RSS Portal

Поиск на RSSportal: названию ленты текстам новостей   


Matbugat.ru RSS

RSS Matbugat.ru
  • 2014-08-22 02:52 Казанда бер хатын, поезд килгәнлеген күрә торып, башын рельска салган
    21.08.2014 Җәмгыять Нәтиҗәдә, хатын-кызның башы өзелгән. Фаҗига шаһитләре сүзләренә караганда, хатын-кыз поезд астына үзе ташланган. Электричка хәрәкәттә вакытта 2нче һәм 3нче вагоннар арасына башын салган. Машинист кычкыртса да, тормозга басса да, һәлакәтне булдырмый калу мөмкинлеге калмый. | 21.08.2014 (полный текст новости)

  • 2014-08-22 02:52 Рәйсә Борһаниева кияүгә чыкты (ФОТО)
    21.08.2014 Матбугат 17 август көнне журналист Рәйсә Борһаниева кияүгә чыкты. Рәйсә "Шәһри Казан", "Юлдаш", "Кәеф ничек?", "Сәхнә"дә эшләгән кеше. Хәзер "Идел"дә хезмәт итә. Кияү - Тимур, Казандагы бер банкта эшли. Никахны "Казан нуры" мәчетендә Алмаз хәзрәт укыган. Аннары бәйрәм "Регистан" мөселман кафесында дәвам иткән. Анда 20ләп кунак була. Кияү белән кәләшне уртак дуслары таныштырган. Рәйсә дә, Тимур да бер үк елны туганнар. Хәзер аларга 32шәр яшь.   Яшь гаиләне чын күңелдән котлыйбыз! Кояштан озын гомер, корычтай нык сәламәтлек, шомырт чәчәкләредәй ак бәхетләр телибез!   --- --- | 21.08.2014 (полный текст новости)

  • 2014-08-22 02:52 Өч бай татар хатын-кызы Forbes исемлегендә
    21.08.2014 Җәмгыять Русиянең иң бай хатын-кызлар исемлегендә беренче 15 урында өч татар ханымы бар. Узган елгы исемлек белән чагыштырганда Татарстанның элекке президенты Миңтимер Шәймиев оныгы 27 яшьлек Камилә акча туплап 16нчы урыннан 15нчегә менгән (115 миллион доллар). Икътисадчы Гүзәлия Сафина исә бер урынга төшкән. Быелгы исемлектә ул 7нче урында (265 миллион доллар). Ханымнарның икесенең дә эшчәнлеге ТАИФ белән бәйле. Иң бай татар хатын-кызы булып быел да "Бәхетле" җитәкчесе Мөслимә Латыйпова калган. Ул бишенче урында (315 миллион доллар).  | 21.08.2014 (полный текст новости)

  • 2014-08-22 02:52 Игътибар: кастинг! Габделфәт Сафин үзенең төркеменә җырчы эзли
    21.08.2014 Шоу-бизнес Габделфәт Сафин кастинг үткәрә. 2014-2015 елларда Габделфәт Сафин белән эшләргә теләсәгез, тәвәккәлләгез. Төркемгә җырчы-вокалчы кирәк. Фотогызны һәм иң уңышлы дип санаган бер җырыгызны 5 сентябрьгә кадәр akcharlak2006@yandex.ru электрон адресына җибәрегез. Бу хат, бәлки, сезнең татар эстрадасында танылуыгызга зур бер адым булыр.    --- --- | 21.08.2014 (полный текст новости)

  • 2014-08-21 01:31 Тугыз туган нигез бүлә
    21.08.2014 Җәмгыять Бер төптән чыккан агач шикелле, бер ояда туып‑үскән туганнарга гомер буе сокланып та, көнләшеп тә карадым. Кайгыда да, шатлыкта да алар гел бергә, бер йодрык, көч. Бу зур дөньяда минем сыман «урлап өзгән камыр төсле» (әнием сүзләре) япа‑ялгыз түгел. Минемчә, моның өчен алар әти-әниләренә гомер буе бары рәхмәт кенә укырга тиешләр. Мин үзем әни белән генә үстем, башымнан сыйпап юатырга, чит булса да, тагын әбием бар иде (күрше авылга укытырга килгән кызның фатир хуҗасы). «Ялгызлыкны яуга бирсен», дия иде үзен авыр сугыш еллары ялгыз иткән шул әбием. Гаилә тулы чакта Мин бәләкәй чакта: «Нигә мин ялгыз? Нигә минем абыем, апам яисә эне-сеңелем юк?»– дип, бик еш кына әниемнең болай да кан саркып торган яралы йөрәгенә, үзем дә аңламыйча, учлап‑учлап тоз сала идем. Нишлим соң? Минем дә башкалар шикелле тулы, зур, тату гаиләдә күңелле итеп яшисем килә иде. Ә күршедә уңда да, сулда да, каршыда да нәкъ шундый ишле гаиләләр. Андый чакларда әнием минем башымнан сыйпый да: – И кызым, кызым, син белмисең генә әле, брат братның көтү көткәненә рад, диләр бит, – дип, авыр сулап куя иде. Әниемнең авызыннан чыккан һәрбер сүзен дөрес дип кабул итеп яшәсәм дә, боларына һич кенә дә ышанасым килми иде. Ничек инде алай булсын? Аларга күңелле, рәхәт икәнен мин көн саен күреп торам бит. Туганнарың күп булу – иң зур бәхет. Менә ялгызлык, чынлап та, бик читен, бер дә рәхәт түгел, монысын үземнән беләм... Еллар узды, озаграк яшәгән саен әнием сүзләренең чынлыгына мин дә ышана бардым. Чөнки моны исбатлаган язмаларны матбугат битләреннән дә күп укырга, тормышта да шактый очратырга туры килде. Күптән түгел генә танышкан бер ханым сөйләгән вакыйга гомер буе киеп йөргән ал күзлегемне бөтенләй чәлпәрәмә китерде. Татарстанның Казан артындагы бер авылында узган гасырда әти-әниләрен сөендереп, тупырдап торган, таза-сау бер‑бер артлы тугыз бала дөньяга аваз сала: дүрт малай һәм биш кыз. Әти-әниләре үзләре тормыш бүләк иткән мәхәббәт җимешләренә чын безнеңчә милли матур исемнәр кушып, бишек җырлары көйләп, изге теләкләр теләп үстерә. Күп балалы гаиләнең шунысы яхшы: анда балалар бер-берсеннән үрнәк алып, бер-берсен тәрбияләшеп, бик тиз исәяләр. Балачаклары шактый авыр чорга (сугышка кадәрге һәм сугыштан соңгы еллар) туры килсә дә, алар барысы да исән‑сау үсеп, вакыт җиткәч, әти‑әни фатихасын алып, туган ояда чыгарган канатларын сынар өчен үз офыкларын эзләп китә. Эзләгән тапкан, ташка кадак каккан, ди безнең акыллы халык: бүген һәркемнең үз өе, үз көе, үз тормышы, үз язмышы. Гадәттә, татар гаиләләрендә төп нигездә төпчек бала торып кала. Аңа бик зур, бик җаваплы һәм шактый авыр вазифа йөкләнә. Ул олыгайган әти-әниләренә кадер-хөрмәт күрсәтергә һәм туган нигезне саклап торырга тиеш. Тугыз туган үскән гаилә дә бу язылмаган канунны бозарга җөрьәт итми. Төпчек энекәшләре алтын казык булып туган туфракта төпләнә. Озакламый яраткан кызы белән гаилә дә корып җибәрә. Бәхетле гомер сөрәләр. Ләкин тормыш гел бер төрле генә бармый шул. Шатлыкларны – борчулар, аларны кайгылар чиратлаштыра. Күпне күргән, сугышлардан исән‑сау кайткан зур гаилә башлыгы көннәрдән бер көнне гүр иясе була. Туганнарның тугызы да бик кайгырышып, елашалар, аннары урыны җәннәттә булсын, дип дога кылалар да таралышалар. Яңадан һәркем үз тормышы белән яши башлый. Әниләре ялгыз калды, дип борчылырга урын юк, ул энеләре гаиләсендә яши. Бер казанга ике тәкә башы сыймый дисәләр дә, килен белән каенананың урамга тавышланып чыкканнары ишетелми. Ләкин күрәселәре алда булган икән. Килен кеше – чит кеше? Гаилә башлыгы гүр иясе булгач, килен тәмам батыраеп китә. Үз тормышының бөтен уңышсызлыкларын иренең булдыксызлыгыннан күрә башлый һәм бик еш кына: – Әнә кешеләрнең ирләре синең кебек пешмәгән түгел,– дип «игәүли». Табигатьнең мөмкинлеге чиксез түгелдер шул. Сигезенче балага бирергә, бәлки, сәләте дә, таланты да калмыйдыр. Шуңа да ул төпчек малай авыз ачарга да кыймый торган бик юаш булып үсә. Беркемгә дә, хәтта хатынына да каршы бер сүз дә әйтә алмый, бөтен әйтәсе сүзләрен йөрәгенә җыеп, сыза гына бара. Бер мәлне бер түбә астында торырга бөтенләй мөмкин булмый башлагач, алар авылдан китеп, читтә дә яшәп карыйлар. Алар ишекне ябып чыкканда карт ана: «Китмәгез!» – дип, җиргә ятып ялварып елап кала. Ләкин аңа таба борылып караучы да, аны ишетүче дә булмый. Сырхаулап киткән кешене дә, бозавын таба алмаган сыерны да шифалы сулышы, йомшак кулы белән дәвалаучы каенанасын килен «син сихерче, убыр» дип атап йөри башлаган була шул инде бу вакытта. Ләкин хатынның озын теле дә, кара сакаллары да, кая барсалар да , үзләреннән калмый. Анда да аларны елмаеп бәхет көтеп тормый. Ана фатихасын алмый башкарган эш игелекле булып чыкмый. Кул бармаклары да тигез булмаган кебек, бу гаиләдә дә һәркемнең үз холкы, үз язмышы. Араларында бер сеңелләре аеруча чая, максатчан, уңган булып үсә. Кулында ут уйната диләр андыйлар турында. Шуңа да ул, заманалар үзгәргәч, эшмәкәр булып китәргә тәвәккәлләргә дә курыкмый. Кесәңдә акчаң була торып, туган нигезеңнең ялгызлыктан картаеп, бөкшәеп, искереп-череп баруын тыныч кына карап торып булмыйдыр шул. Җитмәсә, әниләре дә соңгы сулышында: – Энегезне ташламагыз, туган нигезне ятим итмәгез! – дип васыять әйтеп калдырган була. Бу үтә дә җаваплы һәм шактый чыгымнар сорый торган эшне шул эшмәкәр сеңелләре үз өстенә алырга була. Киңәшле эш таркалмас дип, башта ул, бөтен туганнарны җыеп, үзенең уен җиткерә. Барысы да фатихаларын бирә. Ханым бит инде болай да ничә ел буе туган авылларында мәчет төзетә, төзелеш эшен белми түгел. Бер кайткан материалны туган өйне яңартырга да тотарлар. Болай эшләгәч, тиз дә, җайлы да булыр дип, изге максат белән олы эштән курыкмыйча тотына эшмәкәр ханым. Бу чакта әле ул үзенең шушы адымы өчен бик нык үкенергә туры килүен уена да кертеп карамый. Алма, пеш, авызга төш Ит яхшылык, көт шакшылык, диләр бит. Монда да шулай булып чыга. Үзләренең сәләмә өйләре урынына әкияттәге шикелле кыска вакыт эчендә хан сараедай өй калыкканын күргәч, байлыкка кызыга торган килен авыру ирен сөйрәп (хатынның игәүләүләре эзсез генә узмый, иргә инсульт була, ул урын өстенә егыла), кире авылга кайта. Исәбе – шул сарайда байбичә булып, түшәмгә төкереп яшәп калу. Эшне йозакларны алмаштырудан башлыйлар. Хан сараедай йорт төзеп биргән апаларын туган нигезгә аяк та бастырмаска икән исәпләре. Каладан авылга нигезләренең хәлен белергә кайткан эшмәкәр ханым бикле ишек каршында калгач, башта ни уйларга да белми. Югыйсә, энесенең кабаттан туган нигезгә кайтуына, әнисе васыятенең үтәлүенә аның бик күңеле булган була. Ул бит алар белән яшәми, кайтса кунак, китсә ерак. Кайтканда якты чырай, такта чәй булса, шуңа риза. Хәер, күчтәнәчен үзе бер машина төяп кайта бит әле ул. Өй салган өчен акча сорарга да уйламый. Яшәсеннәр шунда рәхәтләнеп, бер-берсенең кадерен белеп. Исән‑сау гына булсыннар. Килен чит булса да, энесе белән бер карындаш ич, тамырларында да бер ата‑ана каны ага. Ләкин аларның, яңа хуҗаларның, болай уртак өйдә яшиселәре килми икән ич! Рәхмәт әйтеп, кочак җәеп каршылыйсы урында аны: – Сиңа моннан бернәрсә дә бирмибез, синең монда өлешең юк, бу безнең өй, монда эзең дә булмасын!– дип, дөньядагы иң әшәке сүзләр белән сүгә-сүгә, капкадан куып ук чыгаралар. Нишләсен инде мескен ханым, туган нигездә үзе төзеткән йортка борылып карый-карый, үзе төзеткән мәчет бинасына кайтып егыла. Бераз хәл алгач, эшнең нидә икәнен аңышкач, зиратка барып әти-әниләренең каберләре өстендә елый‑елый дога кыла, туганнарының гамәле өчен алардан гафу сорый. Юк, өй салуга киткән малын жәлләп түгел, ә якын кешеләренең шундый вак җанлы, таш бәгырьле булуларына ачынып елый ул. Шул көннән башлап туган авылының мәчетенә һәм зиратына гына кайтып йөри. Ә туган нигезгә аның өчен юллар ябыла, ишекләр бикләнә. Теге туганнары, энеләре гаиләсе ул төзеткән мәчеткә аяк та басмыйбыз диләр икән. Алла йортының туганнар тавышлануында ни эше бар – монысы билгесез. Өметләнәм Менә шундый эшләр, тора‑бара нишләр дигәндәй... Хәер, туганнарның эшләре бүген судта инде. Бәлки, акыллы хөкемдарлар туры килеп, законга нигезләп бу туганнарга үз өлешләрен бүлеп тә бирер. Көннәрдән бер көнне һәркем үзенә тиешлесен алыр, бәлки канәгать тә калыр. Ләкин гаугалы нигездә беркайчан да элеккеге шикелле күңелле тату тормыш булмас инде. Чөнки бер кискән ипи кире ябышмый, чатнаган чынаякның, ватылмаса да, кара булып эзе кала. Мин әлеге ханымның бу күңелсез хикәятен тыңладым да уйга чумдым. Бу тугыз туган (хәзер инде алар сигезәү генә калган, берсе гүр иясе булган һәм бу очракта миңа алар арасында иң бәхетлесе дә шулдыр шикелле тоелды) яшь җилкенчәк, сары томшыклар түгел бит инде. Иң олы абыйларына киләсе елга 80 яшь тула, аксакал. Төпчек энекәшкә дә инде 65 яшь. Эшмәкәр ханым да тышкы кыяфәте кызлардан ким булмаса да, 70 кә җитеп килә. Дөнья малы диеп мәңгелекне онытып йөрер яшьтә түгелләр, диюем. Бер-береңнең кадерен белеп Ходай биргән гомерне бәрәкәтле итеп, һәр минутының кадерен белеп үткәрер яшьтә. Автордан. Әлеге язмада төгәл адресны да, тугыз туганның исем-фамилияләрен дә күрсәтмәдем. Югыйсә, алар миндә бар иде. Махсус шулай эшләдем. Газетада басылып чыккач, аларның кызарып оялуын, танышларның бармак төртеп күрсәтүләрен теләмәдем. Аннары мондый гаугалы нигезләр, кызганыч, бер бу авылда гына түгел бит. һәм тагын, бәлки, бу иң мөһимедер дә, беренче карашка бик самими тоелса да, бер яшерен өметем бар әле. Мин аларның көннәрдән бер көнне акылларына килеп, түгәрәк өстәл артында кайнап торган самавырдан тәмле чәй эчеп, бер-берләрен гафу итүләренә ышанам. Югыйсә, нишләп бу өч көнлек дөньяда яшәп тә торырга?  Йолдыз ШӘРАПОВА | (полный текст новости)

  • 2014-08-21 01:31 Гали авылы ипподромында зур бәйрәм булды (ФОТО)
    21.08.2014 Спорт Похвистнево районының Гали авылында физкультура көнендә инде яхшы традициягә әйләнеп баручы ат чабышлары булып үтте. Көн артык эссе булуга да карамастан, бирегә Татарстан, Башкортстан республикаларыннан, Самара өлкәсенең үзеннән күп тамашачы җыелган иде. Бәйрәм башланганчы игътибарыбызны якында гына көлешә-көлешә, үзара сөйләшеп торучы ир-егетләр җәлеп итте. Алар Бөгелмәдән булып чыктылар. Минсәгыйть Галимов белән Рәшит һәм Рәфгать Галиуллиннарга ат җене әле аларның яшь чакларында ук кагылган булган. Үткән гасырның җитмешенче елларында ат чабышларында күп катнашырга туры килгән аларга, призлы урыннар да алгалаганнар. - Менә Галидә тагын ат чабышлары үткәреләчәген белдек тә, барсын да үз күзләребез белән күрер, атларга көч биреп тору өчен килдек, - диделәр алар. Менә ярышлар башланып та китте. Бәйгедә барлыгы 45 ат ярышты. Әгәр килергә вәгъдә итеп тә килеп җитә алмаган Челно-Вершины районыннан һәм Оренбург өлкәсенең Богырыслан районыннан да атлар катнашкан булса, бәйге тагын да кызыграк булган булыр иде. Чабышларны алып баручы Александр Горюхин беренче бәйгегә старт бирүгә, Оренбургтан Гайдук, Самара өлкәсеннән Чистый Лист, Башкортстаннан Песчик кушаматлы атлар алга омтылдылар. 2 мең 400 метр араны уңышлы үтеп, Песчик - беренче, Гайдук - икенче, Чистый Лист өченче урынны яулады. Ә икенче заездда Новосергиевскидан Миг Удачи атын иярләгән Тәнзилә Трубникова - беренче, Николай Ухванов Малюткада - икенче, Ахияров Лиферсонда - өченче, Камышлы районыннан Резьбада Фәрит Гайфуллин дүртенче урынга чыгып, 1 мең 200 метр араны үттеләр. Өченче заездда ике көпчәкле арбаларга утырып, Пафос кушаматлы атта Башкортстан егете Айрат Мөгаллимов - беренче, Флокста Оренбург өлкәсеннән Семён Павлов - икенче, Форсажда Александр Ионов - өченче, Сергей Ершов Магистрда - дүртенче, Большая Черниговкадан Лозунгта Юрий Рябов бишенче урыннарга лаек булдылар. Дүртенгче заездда мәйданда гарәп чабыш аргамакларына урын бирелде. Менә шушы уртача гәүдәле, кызу канлы, муеннарын суза төшеп, башларын горур тоткан атлар махсус рәвештә чабыш өчен тәрбияләнәләр. “Дерби” дип аталган приз атка гомерендә бер мәртәбә - 4 яшендә, ә инде өлкәнрәк яшьтәге атка “Элита” призы бирелә икән. 1 мең 200 метр араны Оренбург өлкәсенең Бозаулык шәһәреннән килгән Патина кушаматлы ат (хуҗасы Александр Попов) - беренче, Баксик - икенче, Гали авылы егете Рәүф Латыйпов иярләгән Абигайль өченче урынны яуладылар. Бишенче заездда бары тик ике ат кына ярышты. Оренбург өлкәсеннән килгән Марат Ягъфәровның дүрт яшьлек Вечный атына (аны фермер Сергей Артамонов тәрбияләгән) - беренче, Сергей Моттагалиев иярләгән, берничә мәртәбә Оренбург ипподромында беренчелекне яулаган Эралогка икенче урын бирелде. Алтынчы заездда Гали авылының Камил Исхаков фермер хуҗалыгыннан Минутка чабышкысын иярләгән Николай Ухванов - беренче, Камышлыдан Фәрит Гайфуллинның Мечтасы - икенче, Бөгелмәдән ике яшьлек Рубин өченче урыннарны яуладылар. Җиденче заездда өч яшьлек атлар ярышты. Башкортстаннан Илдус Шархабдуллинның Арамисына - беренче, Николай Горшковның Синхронына - икенче, Павел Шемёоновның Глухоманена - өченче, Самара өлкәсеннән Николай Князькинның Матрицасына - дүртенче, Оренбургтан Флюра Фәтхуллинаның Бәрхетенә бишенче урыннар бирелде. Сигезенче заезд Гали авылының ат чабышларында катнашып, күп тапкырлар дәрәҗәле урыннар яулаган күренекле спортчысы Әбүбәкер Габдрәшит улы Латыйповның якты истәлегенә багышланган иде. 2 мең 400 метр араны үтеп, аның улы Таһир - беренче, оныгы Рәүф - икенче, ике туганының улы Ягъфәр - өченче, улы Гомәр дүртенче урыннарны яуладылар. Тугызынчы заездда ике яшьтәге өч ат арасында “Мастер - наездник” исеменә лаек булган Башкортстан егете Илшат Мәхмүтовның Гидгаз чабышкысына - беренче, Алексей Ионовның Геральдасына - икенче, Николай Князькинның Гермесына өченче урыннар бирелде. Шулай итеп, “Гали авылы кубогы”на бәйге ахырына якынлашты. Финалда җиде җайдак арасында Оренбург өлкәсеннән килгән, быел сигезенче сыйныфны тәмамлаган Тәнзилә Трубникова Миг Удачи чабышкысында беренче урынга чыгып, шушы дәрәҗәле бүләккә ия булды. Ә ике көпчәкле арбага утырып ярышкан Оренбург егете Павел Шемеоновның Флоксы тугыз ат арасында беренче булып килде, аңа да кубок тапшырылды. Башкортстанның Таһир Латыйпов белән Лозунгның хуҗасы “Симпатия” призына лаек булдылар. Җиңүчеләргә бүләкләрне Гали авылы җирлеге җитәкчесе Идрис Муллабаев тапшырды. Һәрвакыттагыча ат чабышларының иганәчесе танылган эшкуар, Похвистнево районының “Туган тел” татар җәмгыяте җитәкчесе милләтпәрвәр Расих Латыйпов булды. Аңа авылдашлары да, кунаклар да рәхмәтләрен белдерделәр. Ә мөхтәрәм кунаклар арасында Самара өлкәсенең урман хуҗалыгы һәм табигый байлыклар министры, озак еллар Похвистнево районы башлыгы булып эшләгән Александр Ларионов, күрше Камышлы районы башлыгы Рафаэль Баһаутдинов, Похвистнево районы башлыгы Юрий Рябов та бар иде. Югарыдагы фотода: "Гали авылы кубогы" иясе Тәнзилә ТРУБНИКОВА. Кем беренчелекне яулар икән? Ике көпчәкле арбаларга җигелгән атлар ярыша. Бөгелмәдән килгән җанатарлар Минсәгыйть ГАЛИМОВ, Рәшит һәм Рәфгать ГАЛИУЛЛИННАР. Хәмзә МОРТАЗИН фотосурәтләре.   Нурсинә ХӘКИМОВА, Хәмзә МОРТАЗИН 33 | 16.08.2014 (полный текст новости)

  • 2014-08-21 12:19 Авыл афәтенең вафаты
    20.08.2014 Криминал Тыныч тормышта кеше җанын кыю һәрвакыт шау-шу куптара, төрле имеш-мимешләр тудыра. Әмма шунысы кызык, кайчагында мәрхүмне түгел, аны бакый дөньяга озаткан үтерүчене яклап сөйлиләр. Мондый хәлләр, гадәттә, җинаять корбаны юньле кеше булмаса килеп чыга. Балтач районы Иске Салавыч авылында быел кышын булган канлы вакыйга да авылны бер афәттән коткару кебек кабул ителде кебек... “Ул мондый әҗәлгә лаек иде” Зәмһәрир салкын 8 февраль иртәсендә тыныч татар авылына “төнлә Рәшитне үтергәннәр” дигән шомлы хәбәр тарала. Суд-медицина эксперты үлемгә китергән сәбәпләрне тиз ачыклый. Мәетне туган-тумачасына тапшыралар. Шул ук көнне Иске Салавыч ирләре туң җирне чокып, каберен дә өлгертә, укыйсы догаларын укып, гүя ашыккан кебек, җан бирүенә 12 сәгать дигәндә 63 яшьлек Рәшит Минһаҗев гүргә иңдерелә. 10 февраль көнне төш вакытында исә Салавыч җирлегенә керүче дүрт авыл халкы мәдәният йортында җыйналып, бу фаҗигале вакыйганы көн тәртибенә куя. Әмма мәрхүмне искә алу чарасы булмый бу. Барысы да олысын-кечесен өркетеп торган бәндәнең мәнсез тормышы, искиткеч явызлыклары, башкалаларга күрсәткән җәбер-золымы, зыяны турында ачынып, ниһаять, курыкмыйча сөйлиләр. Авылдашлары әйтмешли, “өрәкле кеше”нең тормышын, төгәлрәге, җинаятьләрен алга таба тулырак тасвирларбыз. Хәзергә февраль бураннары каберне каплап киткәнче үк ашыгып җыйналуның төп сәбәбенә тукталып үтик. Халык заманында районкүләм мәйдан тоткан көрәшче, тәртипле, ярдәмчел авылдашлары Наил Хөснетдиновны яклап чыкты, ягъни үтерүчегә шартлы хөкем биреп, үз араларына кайтаруларын сорап район мәхкәмәсенә мөрәҗәгать кабул итте. Аңа шул көнне 163 кеше имзасын куйды. Иске Салавычта Наилнең аңлы рәвештә әлеге явызлыкка баруына ышанмыйлар. Рәшит Минһаҗевны, аның кылган ерткычлыкларын яхшы белүчеләр: “Ул мондый әҗәлгә лаек иде”, – диделәр. Алар фикеренчә, 50 яшьлек Наил Хөснетдинов үтерүче дә, коткаручы да, дигән нәтиҗәгә килергә дә мөмкин. Ләкин, чынлыкта, мәсьәлә бик күпкә катлаулырак шул... Өрәкле бәндәнең “күренекле эшләре” Рәшит Минһаҗев күршесе Равил абзыйга үзенең хезмәт стажының 14 көн (!) икәнен әйтеп мактанган. Димәк, хөкем белән хөкем арасындагы кыска “тәнәфес”ләрдә дә эшләмәгән, гомере буе сорыкорт булып яшәгән әлеге бәндә. Аның каравы, криминаль эшчәнлеге искитмәле бай аның. Рәшит тәүге тапкыр 1977 елда Чаллыда берничә тапкыр явызларча хулиганлык кылган өчен ел ярымлык срок ала. Апрельдә утыртыла, шул ук елның сентябрендә “үрнәк тәртибе” өчен Менделеев колониясеннән шартлы рәвештә азат ителә. Әмма күп тә үтми, Киров өлкәсенең Малмыж шәһәрендә кеше талап эләгә һәм 5 елга ирегеннән мәхрүм ителә. Срогын тутырып, Балтач якларына кайту белән, күп тапкырлар хулиганлык кылган өчен кабат өч елга “тегендә” озатыла. Аннан соң җинаятьче Арча район судыннан 4 еллык срок ала. Санап үтелгән хөкем карарларының барысында да аның исерек булуы әйтелә. Алга таба эшләгән явызлыклары да аек баштан кылынмый. 13 ел төрмәдә утырып, 40 яшьлек Минһаҗев 1991 елның маенда Коми Республикасындагы колониядән Иске Салавычка кайтып төшә. Моңа кадәр дә теләсә нинди явызлыкка сәләтле ир-ат тагын да хәтәррәк, беркемне дә санга сукмый торган зат булып кайта, тыныч татар авылы өчен бер зәхмәт була ул. Үзе белән һәрвакыт пычак йөртә, сатучыны шуның белән куркытып аракы алып чыгып китәргә дә күп сорамый. Теләсә кемнән, бигрәк тә яшь егетләрдән аракы таптыра. Үтиләр ул әйткәнне, явызлыгы чыраена чыккан төрмәчедән шүрлиләр. Гомумән, ул авылда чакта тынычлык бетә, көндез дә капкалар бикле була. Бигрәк тә ялгыз хатыннар, карт-карчыклар калтырап яши. Гади халыкка кына түгел, хокук саклау органнары вәкилләренә янаудан да тартынмый Рәшит. Аның: “Мин озак утырмыйм, кайтам... Синең кайда торганыңны беләм, егет. Үкенергә туры килмәсен”, – дип куркытырга тырышуларын Балтач районы прокуроры урынбасары Фәрит Шәрифуллин хәзер дә искә ала. Канлы вакыйга Авылда барысы да Митактан (Мин¬һаҗевның кушаматы) калтырап тормый, билгеле. Әйтик, Сабан туе батыры Наил Хөснетдинов ул кушканны үтәп йөрми бит инде. Аның шулай ук нык гәүдәле энесе Таһир да, килеп бәйләнсә, тиешле җавапны кайтарырдай егет була. 1994 елда 25 яшьлек шушы егет белән бәрелешә алар. Котельная бинасында бергә-бер сугышалар. Җиңелү үзенең абруена сугачагын белә төрмәче. Яшь егет өстенлеккә ирешә башлагач, кулына аракы шешәсе эләктереп, аның төбен ватып төшерә. Шул рәвешле, бандитлар телендә “йолдызчык” (звездочка) дип йөртелүче, берничә очлы кискечтән торган хәтәр корал барлыкка килә. Шуның белән муенына сугып, йорт салырга, өйләнергә дип йөргән, бөтен тирә-якка мәгълүм бизәүче-рәссам Таһирга исән калу мөмкинлеген калдырмый Рәшит. Әлеге эшне тикшерү ул чакта прокуратураның япь-яшь тикшерүчесе Ф.Шәрифуллинга йөкләнә. Әмма шаһитлар теге явызга каршы күрсәтмә бирүдән баш тарталар, яисә аның файдасына сөйлиләр. Ялган хәбәрләр өчен кайберләренә карата җинаять эше дә кузгатырга туры килә хәтта. Югыйсә, бәрелеш вакытында котельнаяда ир-атлар була. Ләкин куркалар пычаклы маньяктан. Ә менә ирләрдән аермалы буларак, Минһаҗев куркытып аракысын талап чыккан райпо кибетчесе Т.Сәйфетдинова барысын да бәйнә-бәйнә сөйләп бирә. Нәтиҗәдә, “талау” дигән тагын бер маддә өстәлә. Ә үтерү очрагы судка ярым-йорты дәлилләнгән килеш китә. Шулай да җинаятьче 9 елга ирегеннән мәхрүм ителә, өстәвенә, аеруча куркыныч рецидивист дип табыла һәм аеруча кырыс режимлы, Салават шәһәрендәге махсус колониягә озатыла. Ләкин мәкер иясе әлеге шәһәр суды аркылы рецидивист “дәрәҗәсен” гамәлдән чыгаруга ирешә һәм Казандагы гади колониягә кайтарыла. Ни хикмәт, шушы явызны “яхшы тәр¬тибе өчен” дигән билгеләмә белән 11 айга алданрак шартлы рәвештә азат итеп куялар. Ләкин ул Балтач районында пәйда булу белән, җәзаны үтәү идарәсе хезмәткәрләре аны кире озату хәстәрен күрә башлыйлар. Чөнки йөгәнсез бәндә берсеннән-берсе мәнсез хокук бозулар ясый башлый. “Төзәлү юлына баскан” бәндәне кабат Балтач суды каршына бастырырга һәм яңадан “тегендә” җибәрергә туры килә. Срогын тутырып кайткач та, берәүгә үтерү белән янаган өчен тагын бер ел утырып кайта әле ул. Ә 2005 елда 54 яшьлек Р.Минһаҗев бөтен районны тетрәндергән хайвани явызлык кыла. “Улымны төрмәдән чыгармагыз...” Бу вәхши аркасында кайгы-хәсрәт күргән, җәфа чиккән кеше, әлбәттә, әнисе Бибинур апа була. Җиде бала тәрбияләп үстерә ул. Гаилә гарипсез булмый дигәндәй, шушысы юньсез булып чыга. Шөкер, калганнары тәрбияле, тәртипле булып үсеп, матур яшиләр. Сүз уңаеннан әйтеп үтик, Иске Салавычта әлеге гаилә башлыгы Рәйхан абзыйның фаҗигале үлемен дә шушы малайдан күрәләр. Ул көнне әтисенә, әлеге дә баягы, аракы таләп итеп бәйләнә, төрлечә мәсхәрәли, җәберли ул. Әти кеше шуннан соң асылынып үлә. Үз каны, үз улы мыскыллауны, хурлауларны күтәрә алмыйча керде элмәккә, диләр Иске Салавычта. Бусы дистә еллар элек булган хәл... ...Уңмаган малаен соңгы тапкыр, ягъни җиденче мәртәбә утыртканнан соң, азат ителер вакыты җитәр алдыннан Бибинур әби таягына таянып авыл советына килә һәм гозерен ирештерә: “Кайтыр вакыты җитә, язып җибәрегез, ничек тә булса кайтармау чарасын күрегез. Тагын көн күрсәтмәячәк”, – ди әни карчык күз яшьләренә буылып. Вакыты чыккач, мәхбүсләрне төрмәдә тотып булмый шул. Рәшит тә кайта авылга, ләкин буш өйне ачып керә. Чөнки Бибинур апа якты дөньядан китеп барган була. Бичара ана никадәр генә кызганыч булмасын, бу очракта, бәлки, бәхетенә дияргә кирәктер. Чөнки юньсез улының чыраен күрүдән котыла, җәбер-золымын күрми, быелның 8 февраль фаҗигасен белми... Инде Минһаҗевның соңгы кыргыйлыгына тукталыйк. 2005 ел азагында Иске Салавычта Рәшит тудырган-үстергән әнисен көчләгән, дигән сүзләр йөри башлый. Бу сүзләрнең каян чыгуын тәгаен әйтеп булмый. Әллә карчык берәр ахирәтенә ычкындырган, әллә теге исерекбаш үзе мактанган. Һәрхәлдә, үтерер дип куркып, әби милициягә бармый. Ахыр чиктә, сүз аның кызына барып җитә. Ул шундый кыргыйлыкка барган абыйсын җәзасыз калдырырга теләми, билгеле. Җинаять эшен тагын Фәрит Шәрифуллин тикшерә. Әнисенә үтерү белән янау очракларын да дәлилли тәҗрибәле юрист. Мәкерле төрмәче шунда да иң йомшак җәзаны алуга ирешә. Беренчедән, көчләгән өчен түгел, бары тик омтылыш (покушение) ясаганга җавап тота. Күрәсең, әни кеше куркудан шундый күрсәтмә бирә. Икенчедән, гаебен танып тикшерү органнары белән хезмәттәшлек итә. Шул сәбәпле, нибары 4 ел ярымлык колония белән котыла. Иске Салавычта Миһаҗевның әнисен көчләвенә шикләнмиләр, Бибинур әби үзе сөйләгәннәр буенча фикер йөртәләр. 60нчы яше белән баручы Р.Минһаҗев Түбән Камадагы 1нче колониядән 2010 елның маенда азат ителә. Барлыгы 28 ел утырган агайның 3 ел ярым гомере калган була бу вакытта. Карт буйдаклар катнашындагы мәхшәр Шунысы кызык: 50-63 яшьләрдәге зыян күрүче, гаепләнүче һәм өч шаһит – бишесе дә буйдаклар. Араларында 1954 елгы Илдар Нигъмәтуллин гына аерылган. Йорты яраксыз хәлгә килгәч, мунчасында яши, утыны беткәч, Рәшит Минһаҗевның өендә кунып йөри ул. Ләкин холыксыз хуҗа, күбрәк эчсә, куып чыгара аны. 7 февральдә дә шул хәл кабатлана. Илдар ялгыз яшәүче 1964 елгы Фәнил Мөхәммәдияров өендә йоклый ул төнне. Берничә сәгатьтән әлеге ике ир-ат җинаять шаһитларына әверелә. Чөнки мәхшәр нәкъ шушы йортның арткы бүлмәсендә килеп чыга. ...Кичке сәгать 10нар тирәсендә өендә үзе генә телевизор карап утыручы 55 яшьлек Мәхмүт Зыятдинов урам якта ниндидер ят тавышлар ишетеп тышка чыкса, капкасы төбендә сүгенеп, нәрсәдер мыгырдап торучы лаякыл исерек Минһаҗевны күрә. Капканы ачып булмый, чөнки сәрхуш шунда егыла. Мәхмүт койма аркылы урамга сикерә. Ул арада Рәшит ишегалдына узып, үзендә өйалды тәрәзәләрен коеп төшерерлек көч таба. Мәхмүт Рәшитне монда калдырса, аның катып үләчәген чамалый һәм күтәреп, өенә озатырга ярдәм итәрдәй кеше эзләп берничә күршесенә мөрәҗәгать итеп карый. Әмма барысы да баш тарта. Әллә куркалар, әллә җирәнгеч бәндәгә булышырга теләмиләр. Бары тик берәү – Наил Хөснетдинов кына киенеп урамга чыга. Ул арада сәрхуш юл читенә чыгып ауган була. Хәрәкәтсез гәүдәне күтәреп-өстерәп бару җиңел булмый. Җитмәсә, аның йорты да шактый ерак. Шуңа күрә якындагы Фәнил йортына гына кертеп салырга булалар. Шулай эшлиләр дә. Капка, ишекләр ачык булып чыга. Шул рәвешле, бер түбә астында биш буйдак җыйнала. Шаһитларның әйтүенә караганда, Минһаҗевның хәлләре хөрти була. Ике кулы да терсәгенә кадәр өшеп агарган. Наил түр яктан уятып алып чыккан Фәнил аңа чүмеч белән су эчертә, тәмәке кабызып каптыра. Чөнки Рәшитнең куллары хәрәкәтләнми. Ул арада Мәхмүт Рәшитнең өй каршында калган пакетын китереп бирә, ярдәм иткән өчен Наилгә рәхмәтен ирештереп кайтып китә. Фәнил баштарак “моны ник алып кердең”, дип ризасызлыгын белдерә, әмма аннан соң йокларга кереп китә. Төн уртасы җиткән була инде. Минһаҗев, исерек булса да, теге пакетта бер шешә аракысы барын хәтерли. Ярты стакан хәмерне Наил ярдәме белән чөмерә. Шул рәвешле, эчтән дә, тыштан да җылына башлый. Һәм Наилнең әйтүенә караганда, беләкләре-куллары үз төсенә керә. Икенче стаканны инде ул үз кулы белән салып каплап куя. Аның белән бергә коткаручысы да эчә. Үзенең әйтүенә караганда, кичтән бер шешәне бушаткан бу кеше дә исерә төшә. Яңа гына урамда аунап яткан Минһаҗев турында әйтеп тә торасы юк. Кыскасы, ике исерек арасында низаг чыгу өчен уңай шартлар туа. Бигрәк тә, картаеп акылга тиенмәгән Минһаҗев булган җирдә моның өчен күп кирәкми. ...Кухня ягындагы ызгыш-тавышка уянып чыккан хуҗа һәм кунак коточкыч күренешкә тап булалар. Идәндә яткан Рәшитнең муенындагы җәрәхәтләреннән кан саркый, иң шомлысы: күкрәгендә төбенә кадәр батырылган пычак сабы калкып тора. Илдар аның исән икәнен чамалап ашыгыч ярдәм чакыртырга кирәк дигәч тә, котырынган Хөснетдинов “үлсә үлсен инде”, дип пычакны тартып алып, яңадан шул тирәгә үк чәнчи. Ярдәмнең хаҗәте калмый. Күргәнебезчә, бу очракта игелеклелек, мәрхәмәтлелек турында сүз дә булырга мөмкин түгел. Гомумән, тикшерү материалларындагы күрсәтмәләрдә Наил Хөснет¬диновның да спиртлы эчем¬лекләр белән мавыгуы, исергәч явыз кешегә әйләнүе турында раслаучылар җитәрлек. Хәер, моны югарыда китерелгән очрак та исбатлый. Ул гына да түгел, түр якка кереп: “Минһаҗевны буып үтерергә бау йә шарф бирегез!” – дип кычкыра ул. Илдарның муенындагы шарфын алмакчы була. Күрсәтмәләренә караганда, Нигъмә¬туллин ул чакта кухня ягына чыгып Мин¬һаҗевның идәндә аунаганын күрә, әмма йоклый дип уйлап яңадан кереп ята. Бу вакытта өйдә булган ике ир-атның фаҗигане кисәтү өчен кыл да кыймылдатмавын әйтеп үтмичә булмый. Хөснетдинов әйтүенчә, җылы өйдә хәлләнеп алган Минһаҗев аңа кычкыра, җикеренә, артсыз урындык белән суга, пычакка ябыша. Рәшитнең холык-фигылен белгән кеше бу кадәресенә ышана. Ә менә Наилнең үз гомеремне саклау нияте белән эш иттем дип белдерүе шик уята. Һәрхәлдә, аның кыланмышлары җинаять кодексындагы “үз-үзеңне саклау (самооборона)” маддәсе кысаларына эләгерлек түгел кебек. Чөнки чынлап торып куркыныч янамый аңа ул чакта. Үзе үк Минһаҗевның муенына пычак белән берничә тапкыр сызып алдым, ә менә күкрәгенә ничә тапкыр кадаганымны хәтерләмим дә дип бара. Кыскасы, Наил Хөснетдинов аңлы рәвештә кеше үтергән булып чыга. Өстәвенә, Мөхәммәдияров һәм Нигъмәтуллинга “20 ел элек энем Таһирны үтергән өчен дөмектердем”, дип тә ычкындыра әле. РФ Тикшерү комитетының Арча районара бүлеге тикшерүчесе үтерүне үч алу нияте белән түгел, ә бәлки исерек баштан “кинәт килеп чыккан шәхси күрәлмаучылык мөнәсәбәтләре нигезендә” кабынып киткән бәхәс, низаг һәм сугышу нәтиҗәсе дип таба. Җинаять эше 6дан 15 елга кадәр иректән мәхрүм итү каралган 105нче маддәнең 1нче кисәге буенча кузгатыла һәм 1964 елгы Н.Хөснетдиновка “үтерү, ягъни башка кешегә аңлы рәвештә үлем китерү”дә гаепләү белдерә. Соңгы сүз Район суды халык фикеренә колак салыр, билгеле. Зарар күрүченең авыл өчен бер афәт булуы да игътибарсыз калмастыр. Гомеренең соңгы көнендә дә үзе белән пычагы булган бит аның. Әмма төп рольне болар түгел, ә Н.Хөснетдиновның 8 февраль төнендәге гамәлләре уйнаячак. Ә алар исә халык сораган шартлы хөкемгә өметләнергә урын калдырмый кебек. Ләкин бусы безнең уй-фаразлар гына. Әлеге эшкә ноктаны шушы көннәрдә башланачак судның хөкемдары куячак. Балтач районы.   Наил ВАХИТОВ | (полный текст новости)

