер­миләр аны безнең авылга! Алай гынамы, кайбер саннар бөтенләй дә эзсез югала. Ике елдан артык инде мин бу хакта элемтә­челәр белән көрәшәм. Үзе­без­нең газетада да берничә мәртәбә язып чыктым. Биектау районы поч­та элемтәсе, Әлдер­меш авы­лы почта бү­лекчәсе җитәкчесенә дә (безнең 60 йортлы авылыбызга әлеге бүлекчә хезмәт күрсәтә, ике авыл арасы 2,5 чакрым), хат ташучыларның үзләренә дә (алар бездә еш алышына) кат-кат әйттем, файдасыз. Алар аклануынча, сәбәбе “җит­ди”, әлбәттә, хат ташучының хезмәт хакы бик аз икән. (Ә авылларда кемнең хезмәт хакы зур соң?) Аннары, күрше Сая авылында яшә­гәнлектән, аңа безнең авылга килеп йөрүе дә мәшәкатьле, янәсе.   Шул сәбәпле, авылыбыз халкы укудан бизеп бара. Хат ташучылар “тырышлыгы” бе­лән соңгы елларда авылда матбугатка язылучылар бе­рән-сәрән генә калды. Бер бездә генә түгел, Әлдермеш һәм Сая авылларында да хәлләр шундыйрак. Мәсәлән, өч ел элек кенә әле “ВТ”ны безнең кечкенә генә авылыбызда да дүрт кеше алдыра иде, почта бүлекчәсе җитәк­чесе әйтүенчә, быел өч авылга бары дүрт данә “ВТ” килә икән. Бер безнең газетага гына кагылмый бу, башка-газета-журналларны, хәтта район газетасын укучылар да берничә генә калды авылыбызда. Һәм элемтәчеләр гаебе белән. Чөнки, әйткә­нем­чә, хат ташучыларга халыкны газета-журналларга яздыру һәм өләшү бик зур мәшәкать тудыра. Элегрәк алар өйдән-өйгә йөреп халыкны көндәлек матбугатка язылырга өндәп йөрсә, хәзер киресенчә, яздырмас өчен мең хәйлә таба. Мәсәлән, безнең авылның элегрәк эшләгән хат ташучысы (хә­зер башка кеше эшли, ләкин газеталар һаман да вакытында килми) бу хакта яшерми дә иде.   Белүемчә, әле берничә ел элек кенә хат ташучыларның төп эше халыкны матбугатка яздыру һәм аларны вакытында өләшү иде. Күпме яздыруга карап аларга премия бирелде, газета-журналлар редак­ция­ләре дә аларны кызыксындыру чаралары кулланды. Хәер, матбугатта күренеп киткән хәбәрләргә караганда, “Татарстан почтасы” хәзер дә күпләп яздыручыларны барлап, бү­ләк­ләп тора бугай. Әмма ул исем­лектә Биектау районы хат ташучылары юктыр, мөгаен.   Мин әллә безнең авыл элемтәчеләре генә шундый битарафлармы дигән идем, күп җирдә шулай икән. Бу арада юбилеем уңаеннан рес­публиканың авыл-шә­һәр­лә­реннән шалтыратучылар күп булды. Газетага язылмыйм хә­зер, барыбер вакытында ки­тер­миләр бит аны, диләр. Әл­мәт районында да шулай икән, Чистайда да, Аксубайда да.   Почта элемтәсе бөтен ил­ләрдә гомер-гомергә стра­тегик оешмалардан саналды һәм санала. Россиядә дә шулай. Шуңа да ул өзлексез эш­ләсен өчен бу тармакка бюджеттан миллиардларча сум акча бүленеп бирелә. Тик ул акча кая китә икән? Ни өчен хат ташучыларның хез­мәт хакы аз? Бу сораулар, 2014 елга матбугатка язылу бәя­ләре бермә-бер күтәрел­гәч, хәтта ил җитәкчеләрен һәм депутатларны да борчый башлады. Ләкин алар һәрва­кыттагыча иң җиңел юлны сайлады: акчаның кая китүен тикшерү түгел, ә подписка өчен бюджеттан бераз акча бүлүне кайгырттылар. Ме­нә, ниһаять, дәүләт бюджетыннан 2015 елның беренче яртыеллыгына под­пис­ка өчен төбәкләргә 300 миллион сум акча бүленүе билгеле булды. Күптән түгел узган утырышта Россия Дәүләт Думасы спикеры С.Нарышкин бу хакта депутатларга шул­кадәр сөе­неп хә­бәр итте ки, тегеләре чүт ке­нә “ур-ра!” кычкырмадылар.   Кызганыч, Дәү­ләт Думасы җитәкчеләре һәм депутатлар бу проблемадан шулкадәр ерак икән, сөенеп кул чапканда алар бу сум­маның диң­гездәге бер тамчы гына булуын күз алдына да китер­мәделәр. Чөнки, экспертлар мәгълүматы буенча, Россия төбәкләрендә якынча 3 меңгә якын дәүләт карамагындагы газета-жур­нал бар. Узган ел “Россия почтасы” (“Татарстан почтасы” да аның бер бүлек­чәсе санала) абунә­челәргә 1 миллиард данә матбугат тараткан. 300 миллион сумны 1 миллиардка бүлгәч, бер данәгә 30 тиен ярдәм туры килә. Әйтәсе дә юк, бик шәп ярдәм бу! (Ә шәхси матбугат чараларына анысы да юк.)   Шунысы да мәгълүм булсын: Җир шарының бик күп илләрендә, шул исәптән АКШ белән Кытайда да, матбугат тарату өчен бюджеттан шактый – бездәгегә караганда 20-30 тапкыр күбрәк акча бүленә. Ни кызганыч, бу хакта Дәүләт Думасы җитәкчесе һәм депутатлары белми дә, ахры. Юкса 300 миллион сумга бу кадәр үк сөенмәсләр иде. Шулай ук алар дистә елга якын инде авылларда көндәлек мат­бу­гатның атнага ике генә мәртәбә таратылуыннан да хәбәрдар тү­гел­ләр, ахры. Хәер, бәлки бу безнең Татарстанда гына шулайдыр, һәм бу гамәл законлымы икән? Ә бит элемтә­челәр редакция­ләр­дән акчаны көн дә тарату, өчен дип каерып ала. Гомумән, теге яки бу матбугатка язылу бәясендә редак­цияләрнең өлеше 15-30 процент кына, калганы элемтә­че­ләр кесә­сенә эләгә. Шуңа да карамастан, алар үзләренең төп вазыйфаларын башкаруга тө­ке­реп карый. Бу хәл кайчанга ка­дәр дәвам итәр? Мондый баш­баштаклыкка кем чик куяр?   Алай гынамы, “Россия поч­тасы” унитар предприятиесе 2015 елның 1 апреленнән махсус үз подписка агентлыгын оештырырга җыена икән әле. Янәсе, агентлык матбугатка яздыруны күпкә җиңе­ләйтәчәк. Исеменнән үк кү­рен­гәнчә, “Рос­сия поч­тасы”­ның төп вазыйфасы болай да матбугатка яздыру һәм аны тарату түгел­мени соң инде? Тагын бер агентлык оештыру, чиновник­лар армиясен арттыру нигә ки­рәк? Ул күпсанлы “армия”гә хезмәт хакын янә абунәчеләр кесәсеннән ала­чак­лар ла­баса. P.S. Татарстан Элемтә ми­­нистр­лыгы һәм “Татарстан поч­тасы” җитәкче­ләренә тагын бер сорау: ни өчен авылларда көндәлек матбугат атнага ике генә мәртәбә таратыла? Кем тарафыннан, нинди закон яки карар ни­гезендә гамәлгә кер­телгән график бу? Люция ФАРШАТОВА 187 | 10.12.2014 (полный текст новости)

  • 2014-12-10 02:13 “Татар Җыры” юбилее тантанасы “TMTV”да!
    10.12.2014 Шоу-бизнес Бик тиздән Татарстанның башкаласында “Татар Җыры” фестиваленең юбилей концерты узачак! “Пирамида” күңел ачу үзәге сәхнәсендә балкаячак һәр чыгыш әлегә сер итеп саклана. Әмма кайбер нәрсәләр ачыкланды инде. 20 декабрьдә 16:00 сәгатьтә “TMTV” телеканалы эфирында фестивальнең турыдан-туры трансляциясе күрсәтеләчәк! “TMTV” фестивальне реаль вакытында күрсәтәчәк бердәнбер канал!  Турыдан-туры трансляцияне алып баручылар да билгеле булды! “Музыкаль Каймак” һәм “Тәмле көрәш” тапшыруларын алып баручылар Айсылу Лерон һәм Булат Бәйрәмов  үзләренең яңа рольләренә әзерләнәләр. Алар өстендә зур җаваплылык тора - “Алтын Барс” сынын тапшыруның юбилей тантанасын “TMTV”ның миллионлаган тамашачысына шәрехләп барачаклар бит.    Әгәр дә сез фестивальгә билет сатып алырга өлгермәгәнсез икән, бер дә борчылмагыз! 20 декабрьдә “TMTV” каналында турыдан-туры эфирда сез фестивальне карый аласыз һәм нәкъ менә шул көнне сез беренчеләрдән булып “Алтын Барс” сынын алучыларны беләчәксез!   Фестивальне шулай ук http://tmtv-online.ru/ сайтыннан да карап булачак!    Барыгызны да 20 декабрьдә 16:00 сәгатьтә “TMTV”да көтеп калабыз!     Фестивальнең партнерлары: ОАО “Татнефть”,  чит илдә белем алу - ITEC-Kazan, ООО “Камкомбанк”, парфюмерия һәм косметика кибетләр челтәре ИЛЬ ДЭ БОТЭ, Россия туристик агентлыгы “Медитуризм”, ОАО “Наско” Иминият компаниясе.     1     2   | 10.12.2014 (полный текст новости)

  • 2014-12-10 02:13 9 миллион сумга ярты ел чыгып өлгергән "Карл Фукс" журналын ябалар
    10.12.2014 Матбугат «Карл Фукс» журналы бер ел элек «Молодежь Татарстана» газетасын алмаштырган иде. "Татмедиа" баланс комиссиясе журналны ябу турында карар чыгарды. Түләүсез таратыла торган, яхшы кәгазьдә бастырылган 10 мең тираж белән чыгучы бу басма реклама бирүчеләргә кызык булып чыкмаган. Шул сәбәпле өметләр акланмаган, дип хәбәр итә "Бизнес Онлайн" газетасы. Зур планнар белән ачылган «Карл Фукс» бер ел да яши алмады. Артем Тюрин җитәкләгән проект үз-үзен акламыйча, бүлеп бирелгән 9 миллион  сум ярты елда беткән. Журналның ябылуын "Бизнес Онлайн" газетасына "Татмедиа" генераль директоры Фәрит Шаһиәхмәтов та раслаган. Проект интернет-портал рәвешендә генә кала. 18 хезмәткәр урынына 5 кеше генә эшләячәк икән. Алдарак язган идек: "Татмедиа" бушлай таратачак яңа журналның исеме билгеле булды   --- --- | 10.12.2014 (полный текст новости)

  • 2014-12-10 02:13 "Татар радиосы"нда 10 ел директор булган Алмаз Миргаязов эшеннән китә
    10.12.2014 Матбугат "20 октябрьдә үк гариза язган идем, җитәкчелек белән Яңа елга кадәр эшләп торырга килештек, - дип хәбәр итте ул үзе intertat.ru хәбәрчесенә. - Әлегә бернинди планнарым юк. Берничә ай ял итәчәкмен, соңрак күз күрер. Алда яңа проектлар, яңа сынаулар. Тәҗрибәм бар, башка юнәлештә эшләп карыйсым килә". Радиостанция җитәкчесе вазыйфаларын вакытлыча Ринат Сагиев башкарачак. Ул "Татар радиосы"нда 2003 елдан бирле эшли һәм директорның урынбасары вәкаләтләрен үти. --- --- | 10.12.2014 (полный текст новости)

  • 2014-12-10 02:13 Адлер Тимергалин – Сайланма әсәрләр. 2 томда. Том 1
    10.12.2014 ЯҢА КИТАПЛАР Адлер Тимергалин әсәрләренең бу томына аның повестьлары һәм хикәяләре туплап бирелде.               --- --- | 10.12.2014 (полный текст новости)

  • 2014-12-10 02:13 Дария Рамазанова. Атамаларда туганлык һәм гаилә мөнәсәбәтләре
    10.12.2014 ЯҢА КИТАПЛАР Әлеге хезмәттә гаилә мөнәсәбәтләрен, туганлыкны, алар белән бәйле күп кенә йолаларны белдерә торган атамалар карала, аларның үсеш-үзгәреш үзенчәлекләре, килеп чыгышларына карата күзәтүләр ясала. Китап фәнни хезмәткәрләргә, укытучыларга, гомумән, татар халкының тарихы һәм мәдәнияте белән кызыксынучыларга тәкъдим ителә.         --- --- | 10.12.2014 (полный текст новости)

  • 2014-12-10 02:13 Эльвира Кәлимуллина. Формалар
    10.12.2014 ЯҢА КИТАПЛАР Дидактик материаллар : карточкалар. «Мин өйрәнәм» сериясе               --- --- | 10.12.2014 (полный текст новости)

  • 2014-12-10 02:13 Эсфир Яһудин. Пьесалар
    10.12.2014 ЯҢА КИТАПЛАР Әлеге китапка Кол Гали исемендәге Халыкара премия лауреаты, драматург Эсфир Яһудинның соңгы елларда иҗат ителгән сәхнә әсәрләре туплап бирелде.                   --- --- | 10.12.2014 (полный текст новости)

  • 2014-12-10 02:13 Хәрефләр. Дидактик материаллар : карточкалар
    10.12.2014 ЯҢА КИТАПЛАР «Хәрефләр» дип аталган дидактик карточкаларда хәрефләр, татар алфавиты, төсле рәсем нәр, җөмләләр, мавыктыргыч бирем нәр бирелгән. Балалар, карточкалардан файдаланып, сузык аваз хәрефләрен һәм тартык аваз хәрефләрен аерырга, хәрефләрне дөрес итеп әйтергә һәм язарга, сүзләрне иҗекләргә бүлеп укырга, җөмләләр төзергә өйрәнәләр. «Мин өйрәнәм» сериясе.         --- --- | 10.12.2014 (полный текст новости)

  • 2014-12-10 02:13 Илдус Диндаров. Үз ягымда
    10.12.2014 ЯҢА КИТАПЛАР Бу китапка язучы Илдус Диндаровның лирик һәм юмористик шигырьләре туплап бирелде.         --- --- | 10.12.2014 (полный текст новости)

  • 2014-12-10 02:13 Роза Хәбибуллина. Мулла килене
    10.12.2014 ЯҢА КИТАПЛАР Самими, саф хис-тойгыларга манып язылган әлеге әсәрләрдә кешеләрнең намус, вөҗдан, игелеклелек, фидакярлек, мәхәббәт, тугрылык кебек сыйфатлары турында бәян ителә. Авторның һәр әсәре кешеләр тормышыннан алып язылган.                   --- --- | 10.12.2014 (полный текст новости)

  • 2014-12-10 02:13 Равил Фәйзуллин. Яңа гасыр иртәсе
    10.12.2014 ЯҢА КИТАПЛАР Татарстан Республикасының халык шагыйре, Габдулла Тукай исемендәге Дәүләт премиясе лауреаты Равил Фәйзуллинның бу китабында авторның XXI гасырда (2001–2014 елларда) язылган яңа шигырьләре тупланган. Шагыйрь үзенең үзенчәлекле әсәрләре белән укучыны уйландыра, көтелмәгән фикерләре белән сискәндерә, рухландыра, хисләндерә. Равил Фәйзуллин - Яңа гасыр иртәсе Татарстан Республикасының халык шагыйре, Габдулла Тукай исемендәге Дәүләт премиясе лауреаты Равил Фәйзуллинның бу китабында авторның XXI гасырда (2001–2014 елларда) язылган яңа шигырьләре тупланган.   Шагыйрь үзенең үзенчәлекле әсәрләре белән укучыны уйландыра, көтелмәгән фикерләре белән сискәндерә, рухландыра, хисләндерә.         --- --- | 10.12.2014 (полный текст новости)

  • 2014-12-10 02:13 Куян кызы. Балалар өчен әкиятләр
    Куян кызы. Балалар өчен әкиятләр (полный текст новости)

  • 2014-12-10 02:13 Гөлнара Хәйдәрова. Җиләк-җимеш, яшелчә.
    10.12.2014 ЯҢА КИТАПЛАР Дидактик материаллар : карточкалар. «Мин өйрәнәм» сериясе             --- --- | 10.12.2014 (полный текст новости)

  • 2014-12-09 08:28 Хакыйкатьнең төсе нинди?
    09.12.2014 Тарих 1979 елнын 27 декабрендә Совет гаскәрләре Әфганстан Республикасына кертелде. БМО мәгълүматларына караганда, 1979 елның декабреннән 1989 елның февраленә кадәр вакыт эчендә ике миллион әфганлы һәлак булган, ике миллионнан артыгы яраланган, биш миллионы мөһаҗирлеккә китәргә мәҗбүр ителгән. Тетрәндергеч саннар. Әрәм ителгән халык байлыгы турында исә әйткән дә юк! Феодаль тәртип хөкем сөргән илдә социализм төзибез, дигән булып, Әфганстанга миллион вә миллионлаган сумлык матди байлык агылды. Халык вә дәүләт малының мәгънәсезгә сарыф ителүенә бер генә мисал: кул урагы белән генә урырга мөмкин булган эреле-ваклы кишәрлекләргә «Дон», «Нива» ише совет комбайннары кертелде... 1989 елның 15 феврале... Ул көнне совет гаскәрләренең чикләнгән контингенты, Женева халыкара килешүләрендә каралганча, Әфганстан Республикасыннан тулысынча чыгарылды. Әфган сугышын кичкән һәркем өчен, аларның гаиләләре өчен фаҗига белән үрелгән кадерле көн бу!  Шәхсән минем үземә дә әфган таулары һәм далалары аша узарга, яу кырында дары иснәргә туры килде. Бу сугышта Татарстаннан гына да ун меңнән артык ир-егет катнашты. Шуның өч йөзгә якыны яу кырында һәлак булды. Гарипләнеп, яраланып кайтучылары да байтак. Инде Ватанга кайткач, тыныч тормышта (тынычмы соң ул?!) җәфа чигеп, яуда алган яралардан үлүчеләр, үз-үзенә кул салучыларның да саны йөздән ашты... Ә бит солдат сугышны үзе сайламый, сугышны да ул игълан итми. Әфган афәтен заманында кемнәрдер «батырлык мәктәбе» дип атадылар. Аны шулай дип, минемчә, бары тик ахмак кеше генә атый ала. Ләкин андыйлар бик тә зирәк булып чыктылар: үзләренең улларын әлеге «мәктәп»кә җибәрмичә, тизрәк йолып калу ягын карадылар. Әфган сугышындагы дөреслекне дә югары даирәләрдә яшерергә маташтылар. Әмма дә хакыйкать сәгате барыбер котылгысыз...   Хакыйкатьнең төсе нинди? Мөгаен, аның төсе, рәвеше күп­төрледер. Вәләкин ул үзе – бердәнбер!   35 ел элек башланган сугыш... Тугыз ел да бер ай һәм унтугыз көнгә генә (1979, 27 декабрь-1989, 15 февраль) сузылдымы соң бу сугыш?! – Һич тә юк! Ул бүген дә дәвам итә. Әфган афәтендә катнашырга мәҗбүр булган егетләрнең инде үз балалары да үсеп җитте... Аларны да Рәсәй-Чечен авантюрасында катнашу фаҗигасе көтеп торган икән. Нинди каһәр суккан ил бу: буын саен бер сугыш?! Инде янә – табутлар, кан дәрьясы, җир куенына керә алмыйча, еллар буе суыткычта ятучы мәетләр, әсирлек... Тыныч кына яши башлыйбыз да... Янәдән... Инде бу юлысы Украинада дөнья болгаталар. Соң, нинди илдә яшибез без, киләчәктә тагын ниләр күрербез?! – Җавап юк. Әмма җавап бар. Ул – хакыйкать. Тик бу хакыйкать алга таба гел кан төсенә – кызыл төскә генә буялмаган булсын иде! Хәер, ишетергә теләгән җаваптан да өстен хакыйкать бар. Ул соңлабрак иңәргә яратса яки мәҗбүр ителсә дә, аны җиңгән кеше юк әле!   Бу рәсемдә чираттагы рейдка кузгалучы «шурави»-яугирләр тасвирланган. Янә берничә минуттан, сәгатьтән, көн вә төннән соң, киләчәктә ни көтә аларны? Анысын бер Ходай үзе генә белә.   «Кадалыплар гына инде Китсен лә бу дөньясы! Үлә-нитә калсак әгәр, Чыгар безгә кем ясин?» – дип, авыз эченнән генә пышылдый сыман алар...      1     2   Марат ЗАКИР 12 | (полный текст новости)