  • 2014-08-21 12:19 “Табличкалы эшмәкәрләр”
    20.08.2014 Җәмгыять Сүз башында - бер мәзәк: Ашамлыклар кибете. Каерып ачып куелган ишеккә бик сәләмә киедәге бер сукбай сөялгән. Кибеттән чыгып баручы ханым аның мескен кыяфәтен күреп туктап кала һәм сумкасында казына башлый. Ниһаять, янчыгыннан ярты ипи һәм 10 сум акча тартып чыгарып, сукбайга суза. Тегесе хәерне сүзсез генә ала да, янәшәдә яткан тәмәке төпчеген алып иреннәре арасына кыстыра. Хәер биргән ханым аңа карап-карап тора да: - Рәхмәт әйтер идең ичмасам, - дип куя. Җавап шәп: - Күрмисеңмени, мин бит чукрак һәм телсез. Ун тәңкәгә могҗиза булыр дип уйладыңмы әллә? Ханым ни әйтергә белмичә шактый басып тора. Аннан соң гына: - Җирбит, оятың юк икән! Сау-сәламәт килеш урамда хәер сорап йөрергә ничек җирәнмисең? – дип, үз юлы белән китә. - Әлбәттә, өйгә генә китереп бирсәләр шәп булыр иде дә, өем юк шул минем, - дигән сүзләр белән озатып кала аны сукбай... Сукбай да кеше Үтеп-сүтеп йөрүчеләрдән акча, тәмәке соранучы мескен кыяфәттәге адәми затларны адым саен очратабыз. Аларны күрүгә кемдәдер кызгану хисе уяна, кемдер, җирәнеп, йөзен сыта, кемдер әшәке сүз белән үз яныннан куып җибәрә. Һәм… һәрберсе хаклы! Дөрестән дә, тормыш иләге аша үткән, күпчелек халыкка билгеле булмаган ниндидер сәбәпләр аркасында йорт-җирсез, акчасыз калган кешеләрне ничек кызганмыйсың инде. Өстенә пычрак, каешланып беткән сәләмә “кием” элгән, мәңге су күрмәгән, янына килерлеге дә калмаган сасы тәнле, йөзен сакал-мыек баскан, гомеренә бер тапкыр да тарак күрмәгән тузган чәчле бу җан ияләреннән җирәнмичә мөмкин түгел. Болай да тормыш мәшәкатьләре белән башы каткан, үзе дә очын-очка ялгап кына яшәүче кеше, әзмәвердәй ир-атларның мескенләнеп хәер сорашуын, 15-20 сум акча юнәтүгә үк “җир асты” кибетләренә йөгереп барып кабалана-кабалана “фанфурик” (шәхси кибетләрдә, җир асты үткелләрендәге тәмәке киоскларында ирекле сатуда булган 100 граммлы техник спиртны халык шулай атый) сатып алуларын күргәннән соң, сүгенми нишләсен?! Тукта, әйтер сүзем алар турында түгел иде бит... “Зинһар, ярдәм итегез!..” Бүгенге җәмгыятьтә киң таралган шәфкатьлелек, хәйрия турында сөйләшеп аласым килде. Безнең халык шундый инде, аннан игелек, шәфкатьлелек ташып тора. Үзе нинди генә катлаулы хәлдә булмасын, күзенә текәлеп ялварып утыручы бәндә яныннан тыныч кына үтеп китә алмый. Бөтенебез дип әйтмим, күпчелегебез шундый. Кулыннан килгәнчә ярдәм итәргә тырыша. Ярдәмчеллек безнең канда, димме... Кемнеңдер үтенече буенча кемгәдер матди ярдәм күрсәткән, кайсыдыр хәйрия фондына хәләл акчасын күчергән һәркем үз чыгымнарының изге эшкә сарыф ителүенә өметләнә, билгеле. Әмма күп очракта аларның хәере мохтаҗлар кулына барып ирешмәве турында бик сирәкләр генә белергә мөмкин. Мантыйки фикер йөрткәндә, аларны аңларга да була: ничек инде син хәер итеп биргән шул тиеннәрне кемдер игелекле гамәлгә түгел, ә бары тик үз мәнфәгатьләренә генә тотарга мөмкин?! Ләкин... Кем әйтмешли, озын сүзнең кыскасы, башкаларның бәхетсезлеген үз файдасына “боручы” аферистлар чыгырдан чыкты. Бу хәлне күреп-ишетеп торган рәсми рәвештә эшчәнлек алып баручы хәйрия оешмалары да бүген чаң суга: һәркемгә һәрдаим ярдәм кулы сузарга әзер торучы изге күңелле кешеләрне адым саен алдакчылар, ялган авырулар һәм башка мәкерле хәйләкәрләр сагалап тора. Мисал өчен, күкрәгенә ялварулы сүзләр язылган табличка беркеткән мескен кыяфәттәге адәмнәр. Кемнәр алар? Җавап бер – барысы да алдап акча җыючы! Эш рәвешләре гап-гади: ялварып бер-ике сүз әйтергә яки телен йоткан кебек мескенләнеп басып кына торырга кирәк. Иң мөһиме – үтеп-сүтеп йөрүче меңәрләгән халыкның берән-сәрәне генә булса да, кызганып, уч төбенә акча сала икән, аңа шул да бик җитә. Шунысын да әйтергә кирәк: игътибар иткәнегез бармы икән, алар тотып торган кулдан эшләнгән “үтенеч табличкалары”ндагы язуга күз йөтеп чыксаң, һичшиксез бер-ике хата табасың. Әйтик, “помогите...” урынына еш кына “памагите...” яки “помагите...” дип язылган булыр. Бу инде аларның наданлыгын күрсәтми, җәмәгать. Акча кадәр акча сорарга батырчылык иткән икән, ул инде аны бер хатасыз язган булыр иде. Халыктан шул рәвешле көлүе түгелме икән, дигән шик туа. Ә беләсезме алар күпме акча эшли бу юл белән? Бер көнне полиция хезмәткәрләренең җир асты үткелендә торучы шундый берәүдән сорау алуының шахиты булдым. Ышанмаслык хәл: аена 100-150 мең сум туплыйлар! Яртысы үзләренә кала икән, калган яртысы – “түбә” өчен. “Табличкалы эшмәкәрләр” җир асты үткелләрендә, парк капкасы янында, зур кибетләрнең ишек төпләрендә, базар янында, мәчет-чиркәү тирәләрендә аеруча еш күзгә чалына. Инде дә килеп, мескен кыяфәттә ниндидер язулы кәгазь тотып, кулын сузып утыручы хатын-кызга (мондый ысул белән башлыча алар акча җыя) чынлап та ярдәм кулы сузасыгыз килә икән инде, һич икеләнмичә, аның документын сорагыз. “Бала үлә монда, ә сез әллә нинди сораулар белән баш катырасыз!” кебегрәк җавап ишетәсез икән – шикләнерлек урын бар. Ихластан ярдәм сорап утыручы беркайчан да агрессив булмас. Минемчә, үз баласына яки чит кешенекенә дип акча теләнеп утыра икән, аның документы булырга тиеш. Юк икән инде, гафу, ул – гап-гади алдакчы. - Без андыйларга үз визиткаларыбызны калдырабыз, документлары белән үзебезнең офиска чакырабыз, һичшиксез ярдәм күрсәтәчәгебезне әйтәбез. Ник берсе килсен! – ди Мәскәүдә эшчәнлек алып баручы “Мозаика счастья” хәйрия фонды президенты Анна Пучкова. – Хәрби киемдәге хәерчеләр (алары, гадәттә, инвалид коляскасында утыра) белән дә шул ук хәл... “Кайда хезмәт иттең, ничек бу хәлгә калдың? кебек сорауларга чатлатып җавап кайтаралар, ә “әйдә шул-шул фондка кереп чыгабыз, анда һичшиксез ярдәм итәчәкләр”, - дисәң, тизрәк синнән ераккарак китүне яки үзеңне куып җибәрүне кулай күрәләр. Соңгы вакытларда зур кибет ишекләренә кемгә дә булса ашыгыч операция ясарга, ә моның өчен галәмәт зур күләмдә акча кирәк дип язылган белдерүләр элү гадәткә кереп китте. Ярдәмгә мохтаҗ кыз яки малайның күз явын алырдай матур фоторәсеме дә, акча күчерү өчен исәп-хисап счеты да бар. Тик, тагын шул ук нәрсә борчый: “бик ашыгыч” дип язылган белдерү айлар буе эленеп тора. Төрле хәл булырга мөмкин, билгеле. Чын-чынлап кыйммәтле операция таләп ителгән кешеләрнең туганнары, ни чарадан бичара, акча юнәтеп булмасмы дип, төрле юлларны кулланып карый. Тик, иманым камил, андый кешеләрнең күпчелеге интернетка, кибет тәрәзәләренә үз нарасыйларының фоторәсемнәрен беркетүдән кимсенә. Алар башка юлны сайлый – махсус ярдәм фондларына мөрәҗәгать итә, республика һәм шәһәр җитәкчелегенә бара... Ә болай... Интернет челтәрендә көн саен диярлек ашыгыч рәвештә акча җыючы төркем турында мәгълүматка тап буласың. Гадәттә, аларда “Счет идет на дни, минуты”, “Даже 50 рублей могут Петеньке (Катеньке, Айгульке...) встать на ноги” һәм башка шуның кебек сүзләр языла. Тик янә кабатларга мәҗбүрмен: хәер биргәнче уйлап карагыз. Сүз дә юк, 50-100 сум гына чыгарып салып яки исәп-хисап счетына җибәреп, сез һич кенә дә ярлыланмассыз. Ләкин күз алдыгызга китерегез: алдакчылар никадәр акча туплаячак! Алдакчыны ничек танырга? Акча сораучының алдакчымы-юкмы икәнлеген ничек тикшерергә соң? Иң беренче чиратта, бу кешеләрдән, кайсы фондларга мөрәҗәгать итеп караганлыкларын сорарга кирәк. Ни сәбәпле алардан ярдәм ала алмауларын аңлатсыннар. “Фонд аша акча туплау озак, ә безгә ашыгыч кирәк”, - дигән сүзләр шыр ялган! Фондларның запас акчалары һәрвакыт бар. Һәрхәлдә, булырга тиеш. Законлы оешма булса. Ә бит андый фондлар бар. Һәм бер генә дә түгел. Рәсми рәвештә теркәлгән һәм закон таләпләренә таянып эшли торган бу оешмаларга мөрәҗәгать иткән очракта (ышанырсызмы, юкмы – белмим), анда бер генә кешене дә кире борып җибәрмиләр. Тиешле акчаны һичшиксез бирәләр. Дөрес, кулыгызга бер тиен дә тоттырмаслар, билгеле, кайсы клиникага, нинди исәп-хисап счетына һәм нинди максатларга күчерергә кирәклеген дәлилләүче документларыгыз булса, фонд ул сумманы күчерәчәк! Инде бу акчаны кайчан, ни рәвешле кире кайтарып бирү яки бирмәү мәсьәләсен аерым килешү нигезендә хәл итеп булачак. Ялган фондлар Тагын бер афәт – яңгырдан соң калкып чыккан гөмбәләрдәй, соңгы вакытларда аеруча күбәеп киткән ялган фондлар. Һич икеләнүсез әйтергә була: алар авыру балаларны дәвалау өчен түгел, бары тик үз максатларына акча җыю белән шөгыльләнә. Хәйрия фонды акча җыю белән шөгыльләнә икән, аның тарихы, эшчәнлек хронографиясе, финанс исәп-хисаплары, контактлары күрсәтелгән рәсми сайты булырга тиеш. Чын фонд белән ялганны аера алмыйм, дияр кайберәүләр. Җавап бер: ат белән сыерны ничектер аерасыз бит?! Әзрәк кенә булса да башны эшләтергә кирәк бит инде. Машина сатып алганда, интернетка кереп, форумда кибет һәм ул тәкъдим итә торган товарга карата башкалар фикере, экспертлар бәяләмәсе белән танышабыз. Хәйрия фондлары белән дә шул ук хәл булырга тиеш. Ата-ана комсызлыгы Тагын бер нәрсә бар. Акча чынлыкта да бик кирәк булырга мөмкин, ләкин мохтаҗ кешенең туганнары яки ата-аналары кайвакыт түшәмнән алган сумма сорый. “Мозаика счастья” хәйрия фонды президенты Анна Пучкова шундый очрак турында сөйли: - Безнең активистлар бер ана сораган сумманы – баласын Италия клиникасында дәвалау өчен таләп ителгән 16 миллион сумны җыйды. Бу илдәге танышымнан әлеге медицина учреждениесына шалтыратып белешүен сорадым. Бактың исә, дәвалау курсы 3 миллион сум гына тора! Кайвакыт, авыру балаларның ата-аналары хәер туплаудан гаиләнең матди хәлен ярыйсы гына яхшыртып булуын аңлап алалар. Һәм тотыналар хәер акчасына йорт җиһазлары алырга. Гаделлек кайда? Кешеләр бит сезгә яңа телевизор алу өчен түгел, авыру баланың хәлен яхшырту өчен бирә үзенең хәләл акчасын. Авыру баланың фоторәсемдә затлы киемнәргә төренгәнлеген күргәч, биш йолдызлы кунакханәләрдә яшәвен белгәч, хәйриячеләргә, биргән хәләл акчасының бу бала сәламәтлеге өчен сарыф ителүенә өметләнгән игелекле кешеләргә бер дә рәхәт түгел. Аз гына тыйнак булырга ярамыймыни?! Бәлки бу акчалар башка бер нарасыйга операция ясау өчен кирәгерәктер? Ата-аналар хәйрия акчасын максатчан файдалансын өчен нишләргә соң? Иң беренче чиратта, шуны искәртеп үтәргә кирәк: профессиональ фонд беркайчан да ата-ана кулына акча тоттырып чыгармый, ә бары тик клиникадан килгән исәп-хисап счетына гына кирәкле сумманы күчерә. Шуңа күрә, гафу итегез, ата-ананың шәхси исәп-хисап счетларына, телефон номерына җибәрү акчаңны җилгә очыру, ягъни шушы счет хуҗасының шәхси кесәсен калынайту гына булачак. Уйлагыз! Хәйриячелек, шәфкатьлелек культурасы, шөкер, бездә дә канат җәеп килә. Күпчелек халык инде бер-береңә ярдәм кулы сузарга кирәклеген аңлый, ул һәрвакыт аңа әзер. Ләкин баш белән уйлап. Һәрбер кеше үз ярдәменең максатчан һәм нәтиҗәле булуын тели... Әлеге язманы газетада урнаштыруның төп максаты, беренчедән, халыкны ялгышудан сак булырга чакыру булса, икенчедән, бүгенге көндә шактый актуальлек алган тема буенча фикерләшергә чакыру. Хатлар көтеп калабыз  Амур ФӘЛӘХ | (полный текст новости)

  • 2014-08-21 12:19 Татарстан түрәләре нинди машиналарда җилдерә? (ВИДЕО)
    20.08.2014 Сәясәт Июль уртасында Русия хөкүмәте рәисе Дмитрий Медведев түрәләргә чит илдә эшләнгән машиналар алмаска дигән карар имзалады. Мәскәүнең Көнбатышка әзерләп яткан яңа чикләүләре кайбер илләрдә ясалган машиналарны кертүне дә тыярга мөмкин.  Дүшәмбе, 18 августта "Ведомости" газеты Мәскәүнең Көнбатышка каршы яңа чикләүләр исемлеге әзерләвен һәм Көнбатышта эшләнгән машиналарны да кертү тыелырга мөмкинлеген язып чыкты. Русия президенты сүзчесе Дмитрий Песков, бу хәбәрне җөпләп, сишәмбе көнне, Көнбатыш тагын чикләүләр кертә калса, "өстәмә чаралар күрү әзерләнә" дип белдерде. Русия хөкүмәтенең 7 августта  АКШ, Европа берлеге, Канада, Австралия һәм Норвегиядән азык-төлек кертүне тыйган исемлегенә медицина җиһазлары һәм машиналар да өстәлергә мөмкин. Бу, үзенә күрә, Медведевнең теләген тормышка ашыру да була ала.   Июль уртасында Медведев түрәләргә дәүләт заказы нигезендә чит илдә эшләнгән машиналар алмаска дигән карар имзалады. Әлеге карарга айдан вакыт узды. Азатлык бу документ нигезендә Татарстандагы министрлыкларда берәр үзгәреш көтелмиме дигән сорауны 17 министрлыкка, хөкүмәтнең матбугат хезмәте җитәкчесе Андрей Кузьминга да юллады.   "Премьер-министр, министрлар һәм аларның урынбасарлары утырып йөри торган машиналар нинди, алга таба Русиядә эшләнгән, Русия маркалы машиналарга күчәргә җыенмыйлармы?” дигән сорау иде ул.   17 министрлыкның җидесеннән: икътисад, мәдәният, хезмәт һәм мәшгульлек, транспорт, сәламәтлек саклау, мәгариф һәм фән, яшьләр эшләре һәм спорт министрлыкларыннан Азатлыкка җавап килде.   Аларның берсендә дә министрларның һәм аларның урынбасарларының бүген нинди машинага утырып йөрүе күрсәтелмәгән. Бары тик ике министрлык кына: мәдәният министрлыгы "безнең җитәкчеләр Русиядә җыелган автомобильләрдә йөри", икътисад министрлыгы "безнең министрлыкка бүлеп бирелгән машиналар Алабуга шәһәрендә эшләүче Форд Соллерс заводында җыелган" дигән җавап язган иде.   Яшьләр эшләре һәм спорт министрлыгы, министрның ялда булуын, беренче урынбасарның авырып китүен әйтеп, җавапны соңрак бирәчәләрен белдерде.   Калган алты министрлыкның матбугат үзәге җитәкчеләре әзерләгән җаваплар бер үк төсле дип тә әйтергә була. Анда министрлыкларны машиналар белән тәэмин итү хөкүмәтнең хуҗалык идарәсе өстендә, сорауларыгызны аларга юлласагыз яхшырак булачак, диелгән иде.   Хөкүмәт сүзчесе Андрей Кузьминга, аның урынбасары Эдуард Хәйруллинга юлланган сорау, атна узып китсә дә, җавапсыз калды. Аларның хөкүмәт порталында күрсәтелгән телефоннарын 19 августта алучы булмады.   Медведевның түрәләргә читтән машина алмау карары турында "Автомобильная Россия" фиркасенең федераль шура рәисәсе Елена Фанаева: "Төбәкләрдә җитәкчелек чит илдә эшләнгән кыйммәтле машиналар алганда мутлыклар кыла. Төбәкләрдәге түрәләрнең үзләренә комфорт шартлар тудыруы турында хисаплар берничә тапкыр игълан ителде. Алар эшләрен яхшырту өчен түгел, ә үз рәхәтлекләре өчен моны кыла. Һәм бу чыгымнар бюджет мөмкинлекләренә туры килми", дип белдерде.   Русия Көнбатышка үч итеп инде читтән машиналар кертүне дә тыйса, бу машина базарын яңадан бүлешүгә китерәчәк ди белгечләр. Чит илдә эшләнгән машиналар алырга яратканнар арасында, Мәскәүнең бу нияте тормышка аша калса, тотылган машиналарга да, чит ил лицензиясе белән илдә җыелган машиналарга да бәяләр нык үсәчәк дип борчылучылар да бар. "Чит ил машинасында йөреп караганнар, әгәр бик каты китереп кысмаса, Лада-Калинага утырмаячак", ди алар.   Русия хакимиятләре азык-төлеккә чикләүләр керткәч бәяләр күтәрелмәячәк дип ышандырса да, "Коммерсант" язуынча, Мәскәүдә һәм төбәкләрдә кайбер товарга күпләп сату бәяләре арткан. Дуңгыз ите 6 процентка, балык 40 процентка, тавык ботлары 60 процентка күтәрелгән. Мәскәүнең сәүдә департаменты кышка таба сөткә бәя артырга мөмкинлеген дә кире какмый. Наил АЛАН | 19.08.2014 (полный текст новости)

  • 2014-08-21 12:19 Бүген республиканың кайбер районнарында боз явуы ихтимал
    20.08.2014 Җәмгыять Бүген Татарстан буенча урыны белән боз явуы һәм көчле җил көтелә.  Казанда көндез – 24-26градус җылы булачак.   Татарстан буенча уртача температура көндез 24-29 градус, көньяк-көнчыгыш һәм көньяк районнарда урыны белән 32 градуска кадәр җылы булачак, дип хәбәр итә ТР Гидрометеорология һәм әйләнә-тирә мохитне күзәтү идарәсе. --- --- | 20.08.2014 (полный текст новости)

  • 2014-08-21 12:19 Биектау главасы ярдәмчесенең бүлмә түрендә - Тукай киңәшләре (ФОТО)
    20.08.2014 Җәмгыять Гадәттә түрә кабинетларында президент портретлары эленеп тора. Биектау районы башлыгы ярдәмчесе Нияз Газиев бүлмәсендә исә - рамкага алынган Тукай киңәшләре. Бу фотоны журналист Рөстәм Исхакый "Иске Казанда милли моңнар" хәйрия концертын оештыру эшләре белән йөргәндә төшереп алган. "Биектау районы җитәкчеләре Тукай киңәшләре белән эш итә дип аңладым. Һәрхәлдә аның шигырен рамкага алып түргә куйганнар. Менә ул кайда уңышлы булу тренингы! Грефлар, Трейсилар бер читтә торсын," - ди Рөстәм.     --- --- | 20.08.2014 (полный текст новости)

  • 2014-08-21 12:19 Салават Фәтхетдинов: үзенә – 54, йөрәгенә – 18
    20.08.2014 Шоу-бизнес Салаватның август аендагы беренче концертларына гаиләләре белән респуб­ликаның мәгълүм шәхесләре Рифкать Миңнеханов, Азат Хамаев килгән иде. Аннан гаиләсе, туган-тумачалары белән Радик Гайзатуллин тамаша кылды. Аларның аягы җиңел булды. Камал театрына 13-14 көн дәвамында халык агылды, алар концерттан һәр елдагыча яхшы кәеф, күңел күтә­ренкелеге белән таралды. Шулай итеп, җыр­чының иҗатын­дагы икенче 25 еллыкның беренче сезоны уңышлы башланды. Са­лаватның: “Үземә 54 тулса да, йөрәгемә – 18”, – дип кабатлавы да юктан гына түгел, күрәмсең. Салават шәх­сән үзе: “18 түгел икәнлеген дә беләм, әмма ышанасы килә”, – дип аңлатма бирергә ярата. 18 санын кабатларга сәбәбе дә табылган: “54не өчкә бүлегез әле, ничә килеп чыга? Унсигезме? Өч унсигез хәзер миңа”. Яңа концерт программасы да – тормыш, яшәеш хакында уйлану. “Тормышыбыз – бер мизгел, ул буыннардан буыннарга сөйләрлек яхшы төш кебек үтсен иде”. Нинди генә җыр башкарса да – әти-әни турындамы ул, авыл бе­лән шәһәр мөнәсәбәт­лә­реме һ.б. – Салават менә шул тө­шенчә­ләргә басым ясый, репертуарында гомер-го­мер­гә яратып башкара торган җыр­лары, өр-яңа җырлар һәм дә: “Бу җыр­ларны нишләп мин дә башкармыйм әле?” – ди­гән­нәре дә бар. Концерт дә­ва­мында алар җәмгысы егер­медән артыкка җыела. Һәр җырны да тамашачы күңе­ленә якын кабул итә, талант­ның мулдан булуына вә саекмас икәнлегенә ышана. Хәмдүнә Салаватны иң бай кеше дип исәпли – Бай, бик бай ул. Ходаем аны берүк исәнлек-сау­лык­тан гына аера күрмәсен. Байлыгы нәрсәдә дисеңме? Аның күңеле чиста. Бу инде үзе зур байлык. Минем җыр­ларымның гомерен озайт­ка­ны, миңа илһам, дәрт өстә­гәне өчен аңа бик зур рәхмәт. Ходай да рәхмә­теннән ташламасын! Венера да аның яклы – Бер көнне Салават миңа шалтыратып: “Син башкара торган “Гомерләрне үлмәс җыр итәек” дигән җыр­ны башкарсам, каршы кил­мәс­сеңме икән?”– дип рөхсәт сорады. “Каршы түгелмен, –дидем, – әмма шартым бар: Казандагы концертларыңда мине дә җырлатсаң иде. Хәмдүнә ге­нә димәгән ич, мин дә сине яратам”. Пеләшлеге ярап куйган “Салават” җыр театры быел шактый яңартылган. Иҗат әһелләрен сайлауда аларның үз ысуллары икән. Клавиатурада уйнаучыны эшкә алганда Ядкәр: “Казанда яшәүче булсын”, – дигән шарт куйган, баянчы Рифат: “Башкортстаннан булса яхшы булыр иде”, – дигән, кызлар егет кеше булуын теләгән, Альфред исә: “Салават Зәкиевич, минем үземә генә күңелсез, пеләш кеше булмасмы?” – дип шарт куйган, Тоха исә: “Миңа барыбер”, – дип кул селтәгән. Менә шулардан чыгып иҗат әһеле сайланган. Вадим Фәт­хинуров үзе көйләр яза, үзе җырлый, тамашачы аны һәм яшь җырчы Рәзил Ис­мә­гыйлевне дә бик җылы кабул итте. Тоха – юбиляр Бу коллективта һәркем­нең үз кушаматы. Хәтта җыр­ланачак җырларына да кушамат тагалар. Тоха – Таһир Гайнуллинга утыз яшь тулган. Ул концертның буеннан- буена миңа атказанган исеме бирегез, фатирлы итегез, юньле костюм кидерегез, дип ялынып-ялварып йөри, төрледән-төрле төшләр кү­рә. Концерт азагындарак Салават аны өр-яңа костюмлы итә. Егетнең шатланганлыгын күрсәгез иде! Бәхет өчен күп кирәк тә түгел икән югыйсә. Җырга-биюгә, нәфис сүзгә талантлы Таһир, һич­шиксез, теләгенә ирешер. Талант барыбер үз юлын таба ул. Илһам вәгъдәсендә торды Салаватның һәр концертында нинди дә булса күңел­ле вакыйга, сюрприз булып тора. Бу көнне дә нәкъ шулай булды. Тамаша ахырында сәх­нәгә Балык Бистәсе районы хакимияте башлыгы Ил­һам Госман улы Вәлиев белән Казандагы “Балык Бистәсе” якташлык җәмгыяте җитәк­чесе Нурия Миннәхмәт кызы Хашимова күтәрелде. “Глава” сүзен шаяртып сөй­ләүдән башлады. Янәсе, моннан шактый еллар элек, колхоз рәисе булып эшләгәндә, ул Салаватны авылга, колхозчылар алдында чыгыш ясарга чакырган була. Концерт өчен вәгъ­дә ителгән бер бозау артистка бирелми калган. Салават­ның әй­түенчә, инфляцияне исәпкә алып, теге бер бозау хәзер йөз бозау хакы тора икән. Район башлыгы, балык­бистәлеләр бурычлы булып калмас дип, Салаватка район­ның мактаулы гражданины исеме бирелүе турында таныклык тапшырды һәм күк­рәк билгесе такты. Әлбәттә, бозау дигәне сүз уйнату гына. Районның мактаулы гражданины исемен теләсә кемгә бирмиләр. Ул халык алдындагы казанышлар, эш-гамәл өчен бирелә. Казанда яшәү­челәрдән аның беренчесе күренекле артистыбыз Равил Шәрәфиевкә бирелгән булса, икенчесе – Салаватка. Җыр­чы атаклы артистыбыз Равил Шәрәфи белән янәшә шулай үзен олылаулары өчен район халкына рәхмәтен белдерде. “Бу – минем өчен зур дә­рәҗә”, – диде ул. Аннан соң, шаяртып: “Килькиградка (Балык Бис­тәсен үзара шаяртып шулай атап йөриләр икән) трамвайлар йөриме соң?” – дип кызыксынды. Янәсе, мондый исемгә ия булучыларга андый төр транспортта бушлай йөрү каралган. Медаль­ләр­нең соңгысы булмасын, өс­тәлеп торсын, дигән теләктә иде Илһам Госман улы. *** Салаватлылар Казан та­ма­шачысының хәер-фати­хасын алды. Хәзер аларның Россия буйлап гастроль­ләре башлана, белеп, сизеп торабыз: “Салават” җыр театрын зарыгып көтеп алачаклар, тагын килегез, дип озатып калачаклар.  Габделбәр РИЗВАНОВ 121 | 20.08.2014 (полный текст новости)

  • 2014-08-20 08:11 Актерлар җәе: Әсхәт Хисмәт алма үстерә, Равил Шәрәфи утын әзерли (ФОТО)
    19.08.2014 Җәмгыять Камал театрының бер төркем артистлары үзләренең Студенецтагы бакчаларын бернинди чит җирләргә дә алыштырмый. Моның шулай икәненә аларның бакчаларын күреп, үзләре белән аралашып кайтканнан соң инанасың. Студенецта мине Татарстанның халык артисты Әсхәт Хисмәтовның хатыны Рәшидә каршы алды. Өйләренә кергәнче үк аларның бакчаларына күз төшә. Анда, эзләсәң дә, бер чүп кисәге таба алмассың. Йортлары исә, ике катлы булса да, чын авыл өен хәтерләтә. Аны 1989 елда төзегәннәр. Аннары мунчасын җиткергәннәр. – Безнең беркая да йөргәнебез юк, – ди алар. – Шушында рәхәтләнеп ял итәбез, табигать тә искиткеч. Идел һавасы үзе ни тора. Мәрхүм Марсель абый Cәлимҗанов та: «Карале, нинди матур күренеш», – дип сокланып йөри торган иде. Бакчада бөтен нәрсә бар. Бәрәңге рәтләре янында карбызлар да тәгәрәп ята. Алмагачлары исемле: Әсхәт, Илсөяр, Булат алмагачлары. Әсхәт Хисмәтовны Мичурин, диярсең. Бер алмагачка сигез төрле сорт ялгап үстергән. Хәзер аларның барысы да алма бирә. Нинди генә агачлар үсми анда! Облепиха, груша, слива, чия дисеңме... Габделфәрт Шәрәфиев оныклары өчен йорт төзеткән. Яшелчәләр белән күбрәк Рәшидә шөгыльләнә. Алмаларны пешереп, кышка бәлеш өчен эчлекләр дә әзерләп куя икән. Әсхәтнең туганы Зәйнәп ханым – биредә зур ярдәмче. Шул арада тагын башка туганнары килеп төште. Ә иң зур кунак Әлкидән килгән әтиләре Әсәдулла абый иде ул көнне. Татарстанның халык, Россиянең атказанган артисты Рузия Мотыйгуллина гаиләсе, үз йортлары белән яшәсә дә, монда килергә дә вакыт табалар. Без кергәндә Рузия ханым газоннар чистартып йөри иде. Анда бары тик агачлар белән чәчәкләр генә. – Мин монда бик яратып киләм, чөнки яшьлегебез шунда узды бит. Кайчандыр Туфан Миңнуллин, Гөлсем Исәнгулова, Шамил Бариевлар яшәгән вакытта гөрләп тора иде бу бакча, – ди ул. Зөлфирә Зарипованың уңышы мул булды. Бакчалары ял йортын хәтерләтә. Европада гына үсә торган туя агачы, тау нараты, артыш агачлары Шамил Закиров истәлекләре икән. Шау чәчәктә утырган гортензияләр Фирдәвес Хәйруллинаны искә төшерә. Бакчаның бер почмагында кечкенә генә сулыкта йөзгән бәбкәләре белән үрдәкләрне күреп чын йорт кошлары, диярсең. Рузия Мотыйгуллина табигаткә гашыйк, чын җир кешесе. Туган ягын да онытып бетерми. Әле июнь аенда үзләренең туган авылы Югары Әлкидә гаиләләре белән бәйрәм үткәрергә ярдәм иткәннәр. Наил Дунаевның виноградлары уңды. Биредә артистларның узганда-барганда бер-берсенең хәлләрен белешү гадәте бар. Татарстанның халык артисты Зөлфирә Зарипова бакчасына кергәндә, көшелгә өеп куйган алмаларын эшкәртергә алып кайтырга әзерләнеп йөри иде. Быел кыярлары белән помидорлары да бик уңган икән. – Элек яшелчәләрне күтәреп ташый идек, хәзер улым Энгель машинасы белән алып кайта, – ди ул, куанып. – Элегрәк салатларны да күп ясадым. Хәзер аз ашала. Шуңа күрә җитәрлек итеп кенә әзерләдем. Аларның каршында Татарстанның һәм Россиянең халык артисты Равил Шәрәфиевләр өе. Мунча ягарга йөрүе әллә каян күренеп тора. Утыннар әзерләп куйган. Килеп керүгә: «Сагынып килдеңмени?» – дип шаяртып куйды ул. Алар биредә апрельдән алып көзгә кадәр яшиләр. – Берни дә эшләмим дә, тик тә тормыйм, – ди Равил абый. – Урман санитары сыман, корган чикләвек агачларын чистартып, алардан утын әзерлим. Беренчедән, миңа савабы булса, икенчедән, урман чистара. Чикләвек агачы морҗаның сөремен куа, өйне әйбәт җылыта. Морҗа дигәннән, анысын да үзе чыгарып, керамик плитә белән тышлап куйган артист. Үзе тапкан бер генә иске әйбер дә әрәм булмаган. Хәтта балчыктан ясалган Ленин башы да ишек өстендә урын алган. Бакчалары чәчәкләр белән тулы. Финляндиядән өч тәүлек буе күз карасыдай саклап алып кайткан камырлык агачы да, череми торган ылыслы лиственница агачлары да зур үскән. Равил абый кабак боткасы яратканга күрә, аны күбрәк утырталар икән. Кыярны алар өч тапкыр утырталар. Шуңа күрә сентябрь аенда да ашыйлар. Рузия Мотыйгуллина бакчасы көньякны хәтерләтә. Раушания ханым без килеп керүгә, табынга ризыклар тезә башлады, үзе ясаган бик тәмле алма желесын да китереп куйды. Шунда ул Равил абыйның яшь чакта үзен ресторанга алып кергән чакларын искә төшереп алды. – Мин, әрәм булмасын дип, ул алган бөтен ризыкны да ашап бетердем. Шунда мине карап утырган да: «Ашавың әйбәт икән», – дип куйды. Әнә шулай минем ашауны да карап алды Равил абыегыз. Равил абыйны якыннан күрәселәре килеп, бер белмәгән кешеләр дә бакчаларына кереп фотога төшәләр икән. Бакчада һәркем үз эше белән мәшгуль. Татарстанның халык артисты Габделфәрт Шәрәфиев гаиләсе искеләрен сүтеп, яңа йорт салып яталар. – Биш ел рәттән диңгезгә барган идек. Бу җәйне шушында гына үткәрергә булдык. Өйнең икенче катын киявебез Минвәли үзе генә эшләп бетереп ята. Шундый алтын куллы ул безнең, – дип кияүләрен мактап алды Эльвира ханым. Равил Шәрәфиев көзгә хәтле бакчадан кайтмый. Оныклары Ирхан да әтисе янында кайнаша. Бердәм, тату булып яшәүче әлеге гаиләгә быел «За любовь и верность» медале тапшырылды. Алар берничә ел «Елның иң яхшы гаиләсе» исеменә дә лаек булдылар. Театрда тәрҗемәче булып эшләүче Эльвирага узган ел Салават та үз бүләген тапшырган иде. Татарстанның халык, Россиянең атказанган артисты Наил Дунаев белән Татьяна ханым да быелгы җәйләрен күбрәк шушында уздырганнар. Наил абый Казанга кайтып китәргә җыенып йөри иде. Башка еллардагы кебек балыкны әллә ни күп тота алмаган ул. Җилле көннәрнең күп булуы балыкчыларга комачаулый икән. Шуңа күрә бакчада күбрәк эшләргә туры килгән. Яшелчәләре дә, җиләк- җимешләре дә уңган. Үзенең кып-кызыл, сусыл алмалары белән сөендергән алмагачлары гына быел ял иткән. Дунаевлар гаиләсендә күптән түгел сөенечле вакыйга да булган. Оныклары Алинә Искәндәр исемле егет белән никахлашкан. Студенецта Туфан Миңнуллин, Шәүкәт Биктимеров, Фирдәвес Хәйруллина, Николай Юкачев, Мансур Ибраһимов, Идрис Мәсгут, Фәрит Мәмәш һәм башкаларның йортлары яныннан үткәндә моңсу булып китте. Әйтерсең алар хуҗаларын сагынган сыман моңаеп утыралар...  Люция ХӘБИБУЛЛИНА | (полный текст новости)

  • 2014-08-19 07:09 Фирдүс Тямаев: “Татарстанның атказанган артисты” исемен бирсеннәр иде” (ФОТО)
    19.08.2014 Җәмгыять 2014 елның февраль аенда Фирдүс Тямаевның кесә телефоны шалтырый. – Апаем, исәнме, – ди телефондагы тавыш. – Исәнмесез, – дип җавап бирә Фирдүс. – Бу – Хәмдүнә апаң Тимергалиева әле. – О, Хәмдүнә апа, исәнмесез! – Хәлләрең ничек, апаем? – Хәмдүнә апа, Аллага шөкер! Башкортстан якларында йөрибез. – Апаем, син – молодец кеше. Мин сиңа өч сүз әйтәм: борыныңны чөймә, сәхнәдә кирәкмәгән сүзләр сөйләмә, байлык белән мактанма. Син – җенле Хәдичә, энергетикаң көчле, молодец кеше син! Мин сине яратам, – ди дә Хәмдүнә апаң, сөйләшүне төгәлли. Шуннан соң Фирдүс очып йөри. Җәен Хәмдүнә апасын үзе белән Сабантуйларга ала, бергә җырлап йөриләр. – Дүрт кеше укырлык намаз бүлмәсе бу. Моны төзү күптәнге хыялым иде, – дип сөйләп китте җырчы. – Намазга кечкенәдән үк бастым. Бабайга ияреп мәчеткә йөрдем. Бабай (әтинең әтисе) Түбән Нурлат авылында 23 ел инде мәзин булып тора. Әтинең бертуган энесе, хатыны да намазда. Әнием дә быел ураза тотты, ул да әкрен генә намазга басып бара. – Үзең дә ураза тотасың икән... – Аллага шөкер, ел саен тотам, ләкин тулысынча түгел, чөнки ашказаны җәрәхәте ачылган иде. Нурлаттагы Фирдүс яшәгән урынны Тямаевлар урамы дисәң дә була. Каршыда бертуган апасы Лилиягә, аннан ары икетуган абыйсының малае Равилгә дә йорт салып куйганнар (Равил Фирдүс Тямаев төркемендә гитарада уйный). Элек буш яткан, каеннар үсеп утырган бу җирне Фирдүс 2007 елда сатып ала. Фундамент салган елны үзе көчле авариягә эләгеп, ел буе йорт төзелеше тукталып тора. Өйнең яртысы – бура, яртысы – таш. Бу проектны үзе уйлап тапкан. – Фирдүс, син инде 17 яшеңнән үк туйлар алып барасың, җырлыйсың, быел гына 250дән артык концерт куйгансың. Шуның хәтле җырлап йөреп син – бик бай кешедер, бүген кесәңдә күпме акча бар? – Дөресен әйтимме? 600 сум! Мин бай, Аллага шөкер. Акча жәлләгәнем юк. Акча җыя торган гадәтем дә юк. Акча керә тора, нәрсә кирәк, шуны ала торам. Ризык, кием ягыннан да иркен яшибез. – Сәдакалар бирәсеңме? – Интернеттан күп мө¬рәҗәгать итәләр. ДЦП белән чирләүче бер кыз минем җырларны бик ярата икән, шуның өенә барып туган көне белән котлап килдем. Мәчетләргә, зиратларга сәдака бирәм. Хәйрия концертлары оештыру тәкъдиме белән чыккан кешеләрне дә кире борган юк. Фирдүс Тямаевның хатыны Резидә аның бригадасында җырлап йөргән, хәзер бәби карый, күптән түгел генә уллары туган. Башта аңа Рамазан дип исем кушмакчы булганнар, соңыннан Раян исеменә тукталганнар. – Фирдүс, мәктәптә ничек укыдың? – “Өчле”гә. Гел районда җырлап йөргәч, укытучылар яратмый иде. РОНОдан шалтыратып җырларга алып китәләр иде. Укытучылар әнигә: “Синең малаеңнан кеше чыкмый”, – дип әйткәннәр. Ана кешегә барыбер алай димиләр бит инде. Кеше булу – укуга гына карамый, күңелеңдә изгелек, иман булса, туры юлдан барасың ул. – Синең турында интернетта төрле сүзләр язалар, сүгәләр дә, аларга нәрсә дисең? – Сәхнәдән үк әйтәм, мин – җырчы түгел, автор-башкаручы, дим. Минем өчен җырчы ул: Илһам абый, Хәйдәр абый, Әлфия апалар. Тәнкыйтьләүчеләр бик күп, мин аларга матур карыйм, рәхмәтләремне әйтәм. Тәнкыйтьне кабул иткән кеше – бәхетле кеше. Ачуым килми. – Җырчы Илсур Сафин да сезне сүккән: “Ринат Рахматуллин, Нияз Җәләлов, Фирдүс Тямаевларның урыны банкетта булырга тиеш”, – дигән ул. – Кешенең тормышын, иҗатын, эшен белмичә ничек шулай әйтергә була? Ниндидер түрәгә кереп халык җыйдыра да, үзе безне тәнкыйтьләгән була. Теләсә нәрсә әйтсен, мин аның сүзләренә шатландым гына. Халык ясалма тавыштан, ясалма йөздән туйган инде. Илсур Сафинның юбилей концертын махсус барып карадым. Минем янда “Сәлам, брат” дип йөргән була, ә арттан чәйни. Син кил дә, минем битемә әйт! Фирдүс Тямаевларның өендә дүрт тапкыр утырып чәй эчтек. Җырчының хатыны бик уңган икән: мантый, коймаклар телләрне йотарлык итеп әзерләнгән иде. Әңгәмәбезне чәй өстәле янында да дәвам иттек. – Фирдүс, Резидә белән ничек таныштың, күңелеңне ничек яулап алды? – Чибәр, матур, мөлаем. Иң ошаган сыйфаты – көнләшми. –Резидә, Фирдүс белән яшәве рәхәтме? – Рәхәт. Тик яшәргә вакыт кына юк, ул гел гастрольдә. Бала булгач, күбрәк өйдә утырам. Фирдүснең әтисе 2001 елда 45 яшендә йөрәк авыруыннан вафат була. Фирдүскә бу вакытта 18 яшь. Югалтуны ул бик авыр кичерә. Әтисе аңа бөтен серләрен сөйләгән, җәй көне үзе янына эшкә алган. Әтисе – электрик, улы механик булып эшләгән. Әтисе улының җырчы булын теләгән. – Казанда да фатирың бар дип ишеттем? – Петербург урамында (Казанның үзәгендә – авт.) ике бүлмәле фатир алдым, ремонт бара. Автобус алдым. – Өйләнгәч, килен-каенана проблемасы булмадымы? – Башта булды, азрак күз дә тиде ахры. Әнигә кеше сүзләре ишетелде: “Резидә Фирдүсне яратмый, алай-болай икән...” – дигәннәр. Сүзләр җыела башлагач, Резидә белән әни янына кайттык та: “Кайсыгызның нинди үпкәсе бар, бер-берегезгә әйтегез”, – дидем. Шул көннән бирле аңлашып, ике якны да тигез күреп яшибез. Ашап-эчеп алгач, җырчы үзенең яңа җырын җырлады, баян, гитарада уйнап күрсәтте. Һәм барыбыз бергә – дәррәү Түбән Нурлатка, әнисе йортына кузгалдык. Искиткеч чибәр ханым икән җырчының әнисе. – Галия ханым, Фирдүс ниндирәк бала иде? – Йөземә кызыллык китермәде. Тормышыбызның терәге, ярдәмчем. Иремне югалткач, бөтен нужа шушы бала өстендә калды. Фирдүс 4-5 яшеннән җырлап йөри иде. Улымның танылуы турында хыяллана идем. “Фирдүс, сине зур сәхнәләрдә күрсәм иде”, – дия идем. Аллага шөкер, насыйп булды менә. – Кече улыгыз Фирзәр өйләнергә җыенмыймы? – Өй тирәләрен төзекләндереп бетергәч... – Йөргән кызы бармы? – Бар. Шушы авылдан. Әйбәт гаи¬ләдән. Нурлатта пешекчегә укый. – Фирзәр 11 үгез асрый дип ишеткән идем, икәү генә калган икән? – Өченче көн генә өчне суйдык. – Үзегез сыер савучы булып эшлә¬дегезме? – Ашханәдә дә, чөгендердә дә эшләдем. Алты гектар чөгендер бирәләр иде. Хезмәттән курыкмадым. – Кабат кияүгә чыкмадыгызмы? – Чыктым. Алты ел торабыз инде. Газинур әле эштә. Эчми, җайлы кеше. – Галия ханым, чибәр саклангансыз... – Хезмәт саклады. Әнием йөрәк белән үлде, миңа ул вакытта 17 яшь иде. 11 бала калдык. – Ирегезне сагынасызмы? – Сагынам. Үлгәненә 14 ел була инде. Фирдүс Тямаев әнисен шулхәтле ярата ки, сәхәр ашарга да аның янына килә, ялгызыма тамактан үтми, ди. Үз йортын салып чыкканчы ул әнисе янында яшәгән. – Фирдүс, хыялың бармы? – Татарстанның атказанган артисты исемен бирсеннәр иде. – Сине бик кызу канлы, диләр. – Элек тиз кызып китә идем, хәзер тынычландым. Кечкенә чакта бер малай белән сугыштым да, бүтән сугышмаска сүз бирдем. Мин суккач ул аңын югалтып егылган иде. – Соң өйләндем дип саныйсыңмы? – 30да өйләндем. Элегрәк тә өйлә¬нергә теләк бар иде, әмма торырга урын, машина кирәк. Егет шуларны уйлап өйләнергә тиеш. – Яшь кызларга күз төшәме? – Хәзер инде сокланып кына карыйм, безнең татар кызлары матур. Бәхетләре генә булсын бу чибәр кызларның, берүк алдый күрмәсеннәр, дип алар өчен куркып та куям. Миңа гашыйк булучылар да бар, интернетта да язалар. Шаярам: “Мин бит инде бабай, 31 яшьтәмен, безнең ишегә кызыкмагыз, егетләр кайда да бер, алдыйлар да китеп баралар”, – дим. Фирдүс Тямаевның теле биш яшендә генә ачылган. Әтисе ачуы килгәндә: “Башта телсез утырдың, хәзер туктатып булмый”, – дип сүгә торган булган.   1 2 ГАБДЕРӘХИМ | (полный текст новости)

  • 2014-08-19 07:09 Фәнзаман Баттал ник эшләпәсен салмый? (лифт-интервью)
    19.08.2014 Җәмгыять Әңгәмә урыны: «Татмедиа» бинасыдагы лифт. Вакыты: 18.08.2014. - Фәнзаман абый, сез эшләпәгезне беркайчан салмыйсыз бугай? - Эшләпәсез беркая да чыкмыйм. - Ник? - Шулай күнегелгән. - Кайчаннан? - Балачакта гел түбәтәй кидем. Шуңа күрә яланбаш йөри алмыйм. - Бу сезнең бренд дисәң дә буладыр? - Пеләшне капларга әйбәт инде. - Кызык. - Син кайсы яктан әле? - Балык Бистәсе. - Әйбәт як. - Төрлечә була. - Ярый, исән-сау. P.S. Нәрсә ул лифт-интервью? P.P.S. Фототабышмакка да күз салыгыз. --- --- | 19.08.2014 (полный текст новости)

  • 2014-08-19 07:09 Сынмаучылар гына сирәк, күрәсең...
    19.08.2014 Җәмгыять Балалар комлыкта уйный. Бер төркем хатын-кыз сөйләшеп утыра. “Куркып тормадың син, Таня, бер-бер артлы өч балаңны алып кайттың”, – ди Марина исемлесе. Аңа Таня дигәне җавап бирә: “Кияүгә чыккач күрәзәчегә барган идем. Иреңнең гомере кыска, дип әйтте. Шуңа күрә, аның төсе булсын дип, узган берен алып кайттым”, – ди. Моны тыңлап торган хатыннар дәррәү кубып, шушы темага кереп китте.  “Беренче тапкыр иптәш кызлар белән баргач, күрәзәче хатынның әйткән сүзләрен уенга борып утырдым. Хәзер йөргән егетеңә түгел, башка берәүгә кияүгә чыгасың, дигәч, шарлатан икән, дип тел шартлаттым. Егетем белән 6 ел очрашып, бик яратышып йөр­дек. Тик иртәрәк көлгән­мен. Кияүгә чыннан да башкага чыктым. Үзем дә сизми калдым”, – ди Гүзәл.   Сүзгә олырак кына бер апа кушылды: “И кызлар, йөрисе түгел аларга. Башны гына бутыйлар. Шуларның сүзләренә ышанып, күпме кеше харап була. Менә мин дә улым белән киленемне тилмерттем. Беренче күрүдә ошатмадым киленне. Күңе­лемә хуш килмәде генә бит. Тотындым тегеннән гаеп эзләргә. Анысы алай түгел, бусы болай түгел, янәсе. Минем белән яшәделәр башта. Араларын гел бозыштырып тордым. Артык зурга китеп талашмасалар да, сүзгә килешеп алалар иде. Соңыннан туеп, аерылып чыктылар. Миңа тагын да авыррак булды. Тотындым күрәзәчеләргә йөрергә. Ә алар нәрсә, уйларыңны укыган кебек, син ишетәсе килгәнне әйтеп тик утыра. “Малаеңны сихерләгән”, – диде берсе. Икенчесе: “Өстеннән йөри, малаең белән акчасына кызыгып кына яши”, – диде. Турыдан-туры булмаса да, малайга ишеттергәләп тордым. Шул хәтле аерасым килде араларын. Килен түзде. Миңа актан-карадан каршы эндәшмәде. Оныгым туды. Баланы бик яратам. Тик киленне генә якын итә алмадым. Бозым чыгаручыларга да, имче-томчыларга да йөреп кенә тордым. Янәсе, улымны бозык хатыннан арындырам. Бер дә бер көнне улым юл һәлакәтенә очрады. Урын өстенә калды. Менә хәзер килен карый. Улыма беренче группа инвалидлык бирделәр. Терелеп, аякка басасына өмет юк. Хәзер инде: “Киленем ташлап китмәсен иде”, – дип теләп яшим. Дөнья шулай бит ул, бер алдын, бер артын күрсәтә. Килен зарланмый әлегә. “Нинди булса да ташламыйм, яратып чыктым”, – ди. Ташласа да бернишләтеп булмый. Яшь бит әле ул. Күз атучылар да булыр. Менә шун­дый гыйбрәт сезгә, йөрмәгез, акчагызны әрәм итмәгез, Аллаһ язганнан узып булмый”, – дип тәмам­лады апа кеше сүзен.   Сүзгә Җәү­һәрия дигәне кушылды. “Яшь чакта мин дә йөрдем күрәзәчеләргә. Ирең синең кешең түгел, башка берәү белән каласың, бик зур мәхәббәтеңне очра­тасың, диде берсе. Шуның сүзенә ышанып, гел олы мәхәббәт көтеп яшәдем. Өч тапкыр балага уздым. Аборт ясаттым. Янәсе, бала ко­ма­чау­лый. Еллар үтте. Ә теге хыялдагы кеше тагын очрамады. Барган берсе: “Ирең өстеңнән йөри, аерыласың син аннан”, – диде. Шуларга ышанып, мин дә гел иремнән гаеп эзләдем. Аерылышыр өчен сәбәп эзләдем. Еллар тагын узды. Беткән баш беткән инде дип, бала алып кайтырга уйладым. Тик бу юлысы инде уза алмадым. Шулай итеп баласыз да калдым, мәхәббәтемне дә очратмадым. Үз-үземне алдап яшәдем. Ирем дә беркая да китмәде, мин дә аерыла алмадым. Сак белән Сок кебек яшәп ятабыз. Өч балам тормышлы булган булыр иде хәзер. Үзем харап иттем барысын да. Ходай кызык итте мине”, – ди Җәүһәрия.   “Кеше тик торганнан бармый инде андыйларга, – ди Света. – Авыр чакта өметле сүз ишетәсе килә бит. Минем апамны ике баласы белән ире ташлап чыгып китте. Тормышлары шулкадәр мул, балалары матурлар, сау-та­залар. Юк бит, тыныч кына яшәп ятканда җыенды да чыгып китте. Апам бик ярата иде җизнине. Ашаудан калды. Ябыкты, ямьсезләнде. Шуннан кешеләрдән ише­теп-белеп, бер молдован хатынына бардык. “Япь-яшь кыз бозган иреңне. Бергә эш­лиләр. Әлегә күзләре томаланган. Аңына килгәч сиңа әйләнеп кайта әле ул”, – диде теге хатын. Нәрсә­ләрнедер өшкереп бирде. Бусагага сибәргә кушты. Чыннан да, бер ярты еллап вакыт узгач, җизни кайтты апа янына. “Гафу ит мине, нәрсә булганын үзем дә аңламыйм. Синсез кыен ми­ңа, сине генә яратам икән”, – дип ялынды. Апа кичерде. Яшәп яталар. Ә сө­яркәсенә әллә нинди опе­рацияләр булып бетте. Кеше гаиләсен боздырган өчен “үзенекен” алды ул да. Шул молдован хатынына апам рәхмәт әйтеп яши бүгенгәчә. Ул гына коткарды ди. Бәлки, ышануы көчле булгандыр. Әмма хәс­рәтле чакта саламга да ябы­шасың икән шул”, – ди Све­та.   Шулай итеп, фикерләр каршылыклы булып чыкты. Кемнекедер туры килгән, кемгәдер – юк. Йөргән кеше йөри, күрәзәчесенә дә, си­херчесенә дә бара. Гый­брәтләнгәнче, әлбәттә. Гыйбрәт алмаганы шул көе алдануын дәвам итә. “Шырт” итсә дә тагын күрәзәчегә йө­герә. Сабырсызландыкмы, әл­лә соң шулхәтле көчсез халыкмы без? Сыналмаган кеше юктыр ул. Сынмаучылар гына сирәк, күрәсең... Сәйдә ГОМӘРОВА 120 | 19.08.2014 (полный текст новости)

  • 2014-08-19 07:09 Түбән Новгород өлкәсе Кызыл Октябрь районында Рәшит Ваһапов фестивале үткәрде (ФОТО)
    19.08.2014 Мәдәният 15 август көнне Түбән Новгород өлкәсе Кызыл Октябрь районы үзәге Уразавылда Рәшит Ваһапов исемендәге халыкара татар җыры фестивале чираттагы бәйрәмен үткәрде. Бу юлы ул мәшһүр җырчы Хәйдәр Бигичевның туына 65 ел тулуга багышланган иде. Шулай итеп нижгарлар бөек якташларын искә алды, алар икесе дә шушы районнан, күрше авыллардан: Ваһапов – Актуктан, Бигичев – Чүмбәлидән. Бәйрәмгә килгән халык залга сыя алмыйча, урамнарны тутырды. Нижгар өлкәсенең җитәкчеләре исеменнән эчке сәясәт министры Анатолий Мигунов чыгыш ясады. Ул фестивальдә катнашучыларга өлкә губернаторы Валерий Шанцевның котлавын ирештерде. Губернатор Ваһапов фестиваленә югары бәя биргән, бөек җырчы мирасын саклауда, милләтара мөнәсәбәтләрне ныгытуда, мәдәниятләр багланышын үстерүдәге зур өлешен билгеләп үткән. Җыр-моң бәйрәмен котларга килүчеләр арасында Кызыл Октябрь районы башлыгы Халит Сөләйманов, өлкә законнар чыгару җыены депутаты Николай Шкилев, Сергач районы башлыгы Евгений Соколов, “Татарстан – Түбән Новгород” сәүдә йорты директоры Шамил Мансуров, Ваһапов фестивале җитәкчесе Рифат Фәттахов, Нью-Йорк татарлары ассоциациясе рәисе Илдар Агиш, Х.Бигичевның бертуган абыйсы Наиль Бигичев бар иде.Финляндиядә яшәүче мөселман татар халкыбыз исеменнән фестивальне мәхәллә рәисе Атик Али һәм мәхәллә имамы Рамил Беляев җылы тәбрикләгән. Түбән Новгород татарлары конгрессы рәисе Гаяр Хәсәновның Уразавылда Рәшит Ваһапов һәм Хәйдәр Бигичевка һәйкәл салу тәкъдимен тамашачылар дәррәү күтәреп алды. Шуның өстенә, Уразавылның берәр урамы Ваһапов һәм Бигичев исемен йөртәчәк. Бу ике бөек шәхескә багышланган концерт программасы да гаҗәеп бай һәм әчтәлекле иде. Х.Бигичевның хатыны, мәшһүр артистка Зөһрә Сәхәбиеваны һәм мәрхүмнең бертуган сеңлесе, популяр эстрада җырчысы Халидә Бигичеваны нижгарлар кайнар алкышларга күмде, үзләренең якташлары – Рамил Курамшин, Найлә Фатехова, Ринат Вәлиевка җылы мөнәсәбәтен белдерде, яшь җырчылар Илһам Вәлиев, Рөстәм Асаев, Ришат Төхвәтуллин, Гөлсирин Абдуллина, Марсель Вәгыйзовны кат-кат сәхнәгә чакырды. “Мирас” инструменталь ансамбле һәм нәфис сүз остасы Замира Гәрәева концертны тагын да бизәде. Сөекле якташларын нижгарлар әнә шулай кадерләп искә алды. Югарыдагы фотода Халидә Бигичева Рәсми кунаклар Илдар Агиш (Нью-Йорк) Тамаша залында Ришат Төхвәтуллин Рамил Курамшин  Халидә Бигичева Зөхрә Сәхабиева, Ринат Вәлиев, Марсель Вәгыйзов, Гөлсирин Абдуллина, Рөстәм Асаев, Найлә Фатехова, Илһам Вәлиев | (полный текст новости)

  • 2014-08-19 06:37 "Русиягә фикерли белүче яшь буын кирәкми, сатып алучы гына кирәк"
    18.08.2014 Милләт Белгечләр фикеренчә, Русиядә үсмер чактан ук томаналаштыру эше бара, мәгълүматны дөрес кабул итүчеләр кими.  Яңа уку елы башланырга да ике атна чамасы вакыт калып бара. Бу көнне, гадәттә, беренче сыйныфка керүчеләр бигрәк тә көтә. Алар арасында яңа дөньяга, белем дөньясына аяк басабыз дип уйлаучылар да бар. Әмма... Казандагы 143нче мәктәпнең татар теле һәм әдәбияты укытучысы Рәсимә Шәехова (фамилиясе үзгәртелде) фикеренчә, беренче сыйныфка килгәннәрнең белем алырга омтылышы берничә көннән үк сүнә. "Хәзер укучылар белем алырга гына түгел, ә уйларга да иренәләр, иренәләр генә түгел, бөтенләй дә теләмиләр", ди ул.   Русиянең фундаменталь тикшеренүләр фонды үткәргән тикшеренү нәтиҗәләренә күрә, мәктәптә югары сыйныфларда укучыларның 44%ы, студентларның 37%ы бирелгән мәгълүматны сеңдерми. Нәтиҗәдә фикерли һәм белгәнен дә анык итеп җиткерә белми.   2003 елда 15 яшьлекләрнең үз туган телләрендә укыганнарын ничек аңлыйлар икән дигән тикшерү үткәрелә. Бу тикшерүдә дөньяның 43 иле арасыннан Русия 32 урынны ала. 2006-2012 елда Русия тагын 60 ил арасында тестка эләгә. Әмма бу тикшеренүне хөкүмәттәгеләр кирәксенмәгән һәм баш тартканнар.   Белгечләр фикеренчә, Русиядә үсмер чактан ук томаналаштыру эше бара, мәгълүматны дөрес кабул итүчеләр кими. Бу хәлгә күпләгән сәбәпләр китерә.  "Бала кызыксынырлык татар китаплары юк"   Журналист, маркетинг белгече Алсу Исмәгыйлева фикеренә күрә, Татарстан да бу саннардан әллә кая ерак китмәгән. Хәзерге мәктәп программалары балаларны мәгълүматның асылына төшенергә өйрәтми, балаларны туган телендә фикерләргә этәрердәй татар китаплары да юк, ди Исмәгыйлева.   – Бу саннар, минемчә, татарларга да, Татарстандагы үсмерләргә дә кагыла. Фикерләү сәләте ул синең никадәр төпле мәгълүмат белүеңнән тора. Мәсьәлән, тарих, әдәбият, табигать белеме, физика, математиканы белүең дә төшенү сәләтеңнән тора. Хәзерге программалар балаларны төшенергә өйрәтүгә түгел, ә ятлауга корылган һәм бетте-китте. Укучы, ни өчен алай соң, дигән сорауга җавап таба алмый. Ә бала бик кызыксынучан бит. Элек дәреслекләрдә мәгълүмат һәм аңа шулкадәр күп итеп аңлатмалар бирелә иде. Хәзер аңлатмалар юк, укыту "мин ничек әйттем, шулай дөрес, авызыңны яп" сымаграк килеп чыга.   Минем әнием химия-биология укытучысы. Ул хәзерге дәреслекләргә күз сала да, фикерләү сәләтен үстерердәй система булмауны әйтә. Аның фикеренчә, хәзер аңлауга түгел, ә истә калдыруга өстенлек бирергә тырышалар.   Аңламаган килеш истә калмый бит ул. Шуңа күрә, төбенә төшенеп аңламаган бала фикерләргә өйрәнми, һәм баланың мантыйгы (логикасы) каян булсын? Дөрес фикерли, дөрес мәгълүмат җиткерә белмәүнең сәбәбе кечкенәдән үк китап укымаудан да тора. Балалар хәзер китап укымый, компьютерда утыралар, планшет тоталар да бетте-китте эшләре.   Балада фикерләү сәләте бик кечкенә вакыттан ук үсә башлый. Бүген татарча фикерләүне үстерү өчен татар китаплары бармы соң? Үсмерләр өчен бармы? Алар юк! Хәзер үсмерләрне кызыксындырырлык бер генә татар китабы да табып булмый. Булганнарының да теле авыр. Безнең балалар болай да татарча бездән начаррак белә. Тумыштан ук әллә ничә тел өйрәнмәгәч, башлары да буталып беткән. Алар әллә нинди әдәби сүзләрне аңламый, аңламагач кызык түгел, кызык булмагач укымый.   Татарстан китап нәшрияте дә балаларны фикерләргә этәрүче, яратып, үз итеп кулларына алырдай китаплар чыгармады. Минемчә, нәшрият һәм аның балалар бүлеге чыгарган китаплар аркасында ничә буын татарча фикерләргә өйрәнүдән һәм туган телендә төпле белем алудан мәхрүм калды. Элекке әдәби мирас бар, әмма аны да тулысы белән балага кызык диеп булмый. Заманчага тартылабыз, ә заманча татар китаплары юк, шуңа күрә монда баланы да тулысынча гаепләп булмый.    Элеккесе ярамый дигән әйбер дә башка сеңгән. Элеккесе ярамагач, димәк яңасы кирәк. Укытуда да җитмеш төрле яңа програмнар кереп китте. Дәреслек язу – зур бизнес ул. Кулга тотарлык татар теле дәреслеге чыкканга нибары ике-өч ел.   Элек Советлар берлеге заманында татарлар арасында, татар мәктәбе бетереп, төгәл фәннәр галимнәре шактый булган. Хәзер исә алар ничәү? Фикерләү сәләтен, минемчә, төгәл фәннәр галимнәре күрсәткече билгели дә.   Тагын бер сәбәбен күрәм – хәзер балалар урамда уйнап үсми, чыгарырга куркабыз, чөнки дөньясы әшәке. Чыксалар да гел күзәтү астында – анда барма, монда кермә дип торабыз. Урамга бик чыкмагач, үз белдеге белән йөрмәгәч, ул табигать күренешләрен дә, яшәештәге үзгәрешләрне дә күрми, белми.   Мин беләм, шәһәр балалары арасында йомырканың каян чыкканын, алманың, суганның, кабакның ничек үскәнен, кош оясының нинди булганын күрмәгән үсмерләр дә бар. Алманы ул супермаркет киштәсендә генә күрә һәм аның агачта үскәнен ятлап кына белә. Практик белем булмау да фикерләүгә нык тәэсир итә. Үз күзләрең белән күрү, тотып карап тикшерү, төшенүне бернинди планшет уены да алыштыра алмый. "Укучыларның ата-аналары ил байлыгын бүлешкәндә формалашкан"   Казандагы 143нче мәктәпнең татар теле һәм әдәбияты укытучысы Рәсимә Шәехова укытучыларның бала белән шөгыльләнергә вакытлары һәм артык теләкләре дә булмауны әйтә.   – Хәзер балалар китапны бөтенләй ачып карамый, китап белән эшләү бөтенләй юк. Баланың фикерләү сәләте китап укудан да тора. Без укыганда барсын да китап аша белдек. Хәзерге балалар әдәби әсәрне тулысынча укымый. Укыса да кыскартылган вариантына күз йөртеп чыга, яки интернеттан аңа аңлатма белән генә таныша. Баланың сөйләм теле дә юк. Менә болар бөтенесе бер-берсенә бәйләнгәндер дип уйлыйм мин.   Хәзер укытучының укучыны фикерләргә өйрәтергә дә бернинди мөмкинлеге юк, чөнки балага булган вакыты бик нык чикләнгән аның. Укытучының бөтен энергиясе, бөтен вакыты бала тәрбияләүгә бирелергә тиеш кебек. Ә мәктәптә хәзер бөтен вакыт кәгазь тутырып үтә. Сентябрь-октябрь айларында мәктәптә укыту юк. Ә бала бит укуга, белем алуга кызыксыну белән килгән була. Укытучының артык вакыты булмаганга балага җитәрлек игътибар бирми һәм бу кызыксыну сүнә.   Без укыган вакытларда, 70нче елларда укытучы алып кала, бала белән нидер эшли иде. Хәзер исә бала белән дәрестән тыш калып эшләү дигән әйбер бөтенләй юк дип әйтергә була. Укытучылар хәзер барсын да акчага кайтарып калдыра. Безгә аның өчен өстәмә кем түли соң дигән сүзләр үз арабызда да еш ишетелә.   Баланың укырга теләмәвендә тагын бер сәбәп бардыр дип уйлыйм мин. Инде кечкенәдән үк балаларны укытып булмый. Хәзер мәктәпләрдә 70-80нче елгыларның балалары  укый. Ә алар формалашкан вакытта кем дөнья байлыгын үз кулына ничек эләктереп калу өчен куышкан, кыйммәтләр югалган вакыт иде. Күрәсең, хәзер ата-ананың тәрбиясе һәм балага йогынтысы да башкача. Бәлки, бу ягы да баланың белем алуга теләге булмауга тәэсир ясый торгандыр.     "Хәзер илгә сатып алучы гына кирәк"   Казандагы Иннополис университетының STEM-мәркәзе укытучысы Лилия Исхакова Русия җәмгыятендә тулаем кризис бара дип белдерә.   – Хәзер Русиядә кыйммәтләр системасы да, алга омтылырга максатлар да юк. Бай гарәп илләрендә дә халыкның аңгыралануы (отупление) зур проблем булып тора. Әмма анда бу хәл артык бай тормышта яшәүдән килеп чыга. Ә Русиядә алга омтылырга, үр яуларга максатлар куярга үрнәк алырдай шәхесләр юк. Мисалга, үзе өчен, җәмгыять өчен, халкы өчен ниндидер максатка омтылган, замана белән бергә атлаган үрнәк алырдай җитлеккән шәхес бармы? Интернет чүп-чар белән тулган, телевидение –  тулысынча чүплек. Аны ачсаң, җиңел акчага омтылучы караклар, үз-үзенә урын таба алмый үлүчеләр, югалганнар, күңел ачып йөрүчеләр турында мәгълүмат тулган. Үрнәк алырлык зыялы кем бар?   Яшьүсмерләрне ничек олы тормышка аяк бастырырга? Ягъни, ничек җитлеккән кеше статусына күчәргә? Яхшы үрнәк күрмәгәннәр мәктәп укучысы дәрәҗәсендә кала да инде. Зыялылар (элита) шулай ук үрнәк була ала. Ләкин аларга карасак, шул ук хәл. Аһ, менә бу гыйбрәт алырлык дип әйтә торган кем бар анда? Сәясәтне әйтеп тә торасы юк, утырып еласаң да була. Алар халык вәкилләре, халыкның йөзе бит.   Әлеге хәлләр җәмгыятьнең, социальләшү каналларының – гаилә кыйммәтләрең, мәктәптә һәм университетта белем бирүнең черегәнлеген күрсәтә.   Яшь буынның мәгълүматны акылга дөрес сеңдермәүләре, аңламаулары һәм үз фикерләрен җиткерә белмәүләрен тикшерүчеләр "үсмерләрнең наданлыгы идарә өчен кулай, шуңа күрә, дөньяга тәнкыйди караш яралган вакытта ук ул юкка чыгарыла һәм баш иеп тору гына сеңдерә" дип тә белдерә. Русиядә хәзер моны, икенче яктан, неолибераль проектның бер өлеше дип тә карарга була. Монсы инде гомуми хәл, бик күп илләрдә җирләрдә бара торган глобаль икътисад нәтиҗәсе. Базар кануннары әхлак нигезенә кереп оялаганга, кешеләр бөтен мөнәсәбәтләрдә дә бер-берсен куллана башлый.   Бөтен кешене акыллы итеп бетерү максаты юк, беркайчан булмаган да ул. Алай булса хаос булыр иде. Сүз һәрвакыт "массаларны нинди рәвешкә китерәбез?" соравы тирәсендә барган. "Рациональ тормыш коручы" буламы ул, хезмәт сөючән "иптәш" буламы – төп бурыч моны билгеләү булган. Ә бүген кем кирәк? Сатып алучы кирәк, конформист кирәк, артык "шапырынмаучы" кирәк. Максат, әхлак, кыйммәтләр – барсы да читтә кала. Шуңа күрә яшьләрнең фикерли белмәве дә, мәгълүматны дөрес аңламавы да байлыкны үз кулларында тотучыларга файдага гына.   "Яшьләр югарыга күтәрелү өчен әшнәлек җиткәнен белә"   КФУның социаль-фәлсәфә фәннәре һәм гаммәви коммуникацияләр институты галиме Искәндәр Ясәвиев катып калган хакимият вертикаленең белем бирүгә аяк чалганын белдерә.   – Минем фикеремчә, белем алырга һәм фикер үстерергә теләмәүгә китергән сәбәпләр берничә. Беренчедән, югары дәрәҗәгә күтәрелү, җитәкчелектә эшләү өчен яшьләр хәзер белемнең артык кирәк булмавын, ә шәхси элемтәләр һәм әшнәлекнең җиткәнен яхшы белә.   Икенчедән, Русиянең социаль яктан үсү юллары нык тарайган һәм белемле булу арткы планда калган. Хәзер, чыннан да, университетларда да хәл бик авыр. Рейтинг күтәрәбез дип куышу аркасында белем бирү сыйфаты нык түбән тәгәрәде.   Идарәдәгеләр тудырган бюрократияләшүнең чиктән ашуы мәктәпләрдә дә һәм шулай ук югары уку йортларында да белем бирүчеләрнең мөмкинлекләрен дә, аларның вакытларын да чикли. Моңа гигант, эффектив булмаган һәм катып калган хакимият вертикале сәбәп булып тора.   Наил АЛАН | 18.08.2014 (полный текст новости)

  • 2014-08-18 05:13 Күккә мәхәббәт яки стюард булу җиңелме
    18.08.2014 Җәмгыять Хыялыйларга еш кына, «Күктә йөрмә, җиргә төш», дип әйтергә яраталар. Ә күктә очу һөнәри вазифаң булса? Казан кызы Айла Светличных һәм Истанбул егете Джунейт Доган таныш түгел, әмма аларны күккә мәхәббәт берләштерә. Икесе дә иң романтик һөнәр ияләре – стюардлар.   Айла Светличных, Татарстан, Казан Яше – 25 Казанның бортпроводниклар мәктәбен тәмамлаган Гомуми очу сәгате – 927 сәгать Очкан шәһәрләре: Мәскәү, Пермь, Самара, Минеральные Воды, Уфа, Истанбул, Прага, Баку, Пальма де Майорка, Хургада, Гренобль, Римини, Шарм эль Шейх, Худжанд, Анталия, Гоа, Санкт-Петербург. Айла Светличных: «Пилотларга һәм язмышка ышанам» – Айла, самолетта пассажирларга күптән хезмәт күрсәтәсеңме? – 2012 елның февраль аеннан бирле. Педагогика университетының рус филологиясе факультетын тәмамлагач, Казанда урнашкан бортпроводниклар мәктәбенә укырга кердем. Анда өч ай тирәсе укыгач, эшкә урнаштым. Әлеге вакытта декрет ялында. – Стюардесса булу өчен таләпләр нинди? Укырга бөтен кешене дә алалармы? – Безнең һөнәр «бортпроводник» дип атала. Укырга керер алдыннан медицина тикшеренүе – эксперт комиссиясе үтәргә кирәк. Күп кенә анализлар бирергә, вестибуляр аппарат һәм аудиограмма тикшеренүен узарга кирәк. «Сәламәт» дигән мөһер сугылган кәгазьне алгач, Казандагы бортпроводниклар мәктәбенә укырга керергә була. Уку түләүле һәм өч айга якын дәвам итә. – Курсларда нинди фәннәр укыталар? – Инглиз теле, пассажирларга хезмәт күрсәтүне оештыру, авиация һәм очу куркынычсызлыгы, психология, куркыныч йөкләр, беренче ярдәм күрсәтү һәм башкалар. Укып бетергәч, һәрбер фәннән имтихан тапшырырга кирәк. Имтиханнарны тапшыргач, таныклык бирелә. – Авиакомпанияләрдә кастинглар ничек үтә? Сайлау критерийлары нинди? – Төрле авиакомпаниядә төрлечә. Кайсыларында буең 160 сантиметрдан да ким булырга тиеш түгел, икенче бер авиакомпаниядә моңа бөтенләй игътибар итмиләр. Еш кына эшкә урнашучылар 30 яшьтән дә өлкәнрәк булырга тиеш түгел дигән таләп бар. Кайбер җирләрдә фигурага да игътибар зур: кием үлчәме 46дан да артмаска тиеш. Бортпроводник хезмәтенә алынучылар сөйкемле булырга, камил сөйләшергә тиеш. Телләр белү дә мөһим. Ләкин иң мөһиме – авария коткару җайланмаларын, авиация һәм очу куркынычсызлыгын белү, чөнки безнең төп бурыч – бортта куркынычсызлыкны тәэмин итү. – Сездә күбрәк хатын-кызлар эшлиме, ир-атлармы? – Бортпроводниклар арасында ир-атлар шактый, шулай да хатын-кызлардан азрак. Һөнәребез авыр, җаваплы һәм куркыныч булганлыктан, бу өлкәдә ир-атлар бик сорала. – Еш очасызмы? – Нинди авиакомпаниядә эшләвеңә карап. Кайберләрендә 3-4 атналык командировкалар каралган. Без күп эшләдек, җәй көне икешәр атнага китә идек. Кемдер өчен ике атна Мисырда булу бәхет китерсә, миңа ул авыр бирелде, чөнки гаиләмнән һәм туганнарымнан башка озак тора алмыйм. – Һөнәреңнең нинди уңай һәм тискәре якларын күрәсең? – Уңай якларга килгәндә, әлбәттә, бу сәяхәт итү мөмкинлеге, югары хезмәт хакы, матур форма, зур коллектив, пенсиягә иртә китү. Энергиясе ташып торган яшьләр өчен әлеге һөнәрнең плюслары күп. Эшебез кызыклы, ләкин шул ук вакытта физик һәм мораль яктан авыр. Тискәре яклар – сәламәтлек өчен зыяны бар, эш графигы үзгәреп тора, сәгать пояслары еш алмашына. Кайвакыт рейска чыгасыңны берничә сәгать кенә алдан беләсең. Мондый шартларда шәхси тормышыңны җайлауда авырлыклар килеп чыгарга мөмкин, көндәлек тормышыңны, гаилә бәйрәмнәрен планлаштыра алмыйсың. Эшебездә кешеләр белән еш аралашырга туры килә – моңа уңай да, тискәре яктан да карап була. – Соңгы вакытта самолетлар белән һәлакәтләр еш була башлады... – Көн саен эшләгәч, курку хисен сизми башлыйсың. Авиация һәлакәтләре, башка төр һәлакәтләр кебек үк, булды һәм булачак. Юлларда көн саен машиналар бәрелешә, әмма без руль артына утырырга курыкмыйбыз бит. Монда да шулай: үзебезнең пилотларыбызга һәм язмышыбызга ышанып, эшкә чыгабыз. Джунейт Доган, Төркия, Истанбул Яше – 26 Истанбулның бортпроводниклар академиясен тәмамлаган Гомуми очу сәгате – 1760 сәгать тирәсе Очу географиясе бик киң, дөньяның барлык континентларына да диярлек, дистәләгән илләргә һәм шәһәрләргә, шулар арасында Сан-Паоло, Рим, Чикаго, Гуанчжоу, Дюссельдорф, Барселона, Агра, Мәскәү, Кейп Таун, Казан, Лондон, Париж, Измир һәм бик күп башка шәһәрләр. Джунейт Доган: «Аена 80 сәгать очам» – Джунейт, стюард булып китү тарихын сөйлә әле. – Кастинг үтеп, ике айлык махсус курслар тәмамладым. Куркынычсызлык кагыйдәләренә, һәлакәт очракларында нишләргә кирәклегенә, клиентлар белән үзара аралашырга, беренче ярдәм күрсәтергә, янгын сүндерү кагыйдәләренә, кислород маскаларын кулланырга өйрәттеләр. Инглиз теле һәм әдәбияты факультетын тәмамлаган кеше буларак, инглизчә әйбәт сөйләшә идем. Кастинг вакытында бу да үз ролен уйнады. Бездә 24 яшьтән яшьрәкләрне стюард итеп алмыйлар. – Тышкы кыяфәткә, кием үлчәменә карап сайлау сездә дә бармы? – Тышкы кыяфәт мөһим, әлбәттә, әмма бердәнбер яисә иң мөһим таләп түгел. Инглиз телен яхшы белү, гадәттән тыш ситуацияләрдә үзеңне тыныч тота алу сорала. – Һөнәреңне яратасыңмы? Аны сайлаганга үкенмисеңме? – Һәрбер эшнең уңай һәм тискәре ягы бар, әмма мин үземнең эшемне шул кадәр яратам ки, уңай якларын гына күрәм диярлек. Гадәттә, аена 80 сәгать очам. Бөтен дөнья буйлап сәяхәт итү мөмкинлегем бар. Бу эшем булмаса, ерак илләрне күрә алмаган булыр идем. Кешеләр белән аралашырга, аларга ярдәм итәргә яратам, ә мондый мөмкинлекне миңа һөнәрем бирә. Эшемнең тагын бер уңай ягы – коллективның зур булуы. Һәр рейста яңа кешеләр белән эшләргә туры килә, бу исә танышырга, аралашырга этәргеч бирә. Эшем кызыклы булуына карамастан, авыр да. Эш графигы, төрле илләрдә климат алышуына организм ияләшеп бетә алмый, арыйсың. Сәгать аермасы да файдага түгел. – Пассажирлар үзләрен тәртипле тоталармы? Араларында очарга куркучылар бармы? – Кешеләр төрле, кайвакытта агрессив та булалар. Әмма мондый вакытта без үзебезне тыныч тотарга тиеш. Коллегалар да ярдәмгә килә. Очарга куркучы пассажирлар да бар, әмма күп түгел. Гадәттә, аларны тынычландырабыз, су бирәбез. Шуны да әйтергә кирәк: безнең һөнәребез киңкырлы: без янгын сүндерүчеләр дә, беренче ярдәм күрсәтүчеләр дә, психологлар да. Мин бәхетле, чөнки яраткан эшне башкарам, шуның өчен югары хезмәт хакы да алам. Бу да бик мөһим. Мин үз һөнәремә үлеп гашыйк. Сез беләсезме? Самолет – дөньядагы иң куркынычсыз транспорт булып санала. Авиаһәлакәт 8 миллионга бер очрак туры килә. Аэрофобиядән ничек котылырга? • Куркуны онытыр өчен нинди дә булса шөгыль табыгыз: салонда музыка тыңлагыз, кино карагыз яисә яныгызда утыручы белән әңгәмә корыгыз. • Куркуыгызны күрсәтмәгез. Төз итеп утырыгыз да, «Мин очарга курыкмыйм», – дип эчегездән берничә тапкыр кабатлагыз. • Әлеге рейс сезгә кадәр дә очкан һәм барысы да уңышлы тәмамланган. Шул хакта уйлагыз. • Авыр ситуацияләрдә (самолет менгәндә төшкәндә, турбулент зонасында) күзләрегезне йомыгыз һәм сулышыгызны санагыз. • Тынычландыра торган дару эчәргә мөмкин (мәсәлән, валерьян төнәтмәсе һ.б.). • Язмышыгызга ышаныгыз. Язылмаган нәрсә булмас.  Эльмира КӘРИМОВА | (полный текст новости)

  • 2014-08-18 05:13 Күз яшьләрем төшәр бит...
    18.08.2014 Җәмгыять Күрше йорттагы Зөбәрҗәт апа белән еш кына балалар мәйданчыгында очрашабыз. Баксаң, карап торышка 65 яшьләр тирәсендәге бу ханымга 59 яшь кенә тулган икән әле.“Бик яшьли кияүгә чыктым. Дөресен генә әйткәндә, мине урлап киттеләр. Фазыл­ның бер-ике мәртәбә озатып кайтканы бар иде. Салырга яратса да, яшьләр арасында абруе зур. Андый егетләр кызларга ошый бит. Мин дә аны ошаттым. Урлап киткәч тә сүз әйтмәдем”, – дип сөйләп китте Зөбәрҗәт апа.Яшь пар беренче елларда төп нигездә яши. Олы уллары тугач, йорт салып, башка чыгалар.– Балаларым бер-бер артлы туды. Алар белән мәшә­катьләр дә артты. Ике малай бит. Әтиләре сабыйларым өчен өзелеп торды. Балалар укырга кергән елны мин өченчегә авырга калганымны белдем. Куркуга калдым. Та­биб­лар: “Сезгә башка бала табарга ярамый. Алып кайтмагыз”, – дигәннәр иде. Бу хә­бәр­не иремә җиткердем. Ул исә: “Аллаһы Тәгалә белми бирмәс. Кыз баладыр ул. Алып кайт”, – диде. Баланы җи­ңел кү­тәрдем. Ә менә табуы бик авыр булды, – ди Зөбәрҗәт апа.Кыз бала аяклары белән дөньяга килә. Табиблар ярып кына алмыйча, Зөбәрҗәт апа­ның үзенә таптыралар. Көчкә исән кала ул. “Кызым бик тере бала булып чыкты. Абыйлары да, әтисе дә бик яратты үзен. Мин дә “курчагым” дип кенә йөрттем”,– ди ул.Сәйдәгә 16 яшь булганда, Фазыл абый юл һәлакәтенә очрап үлеп китә. – Миңа ул вакытта 43 яшь иде. Кияүгә сорап килүчеләр дә булды. Тик балалар хакы дип чыкмадым. Ике улым армиядә хезмәт итеп кайтып, өйләнеп куйдылар. Берсе – Казанда, икенчесе Чаллыда яши. Ә менә кы­зымның тормышы барып чыкмады. Ул моңа үзе гаепле. Әтисе үлгәч, иркенгә чыгып, егетләр белән йөри башлады. Бер сүземне дә тыңламады. Кайчак клубтан исереп тә кайта иде. Училищены бетергәч, эшкә дә урнашырга ашыкмады. Бер урында юньләп эшли дә алмый. Аптырагач, бер егеткә кияүгә бирдек. Бик акыллы кеше булып чыкты киявебез. “Әби” диясенә, “әни” дип өзелеп тора. Бер елдан кызлары туды. Балалар бә­хетенә сөенеп яши генә башлаган идем, тик шатлыгым озакка бармады. Авылдашларым кызымның эчеп йөри башлаганын әйттеләр. Баштарак ышанасым килмәде. Кия­вемнән сорарга булдым. “Мин туйдым инде. Беркайда эш­ләми. Эчеп кайта. Хәзер ике­шәр көнгә чыгып югала башлады”, – димәсенме! Менә ике ел шушы хәсрәт белән яшим. Юньләп ашаганым, йок­ла­ганым юк. Кызымны кая гына алып барып карамадык. Им-томчылар да, өшкерүче­ләр дә, сихер чыгаручыларга да, табибларга да күрсәттек. Тик нәтиҗәсе юк. Дәваланырга салыр идек тә, каршы килә. “Мин эчкече түгел”, – дип кенә җавап бирә. Гомер көз­лә­ремдә шулай саргаеп ки­бәр­мен дип кем уйлаган? Бар назымны, җылымны биреп үс­тергән балам кеше янына чыгып йөрер­лекне калдырмады. Әле ул гынамы, бик күп тү­ләнмәгән әҗәтләре бар икән. Кайбер­ләрен түлим дә инде. Улларымнан күрмәгән­не, кызым күрсәтте миңа. Алга таба ничек яшәрмен, белгән юк. Тормышы рәхәт, гаиләсе бар, баласы үсеп килә. Шуңа сө­енеп кенә яшисе иде дә бит. Тик ул моны теләми. Әйткәнне дә тыңламый. Балаңа үз акы­лыңны биреп булмый икән шул ул!Зөбәрҗәт апаны бик озак тыңладым. Ул гел елап кына тора. Без сөйләшкән арада да, 7 яшьләр тирәсендәге оныгы янына йөгереп килеп: “Әбе­кәй, елама инде. Мин бит сине яратам”, – дип күз яшьләрен сөртеп китте. “Шушы бала өчен борчылам. Кияү аерылам дип тора. Ул башкага өйләнсә, оныгым үги ана белән яшәр­ме? Кызым болай йөрсә, ана хокукыннан мәх­рүм итәрләр инде аны. Баланы миңа тәрбиягә би­рүче булмас. Соңгы елларда сәла­мәтлегем дә нык какшады. Оныгымны үстерә алмам дип куркам. Нәрсә булып бетәр, белгән юк. Ә менә кызыма бик рәнҗим. Ул ки­тер­гән кайгы-хәсрәт, аны уйлап түккән күз яшьләрем, йокысыз төннә­рем... Баласы хакына да туры юлга керми бит, ичмасам!”Кызгандым мин Зөбәрҗәт апаны. Бу кыз анасының күз яшьләрен кая куяр? Рәнҗеше төшсә, нишләр соң? Шушы сөйләшү дөньяга күземне ач  Гөлүсә ХӘМИДУЛЛИНА 119 | 16.08.2014 (полный текст новости)

  • 2014-08-18 05:13 «Иске Казанда милли моңнар» концертыннан ФОТОрепортаж
    18.08.2014 Җәмгыять Кичә, 17 августта Биектау районы Камай авылындагы "Иске Казан" дәүләт музей тыюлыгында "Иске Казанда милли моңнар" хәйрия концерты узды. Аны башлап йөрүчеләр - "Ярдәм" милли ислам хәйрия фонды һәм "Бәхетле дөнья" фонды.              Фото # 1 Фото # 2 Фото # 3 Фото # 4 Фото # 5 Фото # 6 Фото # 7 Фото # 8 Фото # 9 Фото # 10 Фото # 11 Фото # 12 Фото # 13 Фото # 14 Фото # 15 Фото # 16 Фото # 17 Фото # 18 Фото # 19 Фото # 20 Фото # 21 Фото # 22 Фото # 23 Фото # 24 Фото # 25 --- --- | 18.08.2014 (полный текст новости)

  • 2014-08-18 05:13 Минзәләдә йомырка зурлыгындагы боз яуган (ФОТО)
    18.08.2014 Экология Кичә иртән Минзәләдә көчле яңгыр һәм боз яуган. Тәрәзәләр, бина диварлары, авмомобильләр зыян күргән. Җирле халык социаль челтәрләрдә фотолар урнаштыра.     1 2 3 | 18.08.2014 (полный текст новости)

  • 2014-08-18 05:13 Казанда өчпочмакка һәйкәл куелачак
    18.08.2014 Җәмгыять Татар милли ризыгына һәйкәл бәйрәм көнне - 30 августта куелачак. Ул "Туган авылым" ресторанлы күңел ачу комплексында булыр дип көтелә. Бу тәкъдим белән шәһәр хакимиятенә "Туган авылым" җитәкчелеге чыккан. Түрәләр тәкъдимне кире какмаган, дип хәбәр итә "Татар-информ". --- --- | 18.08.2014 (полный текст новости)

  • 2014-08-18 05:13 Яшел Үзән балыкчысы үзеннән дә озын балык тоткан (ФОТО)
    18.08.2014 Җәмгыять Яшел Үзәндә яшәүче Виталий Кадякин һәм Сергей Чихирин гигант размерлы - 2 метр 20 сантиметр озынлыктагы 73 килограммлы җәен балыгы тоткан, дип яза zpravda.ru.  "Иделдә тоттык, гигант гади суалчанга капты. Җәенне ярга тартып чыгару өчен күп тир түгәргә туры килде", - дип бүлешә хисләре белән балыкчылар.   1 2 3 --- | 18.08.2014 (полный текст новости)

  • 2014-08-18 05:13 Лифт-интервью - "Матбугат.ру" яңа жанр тәкъдим итә
    18.08.2014 Җәмгыять Сайтыбызда яңа төр материаллар чыга башлый - лифтта яки башка җирдә очраклы гына эшләнгән кып-кыска интервьюлар. Әлбәттә, берничә сорау һәм реплика белән генә кешене ачып булмый. Әмма кыскалыкта осталык. Ә, иң мөһиме, кыска әңгәмәләр алар эчкерсез була, чөнки уйлап торырга вакыт юк. Лифтта бару - үзе бер фәлсәфә. Лифтта үткәргән 1 минут вакыт 1 мизгел булып та, 1 сәгать булып та тоелырга мөмкин. Яныңда кем баруга карап) Иртәгә - беренче героебыз белән лифт-интервью чыгачак. Аның белән ярты минут лифтта барган арада кызыклы әңгәмә корылды. Бу сәхифәне башлап җибәрергә дә шул очрашу этәргеч ясады. Чираттагы әңгәмәләрнең барысы да лифтта булмаячак, әлбәттә. Лифт ул образ гына. Әмма һәрберсе очраклы очрашудан килеп чыккан аяк өсте сөйләшү булыр. --- --- | 18.08.2014 (полный текст новости)

  • 2014-08-18 04:45 Ана йөрәге
    17.08.2014 Җәмгыять Сәгыйдә кияүгә бик яшьли чыккан. Ире Әбүзәр Кәлимуллин Үзбәкстан якларына комсомол юлламасы алгач, яшьләр кулга-кул тотынышып туган авыллары Яңа Мансурны калдыралар да Аму-Дарья елгасы буена китеп баралар. Сәгыйдә һәрвакыт гаиләсе зур, бәхетле булыр дип хыялланган. Бала ул иң зур куаныч та, юаныч та... кайгы да дип кем уйлаган бит? ...Беренче кызы Гөлшатны бик авыр таба ул. Сабый якты дөнья белән ике атна да тулмый хушлаша. Бер-бер артлы туган Флера һәм Фәрит кайгыны артка чигенергә мәҗбүр итәләр. Ике бала ике кулыңа асылынганда кайгырып утырырга вакыт та юк бит инде. Өй эшләре дә җитәрлек – ул күренми дә, тик тә тотмый. Балага сәламәтлек, акыл, яшәү көче һәм тормыш тәҗрибәсе биргән кеше - ана. Җир-Ана өстендә кешелек нәселен дәвам иттерүче дә хатын-кыз... Ләкин кайгы Кәлимуллиннар гаиләсен калдырмый. Флераның нәни йөрәгенә катлаулы операция ясаткач, алар туган якларына кайтып урнашырга ният итәләр. Ә биредә аларны кызларының әҗәле көтеп торган икән. Ана йөрәгендәге кара кайгы тагын да тирәнәеп, тагын да сызландырып, тагын да әрнүлерәк булып кайта. Сәгыйдә тагын ике бала таба. Тик Фәрит, Флер һәм Гөлназга елмаеп дәшү, рәхәтләнеп көлеп карау өчен кайдан көч, кайдан гайрәт алырга соң? Йөзенә чыккан кайгыны ераграк яшерү өчен Сәгыйдәгә бөтен ихтыяр көчен җыярга туры килгәндер шул. Тормыш иптәше Әбүзәр Нәгыйм улы Камышлының юл хезмәтендә башта мастер, аннары участок җитәкчесе булып эшли. Сәгыйдәгә дә шунда эш табыла. Шулай итеп, ел артыннан ел, көн артыннан көн узып тора. Балалар бер-бер артлы үсеп җитә. Олы малайлары Фәрит махсус гаскәрләр сафында хезмәт итә, Әфганстан сугышын үтеп, исән-сау авылга кайта, өйләнә. Менә инде аларның игезәк малайлары да үсеп килә. Ә Флер Белоруссия якларында армия хезмәтен тутырып кайта, эшкә урнаша. Бөтен бәлалар да артта калды инде дип торганда 23 яшьлек Флер авариягә эләгеп һәлак була. “Бәла берүзе йөрми”, - дип бик дөрес әйтә халык. Кайчандыр ике нәни баласын югалткан ата белән ана бу көтелмәгән хәлдән айнып та җитми, 29 яшьлек Фәрит тә дөнья куя. Язмышның шундый борылышларына Әбүзәр абыйның да йөрәге түзми, туктый. ...Сәгыйдә апаның күзләре бер дә кипмидер, мөгаен. Кайгыдан бөгелеп төшкән гәүдәсенә карап, ничек түзә икән бу хатын, дип уйлыйсың. Кулыннан сыйпап юату сүзләре эзлим, әмма табалмыйм. Татар теле бай булса да, анда дүрт нарасыен, ирен күмгән хатынны юатырлык сүзләр юк. Ничек аны кешеләр дөньясына кайтарырга, яшәү ямен танытырга, кояш яктылыгына, табигать матурлыгына ышандырырга? Күңеленә яшьлек елларында кереп оялаган кара кайгы кара савытыннан агып чыккан тап сыман зурайганнан-зурая бара. Ахыры бармы, йа Хода?! Ләкин вакыт дәвалый икән ул. Еллар үткән саен кайгының кара табы бераз кипкән сыман күренә. Сәгыйдә апа Коръән укып бераз тынычлык сизә башлый: “Аллаһы Тәгалә минем иң якын кешеләремне үз хозурына алган икән, димәк, мин дә аларга якынаерга тиешмен дип, кулыма китап алдым”, - ди ул. Көн артыннан көн авыруларны, күңел төшенкелеген җиңеп, биш тапкыр намазга баса, аятьләр укып исән туганнарына багышлый, Ходайдан аларга исәнлек сорый, мәрхүмнәрнең урыны оҗмахта булуын тели, Гөлназга һәм оныкларына шатланып яши. Оныклары да бишәү бит - Фәнзил, Фәнис, Илһам, Энҗе һәм Динияр. Олы яшьтә булуына карамастан, Фәнзил армиядә хезмәт иткәндә әбисе аны күрергә дип Рязаньга кадәр барган иде. Кайдан кеше шулхәтле ихтыяр көче ала икән, дип сорыйм да, үземә-үзем җавап бирәм: дога һәм оныклар яшәтә аны,тормышка шөкер итеп яшәргә көч бирә.   Фәния КӘРИМОВА 33 | 16.08.2014 (полный текст новости)

  • 2014-08-17 03:34 Бабайлар гашыйк булса...
    17.08.2014 Җәмгыять Чит ирләр белән чуалган та-нышларым бар. Үз ирләре типсә тимер өзәрдәй булып та, башкаларга караган хатын-кызларны өнәп бетермим. Тормышта яр итеп сайлагансың икән, үз тиңеңне яратып яшәргә кирәк бит югыйсә. Юлымда Радик дигән кеше очраганчы минем бер генә тапкыр да чит ирләр белән аралашканым, хәтта телефоннан сөйләшкәнем дә юк иде. Эш буенча командировкага китәргә туры килде. Безгә махсус автобус билгеләгәннәр. Мин килгәндә урыннар тулы, бары тик автобус йөртүче янында ике буш урын бар иде. Исәнләшеп, кереп утырдым. Бу кеше бигрәк тә аралашучан булып чыкты. Юл буе үз тормышы турында сөйли. Минекен дә сораша. “Кулыңдагы балдагыңны күрдем. Ирең бар икән”, – ди бу. Аңа җавап итеп: “Бу яшьтә дә ирсез булсам”, – дигәнемне сизми калдым. “Сиңа ничә яшь соң? Бигрәк яшь күренәсең. Мөгаен, балаларың да юктыр әле”, – ди бу. Ирек-сездән: “Бар, берәү түгел, икәү”, – дип җавап бирдем. Кайтыр юлда да Радик абый матур сүзләрне жәлләмәде. “Минем сине кайдадыр күргәнем бар. Йөзең таныш. Бер күрүдә үк үз иттем. Нәкъ миңа кирәкле кеше син. Ул гәүдәң, буй-сының мин тели торган”, – димәсенме? Мин сөйләшүне уенга бордым. Ә абыйның үз туксаны-туксан. “Син – мин эзләгән кеше. Ошадың, телефоныңны булса да бир”, – ди бу. Казанга кайтып җиттек. Мин төшәргә ашыктым. Радик абый йөгереп килеп, ишектән кулымнан тотып төшерде дә битемнән үбеп алды. “Мин сине табармын”, – дип китеп барды. Икенче көнне иртән телефоныма ят номер шалтырата. “Мин бу, Радик абыең”, – ди берәү. Егылып китә яздым. Төн чыкканчы каян номерымны тапкан. Аптырап киттем. “Мин синең кайда яшәгәнеңне, нинди урында эшләгәнеңне дә беләм. Әйдә, очрашыйк әле. Төн буе сине генә уйлап чыктым. Хатыныма күтәрелеп карыйсы да килми”, – ди бу. Әтием яшендәге ир-атның шулай сөйләшүе миндә нәфрәт тудырды. “Мин – ир хатыны. Башка шалтыратмагыз. Эшемә дә килеп йөрмәгез”, – дидем. Ә абзый моның белән генә туктамады. Кич белән өемә кайтсам, мин яшәгән катка кадәр роза чәчәкләре сибелгән. Ишектә: “Мин яратам сине”, – дигән язу тора. Бәхетемә, ул көнне ирем төнге эштә иде. Тиз генә чәчәкләрне чүп савытына ташлап, өйгә кердем. Телефоныма смс килеп төште: “Сюрприз ошадымы?”– диелгән. Иртәгесен эшкә барсам, тагын чәчәк бәйләме. Мин бу кешедән ничек котылырга белмим. Әйткәнне аңламый торган, үзсүзле кеше булып чыкты. “Мин гашыйк”, – дигәннән башка сүз белми. Телефонга шалтыратса – алмыйм, ә ул тизрәк смс юллый. 60 яшьтә дә гашыйк булалар микән? Хәзер куркуга калдым. Ирем белсә, нишләрмен. Бер гаебем булмаса да, аңламас дип куркам. Сөйләргә дә уңайсызланам. Газета укучылар киңәш бирмәсме икән?   ГӨЛЗИРӘ 118 | 15.08.2014 (полный текст новости)

  • 2014-08-17 03:34 Фәридә Кудашева каберенә таш куелды (ФОТО)
    17.08.2014 Мәдәният Һәйкәл кую башлангычы белән Русиянең атказанган, Башкортстан һәм Татарстанның халык җырчысы Фәридә Кудашеваның Мәскәүдә яшәүче оныгы Славяна Вахитова чыккан. Һәйкәл аның һәм җырчы туып үскән Чишмә районы ярдәме белән эшләнгән. Ул зурлап һәйкәл дип аталса да, кара мәрмәргә рәсеме уеп эшләнгән таштан гыйбарәт. Ташка Хәсән Туфанның җырчыга багышлап язылган "Сандугачлар кайда?" исемле шигыреннән саф татар телендә шундый юллар уеп язылган: Без бәхетле, Без яшибез Уфада һәм Казанда. Кабатланмас нәфис җырлы Фәридә заманында. Чарага Фәридә Кудашеваның оныгы Славяна Вахитова кызы һәм улы белән кайткан иде. Башкортстан ягыннан башкала хакимияте һәм мәдәният министрлыгы вәкилләре, сәнгать әһелләре, җырчы иҗатын яратучылар килгән иде. Фәридә Кудашеваның туганы, Башкортстанның халык артисты, музыкант Рөстәм Кудашев: – Миңа Фәридә апа белән илнең төрле төбәкләрен гизәргә туры килде. Аны бар җирдә дә яраталар иде. Казанда опера театрында чыгыш ясагач, халык басып 15 минут алкышлаганы һаман хәтеремдә. Башка беркемне дә ул кадәр алкышлаганнарын күргәнем булмады. Язын Башкортстандагы төпкел бер авылга баргач, Фәридә апа авырып китеп җырлый алмады. Халык аны җибәрмәс өчен авылга керә торган урындагы күперне сүтеп куйган. Фәридә апа көч-хәл белән концерт куйгач, күперне яңадан төзеп куйдылар. Шундый хәлләр күп булды. Халык аны чын-чынлап бөек җырчы итеп таныды, диде. Башкортстанның һәм Татарстанның халык җырчысы Марат Шәрипов: – Фәридә апа “Рамазан” үзәге оештырып килгән Болгарга ак теплоходта ел да уза торган сәяхәтләрдә катнашып килде. Теплоход туктаган урыннарга аны күрер өчен бик күп кешеләр килә иде. Татарстанның Җәлил касабасы халкының автобуслар яллап килгәннәре хәтердә. Казанда да зурлыйлар иде. Ул милли бакчадагы бер былбыл булды, дип сөйләде. Чыгышларда урыс телендә "бабушка Фарида" дип сөйләгән җырчының оныгы Славянага "нәнәй" дип әйт дигән шелтә белдерүчеләр дә, җырчы исемен Уфаның читендәге бер кечкенә урамга бирелүе уңаеннан борчылу белдерүчеләр дә булды. Уфа һәм Чишмә хакимияте  вәкилләре Фәридә Кудашеваның исемен мәңгеләштерү дәвам ителәчәген ышандырды. Аларның сүзләренчә, музей ачылачак, җырчы яшәгән йортка тактаташ куелачак.     --- --- | 16.08.2014 (полный текст новости)