  • 2014-12-09 08:28 Беренче канал татар чибәрләрен кияүгә бирмәкче
    09.12.2014 Җәмгыять Димче Роза Сабитова "Татар кызы-2014" бәйгесендә катнашкан өч кызны "Әйдә өйләнешик!" тапшыруына чакырган. 7 декабрь көнне Мәскәүдә Русия күләмендә "Татар кызы-2014" бәйгесе төгәлләнде. Башкортстаннан Алинә Гыйззәтуллина 20 кыз арасыннан бу бәйгедә җиңеп чыкты.  Жюрида танылган димче, Русиянең Беренче каналында "Әйдә өйләнешик!" ("Давай поженимся!") тапшыруын алып баручыларның берсе Роза Сабитова да бар иде. Ул Төмәннән Алисә Арангулова, Петербудан Диләфрүз Баһавиева һәм Мари Иленнән Марина Маринованы әлеге тапшыруга чакырган. Сабитова фикеренчә, "Татар кызы" бәйгесендә чибәрлек кенә түгел, ә кызларның гаилә корырга әзерлеге дә ачылырга тиеш. Мәскәү бәйгесендә исә бу ягына игътибар булмаган. Сабитова Азатлык сорауларына җавап бирде   – "Татар кызы - 2014" бәйгесендә татарлык рухы җитәрлек дәрәҗәдә идеме?   – Бу рухны нинди бизмәнгә салып була соң? Мин үзем татар чарасы икәнлеген тойдым, чөнки кызлар татарча сөйләште, татар җырларын җырлады, матур итеп биеделәр. Бәлки кайберәүләр моны заманча рухтагы шоу дип тә кабул иткәндер. Без хәзер бөтенләй башка дөньяда яшибез бит. Бу чара йөзгә кызыллык китермәслек итеп оештырылган иде. Кызлар да йөзгә кызыллык китермәде. Алар үзләрен безнең татар милләтенең лаеклы вәкилләре буларак күрсәтте.    – Мондый чибәрлек бәйгеләре татарларның абруен күтәрә, башка милләтләр алдында татарларны таныта дип уйлыйсызмы?   – Татар халкына, аның гореф-гадәтләренә, татар теленә багышланган нинди генә чара булмасын, ул һәрвакытта да уңай нәтиҗә бирә. Әмма ул чараларның барсын да оят булмаслык итеп, бик яхшы дәрәҗәдә үткәрү кирәк.    Чибәрләр бәйгесендә, минемчә, сәяси һәм социаль ягына да игътибар булырга тиеш. Чибәр кызларның бәйгесе – ул, иң беренче чиратта, кәләшләр бәйгесе. Бу бәйгеләрнең идеясе дә гаилә кору турында булырга тиеш. Мәскәүдәге финалда бу ягы ачылмый калды. Мин бәйгегә кадәр дә кызлар белән аралаштым. Тамашачы исә, менә бу гаилә корырга әзерлек дигән ягын бик аңлап бетермәде, алар кызлар чибәрме, чибәр дип кенә утырды.    Кызлар мондый бәйгегә ни өчен килә дип уйлыйсыз? Алар үзләрен бары тик яхшы яктан гына танытырга һәм шул ук вакытта кияү буласы кешеләр дә күрсен өчен дип килә. Киләчәк язмышларын эзләп килә алар. Кызганыч, әлегә бәйгедә бу ягына басым ясалмый.    – Чибәрләр бәйгеләреннән соң байлар кызларга өйләнә һәм тормышлары күңелсез төгәлләнгән очраклар да булгалый.   – Әгәр дә бу кызларның яннарында яхшы әти-әниләре булса, алар моңа юл куймаячак. Мин үзем ике бала әнисе һәм минем яшьтәге киявем булу миңа нигә кирәк?! Яшь, акыллы һәм барсын да булдыра торган егетләр аз мәллә? Бу мәсьәлә шулай ук гаиләдән һәм кызның үзеннән тора. Әгәр өлкәнрәк яшьтәге байга кияүгә чыга икән, димәк әти-әниләре аңа дөрес тәрбия бирмәгәннәр, тормыштагы кыйммәтләрне аңлатмаганнар дигән сүз.    – Роза ханым, чыннан да, өч кызны: Төмәннән Алисә Арангулова, Петербудан Диләфрүз Баһавиева һәм Мари Иленнән Марина Маринованы "Әйдә өйләнешик!"  тапшыруына чакырдыгыз мени?   – Әйе, чыннан да, безнең тапшыру әзерләнә. Телевидениедә эшләүчеләр әйтүенчә, ахырына кадәр барып чыгар. Татарча тапшыру булачак ул.   – Башкортстаннан Алинә Гыйззәтуллина бу бәйгедә җиңде. Ә нигә аны чакырмадыгыз?    – Җюри үз бәясен бирде, әмма минем кызларга карата үз карашым бар. Мин тапшыруга чакырган өч кыз да бу бәйгегә җитдиерәк әзерләнгән иде. Башкортстан вәкиле минем күңелемне әсир итмәде. Бәйгедә мин генә түгел бит, күпчелек тавыш белән җиңүне Башкортстан кызына бирделәр һәм аны тапшыруга да чакырырга дигән сүз түгел бит әле. Ул үзенең таҗын алды инде, ул ниндидер чараларда вәкил буларак катнашачак.   – Сезгә башкалар белән чагыштырганда, чыннан да, бу өч кыз  күбрәк ошады мени?   – Алар миңа ошады. Мин аларның яхшы хатын һәм әни булырга әзер икәнлекләрен тойдым.   – Бу кызлар үзләре әлеге тапшыруда катнашырга ризалык бирдеме соң?   – Әйе, сөйләшүләр булды, әмма алар алдан шеф-редакторлар белән кастинг узарга тиеш. Әгәр безнең продюссер аларны хупласа, бу тапшыруны әзерләячәкбез.   – Өйләнергә теләгән егет кем булачак соң?    – Ул әле билгеле түгел. Кияүнең лаеклы татар булачагын гына өздереп әйтә алам. Тапшыруда кияү бер генә булачак, ул өч кыз арасыннан берсен сайлап алачак. Минемчә бу кызларны бөтен ил күрәчәк һәм шулай ук лаеклы егетләр күреп, алар белән танышырга теләячәк. Безнең тапшыруда мондый очраклар бик күп булды.    – Кайбер социаль челтәрләрдә кияү кеше сезнең улыгыз булачак икән дип тә яздылар. Бу дөресме?   – Әлегә бу төгәл мәгълүмат түгел.   – Сез, чыннан да, киленегезнең татар милләтеннән булуын телисезме?    – Әлбәттә! Мин кызымның да татар егетенә гашыйк булып, аңа кияүгә чыгуын телим. Улым турында әйткән дә юк, чөнки ул ир-ат, нәселне дәвам итүче.    – Әгәр, сер булмаса, улыгыз һәм кызыгызга ничә яшь?    – Улыма (Денис) 25, кызыма (Ксения) 22 яшь.   – Алар ни белән шөгыльләнә?   – Алар университет бетерә. Кызым психолог, минем һөнәремне дәвам итүче, улым шулай ук безнең гаилә бизнесында.    – Сез киявегез дә, киленегез дә бары тик татар гына булырга тиеш дип телисезме?   – Мәхәббәттә ниндидер кануннар юк. Русия – электән үк күпмилләтле дәүләт. Милләтне саклау өчен нәсел хәтерен дә саклау кирәк. Татар милләтен саклау өчен татар кызы татар егетенә кияүгә чыгарга тиеш. Бары тик шул юл белән генә милләтне саклап калып булачак. Мин татар әни буларак, милләтне саклау ягында. Мин оныкларымның да татар булуын телим. Әгәр минем оныкларым татар була икән, минем балаларымның да проблемнары кимрәк булачак. Әгәр гаиләләр бер милли тамырдан икән, аларның тормыштагы проблемнары да азрак. Аларга нинди дин тарафдары булу турында бәхәсләшү, балаларны чукындырыйкмы, әллә мөселман кануннары белән үстерикме дип тә баш ватып тору кирәк булмаячак.    – Моңа кадәр улыгызның таныш кызы, ә кызыгызның дус егете булган идеме? Алар татарлармы, әллә башка милләттәнме?    – Алар Мәскәүдә туып үсте бит, шуңа күрә аларның төрле милләттән булган дуслары һәм алар арасында татарлар да бар.    – Тормыш корганда кем соңгы сүзне әйтергә тиеш дип уйлыйсыз, әти-әниме, әллә яшьләр үзләреме?    – Яшьләр үзләре хәл итмәскә тиеш. Адәм һәм Һава вакытыннан бүгенгә кадәр бернәрсә дә үзгәрмәде, ата-ана фатихасын беркем дә кире какмады әле. Ата-аналар балаларына дөрес тәрбия бирү белән бер рәттән киләчәк тормышлары турында да кайгыртырга тиешләр. Гаилә – ул ике нәселнең бергә кушылуы да. Яшьләргә һәрвакыт ярдәм итеп тору кирәк. Яшьләр ни белә, ни аңлый соң, ә ата-ананың тәҗрибәсе зур. Әгәр яшьләр ата-ана сүзенә колак сала икән, ул вакытта аларга кияү һәм кәләшне дә ата-ана сайлый. Ата-ана кемне һәм нигә аны сайлап алырга кирәк икәнен яхшы белә.    Минем балаларым мине хөрмәт итә һәм минем сүземнән чыкмый. Алар бары тик яхшылык кына теләгәнемне дә белә. Минем матур татар кызымны яхшы гаиләдән булган матур татар егете күреп ала икән, нигә аларга бер-берсен яратмаска ди? Бернинди проблем да юк, бер-берсен яратачаклар алар. Минем матур улыма матур татар кызы гашыйк булуга да бернинди дә киртә күрмим. Җитмәсә, улымның материал хәле дә яхшы. Ата-ана, һичшиксез, гаилә корганда катнашырга тиеш.    Ата-аналар хәзер яшьләр үзләре хәл итәргә тиеш дигәнгә, (Русиядә) аерылышучылар саны никахлашучыларга караганда күбрәк. Ата-аналар башлары белән уйларга һәм гаилә корганда үзләренең балаларына булышырга тиеш.     | 09.12.2014 (полный текст новости)

  • 2014-12-09 08:28 Театр сөючеләргә - Яңа ел бүләге
    09.12.2014 Мәдәният Г.Камал исемендәге Татар дәүләт Академия театрында спектакль билетларына сертификат сатып алырга мөмкин. Камал Театры республика театрлары арасында беренче булып тамашачыларга бүләк сертификатлары тәкъдим итә. Тамашачылар буенча директор урынбасары Ранис Сәхибуллин: “Сертификатлар булдыру идеясе бездә күптән бар иде. Театрның корпоратив сату бүлеге менеджерлары да шул ук тәкъдим белән чыккач, аны тормышка ашыру тизләтелде. Күпләр якыннарын театрга чакырып бүләк ясарга телиләр. Тик кемгәдер бүләккә билет алганда аның өчен уңайлы көнне, ошаган спектакльне туры китерү бик мөһим. Бу очракта сертификат бүләк итү кулайрак. Бүләк иясе үзе теләгән вакытта, үзе сайлап алган спектакльгә килә ала”. Бүгенге көндә Камал Театры кассасында 500 һәм 1000 сумлык бүләк сертификатлары сатыла. Сертификат 109 сезон ахырына, ягъни 2015 елның 31 августына кадәр кулланылышка ия. Камал театры Татарстан театрлары арасында беренче булып тамашачыларга бүләк сертификатлары тәкъдим итә.    | (полный текст новости)

  • 2014-12-09 08:28 Дилә Нигъмәтуллинаның гаиләсендә күңелсез хәлләр
    09.12.2014 Шоу-бизнес Мари Иленең Бәрәңге районы Мазарбаш авылында Дилә Нигъмәтуллина яман шеш белән авырый дигән сүз чыккан. Нәрсә – дөрес, нәрсә уйдырма икәнлекне тамашачыларга җиткерер өчен җырчы үз теләге Intertat.ru хәбәрчесенә барысын да сөйләп бирде. Дилә Нигъмәтуллина өчен узып бара торган 2014 ел зур сынаулар китергән. Ел башында ул әнисенең яман шеш белән авыруын белә, ә берничә айдан соң әнисе Флера ханым аягын сындыра. Әлеге күңелсез вакыйгалар Диләнең үзен һәм якыннарын борчуга сала. – Минем өчен 2014 ел иң авыры булды. Гаиләбез өчен зур сынау алып килде. Әниебезнең сөт бизендә (рак молочный железы) IV стадияле яман шеш таптылар. Бүгенгәчә аның исәнлеге өчен көрәшәбез. Быел апрель аенда абыем Булат белән УНИКС концертлар залында дуэт концертыбыз булыр алдыннан әнием аягын сындырган иде. Бер ай буе хастахәнәдә ятты. Аның яныннан бер дә китмәдем диярлек. Мазарбаш авылындагы ике катлы йорт минем өстә калды дисәм дә була. Авыл булгач, аның бакчасы да, хуҗалыгы да бар бит инде. Әле бит кызым Сәфинә дә кечкенә. Менә шулай ыгы-зыгы белән, әнием аягына басты. Анысына Аллага шөкер генә итәм. Аягын сындырган вакытта, әниемә яман шештән каршы дарулар куллануны тыеп тордылар. Чөнки организмы болай да хәлсезләнгән иде. Бераз савыгып, йөзләренә нур кереп киткәннән соң, нурланыш терапиясе узды. Шулай ук системалар ала башлады. Швейцариядән кайтарылган дарулар кададылар. Аның бер ампуласы гына да 150 мең сум тора. Берничә ел аласы аны. Әлегә ул даруны ярты елга билгеләделәр. Әти-әнием миңа барыннан да кадерлерәк. Әтием Җәүдәт тә өйдәге эшләрне әнидән эшләттермәскә тырыша. Хәзер гастрольләргә дә сирәгрәк чыгам. Кызым Сәфинә туганнан бирле дисәм дә була. Игътибарымны күбрәк аңа бирергә тырышам. Үземнең дә калдырып китәсем килми. Кызым янында ярты көн булмасам, сагына башлыйм, - диде Дилә Нигъмәтуллина.     Ике ай буе, ягъни октябрь-ноябрь айларында Дилә Нигъмәтуллина Интернет челтәрендә әллә ни күренмәгәч, аны чынлап та яман шеш белән авырый дип уйлыйлар. Җырчы шул вакыт аралыгында күренми торуын да аңлатып китте.   Быел Дилә беренче тапкыр тормыш иптәше - танылган композитор Марат Мухиннан башка гына чит илгә ял итәргә бара. Берүзе генә түгел: 3 яшен тутырып килүче кызы Сәфинә һәм яшь җырчы Гөлназ Батталова белән. Октябрь аенда Төркиянең Кемер шәһәренә өчәүләп ял итәргә китәләр. Отельдә бар игътибар Диләгә дә, Гөлназга да түгел, ә Сәфинәгә була. Чөнки ул тышкы кыяфәте белән барысын да җәлеп итә. Төркиядән ял итеп кайтканнан соң, җырчы бронхит белән авырый башлый. Ике ай буе хасталангач терелеп килүе генә икән. Җырчының Интернет челтәренә чыгарга теләге булмауның сәбәпләре – менә шулар.   Эльза ГАЗИЗОВА | 08.12.2014 (полный текст новости)

  • 2014-12-09 08:28 Зөфәр Билалов: "Фонограмма тыңлау противогаз киеп чәчәк иснәү белән бер" (ФОТО)
    09.12.2014 Шоу-бизнес Бу сүзләрне Зөфәр Билалов бүген "Татмедиа"ның брифинг залында узган матбугат очрашуында әйтте. Эш шунда ки, бу шимбәдә "Пирамида"да узасы"Болгар радиосы" милли музыкаль премиясен тапшыру тантанасында бар кеше тере тавышка җырлаячак. Матбугат конференциясеннән фоторепортаж тәкъдим итәбез. Кем фотолары дип уйлыйсыз? Әлбәттә, Шамил Абдюшевныкы! 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 P.S. Зөфәр Билалов тормышында берене тапкыр матбугат конференциясендә катнашты бүген. Тарихи факт! --- --- | 09.12.2014 (полный текст новости)

  • 2014-12-09 05:43 Гүзәлемнән өр-яңа КЛИП (ПРЕМЬЕРА)
    08.12.2014 Шоу-бизнес Менә менә менә генә Гүзәлемнең өр-яңа клибы табадан төште. Анда Салават Миңнеханов та катнашулы. Кем әйтмешли, "первым делом самолеты, ну а девушки, а девушки потом". Карбыйбыз:                 --- --- | 08.12.2014 (полный текст новости)