  • 2014-08-17 03:31 Халык хастаханәләрдән зарлана
    16.08.2014 Медицина Ел башыннан “Халык контроле” дәүләт мәгълүмат системасына сервисның “хастаханәләр һәм сырхауханәләр” категориясе буенча 409 мөрәҗәгать килеп ирешкән. Аларның 204е модерацияне уңышлы үтеп, эшкәртүгә тапшырылган, дип хәбәр итә ТР Мәгълүматлаштыру һәм элемтә министрлыгының матбугат хезмәте. Мөрәҗәгатьләр арасында сәламәтлек саклау учреждениеләренең кадрлар белән җитәрлек күләмдә тәэмин ителмәве, белгечкә керү вакытын озак көтү, талоннар җитмәү, пациентларга хезмәт күрсәтү шартларының канәгатьләндерерлек булмавы, чыгым материаллары юклыгы һәм башкалар. Шикаятьләрдән тыш, кулланучылар табибларга рәхмәт җиткергән мөрәҗәгатьләр дә калдыра, аларны система модераторлары кире кагарга мәҗбүр.  | 15.08.2014 (полный текст новости)

  • 2014-08-16 03:04 Гакыйль Сәгыйровны искә алу чарасы узды (ФОТО)
    15.08.2014 Җәмгыять Әле кайчан гына Иске Җүрәйнең яшел хәтфәдәй үлән белән капланган урамнары буйлап Хәбибҗамал апа белән аның каһарман улы шагыйрь һәм рәссам Гакыйль Сәгыйров яшәгән бу йортка беренче очрашуга барган идем. Вакыт үтмәгән дә кебек. Ә аннан соң күренекле якташыбыз белән әле күпме очрашулар, күрешүләр булды, шагыйрьнең иҗатына багышланган кичәләрне, аның юбилейларын Самарада да, Димитровградта да үткәрергә насыйп итте Ходай. Ә моннан нәкъ биш ел элек, 2009 елның 30 июлендә, без аны 71нче яшь белән барганда Иске Җүрәй авылы зиратында җир куенына куйдык. Татарстанның Нурлат районындагы кечкенә генә Әхмәт авылында туып, анда балачак еллары үткән булса да, ул нигәдер озак еллар гомер кичергән әнисе Хәбибҗамал апаның туган авылы Иске Җүрәй авылын якын күрә иде. Соңгы елларын Ульян өлкәсенең Димитровград (Мәләкәс) шәһәрендә үткәрсә дә, ул үзен Иске Җүрәйдә күмәргә васыять әйтеп калдырды. Вафатына ике ел узгач, каберенә Самара, Ульян өлкәләре, Димитровград шәһәре, Нурлат районы татар җәмәгатьчелеге вәкилләре, Татарстан Язучылары берлеге әгъзалары катнашында истәлек ташы куелды. Ә менә хәзер, биш елдан соң, без яңадан аны искә алу, каберен зиярәт итү өчен бирегә җыелдык. Самарадан да, Димитровградтан да, Нурлаттан да шагыйрьне якын итүчеләр, аның иҗатын чын-чынлап аңлаучылар, яратучылар килгән иде. Казаннан язучылар, Кошки районыннан администрация вәкилләре, чакырылган булсалар да, күренмәделәр. Хәер, татар язучылары Гакыйль Сәгыйровның Димитровградта үзеннән башка беренче тапкыр уздырылган 75 яшьлек юбилеена да килмәгәннәр иде бит. Бу юлы да, вафатына биш ел тулу уңаеннан искә алуга чакыргач, артык зур теләкләре барлыгы сизелмәде. Югыйсә, 300ләп әгъзасы саналган Татарстан Язучылар берлегеннән бирегә килергә бер-ике кешене табарга мөмкин булгандыр бит. Дөньяда чагында язмыш тарафыннан рәнҗетелеп, шундый авыр тормышта яшәүче шагыйрьгә тиешле хөрмәт, ярдәм күрсәтелмәгәч, хәзер бакыйлыкка күчкәч, ул кемгә кирәк? Мәдәният министры тарафыннан мәрхүмнең сайланма әсәрләрен туплап, Татарстан нәшриятында берничә китабын бастырып чыгарырга вәгъдә ителсә дә, бу да һаман эшләнмәгән. Вафатына ике ел чамасы калгач, шагыйрь Татарстан Язучылар берлегенә үзе тапшырган балалар өчен язылган ике китабы кулъязмаларының да язмышы билгесез. Югыйсә, икесен дә бастырырга вәгъдә ителгән булган, бу турыда төрле басмаларда хәбәрләр дә урнаштырылган иде бит. Бәлки, Язучылар берлегенең күпсанлы шүрлекләрендә бүген дә алар тузан җыеп ята торгандыр яисә (кем белә) куллары туры түгел бәндәләр үз максатларында файдаланганнардыр, дип тә уйлап куясың. Башка шундый күңелсез уйлар да килде Иске Җүрәйгә баргач. Кошки районы администрациясе һәм мәдәният идарәсе вәкилләренең бу чарада катнашмауларын да аңлавы кыен. Мөһим эшләр килеп чыгу сәбәпле, соңрак булса да искә алу чарасына киләчәкләрен белдергәннәр иде бит. Самара төбәгендәге милли оешмаларның кайсыбер зур җитәкчеләренең дә шагыйрьне искә алуга, аның исемен мәңгеләштерү мәсьәләләренә битарафлык күрсәтүләре сизелде. Ни генә булмасын, каһарман шагыйрьне искә алу чарасы югары дәрәҗәдә узды. Башта авыл халкы, килгән кунаклар шагыйрьнең җимерелеп баручы ятим калган йорты янына җыелып сөйләштеләр, аннан авыл зиратына, каберен зиярәт кылырга юнәлделәр. Нурлатлылар – район мәдәният идарәсе хезмәткәре Әлфия Галәүтдинова һәм Бөтендөнья татар конгрессы башкарма комитетының район бүлеге җитәкчесе Фәридә Сәгыйрова шагыйрьнең кабере өстенә кәрзин белән ак чәчәкләр бәйләмен куйдылар. Самара өлкәсе мөселманнарының региональ Диния нәзарәте президиумы әгъзасы, “Болгар яңарышы” мәчете имам-хатыйбы Расих хәзрәт Вакказов һәм Иске Җүрәй авылы мәчете имамы Габделхәй хәзрәт Халитов шагыйрьнең рухына багышлап Коръән сурәләре укып, дога кылдылар. Шагыйрьнең Димитровградта яшәүче Наил энесе һәм Халидә җиңгәсе уллары Рафаэль, Ринат, Марат белән бергәләп (Әстерхан шәһәрендә гомер итүче Рафаэль Гакыйль абыйсын искә алу өчен махсус кайткан) якын туганнары Руслан һәм Гөлсинә Абдулганиевлар өендә аларның ярдәме белән зур Коръән мәҗлесе әзерләгән иделәр. Ул бик тә матур үтте. Расих хәзрәт бөтен кешегә аңлаешлы итеп вәгазь сөйләде, догалар укыды. Ә инде Иске Җүрәй мәчетендә көндезге намаз укылганнан соң, барысы да авыл клубына җыелдылар. Аның хезмәткәрләре (клуб мөдире Рәфисә Минебаева) Гакыйль Сәгыйровның иҗатына һәм тормышына багышланган стенд әзерләгәннәр, аның китапларын күргәзмәгә куйганнар иде. Очрашу барышында күп истәлекләр сөйләнде, шагыйрьнең иҗатын озак еллар дәвамында пропагандалаучы якын дуслары һәм фикердәшләре - Ульян өлкәсе Яңа Малыклы районының Урта Исәнтимер авылы Мәдәният йортында эшләүче, Россия Федерациясенең атказанган мәдәният хезмәткәрләре ирле-хатынлы Гакыйль һәм Рәйсә Шәкүровлар башкаруында Гакыйль Сәгыйровның шигырьләре һәм аның сүзләренә язылган җырлары яңгырады. Аларның репертуарында шагыйрьнең төрле темаларга багышланган шигырьләре, Гакыйль Шәкүров иҗат иткән унбиштән артык җыр бар. Очрашуга җыелган авыл халкы һәм кунаклар аларның һәрберсен тын да алмыйча тыңлады, көчле алкышларга күмде. Ә истәлекләр бер-бер артлы агылдылар да агылдылар гына. Самараның “Яктылык” татар мәктәбендә күп еллар татар теле укытучысы булып эшләүче Нурзидә Фәйзуллина үзенең әле үткән гасырның җитмешенче елларында Арча педагогия училищесында укыганда беренче тапкыр Гакыйль Сәгыйровның “Тормыш җиле” китабындагы шигырьләрен укуын хәтеренә төшерде, соңрак курсташы Нина Андрееваның Иске Җүрәй авылы мәктәбендә укытучы булып эшләве һәм аның очрашканда гаҗәеп шәхес – Гакыйль Сәгыйров турында сөйләвен искә алды. Нинага шагыйрь үзенең бер шигырен дә багышлаган булган. Шуннан бирле ул Гакыйль Сәгыйровның иҗатына мөккибән, аның батырлыгы белән горурланып, шагыйрьнең иҗатын “Яктылык” мәктәбендә укучы балаларга пропагандалауны үзенең төп бурычларының берсе итеп саный, мәктәптә аның музеен ачу турында хыяллана. Ә менә Нурлат районының Гакыйль Сәгыйров бишенче-алтынчы сыйныфларда белем алган Әхмәт авылыннан биш чакрым арада урнашкан Бикколда мондый музей бар икән инде. Бу хакта һәм Гакыйль Сәгыйровның шәхси сайтын да булдырулары турында авыл советы рәисе Рәйсә Әхмәтшина, күрше Фомка мәктәбендә татар теле һәм әдәбияты укытучысы булып эшләүче, Әхмәттә музей оештыручыларның берсе - Гөлүсә Әһлиуллина сөйләделәр. Очрашудан кайткач ук, шушы сайтка кереп карадым. Бик шәп музей һәм сайт оештырганнар нурлатлылар. Безгә дә алардан калышмаска иде. Очрашуда кем генә сүз алып сөйләмәсен, барысы да Иске Җүрәйдә (Иске Фәйзуллада) Гакыйль Сәгыйровның йортын торгызып, анда аның шәхси музеен ачу проблемасына тукталдылар, үзләренең уй-фикерләре белән уртаклаштылар. Димитровград шәһәре вәкилләре - җирле татар милли-мәдәни автономиясенең мактаулы җитәкчесе Риваль Идрисов, шагыйрь, Татарстан Язучылары берлеге әгъзасы, берничә шигырьләр җыентыгы авторы Равил Шәфигуллин яшь буынны тәрбияләүдә Гакыйль Сәгыйровның иҗаты һәм тормышы зур әһәмияткә ия булуын билгеләп үттеләр. Әгәр Иске Җүрәйдә аның йорт-музее ачылса, бу эшнең яңа баскычка күтәреләчәгенә басым ясадылар, шулай ук аның музейларын Самарада да, Димитровградта да, Ульяновскида да татар мәктәпләрендә булдыру кирәклеге турында да әйттеләр. Димитровград татарлары, әгәр ярдәм кирәк булса, читтә калмаячакларын белдерделәр. Самара өлкәсе хатын-кызларының “Ак калфак” оешмасы җитәкчесе, “Розалина” татар кафесы хуҗабикәсе Разия Әюпова бу оешманың филиалы Иске Җүрәйдә дә оештырылуы турында әйтте. “Хатын-кызлар оешмасы бик зур әһәмияткә ия һәм аңа без зур өметләр баглыйбыз”, - диде ул. Гакыйль Сәгыйровның музеен ачу өчен ярдәм сорап губернаторыбыз Николай Иванович Меркушкинга мөрәҗәгать итәргә чакырды. - Ул, һичшиксез, булышачак. Ә калганы барысы да үзебездән - татарларыбыздан тора. Бу йортны халыктан, байларыбыздан ярдәм сорап, өмәләр үткәреп тә торгыза алабыз, - дип белдерде Разия ханым. Самара өлкәсе татар милли-мәдәни автономиясенең башкарма директоры Шамил Галимовның да фикерләре әйтелгәннәр белән тәңгәл яңгырады. Чыннан да бу шулай ич. Теләк булса, барысы да үз кулыбызда, моның өчен бары теләк кенә, татарларыбызга бердәм булу гына кирәк. Җир биләмәсен, йортны шәхси милектән авыл җирлеге милегенә күчерү озакка сузылу сәбәпле, эш һаман арткы планда кала бирде. Хәзер барысы да эшләнгән, тик менә тиешле карар чыгару гына һаман сузыла. Бу эшне ничек тә тизләтәсе иде. Дөрес, авыл җирлеге башлыгы Равил Минебаевның әйтүенчә, хәзерге вакытта район мәдәният идарәсе шагыйрьнең йортын төзекләндерү һәм анда музей ачу өлкәнең “Авыл туризмы” проекты программасына кертеләчәге һәм моның мәдәният министрлыгында да хуплау табуы турында белдерде. Әгәр бу шулай булса, бик шәп, әлбәттә. - Шулай да, быел ничек тә көзгә, көчле яңгырлар башланганчы алдыбызга йортны үзгәртүләрсез сипләп, башын ябып кую бурычын куярга кирәк, - диде авыл җирлеге башлыгы. Без бу бурычның тормышка ашачагына ышанабыз. Барысы да үз кулыбызда! Мәрхүмнең рухына дога багышлана. Нурлатлылар шагыйрьнең каберенә чәчәкләр куйганда. Рәйсә һәм Гакыйль ШӘКҮРОВЛАР башкаруында шагыйрьнең шигырьләре, җырлары яңгырады. Нурзидә ФӘЙЗУЛЛИНА һәм Разия ӘЮПОВА шагыйрьнең ятим калган өе алдында. Шамил ГАЛИМОВ, Лилия МӨБАРӘКШИНА, Нурзидә ФӘЙЗУЛЛИНА фотосурәтләре.   Рәфгать ӘҺЛИУЛЛИН | (полный текст новости)

  • 2014-08-16 03:04 Hideaway җырына авылча КЛИП төшергәннәр
    16.08.2014 Юмор Kiesza исемле Канада җырчысының Hideaway җырына кызыклы пародия төшергәннәр. Башкара Боня һәм Кузьмич.               --- --- | 16.08.2014 (полный текст новости)

  • 2014-08-16 02:30 Баланы мәктәпкә әзерләү күпмегә төшәчәк?
    15.08.2014 Мәгариф Җәйнең соңгы ае да үз экваторына якынлашты. Каникул башлануга кайсы кая таралышкан укучылар яңадан мәктәп бусагасын атлап, укырга керешүенә дә санаулы көннәр калып бара. Уку йортлары аларны каршы алырга әзерме соң? 1 сентябрьдә Татарстанда 1477 гомумбелем бирү учреждениесе үз укучыларын каршы алачак. Һәр уку йорты яңа уку елын яңарып каршы алырга тырыша. Бер төркем мәктәпләргә капиталь төзекләндерү программасына эләгү бәхете елмайды. Калганнарында исә биналар ата-аналар һәм хәйриячеләр ярдәме белән тәртипкә китерелә. Татарстан Мәгариф һәм фән министры урынбасары Светлана Гыйниятуллина хәбәр иткәнчә, бүгенге көндә белем йортларында төзекләндерү эшләре төгәлләнеп килә. Хәзерге вакытта билгеләнгән эшләренең 94 проценты башкарылган. 25 августка барлык мәктәпләр дә тулысынча әзер булыр дип планлаштырыла. Яңа уку елы башланыр алдыннан, ел саен мәктәпләрнең әзерлеге тикшерелә. Беренче чиратта, билгеле, балаларның хәвефсезлеген тәэмин итү буенча таләпләргә игътибар итәләр. Шуңа да уку йортларын кабул итүдә соңгы сүзне “Роспотребнадзор” идарәсе белгечләре, янгын күзәтчелеге буенча дәүләт инспекторлары әйтә. Белем бирү учреждениеләренең торышын энәсеннән җебенә кадәр тикшерәләр. Чыгу урыннарының ачык булуы, электр приборларының төзеклеге һәм янгын хәвефсезлеге таләпләре үтәлеше, спорт җиһазларының тиешенчә беркетелүе, ризык әзерләүдә санитар-гигиеник кагыйдәләрнең үтәлеше, бүлмәләрдә яктылык төшү, парта, өстәл, утыргычларның дөрес сайлануы - мәктәптә балаларга уңайлы һәм имин мохит булдыруда боларның барысы да бик мөһим. Татарстан Гадәттән тыш хәлләр министрлыгы мәгълүматлары буенча, әлегә янгынга каршы таләпләр 614 мәктәптә генә тулысынча үтәлгән. Калган уку йортларында вак кына булса да җитешсезлекләр табылган. Җитди кагыйдә бозулар табылмаган, күбесе режим характерда: ремонт эшләре белән бәйле рәвештә эвакуация планнары эленмәгән, эвакуация юлында парта, урындыклар тора, янгын сүндергечләр бинаның һәр катына таратылмаган. Роспотребнадзорның да уку йортларына карата шелтәләре бар. 697 мәктәп 1 сентябрьгә кадәр бер төркем җитешсезлекләрне төзәтергә тиеш. Хәзерге вакытта 379 мәктәптә Роспотребнадзор таләпләре үтәлгән. Ата-аналар да уку чорына әзерләрен башлады. Сүз уңаеннан, быел Татарстанда 39 меңнән артык малай һәм кыз беренче сыйныфка укырга керә. Балалар үз тормышындагы бу мөһим вакыйганы зур дулкынлану белән көтсә, әти-әниләрнең күпчелеге нарасыйларын мәктәпкә әзерләү мәсьәләләре хакында баш вата. Дәфтәр-каләм, рәсем альбомы, карандаш, пенал, кием-салым, аяк киеме, букча – һәммәсе кирәк. Сәүдә үзәкләрендә ыгы-зыгы күзәтелә башлады инде. Август ае - канцелярия товарлары, мәктәп формасы сату белән шөгыльләнүчеләр өчен керемле вакыт. Ә укучы баласы булган ата-аналар өчен - иң чыгымлы чор. Intertat.ru баланы мәктәпкә әзерләү өчен кирәк-яракларны санады.  Гүзәл НАСЫЙБУЛЛИНА | 15.08.2014 (полный текст новости)

  • 2014-08-16 02:30 "Матбугат.ру"дагы игъланнарга Илфак Шиһаповтан кызыклы күзәтү
    15.08.2014 Интернет Без ничек яшәп ятабыз? Ниндидер сәяси, милли, башка фәлән-төгән темаларга кермим, гомумән дип әйтүем. Тормыш бит бер дә туктамый – һәр көнне ашарга, киенергә, кайдадыр ятып йокларга кирәк. Минемчә, тормышның бүгенге сулышын игъланнар һәм белдерүләр бик яхшы ачып бирә. Матбугат.ру сайтындагы белдерүләрне укыйм. Менә бер гаилә ашыгыч рәвештә Актанышта фатир яки йорт «снимать» итәргә теләвен яза. Йә яңа өйләнешүчеләр, йә каенанадан туеп чыгып китәргә җыенучылардыр, күрәсең. Юкса «срочно» булмас иде. Гомумән, күчемсез милеккә Актанышта бәяләр ничегрәк икән соң? Ә, менә тагын бер белдерү: «2 комн. квартира сатам. 800 мең. Актаныш» дигән. Казан бәяләре белән чагыштырсаң, 3-4 тапкырга арзан, Казандагы фатирны сатып, шуны алып матур гына итеп Агыйдел буенда яшәп ятарга мөмкин икән үзе. Чөнки калган акчага шактый озак эшсез буталып йөрергә була. Казанда фатир бәяләре кыйммәт. Менә берничә игълан: «2 бүлмәле фатир сатам, Казанның үзәгендә урнашкан. Йорт – хрущевка, 5 этаж. Бәясе – 2 450. Риелторларның борчымауларын сорыйбыз», «Продаю 2-к квартиру в Казани. Хороший и качественный евроремонт, мебель остается. Цена 3 850 000 руб», «Продам 3-комнатную квартиру в элитном доме Советского р-на г. Казани, 123/62/18 м . кв., 5-й этаж, евроремонт, 2 санузла, 3 балкона, охраняемый двор, машино-место. Цена 7450000 руб. Риелторам не звонить». Бу икесе татар сайтына да урысча язганнар. Татарлардыр инде. Урыс беркайчан да татар сайтына кереп белдерү язмас, язса да, татарча язарга тырышыр. Нигәдер берсе дә риелторларны яратмый. Сәбәбе бардыр инде. Күчемсез милек бәясе, теге яки бу җирлектәге икътисади хәлне дә яхшы күрсәтә ул. Зур бер авыл икәнлеген онытмасаң, фатир бәясенә караганда, Актанышта хәлләр начар түгел бугай. Тә-ә-к, тагын ниләр бар икән ? «Азнакай районы Урсай авылында 27 сутый җире белән 54 кв. метрлы агач йорт сатыла» дигәннәр. Урсай – матур авыл. Нигә саталар икән? Ата-ана йорты булса, бигрәк кызганыч. Вак-төяк акчага кызыгып яки үзебез киткәч кем карап тора аны, дип туган йортларын сатучылар тагын да. Аннан кайда кайтырга белми аптырап йөриләр алар, олыгая башлагач, туган нигез искә төшә ул. Хәер, белеп булмый, бәлки үзара бүлешәләрдер. Иске генә авыл йортларын да туганнар бүлешкәли бит хәзер. Мәхшәр куба ул чакта. Дошманга әйләнәләр. Тагын шул ук яктан бер белдерү, монысы да урысча язган: «1-этажный дом 70 м² (бревно) на участке 30 сот, 25 км до города Азнакаево. В селе Тумутук, продается жилой бревенчатый дом с постройками». Ык буйларында кемгәдер менә дигән дача бит инде ул. Эшли, яши белгән кеше авыл җирендә дә җир җимертеп яшәп ята ул бүген. Мисалларын күреп торабыз. Әнә берсе: «Курдюклы сарык ите сатам. Бәясе 260 сум. Авылдан Казанга китереп бирәм», – дигән. Бәясен арзан куйган бу. Без берьюлы килосын 350гә алган идек. Шунда ук икенчесе: «Кәҗә сөте сатыла. Островка авылы, Мөслим районы» дип язган. Казан байлары эзләп алып эчәләр аны хәзер. Димәк, файдасы бар. Авыл йортында умарта тоту да файдалы диләр. Печән чабасы юк, кортларга икмәк кирәкми, тик йөр шунда төтен чыгарып. Белдерүләрдән дә шул күренә. «Экологический чиста районда урнашкан пасекадан үз балыбызны сатабыз. Быелгы уңыш. Чәчәк балы. 3 литр банка – 1300 сум», «Урманда торган пасекадан бал сатыла, үзебезнеке. Бик тәмле, 1400 сум. Саба-Казан. Казанда китереп тә бирәбез», «Яңа аерткан үзебезнең пасека балын сатабыз. Бәясе 1300 сум – 3 литрлы банкасы. Балтач-Казан. Китереп бирү шарты каралган». Безгә Таулы Алтайдан алып килделәр. Бөтенләй бүтән төрле бал, юл чыгымнарын кертеп санагач та Саба балыннан арзангарак төште үзе. Әлегә кадәр андый яхшы бал ашаган юк иде әле. Саба кайда да, Алтай кайда? Авылда умарта, кәҗә һәм курдюклы сарыктан башка тагын әллә нәрсәләр үстереп, асрап була икән. Игъланнар шул турыда сөйли. «Чия, кара карлыган, кызыл карлыган сатам» дигән берәү. Аның янында ук икенче бер татар кешесе: «Продаю черную смородину, малину» дип куйган. Шунда ук «Эре кара карлыган сатам» дигән белдерү. Бөтенесенең телефоннары бар, С витаминына бик бай булган карлыган нык уңды шул быел. «Үгез ите сатам. Бәясе 220 сум. Илдар» дип язганнар. Кара әле, без авылдан 230га алдык – боларныкы арзанрак икән. Бәлки малны күпләп асрыйдыр бу кеше? Хәер, үзең үстергән мал ите өчен 230ы да бик арзан әле аның. Ит килосы, ким дигәндә, 350 сумнар торырга тиеш дип уйлыйм мин. Мал асраучылар белә – аңа бик күп көч, акча китә бит. Печән дигәннән, бу темага да белдерүләр бар. «Костерка орлыгы сатыла. Актаныш» дип язган берсе. Быел көз сибеп калдырсаң, яхшы инде бакчаңа. Хәзер бәрәңге күп ашалмый - йорт яныңда үз печәнлегең була. «Печән сатып алабыз. Мамадыш» дигән икенчесе. Костерка орлыгы сатучы печән дә сатмыймы икән? Хәер, Актаныштан Мамадышка печән илтү көлкерәк булыр иде, чөнки быел печән бөтен җирдә күп. Иренмичә чап кына. Тик чапмыйлар. Аннан быелгы үлән картаеп кибә дә, яз буе аны кырларда яндыралар. Авыл үз җаен белеп яши инде ул. Халык күбрәк калада яшәргә омтыла шул ул. Әнә: «Ике татар кызы Сукно бистәсе метро станциясе тирәсендә озак вакытка яшәп торыр өчен бер бүлмәле фатир эзли». Болары – студентлардыр, мөгаен. Ата-анасы түли инде. Чөнки, бар кеше укыткач, баланы укытмый калу оят кебегрәк. Дипломы булгач теләсә нишләсен, күпчелек кебек кибеттә сатса да, начар түгел, аның каравы – дипломлы. Күршеләр балаларыннан ким түгел. Эш бар ул Казанда. Берсе: «КамАЗ манипуляторда эшләргә водитель кирәк, эчми торган булсын. Казан» дип куйган. Шабашка да эшләп була торган машинага дәшәләр бит. Ләкин «Камаз»да эшләргә бик атлыгып тормыйлар, күрәсең. «Эш эзлим. Личный водитель. Казанда. Илнур». Илнурның да әнә җиңел машинада йөрисе килә. Аның белдерүе янында гына: «ПЕЖО-306. 140 мең км. Уртача хәлдә. 1993 елгы. 50 мең сум» дигәннәр. Ал да йөр бит инде. Эшлә. Карап йөрсәң, машина йөри инде ул. «УАЗ-69 на ходу, 15 мең» дигән белдерү шуны күрсәтеп тора. Бөтенләй юк бәя ич. Әнә, әлеге дә баягы, Сабалар мопедларын да кыйммәткәрәк сата: «Мопед в Сабинском р-не; пробег 1700 км; 49, 9 куб. 18 000 руб, шлем в подарок!» Әллә алырга инде? Шлем кисәң, мопедта йөрү куркынычсызрак инде ул. Тик шушы гәүдәм белән мопедта чапсам, аңламаслар кебек. Халык гел эшли дә сата дип кенә уйлап булмый. Әнә берәү: «Август аенда ялга – диңгезгә барырга иптәш хатын-кыз эзлим (1 кешегә тур кыйбат)» дип язып элгән. Ир-аттырмы, хатын-кыздырмы – аңлап булмый. Ләкин кызык. Ияреп китсәң ничегрәк булыр икән? Юк, хатын җибәрмәс. «Белмәгән, күрмәгән кешегә ияреп йөрмә», – дияр... Менә шундыйрак белдерүләр. Әле бит бу берничә көн эчендә бирелгәннәре генә. Боларны укыгач, шатланып куясың. Яши безнең халык. Сата, ала, мал асрый, ял итә. Чын тормыш менә шунысы бит инде аның.  Илфак ШИҺАПОВ | (полный текст новости)

  • 2014-08-15 01:31 Һөнәрегезне куркыныч дип саныйсызмы? (Cораштыру)
    15.08.2014 Җәмгыять Соңгы арада дөньяда барган вакыйгалар йогынтысында булса кирәк, Россия халкы дөньядагы иң куркыныч һөнәрләр дип хәрбиләр хезмәтен атый. Дүрт ел элек мондый бәя шахтер һөнәренә бирелгән. Россиякүләм халык фикерен өйрәнү үзәге (ВЦИОМ) тарафыннан уздырылган быелгы сораштыру нәтиҗәләреннән күренгәнчә, хәрбиләрдән тыш, иң куркыныч һөнәрләр исемлеген коткаручылар, янгын сүндерүчеләр, ерак юлга йөрүче машина йөртүче һәм журналистлар дәвам итә. Иң куркынычсыз һөнәр ияләре дип исә Россия халкы пилот, укытучы һәм табибларны атаган. Ә сез үз һөнәрегезне куркыныч дип саныйсызмы? Һөнәрегезне алмаштыру мәмкинлеге булса, кайсы юлны сайлар идегез? Алинә Шә­рипҗа­но­ва, җырчы: – Һәр һөнәрнең куркыныч яклары бар. Әйтик, без – артистлар гел юлда. Бу күренеш үзе үк җырчының гомерен куркыныч астына куя. Тамашачы арасында холыксыз кешеләр дә оч­рый. Алар, сәхнәгә менеп, чыгыш ясаган җырчыга ташланырга да күп сорамый. Аннары без һәрчак электр уты белән эшлибез. Бу шулай ук бик куркыныч. Моннан ун ел элек кайсыдыр бер шәһәрдә чыгыш ясаганда коеп яңгыр яуды. Шунда аппаратурага зыян килеп, бер җырчыны ток суккан иде. Мин үзем рульдә йөрергә яратам. Шуңа күрә һөнәремне алмаштырырга туры килсә, техника өлкәсен сайлар идем, мөгаен. Элек-элек­тән медицина тармагында хезмәт куярга хыялландым. Юристлык тәҗ­рибәм дә бар. Шуңа күрә югалып калмам дип уйлыйм. Рәис Нуретдинов, Яшел Үзән районы ЮХИДИ бүлекчәсенең лаеклы ялдагы хезмәткәре: – Юлда басып тору – үзе үк куркыныч. Машина йөртүчеләрнең дә төр­лесен күрергә туры килде. Араларында исерек, авырулары да очрый. Аларның барысы белән сөйләш­кәндә үзеңне тиешенчә тотарга кирәк. ЮХИДИ хез­мәткәре дә робот түгел бит! 90нчы елларда ниләр генә булмады. Атна саен атыш, үтереш иде... Гөлназ Гыйниятова, “Яңа гасыр” каналында “Татарстан хәбәрләре” тапшыруы алып баручысы: – Һәр эшнең үз авырлыгы булса да, журналист һөнәрен куркыныч дип санамыйм. Хәтәр дә, куркыныч та түгел. Бары җа­ваплы хезмәт. Хатын-кыз буларак, хәтәр һөнәр ия­ләре дип янгын сүндерү­челәрне, коткаручыларны саныйм. Алар, үз го­мер­ләрен куркыныч астына куеп, кеше гомерен саклап кала. Дө­рес, куркыныч вакыйгаларны яктыртучы журналистлар да шул санга керә. Мисаллары күз алдында. Фотохәбәрче кулга алынды, күпмесе һәлак булды... Һөнәр алмаштыру мөм­кинлеге булса да, журналистикада калыр идем. Мин инде һөнәремә хыя­нәт итә алмыйм. Күп кенә тәкъдим­нәр булды, тик без тегендә-монда сикереп эш­ләп йөрүчеләрдән тү­гел. Зифа Кадыйрова, язу­чы: – Мин язучы булырга җыенган кеше түгел. Үзем­не үзем коткарыр өчен генә яза башладым. Әмма китапларым дөньяга чыгып, халык тарафыннан шун­дый җылы кабул ите­лүен күргәч, җавап­лылык һәм шул ук вакытта курку тоя башладым. Оч­рашу вакытында бер укучым: “Сез­нең китабыгызны өс­тәлдә Коръән китабы белән янәшә тотам”, – дип әйтеп куйды. Тормышны ничек аңласам, әсәрлә­рем­дә дә аны шулай җит­керәм. Әгәр дә кеше мин язганны кагыйдә итеп кабул итә икән, бу шулай ук куркыныч. Дөрес юлны беркем дә төгәл генә белми бит. Еракка йөреп эш­ләүче машина йөртү­че­ләрнең дә тормышын бик яхшы бе­ләм. Улым ун ел буе “дальнобойщик” булып эшләде. Кайсы гына һөнәрне алсаң да, аның берсе дә җиңел түгел. Һәркайсында куркыныч хәлгә тарырга мөмкин. Гомер дәвамында үземә дә төрле эшләрдә хезмәт куярга туры килде. Лаеклы ялга чыкканчы төзелештә эшләдем. Аннан китеп, кондуктор булып эшләп алган вакытларым да булды. Киләчәктә балчыктан чүлмәк ясау белән шө­гыльләнеп карыйсым килә.  118 | 15.08.2014 (полный текст новости)

  • 2014-08-15 01:31 “Хәләл” стандарт комитеты рәисе урынбасары Ирек хәзрәт Җиһаншин: Хәләл – Аллаһ бренды
    15.08.2014 Дин Көн саен өчәр-дүртәр тапкыр ашарга утырабыз. Табыныбызга нинди ризык куела? Дөрес туклану нидән гыйбарәт? Бу сораулар замана кешесен, һичшиксез, кызыксындыра. Соңгы вакытта бигрәк тә хәләл ризык куллану киң тарала бара. Ул мөселманнарның гына түгел, ә башка дин тотучыларның да игътибарын җәлеп итә. Интернет чыганаклардан билгеле булганча, Америка югары уку йортларында белем алучыларның 60 проценты хәләл туклануга өстенлек бирә икән. Бу аңлашыла да, чөнки андый ризыкның энергетикасы башка, ул дөрес һәм хәерле туклану дигән сүз. "Хәләл" стандарт комитеты Татарстан Республикасы мөселманнары Диния нәзарәте каршында 2005 елда оешкан. Ул үзенең эшчәнлеген ике нигезгә таянып алып алып бара. Беренчесе Коръәни Кәрим булса, икенчесе - Пәйгамбәребез Мөхәммәт (с.г.в.с.) хәзрәтләренең сөннәте. “Маидә” сүрәсендә Аллах Раббыбыз: “Хәләл һәм чиста булган ризыкларны һәм нигъмәтләрне кулланыгыз” дигән. Хәдисләрдә дә Пәйгамбәребез (с.г.в.с.): “Хәләл билгеле һәм харам билгеле. Алар арасында шөбһәле нигъмәтләр бар” ди. Шушы шикле әйберләрне һәм гомумән Хәләл продукцияне контрольдә тотучы “Хәләл” стандарт комитеты рәисе урынбасары Ирек хәзрәт Җиһаншин әлеге комитетның эш-гамәлләре белән якыннанрак таныштырды. – Сезнең эш-гамәлләрегез башлыча нәрсәдән гыйбарәт? Хәләл азык-төлек җитештерүне контрольдә тотасызмы? – Безнең комитетка быел тугыз ел тула. Без Россиядә беренчеләрдән булып оештык. Гомумән караганда, Россиядә 6 система эшләп килә. Хәзерге вакытта Россия күләмендә 80нән артык предприятиебез эшли. Җитештерүче предприятие безгә килеп: “Без дә хәләл стандартлар буенча эшләргә телибез”, - дип мөрәҗәгать итә икән, аларның гаризалары нигезендә үз эшчәнлегебезне башлыйбыз. – Сез Татарстанда гына түгел, ә Россиянең башка өлкәләрендә дә хәләл продукция җитештерергә теләүчеләргә таныклык бирә аласызмы? – Әйе, 2009 елда Казанның “Тест-Татарстан” Республика сертификация методик үзәге белән бер система оештырдык. Әлеге система нигезендә Россия буенча эшчәнлек алып барырга хокукыбыз бар. Предприятиеләргә дә бик уңайлы, аларга башка базарларны яуларга ярдәм итәбез. – Бу өлкәдә башка мөселман илләренең тәҗрибәсен кулланасызмы? – Төркия белән тыгыз элемтәдә торабыз. Анда сертификация институтлары бар. Махсус оештырылган конференцияләргә барабыз, аларның белгечләрен бирегә чакырабыз. Дөньякүләм стандартлар булдырырга тырышабыз, тәҗрибә уртаклашабыз. Әгәр безгә берәр оешма мөрәҗәгать итә икән, ул гаризаны карыйбыз. Беренче тапкыр бер еллык таныклык бирәбез. Әлеге таныклыкка ия булганнан соң, бер ай эчендә ул оешма “Тест-Татарстан” үзәгеннән яраклылык сертификаты алырга тиеш. Бу таныклык нигезендә алар хәләл продкукция җитештерә һәм сата ала. – Ирек хәзрәт, хәләл ризык кулланучыларның 80 проценты башка дин, милләт кешеләре дигән мәгълүмат дөреслеккә туры киләме? – Чыннан да хәләл продукция кулланучыларның 80 проценты мөселман булмаган кешеләр. Хәләл ризык ашасам, мөселманга әверелмәм микән дип шикләнеп караучылар да очрый. Әмма бу ялгыш фикер. Бүген Татарстанда гына түгел, Россия буенча эш җәелдерелде. Хәләл продукция җитештерүчеләрнең барысы да мөселман түгел, алар малларын арттыру өчен әлеге төр бизнес белән шөгыльләнә башлый. Араларында кызыксынып китеп мөселман динен кабул итүчеләр дә юк түгел. – Күп очракта кибетләрдә хәләл продукция хәләл булмаганы белән янәшә ятарга да мөмкин. Моңа ничек карыйсыз? – Безнең эштә хәл ителәсе мәсьәләләр дә бар. Шуларның берсе - сәүдә нокталарында хәләл продукциянең харам ризык белән бер киштәдә ятуы. Бу мәсьәләне хәл итәргә тырышабыз, кибет хуҗаларына хатлар язабыз. Хәзерге вакытта, әйтик, “Бәхетле” компаниясе белән эшлибез. – Аллага шөкер, Казанда тулысынча хәләл кибетләр ачыла башлады. Ләкин алар әлегә бик аз... – Хәләл ризык белән генә сәүдә итүче кибетләр аз. Аларны бармак белән генә санарлык. Югыйсә, ихтыяҗ да бар кебек. Без үзебезнең гореф-гадәтләребезне саклаучы милләт. Дәү әни, дәү әтиләребез кечкенәдән хәләл ризык ашарга кирәк дип үстерде. Харамнан сакланырга боерды. Яшьләр колагына ул барыбер керә. Хәләл кешене кеше итә. Адәм баласы харам ашаса, асылын югалта. Аллаһы Тәгалә безгә биш әйберне харам кылган. Беренчесе: дуңгыз ите, чучка белән бәйле бөтен әйберләр. Дуңгыз тиресеннән эшләнгән куртка киеп, каеш буып йөрү дә харам. Икенчесе: үләксә ите. Моңа ток суктырып үтерелгән яисә үлгән кошлар һ.б. керә . Өченчесе: Аллаһы Тәгаләнең исеме белән (ягъни бисмилла әйтеп) чалынмаган кош-корт һәм терлек ите, чөнки хайванның да җаны бар, аны дөрес итеп чыгарырга кирәк. Ата-бабаларыбыздан килгән мал чалу йолаларын төгәл үтәү зарур. Дүртенчесе: ерткыч хайваннар харам кылынды. Мәсәлән, төлке, аю, бүре яисә еркыч кошларның итләре. Бишенчесе: кан. Нишләп аракыны атамадыгыз диярсез? Хәмер, исерткеч әйберләр дә харам кылынды. Хәләл төшенчәсе ит продукциясенә генә түгел, ә ипигә дә кагыла. Әйтик, маргаринда хайван майлары булырга да мөмкин. Хәзерге вакытта желатин мәсьәләсе бик актуаль... Бервакыт безгә хәләл кәнфит ясарга теләк белдергән эшкуар килгән иде. Хәләл киң төшенчә, ул ризыкны гына түгел, сервис, хәтта яшәү рәвешен дә колачлый. – Ирек хәзрәт, сезгә еш мөрәҗәгать итәләрме? – Безгә сезонына карап мөрәҗәгать итәләр. Җәй көннәрендә килүчеләр юк диярлек, ә менә көзгә, язга таба мөрәҗәгатьләр күбәя. Елына күпме икәнен төгәл әйтә алмыйм. Тик шунысы ачык: мөселман продукциясе белән эш итәргә теләүчеләр саны елдан-ел арта гына бара. Россия төбәкләрендә гомер итүче татар эшкуарлары Самара, Ижау, Удмуртия, Чуашстан якларыннан килеп мәгълүмат алып китәләр. – Универсиада вакытында “Хәләл” аш бүлмәсе эшләде, кунаклар кәнәгать калды дип беләбез... – Былтыр дөньяви вакыйгада катнаштык. Универсиадага килгән кунакларга хәләл табын әзерләдек. Ә ашчыларга, андагы хезмәт күрсәтүчеләргә махсус курслар оештырдык. Россия ислам институты да ярдәм кулы сузды. Мөселман эшкуарларын, кибетләрдә хезмәт күрсәтүчеләрне, технологларны, товар белгечләрен биредә укытабыз. Универсиадага яхшылап әзерләндек. Хәләл шартларны үти алырлык команда тупладык. Эшне киенү, исәнләшүдән үк башладык. Универсиада Татарстанны дөньяга танытучы вакыйга иде бит. Калын дәфтәребез уңай фикерләр, рәхмәт сүзләре белән шыплап тулды. – Эшкуарлар күзлегеннән караганда, чиста хәләл кибет тоту бигүк отышлы да түгелдер? – Бу җәһәттән, кызганыч ки, бер проблема бар. Кемдер кибеттә исерткеч эчемлекләр һәм тәмәке булмаса, сатып алучылар кими дип белдерә. Әмма хәзерге вакытта яшьләребезнең аңы үсештә. Арабызда мөселманнар да күбәя, димәк, ихтыяҗ арта дигән сүз. Бу юнәлештә зур эшчәнлек алып барырга тырышабыз. Күп нәрсә адәм балаларының менталитетыннан да тора бит. Хәләл белән харамны аермаучылар да җитәрлек... – Кафе, рестораннар мәсьәләсенә килгәндә, хәлләр ничегрәк? – Анысы тагын да катлаулырак. Хәзерге вакытта Казанда 350-400ләп кафе эшләп килә. Монда харам ризыклар да, хәләле дә бергә. Ә безнең исә төгәл позициябез бар. Туклану ноктасында харам әйбер куелган икән, ул оешмага берничек тә хәләл дип әйтеп булмый. Күп кафеларыбыз аракы, дуңгыз белән сату итә. Берничә саф кафе бар-барын. Алар безнең сертификатны алган. Анда милли гореф-гадәтләребезгә бәйле ризыклар тәкъдим ителә. Милли колоритны саклыйлар. Үзегез дә яхшы беләсез: әле күптән түгел генә II Республикакүләм ифтар узды. Анда да безнең оешмаларыбыз катнашты. Кафеның җитәкчесе башка милләттән: әзербайҗан, үзбәк, кыргыз һ.б. Ул әле безне кәнәгатьләндерми. Без анда хәләл генә ашаталар дип чын күңелдән ышана алмыйбыз, чөнки биредә әзерләнә торган ризык бездәге таләпләргә туры килмәскә дә мөмкин. Бездә дүрт мәзһәб бар. Без хәнәфи мәзһәбенә керәбез. Малайзиядә дә мөселманнар бик күп. Анда алар креветка, диңгез ризыклары ашый. Ул аларга рөхсәт ителә, чөнки шул мохиттә гомер итәләр. Безгә исә ул мәкруһ (хупланмаган ) санала. Без әнә шул нечкәлекләрне белеп эш итәргә тиеш. – Россия Бөтендөнья cәүдә оешмасына керде. Бу хәләлгә “сукмыймы”? – Бик күп товар читтән кертелә. Алар үзебездә җитештерелгәнен кысрыклый. БСОга без бары тик хәләл продукция белән генә каршы тора алабыз. Безнең халык инде генетик модификацияләнгән “Буш ботлары” ашамый. Шуңа күрә эшкуарлар, фермерлар хәләл продукция җитештерергә тели икән, безнең комитетка мөрәҗәгать итә ала. Аларның үз эшләрен җәелдерергә этәргеч бирәбез. Мамадыш, Буа, Тәтеш якларыннан еш мөрәҗәгать итәләр. Чөнки хәләл ул сыйфат билгесеннән дә югарырак. Ул Аллаһы Тәгаләнен бренды дия алабыз. Мондый тамга сугылган ризыкны бер дә шикләнмичә өстәлегезгә куя, ризыклана аласыз.  Мөршидә КЫЯМОВА | 15.08.2014 (полный текст новости)

  • 2014-08-15 01:31 Әрәм узган 14 ел
    15.08.2014 Язмыш Әнием Минзифа, әти үлгәч, миңа 5 яшь вакытта күрше авылдагы Мулланур абыйга кияүгә чыкты. Аннан соң бер- бер артлы ике туганым дөньяга килде. Шөкер, үги әти мине кимсетмәде. Киресенчә, үз балаларына караганда күбрәк яратты әле. Минем үз әтием Самат бик усал кеше булган. Әнине урлап алып кайткан була ул. Миндә әтинең чалымнарын күреп, әнинең ачуы чыга иде. “Карап торышларың нәкъ әтиең”, – дип еш әйткәләде. Баксаң, әти әнине бик тә җәберләгән. Төннәрен йоклатмаган. Көндезен гел эшләтеп торган. Әни бичара биш ел гомерен бик авыр уздырган. Аерылып киткән чаклары да булган. Бала хакы дип тагын кушылган. Кыз бала әнисенең язмышын кабатлый, диюләре хак икән. Мине дә яраткан егетемнән аерып башка берәү урлап китте. Ул төнне бик елап чыктым. Иртә­гесен башым авыртканга түзәр­лек түгел иде. Бөтенесе йоклаганда, мин бер дә күземне йоммадым. Төнлә качарга дип урамга чыктым. Тик, гөнаһ шомлыгына, этләре өреп эшне бозды. Шул тавышка өйдәгеләр уянды. “Бәдрәфкә генә чыккан идем”, – дип котылдым. Таң атты. Иң элек көзгегә барып чәчләремне карадым. Алар бер төндә агарган иде. Бермәлгә башымнан кырык уй узды: “Азатымнан башка нишләрмен? 19 яшеңдә 32 яшьлек ир-атның хатыны бул әле”. Уйларымннан каенана булган кешенең тавышы уятты. “Көзгегә карар өчен килен булып килдеңме? Әнә сарайда ике сыер көтеп тора. Бабайлар килгәнче, савып кер”. Ничек сарайга чыкканымны, сыерларын сауганымны хәтер­ләмим. Шуннан соң табын әзерли башладык. Өйлә турыннан соң, безгә никах укыдылар. Күңелем әллә кая еракта булса да, мин ниндидер бер ирнең хатыны булачагымны аңлый идем. Әни дә, туганнарым да мине яклап сүз әйтмәде. Бөтен кеше таралышып беткәч, әкренләп өй җыештыра башладым. Ирем булган кешене белә идем. Эчеп кеше көлдереп йөргән кеше түгел. Тик менә үзенең ниндидер сөй­кемсез сөяге бар – һич кенә яратып булмый шул. “Язмышымдыр, дип сабыр итәргә тырыштым. Кич җиткәч, беренче төн куркытты. Мин әле яшь кыз идем. Тик, ни гаҗәп, ирем яныма да килеп карамады. Шулай итеп, бер атна вакыт узды. Ирем кочаклап үбүләрне дә белми. “Әллә сине мәҗбүри өйләндерделәрме? Мине урлаган кебек”, – дип сорарга булдым. “Туебыз узсын әле. Законлы хытыным булгач кына бергә булырбыз”, – диде бу. Шулай итеп без 14 ел яшәдек. Туганнарым еш кына: “Нигә бәби алып кайтмыйсың?”– дип аптырата иде. Ә мин, ни әйтергә дә белмәгәч, вакыты җитмәгәнгә, дип әйтә килдем. 33 яшем тулган көнне сабыр канатым сынып, 46 яшьлек иремне ташлап чыгып киттем. Бу йортта мин хезмәтче булдым. Кош-корт асрап, сарыклар көтеп, сыер савып гомерем узды. Күптәннән аерылыр идем дә, әниемнән куркып яшәдем. Мин килгәндә каенана да чытырдап тора иде әле. Ирем кул күтәрмәсә дә, теле начар иде. Кибеттә тоткарлансам да, ишетмәгәнне ише­тә идем. Ирем белән арада якынлык булмаганын беркемгә дә сөйләмәдем. Тик бервакыт сыйныфташ кызым мин яшәгән урамга гаиләсе белән кунакка кайтты. Җиләккә бергә бардык. Беренче тапкыр Айсылуга үз тормышымны сөйләп бирдем. Ул телсез калды. “ Яшь гомерең узып бара. 14 ел буе ничек түзеп яшәдең? Ба­лаларың булмагач, ни пычагыма аерылып китмәдең?” – диде. Мин барыр җирем булмаганны, әти-әниемнең күптән вафат, ту­ган­нарымның үз тормышы икән­не сылтау иттем. Ял көне иде бу. Айсылу бик үткен булып чыкты. Минем ирем­нең районга киткәнен кө­теп торды да кереп киемнәремне җые­шты. Тиз генә үз машинасына шуларны чыгарып куйды. Кулыма ак кәгазь белән ручка тоттырды. “Мине эзләмә”, – дип язар­га кушты. Кичке якта мин алар машинасына утырып, ничә ел хезмәт иткән йортымнан чыгып киттем. Ирем мине эзләп маташмады. Айсылу үзе эшләгән оешмага эш­кә урнаштырды. Матур ки­емнәр алып бирде. Үзләрендә яшәргә калдырды. Бер ел шулай яшәгәч, Илфат исемле егет белән таныштым. Миннән 4 яшькә кече егеткә ияләнү авыр булды. Мин аңа үз тормышымны сөйләп торуны ки­рәк тапмадым. 35 яшемдә янә кияүгә чыктым. Бу юлы бар да кешечә булды. Гөрләтеп туй да уздырдык, балдаклар алыштык. Бер ел дигәндә игезәк кызларыбыз туды. Илфат мине өрмәгән урынга да утыртмый. Элеккеге елларымны искә дә аласы килми. Әмма мине бәхетсез иткән, ничә еллар хезмәтче итеп тоткан кешегә үпкәм зур. Чәчәк кебек гомеремне аның белән уздырганыма ышанасым килми. Мине бу мәхшәрдән коткарган өчен Айсылуга мең рәхмәтләр укыйм. Газета укучыларга шуны әйтәсем килә: язмышымдыр, дип барысына түзеп яшәргә кирәкми икән ул. Кайчак язмышны бер үзебез язабыз түгелме?   ЛИЛИЯ 118 | 15.08.2014 (полный текст новости)

  • 2014-08-15 01:05 Электроника: ясый да, куллана да белмибез
    14.08.2014 Җәмгыять Без куллану һәм хезмәт күрсәтү артып торган постиндустриаль җәмгы­ятькә кереп барабыз. Көн­күрешебездә кая карама электроника. Гаиләләрдә хәзер бер генә түгел, берничә компьютер, берничә телевизор, хаҗәте, кирәклеге әллә булган, әллә инде гел булмаган башка электрон “вак-төяк”. Автомобильләребез дә элек­трон җиһазлар белән дың­гычлап диярлек тутырылган. Шуңа да карамастан без анда әле бик теләп өстәмә “тәтиләр” – төрле видеорегистраторлар, антирадарлар куябыз. Без бү­генге тормышыбызны гел­дән-гел алыштырылып, кәт­тәрәге алы­нып торылучы кесә телефоннарысыз, файдасы да, зарары да булган, кесәгә дә ярыйсы суккан башка бик күп төрле “уен­чык”ларсыз күз алдына да китерә алмыйбыз... Әзерне кулланырга була инде ул. Зур акыл ки­рәкми.Төймәләргә баскаларга, те­лә­гәндә, маймылны да өй­рәтергә мөмкин. Шул өлкә белгече буларак әйтә­сем ки­лә: сез аны менә җи­тештереп карагыз. Теләсә нинди җи­тештерү ул – күп­медер иҗат. Катлаулы җиһаз ясый белү исә шуңа өстәп булдыклылык та. Электроника җи­тештерү кемнәр­гәдер миллиардлар белән исәп­ләнгән даими табыш китереп тора. Ни кызганыч, Россиягә генә бу кагылмый. Электрониканы биредә бө­тенләй юкка чыккан сәнәгать төре дип тә атарга булыр иде. Зеленоградта әлегә исән бердәнбер “Микрон” берләшмәсе булмаса. Кайчандыр булган йөзәрлә­гән завод, фәнни институтлар белән чагыштырганда бер берләшмә күл­дәге тамчы, әлбәттә. Хәер, сәнәгать­нең кайсысы гына исән-сау, сәламәт соң без­дә?.. Бүген өлкән туга­ны­бызның, бәхет­сезлек булмаса, бәхет тә килмәс иде дигән мәкален искә төшереп, Көн­батыш керт­кән санк­цияләргә өмет тотар идек, алар электроникага кагылмый. Чөнки безгә ул күбрәк Кытайдан керә.Бүгенге дөньяда бик үк рәсми булмаган хезмәт бү­ленеше күзәтелә. Акыллы башларны күпләп үзенә җый­ган Көнбатыш яңа техно­логияләр, инновация­ләр тудыра. Кытай исә шуларны кулланып, олы бер җитештерү үзәге – гигант завод сыйфатында балалар уенчыкларын­нан башлап компьютерлар, автомо­биль­ләргә чаклы барысын да “штамплап”, ясап тора. Россия – чимал базасы: ярты дөньяны нефть, газ, металл белән тәэмин итеп килә. Билгеле, мондый бүленеш күп­медер шартлы. Беркем дә андый специализация – вазыйфа бүлешү хакында килешү төзе­мәгән. Барысы да теге яки бу илнең икътисадый бул­дык-лылыгына һәм теләк, мөм­кин­лек­ләренә карап. Технология­ләр, фән үзәге булган Европа белән Америкада да җитеш­терү дә, күп­медер чимал чыгару да бар. Тик бөтен хикмәт күләмдә һәм пропор­ция­ләр­дә. Чимал дигәндә, елына 600 миллион тонна җир мае чыгарып, шуның зур өлешен сатып ятучы рекордчылар бары без генә. Электроника – фән белән бик тә тыгыз бәйләнгән тар­макларның берсе. Алдынгы фән юк, финансланмый, дәү­ләт тарафыннан якланмый, бизнес исә нәрсәгәдер акча салудан бигрәк алуны, аның тиз әйләнешен кайгырта икән, электроника да юк ди­гән сүз. Советлар Союзы заманнарында җитештерү бераз аксаса да, электроника фәне Көнбатыш дәүләт­ләрендәге фәннән бер карышка да артка калмыйча килде. Электроникада технологик үлчәм (тех­но­ло­ги­чес­кий размер) дигән тө­шенчә бар. Ягъни детальне, электрон компонентны ясаганда мөмкин булган иң кечкенә үлчәм. Узган га­сырның 80 елларында ул АКШ белән Япония өчен дә, СССР өчен дә 1 микрон чамасы иде. Хәзер бу сан электроникалы илләрдә 0,07 микрон (70 нанометр). Зеленоградтагы лабора­то­рияләрдә дә, имеш, шул санга якынлаша язганнар. Тик Ом законын да белмәгән элекке “баш энергетик” Чубайс РАО ЕЭСка ясин чыгып, нанотех­ноло­гияләр белән җи­тәк­челек итәргә куелганнан соң нанометрлар го­му­мән ки­редән микронга, сан­ти­метр­га әйләнеп куймагае. Фәннән баш тарту – ки­ләчәктән баш тарту белән бер икәнен аңлатып тору кирәк микән? Чимал сату да ил­не чыгарып сатуга тиң. Ахыр чиктә, фәнне үстерүдән килгән һәм киләчәк файда нефтьтән кергән файдага караганда һәрчак зуррак икә­нен исбатлап тору да артык. Акыллы дәүләтләрдә иң мөш­­­кел хәлдә дә аннан баш тартмыйлар. Бу җәһәт­тән 2009 елны АКШ Президенты Обама әйткән сүзләр­не дә искә алып китәргә кирәктер. “Кризис вакытында фәнне финансларга ки­рәк­ми дию­челәргә беркайчан да ышанмагыз. Фән үзе үк безне колактан тартып кризистан чыгармагае”. Ә без – пешмәгәннәр ­пос­т­индустриаль җәмгы­ять­кә бар булган фәнне һәм җитештерүне, шул җәһәттән электрониканы да юкка чыгарып атладык. Виртуаль диярлек фән, виртуаль дөнья, җитештерим дисәң шактый мәшәкатьле эш шул ул электроника. Ул гына да түгел, бездә аны баш катырып җи­тештереп тормау бәла­нең бер ягы булса, сатудагы хилафлыкларны исә икенче бәла дияргә дә мөмкиндер. Шул ук Кытай электроникасына бәяләр Россиядә, Европа һәм Америка белән чагыштырганда, 20-50 процентка артыграк икәне билгеле. Хезмәт хакын ул илләр белән чагыштырып исәплә­гәндә заманча яшәү теләге бездәге гаиләләргә хәтсезгә кыйммәткәрәк төшә булып чыга. Заманча яшәү дигәннән, сүзне йомгаклап, бер кызык һәм гыйбрәтле мисал китереп үтәсе килә. Көнбатыш илләрендә электроника хәт­та ки җәмәгать бәдрәфләренә чаклы үтеп кергән. Күз алдыгызга китерегез: тулысынча компьютер белән идарә ителешле, бар җиһазы ялт итеп торган, идеаль чисталык хө­кем сөргән урам туалеты. Бөтен җирдә датчиклар. Ишектә генә түгел, идәндә, стеналарда, кул юу җайлан­масында да. Унитазда (теләсә нинди бәдрәфнең төп җи­һазы ич) исә берничә. Телевизордан безнең бер турист­ның шундый кабинага кереп, чыга алмыйча газаплануын көлеп сөйләгәннәр иде. Ярык­ка акча салып эчкә кергәннән соң ишек үзеннән-үзе бикләнгән дә, хаҗәтләр башкарылгач та берничек тә кире ачылмый икән. Кнопка-фәлән дә юк, инструкция дә күренми. Мескен турист яңа­дан унитаз капкачын күтәрә дә, анда аз гына утырып торып, су агызгач капкачны кире ябып карый – ишек бикле. Яңадан кулларын кран астына тыга, автомат рәвештә ага башлаган суда кулын янә югандай итә. Кулын алгач су килүе туктый, тик ишек барыбер ачылмый. Тышта калган иптәше ярыкка акча төшереп, бәдрәфкә ришвәт тә тәкъдим итә – компьютер акча алмый, нәтиҗә юк. Әсир турист, өчен­­­чесендә бар булган хәрәкәтләрне барысын да тагын бер тапкыр кабатлап, кулларын киптерү җайлан­масы астыннан алгач кына ишек ачылып китә. Ә икенче берәү исә тагын да көлке­лерәк хәлдә кала. Ул, Россия­дәге гадәт буенча, унитаз өстенә аяклары белән менеп баса. Компьютер мес­кен башта аңлый алмый: идәнгә басым юк, димәк, эчтә кеше заты да юк – датчик шулай ди. Шул ук вакытта унитаз өсте­нең пычраклыгы сизелә. Бәдрәф пычрак булырга тиеш түгел: өскә урнаштырылган махсус душтан бөтен кабинага дез­инфек­цияләүче су сибелә башлый. Тик ишек бу очракта да бик­ле, ачылмый. Кысталган башка берәү килеп тыштагы ярыкка акча салгач кына күшеккән россияле, бүтән үлгәндә дә кермим монда дип, кабинаны ташлап чыгып чаба... Электрониканы ясый бел­мәсәк тә, тулы хутка кулланабыз дияр идең, мондый мисаллар дөрес итеп кул­лануның да кайбер очрак­ларда проблема икәнен күрсәтә бит.  Наил ШӘРИФУЛЛИН 117 | 13.08.2014 (полный текст новости)

  • 2014-08-15 01:05 Татарстанда азык-төлеккә кытлык көтелми
    14.08.2014 Икътисад Күптән түгел РФ Президенты Владимир Путин кайбер чит илләрдән кайтартылучы продукцияләргә санкция кертелү турындагы Указга кул куйды. Бу ММЧда да, халык арасында да шактый ук шау-шу кузгатты. Берәүләр бәяләр үсү, продукцияләрнең кибет киштәләреннән югалуны фаразласа, икенчеләр исә моны үзебездә бу төр ризыкларны җитештерүчеләрнең бизнесы, ниһаять, чәчәк атуга юрады. Татарстанда яшелчә, җиләк-җимеш, ит продукцияләре бетмәсме, халыкка җитәрме, бәяләр артырмы, әллә шул килеш калырмы? Яңа мөмкинлекләр ачыла РФ Президенты Владимир Путин Указы нигезендә, кайбер чит илләрдән Россиягә азык-төлек кертү тыелды. Шуның нигезендә ТР Президенты Рөстәм Миңнеханов та карар чыгарды. Димәк, Россиягә карата санкция керткән илләрдән кайтартылучы азык-төлек һ.б. продукцияне без, кибет киштәләрендә, ким дигәндә, бер ел күрмәячәкбез. Санкция салынган продукцияләрнең Россиядә сатуга чыкмавын контрольдә тотучы махсус штаб та булдырылган. Әлеге штаб авыл хуҗалыгын, сәүдә челтәрләрен тикшереп, күзәтеп барачак. “Бернинди дә зур үзгәрешләр кичерелми. Киләчәктә дә күзәтелмәячәк. Бар да гадәти режимда бара, һәм бәяләр үсеше дә күзәтелми”, - диде ТР Министрлар Кабинетында узган брифингта ТР авыл хуҗалыгы һәм азык-төлек министрының беренче урынбасары Николай Титов. Хәзер яшелчәләрне җыю сезоны башлана, һәм шуңа бәйле рәвештә, сатуга чыга торган яшелчә, җиләк-җимешнең бәясе күтәрелү түгел, ә киресенчә, төшә бара. Мисал өчен, кәбестәне күпләп сатып алган очракта, аның килосы бары 8 сум торачак. Сүз уңаеннан, ТР авыл хуҗалыгы һәм азык-төлек министрының беренче урынбасары Николай Титов хәбәр иткәнчә, узган ел белән чагыштырганда, яшелчәләрнең уңышы 25-30 процентка югарырак икән. Аның сүзләренчә, Татарстан фермерлары сыер, дуңгыз, кош ите, сөт, йомырка һәм шикәр белән республикада булган ихтыяҗны тулысынча канәгатьләндерә. Татарстанда үстерелгән яшелчәләр исә, республика халкын 56 процентка тәэмин итә ала. Бу яшелчә утырту мәйданнарының киметелүе белән бәйле. “Мәйданнар кечерәйтелсә дә, Татарстан халкы яшелчәгә кытлык кичермәячәк”, - дип ышандырды "Татплодоовощпром" ЯАҖ генераль директоры Раил Зиатдинов. Яшелчә, җиләк-җимешләрне кертүне тыю, үзебезнең авыл хуҗалыгы хезмәтчәннәренә бу бизнесны үз кулларына алу өчен менә дигән мөмкинлек, ләбаса! СССР заманындагы кебек совхозлар, яшелчә, җиләк-җимеш бакчаларын үстерүгә ярдәм итәчәк. Дөрес, Раил Зиатдинов сүзләренчә, җиләк-җимеш агачлары һәм куаклары утыртуга дәүләт соңгы елларда игътибарны киметкән, һәм бюджеттан бүленеп бирелә торган акча күләме дә азайган. Әмма бу, Россия яки Татарстан үзендә әлеге продукцияне җитештерми, дигән сүз түгел. Мисалга, Татарстанның Югары Ослан районында урнашкан Янбулат авылында гына да менә дигән җиләк-җимеш бакчасы үсеп килә. "Татплодоовощпром" ЯАҖ генераль директоры сүзләренчә, республикада киләчәктә дә мондый бакчалар булдырылачак. Алдан хәстәрен күрергә кирәк Быел авыл хуҗалыгы хезмәтчәннәре җирне кышка әзерләүгә дә җитди караган. Бу, беренче чиратта, соңгы елларда табигатьнең үзгәрүе һәм һава шартларының авыл хуҗалыгы культураларын үстерүгә мөмкинлекләрне чикләве белән бәйле. Һава шартлары кырыслану сәбәпле, крестьян фермер хуҗалыклары белән шөгыльләнүчеләрнең күбесе көнбагыш, борчак, кукуруз үстерүгә күчкән. Бу әлеге культураларның эссегә чагыштырмача чыдам булуына бәйле. “Технологияләрне үтәгән һәм культураларны тиешенчә караган очракта, югары уңышны эссе җәйдә дә алырга мөмкин. Бу малларга азык әзерләүгә дә кагыла”, - диде Николай Титов. Көзге культураларны чәчү өчен, республикада 530 мең гектарга якын мәйдандагы җирләр әзерләнгән. Төп эшләр 185 мең гектарда башкарылган, бу тиешленең 9 процентын тәшкил итә. Тәмле генә түгел, матур да булсын! ТР авыл хуҗалыгы һәм азык-төлек министрының беренче урынбасары Татарстанда азык-төлек белән тәэминатка бәйле проблемалар булмаячагына шикләнми. Әмма ул әлеге җитештергән продукцияне төрү һәм фасовкалауда кыенлыклар булуын искәртә. “Кишер, кызыл чөгендер кебек яшелчәләрне үстерүче фермерлар сәүдә челтәрләре белән тыгыз эшли. Ә сәүдәгәр фермердан үз товарын матур итеп төреп биргәнне дә сорый. Яшелчә тәмле булган өстенә, сатып алучының игътибарын җәлеп итү өчен, матур савытка да салынган булырга тиеш. Икмәк продукциясенә килгәндә исә, безнең алда мондый кыенлыклар тумый. Якын киләчәктә дә аңа бәяләр күтәрелмәячәк”, - дип ышандырды Н. Титов. Казанда урнашкан агросәнәгать паркында исә, яшелчә, җиләк-җимешне төрү, фасовкалау өчен җиһазлар кайтартылган һәм тиздән эшли дә башлаячак. Диетик саналучы тавык итен җитештерү буенча Татарстанда шулай ук проблемалар юк диярлек. Чит илләрдән Татарстанга кертелә торган кош ите бары 7,9 процентны гына тәшкил иткән. Бу, республика өчен күп түгел, һәм Татарстанның кош-корт үстерү белән шөгыльләнүчеләр әлеге бушлыкны тутыра ала. Кош итен фасовкалау буенча да кыенлыклар юк. Ә менә мөгезле эре терлек итен бүлгәләп, матур, ялтыравыклы савытларга салып сату бездә әле үсмәгән. Ә бит сатып алучының күзе, иң элек, ялтыравыклы әйбергә төшә. Матур кәгазьле продукция һәм гап-гади пакетка салынган яки бөтенләй дә төрелмәгән продукциягә карагач, кул беренчесенә үрелә. Бу – дөньякүләм маркетингтагы үзенә күрә бер алым, чөнки сатучы сатып алучыны ничек җәлеп итәргә икәнен яхшы белә. Әмма бездә күбрәк җитештерә генә беләләр, ә сатучыны җәлеп итү юлларын әлегә эшләп, уйлап бетермәгәннәр. ТР авыл хуҗалыгы һәм азык-төлек министрының беренче урынбасары Николай Титов та шушы фикергә басым ясый һәм якын киләчәктә әлеге мәсьәләне чишәргә кирәклеге хакында ассызыклый. Хәзерге вакытта ТРда 50 мал сую пункты бар, шуларның 39ы эшли, шул исәптән 3 ит комбинаты да. Хөкүмәт ярдәме белән, Татарстанда тагын шундый 29 пункт төзеләчәк. "Казан" Агросәнәгать паркында исә, итләрне фасовкалау җиһазлары булдырылачак. Тавыгы бар, ә ризыгы? Татарстанга моңарчы кертелеп, хәзер чикләүгә дучар булган продукция күләме бик аз булган. Боларга суган, кондитер ризыкларында кулланылучы мәк, кайбер җиләк-җимеш керә. Ә менә чүлмәкләрдәге үсемлекләргә, кош-корт, малларның азыкларына кушыла торган матдәләргә, чыннан да, кытлык булырга мөмкин. “Хәзергә йомырка, үрдәк ите, чебешләрне, күпчелек, Нидерланд, Германия илләреннән кайтарта идек. Алар белән кыенлыклар туарга мөмкин”, - ди Николай Титов. Димәк, әлеге продукцияне дә үзебездә җитештерергә өйрәнергә кирәк, дигән сүз.  Лилия ЛОКМАНОВА | 13.08.2014 (полный текст новости)

  • 2014-08-14 01:43 Болганчык суда балык тотмасыннар өчен...
    14.08.2014 Икътисад Табыш алырга омтылу – һәр эшмәкәрнең канында инде ул. Җае булып, мөмкинлеге генә чыксын. Россиягә Евросоюз илләреннән, Америка Кушма Штатлары, Австралия, Канада һәм Норвегиядән яшелчә, җиләк-җимеш, ит, балык, сөт продуктлары кертү тыелгач, сәүдә нокталарында бәяләр белән уйный башламаслармы дигән сорау күпләрнең күңеленә килә. Казан вертолет заводы эшчеләре, инженер-техник хез­мәткәрләре белән очрашу вакытында Татарстан Пре­зи­ден­ты Рөстәм Миңне­хановтан нәкъ менә шул турыда кызыксынулары да тик­мәгә түгел. “Мондый шарт­ларда иң мө­һиме – бәяләр тотрыклылыгы һәм кибет киштәләрендә үзе­бездә җитештерелгән про­дукция булуы”, – диде Президент.Татарстанда халыкны үзе­бездә җитештерелгән җи­ләк-җимеш, яшелчә, балык, ит һәм сөт продуктлары белән тулысынча тәэмин итәргә мөм­кинлек бармы? Чагыштырмача кыска гына вакыт эчендә моңа ничек ирешергә? Кичә Татарстан Министрлар Кабинетында узган брифингта сүз шул хакта барды.Журналистлар алдында чыгыш ясаган Татарстан авыл хуҗалыгы һәм азык-төлек министрының беренче урынбасары Николай Титов республикада быел ашлык уңышы 3 миллион тоннадан ким булмаячак дип фаразлады. Соңгы вакытларда әледән-әле яң­гырлар явып, эшкә бераз тоткарлык ясалса да, кайбер хуҗа­лык­ларда урып-җыю эшләре ахырына якынлашып килә. Кыр эшләрендә быел аеруча өлгерлек күрсәткән Апас, Буа, Кайбыч, Әлки һәм башка кайбер районнарда урып-җыю эшләренең 60 проценты тәмамланган. Республика буенча 600 мең гектардан артык мәйданда игеннәр урып-суктырылган. Күрсәткечләр төрле хуҗалыкларда төрлечә. Актаныш районы игенчеләренә быел да күз генә тимәсен. Шулкадәрле катлаулы һава шартларында, барлык тех­нологияләрне вакытында үтәп барулары нәтиҗәсендә Актаныш районы хуҗалык­лары гектарыннан 29 центнер уңыш ала! Балтачта бу күрсәткеч – 26,5, Буада – 26,4, Зәйдә – 25,6, Нурлатта 25,3 центнер тәшкил итә. Амбарларга инде 1 миллион 400 мең тонна ашлык кайтарылган. Игенчеләребезнең көн саен ким дигәндә 100 мең тонна бөртек суктыруын исәпкә алганда, ашлыкның гомуми күләме 3 миллион тоннадан артачагына ышану кыен түгел. Шунысы сөенечле: бу кадәрле ашлык республика халкының ипи һәм икмәк продуктларына булган ихтыяҗыннан ун тапкыр артык. Димәк, бу яктан күңелебез тыныч.Ит һәм ит продуктлары 2014 елда гына да 200 мең тоннадан артык җитеш­те­релгән. Мөмкинлекләргә кил­гәндә, хуҗалыкларда гына түгел, фермерларда да, шәхси хуҗа­лыкларда да күрсәткечләрне берничә тапкыр арттыруның әллә ни кыенлыгы булмаячак. Авылда яшәүчеләрдән: “Әгәр дә тиешле бәядән килеп ала торган булса, без терлекне тагын да күбрәк итеп асрар идек”, – дигәнне үземә дә күп мәртәбәләр ишетергә туры килгәне бар. Бәрәңге һәм яшелчәләргә килгәндә, “Татплодоовощпром” берләшмәсе генераль директоры Раил Зиятдинов әйтүенчә, быел бәрәңгегә дә, яшелчәләргә дә кытлык булмаячак. Без кәбестәнең килосын 8 сумнан, бәрәңгене 12 сумнан сатабыз. Кемгә күпме кирәк, рәхим итсеннәр, ди Раил Шәһәртдин улы.Республика буенча быел бәрәңге 72 мең 700 гектарда, ә яшелчәләр 11 мең 900 гектарда үстерелә. Моннан тыш 306 гектар кәбестә, 304 гектар аш чөгендере, 315 гектар мәй­данда кишер утыртылган. Яшелчәләрнең 270 гектары, бәрәңгенең 4 мең гектардан артыграгы – сугарулы җир­ләр­дә. Андый урыннарда уңышның гектарыннан 300 центнердан ким булмавын исәпкә алганда, бәрәңге дә, башка төр яшелчәләр дә ел дәвамына җитәрлек булачак дип өметләнергә нигез бар. Проблемаларга килгәндә, яшелчә орлыклары, бигрәк тә бәрәңгенең авыл халкы яратып куллана торган ярмалы сортлары буенча эшлисе эшләр бар әле. Елның елы әйтелә килсә дә, кайбер район җитәкчелеге, авыл хуҗа­лыгы идарәләре, җирлек башлык­лары ни өчендер бу эш белән даими шөгыль­ләнергә те­ләми. Шул исәптән күпләп терлек асрарга теләге булганнарны печән, фураж, башка ки­рәк-яраклар белән җитәрлек күләмдә тәэмин итү турында да кайгыртмыйлар. Кагыйдә буларак, андый авылларда җир хуҗаларына пай ки­шәрлекләре өчен тиешлесен бирү дә сузыла, кайчагында бөтенләй онытыла. Чит илләрдән сатып алынучы чәчүлек материаллары, аерым алганда кукуруз, соя, кайбер төр яшелчә орлыклары буенча кыенлыклар булмасын дисәк, бу юнәлештә дә җиңнәрне сызгана тору ки­рәктер. Хәер, үз продук­ция­ләре белән Казанда гына түгел, республикадан читтә дә дан алган “Майский” яшелчә комбинаты җитәкчеләре әй­түенчә, бу мәсьәләдә дә проблема булмастыр, шәт. Ни өчен дигәндә, алар орлыкларны киләсе ел өчен күптән әзерләп куярга өлгергәннәр. Евросоюз илләренең без­нең белән төрле өлкәләрдә сәүдә элемтәләрен чикләү­ләренә җавап буларак кабул ителгән карар күпмедер кү­ләмдә кыенлыклар тудырырга тырышып караса да, ахыр чиктә бу гамәлнең Россия авыл хуҗалыгы өчен зыяныннан бигрәк файдасы күбрәк булмагае әле. Ни өчен ди­гәндә, хәзерге вакытта барлык авыл хуҗалыгы оешмалары, шул исәптән галим­нәребез, белгечләребез элег­рәк чит илләрдән кертелә торган продуктларга алмаш эзләүне үзенә максат итеп куя. Бу исә һәр оешмада, һәр пред­приятиедә, һәр авылда булган эчке мөмкинлекләрне эшкә җигәргә бер этәргеч булачак.Югыйсә, сөт һәм сөт продуктлары белән үзебезне генә түгел, тирә-як регионнарны да тәэмин итеп торган Татарстанга чит илләрдән дистә­ләгән мең тонна продукция кертүнең файдасына караганда зыяны күбрәк тә булгандыр әле. Океан артыннан китертелгән ул азык-төлекнең составын белү өчен генә дә дистәләгән белгеч, махсус лаборатория тотарга кирәк. Миңа калса, безнең кулланучылар, әйтик, пальма мае, тагын әллә ниләр кушып ясалган продуктларсыз үзен тагын да яхшырак хис итәчәк. Мәгълүм булганча, быел Татарстан терлекчеләре 1 мил­лион 800 мең тонна сөт җитештерүне максат итеп куя. Дәүләт тарафыннан матди-кызыксындыру чаралары күбрәк күләмдә кулланылса, бу күрсәткеч тагын да артырга мөмкин. Бигрәк тә авыл җирлекләрендә. Әгәр шәхси хуҗалыкларда җитеште­рел­гән сөтнең 1 килограммын 24-25 сумнан өенә килеп алсалар, авылларда сыер асрау­чыларның саны бермә-бер артыр иде. Яшелчә, җиләк-җимеш һәм башка төр продуктлар белән дә шул ук хәл.   Камил СӘГЪДӘТШИН 117 | 13.08.2014 (полный текст новости)

  • 2014-08-14 01:43 «Тамырлардан безне танырлар...» (ФОТО)
    14.08.2014 Тарих Халкыбызны әле дә булса милләт буларак саклап килгән асыл сыйфатларның берсе – үткән тарихка һәм үз тамырларына гамьле мөнәсәбәттер, мөгаен. Хәзер Интернет заманы: туган ягының килеп чыгышы белән кызыксынучылар, Беренче, Икенче бөтендөнья сугышында югалган, канлы репрессия елларының корбаны булган туганнарын барлау­чылар төрле форумнарда фикер алыша, архивларга мөрәҗәгать итә, кыскасы, җан таләбенә буйсынып, үзенең нәсел тамырын эзли. Кем мин, нәселемнең чишмә башы кайларга тоташа – әнә шул сорауларга җавап эзләп, рухи мирасны барларга омтылганнар үзләренең шәҗәрә агачын гына түгел, халкыбыз өлешенә тигән фаҗигале еллар карурманын төзи кебек. Әлмәт шәһәрендә яшәүче Венера һәм Фикус Закировлар гаиләсе белән танышкач, үзем өчен әнә шундый ачыш ясагандай булдым. Сүземне кыл уртадан башлыйм әле... Үткәнгә борылып карасаң, кул сузымы арада сынаулардан гына торган еллар, юк, еллар түгел, гасырлар җәйрәп ята. Әллә ни еракка китмичә, егерменче йөзгә генә күз салсаң да, адәм балаларын бер сынаудан икенчесенә ташлаган, кеше язмышлары белән курчак уены уйнаган вакыйгалар бихисап. 1814 елда туып, 1900 елда вафат булган Таһир хәзрәт һәм бүгенге көнгә кадәр аның нәсел рухын саклап килүчеләр турындагы истәлекләрдә затлы бер гаилә тарихы гына түгел, милләтебез язмышы да күпмедер дәрәҗәдә чагылыш таба. Минем алдымда 1917 елда Казанда, «Бертуган Кәримовлар» типог­ра­фиясендә басылган «Мең дә бер хә­дис» дигән китап. Гаҗәпләндергәне – аның бер гасырлык булуы түгел, ә ти­тул бите почмагына пөхтәләп язылган сүзләр иде: «Хәсәнгата ибн мелла Габделкаюм ибн мелла Таһир ибн мелла Әбелхәер ибн мелла Баязит ибн мелла Мостафа ибн мелла Бәшир. Яңа Чокалы, 1917 ел». Гарәп графикасында басылган әлеге китапның хуҗасына карата шунда ук кызыксыну, алай гына да түгел, ихтирам уятырга өлгергән нәсел агачының һәр яфрагын бармак бите белән сыпырып карыйм, еллар пәрдәсе аша чын мәгънәсендә олпат затларны күргәндәй булам. Янәшәмдә утырган Венера ханым – шушы чылбырдагы Таһир хәзрәтнең оныкчасы. Аның әнисе Шәмсенур – Таһир хәзрәт улы Габделкаюм кызы. Укымышлы, затлы, зыялы нәсел дәвамчысы. Таһир хәзрәтнең тормышы хакында беркадәр мәгълүматлар бүгенге көнгә кадәр килеп җиткән. Тагын шунысын да искәртик: югарыда санап үтелгән, китап битенә теркәлгән шәҗәрә агачының башында Сәйфулла бине Бәшир әл-Чокалый исемле ерак бабаларының торуы да билгеле. Бу хакта Риза Фәхреддиннең китабында телгә алына (Р.Фәхреддин. «Асар». – Казан, 2006, 138 бит). Буыннан-буынга сөйләнеп килгән истәлекләр күңел сандыгында шул­кадәр таслап сакланганмы, дары исе сеңгән фронт хатлары чын хәтернең үзе булып, әледән-әле чаң сугып торганмы, әллә балаларның нәсел җебе белән җитди кызыксынулары үзенекен иткәнме – ничек кенә булмасын, Закировлар гаиләсе үткәннәрнең табылган һәр төймәсен хәтер дисбесенә тезәргә алынган. Венера ханым ерак бабасы Таһир хәзрәт турындагы хатирәләрне моңарчы серле риваять итеп хәтерләгән: әнкәсе Шәмсенур – Сембер губернасының Буа өязе, Яңа Чокалы авылының Таһир мулла оныгы. Хәзрәтнең 1900 елда җәяүләп хаҗ сәфәренә кузгалуы, юлда вафат булып, Драка дигән авылда җирләнүе турында Шәмсенурга, мөгаен, әтисе Габделкаюм сөйләгән булгандыр. Шәмсенур апа сөйләгәннәр исә Венерадан уллары Айрат белән Камилгә чәчми-түкми тапшырыла. Бүгенге көннең техник мөмкинлекләреннән әллә нинди могҗизалар көтәргә мөмкин бит: иң башта Драка исемле авылларны барлау башлана. Картада шундый дүрт авыл булып, аның берсе Яңа Чокалыдан йөз чакрым ераклыкта, хаҗ юлы өстендә ята икән! Шушы кечкенә генә табыш артыннан икенчесе дә пәйда була: бүгенге көндә Ульяновск өлкәсенең Инза районына кергән Драка авылы тарихы турында компьютерда Марат Зибировның язмасы бар икән! Аның белән элемтәгә кереп, Таһир хәзрәт турында белмисезме, дигән сорашуга, бер-ике көннән җавап та алына. Чыннан да, Драка авылы зиратында иске бер каберне элек-электән изге Таһир кабере дип йөрткәннәр. Бу мәгълүматны ишетү канат өстенә канат өстәгәндәй була. Телефон номерларын табып, әлеге авылга шылтыратуга, иң беренче тап булган 80 яшьлек Аделия апа да Венера ханымны: «Ничек белмик ди инде изге Таһир хәзрәтне, без бит намаз укыган саен башта Мөхәммәт пәйгамбәр рухына, аннан изге Таһир хәзрәт рухына дип, дога кылабыз!», – дип шаккатыра. Икеләнүләрдән тәмам котылу өчен тагын бер номерга шылтыраткач, телефонны алган Сафия Рахманкулова да: «Көненә биш тапкыр изге Таһир рухына дога кылабыз, ничек белмәскә! Туп-туры үзебезгә килегез, күпме булсагыз да сыярсыз», – дип шунда ук кунакчыллык күрсәтеп, үзләренә дәшә. XIX нчы гасыр ахыры, XX нче йөз башы татар авыллары яшәешенә бәйле рәвештә, Таһир мулланы нык тормышлы, тирә-якта абруйлы («Cоборная» дип йөртелгән төп мәчеттә указлы мулла!), хөрмәткә ия шәхес итеп күзалласак, ялгышмабыз. Аның җәй айларында муллаларны җыеп укытуы, тирә-як авылларга барып, мәчет-мәдрәсәләрнең, зиратларның торышын тикшереп кайтуы, өч хатынга өйләнүе мәгълүм. Беренче, икенче хатыннары Җамал, Һаҗәр исемле булып, алар вафатыннан соң хәзрәт Сәрбиҗамалга өйләнгән, өч хатыннан егерме биш баласы булган. Таһир хәзрәтнең улларыннан Габдерәкыйпнең – мөәзин, Якубның Драка авылында мулла булганлыгы билгеле. Мөгаен, хаҗ сәфәренә кузгалган Таһир хәзрәт юлын улы Якуб белән дәвам итәргә тиеш булгандыр. Аны, аркасына биштәр асып, кулына таяк тотып, хаҗ сәфәренә җәяүләп киткән дип күзаллау да, Драка авылына пар ат җигеп килеп төшкән, дип гөманлау да бар. Авылга килгәч, вазифасына бәйле рәвештә, ул биредәге мәчет-мәдрәсәләрнең дә хәл-әхвәле белән танышып чыга. Зиратка килгәч, аулак, матур бер почмагына сокланып, «вафат булсам, мине шунда җирләрсез», дип, алдан күргәндәй, васыятен дә әйтеп куя. «Хаҗ юлында үлеп калсам, алып кайтып йөрмәгез, шунда гына күмәрсез», дигән сүзләрен дә истә тотып, Драка авылында вафат булган хәзрәтне үзе үк күрсәткән урында җирлиләр. Авыл халкының бүгенге көнгә кадәр әлеге кабергә изге дип карауларының үз сәбәбе бар. Ул сәбәп анда яшәгән татарларның шанлы да, фаҗигале дә үткәненә барып тоташа. ...Явыз Иванның чукындыру сәясәте татар халкын кайларга гына си­белергә мәҗбүр итмәгән! Драка авылы да –шундый язмышка ия мил­­ләттәшләребезнең сыену урыны. Таулар, урманнар арасына качып та эзәрлекләүләрдән тиз генә котыла алмаган алар: патшаның каратель отрядлары тынгылык күрсәтмәгән. Дегет мичкәсе алып килеп, чукынырга теләмәгәннәрнең капкасын буярга җыенганда, авыл халкы, бер булып, күтәрелеп чыга, әлеге мичкәне җиргә түгеп, кулга төшерелгәннәрнең үзләрен дегеттә ауната. Шушы вакыйгадан соң гына җәза отряларының эзе суына. Егерменче гасыр башында Дракада сигез йөздән артык хуҗалык, дүрт мәчет, ике мәдрәсә, өч су тегермәне, кирпеч заводы, пекарня һәм кибетләр булуы билгеле. Беркадәр иркен сулап яшәр өчен милләттәшләребезгә шактый сынаулар үтәргә туры килә, авыл ике тапкыр янгынга дучар була. Хаҗ сәфәренә чыккан Таһир хәзрәт биредә җирләнгәч, ни хикмәт, бәла-казалар күзгә күренеп кими. Шул сәбәпле авыл халкы хәзрәтне изге дип олылый башлый, аның кабере өстенә кызыл кирпечтән төрбә (склеп) корып куя. Хәзерге картлар үзләренең яшь чакларында ул төрбәнең ишекле, тәрәзәле булуын, эчендә өстәл, эскәмия, комган, сөлгеләр, китаплар торуын тәфсилләп сөйлиләр. Янәшәдә генә челтерәп чишмә агып торган, бирегә дога кылырга йөргәннәр, бәйрәм намазлары укыганнар. Сугыштан соңгы елларда исә, хуҗалык җитәкчеләре, төрбәнең кирпечләрен сүтеп, башка кабер ташларын да алып, юл төзү эшендә файдаланганнар. (Игътибар белән караганда, шулчакта салынган юл читендә бүген дә кайбер ташларда язулар күрергә мөмкин икән.) Хәзрәтнең кабере югалмасын өчен, авыл картлары анда каен агачы утырткан булганнар. Агач картаеп корыгач, берничә ел элек кенә аны кисеп алганнар. Драка авылында яшәүчеләр изге хәзрәт турындагы хатирәне буыннан-буынга тапшырып килгәннәр, аның рухына һәрчак дога кылып торуны да балаларына, оныкларына васыять итеп калдырганнар. Әманәткә хыянәт итмичә, әлеге васыятькә гасырдан артык тугры булып яшәү нәтиҗәсендә, алар хәзрәтнең ерак оныкларына шушы олы мирасны тапшыра алганнар да инде. Әлмәттән алты йөз чакрым юл үтеп килгән Закировлар әлеге кабернең чыннан да бабалары Таһир хәзрәтнеке икәнлегенә инанып, чардуган һәм гранит таш куеп хөрмәтләгәннәр. Ул хәзер нәсел дәвамчылары өчен дә, Драка авылы халкы өчен дә югалмас билге булып тора. *** Ата белән улны, туган белән туганны кара-каршы ярларга бастырып, бер-берсенә корал күтәрткән еллар бик күпләрнең гөрләп торган тормышын пыран-заран китерә. Илдә Совет власте урнаштыру, канкоеш, аклар-кызыллар сугышы Таһир хәзрәт улларын да читтә калдырмый. Телдән-телгә күчеп килгән истәлекләрдән аңлашылганча, гражданнар сугышы елларында хәзрәтнең сәүдәгәр уллары Вафа һәм Гата, мөгаен, аклар ягында булганнардыр. Бертуган абыйлары Зариф исә, киресенчә, кызыллар ягында. Вафа белән Гатаны кулга алып, «Совет властен таныйсызмы?» дип, кат-кат тинтерәткәндә, комиссиядә утыручылар арасында революционер Зариф та була. «Юк, танымыйбыз!» – дигән катгый җаваптан соң энеләре басып торган идән убыла, хөкем ителүчеләр шунда төшеп китә (кешеләрне физик юк итү алымы ул елларда ук җиренә җиткереп эшләнгәндер...), моны күреп торган Зариф абыйлары исә һуштан яза. Алдарак «Таһир хәзрәтнең өч хатыныннан 25 баласы булган», дип хәбәр иткән идек. Аларның күбесенең язмышы анык түгел. Ә менә Һаҗәрдән туган төпчек улы Габделкаюм турындагы мәгълүматларга тукталып китә алабыз. Каюмга дигән кәләшне Таһир хәзрәт Нугай авылыннан, үзенең шәкерте Сөнгатулла мулланың эшен тикшерергә баргач күзләп кайта. Бу вакытта исә Габделкаюмның, мулла буласы килмичә, эш эзләп Әстерханга киткән чагы икән. Мөгаен, Таһир хәзрәттә тәвәккәллек тә, тешләгән җирендә өзү гадәте дә, тимерне кызуында сугарга ярату да җитәрлек булгандыр: өлкән уллары Габдрахман белән Габдерәкыйпне җибәреп, тиз арада Каюмны авылга да кайтарта, Сөнгатулланың кызы Нәгыймә белән кавыштырып та куя. Муллалык эшен дәвам итәргә ризалашкан Каюмны, аерым йорт салып, башка чыгаралар. (1928 елгы саргая төшкән фотода Каюм мулланың утары сурәтләнгән. Безгә күренгән өлешендә генә дә иркен, заманына күрә шактый нык хуҗалык күзгә ташлана.) Каюм мулла Яңа Чокалы мәдрә­сәсендә малайлар, Нәгыймә остабикә исә өйдә кызлар укыткан. Алар үз балаларына да башлангыч белем биргәннәр. Үсә төшкәч, балалары Буаның «Нурия» мәдрәсәсендә, рус мәктәбендә, кызлар мәктәбендә укыганнар, дини сабак белән бергә, дөньяви белем дә алганнар. Олы уллары Хәсәнгата соңрак Казан университетының көнчыгыш телләре факультетында укый, укытучы булып эшли. Утызынчы елларның канлы геноциды – милләтнең зыялы затларын кулга алып, юк итү сәясәте аны да читләп үтми – солтангалиевчелектә, контрреволюцион оешмада торуда гаеп­ләп, Хәсәнгатаны кулга алалар. Туганнарына аның исемен кеше алдында кычкырып әйтү дә куркыныч була, соңрак, еллар үткәч, энеләре: «Без абый турында юрган астына качып кына сөйләшә идек», – дип әрнеп телгә алачак әле... Венера ханым 2007 елда абыйсының язмышын ачыкларга теләп, төрле архивларга мөрәҗәгать итә, ФСБның Үзәк архивыннан килгән җавапта түбәндәге мәгълүмат бирелә: «Таһиров Хәсәнгата Каюм улы, төгәлләнмәгән югары белемле, Казанның 17 нче мәктәбе укытучысы. 1929 елның 9 августында кулга алына, 1930 елның 28 августында ОГПУ Коллегиясе карары белән, 58 нче статья буенча гаепләнеп, 5 елга концлагерьга ябыла. 1932 елның 2 июлендә ОГПУ Коллегиясе карары нигезендә, өч елга сөргенгә җибәрелә. 1933 елның 28 октябрендә азат ителә. СССР Прокуратурасының 1990 ел, 14 март карары нигезендә реа­би­литацияләнә. Кулга алынганда тутырылган анкетада гаилә хәле графасында «Хатыны – Хәйруллина Рилә Хисамуровна, 29 яшь, кызы Һава, 8 яшь», дип күрсәтелгән. Х. Таһировның азат ителгәннән соңгы язмышы билгеле түгел». Татарстанның Дәүләт архивыннан җибәрелгән архив белешмәсе һәм ТООГПУның 2 нче бүлеге карар­ла­рының күчермәләре (1929 ел) исә шул дәһшәтле елларның кайтавазы булып яңгырый. Бу урында өзекләрне документтагыча рус телендә китерү урынлырак булыр: «ПОСТАНОВЛЕНИЕ 1929 года, ноября 23 дня, я – уполномоченный 2-го Отделения ТООГПУ Калинин, рассмотрев следственное дело № 215 по обвинению гр-н Батыршина Хариса, Гадеева Галея (Гальгаф), Раимова Лукмана, Москова Худжа, Урманчеева Бакия, Ягудина Абдуллы, Ассановича Измаила, Еникеева, Ширина, Ягафарова, Тагирова Хасангата и Урманчеева Хадыя, обвиняемых в совершении преступления, предусмотренного 58/4, 58/8 и 58/10 ст.ст. УК... Постановил: Войти с ходатайством перед Прокурором ТР, путём посылки копии настоящего постановления о продлении срока следствия и содержания под стражей по отношению к названным обвиняемым на 2 недели, т.е. по 7-е декабря включительно. Уполномоченный 2-го Отделения Калинин. Согласен: нач. 2-го Отделения Музафаров». «ПОСТАНОВЛЕНИЕ 1929 года, декабря «...» дня гор. Казань. Я, уполномоченный 2-го Отделения ТООГПУ Царевский, рассмотрев дело по обвинению Батыршина Хариса, Раимова Лукмана и др в совершении преступления, предусмотренного 58-4 и 58-10 ст,ст.УК, НАШЁЛ: что проходящий по делу в качестве обвиняемого Тагиров Хасан-Гата, вой­дя в связь с прибывшим из Турции от группы тюрко-татарских белых эмигрантов, руководящей борьбой против Советской власти, со специальными заданиями по контрреволюционной деятельности – Батыршиным Харисом, принял активное участие в деятельнос­ти последнего, в частности участвовал в изготовлении контрреволюционных прокламаций, разбросанных по городу с целью разжигания национальной вражды. А по сему, на основании изложенного и руководствуясь 128 ст. УПК, ПОСТАНОВИЛ Тагирову Хасан-Гате предъявить обвинение... в преступлениях ст.ст. 58-4 и 58-10 УК... Уполномоченный 2-го Отд. Царевский Согласен: начальник 2-го Отд. ТООГПУ Музафаров». Һәр сүзеннән шом бөркелеп торган бу документлардан күренгәнчә, Хәсәнгата Таһиров белән бергә кулга алынучылар арасында абыйлы-энеле Бакый һәм Һади Урманчеевлар да була. Ни кызганыч, бу мәгълүматлар туганнар кулына беркадәр соңрак килеп ирешә шул. Татарның атаклы рәссамы Бакый ага исән чагында күрешеп сөйләшкән булсалармы?.. Бәлки ул Хәсәнгатаның ни өчен срогыннан алда азат ителүе сәбәбен дә әйткән булыр иде... Беломорканалны төзүдә катнашкан, Соловки лагерьларының бөтен «тәмен» татыган Хәсәнгата сөргеннән азат ителгәч, бер генә көнгә өйләренә сугылып чыга да Себер якларына китеп гаип була. Әнисе Нәгыймә апа аны эзләп, Томскига хат язгач, улыннан бердәнбер һәм соңгы хәбәр ала: «Әни, син мине бүтән беркайчан да эзләмә, хат та язма», диелгән сүзләр туганнарына хәзергәчә тынгылык бирми. Абыйлары ни могҗиза белән вакытыннан алда азат ителгән; әллә соң, чит телләрне яхшы белгәнгә, разведчик сыйфатында эшләргә күндергәннәрме; чик аша Әфганстан якларына чыгып киткәнме... Җанны тырмаган җавапсыз сорауларның очы-кырые күренми. Мин үзем, учларны пешергән «Постановление»ларны кат-кат укыгач, бүгенге көн сәясәтен дә күз уңыннан үткәреп, ачы көлемсерәп куярга мәҗбүр булдым. Еллар уза – тарих кабатлана, диюләре шулкадәр хак. Хәзер дә ислам дине кануннарын алга сөргән, әхлакны пропагандалаган, адәм балаларын күз ачып уйланырга чакырган затларны төрле ярлыклар тагып эзәрлекләү дәвам итә ләбаса. Кемдер ваһһабчы, кемдер террорист, кемдер чит илдә укып, монда махсус задание белән кайткан... Бүгенге заманга да күпне күргән, күпне аңлаган артык акыллы кешеләр кирәкми. Шушы хакыйкатькә тагын бер кат төшенүдән куркыныч булып китә... Үзәге нык булганнарны нинди генә юллар белән юк итәргә теләмәсеннәр, нәсел җебен өзми саклаучылар барыбер кала бирә. Зыялылык та, сабырлык та, гыйлемлелек тә, фидакярлек тә аларның җанында кан хәтере аша сакланып кала. Әнә бит, Каюм белән Нәгыймә гаиләсендә генә дә ун бала дөньяга килә. Дөрес, гомер озынлыгын гына төрлесенә төрлечә бирә Ходай: Хәсәнгата, Өммегөлсем, Вәлиәхмәт, Мөхәммәтвазыйх, Мәсгутне үз янына тизрәк алырга ашыга. Ә менә Шәмсенур, Фәтхелислам, Камәрия, Әшрәфелислам һәм Мирзаҗанга, сынаулы булса да, бәрәкәтле гомер язган икән, аларның нәсел дәвамчылары бүген дә милләтнең зыялы ул-кызларыннан санала. Каюм мулла үзе 1918 елда кинәт кенә вафат була. Дөнья йөген нәзек иңсәсенә алып калган Нәгыймә остабикәгә еллар афәтен сыңар канат белән күтәрергә туры килә. Кызамык авыруы эләгеп, улы Мөхәммәтвазыйх үлеп китә. Колхозлашу елларында, мулла хатыны дип, Яңа Чокалыдагы өеннән куып чыгаралар, кече улы Мәсгустне җитәкләп урамда калган Нәгыймә апа мунчада яшәргә мәҗбүр була. Улы Фәтхелисламның хокук саклау органнарында эшләве ярдәм иткәндер, күрәсең (ул озак еллар төрле районнарда адвокат, судья булып эшли. Тукай шигырьләрен тулысынча яттан белә!), бер елдан соң остабикәгә үз өен кайтарып бирәләр. Исән калган балаларны да төрле яклап сыный язмыш. Әшрәфелислам, Бөек Ватан сугышында немецларга әсирлеккә эләгеп, Дахау концлагере газапларын кичерә, чыкмаган җаны гына калган гәүдәсен чак йөртеп, Ватанга кайтып егыла. Кабат аякка басарга туган як туфрагы һәм яшәүгә чытырдап ябышу көч биргәндер, күрәсең: гаилә корып, алты бала үстерү бәхетенә дә ирешә ул. Сугышка кадәр Мунчали авылында укытучы булса, кайткач, Иске Чүпрәле авылында колхоз бакчасында эшли. (Кызы Наиләнең биология фәннәре кандидаты булу сере нәкъ менә шул бакча сукмакларына барып тоташмый микән әле...) Бүгенге буыннар колагына Әшрәфелислам абый кичергән газаплар бөтен ваклыгы белән килеп ирешмәгән шул. Мулла улы, халык дошманы энесе, немец әсире... Мондый тамгалар белән җан асраган кешеләр кайда да телсез-чукрак булуны хуп күргәннәр, хәтта иң якын кешеләренә дә телләре чишелмәгән андыйларның... Каюм мулланың кызлары Камәрия белән Шәмсенур да, улы Мирзаҗан да укытучы белгечлеген сайлаган – ата-бабадан килгән игелекле һөнәр хуҗалары булган алар. Сугыштан сыңар күз, баш миендә алынмаган ядрә кыйпылчыгы һәм үзенә буйсынмаган аяклар белән кайткан Мирза абый утыз елдан артык Әлмәт шәһәренең 1 нче номерлы мәктәбен җитәкли. Ул мәктәп шәһәрдә генә түгел, республикада да дан казана, директоры күп мәртәбәләр шәһәр советы депутаты булып сайлана. 1960 елда укытучыларның беренче Бөтенсоюз съездында катнашып, Мирза абый аннан ил башлыгы Хрущёв үз кулы белән тапшырган Ленин орденын тагып кайта. Яңа гаилә корып, тормышны да өр-яңадан башларга туры килә үзенә. Балалары игелек­ле булып үсәләр, йөзгә кызыллык китермиләр: кызы Илсөяр Казанның атаклы СК заводының лабораториясен житәкләгән, уллары Роберт белән Марлес исә, нефтьче һөнәрен үзләштереп, үзләре эшләгән коллективта хөрмәт һәм абруй казанганнар. Яңа гаилә кору дигәнемнең сәбәбе – язмышның югалтулар белән сынавы. Сугыш гарасатын кичеп кайткан, ике аягы да йөрмәгән ир-егетне өенә күтәреп алып кергәндә, шыксыз стеналар аны кайгы белән каршылый: хатыны да, кечкенә улы да вафат икән. Олы улы Робертны куенына кысып, тешен кысып елады микән Мирзаҗан абый, әллә күз яшьләрен эчкә йотып: «Без синең алдыңда тез чүгә торганнардан түгел, язмыш!» – дип, йөрмәс тоелган аякларына күтәрелде микән... Мин аны да көчле рухлы шәхес итеп күзаллыйм. Шулай булмаса, Әлмәт халкы аның исемен бүген дә олылап хәтерендә саклар идеме? – Ул укыткан мәктәпкә мемориаль такта эленгән, мәктәп урнашкан урам М.Таһиров исемен йөртә. Каюм кызы Шәмсенур һәм Кәрим улы Нәҗип турында иркенләбрәк тукталасым килә. Венера ханым әнкәсенең көн­дәлек дәфтәрләрен, әткәсенең фронт­тан язган хатларын кадерләп кенә өстәлгә салган мәлдә энҗе кебек тезелешкән хәрефләр, «кадерлем, бәгърем» дип атап дәшкән сүзләр күз алдыннан йөгереп үтә. Ир белән хатынның бер-берсенә ихтирамы, мәхәббәте һәм шулар белән бергә гыйлемлелек, зыялылык бөркелеп торган кәгазь битләре... Шәмсенур – Каюм мулланың икенче баласы. Кече Тархан кызлар мәктәбендә, аннан Буада укытучылар белемен күтәрү курсларында укыган, шунда ук укытучы булып калып, Буада 7 ел мәктәптә эшләгән, башкалар алдында абруй казанган зат. Аның иң белемле укытучылардан булуы, бик матур тавышка иялеге, мисыр мәкаме белән моңлы итеп Коръән укуы турында истәлекләр сакланган. Нәкъ менә Буада укытканда гомерлек мәхәббәтен – шушы мәктәпнең директоры Нәҗип Кәримовны очрата Шәмсенур. 1924 елның җәендә гаилә дә корып өлгерәләр, бер-бер артлы Зөбәйдә, Әлфия, Наилә исемле өч кыз алып кайталар. Ләкин кызларның гомерләре генә кыска булып чыга, ата белән ананы утка салып, сабый чакларында ук дөнья куялар. Соңыннан, Лалә, Илгиз, Рөстәм, Венера тугач кына, гаилә тормышы түгәрәкләнеп китә. Нәҗип Кәримов – Яңа Кәкерле авылы (бүгенге көндә Чүпрәле районына керә) егете. Аның әтисе Кәрим – мулла нәселеннән, гайрәтлелеге, кызу канлылыгы белән аерылып торган. Яшь чагында алты ел буе патша армиясендә кавалерист булып хезмәт иткән (шуннан алып кайткан кылычы бүген дә төп йортта саклана икән). Беренче хатыны Маһиҗамал авырып киткәч, тота да Латифә исемле кызны икенче хатынлыкка алып кайта. Ул дуамалланган вакытларда хатыннары, аның тынычланганын көтеп, ат абзарындагы печән астында качып утыра торган булганнар. Нәҗип ике әниле шундый тормышта үсә, туган авылында башлангыч белемне ала, 1911-1916 елларда Буаның «Нурия» мәдрәсәсендә укый, шул ук чорда мондагы рус-татар мәктәбен дә тәмамлый. Буада укыганда булачак драматург Фәтхи Бурнаш белән танышып, тәмам дуслашып өлгерә. Авылдан-авылга күчеп мөгаллимлек иткән елларда Нәҗип абыйның укучылары арасында булачак шагыйрь Шәрәф Мөдәррис (Түбән Каракитә мәктәбе), булачак Советлар Союзы Герое Зариф Алимов (Яңа Кәкерле мәктәбе) кебек шәкертләр дә белем ала. Утызынчы еллар шаукымы Нәҗипкә дә кагылып уза: укытучының абруе-даны тынгылык бирмәгәнме, аны, мулла малае дигән сылтау белән, 1930 елда кулга алалар. Әтисе Кәримнең фронтта кавалерист булып хезмәт итүе генә аны тоткынлыктан коткарырга җитәрлек сәбәп булды микән, анысы билгесез – 1931 елның язында ниндидер могҗиза белән Нәҗип төрмәдән чыгарыла. Шулай да аның өстеннән булган күзәтү 1938 елга кадәр дәвам итә. Әлегәчә гаиләсе белән әле бер, әле икенче авылда укытып йөрергә мәҗбүр булган Нәҗип Кәримов шуннан соң гына үз авылы Яңа Кәкерлегә кайтып төпләнә. Бөек Ватан сугышы башлангач, броне булуга карамастан, ул үзе теләп сугышка китә. «Мәктәптә әтиләре үлгән балаларның, ирләре үлгән хатыннарның күзенә карый алмыйм» – ир-егетнең карары нык була. Суслонгер лагерьларын үтеп, Белоруссия сазлыкларына кадәр килеп җиткән Нәҗип абыйның ут эчендә үзен утызынчы еллар күзәтүенә караганда күпкә иреклерәк хис итүенә шаккатырлык – Суслонгер лагереннан язган хатлары менә нәрсә сөйли: «...Килгәннән бирле аяк киемнәрен салмый, пинжәкләрне дә чишенми коры тактага ятып йоклау да, унбиш чакрымнан такта күтәреп кайтулар да гади әйбер булып исәпләнә. Гомумән, минем өчен һәртөрле авырлык та куркыныч түгел. Чөнки кешеләр белән бергәләп күрелә. Ялгыз башка төшкән кыенлык­ларны кичерү авыр. Бигрәк тә мораль изелү авыр... (15.05.1942). ...Мин тулы ирекле, ягъни башкалар белән бертигез җаваплы...» (25.05.1945). Венера апада әтисенең фронттан килгән 78, әнисе Шәмсенурның исә, фронтка җибәрелеп, иясен эзләп табалмыйча, кире әйләнеп кайткан 5 хаты саклана. Дары исе сеңгән ул хатларны укыганда, янә кат-кат гаҗәпкә каласың. Минем үземне иң беренче чиратта нинди авыр, дәһшәтле чорда да почтаның шулкадәр төгәл, җаваплы эшчәнлеге сокландырды: гап-гади кәгазь битенә язылган, өчпочмаклап кына төрелгән хатлар алгы сызыктан урап, ерак төпкелдәге бер авылга кире кайтып җитсен әле! Тагы да ныграк сокландырганы – хат ияләренең бер-берсенә мөнәсәбәте. Һәр минутның соңгы булырга мөмкин икәнлеген әзгә генә дә башыннан чыгармаган килеш тә, Нәҗип абыйның хатларында хатынына һәм балаларына эчкерсез мәхәббәте, алар турында кайгыртуы ярылып ята. «Умарталарны болайрак карагыз... Икмәк запасы әзерләп куярга тырышыгыз... Утын өчен каралтыларны файдаланыгыз...» Болары – гаилә башы буларак киңәшләр. Яшь аралаш елмаерга мәҗбүр иткәне – Нәҗип абый язган хатларны бер генә цензура да тоткарлый алмас иде, мөгаен. Чөнки аның хатлары шулкадәр осталык белән язылган – һәр сүз, һәр җөмлә астында яшеренеп яткан мәгънәне тоеп алу өчен гади күз генә җитеп бетмәс иде. «Минем үз хәлемә килгәндә, тамак тук, өс бөтен. Аш алдыннан бисмилла әйтсәң, бәрәкәтле була, дигәнгә күрә, бисмилланы калдырганым юк. Кайчакта әгузесен дә әйтеп куям. Укымыш ярый бит ул бер урынга. Сез әгузе генә түгел, колхуалланы да укый торгансыздыр инде...» (20.04.1944) «Бу аралар аеруча тыныч үтә. Тиздән көнбатыштан көньякка күчеп киткән кошлардан сәлам алырсыз. Аларның аерым төркемнәре инде очып киттеләр...» (29.04.1944) «Кадерлем Шәмсенур! Мин бу минут исән әле. Әгәр соңгы хатым була калса, бу аның соңгы хаты иде, диярсез. Хат яз. Кем белә, гомер була калса, бәлки кулга тияр». (10.01.1944) «Үзем бу минут исән әле. Бу хатны алдагы сафта траншеяга аякны салындырып утырып, снарядлар тавышы астында язам. Тирә-якта снарядлар ярыла. Әтрафка осколкаларын сибәләр. Бик якын төшә башласа, траншеяга сикереп төшәм. Гади күзләр белән без аларны, алар безне күреп торалар... Үзеңнең һәм балаларның саулыгы ничек? Авыр уздырганыгызны беләм инде. Ул хакта сорашырга да куркам. Уйларга уйларым җитми. Мин сезне төшләрдә күргәнем кебек, сез дә мине күрәсезме икән?..» (20.06.1944) «Дошман белән ике арабыз 150-200 метр. Арада зур су бар. Төнлә анда күпер салып өлгертелгән, танклар инде күптән дошман окопларына барып җиткәннәр. Самолётлар үзләренә тапшырылган бурычларны үтиләр. Озак та үтми, дошман окобыннан алынып ташлана. Дошман чигенә, авылларны яндырырга да өлгерә алмый. Авыллар бөтен һәм сәламәт килеш калалар. Газетада 2 нче Белоруссия армиясе дип укысагыз, безнең көрәшне аңларсыз». (1.07.1944) «Лалә белән Илгиз кирпеч утыны хәзерләделәр, дигәнсең – бик зур шатлык. Сау булсалар, дүртәү үсәләр бит... Мин үз-үземне иң куркынычлы ихтималлар алдында да аларның сиңа тиздән булышлык итә башлаулары белән юатам. Эшне сөеп эшләсеннәр, эшчән булып үссеннәр». (13.08.1944) Нәҗип Кәримов 1944 елның 4 сентябрендә каты яралана, аны Чи­та шәһәре янындагы госпитальгә җибә­рә­ләр. Биш ай буе дәвалангач, ул янә үзе хезмәт иткән частька кайта. Ул утырган поезд Яңа Кәкерледән нибары кырык чакрым ераклыктагы Борындык станциясе аша көнбатышка юнәлгәндә, кул сузымы арада калган хатынын, балаларын уйлаганда, солдат йөрәге ничекләр түзде икән?.. Яралануы турында өйләренә хәбәр иткәндә дә ничек тә җайлап кына, үз хәлен йомшак кына итеп язарга тырыша Нәҗип: «Мин сезгә беренче хатымда раным бил сөягендә дигән идем, ләкин алай ук түгел. Син кыз чагыңда вечерларда биегәндә, баш һәм имән бармакларыңны ачып, кулыңны ике як билеңә атландырып куйган булсаң, нәкъ инде менә шул сөяк өстенә басып торалар. Беренче операциядә, карт кешегә кыскарак эчәк белән дә ярар әле дип, артык-портык эчәкләрне кисеп алдылар. Үземне һәрвакыт яхшы хис иттем». (31.10.1944) Шәмсенур апаның иренә язган хатлары да шундый ук эчкерсезлек, самими һәм ихтирамлы хисләр белән сугарылган. Бик еракта, ут эчендә булган иреннән, ир хакын хаклап, һәрнәрсәдә киңәш сорау, өйдәге хәлләрне бәйнә-бәйнә тасвирлау, сагынуын белдереп тору... «Кадерлем Нәҗип! Син мине сагындыңмы? Сагынган булсаң, кара, обрисовать итәм: башта кара шәл, өстә кыска юбка, синең Казаннан кайткан былтыргы яратып кия торган фуфайкаң, аякта озын итекләр, кулда сукно иске перчаткаларың... Бик еш бураннар булып тора. Безнең бакчада олы таулар өеп китте. Анда теге зур умарта калган иде, аны хәзер көрт күмеп китте, аңар зыян булмас микән? Әллә казып чыгарыйммы икән? Шуңар җавап язар идең... Җитәр инде, хуш, бәгърем. Сагынып сәлам белән Шәмсенур» (24.12.1942) Утны-суны кичеп, Җиңү көнен Германиядә каршылаган Нәҗип абый: «Бу җәһәннәмнән исән калу, кайтып исән-сау гаиләңне күрү һәм алар белән тагын ун ел гомер итү – шуннан да зур бәхетнең булуы мөмкинме? Арабыздан берәү генә булса да шул бәхеткә ирешер микән?» – дип хыялланулары турында сөйли торган була. 1945 елның 15 августында гаиләсе янына исән-имин кайтып кергән солдат тыныч тормышта нәкъ тугыз ел яшәп кала – 1954 елның 1 августында юл һәлакәте аның гомерен өзә. «Әтинең үлеме безне тетрәндерде, ләкин аяктан ега алмады, – дип искә ала Венера апа бу хакта сүз кузгалткач. – Үзенең түземлеге һәм батырлыгы белән әни безгә үрнәк иде. Хәтерлим, безне кинодан чакырып кайтардылар. Күрәбез, әниебез алгы өйнең ишегенә аркасын терәп баскан. Безне куркытмас өчен, гаять тыныч тавыш белән: «Кайттыгызмы, балалар? Утырыгыз», – диде. Үзен тыныч тотып, әүвәлге тавыш белән ул безгә кичектереп яки үзгәртеп булмый торган хәбәрен җиткерде». Бар хәсрәтен учларына йомарлап тоткан Шәмсенур апа, соңыннан, иренең вафатынан соң төгәл бер атна узгач, бу сабырлыкның никадәр авырлыгын түбәндәге юллар рәвешендә үз көндәлегенә язып куячак: «...Син генә, тик син генә минем куанычым, бердәнберем, шатлыгым идең. Инде мин тормыш юлында берьялгызым калдым... Юлым ерак... Төнем караңгы. Япа-ялгыз. Барам берүзем...» Ана кешенең бу ялгызлыгын тормышта үз урыннарын тапкан акыллы балалары күпкә җиңеләйткәндер. Аларның әти-әни һөнәренә тугры калып, мөгаллимлек хезмәтен сайлаулары да үзенә күрә бер юаныч биргәндер: Лаләләре Самарада яшәп, укучыларны француз теленә өйрәтә, Илгизләре Яңа Кәкерледә 33 ел буе мәктәп директоры булып эшли; соңрак икенче институт бетереп, төзүче-инженер һөнәре алганчы, Рөстәм дә укытучы булып хезмәт юлын башлый; төпчек кыз Венера исә Әлмәттә мәктәптә укыта, 20 ел буе Төзүчеләр техникумында эшли, Татарстанның атказанган укытучысы дигән мактаулы исемгә лаек була. Кеше китә – җыры кала, диләр. Таһир хәзрәтнең дә, Каюм мулланың да балалары күңеленә салып калдырган иман һәм гыйлем орлыклары буыннан-буынга тапшырылып, инде ерак оныкларга кадәр килеп җиткән. Дәвамчылар арасында кайсылары геология фәннәре, кайсылары техник фәннәр кандидаты, данлыклы нефть предприятиеләрен җитәкләүчеләр булганга күрә генә әйтүем түгел. Иман нуры булмаса, кырык эшне кырык якка ташлап, Фикус абый һәм Венера апаның уллары Айрат белән Камил, оныклары Зиннур хаҗ юлында ятып калган Таһир хәзрәт эзләрен барларга тотынырлар идеме? Өй тутырып, ерак араларны якын итеп, әби-бабай янына Луиза, Данияр, Сәет, Айдан кайтып төшәр идеме? Нәсел тарихы беркайчан югалмый, төсен һәм көчен җуймый торган, килер буыннар өчен дә олы мирас булып калырдай йомгакка тупланыр идеме? Тормыш зилзиләләре ничек кенә талкымасын, үзәге һәм тамыры нык булганнар сыгылып төшми, чөнки ул тамырлар бик еракка – иманлы кавемгә барып тоташа. Иман булганда, хәтер дә исән, тарих та исән, кешелек үзе дә бүгенгәчә исән әле... Нәгыймә остабикә. 1927 ел.    Фоторәсемнәр Венера һәм Фикус Закировларның гаилә архивыннан алынды.  Айгөл ӘХМӘТГАЛИЕВА 8 | (полный текст новости)