  • 2014-12-09 05:43 Татар матбугаты яшәр өчен акча эшләргә өйрәнә (ВИДЕО)
    08.12.2014 Матбугат "Татмедиа"ның ни өчен үз киосклары юк? Ничек укучыларны арттырырга? Татар конгрессы оештырган утырышта катнашучы матбугат чаралары башлыклары шул турыда сөйләште 4 декабрьдә "Казан" милли-мәдәни үзәгендә узган татар киңкүләм мәгълүмат чараларының бүгенгесенә һәм киләчәгенә бәйле очрашуда дәүләт газетлары мөхәррирләреннән тыш, "Безнең гәҗит", "Матбугат.ру" кебек бәйсез мәгълүмат чыганаклары хуҗалары да үз сүзләрен әйтте. Татар конгрессы башкарма комитетының 2014 ел йомгакларына багышланган киңкүләм мәгълүмат чаралары комиссиясе утырышы иде бу. Аны "Яңа гасыр" телерадиокомпаниясе башлыгы, Дәүләт шурасы депутаты Илшат Әминов җанлы телдә татарча алып барды. Иң элек татар конгрессының матбугат хезмәте җитәкчесе Гөлназ Шәйхи әзерләгән видеохисап каралды, анда конгресс кул астында әзерләнүче медиа эшчәнлеге турында сөйләнде. Илшат Әминов татар мәгълүмат чараларын арттыру яклы   Русча эфирга чыгучы "Семь дней" тапшыруы белән танылган Илшат Әминов барлык килгән кунаклар белән ана телендә мөләем аралашып, һәркайсына сүз биреп, теләк-тәкъдимнәренә колак салырга тырышты. Үзе ягыннан татар мәгълүмат чараларының күбрәк, сыйфатлырак булуын теләде, Татарстанда яңа татар телле радио ачу эшләрендә актив катнашуын әйтте.   Аның янәшәсендә "Татмедиа" агентлыгы җитәкчесенең урынбасары Нурия Беломоина да эшчәнлекләре турында сөйләп мөхәррирләрнең сорауларына җавап бирде. Алар президуюмнан гына сөйләсәләр, аерым чыгышларны беренче булып берничә атна элек кенә "Татмедиа" җәмгыяте башлыгы киңәшчесе итеп билгеләнгән Римзил Вәлиев башлады.   Ул Русиянең төрле төбәкләреннән җыелган мөхәррирләргә мөрәҗәгать итеп, аны да үз кешеләре итеп кабул итүне сорады. Вәлиев бирелгән вакыт кысаларына гына сыймады, күп сөйләде. Чыгышында милли басмаларның укучылары санын югалтмау, татарлар яшәгән төрле төбәкләрдә язылу бәясен көйләү, электрон мәгълумат чаралары үсү-үзгәрү нәтиҗәсендә милли телевидениене саклап калу мәсьәләләренә кагылып үтте. Әмма күп сораулар ачык калды. Аларга башка чыгыш ясаучылар, мөхәррирләр җавап бирергә тырышты.   Милли басмаларга хөсетлек килешми   "Безнең халык ниндидер авырлык килгәндә генә үзенә көч туплап, алга адым ясый, бугенге кризиста без дә үзебезнең укучыларбызны югалтмабыз. Ләкин бер нәрсә борчый: безгә бер-беребезгә "үләсез, яши алмыйсыз" дип диагноз куярга ярамый, хөсетләнү безнең сыйфатны үстерми. Эшне эшлик, милләткә хезмәт итик, ләкин янәшәдәге синең кебекләрне чеметеп, аларга таяк кую дөрес түгел", диде "Ватаным Татарстан" газеты баш мөхәририре Миңназыйм Сәфәров.   Аңа "Ни өчен "Ватаным Татарстан" федераль каталогка кермәде?" дигән сорау бирелде. Ул моны кирәкмәгәнгә акча түгү, бу юл белән чит төбәкләрдә укучылар артмавы белән аңлатты. "Укучысы булганда андый мөмкинлекне тудырырга кирәк, ләкин шул ук Чувашстан, Башкорстанда безнең матбугатны алдырттырмау системы яши икән, аны эшләү мәгънәсез, анда безне укучылар бик аз. Бердәнбер юл – башка өлкәләрдә яшәүче татарларга төрле сайтлар, интернет мөмкинлекләрен кулланып укыту, язылдыру юлларын камилләштерү", ди Сәфәров.   "Татмедиа"ның үз газет киосклары булырга тиеш"   Ике дистә меңнән артык тираж белән мөстәкыйль чыгучы "Безнең гәҗит" нәшере, баш мөхәррире Илфат Фәйзрахманов, газет-журнал тарату, сату проблемнарын "Татмедиа" агентлыгы белән берлектә чишәргә чакырды.     "Бүгенге көндә монополистка әйләнгән почта газет-журналларга язылу бәясен арттыра. Кызганыч, бу шартларда ниндидер яңалык кертеп эшләү юлларын эзләү юк. Без берләшеп альтернатив язылу, алтернатив тарату юлларын тапсак, хәлебез җиңеләячәк. Киосклар мәсьәләсенә килгәндә, нишләп "Татмедия" чит эшмәкәрләр белән хезмәттәшлек итә, без аларга аз бәядән газета сатып, алар ул бәяне икеләтә күтәреп сата. "Татмедия"нең ни өчен бүген үз киосклары юк? Бу турыда уйланырга вакыттыр. Без бәйсез, мөстәкыйль эшләүче басма. Шуңа да менә бетәбез, ябылабыз дигән вакытлар да күп булды. Шул чакта, башка безнең кебек үк мөстәкыйль басмаларның ярдәмнәрен күрәбез. Бүгенге көндә без, басмачылар бердәм, бер-беребез белән киңәшләшеп яшибез, бүген безне укымасалар, аларны укысыннар файдасы уртак – укучы булсын, ул татарча укысын. Укучыга кызыклы, файдалы материал булсын өчен без бүген бер урында таптанып торудан тайпылырга тиешбез", диде Фәйзрахманов.   Татарстан президенты яңа киосклар проектына каршы   Илфат Фәйзрахманов күтәргән киосклар мәсьәләсенә "Татмедиа" җитәкчесе урынбасары Нурия Беломоина шундук ачыклык кертергә ашыкты.   "Татмедиа газета-журналларыбызны сату өчен үз киоскларын булдыру турында президентка мөрәҗәгать итте, әмма бу тәкъдим кабул ителмәде. Беренчедән, шәһәрдәге киоскларны бөтенләй бетерү эше алып барыла, икенчедән, шәһәрдәге киосклар башка тауарларны да сата, ләкин безнең газет-журналлар аларга кирәк түгел. Без Татарстан районнары идарәләренә дә мөрәҗәгать иттек, ләкин 43 муниципалитетка язган хатның 43е дә кире кагылды. Менә без бүген шундый халәттә, әмма бу юнәлештә эшебезне туктатмыйбыз. Чөнки моның өчен без акчаны үзебез табабыз, урын гына табарга кирәк. Ният-планда инвестор ярдәме белән күпфункцияле киосклар төзү иде, анда телефонга акча салып, дәүләт электрон хезмәтләрен кулланып, җылынып, газет-журналлар алып була торган зур булмаган биналар булдыру ниятләнә, әлегә проектны тормышка ашыру һаман да чигерелеп килә", диде Беломоина.   Газет-журналлардан тыш милли телевидение-радио турында да сүз булды. "Яңа гасыр" телерадиокомпаниясенең урынбасары Миләүшә Айтуганова татар телевидениясенең хәле, проблемалары, яңа проектлары белән таныштырды.   ТНВны караучылар өлкәнәя, яшьләр кими   ТНВ баш мөхәррире урынбасары Миләүшә Айтуганова "Телевидениенең төп проблемаларына килгәндә, бүгенге көндә аудиториянең өлкәнәя баруы күзәтелә. Без бу проблемнан чыгу юлы буларак интернет телевидениене күздә тотабыз. Яшьләр һәм балалар өчен интернетта татар телендә телевидение эшләтеп җибәрергә телибез. Бүгенге көндә  интернетта төрле татар сайтларында безнең эшчәнлеккә, милли киңкүләм мәгълүмат чараларына караган пычрак фикерләр бар. Бу бездә этика, эчке цензура, тәрбия булмау турында сөйли. Киләчәкне уйлап эш иткәндә татар матбугатының барлык өлкәләренә берләшеп яшәү кирәк", диде.   Ринат Закиров "Яңа гасыр" каналыннан канәгать   Ул арада президиумда утырырга тиешле, әмма күп урында катнашу сәбәпле каядыр барырга ашыккан конгресс рәисе Ринат Закиров сүз алып Миләүшә Айтуганова чыгышыннан соң "Яңа гасыр" каналына рәхмәтләрен яудыра башлады. Ул үз фикерләрен дөньяда яшәүче барлык татарлар исеменнән җиткерде.   "Мин чит төбәкләрдә яшәүче бөтен татарлар исеменнән ТНВ каналы эшчәнлегеннән канәгать булуыбызны белдерәбез. Бу юнәлештә барсак, безнең телевидение халыкка якынаю, балаларга милли тәрбия бирү, туган телне үстерү мәсьәләсендә уңышка ирешәчәк. Без сездән бик канәгать, алга таба да бергәләшеп дус-тату булып эшләүне дәвам итик”, диде Закиров.   "Халыкның главаның кайда булуы турында укыйсы килми"   Чираттагы чыгыш ясаучы, "Шәһри Казан" газетасы журналисты Илфак Шиһапов белдергәнчә, журналистларның эчке цензурасының артыгы белән булуы, ирекле уйлый, яза белмәве татар матбугатының укучысы кимүенә китерде. Илфак ШиһаповИлфак Шиһапов   "Халыкның президент яки кайсыдыр главаның каядыр барганын укып утырасы килми, аның тормыш турында укыйсы килә. Укырлык әйбер булса, укучысы һәрвакыт табыла. Без үзебез кысалардан чыга алмыйбыз, үзебез үк уйлар белән ирексез, зарлану биредә урынсыз. Глава турында начар язып буламыни дип уйлаган кеше журналист була алмый. Журфакта укып кына журналист булып булмый, ул Ходайдан бирелә. Бездә сүз иреге юк дигән сүз дөрес түгел, сүз иреге безнең үзебездә юк, без үзебезнең шәүләбездән куркабыз, чөнки бездә күбесе совет журналистикасы гадәтләрен дәвам итеп эшли. Газет кызыклы булсын өчен, халыкчан булсын өчен нәрсә эшләргә соң?  Бүгенге көндә яхшы тираж җыйган шәхси матбугат чынлыкта сары темалар күтәрми, андый гаепләр ату дөрес түгел. Дәүләт басмаларында да, мөстәкыйль басмалардагы кебек үк, проблемнар күтәрелә, ләкин аерма шунда, телләре төрле. Артыгын әйтеп ташламасам иде, дип язалар, бу татарларга хас әйбер. Шундый позициядән чыгып язылган газет халыкта укылмый. Газет ул дус, иптәш булырга тиеш", диде Илфак Шиһапов.   "Халыкка якын булырга, ул аңлаган телдә язырга кирәк", ди Шиһапов. Залда утырган язучы, шагыйрь Ркаил Зәйдулла Илфак әфәндегә каршы төшеп, газет-журналларның язу теленә игътибар итәргә кирәклекне әйтте.   "Бүгенге көндә газета-журналларның теле аксый, халыкка якын булырга тырышып, халыкка якын тел белән язу дөрес түгел. Син бит халыкның ничек сөйләшкәнен беләсең, Илфак. Шул дәрәҗәгә төшергә буламы", диде Зәйдулла.   "Кызыл таң"лылар миллионнар эшләүләрен әйтеп татарстаннарны таң калдырды   Ничек язу мәсьәләсеннән болайрак, күбесен тиражны арттыру, газет сатып акча эшләү мәсьәләсе борчый иде. Шуңа да Уфадан килгән "Кызыл таң" газеты баш мөхәррире Фаил Фәтхетдинов үз чыгышында миллионлаган сум эшләүләрен әйткәч, залдагылар аһ итте, бөтен игътибар аңа юнәлде.   "Ярты елга язылу 1300 сумга якын, шуның 70 процентын почта ала. Почтаны финанслау өчен яшәгәнче дип, моннан чыгу юлын эзләп, үзебезнең газет өчен берничә язылу индексы булдырдык, халык үзенә кирәклесен үзе сайлый. Бу укучы санын югалтмаска ярдәм итте. Газетны бүлеп, аз-азлап та таратабыз, кемдер атнасына бер килгәнен, икенчеләре атнасына өч килгәнен ала. Әлбәттә, бәяләр аерыла, укучы үзе сайлый. Халыкка пропаганда, газетны популярлаштыру максатыннан без ай саен "Нур" театрында берәр районны чыгыш ясарга чакырабыз, алар үз районнарыннан чыккан күренекле шәхесләр белән берлектә концерт куялар, бу зур проект. Шунда җыелган халык турыдан-туры безнең газет белән таныша ала. Тамашаларны карау өчен газетка язылырга кирәк, ул керү билеты да булып тора. Бер газет белән ике кеше керә. Бу алымнар басма тиражны шактый арттырды.   PDF абүнәләребез бар, сайтта электрон киосклар булдырдык, электрон газет ясадык, анда онлайн телевидение эшләп килә. Бу альтернатив чаралар газетның гомерен озайту, хәлен яхшырту максатында эшләнде. Газет китап чыгару белән белән дә шөгыльләнә, безгә һәркем килеп үз китабын чыгара ала, табышларыбыз инде миллионнар белән исәпләнелә", диде Фәтхетдинов.   Популяр татар төркемнәрен тотучы яшьләрне милләткә борырга кирәк   Дәүләтнеке булмаган, мөстәкыйль эшләүче иң күп укучысы булган "Матбугат.ру" сайты хуҗасы Данил Сәфәров та үз чыгышында электрон абүнәләрне, интернет битләрнең мөмкинлекләрен актив кулланырга чакырды.   "Электрон сайтларның яшәеше, сулышы турыдан-туры аларның эшчәнлегенә бәйле, вакытында җиткерелгән мәгълумат кына актуаль, газета-журналларның күбесе сайтларын алып баруны икенче эш итеп кенә кабул итәләр, чөнки аның акчасы юк, ул алар өчен бер "абуза" формасында. Бүгенге көндә киң популярлык алган социаль челтәрләрдә татарча төркемнәр бар, аны гади мәктәп укучылары, яшьләр төзи, аларны үзебезгә чакырып, нәкъ менә милләткә хезмәт итүгә җәлеп итергә кирәк", ди Сәфәров.   "Йә җырлыйк кына, йә биик кенә инде"   Конгрессның башкарма комитетының Киңкүләм мәгълүмат чаралары комиссиясе утырышында "Болгар" радиосы җитәкчесе Илнур Фәйзрахманов та бар иде. Аның "Яңа гасыр" телерадиокомпаниясе башлыгы Илшат Әминов белән радионың эчтәлеге турында бәхәсләшүләре билгеле булды.   "Йә җырлыйк кына, йә биик кенә инде дип әйтәм менә аңа, ул әлегә төрлечә эшләү яклы, соңыннан нәтиҗәләрне карыйбыз инде", диде Әминов Фәйзрахманов сөйләгән арада.   "Бүгенге көндә бездә төрле аудиториягә караган тапшырулар эшләнелә, яңа проектлар эзерләнә. Тыңлаучы радионы ун минут тыңлап ниндидер нәтиҗәләр чыгарырга ашыкмасын иде, боларның тапшырулары юк дип алар шул рәвешле синең бөтен эшеңне юкка чыгарырга мөмкиннәр", ди Фәйзрахманов. Аныңча, радиода алып баручыларның сөйләмнәрен дә һәрвакыт тыңлап, паразит сүзләрне бетереп торалар. Ул ике якка да файда булачагына ишарә ясап, матбугатчыларны радио белән хезмәттәшлеккә чакырды.   Рөстәм ИСХАКЫЙ | 06.12.2014 (полный текст новости)

  • 2014-12-09 05:43 Яшьти Зиннур Тимергалиев: «Мине ничек манчырлар икән?»
    08.12.2014 «ЯШЬТИ» әдәби сәхифә «Исәнмесез. Анда «Матбугат.ру»да яшьти Зөлфия Йосыфалиевага яхшы элләккән. Минем шигырьләрне дә куя алмассыз микән шунда. Беләсем килә, мине ничек манчырлар икән», - дигән хат килде редакциягә. Арчадан Зиннур Тимергалиевга 40 яшь. Өйләнгән, ике баласы бар. Күңеле белән ул һәрвакыт яшь. 15 ел ОВД системасында эшләп, сәламәтлеге какшау аркасында ялга озатыла. Инфаркт һәм инсульт кичергән кеше. Беренче шигырь язу теләге солдат хезмәтендә туган. Туган якны сагынудан. Солдаттан кайткач Зиннур әфәнде шигырь язудан туктамый.   * * *  Ачуланма инде миңа әгәр , - Хәлең ничек ? - диеп хат язсам. Айлар-еллар суга акты инде, Онытмадым – дигән сүз куйсам.   Ачуланма саклаганым өчен, Бик тирәндә сине сөйгәнем. Яңгыр арты, кояш чыга. Башын күтәр әйдә - дигәнең.   Очрашулар сорап яза алмыйм, Араларны еллар туздырган. Бер йөрәкне мәҗбүр итеп, Башка белән гомер узылган.   Ачуланма миңа, үтенәмен, зинһар, Йомшап киткән кайчак күңелгә. Уйларымда сиңа барып кайттым, Бер хыялый кечкенә мизгелдә.   * * *  Бәхетеңне белү өчен Бәхетсез булып кара. Мәңгелеккә гашыйк бул да, Сагыштан елап кара.   Шатлыгыңнан елмайганда, Маңгайга тондырсыннар. Син кем әле – дисеннәр дә, Нахак сүз ыргытсыннар.   Каргап кара язмышыңны, «Һаман да кара тора». Ирек бирми елмаерга, Күсәге әзер тора.   Барысын да узар өчен  Син бераз яшәп кара. Чын бәхетне тату өчен Картлыкка җитеп кара.   * * *  Егылганда килеп кулын бирә, Дус та түгел, бары чит кеше. Раббым ахры җибәрәдер: - Онытамдым әле мин сине!   Елыйм дисәң, елмайталар, Тыңламыйлар хәтта зарымны. Саташулар аша атлап китсәм, Тазарталар килеп уемны.   Яңгырлы көн кинәт ямле була, Адашканда юллар табыла. Егылганда йөгереп килгән, Тиккә генә инде дус була.   Яратасың ахры мине, Раббым, Сынау арты сынау узамын. Көчем бетте бара алмыйм-дисәм! Киләсең дә кулың сузасың.   * * *  Розаларның исен мин яратмыйм, Мин әремнәр исен яратам. Чит җимешкә исем китми, Миләш кабып бары тәм табам.   Матур дыр ул кипарислар, Тик, минемчә, матур каеннар. Юл буена чыкканнар да, Тирән уйга гуя чумганнар.   Ишеткән бар диңгез шавын, Ә колакка ятыш чишмә тавышы. Колач җитмәс күрдем елагаларны, Ә яраттым бары инеш агышы.   Әйе, күрә алдым чит җирләрне, Тоя алдым йөрәк сагышы. Гүзәлеккә карап соклансам да, Күңел барбер илгә ашыкты.    * * *  Талгын гына яуган тәүге карым, Хәбәр бирә кышның җиткәнен, Сабыр гына калып күзәтәбез, Тагын бер ел узып киткәнен.   Акрын гына узган иске елым, Син кайчандыр идең яңасы. - Рәхмәт сиңа - диеп башым иям, Узган гомер юктыр кайтасы.   Гүзәллеккә чумган кышның таңы Йөрәкләрдә сагыш уятмый, Яңа елда, яңа бәхет килер ди дә,  Күңелләрне шулай алдалый.   Алда көтә салкын бураннары, Уйларымнны кабат чуалтыр. Ашыктырмыйм әле гомерләрне Язларым да кабат бер кайтыр.    * * *  Әрәмәлек кабат тынып калган, Сандугачым кая юл алган. Серләшмиләр инде яфраклар да, Сары төсен бары каплаган.   Сандугачым, син оныттың бугай, Минем өчен җырың калганын. Йөрәгемнән чыкан моңлы көем, Иштә алмый гомер узганын.   Ота алмый кабат китеп бардың, Мин бит сиңа бары җырладым. Җан ярасын аңларсын да, Кушылырсың диеп уйладым.    Кабат сагыш басылмыйча калды, Кабат килер язлар көтәсе. Кышларымда купкан буран Күңелемнең сиңа үпкәсе.   Борчылу   Көнем туса, кемдер килер кебек, Юк та бугай көткән кешем дә. Таба алмый җаным тынычлыкны Бармый кебек бүген эшем дә.   Көнем туса, җаным тумагандай, Гел сызланып һаман ни көтә? Сабыр гына булып кала алмый, Тыныч бугай инде, өем-көем дә.   Көнем туса, хаман кемне көтәм? Ник сабырсыз икән йөрәгем. Килер кешем юк та кебек, Тик кемнедер көтә күңелем.   * * *  Сөйләр идем серләремне Серемне сер итсәләр. Тик нишләрмен серем белеп Үземне хур итсәләр?    Сөйләр идем серләремне  Мин тугры юлдашыма. Тик нишлим соң, сөйли алмыйм, Сәбәп юк ышанычка.   Сөйләр идем серләремне  Мин барлык дусларыма. Тик нишләрмен әгәр алар, Әйләнсә дошманыма.   Юк кирәкми, сөйләмим мин  Дуска да, дошманга да. Кирәк түгел сезнең сер дә. Сердәшсез тыныч миңа.    * * *  Хушлашмыйча китү җиңел, Кире кайтыр өчен булмаса. Үткәннәре онытылсын – диеп, Кулың селтәп әгәр сызылса.   Ике язмыш инде ике ярда, Айрым гына инде юл салса. Өзгәләнми йөрәк сабыр калып, Сагыш җиле сине аяса.   Тыныч узса төннәрең дә, Саташусыз булса уяну. - Үткән инде, үкенечкә түгел Ирен чәйнәп нигә елату!   Көннәр үтә-үтә төннәре дә, Кире кайтыр юллар эзлибез. Онытыла яшьлек үпкәләре, - Син гаепле түгел, мин – дибез.   Әйләнә кайта уйлар кабат, Айрым киткән юллар чатына. Бер җылы сүз иштергә теләп, - Зинһар өчен, яшьлек хакына!   Хушлашмыйча китү җиңел түгел, Кала анда җаннар яртысы. Сызланмыйча тора алмый  Төзәлми шул йөрәк ярасы.   --- --- | 08.12.2014 (полный текст новости)