  • 2014-08-14 01:43 Татар радиолары арасындагы волейбол турнирында җиңүче билгеле булды (ФОТО)
    14.08.2014 Матбугат Татар телендә сөйләүче радиолар арасында беренче пляж волейболы турниры төгәлләнде. Турнирда “Курай” һәм “Тәртип ФМ” радиолары ирләр командалары белән катнашты. “Татар радиосы”, “Күңел” радиосы ярышка өчәр команда: ирләр, хатын – кызлар һәм катнаш команда куйды. “Болгар радиосы”ннан ике ирләр командасы, хатын – кызлар һәм катнаш команда уйнады. Аерым категорияләр буенча урыннар түбәндәгечә: Ирләр:     “Курай”     “Татар радиосы”     “Болгар радиосы” -2 – “Тәртип ФМ” Хатын – кызлар:     “Күңел”     “Болгар радиосы”     “Татар радиосы” Катнаш командалар:     “Татар радиосы”     “Күңел радиосы”     “Болгар радиосы” Гомум командалар исәбендә “Татар радиосы” җиңүче булды һәм турнирның күчмә кубогына ия булды. Киләсе турнир 2015 елның май аена – радио көне һәм Бөек Җиңүнең юбилей елына багышлап уздырылачак. Фото # 1  Фото # 2  Фото # 3  Фото # 4  Фото # 5  Фото # 6  Фото # 7  Фото # 8  Фото # 9  Фото # 10  Фото # 11  Фото # 12  Фото # 13  Фото # 14  Фото # 15  Фото # 16 Фото # 17 Фото # 18 Фото # 19 Фото # 20 Фото # 21 Фото # 22 Фото # 23 Фото # 24 Фото # 25 Фото # 26 Фото # 27 Шамил АБДЮШЕВ һәм "Болгра радиосы" фотолары. --- --- | 14.08.2014 (полный текст новости)

  • 2014-08-13 09:32 Тешләрне кечкенәдән саклыйк
    13.08.2014 Медицина Теш сызлавы – иң көчле авыртулардан санала. Әмма кайбер әти-әниләр балаларының тешләрен вакытында белгечкә күрсәтүне кирәксенми. Зурларга елына ике мәртәбә теш табибына күренү җитсә, балаларны исә анда ешрак алып барырга киңәш ителә. Хәтта авырту сизмәсәң дә. Диләрә Галиуллина, теш табибәсе: “Сөт тешләрен дә дәвалагыз” Балаларда теш кариесы еш очрый. Моны: “Тәм-томнар ярату, иртә-кич теш чистартмау аркасында тешләрдә “кортлар” хасил булган”, – дип аңлатабыз үзләренә. Әлеге “корт”ларның баллыны яратуы, тешләрне ашап баруы, күрше тешләргә дә күчү куркынычы булуы хакында сөйлибез. Тешләрдәге әлеге тишекләрне кичекмәстән яматырга кирәклеген әйтәбез. Бер караганда, бу дөрес тә. Ата-аналар еш кына сабыйларына юлда шикәрле чәй, баллы сулар эчертүне гадәткә кертә. Үсә төшкәч, баллы ризыклар ашарга яратуы, сагыз чәйнәве аркасында тешләре шикәр-бал белән каплана торган була. Ә бу, үз чиратында, кариес барлыкка китерә дә. Шулай ук стресс кичергән, хроник авырулы балаларның тешләре дә нык бозылучан. Вакытында дәваламасаң, ул тагын да катлауланырга – пульпит, периодонтит ише көчле авырулар китереп чыгарырга да мөмкин. Шуңа күрә, сабыйларның сөт тешләрен дә дәваларга кирәк. Хәзер көмеш белән буяу, фторлы лак белән эшкәртү кебек дәвалау чаралары киң кулланышта. Энҗе кебек булсын дисәң... Тешләрне һәр көнне иртә һәм кич чистарту, ашаганнан соң авызны чайкау мөһим. Сабыйның ике теше чыгуга аларны чистарта башларга кирәк. Чистартканда авыртмасын өчен бармакка киелә торган теш щеткасы кулланыла, аларны даруханәдән сатып алырга мөмкин. Тешләр сәламәт булсын өчен дөрес туклану мөһим. Балаларның көнлек рационында, һичшиксез, кимендә 100 грамм эремчек һәм сөтле боткалар булырга тиеш. D витамины кергән балык ризыклары ашарга һәм күбрәк кояшта йөрергә киңәш ителә. Шулай ук яшелчә, җиләк-җимеш тә тешләргә файдалы. Баланың тешләре нык булсын дисәгез, иммунитетын кайгыртыгыз. Иммунитеты көчле балаларның тешләре дә ап-ак, нык һәм тигез. Табибтан курыкса... Теш дәвалау бүлмәсенә бала белән бергәләп керегез. Сабыйны алдыгызга алып, икәү утырыгыз. Зуррак балаларга исә, теш дәвалауның никадәр мөһим чара булуы хакында алдан сөйләргә кирәк. Табибының сәламәтлек өчен тырышуын ассызыклап үтегез. “Авырту булмаячак”, “син бернәрсә дә сизмәссең” дип балага ялган сөйләү кирәкми. Ул авыртуга да әзер булсын. Инде дәвалау курсын узгач, сабыйны мактап кую, теләген үтәү яхшы. Кайчан барырга? Беренче айларда сабыйның беренче сөт тешләре күренүгә үк. Табиб тешләрне ничек дөрес чистартырга, нәрсә белән авыз чайкатырга кирәклеген әйтер. 3-4 яшьтә табиб баланың тешләре дөрес формалашуын кайгырта. Дәваланмаган сөт тешләре киләчәктә сәламәт булмаган тешләр чыгуга сәбәпче булырга мөмкин. 6-8 яшьтә белгеч тешләрнең алышканын күзәтә, яңа тешләрнең дөрес үсмәве дә бар ич. 9-10 яшьтә табибка үзгәрешләрне тикшереп тору, теш кариесын булдырмас өчен профилактик чаралар күрү өчен баралар. 12-14 яшьтә баланың тешләре тулысынча формалашып бетә. Факт Теш щеткасы эмальне бозмаска тиеш. Аны ачык килеш сакларга кирәк: кулланганнан соң ул кибеп, җилләп торырга тиеш. Әгәр щетка юеш кала икән, анда микроблар арта һәм бу теш уртлары зарарлануга китерә. Бу – кызык! Теш – ул тере һәм мөстәкыйль организм, аның нервлары, кан тамырлары бар. Без тешнең өчтән бер өлешен генә күрәбез. Калганы уртларда яшерелгән. Теш – кеше организмының яңадан үз хәленә кайта алмаган бердәнбер өлеше. Тешнең тышкы ягын каплаган эмаль – безнең организмның иң каты өлеше. Сан Беренче теш щеткасы 1780 елда Англиядә уйлап табыла. Аның тоткасы сөяктән, ә кыллары кабан йоныннан эшләнә. Беренче теш пастасы 5 мең ел элек мисырлылар тарафыннан, пемза һәм шәрабтан ясала. БУШЛАЙ КОНСУЛЬТАЦИЯ “Йөрәк тибеше кимесә, нишләргә?” “Йөрәк тибеше сирәк булу нәрсәне аңлата? Бу очракта ничек дәваланырга? Венера”. Мәүлидә Мифтахова, Чистай район хастаханәсе балалар табибәсе: Йөрәк тибеше сирәк булган очрак “брадикардия” дип атала. Балаларга бу диагноз алты яшьтән соң гына куела. Авыру билгеләре нык суык яки эсседә, кинәт куркудан, артык талчыгудан, тынчу бүлмәдә, йоклаганда һәм йоклап киткән вакытларда күзәтелә. Бала еш-еш сулый, аның башы авырта, йөрәк турысында авырту тоя, хәлсезләнә. Йогышлы авырулар белән интеккәндә, агуланганда, бала кинәт буйга үсеп киткәндә шулай ук йөрәк тибеше кимү куркынычы бар. Канда үт суы артканда, җитәрлек дәрәҗәдә гормоннар булмаганда, йөрәк катламнарының шешенүе нәтиҗәсендә дә брадикардия күзәтелергә мөмкин. Кайбер очракларда үсмер чорда бозылган кан йөреше күпмедер вакыттан соң үзе үк нормальләшергә дә мөмкин. Әгәр йөрәк тибеше 40тан түбән булса, балага кофе яки кайнар чәй белән бал, берничә тамчы элеутерококк үләне суы эчерергә, саф һавага алып чыгарга һәм тиз арада табиб чакыртырга, йөрәккә ЭКГ ясатырга кирәк. Брадикардия барлыкка килмәсен, еш кабатланмасын өчен төрле витаминнар эчәргә, көнҗет чикләвеге һәм зәйтүн мае кулланырга була.   Рамилә НОТФУЛЛИНА әзерләде | (полный текст новости)

  • 2014-08-13 09:32 Батып үлгән улы янына кайтучы ана юл һәлакәтенә очраган (ФОТО)
    13.08.2014 Фаҗига 9 август 16 сәгать 25 минутта Саба районында, Саба – Теләче автоюлында юл-транспорт һәлакәте булды. Ике җиңел автомобильнең бәрелешүе нәтиҗәсендә 6 кеше зыян күрде. Бөтен зыян күргән кешеләрне: уртача авыр хәлдәге 5 кешене Саба ашыгыч ярдәме бригадасы, авыр хәлдәге бер зыян күргән хатынны Республика һәлакәт медицинасы үзәгенең бригадасы республика клиник хастаханәсенең травматолия үзәгенә тапшырдылар. Аварияне китереп чыгаручы Нократ Аланы кешесе Казаннан кайтышлый тизлекне арттырып, узгынга чыга һәм каршы полосадан хәрәкәт итүче “ЛАДА”га килеп бәрелә. Нәтиҗәдә “ЛАДА”дагы йөртүче һәм 4 пассажир имгәнә. Алар – ике хатын-кыз балалары белән (берсенең ире) Сабабаштагы әниләренә кунакка кайткан булалар. Хатын-кызларның берсе улының суга батып үлүе турында хәбәр алгач, Казанга ашыгалар, әмма үзләре дә фаиҗига юлыгалар, дип яза "Саба таңнары" газетасы.  1 2 | 12.08.2014 (полный текст новости)

  • 2014-08-13 09:32 Медведев телләр турындагы закон проектын яңадан карау турындагы тәкъдимне хуплады
    13.08.2014 Мәгариф РФ Премьер-министры Дмитрий Медведев “Россия халыклары телләре турында”гы законга үзгәрешләр кертү каралган закон проектын өстәмә анализлау ихтыяҗы белән килеште. “Машук” Төньяк Кавказ яшьләр форумында катнашучыларның берсе Медведевка Төньяк Осетиядә бу үзгәрешләрне кабул итүгә каршы имза җыялар, дип сөйләгән. Төньяк Осетиядән килгән егет, яңа закон проекты Россия халыклары телләреннән туган телне ирекле сайлау принцибын күз алдында тота, дип белдерде. Аның фикеренә караганда, бу БДИ шартларында ата-аналар рус телен туган тел дип белдерә, чөнки бу аны тирәнтен өйрәнүне аңлата. “Бу Россия халыклары телләрен турыдан-туры куркыныч астына куя”, - дип саный Төньяк Осетия вәкиле. РФ Премьер-министры фикеренә караганда, әгәр мондый сорау куела икән, димәк ул тирәнтен өйрәнүне таләп итә. “Әгәр безнең илнең төрле телләре язмышы өчен борчылучылар бар икән, бу закон проектын тагын бер тапкыр өйрәнү зарур, ул аларның үсешенә зыян китермәскә тиеш”, - дип ассызыклады ул, дип хәбәр итә "Татар-информ" РИА «Новости»га сылтама ясап. --- --- | 13.08.2014 (полный текст новости)

  • 2014-08-13 09:32 “Ак каен” җитәкчесе Наил Галимуллин белән “Түгәрәк уен” турында ӘҢГӘМӘ
    13.08.2014 Мәдәният 27 июльдән 30 июльгә кадәр Болгар тыюлыгында илебезнең төрле почмагына сибелеп яшәүче милләттәшләребезне җиденче тапкыр бер түгәрәккә җыйган “Түгәрәк уен” Бөтенроссия татар фольклоры фестивале узды. Биредә Россия Федерациясенең 17 төбәгеннән – Татарстан, Башкортостан, Марий Ил, Мордовия, Удмуртия, Чувашстан республикаларыннан, Әстерхан, Киров, Түбән Новгород, Омск, Оренбург, Чиләбе, Свердловск, Самара, Төмән, Ульяновск өлкәләреннән, Пермь краеннан, Мәскәүдән 37 фольклор коллективы һәм аерым башкаручылар катнашты. Самара өлкәсеннән әлеге бәйгегә атаклы “Ак каен” халык фольклор ансамбле барган иде. Әлеге чара турында “Ак каен”ның җитәкчесе Наил Галимуллин белән сөйләштек. - Наил абый, фестиваль ничек оештырылган иде? - Барысы да югары дәрәҗәдә булды. Барган көнне чараны оештыручылар безне каршы алып, палаткалар шәһәрчегенә урнаштырдылар. Биредә тору өчен уңай шартлар тудырылып, ир-ат һәм хатын-кызларга аерым душлар һәм бәдрәфләр дә ясалган. Туклану Болгар шәһәренең “Регина” гостиница- ресторан комплексында 2 смена итеп оештырылган иде. - Ураза гаетен туганнарыгыздан еракта уздыру күңелегезне төшермәдеме? Бәйрәм көне фестивальдә ничек узды? - Киресенчә, фестивальга җыелган 600гә якын милләттәшебез белән бергә бу олы бәйрәмне Изге Болгар җирендә бәйрәм итү күңелләрдә зур тәэсир калдырды. 27 июль кичендә бик матур итеп ифтар мәҗлесе үткәрелде. Ә иртәнге сәгать биштә Ак Мәчеткә Ураза гаете бәйрәменә җыелдык. Кичке аштан соң Ак Мәчет каршындагы мәйданда Чувашстанның Урмай татар социаль-мәдәни үзәгенең “Мишәр” ансамбле Ураза гаете бәйрәменә багышлап, “Арт-мәдхия” мөселман җырлары фестиваленең “Зикер. Фикер. Шөкер” дип аталган бик тә күркәм махсус дини программасын күрсәтте. Шул ук көнне, бәйрәм булуына карамастан, коллективларны һәм аерым башкаручыларны номинацияләр буенча карап тыңлау да узды. - Ә башкаручылар барлыгы ничә номинациядә катнашты ? “Ак каен” быелгы фестиваль тамашачысына нин-ди бүләк алып барган иде? - Биредә фольклор-этнографик төркемнәр, балалар фольклоры, халык җырларын аерым башкаручылар, вокаль коллективлар; мөнәҗәт, бәетләр башкаручылар, хореография (халык биюләрен башкаручылар), халык уен коралларында аерым һәм күмәк уйнаучылар бәйгеләре узды. Безнең ансамбль иң дәрәҗәле саналган “Иң яхшы фольклор-этнографик коллектив” номинациясендә татар халкының “Ярмәктә “Аулак өй” күренеше белән чыгыш ясап, өченче дәрәҗә лауреат исеменә лаек булды. Яңа программа төзеп, тамашачыларга татар халкының онытылган “Бияләй ыргытыш”, “Талпан” уеннарын уйнап күрсәттек. Барсына да таныш булган “Йөзек салу” уенын үзебез уйлап чыгарган такмаклар белән башкарган “Канат җибәрү” уенын җюри әгъзаләре югары бәяләде. “Ярмәкчә сербиянка” биюе дә, минемчә, берсен дә битараф калдырмады. Гомумән, гала-концерт, җиңүчеләрне котлау һәм бүләкләү йоласы барыбызның күңелләрендә калырлык итеп бик матур узды. Ә кичке аштан соң фестивальнең “Кичке түгәрәк уены” үтте. 300гә якын кеше гармуннар, баяннар уйнавына кушылып бергәләп биедек, җырладык, такмаклар әйтештек. - Наил абый, фестиваль кысаларында тагын нинди дә булса чаралар оештырылган идеме? - Әйе. Ураза гаете көнне фестивальдә катнашучылар өч төркемгә бүленеп, Татарстанның Спас районының Кәюк, Тукай, Иске Рәҗәп авылларына концертлар куярга чыгып киттек. Авылларда халык һәм администрация безне бик җылы каршы алды һәм зур табыннар корып, артистларны татар халык ашлары, тәмле чәй белән сыйлады. Ә концертның һәр номерын көчле алкышларга күмделәр. Бу ачык йөзле кунакчыл халыкка Аллаһының рәхмәтендә булуларын теләдек. 29 июльдә репетициядән соң Болгар дәүләт тарихи-архитектура музей-тыюлыгына экскурсиягә алып бардылар. Шулай ук көн дәвамында татар фольклорының төрле юнәлешләре буенча Татарстанның югары мәдәният уку йортларының һәм консерваториясенең әйдәп баручы фәнни хезмәткәрләре, доцентлары, профессорлары мастер-класслар күрсәттеләр. - Димәк, “Түгәрәк уен”нан бары тик яхшы тәэсир белән кайттыгыз? - Бик дөрес. Һәм бу фестивальдә катнашып, дәрәҗәле урын алу белән бергә Изге Болгар җирендә газиз дин кардәшләрем белән аралашканда рухым үткәннәр белән тоташкандай булды. Минемчә, һәрбер татар кешесе (әлбәттә, горурланып, мин татар, дип дәшсә) борынгы бабаларыбыз яшәгән Болгарны барып күрергә тиеш. Өлкәбездә 15кә якын үзешчән сәнгать коллективы, берничә халык ансамбле булуына карамастан, “Түгәрәк уен” Бөтенроссия татар фольклоры фестиваленә бер “Ак каен” халык фольклор ансамбле баруы гына мине бераз борчый. Ә менә Төмән һәм Ульян өлкәләреннән әлеге чарада өчәр коллектив катнашты. Бәлки, бу өлкәләрдә милли мәдәни үзәкләр актив эшләп, үзешчән сәнгать коллективларына, ансамбльләргә матди ярдәм күрсәтү юлларын табалардыр? Безнең өлкәдә дә иҗади коллективларга мөмкинлекләр тудырылып, алар дәрәҗәле чараларда катнаша алса, бик яхшы булыр иде. - Әңгәмәгез өчен рәхмәт, Наил абый! “Ак каен”ны чын күңелдән тәүге казанышы белән котлап, аңа тагын да зур уңышлар теләп калабыз! Алия АРСЛАНОВА --- | 13.08.2014 (полный текст новости)

  • 2014-08-13 09:32 Түләмә (Себер язвасы) йоктырган сыер хуҗасына карата җинаять эше кузгатылды
    13.08.2014 Җәмгыять Россия Тикшерү комитетының Идел буе төбәкара табигатьне саклау тикшерү идарәсе органнары тарафыннан Кукмара районының Өлге авылында яшәүче ир авыру сыер сатып алуда һәм аны ветеринария бүлегендә теркәмәү һәм тиешле вакциналар ясатмауда гаепләнә. Идарәдә хәбәр итүләренчә, ир-ат РФ Җинаять кодексының 249 нчы маддәсенең 1 нче часте (ветеринария кагыйдәләрен бозып, саксызлык аркасында башка авыр нәтиҗәләргә китерү) буенча җинаять кылуда шикләнелә. Тикшерү мәгълүматларына караганда, гаепләнүче 26 июль көнне сыеры авыру халәттә булганлыктан, малын суярга мәҗбүр булган, әмма ветеринария контроле хезмәтенә  хәбәр итмәгән. Мал чалуда катнашкан ир-ат, түләмә йоктырып госпитализацияләнгән. Ветеринария экспертизасы йомгагы буенча, суелган терлек итендә түләмә чирен тудыручы вируслар табылды. --- --- | 13.08.2014 (полный текст новости)

  • 2014-08-13 05:11 7 елга беренче тапкыр Камал Театры Алма-Атага бара
    12.08.2014 Мәдәният 9-11 сентябрьдә Алма-Ата шәһәрендә Г.Камал исемендәге Татар дәүләт Академия театры гастрольләре үтә. Камаллылар М.Ауэзов исемендәге Казах дәүләт Академия драма театры сәхнәсендә 3 спектакль тәкъдим итәчәк. Соңгы тапкыр Камал Театры Казахстанда 2007 елны булган иде. Татар театры труппасы Алма-Ата шәһәренә гастрольләр белән беренче тапкыр 1964 елда бара. Ул вакытта 7 спектакль алып барыла, шул исәптән, татар драматургиясенең классик әсәрләре: Кәрим Тинчурин - “Зәңгәр шәл” һәм “Казан сөлгесе”, Нәкый Исәнбәт - “Гөлҗамал” һәм “Зифа”. Беренче гастрольләрдән соң Камал Театры Алма-Атада тагын 5 мәртәбә була. 2014 елны Г.Камал исемендәге Татар дәүләт Акадеия театры гастрольләре М.Ауэзов исемендәге Казах дәүләт Академия драма театры сәхнәсендә 9-11 сентябрьдә үтәчәк. Гастрольләр афишасында 3 спектакль: татар театры мэтро артистлары катнашында Илгиз Зәйниевның “Бабайлар чуагы”, 2012 елның шаулы премьерасы - “Мулла” Туфан Миңнуллин һәм 24 ел буе сәхнә тотучы “хит”-спектакль “Гөргөри кияүләре” Туфан Миңнуллин.   | (полный текст новости)

  • 2014-08-13 05:11 Паспортыгызны күрсәтергә әзерсезме? (Сораштыру)
    12.08.2014 Интернет Шәһәрләрдә бушка wi-fi урыннарны булдыру эшен җәелдерә генә башлаганнар иде – булмады. Монда да киртә барлыкка килде дип көрсенәләр. РФ Премьер-министры Дмитрий Медведев, кеше паспорттагы мәгълүматны күрсәткәч кенә бушка булган чыбыксыз Интернетка тоташа алачак, дигән фәрманны имзалады. Җәмәгать урыннарында бушка Интернетка күнеккән кешеләр бу яңалыкны, йомшак иттереп әйткәндә, шатлык белән кабул итмәде. Сораштыруда катнашкан кешеләрнең күбесе паспортны күрсәтү шартына риза түгел, алар wi-fi белән кулланмаячакбыз ди. Ә сез чыбыксыз Интернет кулланасызмы, паспортны күрсәтергә әзерсезме? Тәбриз ЯРУЛЛИН, Бөтендөнья татар яшьләре форумы рәисе: – Мин моны берникадәр кешеләрне контрольдә тотар өчен эшләнә дип уйлыйм. Хәзер фикер белдерү урамда түгел, ә Интернет киңлек­лә­рендә. Шуңа да бу карар яр­дәмендә күзәтүче­лекне көчәй­тергә уйлыйлар. Террористларны, җинаять­челәрне тотарга уңайлы дип акланалар, әмма хәзер спутниклар кесә телефоны булган кеше­нең кайда басып торганына кадәр күрсәтә, кем белән ни турында сөй­ләш­кәнне белә­ләр. Җи­наять­­че начар гамә­лен тормышка ашырыр өчен җәмәгать урынына килеп, паспорт мәгъ­лү­матын кертеп утырмаячак бит инде. Ул башка юлларны табачак. Кулланмыйм дип әйтә алмыйм, минем берни дә яшерәсем юк, әмма бу уңай­сызлыклар тудырачак. Данил СӘФӘРОВ, күптөрле татарча Интер­нет-проектлар авторы: – Бу тәртипнең нәкъ менә бүген барлыкка килүе очрак­лы түгел. Мәгълүмати сугыш бара һәм яңа канунны чыгаручылар бу “очраклылык”ны инкарь дә итми бугай. Соңгы арада түрәләрдән гел нәрсә­недер тыю, чикләү турында ише­тәбез. Бу, бер яктан, бераз куркыта да. Әмма, төптән уйлап карасаң, бу яңа тәртип канун бозмый гына яшәү­че­ләр өчен бернинди авырлык тудырырга тиеш түгел. Контроль арта, ди кайберәүләр. Минем­чә, реаль тормышта кануннар нинди, Интернетта да шул ук булырга тиеш. Алайса, онлайнда күпләр батыраеп китә: мыскыл итәләр, яныйлар, пычрак аталар. Һәр кеше үз сүзе өчен җаваплы булырга тиеш. Интернетта һәр адым өчен конкрет кеше җаваплы булырга тиеш. Анонимлык – сүз иреге күр­сәт­кече түгел. Финанс җи­наять­ләрне инде әйтеп тә тормыйм. Әйтик, минем күп­тән түгел генә Яндекс. Деньги ресурсыннан 2 мең­нән артык акчамны урладылар. Әгәр уг­ры исемсез-атсыз рә­вештә Интернетка очраклы wi-fiдан кер­гән булса, аны таба алмаслар инде. Евгений ХӘМИТОВ, галим: – Метрода булсам, бушка wi-fi кулланам, кафега да бушка булган Интернет өчен барам. Казан Европа шәһәр­ләренә охшый башлаган иде, хәтта башкалада йөргән бер­ничә автобус маршрутында да wi-fi Интернет бар. Уңайлы бит! Әмма оператор миннән паспортымны сорый башлый икән, аның белән кулланмаячакмын. Операторлар болай да безне кү­зәтә, ни язганыбызны, кем белән аралашканны белә. Ни өчен тагын мондый чик­ләүләр кирәк булды? Метрода барганда Интернетка тоташам икән, мин бер­ничә реклама карарга мәҗ­бүр­мен, хәзер паспортны да язып утырырга кирәк булачак, вакыт күп сарыф ителә. Эльмир НИЗАМОВ, композитор: – Wi-fiны актив кулланам. Әмма Медведев карарны имзалаган икән, буйсынмый нишлисең? Интернет барыбер кирәк, бушка булуы уңай­лы. Мондый фәрманның нигә ки­рәк­леген аңлап бетермим. Без­дә барысын да катлауландырырга яраталар инде. Ни дисәң дә, операторларга шәх­си мәгъ­лү­матны саклау өчен җавап та тотарга туры килә­чәк. Бу өс­тәмә мәшәкать. Таиландта бушка Интернеттан кулланган кеше паспортны күрсә­тергә тиеш. Тик Интернеттан кулланучылар саны кимемәгән.  115 | 09.08.2014 (полный текст новости)

  • 2014-08-12 12:24 "Акыллым" проекты, яки татар телен ничә яшьтә өйрәнә башларга? (ФОТО)
    11.08.2014 Милләт Хәзерге заман балалары гаҗәеп дәрәҗәдә акыллы, актив, кызыксынучан булып үсә. Алар мәгълүмати технология казанышлары белән дә бик иртә таныша. Мисал өчен, бертуганымның кызы Айсылу әле кечкенә булу сәбәпле укый-яза белмәсә дә, планшетта үзенә кирәкле уенны ачып, аны өлкәннәргә караганда да шәбрәк итеп уйнап күрсәтә ала. Хәер, бүген сабыйларга акыл, белем һәм тәрбия бирүгә ярдәм итә торган чара-мөмкинлекләр күптөрле. Кибеттә балалар өчен кызыклы китапларны, игътибар, сабырлык, зирәклекне үстерүгә юнәлтелгән уеннарны бер авырлыксыз табарга мөмкин. Кызганыч, ләкин аларның күпчелеге рус телендә. Нәкъ менә шуны истә тотып, Тюльпан Минһаҗева “Акыллым” проектына алынырга була да инде. “Акыллым” – татар телен бишектән өйрәнү системасы. Ул үзенчәлекле иллюстрацияле карточкалар җыелмасыннан гыйбарәт. Система күренекле америка врач-физиотерапевты, галим Глен Доман методикасына нигезләнгән. Доман сабыйларның күреп истә калдыру сәләтенә зур игътибар бирә. Шуңа бәйле рәвештә аның методикасында рәсем һәм кызыл төстәге эре хәрефле сүзләр төшерелгән карточкалар кулланыла. Доман фикеренчә, сабый өчен аерым хәрефләргә караганда тулы бер сүзне аңлау, истә калдыру күпкә җиңелрәк. Ә менә Тюльпан шундый карточкаларның татар телендәгеләрен әзерли. Ире Булат уллары Арслан тугач, Доман карточкаларының русча вариантын алып кайта. Бала белән шөгыльләнә башлагач, аның рәсем атамаларын рус телендә истә калдыру куркынычын аңлап, Булат һәм Тюльпан мондый карточкаларның татарчасын эзләп карый. Әмма аларның юклыгы ачыклана. Шуңа Тюльпан Доман карточкаларының татар вариантын эшләп карарга була. Бүген исә “Акыллым” проекты кысаларында 3 үзенчәлекле иллюстрацияле карточкалар җыелмасы бастырылган инде. Төп җыелма 6 теманы үз эченә алган А5 форматындагы 120 карточкадан тора. Алардагы сүзләр һәм рәсемнәрнең һәркайсын Тюльпан үзе сайлаган, эшкәрткән һәм әзерләгән. Рәсемнәр ак фонда урнаштырылган, бу исә предмет яки күренешне кабул итүне тагын да җиңеләйтә. Кире яктагы сүзләр исә эре кызыл хәрефләр белән язылган. Алар баланың хәтерен, игътибарын чыныктыра, күреп истә калдыру һәм тумыштан дөрес яза белү сәләтен үстерә. Бер яшьлек улым Арсланга әлеге карточкалар бик ошый. Ул бигрәк тә рәсемнәрне карарга ярата. Карточкалар сыйфатлы кәгазьдән эшләнгәнгә, бала ертыр, дип борчыласы юк. Кырыйлары очлы түгел, түгәрәкләнгән. Бу сабый киселә, җәрәхәтләнә күрмәсен өчен махсус эшләнгән, – дип аңлатты Тюльпан. Проект авторы әйтүенчә, өйрәнүне нәкъ менә төп җыелмадан башларга кирәк. Ул балага әйләнә-тирә, әйбер-күренешләр, кешеләр һәм җанварлар турында күзаллау тудырырга ярдәм итә. Сүзләрне сайлау, сыйфатлы рәсем табу, аны фотошопта эшкәртү, карточкаларны бастыру беренче карашка җиңел тоелса да, чынлыкта авыррак булып чыккан. Үзебезгә эшләгән беренче чыгарылышта хаталар да шактый иде. Аннан ирем Булат белән уйладык та, сабыйларын татарча тәрбияләргә теләүче әти-әниләргә ярдәмче рәвешендә чыгарылышларны төрләндерергә һәм таратырга булдык, – ди Тюльпан. Шул рәвешле төп җыелмага өстәмә чыгарылышлар да әзерлиләр. Алары инде баланың белемен, тел байлыгын, күзаллавын тагын да тирәнәйтү, баетуга юнәлтелгән. Мисал өчен, “Ел фасыллары” җыелмасында 60 карточка. Аларда гаҗәеп матур табигать күренешләре төшерелгән һәм аларның атамалары язылган. Әлеге җыелма ярдәмендә әти-әниләр сабыйларын ел фасылларын аерырга өйрәтә, аларга җиләк-җимеш, яшелчәнең кайчан чәчәк атуын, өлгерүен, кышкы, язгы, җәйге һәм көзге урманның нинди булуын аңлата ала. Әлеге рәсемнәр ярдәмендә төрле кызыклы биремнәр үтәргә, уеннар уйнарга була. Кыскасы, әлеге карточкалар баланы кызыксындыру һәм иң мөһиме – татар теленә өйрәтү өчен яхшы мөмкинлек. “Акыллым” проектының өченче җыелмасы – “Укырга өйрәнәбез” дип атала. Ул алфавитның һәр хәрефенә багышланган 38 сүзне үз эченә алган. Әлеге җыелманы Тюльпан әнисе, Татарстанның атказанган укытучысы, 36 ел гомерен балаларга белем бирүгә багышлаган Гөлфия Хәбибуллина ярдәмендә эшләгән. Чөнки балаларны укырга өйрәтүнең үз нечкәлекләре, үзенчәлекләре бар. Биредә авторлар сүзләрнең сирәк очрый торганнарын, кулланылыштан төшеп калганнарын сайлап алырга тырышкан. Чөнки, беренчедән, бу баланың тел байлыгын арттырырга, икенчедән, дәресләрне төрләндерегә ярдәм итә. Карточкаларның кире ягында һәр хәрефкә иҗекләп шигырь яки табышмак язылган. Кайбер шигырьләр тасвирлама рәвешендә, алар язылган сүзнең мәгънәсен аңлатып бирә. Аларның һәммәсен авторлар үзләре иҗат иткән. Бу эштә Тюльпанга иптәш кызы Гөлназ Гыйләҗева да булышкан. Кайбер карточкаларда омоним сүзләр очраса, башкаларында тарихи вакыйгалар сурәтләнә. Бу җыелма бәләкәчләргә генә түгел, өлкәннәргә дә кызыклы һәм файдалы булачак. Әлеге җыелмадагы сүзләр арасында мин рәйхан (базилик), һөдһөд (удот), зелпе (жимолость), шәфталу (персик) кебек көндәлек аралашуда сирәк кулланыла торган сүзләрне очраттым. Җыелмаларны сатып алучылар, сораучылар, проект белән кызыксынучылар күп икән. Татарстанда гына түгел. “Акыллым”ның бер җыелмасы Иваново шәһәренә “киткән”. Тагын бер җыелманы почта аша җибәргәннәрен инде Финляндиядә көтеп торалар. Димәк, сабыйларын бишектән татарчага өйрәтергә, аларга милли тәрбия бирергә теләүче гаиләләр бар. Ихтыяҗ булгач, Тюльпан тормыш иптәше белән бергәләп бу проект өстендә эшләвен бүген дә дәвам иттерә. Минем белән очрашып сөйләшкәндә ул саннар, төсләр һәм формаларга багышланган яңа чыгарылыш әзерли иде. Якын киләчәктә кеше, гаилә, ислам дине, хисләр, һөнәрләр һ.б. темалар буенча җыелмалар эшләргә уйлый. Бүгенге шартларда балага туган телне өйрәтү – көнүзәк мәсьәлә. Бу уңайдан Тюльпан үз фикерләрен җиткерде: – Татар телен сабыйга кечкенәдән сеңдерергә кирәк. Әлбәттә, моның өчен иң мөһиме – гаиләнең туган телдә аралашуы. Ә татарча карточкалар, китаплар ул бары тик өстәмә ярдәмче генә. Миңа калса, һәр татар баласы үзенең фикерен җиткерә алырлык дәрәҗәдә генә булса да туган телен белергә тиеш. Киләчәктә кулланырмы ул аны, юкмы – анысын үзе хәл итәр. Ә менә сөйләшәсе килеп тә, татарча сөйләшә алмаса, аңа кыен булачак. Киләчәккә хыялым: оныкларымның яныма кайтып: “Исәнме, дәү әнием” – дип эндәшүләрен ишетү. Минемчә, моннан да зуррак бәхет юктыр бу дөньяда.   1   2 Ләйсән ИСХАКОВА | 11.08.2014 (полный текст новости)

  • 2014-08-12 12:24 Казанда Театраль солянка булачак
    11.08.2014 Шоу-бизнес Күп санлы тамашачыларның соравы буенча “Театраль солянка” янәдән Филармония сәхнәсендә. Илназ Баһ бакчачы, хатыны IndiVa, кайнанасы Әлфинә Әзһәмова. Көннәрдән бер көнне, Илназ гаиләсен Төркиягә ял итергә җибәрә. Ә үзе дусларын - Раяз Фасихов, Руслан Кираметдинов, Ринат Рахматуллинны шашлык ашарга чакыра. Әлбәттә, кызларсыз күңелсез, шуңа да Ләйсән Гыймаева, Ландыш Нигъматҗанова, Алина Даутова егетләр янына иптәшкә килә. Шулай, рәхәтләнеп күңел ачканда, бакчага янгын сүндерүче чибәр Ришат Фазлыйәхмәтов килеп төшә. Шулвакыт бакча яныннан яшь пар узып бара – Айгөл Рахимова белән Рәсим Фасихов. Һәм нәкъ шушы бакча буенда Рәсим үзенең сөйгәненә тәкъдим ясый. Илназ Баһның күршесе Илдар Әхмәтовның да кунакка керәсе килә, әмма юк, хатыны Иркә җибәрми. Илдар урынына бер-берсен яратучы гаилә дуслары Динә һәм Рафаэль Латыйповлар хисле уллары Ленар Сәйфиев белән кунакка килә. Менә шулай шау-гөр килеп ята Баһның бакчасы. 18 сенябрь көнне артистларны гадәти булмаган кыяфәттә “Филармония” залында күрергә ашыгыгыз. Бу гади концерт түгел, алып баручыларсыз музыкаль театр. Режиссер: Гөлназ Сафарова. 18 сентябрь, Филармония, Белешмәләр өчен телефон: 297 43 77.   | (полный текст новости)

  • 2014-08-12 12:24 Рашат Якупов: "Яшьләр форумын күңел ачу чарасы диючеләр белән ризалашмыйм"
    12.08.2014 Милләт Рашат Якупов фикеренчә, президентлыкны яклау, күпләрнең милли проектлар белән килүе, татар теленең абруен арттыру өчен тәкъдимнәрнең резолюциягә керүе – татар яшьләре форумының заяга узмавын күрсәтеп тора. Рашат Якупов Дөнья татар яшьләре форумы, "Үзебез" хәрәкәте оештырган төрле милли проектларда актив катнаша. Ул форумның идарә әгъзасы. V форумга Рашат делегат булып сайланса, быелгы чарада "Мин татарча сөйләшәм - Tatweb" мәктәбен алып барды. Форумнан соң интернетта бу чараны "тусовка", салым түләүчеләрнең акчаларын туздыручылар дип тәнкыйтьләүчеләр, бәйсез форум оештырырга чакыручылар да булды. Рашат Якупов фикеренчә, президентлыкны сакларга чакыру, чарага күпләрнең милли проектлар белән килүе, татар теленең абруен арттыру өчен тәкъдимнәрнең резолюциягә керүе – татар яшьләре форумының заяга узмавын күрсәтеп тора. Якупов Азатлык сорауларына җавап бирде. – Әле генә үткән һәм аңа кадәр булган форумны чагыштырып карасак, уңышлы һәм уңышсыз яклар дип ниләрне санар идең? – Соңгы форум югарырак дәрәҗәдә узды, чөнки делегатларның күпчелеге конкрет проектлар белән килде. Оештыру комитеты һәрбер делегат үзенең төбәгендә, чит илдә, яки Казанда булсынмы, татар теленә, татар милләтенә, мәдәниятенә, тарихына багышланган ниндидер бер проект тәкъдим итәргә тиеш дигән таләп куйган иде. Аларның иң яхшылары сайлап алынды һәм секция утырышлары проектлар мәктәбе буларак оештырылды. Бу мәктәптә татар теленә, мәдәниятенә тәэсир итә алырдай иң шәп проектлар тәкъдим ителде. Бу, миңа калса, иң отышлы ягы булгандыр. Делегатлар форумга күрер өчен генә түгел, ә мин татар милләте өчен нәрсә эшли алам, дигән сорауга җавап белән килгән иде. Мин "Мин татарча сөйләшәм - Tatweb" дип аталган секциядә бу проектлар мәктәбен үткәрдем. Бу секциягә килгән проектлар белән яхшылап таныштым. Гомумән, татар телен үстерү максатында, заманча ысуллар кулланылган, бик тә кызыклы һәм эчтәлекле проектлар, фикерләр һәм идеяләр бар. – Бу проектлар арасыннан үзеңнең күңелеңә кереп калган иң кызыклы дип кайсын атар идең? – Миңа Мәскәүдән татар дизайнерлары Мәрданшиннар гаиләсенең "Әлифба" проекты ошады. Алар планшетлар һәм электрон әсбаплар өчен махсус кушымта булдыру өстендә эшлиләр. Бу бик кирәкле проект, чөнки хәзер кесәсендә смартфон, яки планшет булмаган кеше бик сирәк. Ә татар теленә бәйле кушымталар бездә юк дәрәҗәсендә. Безгә бу юнәлешне нык үстерү кирәк. Ниһаять, Татарстан фәннәр академиясе белән берлектә Tat Dict дип аталган Android өчен язылган сүзлек чыкты. Ул бик сыйфатлы сүзлек. Балалар белән эшли торган проектлар да шактый күп иде. Активист Айгөл Әюпова, баласына татарча тәрбия бирү максатыннан, "Үчтеки" дип аталган сайт башлап җибәрде. Анда балалар өчен шактый кызыклы материаллар бар. Алар заманча видеолар да төшереп куялар. Тюльпан Миңһаҗева "Акыллым" дип аталган бик кызыклы проект тәкъдим итте. Балаларның мантыйгын, фикерләвен һәм тел байлыгын арттыру өчен татар телендә махсус карточкалар системасын булдырганнар. Тематик яктан бүлеп, алар белән эшләү ысулларын да күрсәттеләр. Төрле проектлар бар иде. Кемдер төбәкләрдә дискуссия клубларын татар телендә генә үткәрергә тәкъдим итте. Гомумән алганда, бу проектлар барсы да кирәк һәм әһәмиятле дип саныйм мин. – Барлык делегат та проект белән килгән идеме соң? – Мин барлык делегатларның да анкеталарын карап чыкмадым. Чыгыш ясаучыларны тыңлаганда һәм үзара аралашканда күпчелек егет һәм кыз реаль нәрсәдер күрергә, нидер ишетергә, нидер тәкъдим итәргә килгән иде. Хәзер форум күңел ачу чарасы гына, фәлән-төгән дигән тәнкыйтьләүчеләр дә бар. Мин моның белән ризалашмыйм. Төбәкләрдәгеләр өчен татар теле тансык, алар Казандагы һәм башка шәһәрләрдәге активистларны сирәк күрә. Алар бу проектларны күреп, илһамланып, монда күргәннәрен үзләренә кайтып җиткерербез дип китәләр. Якындагы елларда бу юнәлештә хезмәт итәргә тырышырлар. 100% барсы да шундый дип әйтү дөрес булмас. Бу хәл беркайчан да мөмкин түгел. Араларында бәлки артык кызыксынмаучылар да булгандыр. Нигездә, делегатларның күпчелеге билгеле бер максат белән, татар теленең үсешенә ничек тә булса тәэсир итү теләге белән килгән иде. – Син үзең форумның пленар утырышында татар теленә кагылган тәкъдимнәр белән дә чыктың. – Чыгышым тулысынча ике теллелеккә багышланган иде. Хәзер алдыбызда татар телен дәүләт теле дәрәҗәсенә күтәрү мәсьәләсе тора. Барыбыз да беләбез, әлегә телебезнең дәрәҗәсе югары түгел. Яшьләр форумы активистлары, "Үзебез" хәрәкәте координаторлары актив рәвештә хатлар язабыз. Без татар теле кулланылырга тиеш, яки кулланыла алырдай урынны күрсәк, анда хат җибәрәбез, яки җитәкчеләренә шалтыратып таләбебезне белдерәбез. Коммерцияле оешма икән, "без сезнең сатып алучыларыгыз, тавар тышлыгындамы, әллә элмә такталармы, аларны татарча күрергә телибез" дип сорыйбыз. Еш кына отписка, йә булмаса "хатыгызга рәхмәт" дигән җавап алырга туры килә. Хөкүмәт тә үз ягыннан аерым бер өлкәләрдә татар теле үсеше өчен тырыша. Без яшьләр, активистлар һәм хөкүмәт эшчәнлеген берләштерер өчен, Татарстан президенты каршында ике теллелек буенча омбудсмен кирәк дигән тәкъдим белән чыктык. Шулай ук Татарстан хөкүмәте каршында махсус иҗтимагый шура булырга тиеш дип саныйбыз. Иҗтимагый активистларны да кертеп, хөкүмәт белән бергә ике теллелекне үстерү өчен эшли торган оешма кирәк. Мин тагын бер мәсьәләне күтәрдем, еш кына безнең элмә такталары бик хаталы була. Универсиада алдыннан Казан метросында харита һәм мәгълүматлар белән электрон такталар урнаштырылды. Татарчасын да ачтылар, әмма анда бер сүздә дүртәр хата күрергә мөмкин иде. Бездә белгечләр бар, әмма бу эш системага салынмаган. Мин Казанда бердәм тәрҗемә үзәге булырга тиеш дип саныйм. Элмә такталарны һәм башкаларны тәрҗемә иткәндә бөтен оешмаларның тәрҗемәләрен үзәктәге белгечләр тикшерсә, бу татар телендә булган хаталарны шактый киметер иде. Татар телен үстерү өчен аның куллану дарәсен киңәйтү кирәк. Татар теле төрле өлкәләрдә, яңа урыннарда кулланылырга тиеш. Прогресс булмаса артка китү башлана. Шуңа бәйле, бу форумда тагын бер тәкъдимем булды. Билгеле, безнең татар театрлары бар. Яшьләр анда, бәлки, елга бер тапкыр буладыр, ә аеруча мәдәният белән кызыксынганнар тагын да күбрәк йөри. Кинотеатрларга яшьләр, көн саен булмаса да, атна саен йөри. Кинотеатрлар яшьләрнең күңел ачу урыннарының берсе ул. Казанда татар кинотеатрын ачу мәсьәләсе шактый актуаль. Татар фильмнарын төшерүне дә, чит ил фильмнарын татарчалаштыруны да җайга салу кирәк. Бу татар теле үсешенә зур этәргеч ясар иде. Белүбезчә, казакълар бу эшне башлаган һәм ул аларда шактый уңышлы бара. Без бу проектларны резолюциягә дә керттек. Тәкъдимнәр белән чыгыш ясаган вакытта хөкүмәттән дә кешеләр бар иде, алар да тыңлап утырды. Бу юнәлештә эшебезне дәвам итәрбез дип уйлыйм, бер чыгыш белән генә чикләнү һич мөмкин түгел. – Ничек уйлыйсың, ничектер мондый проектлар хөкүмәттә авырлык белән үтә. Яшьләр булдыргансыз, әйдәгез без моны эшлик, дип канатланып күтәреп алмыйлар. Элмә такталарны инде ун елга якын сөйлиләр, телләрне үстерү програмына да миллионнар бүленә, әмма әле һаман да очы-башына чыкканнары юк. – Мин үзем ул даирәгә якын кеше түгел, аларның эчке тормышларын белмим. Ни генә булмасын, бу өлкәдә туктап калырга ярамый. Без татар теле, татар милләте үсеше өчен үз тәкъдимнәребезне җиткерик, бу юнәлештә эшебезне дәвам итик, вакыты белән килер, Аллаһ бирса! – Форум вакытында интернетта катнаш никахлар турында дискуссия оештырып вакыт үткәрү кирәк идеме дигәнрәк бәхәсләр дә булып алды. – Татарда дини юнәлештәге, әхлак тәрбиясе көчле булган традицион гаилә дигән төшенчә бар һәм безнең милләтебезне саклап калган факторларның берсе булып тора. Хәзер бу карашлар бераз югалып бара. Чит илләр тәэсирендә гаилә төшенчәсе юылып бара кебек. Бу мәсьәләне күтәрү шактый актуаль иде, чөнки яшьләр төрле яктан килә, һәм алар төрлесе төрле фикердә. Тел чын мәгънәсендә гаиләдә генә саклана һәм мәдәниятебез дә, милли үзаң да гаиләдә бирелә. Бу мәсьәлә беркайчан да актуальлеген югалтмаячак. – Төбәкләрнең лидерлары булган татар яшьләре иң кимендә үзләре шуны аңлап һәм кайткач үзләрендә дә аңлату эшләрен башласалар, бу бәхәс клубының файдасы булачак дип әйтәсең килә инде. – Әлбәттә! – Форумнан соң, интернетта бу оешма хөкүмәт канаты астында, һәм шуңа күрә, милләт өчен артыгын кыймылдый алмый дигәнрәк фикерләр дә калдырдылар. Алар бәйсез форум оештырырга кирәк дип тәкъдим итә. Моңа ничек карыйсыз? Яшьләр форумы бәйсез була аламы? – Форумда ачык микрофон куелган иде. Фикер белдерергә теләүчеләрне беркем дә чикләмәде. Шул ягын да әйтим, бу форумның максаты – бәйсез оешма булып ниндидер белдерүләр ясау түгел, ә яшьләрне җыеп, аларны мөмкин кадәр илһамландыру иде. – Бу форумга һаман шул бер үк кешеләр йөри дип тәнкыйтьләүчеләр дә бар. – Бу ягын тулысынча җирле оешмалар хәл итә. Делегатлар җирле оешмалардан сайлана. Миңа калса, бер яктан тәҗрибәле кешеләр дә килергә тиештер. Шулай ук даими рәвештә делегатларны яңартып тору кирәк. Яңаларны китереп аларны да татар хәрәкәтенә кертеп җибәрү дә әһәмияткә ия. – Интернетта Шыгырданга сәфәрдән соң форумны хөкүмәттән зур акчалар алып, хөкүмәт җырын гына җырлаучы "тусовка" дип язучылар да булды. – Мондый сүзләр еш ишетелә. Миңа калса, кемдер эшли, әйтик, кемдер бу эшне тәнкыйтьли. Бу һәрвакыт була торган әйбер. Форумны бары тик "тусовка" гына дип атау дөрес түгел. Дөрес, килгән делегатлар арасында төрле кеше бар. Кемдер бер максат белән, кемдер икенче максат белән килгән. Төрле төбәкләрдән, төрле илләрдән татар яшьләрен җыеп, аларга актуаль мәсьәләләрне аңлатып, фикер алышып һәм татар теле, мәдәнияте, рухи кыйммәтләр үсешенә аларны илһамландыру – бу үзе генә дә шактый әһәмиятле әйбер. Әйтик, форумның бер көнендә Болгарга бардык. Әле гомерендә дә мәчетләрне күрмәгән, татар мәдәниятенең шундый югары дәрәҗәдә, ә тарихының бик тирән булуын белмәгәннәр дә бар. Алар монда килеп Болгарны, безнең мәчетләребезне күреп илһамланып кайтып китәләр. Миңа калса, форумның програмы шактый яхшы уйланылган иде. Җитди сөйләшүләр дә күп булды. Әйтик, пленар утырышта президентлыкны саклау белдерүен кабул итү – зур әһәмияткә ия, чөнки иҗтимагый фикер иде ул. Бу форумда җитди сөйләшүләр һәм фикерләр күп булды. Форум кирәкмәгән "тусовка" дип әйтүчеләр, миңа калса, бик үк хаклы түгелдер.   Наил АЛАН | 11.08.2014 (полный текст новости)

  • 2014-08-12 12:24 Кайтарыр идем үткәнне...
    12.08.2014 Җәмгыять Айсылу белән вузга укырга кергәндә таныштык. Соңгы имтихан көне иде. Төшке ашны бергә ашарга дип, буфетка кердек. Сөйләшә торгач, бер районнан булып чыктык. Хәбәрләшеп торырга вәгъдә биреп аерылыштык. Безгә бәхет елмайды. Икебез бергә бер төркемдә укый башладык. Баштарак мәлдә мин сүземне әйтергә дә куркып торсам, Айсылу бик батыр кыз иде. Туры сүзле, кешеләрне үпкәлә­түдән дә курыкмый. Өстәвенә укытучыларга да каршы әйткәли, алар белән бәхәсләшә иде. Укып бетергәч, мин алган белемем буенча эшкә урнашсам, Айсылу бөтенләй башка өлкәне сайлады. Кияүгә дә чыгарга ашыкмады, икенче югары белем алды. Баштарак хәбәрләшеп торсак, соңыннан элемтәләр югалды. Кешедән генә Айсылуның кияүгә чыкканын, бала үстергә­нен ишеттем. Еллар уза торды. Быел төркемдәшләр белән очрашуга җыелдык. Һәркем үз тормышы белән таныштырды. Күбесе­нең икешәр бала, ирләре бар. Кемдер яңа гына кияүгә чыккан. Чират Айсылуга да җитте. Элеккеге Айсылуның тамчысы да калмаган.– Баштарак үз эшемне булдырыйм дип йөрдем. Кияүгә дә соңлап кына чыктым. Әти-әни­емә кадерле кыз бала идем. Моннан 6 ел элек әтием юл фа­җи­гасенә эләкте. Табиблар ничек кенә тырышмасын, аны коткарып кала алмадылар. Бу хәсрәт әле 45 яшен тутырып кына килүче әниемне бөтенләй аяктан екты. “Мин, Вәгыйзсез ничек яшим?” – дип елый иде. Чибәр, эшкә уңган әниемне кияүгә сорап килүчеләр дә булды. Тик ул моны авыр кабул итте. Күпме генә чакырсам да, безгә килеп торырга ризалашмады, – дип сөйләде Айсылу. – Ул вакытта ирем дә көйсез иде. Икенче бала алып кайт дип аптырата башлады. Җит­мәсә, эш урынымда күңел­сез­лекләр килеп чыкты. Әнием янына кайтырга түгел, аның хәлен сорарга да вакытым җитми иде. Ирем миннән көчлерәк булып чыкты. Кияүгә чыккач, холкымны бөтенләй үзгәртте. Бәхәс­ләшә торган, үз сүзен әйтүче Айсылудан җилләр исте. Әнием тәрбияләгәнчә яшәдем. Ә ул: “Иреңне хөрмәт ит. Аның белән киңәш. Сүзен тыңла. Аңынча эшлә”, – дия торган иде. Мин шулай эшләдем дә. Менә шуңа үз әниемнең хәлен белергә дә вакытым калмады. Берзаман әнием үзе килеп керде. “Кызым, табиблар нидер таптылар. Онкология хастаханәсенә барырга кирәк”, – ди бу. Минем авырга узып йөргән вакытым. Үз хәлем хәл. Иртән башлар әйләнә. Күңел болгана. Беренче көнне әни бе­лән барсам да, калган көн­нәрне ияреп йөрүне кирәк тапмадым. Атна-ун көннән әнием балкып кайтып керде: “Син безнең авыру түгел”, – дигәннәр икән. Ә мин шулчакта аның авыру картасын ачып та карамадым. Шул көннән соң әнием ике генә көн яшәде. Кулларымда изге теләкләрен тели-тели җан бирде. Әле дә үземне әрләп яшим. Нигә әни­емне үзен генә йөрттем икән? Ник табиблар белән сөйләшеп карамадым? Менә шундый сорау­лар белән яшәгәнемә 2 ел узып бара инде.Айсылу иң якын кешеләре алдын­да күз яшьләрен дә яшер­мәде. “Чит гаиләгә килеп керү дә авыр булды. Иремнең әти-әни­сен начар диясем килми. Әмма минекеләр түгел инде. Атна саен иремнең авылына кайткач, әти-әнием тагын да сагындыра. Бер кайгысыз, шат вакытларым артта калган икән бит минем. Ә хәзер эч серемне сөйләргә кешем дә юк. Кайчак 3 яшьлек кызым белән сөйләшеп, күңелем­не бушатам”, – ди ул.– Шул елларны кирегә кайтарып булса, әниемне өрмәгән урынга да утыртмас идем. Үткән­нәрне кире кайтарып булса икән. Нинди булса да, үз әти-әниегез­не яратып яшәгез. Кадерен белеп, хөрмәтләгез. Бер югалткач, кире кайтарып алып булмый. Гомер­леккә йөрәгемдә яра калды. Аллаһы Тәгалә ике якын кешемне алды, ике сабый бирде дип тә сөенәм. Кечкенә кызымда нәкъ әнием чалымнары да бар бит. Ул кыяфәте, сөйләшүләре. Төскә- биткә дә нәкъ әбисе инде! Шул бәхетемә карап, сөенеп яшим хәзер...  Гөлүсә ХӘМИДУЛЛИНА 114 | 08.08.2014 (полный текст новости)

  • 2014-08-11 09:07 Эшсезләр күп... ә хезмәт урыннары тагын да күбрәк
    11.08.2014 Җәмгыять Соңгы атнада республикада эшсезләр саны сизелерлек кимегән. Шулай булуга да карамастан, бу күрсәткеч Татарстанда һаман да югары булып кала бирә. Бүгенге көндә Татарстанда барлыгы 16 меңгә якын эшсез кеше исәпләнә. Аларның 560ы эш урыннарын узган атнада гына калдырган. Бу кешеләрнең 274е хезмәт урыныннан үз теләге белән китсә, 26сы – эш бирүче тарафыннан куылган яки кыскартылган. Шул ук вакытта эшкә урнашучылар да юк түгел. Мәсәлән, узган атнада гына да республикада эшсезләр саны 70 кешегә кимегән. Хезмәт урыны таба алмаучыларның күбесе исә Казан, Чаллы һәм Түбән Кама шәһәрләрендә теркәлгән. Ә менә Мендеелевскида андыйдар саны нибары 99 кеше генә, дип хәбәр итә Татарстанның Хезмәт, халыкны эш белән тәэмин итү һәм социаль яклау министрлыгы. Хәер, республикада буш хезмәт урыннары да кимеми. Хәзерге вакытта Татарстанда халыкка барлыгы 48 меңгә якын эш урыны тәкъдим ителә. Соңгы атнада гына да республикада 3500гә якын өстәмә хезмәт урыннары барлыкка килгән. Барлык вакансияләрнең яртысыннан артыгы - Казан шәһәрендә. Чаллы, Алабуга, Түбән Кама һәм Яшел Үзән шәһәрләрендә дә буш вакансияләр саны шактый күп. Эш урыннары аеруча аз төбәкләр исә – Чүпрәле, Кайбыч һәм Апас районнары.   --- --- | 10.08.2014 (полный текст новости)

  • 2014-08-11 09:07 Карәхмәтнең соңгы көннәре (ФОТО)
    11.08.2014 Мәдәният "2006 елның язында, халкыбызның сөекле улы бөек Тукаебызның тууына 120 ел тулуын билгеләп үткән көннәрдә, Татарстан радиосының әдәби-драматик тапшырулар редакциясенә Ленинград өлкәсеннән бер хат килеп төште. Хат авторы – Бикмурзин әфәнде (фамилиясе генә язылган иде) үз язмасында мәшһүр бер поэманың төп каһарманнарыннан берсе – атаклы Карәхмәтнең соңгы көннәре турында кызыклы гына мәгълүмат бирә. Аны сезнең игътибарга да тәкъдим итәм." Рөстәм АКЪЕГЕТ. «Миңлебай! Бар, тиз, Карәхмәтне чакыр!» – Чапты китте Миңлебай чатыр-чатыр. Үтмәгәндер күз ачып йомган заман, Килде дә җитте Карәхмәт – каһреман, – ди Тукай үзенең поэмасында. «Кем соң ул Карәхмәт? Ни өчен Миңлебай аның артыннан чаба? Укучы бу сорауларга җавапны тиз табар. Карәхмәт – сөекле Тукаебызның «Печән базары, яхуд Яңа Кисекбаш» (1908) әсәрендәге төп геройларның бер­се, дияр ул. Күбрәк белгәннәре Карәхмәтнең Казанда бертуган Никитиннар циркында чыгыш ясап, агай-энене шаккаттырган төрек пәһлеваны икәнен дә чамалар. Тукай турында истәлекләрне, профессор Ибраһим Ну­рул­лин китапларын укыганнар исә, бөек шагыйрьнең, бу мәшһүр поэмасын язгач, үзенең дә Карәхмәттән «шүрләп» йөргәнен өстәр. Шүрләрсең дә, «син аның йодрыкларын күргәнең юкмыни?» Җитмәсә, Карәхмәт «Болгар» кунакханәсендә Тукайдан берничә номер аша гына яшәгән. Балачактан ук күңелгә сеңеп калган бу әсәр герое белән миңа күп еллардан соң тагын бер тапкыр «очрашырга» туры килде. Эш болай булды. Алтмышынчы елларда мин Новосибирск шәһәренең бер предприятиесендә эшли идем. Бервакыт безгә атлет гәүдәле бер карт эшкә урнашты. Көннәрдән беркөнне ул, минем кулда рус баһадиры Иван Поддубный турындагы китапны күргәч, болай диде: «Әгәр дә сез көрәшчеләр белән кызыксынасыз икән, миндә алар турында бер альбом бар, теләсәгез күрсәтә алам». Һәм, чыннан да, икенче көнне минем өстәлемдә бик пөхтә итеп ватман кәгазеннән эшләнгән альбом ята – ул вакыт узудан саргайган газета мәкаләләре, төрле фоторәсемнәр белән тулган иде. Анда кемнәр генә юк... Саргайган фоторәсемнәрдә – мәшһүр көрәшчеләр: И.Поддубный, И.Заикин, Чуркин, Али Борһан һ.б. Альбомның бер битенә атаклы көрәшче Карәхмәт турында ниндидер бер газетадан кисеп алынган мәкалә урнаштырылган. Йотлыгып укырга керештем. Укырсың да – анда Карәхмәтнең соңгы көннәре хакында язылган. Мәкаләдән шул мәгълүм булды: Беренче бөтендөнья сугышы вакытында Көньяк фронтта авыр яраланган Карәхмәт рус гаскәрләренә әсир төшә. Озакламый ул авыр яралардан үлеп тә китә. Кем кулында диген?! Әле студент елларында ук берничә тапкыр Карәхмәт белән келәмдә бил алышкан һәм пәһлеван төрекне сыртына салган хәрби хирург, доктор Вой­цеховский кулында...» Югарыдары рәсемдә: Б.Урманче. «Печән базары, яхуд Яңа Кисекбаш» поэмасына иллюстрация. 1966 ел.Кәгазь, акварель, тушь, каләм. «Печән базары, яхуд Яңа Кисекбаш» поэмасына иллюстрация. Рәсемнең авторы Габдулла Тукай үзе булу ихтималы да бар. 1908-1910 еллар Э.Гельмс. Тукай поэмасына иллюстрация Кәгазь, акварель, тушь, каләм   БИКМУРЗИН 8 | (полный текст новости)

  • 2014-08-11 09:07 Авыл чүп-чары кая китә?
    11.08.2014 Авыл Татарстанның авыл җирлегендә яшәүче халыкка җыелган чүп-чарны яндыру катгый тыелган. Шулай булуга да карамастан, әлеге кагыйдәне бозучылар шактый күп. “Безне беркем дә карап-тикшереп йөрми”, дип өметләнә алар. Билгеле булганча, соңгы елларда республикада экологик халәтне яхшыртуга аеруча зур игътибар бирелә башлады. Әлеге мәсьәләнең шәһәр җирендә аеруча актуаль булуына карамастан, бу тармак белән бәйле проблема авыллар өчен дә ят түгел. Район җитәкчелеге җаваплы Авыл халкының күбесе яр буйларында аунап ятучы чүп-чарны гадәти күренеш буларак кабул итә башлады кебек. Кайберәүләр үз каралты-кураларыннан чыккан калдыкларны шуның өстенә китереп аударырга да читенсенми хәтта. Намуслыраклары исә чүп-чарны үз йорты территориясендә яндыруны өстенрәк күрә. Чынлыкта исә экологик кагыйдәләр нигезендә ишегалларында чүп-чарны яндыру катгый тыела. Авыл җирендә яшәүче халык калдыкларны бер урынга җыеп барырга һәм махсус контейнерларга ташларга бурычлы. Әгәр дә торак пунктта андый савыт юк икән, салага махсус машина беркетелә. Ул билгеле бер вакытта авылга килеп, халыктан барлык чүп-чарны җыеп китә. Татарстанның Экология һәм табигый ресурслар министрлыгында хәбәр итүләренчә, авыллардагы чисталыкны тәэмин итү өчен район хакимияте җаваплы. Ул торак пунктларга контейнер урнаштыру яки инде махсус машина билгеләү эшен оештыра. - Әгәр дә авыл шактый зур һәм чүп-чар бик күп икән, торак пунктның билгеле бер урыннарына контейнер урнаштырыла. Кечкенә авылларда контейнер булдыру үз-үзен акламый, шуңа күрә чүп җыю машинасы билгеләнә, - дип аңлаттылар безгә Экология һәм табигый ресурслар министрлыгының матбугат хезмәтендә. Шәхси хуҗалыкларга юл ябык Кагыйдә буларак, республика районнарында әйләнә-тирәнең чисталыгын, төзеклеген тәэмин итү белән административ инспекция шөгыльләнә. Авыл җирлекләрендә чүп-чарның тиешле урынга түгелүен экология инспекторлары күзәтә. Алар Татарстанның Экология һәм табигый ресурслар министрлыгы тарафыннан билгеләнгән кагыйдәләргә таяна. Авыл җирлекләренең чисталыгын контрольдә тоту һәм беркетмәләр төзү хокукы район башкарма комитетларына да бирелгән. Алар бу эшне аерым бер кешегә тапшыра. - Кагыйдә буларак, без һәрбер авылга махсус контейнер һәм арбалар урнаштырдык. Сала халкы чүп-чарны шунда алып барып аудара. Контейнерлар тулу белән махсус билгеләнгән чүплекләргә алып барып бушатыла. Атнага бер тапкыр районның һәр авылына барып, махсус тикшерүләр оештырабыз. Хокук бозу очраклары ачыкланса, шәхси затларга - 2-3,5 мең, рәсми затларга – 15-30 мең, ә юридик затларга исә 200-500 мең сумга кадәр штрафлар каралган, - дип сөйләде безгә Балтач районы административ-техник комиссиясенең җаваплы сәркатибе Павел Чулков. Законсыз рәвештә ишегалдында чүп яндыручыларга килгәндә исә, Павел Чулков сүзләренә караганда, аларны ачыклау һәм штрафка тарту шактый авыр, күп очракта мөмкин дә түгел. Ник дигәндә, кешенең шәхси территориясенә керү полиция хезмәткәрләренә дә, экологларга да катгый тыела. Ишегалдындагы чүп-чар белән дә шул ук хәл. Әгәр дә ул шәхси торак эчендә икән, йорт хуҗаларына шелтә белдерергә берәүнең дә хакы юк. Кемгә - шатлык, ә кем өчендер - артык чыгым Әйтергә кирәк, Балтач районы халкы авылларда чүп җыюның югары дәрәҗәдә оештырылуын ассызыклый. - Авылыбызда берничә урынга махсус контейнерлар урнаштырдылар. Без чүпне шунда алып барып ташлыйбыз. Аннары махсус трактор килеп, төяп алып китә. Аллага шөкер, бик уңайлы. Яндырып интегәсе юк, - дип сөйләделәр безгә Балтач районында гомер итүчеләр. Ә менә Мамадыш районыныда исә, киресенчә, авылларда чүп җыюның начар оештырылуы турында әйтәләр. - Башта халыкны “чүп түгәргә, яндырырга ярамый, алайса зур күләмдә штраф түләячәксез” дип куркыттылар. Хәзер без чүп-чарны махсус капчыкларга җыярга мәҗбүрбез, чөнки контейнерлар юк. Атнага бер тапкыр махсус машина килеп, капка төпләрендәге шул чүп-чарны җыеп китә. Аларның махсус чүп төяүчеләре бар, тик ни сәбәпледер аның бер дә эшлисе килеп тормый. Авыл кешесенең йортыннан чыгып, чүбен машинага менгергәнен көтеп тора. Әгәр дә чыгучы булмаса, чүпне алмыйча китеп барырга да мөмкин, - дип зарландылар Мамадыш районы авылларының берсендә яшәүчеләр. Алар язмада исемнәрен күрсәтмәүне үтенде, чөнки берәүнең дә үз авылы турында хурлап сөйлисе килми. Бөгелмә районында сала халкы чүпне махсус машинага чыгарудан үзе үк баш тарта икән. Барысына да әлеге хезмәтнең түләүле булуы сәбәпче. - Безнең авылда якынча 300 кеше яши. Шуларның 100гә якыны чүп-чарны җыеп, махсус машинага тапшырудан баш тарта. Бу хезмәтнең бәясе – кеше башына 26-28 сум тирәсе. Алар бу акчаны күпсенә. Чүп-чарны кеше күрмәгәндә генә яр буйларына, башка урыннарга алып барып ташлыйлар, - диде исемен күрсәтмәүне үтенгән ханым. Ул шулай ук авыл исемен күрсәтмәвебезне дә сорады. Шунысы да бар, кыш көннәрендә чүп җыючылар авыл җиренә, гомумән дә, килми икән. Андый очракта халык чүп-чарын теләсә кая ташлый. Республикабызның кечкенә авылларында чүп җыюның “яңа төре” турында ишетмәүчеләр дә бар икән. Алар контейнердан да файдаланмый, чүп-чар җыючы машина барлыгы турында да белми. - Безгә бу яңа кагыйдә килеп җитмәде әле. Элек ничек түккән булсак, чүпне һаман да шулай ташлыйбыз, яндырабыз, - дип сөйләде безгә Буа районындагы бер авылда гомер итүче Алинә Ибраһимова.  Рәмзия ЗАКИРОВА --- | 11.08.2014 (полный текст новости)

  • 2014-08-11 09:07 «КАИ ОЛИМП» приглашает посетить футбольное поле для тренировок и товарищеских игр
    11.08.2014 Спорт Футбольный стадион КСК «КАИ ОЛИМП» с искусственным покрытием, беговыми дорожками и трибунами на 1500 мест не оставит равнодушными Вас. Так же для Вашего комфорта предлагаем просторные раздевалки с индивидуальными шкафчиками и отдельными душевыми кабинками. Дорогие друзья! Рады Вам сообщить, что на футбольном стадионе КСК «КАИ ОЛИМП» сезонное снижение цен: часовое занятие групповыми видами спорта на ½ части поля теперь составляет всего 2 000 руб.               Дополнительная информация:   Рабочий: 562-03-80   Мобильный: 8-900-322-8824, 8-937-280-2262 - Гумеров Рамиль Зарифович   Группа ВКонтакте   Официальный сайт КСК «КАИ ОЛИМП»    Будем рады Вас видеть! На правах рекламы. --- --- | 11.08.2014 (полный текст новости)

  • 2014-08-11 09:07 Самарада кәләвә җитештерүче Низамовлар: Талкыш кәләвә бик капризлы ризык
    11.08.2014 Җәмгыять Татар халкы элек-электән аш-суга уңган булып, милли ризыклары белән бөтен дөньяга танылган. Гөбәдия, пәрәмәч, кыстыбый - көндәлек камыр ашлары булса, чәкчәк белән бавырсак безнең милли мәҗлесләрнең яме булып тора. Пешерергә вакытлары булмаган кайбер хуҗабикәләр әлеге тәм-томны сатып кына да ала ала – аларны хәзер икмәк заводлары да, җәмәгать туклануы тармагында эшләүче шәхси ширкәтләрдә дә пешерәләр. Ә менә шәһәребез кибетләрендә татарларның күптән түгел генә күренә башлаган тагын бер татлы ризыгы - талкыш кәләвәне өлкәбездә бүгенге көндә Мәүлет һәм Римма НИЗАМОВЛАР хосусый оешмасы гына җитештерә. Заводта җитештерелгән инструментлар сату белән шөгыльләнгән Низамовларга, Төркиягә ял итәргә баргач, танышлары “пишмания” дип аталган ризык авыз иттерәләр. Ул безнең талкыш кәләвәгә охшап, составында бал булмавы белән аерылып тора икән. Аннан кайтып бераз вакыт узгач, гаилә башлыгы кулына килеп эләккән аш-су пешерү китабында талкыш кәләвәнең фотосурәтен һәм рецептын күреп, татар халкының әлеге татлы ризыгын җитештерү теләге белән яна башлый. Ул Төркиягә пишмания җитештерү предприятиесенә махсус барып, аны ясау технологияләре белән таныша һәм, күп тә үтми, Самарада талкыш кәләвә җитештерү буенча үзенең хосусый фирмасын ачып җибәрә. - Әлбәттә, һәр эшне башлаганда кыенлыклар булган кебек, безгә дә җиңел булмады. Кирәк язуларны ясатып, эшне җайлап җибәрергә, цех өчен махсус бина булдырырга - барысы да, зур чыгымнардан тыш, күп көч куюны да таләп итте. Бу вакытта миңа һәр эштә таянычым булган тормыш иптәшем Римма һәм якыннарым нык булышты, аларга чын күңелемнән рәхмәтлемен. Сары май, он, шикәр һәм балдан гына торган әлеге ризыкны ясау бер яктан бик җиңел булып күренсә дә, бу һич тә алай түгел. Талкыш кәләвә бик капризлы ризык булып, аңа хәтта урамда һава температурасының үзгәрүе дә тәэсир итә. Әлеге ризыкны ясауның барлык нечкәлекләрен өйрәнеп, продукция чыгаруны җайлап җибәргәнче, миңа эшне биш мәртәбә ташлап, биш мәртәбә башларга туры килде, - дип сөйләде Мәүлет абый. Аннан соң: “Җиде мәртәбә ишеткәнче, бер мәртәбә күрүең хәерлерәк” дигәндәй, үзенең талкыш кәләвә ясау цехын карарга чакырды. Чиста, якты бүлмәгә килеп керү белән борынга хуш бал исе килеп бәрелә. - Талкыш кәләвә бары тик юкә балыннан гына килеп чыга. Берничә мәртәбә аның урынына башка сортны сатып алып уңмагач, хәзер мин балны Татарстан өлкәсенә барып, белгән кешемнән генә сатып алам, - дип аңлатты хуҗа кеше һәм татлы ризыкны ясауның катлаулы процессы белән таныштырды. Көненә биредә кул белән байтак кына тартма талкыш кәләвә ясап, аларны Самара шәһәре кибетләренә сатуга куялар, Казанга да җибәрәләр. Кайбер милли бәйрәмнәргә, җәен районнарда узган сабантуйларына да сатарга алып чыгалар икән. Самовар чыжлап утырган өстәл артында авызда эреп торган талкыш кәләвә, хуҗабикә пешергән бавырсак белән чәй эчеп сөйләшеп утырганда Мәүлет Вазыйх улы: “Бүгенге көндә күп кенә яңа ашлар һәм ашамлыклар барлыкка килеп, милли ашларның төрләре дә ишәйде. Ә миңа үзебезнең милли ризыкларның әзерләнүе һәм тәме үзенчәлекләрен саклап каласы килә”, - дип әйтеп куйды. Низамовлар үзләренең продукцияләрен дә үткән гасырда нәшер ителгән аш-су китапларыннан алган иске рецептлар буенча табигый продуктлардан гына җитештерәләр икән. - Әлегә зур күләмдә булмаса да, күптән түгел бавырсак та пешерә башладык. Тавыкларыбызның яңа салган йомыркаларына гына камыр басып, заказ буенча мин аны үзем пешерәм, - дип сөйләде Римма ханым, чәчәк формасындагы мармеладлар белән бизәп катырган бавырсакны күрсәтеп. Шулай матур итеп бизәлгән татар халкының әлеге татлы ризыгы һәр табынның күрке, ә татлы ризык яратучылар өчен чын бүләк тә булачак, минемчә. Уңган, бер кыенлыктан да курыкмаган, зур ихтыяр көче булган Низамовлар гаиләсе, Аллаһы бирсә, һичшиксез әле тагы да зур казанышларга ия булыр. Уңышлар сезгә, Мәүлет әфәнде һәм Римма ханым!   Алия АРСЛАНОВА | 09.08.2014 (полный текст новости)

  • 2014-08-11 09:07 Театраль солянка
    11.08.2014 Шоу-бизнес Күп санлы тамашачыларның соравы буенча “Театраль солянка” янәдән Филармония сәхнәсендә. Илназ Баһ бакчачы, хатыны IndiVa, кайнанасы Әлфинә Әзһәмова. Көннәрдән бер көнне, Илназ гаиләсен Төркиягә ял итергә җибәрә. Ә үзе дусларын - Раяз Фасихов, Руслан Кираметдинов, Ринат Рахматуллинны шашлык ашарга чакыра. Әлбәттә, кызларсыз күңелсез, шуңа да Ләйсән Гыймаева, Ландыш Нигъматҗанова, Алина Даутова егетләр янына иптәшкә килә. Шулай, рәхәтләнеп күңел ачканда, бакчага янгын сүндерүче чибәр Ришат Фазлыйәхмәтов килеп төшә. Шулвакыт бакча яныннан яшь пар узып бара – Айгөл Рахимова белән Рәсим Фасихов. Һәм нәкъ шушы бакча буенда Рәсим үзенең сөйгәненә тәкъдим ясый. Илназ Баһның күршесе Илдар Әхмәтовның да кунакка керәсе килә, әмма юк, хатыны Иркә җибәрми. Илдар урынына бер-берсен яратучы гаилә дуслары Динә һәм Рафаэль Латыйповлар хисле уллары Ленар Сәйфиев белән кунакка килә. Менә шулай шау-гөр килеп ята Баһның бакчасы. 18 сенябрь көнне артистларны гадәти булмаган кыяфәттә “Филармония” залында күрергә ашыгыгыз. Бу гади концерт түгел, алып баручыларсыз музыкаль театр. Режиссер: Гөлназ Сафарова. 18 сентябрь, Филармония, Белешмәләр өчен телефон: 297 43 77.   | (полный текст новости)