  • 2014-12-09 05:43 Рифат Фәттахов Ваһапов фестивале, “Татар моңы” һәм Филүс Каһиров турында
    08.12.2014 Мәдәният Бүген журналистлар белән очрашу вакытында Рәшит Ваһапов фестивале җитәкчесе, продюсер Рифат Фәттаховтан “Шушы көннәрдә генә үткән “Татар моңы” конкурсының йомгаклау концерты һәм анда сезнең лауреат Филүс Каһировның катнашуы турында фикерегез нинди?” дип сорадылар. Ул болай дип җавап бирде: - Әлбәттә, уңай. Фестивальләр, конкурслар күп булган саен талантлы яшьләребезгә зур сәхнәгә чыгу мөмкинлеге арта. Кемдер үзен Ваһапов фестивалендә күрсәтә, кемдер – “Татар моңы”нда, кемдер – “Созвездие”дә... Болар барысы да бары тик файдага. Билгеле, ел саен зур талантлар ачылмаска да мөмкин. Һәр конкурс бер генә яңа исем ачса да – бу инде зур уңыш. Ә андый исемнәр быелгы “Татар моңы”нда бар иде. Инде Ваһапов фестиваленең гран-при иясе Филүс Каһировның бу концертта катнашуы, бигрәк тә аны төгәлләве, миңа калса, оештыручылар тарафыннан нык уйланылган, моңа тирән мәгънә салынган. “Без Филүсләр кебек яшьләрне эзлибез, бүгенге җиңүчеләргә әнә шул үрнәккә омтылырга кирәк”,- дигән мәгънәне күрдем мин монда. Бу, әлбәттә, Филүскә дә һәм, һичшиксез, Ваһапов фестиваленә дә югары бәя. Рәхмәт! Филүснең чыгышын бу концертта иң уңышлы дип санасам да, миңа калса, репертуар, җыр дөрес сайланмаган. Әлбәттә, бөек җырчыбыз Илһам Шакиров репертуарындагы “Казах кызы сөйгәнем” - камил әсәр. Әмма Филүс аны кирәгеннән артык “заманчалаштырган”, попсалаштырган. Шуңа күрә, ни кызганыч, бу җыр белән Филүс үзенең зур мөмкинлекләрен күрсәтә алмады. Хәер, монысы инде икенче мәсьәлә...   Ә “Татар моңы”на мин уңышлар телим! Киләчәктә дә шулай бер-беребезнең уңышларына сөенеп, бер-беребездән үрнәк алып яшәргә язсын.   Айдар СӘЛИМОВ | (полный текст новости)

  • 2014-12-09 05:43 Операциягә әзерләнүче Дәниф Шәрәфетдинов: "Дуслар ташламый, шуңа сөенәм" (ВИДЕО)
    08.12.2014 Җәмгыять Озак вакыт авырып торучы, тиздән операция кичерәчәк танылган җырчы Дәниф Шәрәфетдиновка ярдәм итү өчен җырчылар һәм артистлар Чаллыда концерт-тамаша оештырды. Танылган җырчы Дәниф Шәрәфетдинов соңгы елларда сәхнәдә күренмәде. Моның сәбәбе җырчының авырып китүе иде. Дәнифнең авыр көннәрендә сәнгать кешеләре аңа мадти ярдәм күрсәтү максатыннан 3 декабрьдә Чаллыда хәйрия концерт-тамаша күрсәтте Дәнифнең бүгенге хәле нинди, киләчәккә нинди өметләр баглый? Без төрле имеш-мимешләргә урын бирмичә, халык яратып өлгергән җырчының үзенә мөрәҗәгать иттек.   – Дәниф әфәнде, авыруыгызның елларга сузылуы тамашачыларны борчый. Берничә ай элек кенә сезнең турыда "култык таякларына калды", дигән хәбәрләр дә булды. Менә сез бүген таякларсыз гына тамашага килгәнсез. Тамаша дигәнебез ул сезнең тазару, аякка басуга беркадәр мадти ярдәм күрсәтү уңаеннан оештырылган хәйрия концерты. Мөмкин булса, бүгенге халәтегезне әйтеп китә алмассызмы?   – Август аенда көтмәгәндә генә аяксыз калып, таякларга калдым, дияргә була. Табиблар бер ай дәвамында диагноз куя алмадылар. Соңрак, өченче ай дәвамында Казанда дәваланып, кыйммәтле дарулар куллана башлагач, хәлем бераз җиңеләйде кебек. Шул дәвалануларны дәвам итү, кыйбатлы даруларны алу өчен мадти ярдәм күрсәтү максатыннан менә Чаллы артистлары хәйрия концерты оештырган. Мондый гамәлләре өчен аларга зур рәхмәт. Менә мин үзем әле Казаннан кайттым гына, шуңа сәламәтлегем какшабрак тора. Бу инде күптәннән җыелып килгән. Аякка басарга ярдәм итәргә теләүчеләр күп икән, чын күңелдән рәхмәт барысына да. Бу заманда ничек кенә булмасын, гаилә белән үзебезгә генә авырлыкларны җиңү шактый кыен булгандыр. Иҗатташ дуслар ташламый, шуңа сөенәм.   – Дәниф әфәнде, алда әйткән идем, имеш-мимешләр турында сүз булмый дип. Шулай да, сезгә бик кирәкле булган уколларның берсенең генә дә бәясе йөз мең сум чамасы тора, дигән сүзләрне ишеттек. Шуңа үзегез ачыклык кертсәгез иде.   – Бер укол бәясе алай ук тормый, 78 мең сум тирәсе тора. Аннан соң, алда булачак операциянең дә бәясен 120 мең сум белән билгеләделәр. Ни генә булса да, бүгенге көндә минем дусларның булуы, ярдәм итәргә тырышулары җанга, күңелгә рәхәтлек бирә, киләчәккә ышаныч өсти.   * * * *   Шушы хәйрия концерты барышында без әлеге чарада катнашкан утызлап артистның берничәсенә мөрәҗәгать иттек. Чаллы театры артисты, драматург Булат Сәләхов әңгәмә барышында "Әйе, мондый авыр хәлләрне читләтеп үтмәскә тырышырга кирәк. Кайбер артистлар-йолдызлар мондый нәрсәне оныттылар. Мин әйтер идем, кеше зурмы ул, кечкенәме ул, бәлагә тарыса, безнең бурыч кулдан, хәлебездән килгәнчә аңа ярдәм итү. Шуңа, Дәнифнең сәламәтлеген яхшырту өчен бик күп артистлар килде. Үзебезнең Чаллы артистлары, Казаннан, Башкортстаннан кайтканнар да бар. Моны бик күркәм күренеш дип саныйм, зур рәхмәт аларга", дигән фикерләрен җиткерде.   Әлеге хәйрия концертын Казаннан кайткан Гөлдания Хәйруллина да хуплый. "Әлбәттә, безнең Чаллы артистлары гомергә бердәм булды. Кемгәдер авырлык килгәндә ярдәмләшеп яшәделәр. Миңа да авыр чакларда булыштылар. Рәхмәт барысына. Менә бүген дә, шул гадәтне дәвам итеп, Дәнифкә ярдәм итәргә җыелдык. Биредә азмы-күпме җыелган акча аңа тазалыгын арттырырга ярдәм итсен иде. Ул киләчәктә дә сәхнәләрдә тамашачыны сөендерсен, гаиләсе белән дә бәхетле булсын иде", ди Гөлдания ханым.   Шушындый теләкләрне Дәниф Шәрәфетдиновка теләктәшлек күрсәтеп килүче бик күп артистлардан, тамашачылардан ишетергә туры килде.     Дәнифнең элекке елларда башкарган "Тәрәзәңә пәрдә корма әле" җыры Гарифулла ГАЗИЗ | 07.12.2014 (полный текст новости)

  • 2014-12-09 05:43 Мультиварканы алып киттеләр (ФОТО). Бу атнаны миксер уйнатабыз!
    08.12.2014 БӘЙГЕ "Матбугат.ру" 2014 елның декабрендә атна саен бер бүләк уйната. Узган атнаны мультиварка уйнаткан идек. Бу атнаны - миксер. Бәйгенең шартлары: 1) Бу язмага "Вконтакте"да репост ясау һәм бәйге тәмамланганчы стенагызда тоту: https://vk.com/onlinetatar 2) https://vk.com/onlinetatar группасына язылу:  3) МАТБУГАТ.РУ сүзен оригиналь итеп язып (төймәләр белән тезеп, конструктор белән ясап, утыннар белән тезеп һ.б.) фотога төшерү һәм фотоны монда җибәрү: https://vk.com/id104466155 (фотоны җибәрү – аны “Матбугат.ру” сайтына элергә рөхсәт бирүне дә аңлата).  Җиңүчене 14 декабрь көнне очраклы саннар генераторы билгеләячәк. * * *  Узган атнаны мультиварка уйнаткан идек. Җиңүче Алсу Мәҗитова бүген бүләкне редакциядән алып китте. "Мультиварканы кулыма алмыйча җиңүемә ышанмаячакмын дигән иде Алсу. Менә хәзер ышанды инде. Җиңүчене билгеләүне видеога яздырган идек:  --- --- | 08.12.2014 (полный текст новости)

  • 2014-12-09 05:43 “Кышкы солянка” вакыты җитте!
    08.12.2014 Шоу-бизнес Язлар үтте, җәйләр китте, көзләр дә артта калды. Димәк, “Кышкы солянка” вакыты җитте! Үтеп баручы елның иң күңелле концертын күрү мөмкинлеге бар. 24-25 декабрь көннәрендә “Филармония” концертлар залында “Кышкы солянка” булачак. Яңа ел бәйрәме рухын тояр өчен генә булса да, барырга кирәк анда, җәмәгать. Сер итеп кенә әйтәбез: үзенең Кар кызын белән Кыш бабай да киләчәк! Ә алып баручылар, т-с-с-с – йолдызлы парлы конферанслар – Ләйсән Гыймаева һәм Булат Бәйрәмов, шулай ук Иркә белән Илшат Вакказов! Тәмле мандариннар исе, күңелле бүләкләр һәм йолдыз кунаклар – кызыктырдымы! Барысы да сезне көтә! Үзеңә һәм якыннарыңа билет алып калырга ашык. Моның өчен kassir.ru сайтына мөрәҗәгать итеп була. Яки 297-43-77 номерына шалтыратыгыз. Бу концертка билетлар - яңа елга бүләк ясау өчен бер дигән бит!  Димәк, 24-25 декабрь көннәрендә 18:30 сәгатьтә “Филармония” концертлар залында “Кышкы солянка”да очрашканчыга кадәр.   | (полный текст новости)

  • 2014-12-09 05:43 Түбән Новгородның Җәмигъ мәчете 100 еллыгын билгеләргә җыена
    08.12.2014 Дин Үткән көннәрдә без Түбән Новгородның Җәмигъ мәчетендә булдык һәм федераль дәрәҗәдә мәдәни мирас дип танылган бу тарихи бинаның 100 еллыгына әзерлеге белән кызыксындык. Исегезгә төшерәбез, өлкә үзәгенең тау өлешендә урнашкан бу мәчет киләсе 2015 елда үзенең гасырлык юбилеен билгеләп үтәчәк - Бер Аллаһының рәхмәте белән мәчетне төзекләндерү эшләре салмак кына бара. Бүгенгесе көнгә реконструкция буенча биш миллионлык эшләр башкардык инде. Өлкә хөкүмәтенә рәхмәт, шул чыгымнарның яртысын кап- лады. Әйтергә кирәк, мәчеткә нигезеннән алып түбәсенә кадәр ремонт ясыйсы бар. Күргәнегезчә, түбәсен кыйммәтле һәм чыдам материал белән яптык. Тиздән ярым айлары да урыннарына беркетелер. Түбә турында сөйләгәндә, мәдрәсәбезнең дә түбәсен алмаштыру сорала. Ник дисәгез, ул гамәлгә кертелгәннән бирле ремонт күрмәгән, ә бу вакыт чоры төп-төгәл 20 ел тәшкил итә. Мәчет бинасын мөселманнар ихтыяҗына кайтаргач, аңа ремонт ясалган иде һәм шуннан алып бүгенгесе көнгә кадәр ул яңартылмады диярлек. Ә бит 1991 елдан алып шактый сулар акты инде, - дип сөйләде өлкә Җәмигъ мәчете имамы, хөрмәтле Үмәр хәзрәт Идрисов. Нәкъ ул бу тарихи мәчетне Нижгар татарлары ихтыяҗына кайтару мәсьәләсе белән 1980 елларда ук кайнап йөри башлый. Ләкин ярты гасыр дәвамында склад, госпиталь, балалар бакчасы һәм ашыгыч медицина ярдәме күрсәтү пункты булган бу бинаны тиз генә кайтарып бирмиләр шул. Бохарада дини белем алып кайткан һәм татарларның рухи мәнфәгатен канәгатьләндерүгә керешкән Үмәр хәзрәткә бу өлкәдә күп чабып йөрергә, күп инстанцияләрнең ишекләрен шакырга туры килә, әмма Ходайның ярдәме белән ул морадына ирешә – 1915 елның 20 мартында ачылган һәм 1938 елда ябылган бу мәчет яңадан татарларга кайтарыла. 1990 елларда Үмәр хәзрәтне Т.Новгород өлкәсенең баш имамы итеп сайлыйлар һәм ул яңа гына оешкан (1993) Диния нәзарәтен дә җитәкли. - 1990 еллар – иң авыр еллар иде. Мәчетне яңарту белән янәшәдә мәдрәсә дә төзи башладык. Әмма, әйткәнемчә, акча кытлыгы, дөресрәге, юклыгы нык сизелде. Ярый әле шул авыр заманда мәдрәсәне төзеп бетерергә мәскәүле якташыбыз Рәшит Баязитов ярдәм итте. Рәшит Җаббарович белән безне ул чакта Равил хәзрәт Гайнетдин таныштырды. “Син аның якташы, шуңа ярдәм кылырга тырыш”, - дип мөрәҗәгать итте Равил хәзрәт Рәшит әфәндегә. Аллага шөкер, Рәшит Җаббаровичның үзенең дә Мәскәүдә зур төзелеше бара иде, әмма ләкин безгә дә булышырга мөмкинлек тапты. Мин аларның икесенә дә зур рәхмәтле, - ди Үмәр хәзрәт Идрисов. Бүгенге мәчет тирәсендәге эшләргә конкрет килгәндә, өлкә Диния нәзарәтенең капиталь төзелеш бүлеге җитәкчесе Наилә Мухарметовадан да сораштык. - Баштан ук башласак, Үмәр хәзрәтнең фидакарь тырышлыгы аркасында бу Җәмигъ мәчете1988 елда өлкә мөселманнарына документаль рәвештә тапшырылды. Өч ел дәвамында аны төзекләндердек, чөнки 50 ел эчендә ул шактый таушалган иде, хәтта архитектурасына да үзгәрешләр кертелгән булган. Тарихи документлар, фотолар ярдәмендә без аның беренче күренешен кайтардык. Һәм менә бүген тагын мәчетне яңартабыз, ныгытабыз, тагын өлкә мөселманнарына ул 100 ел хезмәт итсен иде, дигән ният белән бу эшләрне башкарабыз, - дип сөйләде Наилә Шавкатовна. - Тарихи Җәмигъ мәчетен элекке кыяфәтенә кайтару максаты белән нинди күрмешләр күргәнне, нинди зур эшләр башкарганны, күпме күз яшьләре түгелгәнне үзебез генә беләбез, - дип сүзгә кабат кушылды Үмәр хәзрәт. – Мәрхүм Әхмәт һәм Фатех абзыйлар төн йокламыйча мәчет төзелешенә шаландалар белән Чабаксардан таш ташыдылар. Үзләре үк мәчетнең манарасын төзергә Казаннан оста таптылар. Әйтәм бит, мәчетне ачу үзе бер мөһим вакыйга булса, аны тиешле сыйфатка китерүдә газап күрүләребезне, җәфа чигүләребезне үзебез генә беләбез. Әлхәмдүлилләһи шөкер, эшебез бара, максатлар акрын гына тормышка ашырыла килә. Минем бер генә үтенечем бар: ярдәм итәргә теләмәүчеләр, безнең эшчәнлеккә битараф карамаучылар комачауламасыннар гына иде. Тагын бер мөһим эшебез калып килә, ул да булса – ташларны тышкы яктан эшкәртеп, реставрацияләп чыгу, чөнки заманында бинаны дөрес кулланмау сәбәпле, гасырлык бинаның аерым ташлары таркала башлады. Шуның өстенә электр челтәрен алмаштыру һәм эчке яктан косметик ремонт башкару эшләре генә калып килә, - дигән өстәмә аңлатма бирде хөрмәтле Үмәр хәзрәт.     Олег ХӨСӘИНОВ | (полный текст новости)

  • 2014-12-08 01:31 Мәчеттә татарны эзләп табу әлегә кыен
    07.12.2014 Дин Бар бит бу дөньяда шундый эшлекле, курку белмәс, горур җанлы, Аллаһының берлегенә ышанып, башкаларны да шуңа инандырып яшәтүче кешеләр. Илаһи Ходаем, андыйлар күбрәк булсын иде, дигән теләктә калыйк. Хак динебезне халык арасында танытуга, үстерүгә үз көчләрен жәлләмәгән милләттәшләремне очратып сөйләшү - үзе бер бәхет, үзе бер могҗиза. Сүз Новокуйбышевски шәһәре мөселманнары оешмасы рәисе, имам-хатыйб Әхмәткәрим Сәгыйрь улы МИНЕКАЕВ турында. Җиргә нык басарга, үтемле сүз әйтергә әтисеннән өйрәнгән абыебыз моннан нәкъ 16 ел элек татар җәмәгатьчелеге каршында мәчет төзү мәсьәләсен күтәреп чыга. Өч меңнән артык мөселман кардәшләребез яшәгән шәһәрдә нигә мәчет төземәскә?! Ләкин бу артык җаваплы эшне ялгызы ерып чыга алмас, дигән сүзләр халык арасында йөрмәде түгел, йөрде. Аллаһы кушса, бар нәрсә дә үз урынына утыра, диләр бит. Юристларга, шәһәр һәм өлкә хакимиятләренә йөреп, төзеләчәк мәчет өчен тиешле документларны хәстәрләүгә күпме көч, вакыт киткәнен Әхмәткәрим ага үзе генә беләдер.   Ниһаять, 2005 елда Новокуйбышевскида манаралы матур мәчет бинасы калкып чыга. Бу көнне әйтерсең лә бирегә җиде кат күкләрнең бөтен фәрештәләре җыелган иде. Олысы-кечесенең күзләрендә шатлык балкып торды.   Еллар тиз үтә шул. Шәһәрдә мәчет ачылганга тугыз ел булды инде. Сиксән яшенә китеп барган аксакаллы, юмарт күңелле абыебыз киләчәккә нинди планнар корып яши икән бүген? Бу турыда миңа Әхмәткәрим хәзрәт МИНИКАЕВ белән очрашып сөйләшергә насыйп булды. - Әхмәткәрим хәзрәт, сез кайсы якларда туып үстегез? Күңелегездә дингә җылы караш кем уятты?   -Туган төбәгем - Татарстанның Чирмешән районы җитмеш йортлы Әмир авылы. Ун балалы гаиләдә сигезенче сабый булып дөньяга аваз салганмын. Әтием авылның иң оста тимерчеләренең берсе иде. Чүкеч аның кулында гел уйнап кына торды. Тимердән, бакырдан, җиздән һәм башка төр металлдан күз явын алырдай, көнкүрештә кирәк-яракларны җитештерүе кемнең генә күңел кылларын чиртмәгәндер. Тимерчелектә әтинең кулыннан килмәгән эш булмагандыр, мөгаен. Яшүсмер чагында ул атаклы муллалар әзерләгән Кизләү мәдрәсәсендә (хәзер Татарстанның Нурлат районы) дин сабакларын өйрәнә.   Биредә халкыбызның бөек улы, дин галиме, мәгърифәтче, тарихчы, публицист, Россиядә баш мөфти вазифасын башкарган Ризаэтдин Фәхретдин хәзрәтләре дә ислам дине нигезләрен өйрәнеп йөргән, дип сөйлиләр. Әтиемнең тәҗвит кагыйдәләренә туры китереп, Коръән сүрәләрен яттан сөйләве бүгенгедәй хәтеремдә. Шунысы кызганыч, ул безнең арадан бик тә иртә китеп барды.   - Новокуйбышевскига ничек килеп эләктегез?   - Бу язмыш җилләре кешене кая гына илтеп ташламый, ни генә эшләтми! Армиядән кайткач, бәхет эзләп, Пермь төбәгенә кадәр барып чыктым. Березники шәһәре заводларында ничәмә еллар хезмәт куйдым. Яшьлек мәхәббәт дөньясы белән тулган. Сөйгән кызым Люция белән өйләнешкәч, кызыбыз Әлфия дөньяга килде. 1961 елда исә гаиләмне ияртеп Новокуйбышевскига күчеп килдек. Биредә икенче кызым – Рамилә һәм улым Марат туды.   - Әхмәткәрим хәзрәт, шәһәрдә төзелгән мәчет - тормышыгыз җимеше, дип әйтсәң дә дөрес булыр. Бу зур эшне башкарып чыгуыгыз бүген дә күңелегездән китмидер?   -Төзелеш эшләре башланыр алдыннан Самара өлкәсе мөфтие Вагыйз хәзрәт Яруллин тарафыннан әйтелгән сүзләр хәтеремә килә: “Әхмәткәрим, мәчетне бер үзең төзеп җибәрсәң, ап-ак сакаллы изге карт булып, тарих битләренә кереп калачаксың. Ә инде попечительләр советы җыеп, эшкә күмәкләшеп керешәсез икән – тарткалашып, судлашып бетәчәксез”, - диде ул.   Шулай да баштан эшләрне күмәкләшеп оештыру ягын кулай күреп, попечительләр советы оештырылды. Тик эшләр алга таба бармады. Сүз боткасыннан ерак китә алмагач, уңышлар турында нинди сүз булуы мөмкин?! Һич тә икеләнмичә мәчет төзүнең оештыру эшләрен үз җилкәмә салдым. Дөрес, бу адымым белән килешмәүчеләр дә булды. Җыеп әйткәндә, Вагыйз хәзрәтнең төпле фикеренә тагын бер тапкыр инандым. Дин юлында куелган бу эшне башлап ахыргача бер ялгызым ерып чыгуымны кайберәүләр бөтенләй аңлап бетермәде. Тугыз ел вакыт үтеп китсә дә, нигәдер мин моңа үзем дә ышана алмыйм. Мәчет төзү үзе бер могҗиза икән. Шулай да кырыс холыклы, тугрыклы, үзсүзле булуым, ялганны кичермәвем һәм озак еллар төзелеш объектларында, җирле предприятияләрнең тәэминәт бүлекләрендә эшләп туплаган зур тәҗрибәм моңа сәбәпчедер. Әйтергә генә җиңел ул. Мәчет төзер алдыннан ничә еллар буе шәһәр, өлкә хакимиятләре бусагасын таптадым. Зур түрәләрнең “алтын ишек”ләрен ничәмә тапкыр ачканмын да япканмындыр! Күпме очрашулар, сөйләшүләр... Мәчет төзүгә рөхсәт алу, төзелеш проектын ясату, юристлар белән киңәшләшүләр.    “Хәрәкәттә – бәрәкәт”, диләр бит. Тир түгеп, куелган хезмәтеңнең җимешен авыз итү күңелдә якты хисләр уята, яшәгән саен яшисе килә. Әйтерсең лә, гомер буе узган юлларыма хуш исле гөлләр сибелгән.. Чәчәкләрне бик яратам мин. Мәчет йортындагы бакчада да ниндиләре генә үсеп утырмый: алсулары, кызыллары, көрәннәре... Биредә, нәкъ Кара диңгез ярындагы кебек, бөдрәләнеп абрикос куагы да үсеп утыра. Әй, бу газиз дөнья! Бер Аллаһыңа инанып, намаз уку белән бергә, сөенеп-сөелеп яшәүгә ни җитә?!   Җитәкчеләр белән эшлекле мөнәсәбәтләр урнаштыру, үзара хезмәттәшлек күперләрен ныгыту, әңгәмәдәшеңнең психологик халәтен, холкын аңлап эш йөртү - үзе бер бәхет ул. Шулай да мәчет төзүгә шактый еллар узып китсә дә, бу зур төзелешкә саллы ярдәм күрсәткән шәхесләрнең исемнәрен беркайчан да онытмам. Аларның изге эшләрен таш плитәгә алтын хәрефләр белән яздырып истәлеккә калдыру һич тә арттыру булмас. Ничә еллар буе, әлеге дә баягы, үзебезнең татар эшкуарлары артыннан чаптым. Әфәнделәр, мәчет төзүгә ярдәм күрсәтегез, дип бөтен дөньяга сөрән салдым, тик нигәдер уңай җавап ала алмадым. Әллә ишетмәделәр, әллә ишетеп тә ишетмәмешкә салындылар. Ә менә шәһәр җитәкчеләребезнең ярдәме зурдан булды. Рус булуларына карамастан, мәчет бинасы фундаментын төзүгә “Волга АС” берләшмәсе директоры Александр Фәхрисламов ярдәм итте. Хәзер дә әле ул бөтен кирәк-яракны булдырып тора. Новокуйбышевски шәһәре “Нова” берләшмәсенең генераль директоры Сергей Романцев, шушы оешманың тәэминат бүлеге җитәкчесе Хәлил Гомәров цемент, бетон, ком һәм башка төзелеш материалларын даими рәвештә кайтарып тордылар.   Самараның керамика материаллары комбинаты директоры Алексей Горлов, Новокуйбышевски шәһәренең элеккеге башлыгы Александр Нефедов, “Горгаз” трестының элеккеге директоры Алексей Афанасьев кебек җитәкчеләргә рәхмәтемнең чиге юк. Нефть эшкәртү заводының элеккеге директоры, хәзер Новокуйбышевски шәһәре башлыгы Андрей Коновалов, ремонт һәм механика заводы директоры Геннадий Батыраев, шәһәр базары директоры Сардар Әсәдуллаев, Новокуйбышевски ТЭЦ берләшмәсенең элеккеге директоры Жомангара Габдушев, баш инженеры Виктор Кыштымов кебек шәхесләр һәркайчан ярдәм күрсәттеләр. Мәсәлән, шәһәрнең ТЭЦ берләшмәсе хезмәткәре, милләте буенча кырым татары Додой Билял мәчетнең бөтен электр җиһазларын бер үзе көйләде. Электрика буенча бөтенесен бүген дә ремонтлап тора.   Белмим, ышанырсызмы, юкмы, мәчет бинасын торгыза-торгыза, ирексездән, дипломатка әйләнеп китүемне бөтенләй сизми калганмын. Мәчет төзү белән берьюлы зур тормыш академиясен тәмамлап чыкмадым, дисезме? Хәер, дөньяның атаклы дипломатлары Американың Генри Киссенджер, Мадлен Олбрайт, СССРның Андрей Громыко, Евгений Примаков һәм халык дипломаты исемен яулаган Татарстанның экс-президенты Минтимер Шәймиев кебек шәхесләр биеклегеннән шактый ерак торсам да, зур дипломатиядә кечкенә генә булса да уңышларга ирешмәдем түгел, ирештем. Ахырдан шуңа инандым: дипломатиясез яшәве дә, кешеләр, аерып алганда, зур кесәле абзыйлар, предприятие җитәкчеләре, юристлар, район, шәһәр, өлкә хакимиятләре башлыклары белән тыгыз элемтәләргә кереп тә зур төзелеш эшләрен башлап җибәрүләре бигрәк тә кыен.   - Әхмәткәрим хәзрәт, хәзер татар балаларына әллә нинди чит-ят исемнәр кушалар. Индира, Клара, Эмма, Мария, Алинә, Карина, Елена, Элина, Лариса, Милена кебек исемнәр нәкъ бәрәңге бакчасындагы чүп-чар үләннәр сыман ишәеп киттеләр. Килеп чыккан бу хәлне ничегрәк бәялисез?   - 60 ел буе гел руслар һәм башка халыклар арасында катнашып яшимен. Ләкин мулла биргән исемемә тап төшермәдем, тел тидермәдем. Исемемне бозмадым һәм бозылмадым да. Кайбер татарлар кояшлы көнне үз күләгәләреннән курыккан шикелле үз исемнәреннән оялып, тартынып, гарьләнеп йөриләр. Мондыйлар да юк түгел. Күкиш кадәр балага, имеш, нинди генә исем куштырсаң да, ярап куяр, диләр. Менә сиңа мә. Бервакыт шулай катнаш никахтан туган балага исем кушарга дәштеләр. Ире - татар, кызына Камилә дип куштырмакчы, хатыны – рус, Полина исемен бирү яклы. Ниһаять, ике яклы ыгы-зыгыны туктатып, Камилә исемен биреп, баланың уң колагына пышылдадым да куйдым. Новокуйбышевскида боз кузгалды сыман. Өч гаилә минем исемне яратып, ике малайга- Кәрим, бер кызга Кәримә исемен сайлап алганнар. Матур бит. Мөселман исемнәреннән баш тарту - үз динеңнән, халкыңның газиз дөньясыннан аерылу, дигән сүз бит ул. “Аерылганны аю ашар”, дигән әйтемне онытып җибәрмәсәк иде.   - Әхмәткәрим хәзрәт, ритуаль хезмәте, аерым әйткәндә мәетне юу, кәфенгә төрү, җирләү кебек дини йолаларыбыз шәһәрегездә үтәләме?   - Мәетне соңгы юлга озату йоласы мәчет карамагында. Мәетне юу, кәфенләү, җирләү, элеккечә, нәкъ авыллардагыча имам Абу Ханифә мәсхәбе кануннарына китереп башкарыла. Каберне машина белән казыйлар, ә ләхет ясау аерым кешеләргә йөкләнгән. Мәетне җирләү якынча 15-17 мең сумга төшә.   Дини оешмабыз моннан 16 ел элек оештырылды. Шәһәр башлыгы, ислам динен тотучыларның ихтыяҗларын искә алып, Молодежный урамының бишенче йортыннан бүлмә бүлеп бирде. Беренче җомга намазы Новокуйбышевскида 1998 елның 11 декабрендә укылды.   - Белгәнебезчә, намаз укучыларның күпчелеген Урта Азиядән килгән үзбәк, таҗик, кыргыз милләт халкы тәшкил итеп, мәчеткә йөрүче татарлар бик аз икән.   - Олы агайларыбыз бу дөньядан мәңгелеккә китеп бардылар, ә яшьләребез дин юлына басарга ашыкмыйлар. Җомга намазларына хәзер нибары 10-15ләп кеше йөри. Кыш айларында бер төркем милләттәшләребез дин сабакларын өйрәнә өйрәнүен, ләкин аларның саны дүрт-биш кешедән артканы юк.   Гаҗәп бит! Сабантуйга татар диңгез ташкыныдай, саташып, көне буе агыла да агыла. Мәчетләребездә татарны гастарбайтер кыргыз, үзбәк, таҗиклар арасыннан эзләп табулары бигрәк тә кыен.   Аллаһы йортына илтүче, дөньяның иң зур, иң якты юлы таҗик белән үзбәккә генә ачылып торамыни?    Дин кардәшләрем, без бу дөньяга мәңгелеккә килмәгәнбез. Җитәр үлем көне, гәүдәбезне ләхеткә салып куярлар. Җирләүчеләр кырык адым атлап киткәч, каршыгызга гүр фәрештәләре килеп чыкмасмы? Каберегезне дер селкетеп сорау алмаслар, дисезме?! Бакый дөньяның беренче имтиханы гына бит бу...    Балаларын дин юлына бастыруда ата-аналарга нәрсә комачаулый? Мактанып әйтүем түгел, мин улым Маратны дин юлына күндердем бит әнә. Шуңа шатланып туя алмыйм. Намазларны төгәл укып бара, рамазан айларында уразаларны җиренә җиткереп тота, Самара мәдрәсәсендә бер ел буе дин нигезләрен уңышлы гына өйрәнеп чыкты. Ата-анага моңардан да зуррак бәхет бармы икән? Оныгыбыз Ринатны да дин юлына бастырмакчыбыз. Чөнки исламиятне өйрәнү теләге зурдан аның.   Дин кардәшләрем! Хөкем көне көттермәс ул! Килер ул көн. Тик без аңа әзерләнәбезме? Нинди йөзебез белән Аллаһы каршына чыгып басарбыз?! Уян, татар, уян инде!      Исхак АПАНАЕВ 49 | 07.12.2014 (полный текст новости)

  • 2014-12-08 01:31 Айдар Галимов кызлары: «Әтиебез артык гади» (ФОТО)
    07.12.2014 Шоу-бизнес – Бала үзенең тышкы кыяфәте, холкы белән күбрәк йә әтисенә, йә әнисенә охшый. Аннан соң «мин – әтинең кызы», «мин – әнинең кызы» дигәнрәк бүленеш тә бар. Сезнең гаиләдә бу хәл сизеләме? Гүзәл: – Холкым – әтиемнеке! Кечкенәдән күбрәк вакытны әнием белән уздырдык, билгеле, әти күпчелек гастрольләрдә булды. Әмма мине бүген кызыксындырган өлкәләргә нәкъ әтием алып килде. Футбол, хоккей белән янып яшим. Әти‑әнием беренче бала малай булуын ныграк теләгәнгәме, миндә егетләргә хас сыйфатлар юк түгел. Мәктәптә укыганда да күпчелек малайлар белән аралашып, алар белән уртак телне җиңелрәк таба идем. Киңәшләрне дә күбрәк әтиемнән сорыймдыр, чөнки әнием минем кичерешләрне күңеленә нык якын ала, борчыла. Әтием биргән киңәш, чын ир-егетнең фикере буларак, минем өчен бик мөһим. Әниебезгә дә «афәрин» диясем килә! Өйдәге бар эшкә дә курык­мый тотына ул, кирәк икән, кулына кадак белән чүкеч тә ала!  Айгизә: – Холкым белән мин дә – гел әтием! Шуңа күрә дә сәхнәгә тартылам, бөтен кеше белән дә уртак тел таба беләм. Ә кыяфәтем буенча – коеп куйган әнием!   – Әтиегез белән мактанасызмы? Мактануны кирәк дип саныйсызмы?   Гүзәл: – Телеканалга эшкә урнашканда, моны сер итеп калдырдым. Баштарак беркем дә минем фамилиямә артык игътибар бирмәде. Әмма тормышыбызда интернет зур урын алып торган заманда моны сер итеп саклап булмады. Социаль челтәрләрдә дуслар исемлегенә кушылган хезмәттәшләрем шунда ук кем кызы икәнемне белеп алды. «Мин – Айдар Галимовның кызы!» – дип, борынымны беркайчан да чөймим.   Хәзер инде «сарафан радиосы» яхшы эшли, кайсы гына компаниягә килмә, бар мәгълүматны белеп торалар. Әтием белән мактанмыйм, ә горурланам!   – Аңлавымча, бүгенге көнне әниегез – хуҗабикә. Гүзәл: – Әйе. Заманында ул кайда гына эшләмәгән: тәрбияче дә булган, идән дә юган, биегән дә, җырлаган да. Әмма мин аны өйдә генә утыра дип әйтә алмыйм. Әтием белән һәрвакыт кайдадыр йөреп торалар. Мәсәлән, язгы каникулларда энем белән өчәүләп Парижга бардылар. «Диснейленд»ны күреп, рәхәтләнеп ял итеп кайттылар. Ахирәтләре, гаилә дуслары күп, аралашу даирәләре зур. Ялларда бергәләп театр-концертларга йөрер­гә тырышалар. Гади генә хуҗабикә түгел ул! Бик тәмле итеп пешерә. Камыр ашлары һәрвакыт уңа. Әле күптән түгел карлыган белән чия пирогының яңача рецептын өйрәнгән дә серен беркемгә дә ачмый. Ул бер бәрәңгедән генә 150 төрле ризык пешерә ала! Кызганычка, мин аш‑суда әнием кебек оста түгелмен, кулыма уклау алсам, әниемә 100 тапкыр шалтыратам, ул аңлатып тора, мин пешерәм.   – Ә әниегезнең җырчы булуын телисезме?   Айгизә: – Миңа калса, әниебез безнең барыбыздан да матуррак җырлый! Анда үзенә генә хас булган үзенчәлекле тавыш. Әлбәттә, аның җырчы булуын телим. Тик кем соң өебезгә ямь һәм җылылык биреп торыр?! Кем яхшы әни һәм яраткан хатын булыр? Ул гаиләне беренче урынга куя һәм шуннан бәхетле дә!   – Өйдә нинди телдә аралашасыз?   Айгизә: – Татарча яисә башкортча, ике телне дә камил беләбез. Әниемнең – башкорт, ә әтиемнең татар булуы белән горурланам.   – Сезне кечкенәдән очындырып үстерделәрме?   Гүзәл: – Юк. Акчаны артыгы белән бирмәделәр, кирәгенчә генә. Әлбәттә, әти, мөмкинлек туган саен, сюрпризлар белән куандырып тора. Аякка басканда, матди яктан ярдәмен күп күрдем. Машина, матур кием – бар да аның тырышлыгы. Бүгенге көндә тормыш иптәшем белән үз көчебезгә таянып яшибез.   Айгизә: – Юк, очындырмыйлар! Моңа минем карашым башка төрле. Минем өчен акча сарыф итәргә рөхсәт тә итмим. Ә киресенчә, чак кына үзем акча эшләсәм дә, әти-әниемә бүләк алырга ашыгам.   – Гүзәл, күптән түгел тормышка чыгуыгыз хакында интернеттан, гәзитләрдән укып беләбез.   Гүзәл: – 1 март көнне сөйгәнем белән никахлаштык. Ирем – бик тыныч һәм сабыр кеше. Туебызны август­та уздырдык. Хыялымда йөрткән туй чынга ашты. Әкият булды! Алып баручылардан башлыйм. Ике телдә, Рәмил Әхтәрәев – русча, ә Гөлназ Сәфәрова татарча алып барды. Алар белән дус­та­нә мөнәсәбәттәмен, ту­ем­ны нәкъ алар алып барачаклар дип күптән билгеләп куйган идем. Кунак буларак юмор остасы Данир Сабировны чакырдык. Яраткан җыр­чыбыз Ришат Төхвәтуллин да җырларын бүләк итте. Кызганычка, Алсу килә алмады, әмма үз сәламен әтисе Рәлиф Сафин аша әйтеп җибәргән иде. Кичәбез җыр‑бию­гә бай булды. Туй вальсыннан тыш, Артур белән кунакларга танго биеп күрсәттек. Ике ай дәвамында махсус укытучыга йөрдек. Кыскасы, туйга булган барлык планнарым да тормышка ашты!   – Гүзәл, гаиләдә иң өлкән бала буларак, бертуганнарың белән якыннанрак таныштырып үт әле.   Гүзәл: – Айгизә сеңлем 11нче сыйныфта укый. Бүгенге көндә «Голос» проектында катнашырга әзерләнеп йөри. Хип‑хоп юнәлешендәге төркеме дә бар аның. Шәһәр, республика күләмендә нинди генә бәйгеләр үтмәсен, ул аларның барысында да теләп катнаша. Быел әтием белән дуэт яздырып, Казанда «Балалы солянка»да чыгыш ясадылар. Мәктәпне тәмамлаганнан соң, Мәскәүгә вокал юнәлешендә белем алырга барырга ниятләп тора.   Ә Даниярга – 9 яшь. Мин – фортепьяно, сеңлем скрипка буенча музыка мәктәбен тәмамлады, ә Данияр бу өлкәдә бөтенләй укымады, әмма музыка коралларында бездән дә яхшырак уйный. Алты яшендә үзенең беренче музыкаль әсәрен язды. Ике яшендә тапкырлау таблицасын ятлады. «Җиде сигезең ничә?» – дип сорасаң, шунда ук җавап бирә иде. Әйтергә кирәк, ул сәнгать өлкәсендә дә, техник яктан да бик сәләтле бала.   – Айгизә, әтиең белән дуэт башкару идеясе кайдан туды?   Айгизә: – Мин һәрвакыт аның белән җырларга хыяллана идем. Җыры да уңышлы туры килде. «Үпкәләмәгез язмышка» җырында һәр тыңлаучы үз язмышының чагылышын тапты. Әтием белән безнең мөнәсәбәтләребез җылы. Озак вакыт күрешмәсәк тә, мин аның җылысын тоеп яшим.   – Әтиең кигән киемегезне тәнкыйтьлиме?   Гүзәл: – Юк, ачуланганы юк. Килешми икән, ул шунда ук әйтә. Мода кануннарын бик яхшы белә, ул үзе дә бик «модный».   – Татар эстрадасын­да әтиеңнән башка кем ошый?   Гүзәл: – Салават. Аның иҗаты түгел, ә сәхнәдә үз‑үзен тотышы күбрәк җә­леп итә. Аңлыйм, күпләр аны шуның өчен тәнкыйтьли. Әмма аңарда харизма бик көчле. Ул – яхшы юмор остасы, тамашачыны көлдерә белә.   – Татар эстрадасының «арыслан»ы яки патшасы дип кемне саныйсың? Салават Фәтхетдиновнымы, әллә әтиеңнеме?   – Әлбәттә, әтиемне!   – Ә аның иҗатын тәнкыйтьли аласызмы?   Айгизә: – Миңа калса, сыйфат өчен әтием бар көчен бирә. Бер тискәре ягы – иҗатын сөючеләргә бар көчен бирә! Һәркайсына елмая, һәркайсы белән аралаша... Артыгы белән гади. Моның өстендә, бәлки, эшләргә кирәктер... Бу темага сөйләшкәнебез бар, «Башкача булдыра алмыйм», – ди ул. Күрәсең, тирә-яктагыларга өләшкән энергия һәм яктылык өчен аны бар да ярата.   БЕЗНЕҢ БЕЛЕШМӘ   Гүзәл Галимова     Туган көне: 18 ноябрь, 1989 ел. Туган җире: Уфа шәһәре. Гаилә хәле: кияүдә, ире Артур.   Айгизә Галимова     Туган көне: 15 ноябрь, 1996 ел. Туган җире: Уфа шәһәре. Гаилә хәле: кияүдә түгел.   Зоя СОЛОШИНА | (полный текст новости)

  • 2014-12-08 01:31 “Елап янды атларым” (ФОТО)
    07.12.2014 Фаҗига Биектау районы Мәмдәл авылында көпә-көндез янгын чыгып, зур бер ихатадан көл өеме генә кала. Ут ялкынының дәџшәтен яхшы беләм мин. Ул бер мизгел эчендә кабына да, алдында торган барлык “киртә”ләрне ялап, көйдереп тә ала. Тыярмын, туктатырмын, тиз арада сүндерермен димә. Янгын дигәннәре әле дә куркыныч булып төшләремә керә. Миңа биш яшь вакытта йортыбызга ут капты. Үземнән зуррак бер кыз белән әтинең машинасында уйнап утыра идек. Югалып калуымны аңлап, ул нишләргә кирәклеген өйрәтте. Суга киткән әбием артыннан чыгып “ут бар!” дип кычкыра алдым. Чөнки өйгә кереп булмый иде инде... Ә аннан ялкын телләре... Кулыма курчагымны тоткан килеш өебезнең дөрләп янганын карап тордым. Шуны тәгаен хәтерлим: әнием яңа туган энемне кемгәдер тәрәзәдән ыргытты... Сентябрь ае. Бер кат күлмәк белән урамда калдык... Мәмдәл авылында булган янгын турында ишеткәч тә, шушы хәлләр күз алдымнан үтте. Бәхетсезләрнең йортлары, абзарлары, ихаталары гына түгел, маллары да тереләй янган икән. Урамны яңгыратып кычкырганнар да алар, кинәт кенә тынып калганнар. Йорт хуҗасы Илгиз: “Әле џаман да атымның мөлдерәмә күзләрен оныта алмыйм, нишләп коткармыйсың дигән кебек карап тора иде”, – дип, күзләрен яшерә. Ат кынамыни әле монда! 81 яшьлек Мөхәммәтгали џәм 82 яшьлек Сания апа, аларның уллары Илгиз, аның хатыны Энҗе – нәкъ безнең кебек үк, бер кат күлмәк белән урамда калганнар. Янгын урынында булып кайтканнан бирле күңелдә бер шом яши. Әле дә берән-сәрән мал сөякләре очрый, алар янган урын чокыр хасил иткән, гомумән, бу урынга бомба төшкән кебек булган. Хәрабәләрне эттерү нәтиҗәсендә шундый хәлгә килгәнме, таш диварлар янганмы, аңлап та бетермәссең. Мусиннар Мәмдәл авылына килеп керүгә шуңа игътибар иттем: йортлар бер-берсенә шулкадәр якын салынган ки, чак кына бер түбә астына кермәгәннәр. Абзарлар, мунча турында да шулай дияргә була. Җитмәсә, үз ихаталарында да башка сыймаслык әйбер – өйгә абзар кушылган. Мунчасын йортына ук “кертеп” салучылар да бар. Хәзер бу күренеш модага кереп бара. Мунчадан чыктың, өйдә буласың. Рәхәт ич! Ул йортларны төзегәндә, ихатаны яңартканда янгын куркынычсызлыгы кагыйдәләрен үтәргә, берәүдән дә рөхсәт сорарга кирәкми микәнни соң? Юктыр, күрәсең. Биредә яшәүчеләр әлеге хәлләрне “элек берәүдән дә рөхсәт сорап тормаганнар, ничек бар, шулай калды, без бит бабайлар нигезен зурайтабыз, киңәйтәбез генә” диләр. Шул да искә төште: кайбер районнарда ишегалдының да түбәсе бар! Керүгә, базга төшкәндәй буласың. Түбәгә такта, печән куелган. Ут-күздән Аллам сакласын инде! Мәмдәл – 174 хуҗалыклы авыл. Әллә ничә урамнан тора. Ферма бар. Ләкин, барыбер, халкының кайсы кая барып хезмәт куя. Дөрес эшлиләр. Чөнки хуҗалык җитәкчесе хезмәт хакы түләргә дә сәләтсез. Июнь аеннан бирле акча күргәннәре юк икән. Мусин Мөхәммәтгалинең балачагы сугыш чорына туры килгән. Бу чор кешеләре бик тә үзенчәлекле. Күңелләре яралы. Тормышны да башкача кабул итәләр. Алар сак. Хөкүмәткә үпкәле. Бүген башын калкытып, бизнес ачып, хәләл көчләре белән баеп китүчеләрне дә кабул итмиләр, “карак”, “бур” дип уйлыйлар. Чөнки үзләре гомерләре буе маңгай тирен түккән, борыннары белән җир сөргән. Гомерләре сукыр тиеннәргә колхозга эшләп узган. Мөхәммәтгали абый да шундыйлардан. 7 класстан соң җиң сызганып эшкә тотынган, ат җиккән, көтү көткән. Џәм шушы көнгә кадәр абзар тутырып мал асраган, басу кадәр җирдә бәрәңге үстергән, якыннарының ай-ваена карамастан, аны базарга алып чыгып саткан. Ихатасын туктаусыз яңарткан, зурайткан. Улының киләчәген кайгырткан. Үз көнен үзе күргән. Берәүдән дә ярдәм сорамаган. Яланга бәйләп куелган үгезен, бакчасындагы яшелчәләрен урлап киткәч, өч тапкыр мотоциклларын “чишендергәч” тә “безнең тагын була ул” дип, аталы-уллы тавыш куптармаганнар, каракларны эзләмәгәннәр. Мусиннарга караш төрлечә, күршеләре яратып та бетерми. Моны аңларга да буладыр, авыл халкы әйтүенчә, Мөхәммәтгали коры, кырыс кеше, Илгиз исә башкалар белән кәеф-сафа корып йөрмәгән, җитмәсә, күмәк эшләрдә дә катнашырга атлыгып тормыйлар икән. Күршеләрнең Мөхәммәтгали турында бөтенләй үз фикере – “эшләп туймады”, диләр. Гадәттәгечә, бездә артык тырышларны өнәп тә бетермиләр, янәсе, комсыз, туя белми. Бер күршеләренең авызыннан: “Менә Мөхәммәтгали тырышты-тырмашты да, бар байлыгы 20 минут эчендә көлгә дә очты”, – дигән сүзләрен ишеткәч, имәнеп киттем. Янәсе, комсызлык юньлегә илтми ул. Сания апа – Мөхәммәтгали абыйның икенче хатыны. Беренче хатынының вафатыннан соң, 40 яшендә беренче тапкыр Мөхәммәтгалигә кияүгә чыккан. “Дүртенче сыйныфта укыганда ятим калдым. Үз әниең дә шулай әйбәт булмыйдыр, искитмәле яхшы күңелле кеше, мине генә түгел, балаларымны да үз газизедәй якын күрде, ярата белде”, – ди Сания апа турында Мөхәммәтгали абыйның кызы Филсинә. Ул аңа күптән “әни” дип дәшә икән... Сания апа – тыл ветераны, ул да колхозга хезмәт иткән. Мөхәммәтгали белән Сания апаның уртак уллары Илгиз хатыны Энҗе белән ата-ана йортында гомер кичерә. Шәхси тормышы әле генә җайланып килә икән. Ул да шушы яшенә кадәр колхозда эшләгән. Хәзер Казанда каравылга урнашкан. Мусиннар турында менә шулар. Кемнең кем икәнен аңлау, күзаллау өчен әлеге мәгълүмат җитәр дип уйлыйм. Әлбәттә, мактаучылар, сокланучылар, рәхмәт әйтүчеләр дә булды үзләренә. – Алар бик тә әйбәт, ярдәмчел кешеләр. Мөхәммәтгалинең аты булгач, аңа гел йомыш төшә. Сукаларга, тырмаларга кирәк. Илгиз дә йөгереп керергә генә тора, – ди Мусиннарның каршы ягында яшәүче Нурия абыстай. – Тырыш кешеләр. Гел запас белән, булсын дип яшәделәр. Абзарлары озак янды. Өсте тулы печән булса, эчендә бер “КамАЗ”лык утын булган, – ди Рузилә апа. – Кешеләрдән дә начарлыкны күп күрде алар. Урладылар, таладылар үзләрен. Чөнки йомшак, юаш кешеләр, артыннан йөрмиләр, тавышлана белмиләр, – ди Ризәлә џәм Гөлфия апалар. – Хуҗалыгыбыз зур, начар яшәмәдек, – ди Филсинә үзе. – Күршедә яшәгән әби белән бабай үлгәч, аларның ихаталарын да әти сатып алды. Иске генә йорты бар иде. Шул рәвешле, ике бакчага бәрәңге утырттык. 300 квадрат метрлы сарайны 10 ел элек блоктон төзи башлаган идек, көч-хәл белән салып бетердек. Әти таш карьерыннан берүзе ат белән ташлар сөйрәп йөрде. Мусиннарның уң як күршеләре – Рамил Мусиннар, туган тиешле кешеләр. Икенче якларында – Гаяз Хөснетдиновлар. Гаязларның мал-мөлкәте зыян күрмәгән. Ә менә Рамилләрнең яңа йорты харап булган. Ике атна элек кенә йортны үз исеменә рәсмиләштергән булган ул, иминиятләргә генә җитешә алмый калган... Фаҗига 10 ноябрь. Яңгырсыз, коры көн. Сәгать көндезге 11ләр тирәсе. Мөхәммәтгали абый абзарда. Сания апа телевизор каршында. Эшеннән иртәрәк кайткан Илгиз ял итә. – Мин, гадәттә, иртәнге 10да автобустан төшә идем, бу юлы сәгать 8дә өйгә кайттым. Ятып тордым. Аннан әти белән лапаска маллар карарга чыктык, – ди Илгиз. Шуңа игътибар итегез: аяз көн, беркайда да ут янмаган, Сания апа газ плитәсе өстендә ашарга пешермәгән, мунча да ягылмаган. Лапаска да ут кирәкми. Мусиннарның абзарлары якты, зур-зур тәрәзәләре булган. Илгиз әйтүенчә, ут чыбыкларын да августта гына алыштырганнар. Сварка белән дә эшләмәгәннәр. Әмма ут Мөхәммәтгали Мусиннардан чыккан. Алар моны үзләре дә белә. Аңлатма гына бирә алмыйлар. – Әтинең кычкырган тавышына йөгереп чыкканда бөтен җирдә төтен иде инде. Андый вакытта каушыйсың бит әле, су сибәргә азапландым, шлангтан су килми, ул да булмый, өйдән әнине алып чыктым, абзарга йөгереп кердем, анда тереләй яна башлаган хайваннарны күреп, шок кичердем. Ут шулкадәр көчле иде, ничек керсәм, шулай чыгып та киттем, – ди Илгиз. Соңыннан ни булганын рәтләп сөйли дә алмады алар. Энҗенең башы эшләгән: карават астындагы документлар тутырылган чемоданны сөйрәп чыгарган, аннары никтер чәйнек капкачы тотып чапканнар, иске микродулкынлы мичне “коткармакчы” булганнар. Ә ут шундый зур тизлектә ихатаны камап алган ки, биш-алты янгын сүндерү машинасы, йорт-җирне саклап кала алмаячакларын аңлап, көчләрен күрше йортларга юнәлткәннәр. Шуңа күрә, Мөхәммәтгали абый гаиләсе бераз үпкәле дә кебек. Филсинә генә башкача фикер йөртә: – Башта чыннан да ярдәм итмәделәр кебек тоелды. Булган хәлләргә әле яңа гына аек акыл белән карый башладык. Ярый әле авылдашлар, янгын сүндерүчеләр ут эченә кермәгән, кемнәрнеңдер кадерлеләре зыян күрсә, янып үлсә, без ничек яшәр идек? – ди ул. Алда әйткәнемчә, Рамил Мусиннарның йорты да янган. Малларын саклап кала алганнар алуын. Аның да ихатасына кердем. – Йорт аралары бик якын шул. Заманында бабайлар аерылмыйбыз дип, шулай янәшә салган, ике түбә тоташкан диярлек. Бу – төп нигез. Яңа йортта дүрт ел ярым гына яшәп калдык. Күрәчәктер инде. Хәзер бер иске генә өй “снимать” итеп торабыз. Мин “Волгодорстрой”да эшлим. Шулар ярдәмгә килде. Янгыннан калган хәрабәләрне түгеп бетерәбез инде. Акчалата да, төзелеш материаллары белән дә ярдәм булды. Әлеге оешманың генераль директоры Айрат Миңнуллинга, җитәкчеләргә, гомумән, барысына зур рәхмәтләремне җиткерәм. Авыл халкына да рәхмәт, – ди Рамил. Рәхмәт әйтерсең дә шул. Мин килгәндә дә “Волгодорстрой” кешеләре пыр туздырып эшлиләр иде. Техника да җитәрлек. Озакламый Рамил Мусинның ихатасы ялт итәчәк. Йорты да салыначак. Ә менә Мөхәммәтгали абыйның ихатасына карагач, кычкырып елыйсы килде. Илгиз белән Илгизәр (Филсинәнең тормыш иптәше) икәү генә нидер өстериләр. Кар ява. Пычранганнар. Туңганнар. Техникасыз алар монда бернәрсә дә майтара алмаячак, монысы көн кебек ачык. – Ихатада үзебез генә эшләдек, нәрсә сөйри алабыз, шуны сөйрәдек, – ди Филсинә. – Рәхмәт күршеләргә, ашаттылар. Икенче көнне килдек, тагын техника юк. Мин – орчык кадәр хатын, булдыралганча ташыдым. Аннан, кычкырып еларга, калтырарга тотындым. Шундый вакытта да хуҗалык җитәкчеләре, җирле үзидарә рәисе ярдәмгә килмәгәч, нигә кирәк соң алар халыкка? Әти дә, әни дә гомерләре буе колхозга эшләгән. Әллә кайларга шалтырата, трубкага елый башлагач кына әзрәк селкенергә тотындылар. Җитәкчеләр килгәч, халык та керде, байтак эш эшләнде... Гаяз Хөснетдиновларда да булдым. Гомере буе Мөхәммәтгали абый белән күрше булып яшәгән Фирдәвес апа аны мактамады. Ни өчендер күршеләрнең борчагы пешмәгән. Шулай итеп, буласы булган. Мөхәммәтгали абыйның йорт-җире көлгә очкан. Инде нишләргә? Шунысы аяныч: моңа кадәр алар йорт-җирләрен иминиятләштереп килгәннәр, соңгы елда исә онытканнар. Кем әйтмешли, күрәчәкләре булгандыр инде. Кемнәндер йорт сорап та булмый, янгында зыян күргәннәр, йортсыз калганнар өчен закон нигезендә бернәрсә дә каралмаган. Яхшы очракта район администрациясеннән матди ярдәм эләгергә мөмкин. Кая монда йорт! “Правда” хуҗалыгының хәрабәләрне түгү өчен техникасы да җитми. Җирле үзидарә турында сөйләп торасы да юк. Гомумән, Мәмдәл “глава”сы Фәрит Габделхакович миңа “без бары тик халыкны күмәк эшләргә генә җыя алабыз” дип тукыды. Техника белән тәэмин итү аның кулыннан килми, янәсе. Беләм, техникасы юк аның. Ә үзе “җыябыз, оештырабыз” ди. Оештырсын рәхәтләнеп! Хәер, хәзер җир туңды инде. Язны көтәсе кала... – Әйбер түгәм дигәндә дә чүплек бездән 70 чакрым ераклыкта урнашкан. Мусиннарга халык булышты. Алар хакында бер начар сүз әйтә алмыйм. Уңай яктан гына тасвирларга була. Эшчән халык, үзләренә үзләре эшләп көн күрделәр, – ди рәис иптәш. Хуҗалык җитәкчесе Фиргать Җәүдәтович белән сөйләштем. Тик бер өметле сүз дә ишетә алмадым... Әллә теләми, әллә чыннан да, кулыннан килми. Хәер, Мусиннар кайгысы түгелдер инде анда. Алда әйткәнемчә, терлекчеләргә хезмәт хакы да түли алмый. Миңа вәгъдә бирде бирүен... Соңгы сүз Бүгенге көндә кызы Филсинәнең йортында елап утыручы Сания апа үзәкне өзә. “82 яшемдә шушы көнгә калдым бит”, – ди. Ничектер югалып калган Илгиз дә кызганыч. Гомумән, әлеге гаиләнең бөтен туганнары кызганыч. Җитәрлек ярдәм итәргә хәлләреннән килмәгәч, борчылалар, бәргәләнәләр... Мөхәммәтгали абый турында әйтеп тә тормыйм инде. Аның хәлен күз алдына китерү куркыныч. Районнар буйлап, ярдәм итүләрен сорап йөри ул бүгенге көндә. Акча да җыйган үзе, шуңа күрә Дөбъяз, Олы Кавал, Суксу, Юртыш, Айбаш авылы халкына џәм җирле үзидарә рәисләренә, Яшел Үзән районының Чирүчи, Күлбаш, Карагуҗа, Яке, Каратмән, Уразлы, Ключи авылы халкына џәм күршеләре Нурия апага зур рәхмәтләрен җиткерә. “Авыр чакта Нурия игътибарлы булды, ишегалдын җыештырганда, кайтып-киткәндә ашатып-эчертеп торды”, – ди барлык туганнар. Югыйсә, кызының ишеге ачык, көтеп торалар үзен. Кызы дигәннән, Филсинә гаиләсе белән зур булмаган шәхси йортта тора. Сания апа, Илгиз дә шунда. Ләкин барысы да аңлый: гел болай яшәп булмаячак. Нидер эшләргә кирәк. Барысының да йокысы качкан. Илгиз күзләренә мөлдерәп карап җан биргән атын оныта алмаса, Мөхәммәтгали абый гомере буе дәүләттән бер казык та алмыйча, иелеп-бөкрәеп, тырмашып, казынып җыйган малы өчен бәргәләнә. Уйлавы да куркыныч, 81 яшеңә кадәр эшлә, эшлә дә, бер казыксыз кал әле! Менә шундый аяныч хәлләр Мәмдәлдә. Мин кабат республика халкына мөрәҗәгать итәм: әлеге гаиләне ярдәмегездән ташламасагыз, булдыралганча ярдәм кулы сузсагыз иде. АКЧА КҮЧЕРҮ ӨЧЕН РЕКВИЗИТЛАР: Сбербанк Получатель: Галлямова Фильсина Мухаметгалиевна Счет получателя: 40817810262000262138 Банк получателя: Отделение № 8610 Сбербанка России г.Казань БИК банка получателя: 049205603 Корреспондентский счет: 30101810600000000603 Код подразделения Банка: 428610070 Авылда яшәүчеләр бәлки банкка барып, акча күчереп тә йөри алмас. Шуңа күрә, сезгә телефон номерын тәкъдим итәбез. Бу номерга акча сала, яисә зыян күрүче белән элемтәгә керү аласыз 8 962 557 56 26. 1 2 2 3 4 Казан – Биектау – Казан.   Эльмира ФЛҮН | (полный текст новости)

  • 2014-12-08 01:31 Мультиварка уйнату бәйгесендә җиңүче билгеле булды!
    07.12.2014 БӘЙГЕ "Матбугат.ру" Яңа елга кадәр атна саен бер кыйммәтле бүләк уйната. Бу атнаның бүләге - мультиварка иде. Ниһаять, аның иясе дә билгеле булды. Ул - Казаннан Алсу Мәҗитова. Җиңүчене котлыйбыз! Алсу белән якыннанрак таныштык. Аңа 27 яшь. Казанда шәфкать туташы булып эшли. Кияүдә. Кыз бала үстерәләр. "Моңарчы зур бүләкләр отканым булмады. Мультиварканы да кулыма алмыйча, бәйгедә отканыма ышанмаячакмын!" - диде Алсу.  Шушы бүләк редакциядә Алсуны көтә. Димәк, үз җиңүенә тиздән ышаначак ул.  Бәйгенең шартлары мондый иде: https://vk.com/onlinetatar?w=wall-81763294_6%2Fall Җиңүчене http://prizoland.com/randomizer/ сайтында урнашкан очраклы саннар генераторы билгеләде. Бу мизгелне без видеога төшердек:  Бүләк уйнатулар дәвам итә! Иртәгә яңа бәйге һәм яңа бүләк игълан итәчәкбез. Күзәтеп барыгыз!   --- --- | 07.12.2014 (полный текст новости)

  • 2014-12-06 06:54 Бәләкәй караклар. Бүләкме, әллә рөхсәтсез алумы?
    06.12.2014 Мәгариф Кеше әйберенә рөхсәтсез кагылу – начар гамәл. Моны баланың теле ачылганчы ук сеңдерә башлыйбыз, югыйсә. Тамак тук, өсте бөтен, бакча һәм мәктәп өчен кирәк-яраклары да бар. Тик нигә әйберләре арасында чит уенчыклар, ят каләмнәр очрый? Чыннан да, бүләкме ул, әллә рөхсәтсез генә алганмы? “Шкафка үзе кергән” Казанның 273нче балалар бакчасында тәрбияче булып эшләүче Роза Гаделшина сөйли: “Бер кызга әнисе балалар иннеге бүләк иткәч, иптәш кызларына күрсәтергә дип, бакчага алып килгән. Өстәлгә куеп торган җирдән иннек юкка чыкты. Һәр баладан: “Күрмәдегезме, кая югалды икән?” – дип сорап чыгу ярдәм итмәде. Тәҗрибәм балаларны тоемларга өйрәтте инде, алар бит монда өйгә караганда да күбрәк вакытларын уздыра. Кемнең нинди гадәте барын да белеп торабыз. Шикләнгән баладан үтеп барганда гына сорагандай иттем: “Д., әйдә, кайсы шкаф синеке икәнен күрсәт әле, киемнәреңне матур итеп төреп куйдыңмы?” 4 яшь ярымлык бала: “Апа, мин алмадым иннекне, ул үзе шунда кергән”, – дип, сорамыйча да шундук хатасын таныды. Рөхсәтсез кеше әйберенә кагылуның гаеп гамәл икәнен дә аңлый үзе. Д. гаиләсе ике бүлмәле фатирда ике гаилә яши. Бер гаиләдә ике бала булса, туганнарында дүртәү! Бөтенесе бакча һәм кече яшьтәге мәктәп баласы. Кая анда “ярый-ярамый”, “синеке-синеке түгел” кебек төшенчәләр. Үзендә булмаган әйбергә дә кызыга инде бала...”   “Тәрбияне байлык алыштырмый”   ТР Эчке эшләр министрлыгы карамагындагы балигъ булмаган хокук бозучыларны вакытлыча яшәтү үзәге җитәкче урынбасары Рәисә Шиһапова фикеренчә, баланың урлаша башлавы гаиләдә игътибар, җылылык, аңлашу җитмәүдән: “Баланың әти-әнисе, үз бүлмәсе, компьютер-планшеты бар икән – җитеш гаилә санала. Кечкенә фатирда, әнисе белән генә тәрбияләнүче үсмерләр дә бар. Әнисе белән аның шулкадәр җылы, аңлашуга корылган мөнәсәбәте бөтен компьютер-планшеттан да өстен, миңа калса. Ә кәгазь буенча беренчесе имин санала...”    Психологлар, ярату белән баланы бозып булмый, дип белдерсә дә, ярату дигән хис артына качып, балага сукырларча һәрнәрсәне рөхсәт итү дә юньлегә илтми. “Тәҗрибәдә шундый очрак булды. Безнең үзәккә юлланган 15 яшьлек үсмер егет янына әнисе килде, – дип дәвам итә Рәисә Шиһапова. – Дәгъвасы – аның улына тәмәке тартырга махсус урын булдырылмаган икән! Ахыр чиктә, улы интекмәсен дип, яшерен рәвештә электрон тәмәке тапшырырга омтылып карады. Кайгыртуны шул рәвешле белдергән әниләрнең үзләрен тәрбияләргә кирәк бит!   Тагын бер очрак. Әнисе улы янында башта бакча тәрбиячеләрен, аннары укытучыларны гел әдәпсез сүзләр белән сүгә торган булган. “2ле” алса укытучы гаепле, сугышып кайтса ¬ –  урамдагы малайлар әшәке, аларның әниләре тәртипсез... Ахыр чиктә ул малай нинди генә тәртипсезлек кылса да, башкаларны гаепләргә, үзен гел акларга өйрәнеп беткән. Алай гына да түгел, башка балаларның әниләрен нәкъ менә әнисе әйткән әдәпсез сүзләр белән атау гадәтен алган. Әнисе, улы белән озак һәм авыр аңлату эшләре алып барырга туры килде”.   “Урлашу гадәтен бетереп була” Cветлана БЫЛЬНОВА, психолог:   –  Өйдә иминлек, балага игътибар булмаса, аның урам йогынтысына бирелү очраклары күпчелекне тәшкил итә. Тик җитеш тормышта үсеп тә урлашуга барган балалар байтак. Кагыйдә буларак, мондый гаиләдәге әти-әниләр көне-төне эштә. Кайберәүләре шәхси тормышын җайлый. 6-7 яшьлек бала өенә куян баласы урлап алып кайткач та, берничә көннән генә күреп алучы гамьсез әниләр дә очрый. Соңрак инде баланы җиңәргә көчләре җитми, үзләре үк хокук саклау органнарына мөрәҗәгать итәләр. Чөнки башлангыч сыйныфта ук әнисен куркытучы, алтын муенсасын урлап ломбардка тапшыручылар бар.   Клептомания – чир, ә тәрбия җитмәүдән килеп чыккан хулиганлыкны, урлашуны бетереп була. Вакытында чаң сугарга кирәк. Әти-әниләрнең мондый очракта киң таралган ялгышы: бер-берсен гаепли башлау, өстәвенә, үсмер каршында. Гаеплене эзләгәнче, баланы нормаль тормышка кайтару турында уйланырга кирәк. Кичен кайткач, аны кочаклау, хәлләре, кәефе, көне ничек үтүе белән кызыксынуны гадәткә кертергә киңәш ителә. Аның ни белән яшәвен, ничек сулавын бер адым алдан белеп торыгыз. Авыр очракта да сезнең аңлавыгызга ышансын. “Ярамый”ны һәркем белә. Тик ул “ярамый”лар тормышта раслансын. Балага кызыл төскә урам аша чыгарга ярамый, дип өйрәтеп, үзебез машина югында аны култык астына кыстырып, кызыл утка урам аша йөгерәбез икән, бу инде безнең абруйны какшата. Кеше күрмәгәндә кагыйдә бозарга ярый икән, дип уйлый бала.    Хезмәт тәрбиясе дә җитми. Әти-әниләр балаларына эш кушарга куркып тора, әзердән-бәзергә өйрәнгән бала үзен “нәни патша”ларча тота башлый. Ашагач, үзенең тәлинкәсен, оекбаш кебек кечерәк киемнәрен юа белмәүче буын үсеп җитте. Нигәдер ирешү өчен, тырышлык, хезмәт, көч куярга, сабыр булырга кирәклеген аңлатырга кирәк.     “Төнлә йөрергә рөхсәт итмәгез”   Әлфия САФИНА, ТР Эчке эшләр министрлыгының матбугат хезмәте  өлкән инспекторы:   –  2014 елның 9 ае эчендә яшүсмерләр тарафыннан кылынган урлашу буенча 444 җинаять эше, талау буенча 61 эш судка тапшырылган. Әлеге үсмерләр телефон, акча, сумка, машина аккумуляторлары, магнитола кебек әйберләр урлаган.  Бу күренешләрнең төп сәбәбе иң беренче очракта гаиләдәге начар мохит. Бүген республика эчке эшләр органының балигъ булмаганнар эше бүлекчәләрендә балаларына тиешле тәрбия бирмәүләре өчен 5523 әти-әни исәптә тора. Иң еш очрый торган ялгышларның берсе – ТРның 71нче законын бозу, ягъни төнге уннан соң үсмерләрнең өлкәннәрдән башка урамда йөрүе.    “Дини тәрбияне онытмыйк”   Фәридә ЗӘЙНЕТДИНОВА, ике бала әнисе:   – Бала тәрбияләгәндә дини гыйлемне дә читкә этәрергә ярамый. Кайчак төрмә белән куркытып булмый, “гөнаһ” сүзе ныграк тәэсир итә. Бер танышым бар. Ике бала әнисе ул, мул тормышта яшиләр. Тик атна саен балаларын ияртеп кибеткә китә дә, берәр кечкенә генә әйбер булса да урламый кайтмый. Инде кибетләрнең сак хезмәте тоткарлады, полициягә дә хәбәр иттеләр. Ире, туганнары да ачулана. Тик ул ханымны төзәтеп булмый. Монысы, мөгаен, чирдер...   Әти-әниләргә киңәшләр   “Җинаятьче ясамагыз!”   - Баланың үз киемнәре, уенчыклары, уку кирәк-яраклары торган кечкенә булса да үз почмагы булсын. “Минеке-минеке түгел” дигәнне белеп, үз әйберләренә дә сакчыл карарга өйрәнсен. - Планшет ише кыйбатлы әйберләрне бакчага яисә мәктәпкә биреп җибәрмәгез. Башкаларны кызыктырып, урлашу очрагына китермәсен, үзен дә куркыныч астына куймагыз.  - Балада ят уенчык яисә чит әйбер күрсәгез,аны каян алуы белән кызыксыныгыз. Еш кына фәлән дустым бүләк итте дигән җавап ишетерсез. Ышанып бетмәсәгез дә, бала каршында сак эш итегез. Үзенә ышанмауларына үпкәләмәсен. Сиздерми генә тикшереп, төбенә төшегез. - Бер тапкыр кыек гамәл кылган икән, аңа карак дигән ярлык такмагыз. Баладан җинаятьче ясарга ярамый.  - Балага гаебен тану кыен. Әгәр ул үзендә шундый көч тапкан икән, әти-әнисе тарафыннан хуплау тапсын, ул сезнең тарафтан рухи ярдәмгә мохтаҗ.   Җинаять һәм җәза   Балигъ булмаганнар тарафыннан кылынган урлашу өчен 80 меңгә кадәр штраф яки 2 елга кадәр ирегеннән мәхрүм итү каралган. Төркемләп кылынган җинаять өчен 500 меңгә кадәр штраф яки 5 елга кадәр ирегеннән мәхрүм итү яный.    Гыйбрәт Бервакыт чүлдә яшәүче гарәпләргә инглиз илчесе килә. Ул үтеп барышлый бер өй каршында күп акча ятканын күрә. Ә янәшәдә беркем дә булмый. Аптыраганнан йортка кереп: “Сездә караклар юкмы әллә?” – дип сорый. Йорт хуҗасы: “Юк, бездә каракларның кулларын кисәләр!” – ди. Илче моңа бик гаҗәпләнә. Гарәп сорау бирә: “Дөресен әйтегез әле, сезнең илегездә көненә ничә кеше урлашкан өчен җавапка тартыла?” – ди. Илче: “Кимендә 50 кеше”, – ди. Гарәп: “Ә бездә 40-50 елга бер мәртәбә генә бер каракның кулы киселде”, – дип җавап бирә.    Ләйсән НИЗАМОВА 12 | (полный текст новости)

  • 2014-12-06 06:54 Хаҗны яшь вакытта кылырга кирәк
    06.12.2014 Дин Быелгы хаҗ сәфәрендә бер генә кеше дә юкка чыкмаган, бер генә багаж да югалмаган. Бу хакта 2014 елгы хаҗ сәфәренең тәмамлануы, ә 2015 елгы яңа хаҗ сәфәренең ачылуы уңаеннан оештырылган мәҗлестә сөйләгәннәр иде. Татарстан Диния нәзарәте рәисе, мөфти Камил хәзрәт Сәмигуллин изге эшләрдә ярдәм иткән оештыручыларга, район мөхтәсибләренә рәхмәтен белдерде. Салкын зәм-зәм суы эчеп авырыйлар Кемгә ничектер, минем үземә ерак юлдан килеп, Согуд Га­рәб­станының климатына ияләшеп бетмәгән хаҗиларның сәла­мәт­леге кызыксындырды. Чөнки Татарстаннан хаҗга китүчеләрнең 60-70 процентын өлкән яшьтәге әби-бабайлар тәшкил итә. 1800 хаҗины 15 табиб кына карап бетерә алмый, әлбәттә. Бу өлкәдә ун ел эшләгән Татарстан Диния нәзарәтендәге хаҗ бүлегенең медицина өчен җаваплы җитәкчесе Рамил Хисамов әлеге мәсьәләне болай аңлатты.   – Әлбәттә, табибларга бик авыр, – ди Рамил әфәнде. – Тәү­легенә бер табибка 100 хаҗи туры килә. Әйтик, “ашыгыч ярдәм”­дә эшләүчеләрнең көндәлек авыруларын санасаң, бер табибка егерме авыру кеше туры килә. Монда исә өч-дүрт тапкыр күб­рәк. Быелгы хаҗга Татарстан Хө­күмәте медикаментлар өчен 700 мең сум акча бүлеп биргән. Ләкин биредән алып киткән дарулар гына җитмәгән. Согуд Гарәб­ста­ныннан да шактый гына медикаментлар алырга туры килгән. “Әлбәттә, анда бәяләр бик кыйм­мәт, – ди табиб. – Әйтик, бездә бер шприц 8 сум, ә анда 50 сум тора”.   Хаҗиларга иң кирәкле дару булып антибиотиклар санала. Чөнки 60-70 процент кеше зәм-зәм суы эчеп салкын тидерә икән. Югыйсә изге чишмә янында ук җылытылганы да бар, ди. Әмма кешеләр анысын бик эчәргә ашкынып тормый, ә салкынына ябыша. Ярый да бит аның чамасын белсә, әмма тамагына, сулыш юлларына салкын тидерә. Табиблар бу хакта килүгә үк кисәтә икән үзе, тик файдасы юк, диләр. Шулай ук “Хәрәм” мәчетендә яланаяк йөреп салкын тидерүчеләр күп икән.   Нинди авыруларга хаҗ сәфәренә бару тыелган?    Шикәр диабеты, туберкулез, эчәк авырулары белән интегү­челәргә һәм йөкле хатыннарга изге гамәл кылу тыела. Һәрхәлдә, хаҗ юлламасының килешүендә шулай язылган.   – Кайбер хроник авырулар бе­лән интегүчеләр барыбер бара, – ди Рамил әфәнде. – Андый хаҗи­ларга җаваплылыкны үз өсләренә алырга кушабыз. “Әгәр хроник авыруым көчәеп китсә, бөтен чыгымнарны да үзе кап­лыйм, барысын да үзем хәл итәм”, – дип килешүгә кул куйдырабыз. Чөнки безнең хаҗилар бик күп, әгәр һәр кешенең хроник авырулары көчәеп китеп, “ашыгыч ярдәм” машинасы чакыртып, хастаханә­ләргә яткыра башласак, берничек тә өлгерә алмас идек. Аннан фарыз гамәлләрне дә үти алмаячаклар. Шуңа күрә андый авырулар Согуд Гарәбстанындагы хастаха­нәдә дәвалана икән, чыгымнарын үзе күтәрә.   Үлем-җитем очракларын да күз уңыннан ычкындырмаска ки­рәк. Гадәттә, хаҗилар изге җирдә вафат булса, шунда җирләнә. Ә моннан берничә ел элек бер бабай үлгәч, балалары әтиләрен Яшел Үзәнгә алып кайтуны сораган. Хаҗны оештыручылар шулай эшләгән дә.   – Шул вакыйгадан соң ха­җилардан имза ала башладык, – ди Рамил әфәнде. – Кеше ки­ле­шүдә кайда җирләнәсен язып, имза куярга тиеш. Әлбәттә, күпләр изге җирләрдә калу яклы. Бәлки вафат булган бабайның да фикере шулай булгандыр. Ләкин аннан бу хакта соралмаган, имза алынмаган. Вафат булган кешенең җәсәде туган җиренә кайтарылган очракта, иминият оешмасы барлык чыгымнарны да үзе кап­лый. Монда туганнардан бер тиен дә акча соралмый.   Хаҗга баручы унбиш табибны да махсус конкурс аша сайлап алалар икән. Сәламәтлек саклау министрлыгы алар өчен имтиханнар оештыра. Алар бигрәк беренче ярдәм күрсәтергә оста булырга тиеш. Хаҗ сәфәренә баручы табибларның күпчелеген кардиологлар тәшкил итә. Чөнки климат бик эссе, күпләрнең йөрәк­ләре хәлсезләнә, кан тамырлары кысыла башлый. Аннан хаҗиларның күбесе олы яшь­тәгеләр, анысы да исәпкә алынган. Шулай ук травматолог, педиатр, терапевт, невролог, акушер-гинеколог та бар.   ***   Быелгы телевидение журналисты Ләйсирә Фазлыевага да хаҗ сәфәренә бару бәхете елмайган. “Бу шатлыклы хәбәрне ишет­кәч сөендем, әлбәттә, – ди ул. – Әмма самолетка утыргач, үзем­нең әзер түгеллегемне аңлап, кайгыра башладым. Дөрес, Аллаһ каршында гамәлләремне үтәргә әз-мәз әзер идем. Хаҗ сәфәрен оештыручылар махсус укулар оештыру сәбәпле, белем тупладык. Шөкер, фарыз га­мәл­ләрне үтәмичә кайтмадым. Җи­тәкчеләр дә бик өлгер, һәммә­безгә ярдәм итәргә ашкынып торалар. Шуны әйтәсем килә: хаҗга яшь вакытта барырга кирәк икән. Олыгайгач, хаҗның бөтен гамәлләрен дә үтәп бетерү бик авыр. Чөнки күп йөрер­гә кирәк. Мин әби-ба­байларыбызны бераз кызганып та кайттым. Әмма татар әбиләре­без шулкадәр түзем, сабыр икән. Алар беркайчан да зарланмады”.  Алсу ХӘСӘНОВА 181 | 06.12.2014 (полный текст новости)

  • 2014-12-06 06:54 Филюс Каһиров концертыннан ФОТОрепортаж
    06.12.2014 Шоу-бизнес Филюс Каһировның бу концертыннан шактый вакыт узды. Соң булса да, уң булсын - фотоларын бүген бирәбез:                   1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 Шамил АБДЮШЕВ фотолары. --- --- | 06.12.2014 (полный текст новости)

  • 2014-12-06 07:44 Мөхәммәт Мәһдиев һәм Нургали Миңнеханов белән бергә флотта хезмәт итү хатирәләрем
    05.12.2014 Җәмгыять 1953 елның октябрь азагында армиядән кайтып, туган ягымда өч-дүрт ел эшләгәннән соң, сентябрь аенда миңа военкоматтан: «3 айга хәрби сборга, Амур флотилиясенә барырга!» – дигән повестка җибәрделәр. Бер дә еракка китәсем килмәде. Беренчедән, читтән торып, авыл хуҗалыгы институтында укыйм, чираттагы сессиягә бара алмавым ихтимал. Икенчедән, хатынымның беренче балабызны табу вакыты җитеп килә иде. Өченчедән, мин моряк түгел бит. «Нигә бик еракка – Амур флотилиясенә озатасыз?» – дип тә әйтеп карадым, җибәрмәүләрен сорадым. Үтенечемне кабул итмәделәр. «Син Тын океан флоты офицерлары резервында торасың, безнең башка кандидатурабыз юк», – дип җавап бирделәр. Авылдашым – военкомат хезмәткәре Сөнгатулла абый Яруллин мине Кукмарага кадәр озатты. Билет алып, поездга утыртып җибәрде. Бу юлы, пассажир поезды вагонында рәхәтләнеп, тәрәзәдән мәһабәт Урал тауларын, данлыклы Байкал күлен, иксез-чиксез урман-далаларны һәм шәһәр-авылларны хозурланып күзәтеп бардым. Амур флотилиясенең укыту базасында үзебезнең чордаш офицерлар белән таныша башладык. Татарстаннан без элемтәчеләр ротасында өчәү булдык: Арчадан – Мөхәммәт Мәһдиев, Сарманнан – Фәйзрахман Гыймазетдинов һәм бу юлларның авторы. Берничә көннән соң, без яшәгән торакның икенче катында – механиклар ротасында – Балык Бистәсе районыннан килгән тагын бер егет табылды. Соңыннан аның якташым булуы – Тәкәнеш районының Игенче авылында туган Нургали Миңнеханов (булачак Президентыбызның әтисе!) икәнлеге ачыкланды. Шулай итеп, Татарстаннан дүртәү булдык!..   ...Амур флотилиясендә бергә булган чакта Мөхәммәт туган ягы Арча, аның булдыклы кешеләре, күргән-ишеткәннәре турында, төрле мәзәк хәлләрне дә өстәп, бик тә мавыктыргыч итеп сөйли белә иде. Коеп куйган укытучы икәнлеге, һөнәрен дөрес сайлаганы әллә кайдан сизелә. Өстәвенә, рус телен дә яхшы белә – шуңа рус егетләрен дә үз авызына каратып тота...   ***   ...Берзаман мин Мөхәммәт корда­шымның «Торналар төшкән җирдә» дигән атаклы әсәреннән түбәндәге юлларны укып, бик тәэсирләндем, дулкынландым:   «...Тәпи йөри башлау белән мин гел үзебезнең авылдан көньякка – Кояшка таба чыгып китәргә кызыксындым. Хыял гел шул якка тарта иде. Моның сәбәбен мин илле яшемә җиткәндә генә белдем. Мине бабайлар туфрагы тарткан икән. Чөнки әти ягыннан бабай бездән көньяк-көнчыгышта урнашкан Тәкәнеш ягыннан күчеп килгән; әни – көньяктагы Симет авылыннан. Күрәсең, аларны да кан тарткан, ә ул «тарту» миңа да күчкән».   ...Аның шул хакта язып калдыруы: «Ул да мине эзләгән, ахры», – дигән фикеремне, хисләремне көчәйтте...   Шулай итеп, мин Мөхәммәт кор­дашымның безнең Тәкәнеш ягыннан икәнлеген сиксән яшем тулгач кына белдем. Аның нәсел агачы тамырларының безнең яктан булуы минем аңа булган игътибарымны һәм ихтирамымны тагын да көчәйтеп, дәрт өстәп җибәрде. Тәкәнеш районының Урта Тәкәнеш авылында туып-үскән, укыган, 32 яшемә кадәр Тәкәнеш районы үзәгендә яшәгән, эшләгән, районыбызның һәр авылында булып, бик күп якташларымны белгән кеше буларак, чиксез зур кызыксынуым белән, эзләнү эшләрен башлап җибәрдем. Шөкер, Мөхәммәтнең бабаларының кем исемле, кайсы авылдан булуларын да таптым. Миңа бу өлкәдә Татарстан Милли архивы хезмәткәрләре зур ярдәм иттеләр. Аларга бик тә рәхмәтлемен!   Чыннан да, Мөхәммәтнең Мөсәлим, Мәһди һәм Бәдретдин исемле бабалары безнең Тәкәнеш районы, Югары Өскебаш (халык телендә – Казаклар) авылында туып-үскәннәр, яшәгәннәр икән. Хәзер бу авыл, Тәкәнеш районы беткәннән соң, Кукмара районы сос­тавына керә. Мин әлеге шактый зур, матур авыл турында «Чорыбызның данлыклы шәхесләре» дигән очеркымда язган идем инде. Анда кордашым Нургали Миңнехановның хәләл җефете Васига Мөбарәкҗан кызы туган, балачак һәм үсмер елларын шул авылда уздырган. Нургали белән Васиганы – булдыклы, игелекле өч ул тәрбияләп үстергән шәхесләр буларак – халкыбыз яхшы белә.   Советлар Союзы Герое Сабир Әхтәмовның да (1926-2014) туган авылы ул Югары Өскебаш! 88 яшенә кадәр Казанда яшәгән Сабир ага туып-үскән төбәгенә еш кайтып йөрде. Ул – Республикабызның Бөек Ватан сугышындагы иң яшь Герое иде...   Мөхәммәтнең Тәкәнеш ягыннан Арча якларына күчеп киткән бабасы Бәдретдин исемле була. Ул Югары Өскебаш авылында Мәһди Мөсәлимов гаиләсендә туып-үскән, укыган, дини белем алган – имам-хатыйп һәм мөгаллим дигән дини дәрәҗәләргә ирешкән. Аны 28 яшендә Мамадыш өязенең Сикертән авылына (хәзер Арча районы составына керә) 1857 елның 19 сентябрендә 100 ел элек төзелгән мәчеткә мулла итеп билгелиләр. Сикертән – ул вакытта 137 хуҗалыгы булып, 883 кеше яшәгән борынгы авыл. Мулланың еллык хезмәт хакы 140 сум булуы да билгеле архив документларында.   1885 елның 1 гыйнварында Бәдрет­дин мулла һәм Шәмсеямал абыстай Мәһдиевләр гаиләсендә уллары Сөнгатулла дөньяга килә. Ул, авыл мәдрәсәсендә укып, дини белем ала, мулла булырга әзерләнә, әтисенә ярдәм итә. Сөнгатулла 26 яшендә, Диния нәзарәтенә барып, сынаулар бирә. Аңа 1911 елның 15 июнендә «имам-хатыйб һәм мөгаллим булырга сәләтле» дигән сүзләр язылган 3877 нче санлы таныклык тапшырыла. Аңа кадәр Сөнгатулла Сатыш мәдрәсәсен, Арча татар башлангыч училищесын тәмамлый. 1906 елның 20 августында бирелгән 360 нчы санлы таныклык шуны раслый.   Сөнгатулла Бәдретдиновның 107 нче Троицк пехота полкында хәрби хезмәттә булуы да билгеле.   Казан губерна идарәсе тарафыннан 1915 елның 19 сентябрендә бирелгән 3466 номерлы карар нигезендә, Сөнгатулла Бәдретдин улы 30 яшендә Малый Муй (Гөберчәк) авылына мулла итеп билгеләнә.    Бу гаиләнең Гөберчәк авылында яшәгән чоры, анда булган фаҗигале хәлләр – әтисенә «халык дошманы» дигән нахак исем тагылып, кулга алынуы һәм 1938 елда аның атып үтерелүе турында Мөхәммәтнең әсәрләрендә җаны, йөрәге әрнеп язылган юлларны яхшы хәтерлиләрдер укучыларыбыз... Аларны кабатлап язып тормыйм...   Бу нәселнең (Бәдретдиннең, Сөн­гатулланың, Мөхәммәтнең) Мәһдиев дигән фамилиясе Мәһди Мөсәлимов (русча «Магадей Мусалимов» дип язылган архив документларында) исемле бабаларыннан башланган икән. Аның турында өстәмә белешмәләр табылды. 1834 елгы ревизия документларында Мәһди Мөсәлимовның Мамадыш өязе, Югары Өскебаш авылында йомышлы (служилый) татар икәнлеге, 45 яшьтә булуы, хатыны Газизә (43 яшь), кызлары Камилә (18 яшь), Хөсни (12 яшь), Шәмси (9 яшь), уллары Мөхәммәди (15 яшь), Хөснетдин (7 яшь), Бәдретдин (5 яшь), Җиһанша (3 яшь) икәнлеге язылган. (Фонд 3, опись 2, эш 69, 98-99 нчы битләр)   Мөхәммәт Мәһдиев муллалар гаиләсенең дәвамчысы булган икән. Дөньялар үзгәрмәгән булса, бәлки, ул да бик дәрәҗәле, хөрмәтле муллага әверелер иде.    Мөхәммәтнең нәсел агачы киң тармак­лы: Мөсәлим – Мәһди – Бәдретдин – Сөнгатулла – Мөхәммәт – Искәндәр... Әлеге күркәм шәхесләрнең тамыры безнең Тәкәнеш ягыннан булуына, аларны табуыма бик тә шатландым һәм горурландым. Язмышыма, шундый бүләге өчен, аеруча рәхмәтлемен!.. Автор турында: Миннәхмәт Кашапов (1930) – Татарстан Республикасының атказанган авыл хуҗалыгы хезмәткәре, Россия Федерациясенең атказанган экономисты; публицист.         Солдат Сөнгатулла Бәдретдинов (уңда) Сабаның Шәйрән Елга авылы егете Гыйльметдин Шәйхетдинов белән. Вильна (хәзерге Вильнюс шәһәре, Литва). 1907 ел, март     Мөхәммәт Мәһдиев – Хәрби-Диңгез флоты офицеры     Миннәхмәт Кашапов «Гүрең якты, рухың шат булсын, Мөхәммәт кордаш! Син – гел истә, халкыбыз хәтерендә...»   Миннәхмәт КАШАПОВ 12 | (полный текст новости)

  • 2014-12-05 05:52 Чөгендер баласы
    05.12.2014 Җәмгыять Кайбер балаларны кәбестә арасыннан табып алалар, дип ишеткәнем бар иде инде, мине әни шикәр чөгендере басуыннан алып кайткандыр, мөгаен. Июнь уртасында, бөтен халык кырылып чөгендернең беренче катын эшләп бетергәндә, ни йөрәге белән өйдә ятсын ди... Чөгендер басуында дөньяга килә башлаган балалар шактый инде безнең авылда. Чөнки чөгендер – ул бернинди тормыш шартлары белән исәпләшми, ул бар һәм баста! Авыл халкы бөтен көнкүреш режимын шул чөгендер эшкәртү графигына карап төзи иде: чөгендердән соң фәлән җиргә барып кайтасы, чөгендерләр башланганчы фәләнне эшләп аласы... Көзге туйларны да чөгендерләрне чистартып, урнаштырып бетермичә туйламыйлар иде хәтта. Мин үзем балачакта чөгендердән башка тормышны күз алдына китермәгәнгә, үсеп, Казанга укырга киткәч, «Бездә чөгендер булмады...» дип торучыларга шакката идем. Ничек инде?! Булган ди шул, чөгендерсез балачаклар да булган ди. Тик безнең Кайбыч, Апас, Буа якларында бу культураны ел саен утырталар иде – мөгаен, барысына да Буа шикәр заводы гаепле булгандыр. Ул заманнарда «Рабыня Изаура» дигән бик матур бер сериал күрсәтәләр иде. Бик матур диюем, ул вакыт безнең күзгә сериалның төп герое – кол кыз Изаура бик чибәр күренә иде. Бик кызганыч та иде үзе – бичара кызны кол итеп плантацияләргә куып чыгаралар... Ул бахыр, озын озын итәкләрен киеп, җилкәсенә 3 4 бөртек шикәр камышы күтәреп (әлеге дә баягы шикәр инде!), көне буе эшли... Ничек кызганмыйсың ди?! Шуны кызганып кич буе елап утырасың да, үзең, иртә таңнан кәтмәнеңне күтәреп, япан кояш астына – чөгендер басуына чыгып китәсең... Үсеп җиткәч кенә белдем – ул плантация дигән сүзне татарчага әйләндерсәң «кыр, басу» дигән сүз икән.   Җәйге каникулга чыгуга, әлбәттә инде, сине чөгендер утауның беренче каты көтеп тора, аны бетергәч, рәхәтләнеп, тынычлап бакчаңдагы бәрәңгегә керешәсең. Аннан соң әниләр вәгъдә иткәнчә, Казангамы анда йә башка берәр якын шәһәргәме бер ике көнгә кунакка алып барып кайталар да кайткан төшеңә «процентка» печән бүлеп куйган булалар... Аннан соң чөгендернең икенче каты. Әбәткә кадәр мәктәп бакчасында практика үтеп, әбәттән соң басуда чөгендер утап аның икенче каты да бетеп китә китүен, тик шуның белән каникулың да бетә инде... Аннан соң үз бакчаңдагы, мәктәп бакчасындагы, колхоз басуындагы бәрәңгеләрне алып бетергәч, янә чөгендер вакыты җитә – монысында инде үсеп җиткән чөгендерне олы олы күчләргә өеп, сабагыннан чистартып шикәр заводына озатасың... Мин әниемнең ел саен диярлек, чөгендерне чистартып тапшырганнан соң, атна ун көн район хастаханәсендә ятып чыкканын хәтерлим. Ул чөгендерне октябрь айларында, көне буе салкын җирдә, салам тутырылган капчыкка утырган килеш чистартасы иде шул...   Чөгендерне эшләүгә килгәндә, авылдагы һәрбер гаиләнең үзенә күрә үз ысулы бар иде. Кайбер гаиләнең, эш вакыты җиткәч, шәһәрдән өелешеп кунаклары кайтып төшә дә көн ярымда өч гектар җирләрен бәреп аталар. Кайберләре, бетмәс монда колхоз эше дигәндәй, шулай ук берничә көндә аннан-моннан гына бәргәләп чыгалар. Кайберәүләр инде үз яшелчә бакчасын эшкәрткәндәй, җентекләп, берәмтекләп, чиста итеп эшләргә тырышалар иде. Барысы да күз алдында булган. Кемнең ничек эшләве, чисталыгы, шапшаклыгы берәүгә дә сер түгел, кайберәүләрнең башкалардан аерылып ямь яшел булып утырган чөгендер кишәрлекләре, намус индикаторы кебек, хәзер хуҗаларын «саталар» иде... Безнең күрше апа, мәрхүмә, ашыкмыйча гына эшли иде дә, «барыбер арыганнан артык эшләп булмый» дип, кайтыр вакыт җитәме, юкмы, кайта да китә иде. Ни хикмәт, бер дә актыкка калмый иде үзе, кеше белән бертигез тәмамлый иде эшен. Аның да үзенә күрә бер эшләү методы булган инде.   ...Икенче елга чөгендер бирмиләр икән дигән хәбәр таралгач, авыл халкы бер кат шок кичерде. Имеш, үсеп утырган чөгендернең өстенә Германиядән кайткан бер ниндидер хикмәтне сибеп чыгалар да, чөгендере кала, бөтен чүбе үзеннән-үзе юкка чыга икән! Бу хәбәрне көтү куганда да, кибет яннарында да, капка төпләрендә дә бик күп сөйләделәр. «Булыр-булыр хәзерге заманда...» дип утыручыларга караганда ышанмаучылар, әлбәттә, күбрәк иде. Ышанырлыкмыни соң? Ничә еллардан бирле килгән гадәттән баш тартып... Чыннан да, ул елны җәй башында чөгендер бүлмәделәр. Чөгендерне утыртып, яңа тишелеп чыга башлау белән өстенә теге хикмәтле сыекчаны сиптереп чыктылар. Халык сагаеп кына басу тирәләрен караштырып йөрде. Шул сыекчаны сиптерү белән берәр атна узуга, ямь яшел булып үсеп килгән чөгендере дә, чүбе дә сап сары булып көеп чыкты... Әллә технологиясен тиешенчә үтәп бетермәгәннәр, әллә сыекчасы шундый гына булганмы: ун көн дигәндә чөгендер җире, чәчелмәгән җир кебек, кап кара иде инде. Шуннан соң председатель авыл хатыннарын җыелышка җыйган. Шул кадәр расходтан кара кайгыга баткан председатель, авыл хатыннарына карап: «Кызлар, бу чөгендер дигән нәрсә хатын-кызның ыштан төбен күрмәсә, үсми икән ул», – дигән... Җыелышта, чөгендерне быел яңадан утыртырга һәм элеккечә кул белән эшкәртергә, дигән бердәм карар чыгарганнар.   Икенче елга инде, чыннан да, чөгендерне ниндидер яңа төрле технологияләр белән, яңа чит ил тракторлары белән яңача эшкәртә башладылар. Кул көче кирәкми иде инде хәзер. Шул чөгендер белән авыл халкының дәррәү кубып, бергә бергә эшли торган уртак эшләре бетте. Печәнне дә, элеккечә адымлап бүлеп, сәнәк белән әйләндереп, киптереп алып кайтулар юк инде. Хәзер трактор белән рулоннарга төрәләр дә бакча башына китереп аталар. Кеше кешегә печән кайтканын белмичә дә кала. Ә элек ул зур бер бәйрәм кебек иде. Халык җыелышып печән басуына төшеп китә, очрашалар, бергәләп эшлиләр, бер-берсенә төяшеп алып кайталар – эшеннән бигрәк кызыгы күп иде. Хәзер авыл халкының бернинди уртак эше, уртак йомышы юк. Бердәнбер уртак җир – зираты гына калды...   Альбина БӘШИРОВА | (полный текст новости)

1   (Всего 1)

RSSportal.RU - крупнейший каталог русскоязычных новостных лент в формате RSS по различным тематикам, от бизнеса и образования до медицины и литературы. Новости в лентах обновляются несколько раз в сутки.

Яндекс.RSS
Бизнес
Автомобили
Hi-Tech
Кино
Здоровье
Мода
Новости
Музыка
Путешествия
Игры
Семья
Спорт
Шоу-бизнес
Культура
Политика
Экономика
Недвижимость
Юмор
Главные новости
Кулинария
Наука
Другие ленты

Обратная связь