  • 2014-08-11 06:06 Кырлай, димәк, «черное»: «ШК» журналистларының Казансу буенда күргәннәре (ФОТО)
    10.08.2014 Җәмгыять Үзебез өчен Казанны ачуны дәвам итәбез. Бу юлы Казансу буенча чыгып киттек. “Кырлай” паркы, пляж, Кәҗә бистәсе, Гаилә үзәге – маршрутыбыз шундыйрак. Нәрсә ул бакай? Шәһәрнең бөеклеген күрәсең килсә, ял паркындагы күзәтү тәгәрмәченә менеп әйләнәсе. Элек Горький паркында, тау башында иде андый тәгәрмәч. Хәзер тәгәрмәчебез – чокырда, Гривка бистәсе буенда әйләнеп яңа вакытны санап утыра. Кайчандыр монда булган Гривка бистәсеннән хәзер “Гривка” сүзе кергән берничә урам исеме генә калган. “Бер яклы Гривка”, “Аркылы Гривка”, “Гривка”... Гривка бистәсе “грива”, ягъни озынча формадагы калкулык дигән сүздән пәйда булган дип аңлата тарих китаплары. Казанның бу өлешендә сазлыклы урын, күл булган, шул күлдән агып чыккан бәләкәй генә Комаровка елгачыгы Казансуга аккан дип язалар. Күлдән Энергетика университеты янында сазлыклы урын гына калган. Күлдән агып чыккан елгачык, русча әйткәндә протоканың калдыкларын “Кырлай” паркы белән “Ак Барс” банкы арасында күрергә була. Протоканың татарча тәрҗемәсен белмәү сәбәпле, “Матуртел” дип аталган тәрҗемәчедән файдаланган идем, бик матур тәрҗемә бирде – бакай. Протока татарча бакай була икән. Бигрәк гүзәл инде безнең Тукай теле! “Кырлай” паркына машина белән килсәң,  “Сәфәр” кунакханәсе каршындагы парковкада калдырырга була. Менә шул тукталыштан Илфак Шиһапов белән икәүләп шәһәр уртасындагы урман буйлап киттек. Шәһәр эчендә икәнлегеңне дә онытасың! Кеше биеклеге кычыткан, ауган агачлар. Теге Комаровка бакае аркылы күпердә яшьләр фотога төшәләр, бакайдагы суда үрдәкләр бака эзли. Гүзәллек, кыскасы. Урманчыктан бара торгач, Казанка яры буена өелгән дамбага килеп төртеләсең. Сулга кереп китсәң, “Кырлай” паркы, турыга дамбага менсәң – пляж. “Кырлай” паркы янындагы “Түбән Елга аръягы” пляжы Казанның иң популяр пляжлары исемлегендә. Нинди зур сулыклар янында урнашкан Казанның коену рөхсәт ителгән дүрт пляжының берсе бит ул. Кайбер елларны су коену биредә дә рөхсәт ителми. Акмаган суга шайтан гына түгел, микроплар да җыела, менә шуңа да рөхсәт юк. Коену рөхсәт ителсә дә, суга керергә теләүчеләр аз, халык кызынуны мәгъкуль күрә. Шунда ук кафелар, артык кызып киткәннәре сыра чөмерә. Шул кафеларның эшсезлектән интеккән кавказлы хуҗалары джинсыларга төренгән килеш пляж волейболы уйный. Ничек чыдыйлар эсселеккә, белмим. Пляжның дамбага якынрак урыны гына чиста, калган өлешендә үләнне дә чаптырып мәшәкатьләнмәгәннәр. Илфак, билгеле инде, суда пычтырдап яткан ике кызны фотога төшерә башлады. Судан чыктылар да болар, ручканың пастасы кадәрле генә нечкә сигаретларын кабызып, тәмәке пыскыта башладылар. - Бу суга керергә курыкмыйсызмы? – дип сорыйм. - Куркам, курыксам да суга керәсе килә бит, шәһәр читенә китәргә ерак, кая барасың инде, – дип моңсуланды кыз. Аннары үз күңелен үзе юатып: - Мин бит суга баш белән чуммыйм, баш белән кермәгәч, миңа микроплар керми, – дип куанып елмаеп җибәрде. Кайчандыр ак булып та, сигарет сөременнән саргайган тешләре җиһанга яктылык өстәде. Пляжның коткаручылары да бар икән, аларын күрмәгән дә булыр идек. Ике адәм акырышкан тавышка игътибар итеп карасак, эшсезлектән интеккән ике коткаручы талаша икән, менә-менә сугышып китәргә торалар... Батарга язмасын, бу адәмнәр кулына эләгүең бар... Суга батканнарга ничек ярдәм күрсәтергә, ничек һәм ни рәвешчә йөзәргә ярый – аларын матур итеп язып куйганнар. Билгеле инде, татар телендә ялгыш бер сүз дә күрмәссең. Кафе кырыенда бәдрәф,  ишеге бикле. Ачкычын кафе хуҗаларыннан аласы. Бәдрәфнең үзендә игъланнар – кредитка акча бирергә кодалыйлар. Үзе балаларныкы, үзе зурларча “Кырлай” паркы төзелгәч тә, “Шүрәле” паркы дип атала иде. Алай аталуының сәбәбе юкка түгел. “Без сезнең нервларыгызны кытыклаячакбыз!” дип рекламаладылар паркны, куркыныч аттракционнары белән кызыктырып. Хуҗасы алышынгач, паркның исеме дә алышынды. Ни өчендер “Кырлай” паркы дип атала. “Без сезне шүрәлеләр кебек кытыклаячакбыз” дип вәгъдә итә иде элекке хуҗалар, болары без сезгә Тукай күргәнне күрсәтербез диләрме? Парк җитәкчелеге рәсми сайтларында үзләрен балалар, гаилә паркы дип атый. Чынлыкта сабыйлар аттракционнарына караганда, сакаллы сабыйлар аттракционнары бик күпкә артыграк. Кайберәүләре әйләнгән чакында адәм баласын аслы-өсле рәвешкә китерә. Шул шайтан арбасына утырган сакаллы сабыйлар йокы бүлмәсендә күсе күргән кебек чинаша, шул чинашкан тавышны басар өчен тыпа-тыпа, дөп-дөп-дөп итеп торган музыка куялар. Берничә аттракцион бергә эшләгәндә тавышлар винегреты үзе бер аттракционга әйләнә. Бәяләр дә шактый тешләшә – иң арзанлы аттракцион илле сум тора. Анысын аттракцион дип тә әйтеп булмый, балалар уйный торган комлык инде ул, ишегалларында дөм бушлай комлыкны да монда акчага саталар. Балалар өчен кафелары да юк, булган кафелары халыкка сыра сатуга корылган. Кофе сораган идек, кофе аппаратыннан пластик стаканнарга сыекча агызып бирделәр. Сиксән сум. “Кырлай”ны балалар паркына караганда, яшьләр паркы дияр идем. Бер фотога — бер әтәч Илфак бик тырышып татарча язулар эзләсә дә, таба алмады. Язу табылмаса да, әзи табылды. Каранып йөргәндә аяк астыннан татарча сүз ишетелде: – Бырат, Илсөянең концертлары барамы? “Кырлай” паркының карадан киенгән каравылчысы мыек арасыннан гына елмаеп тора. – Мин сезне паркка килеп керүгә күрдем, – дип куана үзе. Илфак, концертларга йөргән татардан миһербан көтеп бугай, тәмәкесен кабызды. Әмма әзи блатка карап кына закон бозучыларга күз йома торган кеше түгел икән: – Монда тартырга ярамый! Илфак, нәүмизләнеп, тәмәкесен сүндерде. Паркта татарча сүз ишетәсе килгәннәргә, татар радиолары оештырган бәйрәмнәр булган көннәрдә килергә тәкъдим итте әзи.  - Ул көннәрдә монда йөрергә урын булмый! – ди. Илфак, озаклап “Тамаша тәгәрмәче”нә карап торгач: - Моннан берәү сикереп үлгән иде бит, бүтән үлүчеләр булмадымы? – дип сорады. - Покага юк! – диде абзый, никтер өметләндергеч тавыш белән. - Минем никтер монда менәсе килми, - диде Илфак, паркның “Яшьләр үзәге” ягындагы чыгу юлына борылып. Адым саен әллә нәмәрсәләр белән фотога төшәргә тәкъдим итүчеләр буа буарлык. Ерактан татарларныкы кебек күренгән  киемне күреп, шунда атлаган идек, анысы да үзбәк-таҗик киеме катнашмасы булып чыкты. “Бу татар киеме” дип исбатларга тырышты шул кием белән фотога төшәргә кыстаган Казан кызы. Аттракцион булмаган чирәмлекләрдә әби белән бабай, сыер сурәтләре. Болары паркның “Кырлай” булуын акларга тиештер инде. Төрле милләтләрдәге халыклар буенча эксперт Илфак бу әби белән бабайның татар түгеллеген исбатлады. - Болар көмешкә куып, шуны тәмләп караган чувашларга охшаган, – ди. Монысы да татар әби-бабайлары булып чыкмады. Парк “Шүрәле” булмаса да, чыгу юлындагы ишекләргә ясалган шүрәлеләр бар әле. Ул шүрәлеләрнең берсенең мөгезен шундук сындырганнар иде, әлегә кадәр шул сынган мөгез белән кунакларны кабул итеп тора. Ишекнең сул ягында бер аягы сынган былтыр. Аның чалымнарында Илфак үзен күрде: – Тәмәкесен кабызырга тилмереп торган кеше кебек бу, – ди. Парк төбендә баллы “әтәч конфетлар” сатучы әбекәйне инде берничә ел күрәм мин. Бәлки ул ник “Кырлай” икәнлеген беләдер дип сораган идем... –  Название с татарского переводится как “черное”, а почему черное, не знаю, видимо, в болоте, поэтому... –  Как черное? –  Ну “кара” вроде же черное! Менә бит, без руслар татар телен өйрәнергә теләмиләр дибез, беләләр икән бит. Әби сату итеп остарган үткен нәрсә булып чыкты. Илфак әбине фотога төшергән иде, шуның өчен миннән бер әтәч конфетны сатып алуымны таләп итте. –  Алайса фотомны чыгарырга рөхсәт бирмим! Ул арада Илфактан җилләр искән иде инде. Конфетны үземә алырга туры килде. Кәҗә бистәсе Декабристлар урамы уртасында басып торабыз.  Ике яклап та выж-выж машиналар чаба, йөрәгең йомшаграк булсаң куркып егылырлык. Светофор нигәдер яңартылган  “Татмедиа» бинасына  хозурланып, юлның икенче ягына чыгып җиткәнне көтмәде - кызыл күзен кабызды. Шуңа урам уртасында калдык.  Элеккеге Кәҗә бистәсе  бит бу.  Туксанынчы еллар азагында   дистәләп кәҗәсен шушы тирәдәге үләнле  агачлы җирдә көтеп йөрүче бер әбине гел күрә идек әле.  Хәзер әби дә, кәҗә дә юк, ә атамасы бар.  Метро станциясен дә шулай атыйлар. Казанга килгән кунаклар шуны ишетеп бераз аптырыйлар да бугай.  Дөрес, Кәҗә бистәсе атамасы теге әбинең кәҗәләреннән чыкмаган, әлбәттә, аның тарихы шактый кызыклы.  Бистә 16 гасыр азагына таба барлыкка килгән дип фаразлый тарихчылар.   Ә  17 гасыр уртасында, төгәлрәк, 1654-1656 елларда  Казанда  чума авыруы котыра.  Хәер, Казанда гына түгел, бөтен ил шул афәткә дучар була. Русча МОР (күп үлем) дигән сүз татар теленә  МУР сүзе буларак кереп кала. Казан воеводасы кенәз Хованский Мәскәүгә кеше күпләп үлеп, Казан урамнарының бөтенләй бушап калуы  турында яза. 1656 елда  кенәз үзе дә шул авырудан үлә. Документларда 1656 елның августында  биш көн эчендә генә дә  Казанда меңгә якын кешенең шушы авырудан вафат булуы теркәлгән.  Авырудан котылу өчен халык ысуллары да кулланыла. Риваятьләр б уенча,   нәкъ менә шушы тирәдә  1656 елның җәй азагында  җирле татарлар борынгы йоланы үтиләр:  тәңредән үзләрен бу авырудан коткаруны сорап,  ияләргә, ата-баба рухына багышлап,  күпләп корбан чалалар. Күбрәк кәҗәләр һәм сарыклар чалына.  Шуннан соң авыру чигенә. Шул хәлләрдән соң бу урын  Кәҗә бистәсе исемен йөртә башлый. Безнең якларда кәҗәне, әрләбрәк, “Мур кыргыры” дип атау да шуннан түгелме икән?  Өйләнәсе килә! Шуларны уйлый-уйлый, ниһаять, юл аша чыгып җиттек. Ә алда... казан! Юк, кала түгел,  ә  башкаланың чын символы булырлык, искикеч матур  бина - казан формасында эшләнгән Гаилә үзәге  - яңа ЗАГС. Элек бу урында каралмый-чистартылмый торган пляж иде.  Түзәлмаслык кызуларда  редакция халкы язып арыган башларын шушында чыгып суыткалый иде. Хәзер исә пляжның эзе дә юк, әйткәнебезчә, ул Яшьләр үзәге ягында гына калды. Шактый арырак  бер кечкенә бугазда ниндидер катерлар чайкалганы гына күренә. Дөрес, бер ялангач ир-атның Казансудан чыгып килгәне дә күзгә чалынды. Гаилә үзәге  инде гөрләп эшләсә дә,  аның тирә-ягын матурлау әле дәвам итә.   Бинадан аз гына читтәрәк җирне тигезлиләр, җәяүлеләр өчен юл салалар.  - Бу бинага карагач та өйләнәсе килә, иеме? -  дип куйды Рәмис, бераз  бинаның өске өлешенә тезелгән дистәләрчә канатлы барсларга карап торгач. Белмим, бу минем буйдаклыкка төрттерүе булгандырмы, чыннан да хисләнеп китүеме, ләкин мин аның белән ризалаштым... Чынлап та шунда өйләнәсе килеп китте. Казан бинасы даһи рәссам, сынчы Даши Намдаков пректы буенча эшләнгән.  Соңгы елларда төзелгән иң көчле рухлы, иң мәгърур бина шушыдыр, мөгаен. Рәхмәт Намдаковка,  аның проекты булмаса, берәр төссез-йөзсез бина төзелгән булыр иде дигән көферрәк уйларда килеп китте башка. Матур, искикеч матур - башка сүз юк. Әзер бинаны килеп күргәч, сынчының үзенең дә исе киткән диләр. “Казан” гаилә үзәгенең түбәсендә  12 мең квадрат метр мәйданлы тирә-якны карау урыны.  Кызганыч, вакыт соң булу сәбәпле анда менә алмадык. Менү бәясе - 50 сум. Баштагы мәлне сап-сары булып ялтырап торган казан бераз яшкелтләнгән.  Ләкин бу аны тагын да матуррак кына иткән кебек.  - Гаилә кебек инде: башта ялтырый, аннан яшелләнә, аннан каралырга да мөмкин, -  дип сөйләнә-сөйләнә  Рәмис Казансу ярына атлады.   Наил белән Гөлгенәгә рәхмәт Ә анда... җиргә гәҗит җәелгән. Өнсез калдым.  204 квадрат метрлы  гәҗитне асфальтка ябыштырып куйганнар. Укыйм дисәң, өстендә йөреп укырга кирәк. Хәер, укыганнары күренеп тә тора: ботинка, велосипед тәгәрмәчләре эзләре гәҗит өстендә ярылып ята. “Бульвар газетасы» дип аталган бу нәрсәне июль азагында гына ачтылар әле, ул киләсе елда Казанда узачак Спортның су төрләре буенча дөнья чемпионатына багышланган. Рәмис белән икәү йөрибез  өстендә. Мин берәр татарча сүз эзлим. Рәмис иелеп гәҗитне сыйпап карады. “Пластик бу, чыдам, бөкләнми” , - дип нәтиҗә дә чыгарып куйды. Чыннан да, чыдамлыгы буенча гәҗит ике-өч айга җитәргә тиеш икән. Аннан  яңартырга мөмкиннәр. Гәҗиткә  беренче номер дип куелган, шактый гына мәгълүматлы.  Бәлки икенче номерында бер булса да татарча мәкалә булыр, дип хыялланып,  ары киттек. Казансу яры бу тирәдә  матур рәшәткә белән тотып алынган. Ә рәшәткәләрдә - төрле төстәге йозаклар. Боларын гаилә ныклы булсын,  дип, яңа өйләнешүчеләр элә. Кыйммәтле, махсус эшләнгән аллы-гөлле йозаклар да, безнең авылдагы келәт ишеген бикли торган  кебекләре дә күп монда. Үзләренә: “Роман и Катя. Навсегда вместе” дигәнрәк язулар язылган.  Бераз эзләнеп йөргәч, Рәмис  татарча язылган бер йозак тапты. “Наил белән Гөлгенә. Мәңгегә бергә” дип чеп-чи татарча язылган иде ул йозакка.  Рәхмәт сезгә, Наил белән Гөлгенә, тормышыгыз бәхетле, гаиләгез ныклы булсын. Дубайдан ким түгел Арткы ягына кемнәрдер буяу белән  кәкре-бөкре хәрефләр белән нидер язган матур утыргычка барып утырдык .  - Мэриядән килеп шулай пычратмаганнарды инде бу утыргычны, -  диде Рәмис,  авыр сулап. Шул инде, һаман арабыздан беребез табыла тора... Аргы якта матур булып Кремль җәелеп ята. Хәзер без утыра торган урында элек куе әрәмәлек, сазлык булган. Казанны алучыларның бер өлеше, кирмәннән чыккач та, Казансу аша шушы тирәдәге агачлыкка кереп качарга омтылганнар. Беразы качкан да. Сул ягыбызда искиткеч матур яңа биналар.  Самарадан кунакка килгән бер иптәш әйтмешли, Дубайдан ким түгел. Миндә шул урында 20 гасыр башында төшерелгән фото бар - анда беринди бина юк. Хәер, моннан 15-20 еллар элек тә ул яклар шактый буш иде әле.   Уң ягыбызда Ленин дамбасы - Казансуның ике ярын тоташтыручы күпер.  Аның да тарихы шактый кызыклы. Элегрәк ул моннан ерак булмаган монастырь  хөрмәтенә Кизик дамбасы дип аталган.  Халык телендә Хижицкая дамба дип йөртелгәне дә билгеле. Кизик дигәне исә Азиядәге бер кала атамасына барып тоташа. Алары турында  алдагы берәр саныбызда тәфсилләп язарбыз әле. 19 гасыр азагына кадәр исә  монда дамба булмаган, Казансуның ике ярын җиңел күпер генә  тоташтырган. 19 гасыр азагында исә, иген уңмау сәбәпле, ач авыл кешеләре күпләп калага килә башлагач, аларга эш бирү максатын да күздә тотып әлеге дамбаны төзетәләр.  Совет чорында ул Ленин дамбасы дип атала башлый. 1926 елда язгы ташу вакытында аның  җимергеләне дә билгеле.  Ә Универсиада алдыннан дамба шактый төзекләндерелде, заманчалаштырылды. Бер нәрсә гаҗәпләндерде: Гаилә үзәге янындагы ниндидер тынычлык, салмаклык хөкем сөрә. Җәяүлеләр уйга чумып, акрын гына атлый.  Ә бу инде бер дә Казанга хас нәрсә түгел. Күрәсең, урыны шундыйдыр... Рәмис ЛАТЫЙПОВ, Илфак ШИҺАПОВ --- | 07.08.2014 (полный текст новости)

  • 2014-08-10 02:37 Татарча төркемнәр: кайсылары иң популяр?
    10.08.2014 Интернет Социаль челтәрләр безнең тормышыбызга шулкадәр нык үтеп керде ки, без бүген аннан башка яши алмыйбыз сыман. Үзебезгә кирәкле мәгълүматны да еш кына шуннан беләбез. Кызыксынуларыбызга карап, үзебезгә кирәкле төркемнәрне сайлыйбыз. Бүген без “vkontakte.ru” сайтындагы татарларга багышланган иң популяр төркемнәрне барлыйбыз. 1. “Татары и татарочки” төркеме http://vk.com/tatar_vk Аны татарлар тормышы турындагы иң популяр төркем, дип әйтеп була. Биредә утыручыларның саны 92 меңнән артып китә. Алар арасында гади кулланучылар белән бергә, республикабызның иҗтимагый, мәдәни тормышында актив катнашучылар да шактый. Төркемдә төрле проблемаларга карата фикер алышулар үткәрелә. Хәзерге вакытта Татарстанда президентлык институтын саклап калу мәсьәләсе – шуларның берсе. Мәгълүматларның күбесе иман, дин, милләт, тарих темасына кагыла. Танылган кешеләрнең фикерләре дә урнаштырыла. Аларның һәрберсе фото яки видео белән бергә үрелеп бара. Монда Коръән сүрәләрен дә тыңларга мөмкин, татарча җырлар да күп. Халык арасында сораштырулар үткәрелә. Әлеге төркем шактый актив, чөнки мәгълүматлар даими яңартылып бара. 2. “☾ АЛЛАҺ бүләге - ИСЛАМ дине! ☽” төркеме http://vk.com/club11721389 Исеменнән үк аңлашылганча, әлеге төркем Ислам дине белән бәйле. Аны 11 меңнән артык кеше карап бара. Биредә догалар белән танышырга, хәзрәтләрнең вәгазьләрен тыңларга, хәдисләр укырга мөмкин. Ислам дине атамалары, гамәл-гыйбадәтләрнең аңлатмаларын да нәкъ менә шушында табып була. Аларның барысы да рәсем белән яки видеоформатта тәкъдим ителә. 3. “Intertat.ru - Кирәк. Мөһим. Кызык хәбәрләр” төркеме http://vk.com/intertatgazeta “Intertat.ru” Республика электрон газетасы төркеме турында күпләрегез хәбәрдардыр. Сайттагы һәр язма белән беррәттән, биредә яңалыклар да урнаштырыла. Алар һәрдаим яңартылып тора. Урнаштырылган постларның аралары - берничә минут кына. Димәк, монда һәрвакыт “эсвежий” хәбәрләр белән танышырга мөмкин. Моннан тыш, электрон газетаны укучылар арасында төрле бәйгеләр үткәрелә, аларның бүләкләре дә кызыктырырлык. Мәсәлән, “Сабантуй мизгелләре” конкурсындагы җиңүчегә электрон китап тапшырылды. Шулай ук бу төркемгә кушылучыларга, мәгълүмат белән бергә, төрле кызыклы фотолар, җырлар тәкъдим ителә. Бүген барлаган төркемнәрдән аермалы буларак, ул бары тик татарча гына “сөйләшә”. 4. “{♥♥♥"МӘХӘББӘТ - ул була бер генә, аның кадерен бары бел генә” http://vk.com/yaratularym_chiksez_minem 21 мең катнашучысы булган әлеге төркемдә урнаштырылган постлар мәхәббәт темасын үз эченә ала. Монда кызыклы видеолар, рәсемнәр, төрле теләкләр, канатлы гыйбарәләр урын алган. Шулай ук татарча җырлар да тыңларга мөмкин. Биредә танылган һәм үзешчән авторларның сөю-мәхәббәткә багышланган шигырьләрен дә табып була.   5. “░▒▓█ ЧЫН КҮҢЕЛДӘН ❤ ОТ ВСЕЙ ДУШИ █▓▒░” төркеме http://vk.com/club36128672 Монда утыручыларның саны 34 меңнән арта. Башка төркемнәрдән аермалы буларак, аның баш битендә үк “Төркемдә тәртип саклагыз! Гаепләү-гайбәт сүзләр язучылар чыгарыла яки ябыла!” дигән белдерү бар. Яңалыкларның күбесе дин һәм әдәп-әхлак темасына багышланган. Танылган һәм үзешчән шагыйрьләрнең бу темага кагылышлы поэтик әсәрләрен монда табып була. Төркемгә кушылучыларга хәерле иртә, тәмле йокы теләкләре теләнә. Милли ризыклар турында да мәгълүмат табарга мөмкин. Алинә МИҢНЕВӘЛИЕВА --- | 10.08.2014 (полный текст новости)

  • 2014-08-10 02:37 Камал театры труппасының җәйге ялдан соң беренче җыены узачак
    10.08.2014 Мәдәният 11 августта 10.00 сәгатьтә Г.Камал исемендәге Татар дәүләт Академия театрының кече сәхнәсендә җәйге яллардан соң труппаның беренче җыены була. Әлеге чарага журналистлар чакырыла. Игътибар: алдан аккредитация узу сорала. Труппы җыены – электән килгән театраль традиция. Һәр ел саен җәйге яллардан килгән көнне Камал театрының Кече сәхнәсендә театрның барлык иҗат төркеме, администрация һәм техник хезмәткәрләре җыела. Труппа җыенында яңа сезонда чыгачак премьераларның көне һәм исеме игълан ителә; труппага алынган яңа артистлар, театр администрациясенә билгеләнгән яңа хезмәткәрләр белән таныштырыла. Спикерлар: 1. Фәрит Бикчәнтәев – театрның баш режиссеры; 2. Илфир Якупов – театр директоры; 3. Алмаз Гәрәев – артист, театрның профсоюз рәисе. Аккредитация түбәндәге контактлар аша башкарыла: kamal_new@mail.ru 8 9625 51 45 28 (Гөлназ Хасанова, театрың матбугат хезмәте белгече) --- --- | 10.08.2014 (полный текст новости)

  • 2014-08-09 09:37 Азнакай районында котыру авыруы очраклары теркәлгән
    09.08.2014 Авыл Татарстан Президенты фәрманы белән, Азнакай районының Кәкре Елга авылы җирлегендә, терлекләрдә котыру авыруы чыгу сәбәпле, карантин кертелә. Карантин вакытында йорт хайваннарын сату, аларны әлеге территориядән читкә чыгару һәм кыргый җәнлекләрне тоту; шикле хайваннарны ит өчен сую, сөтен сату, ризыкка куллану һәм хайваннарны ашату; клиник күзлектән сәламәт терлекләрнең билгеләнгән тәртиптә пастеризацияләнмәгән сөтен сату, ризыкка куллану һәм хайваннарны ашату, дезинфекцияләнмәгән йонын, тиресен әлеге территориядән чыгару катгый тыела, дип яза “Маяк” газетасы. --- --- | 09.08.2014 (полный текст новости)

  • 2014-08-09 09:37 Сәламәтлек өчен түләргәме?
    09.08.2014 Медицина Электрон почтама Россия Балалар клиник хастаханәсенең 1 нче һәм 2 номерлы гематология бүлеге табибларыннан хат килеп төште. Кан авыруларын дәвалаучы илдәге иң яхшы хастаханә бүлеген ябарга, югары дәрәҗәдәге белгечләрне эшсез калдырырга җыеналар икән. Табиблар аңлатуынча, оптимальләштерүнең төп сәбәбе: бүлек белгеч­ләре­нең балалар үлеменә ки­терү­че бик күп тәртип бозуларны фаш итеп чыгыш ясау­лары, шул рәвешле хас­таханә администра­циясе­нең кытыгына тиюләре икән. Администрация боларга җавап итеп, ставкаларны кыскарта, бүлек мө­дирен эштән куа, нәтиҗәдә илдә тиңе булмаган һәм алыштыргысыз табиблар эшсез калалар икән. Табиб­лар, көрәшнең башка юлы нәтиҗә бирмәгәч, киң җә­мәгатьчелеккә мөрә­җәгать итеп, Интернет аша пети­циягә имзалар җыярга булганнар. Мин петиция битен ачканда, табибларны яклап, 123 меңнән артык тавыш-имза җыелган иде. Көрәш­нең мондый юлы нинди дә булса нәтиҗә бирәме-юк­мы, анысы мәгълүм түгел, чиновниклар башбаштак­лыгына каршы соңгы чара буларак ил халкыннан яр­дәм сорап Интернетка чыгулар саны соңгы вакытта арта.  Бөтен ил белән социаль челтәрләрдә кан авыруларыннан интегүче бала­лар­ны чит илдә дәва­лау өчен акча җыябыз: бер балага 15-16 миллион сум тирәсе акча кирәк. Аңлашы­ла инде: бик актив әти-әниләр генә күпмедер уңыш­ка ирешә. Күпчелек балалар өчен 15 миллион сум түгел, бер миллион акча туп­лый алмыйлар. Яр­дәм сорап мөрә­җәгать итү­че­ләр арткан саен, җәмә­гать­челек моңа кү­негә, битарафлык өстен­лек ала баш­­лый һәм акча агымы урынына тамчылар гына тама, бераздан алар да туктыйлар. Конститу­ция­нең бушлай медицина ярдә­мен гаран­тия­ләвен без инде күптән оныттык. Дәүләт поликлиникаларында да пүч­тәк ке­нә анализлар өчен яисә инде күптән гадәтигә әй­лән­гән җиһаз­ларда тик­шеренү үтү өчен акча түләү гадәткә керде. Түләмисең икән, технологик җиһаз тик тора, син тикшеренү үтә ал­мый­сың, биш-алты ай чират көтәргә туры килә. Авырулар түли инде, чөнки башкалага килеп бер тикше­ренү бәясен кайбер районнардан килү өчен юл чыгымнары күпкә узып китә. Кат-кат йөрүне кесәләр күтәрә алмый. Соңгы көннәрдә генә Россиянең Хисап палатасы илнең сәламәтлек саклау системасындагы хәл турында доклад игълан итте. Док­лад белән палатаның сайтында танышырга була. Аудиторлар фикеренчә, медицина хезмәтенең сыйфаты һәм аннан файдалану мөм­кинлек­ләре ил буена начарая бара. Түләүле медицина хезмәте 2013 елда алдагысы белән чагыштырганда 14 миллиард сумга арткан. Хас­таханә стационарында акча түләп дәваланучылар саны 12 процентка үскән. Сүз дәүләт хастаханә­ләрен­дә түләп дәваланучылар хакында бара. Бушлай дәвала­нучы­лар­ның күпмесе бу мөм­­кинлек өчен күпме ришвәт биргәне мәгълүм түгел. Белгечләр, түләүле яр­дәмнең артуын Пре­зи­дент­ның май Указларын үтәү ихтыяҗы белән аңла­талар. 2013 елда ил буенча 76 поликлиника һәм 302 хастаханә ябылган. Сүз, бил­геле, авыл хастаха­нә­ләре турында бармый, алар инде күптән оптималь­ләш­терү дулкынында юкка чыктылар. Зур шәһәр хастаха­нәләре май Указларына корбан ителә. Бары тик Россия шартларында гына туарга мөмкин булган парадокс барлыкка килә: Президент илдәге социаль хәлне яхшырту максатыннан указлар игълан итә, түрәләр исә саннарны указ параметрларына туры ките­рү өчен социаль хәлне начарайталар. Хастаха­нә­ләрне май Указлары дәрәҗәсендә финанслау өчен, акчаны күбрәк бүлеп бирәсе урынга, хаста­ханәләрдә ятаклар саны кыскартыла. Үткән ел ятаклар саны Волгоград өлкәсендә – 9 процентка, Татарстанда – 7 проценттан артыкка, Мәс­кәүдә 4 процентка кыскартылган. Нәтиҗәдә ил күлә­мендә дәүләт медицина оеш­маларындагы табиблар саны 7,2 меңгә кыскартылган. Югары квалификация сорый торган клиник бел­геч­лекләрне чалгы белән чапкандай иткәннәр: 5,1 меңгә киметкәннәр. Табиблар гына түгел, урта буын медицина персоналы да 3,6 мең кешегә кимегән. Чиновниклар бу ысул белән берьюлы ике куянны тоталар: табиблар җитмәүче­леге кими, хезмәт хаклары фондында миллиардлаган сумлык экономия барлыкка килә. Дәва­лау чыгым­нары­ның экономиясен дә исәпкә алсак, медицина тармагы өчен бүлен­гән акчаның сак тотылышы сокланырлык. Хәзер инде күп төбәк­ләрдә “Ашыгыч ярдәм“ чакырту да түләүле: кайда мең сум, кайда 3,5 меңгә төшә.Финансларны бу кадәр сак тотканнан соң, эш урыннарын саклап калган табиб­ларның хезмәт хакын күтә­рергә зур мөмкинлекләр ачыла шикелле. Тик Хисап палатасы мәгълүматлары табибларның кесәсе калынайганны күрсәтми.  2013 елда дәвалаучы­ларның 1 сәгатьлек эше өчен түләү бер тиенгә дә артмаган, ә 2014 елның беренче кварталында 21 төбәктә хезмәт хаклары 2-17 процентка кимегән. Аның каравы чиновниклар хоры регуляр рәвештә табибларның хез­мәт хаклары артуы хакында хәбәр биреп тора. Күптән түгел генә Казан дәүләт медицина университеты студентлары Республика клиник хастаханәсенә практика үтәргә баргач, тәҗрибәле остазлары аларны сөендер­де: яңа эшли башлаган та­бибның хезмәт хакы 7,5 мең сумга тиң икәнен әйттеләр. Бу акчага Казанда бүлмә дә табып булмавын искә алсак, яшь табибларның ни өчен хастаханәләрдә эшләргә ашыкмавын аңлап була. Хисап палатасы дәүләт медицинасының бер генә өлкәсендә текә үсешне билгеләп үтә: түләүле медицина хезмәте күрсәтүдә. Белгечләр әйтүенчә, халык җилкәсе бүгенге көндә дәү­ләт медицинасы чыгым­нарының өчтән беренә ка­дәрен күтәрә, ягъни дәва­лаган өчен үз кесәсеннән түли. Медицина ярдәмен салымнар белән дә финанс­лаган халык өчен сәла­мәтлек бик кыйммәткә төшә торган “нигъмәт“ булып чы­га. Хисап палатасы тү­ләүле хезмәтләр­не үстерү­нең лидерларын да күрсәтә: болар – Мәскәү, Санкт-Пе­тербург һәм… Татарстан. Акрын гына кискенләшә барган кризис фонында халыкка бер генә ышанычлы юл кала: сәламәтлекне сакларга. Аның өчен физик культура белән шөгыль­ләнергә. Хас­таханә ка­би­нет­ларының ­бер­сеннән икенчесенә таба өметсез рәвештә чабып йөрүгә караганда, ни дисәң дә, иртән йөгереп керү – ләззәт­лерәк шөгыль. Рәшит ФӘТХРАХМАНОВ 114 | 08.08.2014 (полный текст новости)

  • 2014-08-09 09:37 Казанда хай-дайвинг ярышлары башланды (ВИДЕО)
    09.08.2014 Спорт Ярышларда егермегә якын илдән 25 ир-ат һәм 9 хатын-кыз катнаша. Ир-егетләр бүгенге тантаналы ачылыштан соң көндезге өчтә үк ярыша башлады. Хатын-кызлар исә 9 август көч сынашачак. Казанда оештырылган хай-дайвинг буенча Дөнья кубогы ярышлары әле тәүгесе. Мондый экстремаль суга сикерү ярышлары беренче тапкыр узган ел Барселонада су төрләре беренчелегенә кертелгән булган. Казанда узучы Дөнья кубогы ярышлары үзенә күрә 2015 елда Татарстан башкаласында оештырылачак спортның су төрләре буенча дөнья чемпионатына  әзерлек булып тора. Хай-дайвинг буенча Дөнья кубогына ярышлар 10 августта тәмамлана.   Райнур ШАКИР --- | 09.08.2014 (полный текст новости)

  • 2014-08-09 05:13 Мөселман фестивален Оскар белән чагыштырмагыз
    08.08.2014 Мәдәният Халыкта төрле фикерләр уяткан Мөселман киносы фестиваленең быел юбилей елы. Проектны тормышка ашырган вакытта әлеге фестиваль ел саен урынын алыштырып торырга тиеш булса да, төрле сәбәпләр аркасында ул Татарстанда төпләнеп калды. Менә инде 10 яшен тутырырга да өлгерде. Х Халыкара мөселман киносы фестивале быел 5-11 сентябрь көннәрендә узачак. Быелгы фестивальгә дөньяның 60ка якын иленнән 500дән артык гариза кабул ителгән инде. Казан кино форумында беренче тапкыр Аргентина, Бразилия һәм Португалиядән дә катнашырга теләк белдергәннәр. Португалиялеләр кыска метражлы кызыклы фильмнар җибәргән. Кино белгечләре раславынча, андый хезмәтләр акча китерә алмау аркасында гадәттә кино тамашачысына барып җитми. Ә Мөселман киносы фестиваленең бер миссиясе нәкъ менә яшь режиссерларны барлау, аларга ярдәм күрсәтү, тамашачыны төрле кино юнәлешләре белән таныштырудан гыйбарәт. “Татаркино” дәүләт компаниясе оешуга быел 90 ел. Бу шулай ук зур вакыйга. Олуг юбилей уңаеннан фестиваль барышында “Татаркино”ның юбилей коллекциясе фондында сакланган фильмнар белән танышырга мөмкин булачак. Юбилей елында кинофорум ниләр белән җәлеп итәр, кино сәнгатен үз итүчеләрне нәрсә белән шаккатырыр икән? Бу хакта тулырак мәгълүмат алу өчен безнең редакция «Татаркино» оешмасына мөрәҗәгать итте. “Татаркино”ның бүлек башлыгы, Х Халыкара Казан фестиваленең арт-директоры Альбина Нәфыйкова сорауларыбызга бик теләп җавап бирде. Алдагы еллардан аермалы буларак, юбилей фестиваленә махсус программа кертеләчәк. Программа студентлар һәм яшьләр аудиториясенә адреслана. «Молодые Шорт'ы» дип аталган секциядә төрле илләрдә яшь режиссерлар тарафыннан төшерелгән кыска метражлы фильмнар тәкъдим ителәчәк. Аларны фестиваль көннәрендә «Мир» кинотеатрында бушлай карарга мөмкин. Бу программа Казан яшьләрендә зур кызыксыну уятыр дип көтелә. Хәер, өлкән буын тамашачысы да әлеге программаны үз итеп кабул итәр. Чөнки дөньяның яшь режиссерларын ниләр борчыганы алар өчен дә кызыклы булачак. Фестивальнең оештыру комитетына Россия,  Португалия, Гыйрак һ.б илләрдән бик күп кыска метражлы фильмнар кабул ителде. Лондонның кино һәм телевидение мәктәбен тәмамлаучыларның да берничә хезмәте белән танышырга мөмкин булачак. - Татарстанның яшь режиссерлары да читтә калмаган, дип ишеттек... - Әйе, үзебезнекеләр дә сөендерде. Яшь белгечләребездән шактый игътибарга лаек хезмәтләр кабул иттек. Татарстанда, гомумән дөньяда кыска метражлы фильмнар күп төшерелә. Программаны формлаштыру да кыенлаша. Кыска метражлы документаль һәм нәфис фильмнар безне чыннан да сөендерә.   - Режиссер Салават Юзиевның узган ел ук тамашачыда кызыксыну уяткан “Корбан-Роман” (Илдар Әбүзәров) әсәренә зур өметләр баглана. Белгеч буларак сезнең фаразлар? - Шәхсән бу фильмны үзем карамадым. Трейлерга таянып кына ниндидер объектив бәя биреп булмый, әлбәттә. Әмма трейлерда күргәннәрем миңа ошады. Татарстан кинематографиясе вәкиле буларак әлеге хезмәтнең теге яки бу призлы урынны алачагына өметләнәм. Мин үз илемнең партиоты, үзебезнекеләрне алда күрәсе килә. Тәгаен генә фараз кылудан тыелам. “Корбан-роман” нәкъ менә Мөселман киносы фестивалендә беренче тапкыр күрсәтеләчәк. Мин моңа чын күңелдән  шатланам һәм горурланам. - Юбилей уңаеннан фестивальнең бюджеты да арткандыр инде? Җитмәсә, быел кинофорум “Казан - төрки дөньяның мәдәни башкаласы” программасына да кертелгән. - Фестиваль киң колач белән узачак. Ул масштаб фестивальнең программасында чагылыш таба. ТӨРЕКСОЙ оешмасына кергән илләрнең кинолары да тәкъдим ителә. “ТӨРЕКСОЙ мәдәниятләр диалогы” махсус программасы уңаеннан Төркия, Әзербайҗан, Үзбәкстан, Казакъстан, Кыргызстан, Төрекмәнстан һәм Россиянең төрки халыклары яшәгән төбәкләре - Татарстан, Башкортстан, Якутия, Хакасия, Тыва, Алтайдан килгән катнашучыларның фильмнарын тамаша кылу мөмкинлеге бар. “ТӨРЕКСОЙ” илләрендә кино төрле дәрәҗәдә үсеш алган, дисәк тә ялгыш бумас. Үзегез беләсез, төрек кардәшләребезнең продукциясе Халыкара фестивальләрдә алдынгы урыннарны еш яулый. Ә менә якутларныкы исә күбрәк үз аудиториясенә тәгаенләнгән. Казакъстан һәм Үзбәкстанныкы күбрәк жанрлы кино яратучыларның күңеленә хуш килә. Әзербайҗаннарда этник һәм фәнни-популяр фильмнарга өстенлек бирелә. Ут күршебез Башкортстан быел тәүге мәхәббәткә багышланган әсәрләрен җибәргән. Бюджетка килгәндә, ул үзгәрешсез калды. - Киноиндустрия өлкәсе соңгы арада шактый үзгәрешләр кичерә. Моның Казан фестиваленә йогынтысы юкмы? - Кино үсешендә соңгы елда зур үзгәрешләр бара. Россия продукциясе махсус прокатка рөхсәт язуы белән генә катнаша ала. Яшь режиссерларның күбесе моңа бигүк әзер дә түгел иде. Моннан тыш та кайбер мәсьәләләрне хәл итәргә туры килде. Безнең фестивальнең концепциясе икенче төрлерәк, мәгънәсе киңрәк, максатлары зуррак димме? Уртак продукцияләр арта. Бу инде фестивальнең географиясе киңәюен күрсәтә. Безгә килгән фильмнар арасында очраклы рәвештә килеп кергәннәре бик аз. - Быел фестивальнең беренче юбилее да бит әле, димәк, яңа баскычка күтәрелергә вакыт җитте дигән сүз...  - Ун ел дәвамында партнерларыбыз да, консультантларыбыз да артты. Алар безнең эшчәнлекне күзәтеп бара һәм үз киңәшләрен җиткерә. Үзләре караган фильмнарны безгә тәкъдим итә. Шулай итеп кайбер режиссерларга үзебез дә чыгабыз. Быелдан нәфис фильмнар номинациясенә кергән конкурсант картиналарны карау түләүле булачак. Бу бөтен дөньяда шулай. Максатыбыз - акча эшләү түгел, ә халкының фильмны сумнарда бәяләвен ачыклау. Бәяләр гадәттәгечә түгел, бик арзан булачак. Бу адым нәтиҗәләр ясарга да ярдәм итәчәк. Мөселман дөньясы күпкырлы. Анда проблемаларда шактый күп. Бу мәсьәләләр турында фикер алышмау, аларны яшерү – алдау кебегрәк булыр иде. Без тормышның төрле аспектларын күрсәтергә омтылабыз. Дөньяда фестивальләр бик күп. Ә менә Казанда оештырыла торганы берәү генә. Үзенә генә хас критерийлары  белән аерылып тора ул. Узган елгы кунагыбыз Дмитрий Гордон да “Фестивальнең критерийлары булуы бик яхшы”, дигән иде. Бу фикерне тулысынча яклыйм. - Альбина ханым, Украина  иҗатчылары  фестивальдә катнашырга теләк белдердеме? - Алардан да гариза килде. Украиннарның кыска метражлы әсәрләре «Молодые Шорт'ы» дип аталган секциядә тәкъдим ителәчәк. Ул бернинди конфликт тудырмый торган хезмәт. Кырымнан безнекеләр белән бергәләп эшләнгән мультфильм килде. - Фестиваль Бөек Җиңү уңаеннан яңа номинация кертмәдеме? Алдагы елларда Никита Михалков Бөек Ватан сугышы темасын яктырткан картинасын тәкъдим иткән иде. Быел Бөек Ватан сугышы турындагы кинолар күзгә ташланмады. Андый номинацияне тормышка ашыру турында уйламадык әле. Фестивальнең программасы болай да бай. Алда телгә алынганча, юбилейлар да бар. Алар барысы да проектта яктыртылачак. - Дөнья йолдызлары арасында юбилейга килергә теләк белдерүчеләр бармы? Безнең өчен танылган актерга караганда, кино белгечен чакыру күпкә отышлырак. Быел да танылган шәхесләр жюри төркемендә эшләргә теләк белдерде. Польша кинорежиссеры Кшиштов Занусси – әнә шундыйлардан. - Былтыр жюрида Татарстаннан халык шагыйре Разил Вәлиев эшләде. Ә быел кем булачак? Татарстаннан драматург Мансур Гыйләҗев булачак. Унынчы кинофорум Казанның «Пирамида» күңел ачу комплексында, «Родина», «Киномечта»,«Киномакс», «Мир» һ.б кинотеатрларында узачак. Йомгак ясап шуны гына әйтәсе килә, нигездә, фестиваль үз традицияләләренә тугры кала. Әмма шулай да яшьләр аудиториясенә күбрәк басым ясаячакбыз. Беренче тапкыр кино-workshop узачак. Яшьләрне сыйфатлы, акыллы кинолар белән таныштырырга ниятлибез. Мөршидә КЫЯМОВА --- | 08.08.2014 (полный текст новости)

  • 2014-08-09 05:13 Самарада милли чатыр-чәйханә ачылган (ФОТО)
    08.08.2014 Җәмгыять Самараның Җәмигъ мәчете йортында диварларына милли бизәкләр төшерелгән чатырда чәйханә ачылуы турында без “Самара татарлары” интернет сайты аша ишетеп, белә идек инде. Ә менә быелгы Ураза гаете көнендә аны үз күзләребез белән күрергә һәм шактый салкынча иртәдә биредә кайнар хуш исле чәй эчәргә һәм татлы милли ризыкларыбыздан авыз итәргә насыйп булды. Без “Бердәмлек” газетасының фотохәбәрчесе Хәмзә Мортазин белән чәйханәгә килеп кергәндә, берничә өстәл артында бер төркем татар егетләре көлешә-көлешә чәй эчеп утыралар иде инде. Без дә аларга кушылдык. Чәйханәнең хуҗабикәсе Мәрьям ханым Батрова берничә сорттагы кара, яшел чәйләрне тәкъдим итә башлады. Ә киштәләрдә аларның нинди генә төрләре юк икән?! Һиндстан, Кытай, Цейлон, Төркия чәйләре, дисеңме? Әллә нинди без белмәгән, ишетмәгән гаҗәеп исемнәрдәге - “сауасен”, “манго-маракуйя”, “дольче вита” кебекләрен дисеңме, күңелеңә теләгәнеңне сайла да ал. Ә без үзебезнең болын-урманнарыбызда, бакчаларыбызда үскән мәтрүшкә кебек үләннәр, карлыган яфраклары салып пешерелгән чәйне авыз итәргә булдык. Бик тә шәп эчемлек килеп чыккан икән ич! Мәрьям ханым һәм аның улы Наил Батров сөйләвенчә, чәйханә ачылганга әле бары ике ай гына үтсә дә, ул халык арасында абруй казанып өлгергән дә инде. Бигрәк тә ураза аеның эссе кичләрендә салкынча чәйханә чатырына кереп, тәмле чәйләр эчеп сусауны басуга ни җитә? Күп кенә кичләрдә биредә милләттәшләребез ифтар мәҗлесләренә дә җыелганнар. Батровлар үзләре тумышлары буенча Елховка районының Тупли авылыннан. Мәрьям ханым гомере буе Самараның Кинап, Масленников исемендәге заводларында эшләгән, хәзер пенсиядә икән инде. Ире Рәшит лаеклы ялда, тик һаман эшләүдән туктаганы юк, үзенең шәхси машинасында халыкка төрле йөкләр ташу белән мәшгуль. Улы Наил, Самараның төзелеш университетын тәмамлаган булса да, тик үз һөнәре буенча күңеленә хуш килгән эш таба алмыйча озак интеккән. Беркөнне Самараның Җәмигъ мәчетенә намазга килгән яшь ир-атлар арасында Чапаевскида яшәүче Ринат Шамионовны очраткач (ә алар әтисе Равил әфәнде белән үз шәһәрләрендә күп еллар инде “У Равиля” дип аталган шәхси кафе тоталар икән), Наил дә үзен шушы эштә сынап карарга була һәм үз куллары белән “Чәйханә” чатырын төзеп тә куя. Бу дини егетнең башлангычын Самара Җәмигъ мәчете, Диния нәзарәте җитәкчелеге дә хуплап, аңа ярдәм кулларын суза. - Планнарыбыз зурдан, - диләр Наил һәм Мәрьям ханым Батровлар. - Кышкы суыкларга чәйханә бинасын яңадан яхшылап әзерләп, аны ел әйләнәсенә эшләтергә ниятлибез. Чәй өстәленә милли ризыкларыбызны да төрлеләндерергә кирәк булачак. Нигә халкыбызның кыстыбый (бездә аны мишәрләр якмыш та диләр) кебек таба ашларын пешереп тәкъдим итмәскә. Коймак яратучылар да бардыр, мөгаен. Наилнең шәһәребезнең татар яшьләре белән бергәләп чәйханәдә төрле кичәләр, мәҗлесләр, очрашулар үткәрергә дигән уйлары да бар әле. Самараның Җәмигъ мәчете йортындагы милли чәйханәгә рәхим итегез, туганнар! Биредә сезне көтәләр. Чәйханә “Чәйханә” чатыры хуҗалары – Мәрьям һәм Наил Батровлар Татар яшьләре чәй өстәле артында Хәмзә МОРТАЗИН фотосурәтләре. Рамил НУРГАЙСИН --- | 08.08.2014 (полный текст новости)

  • 2014-08-09 05:13 Фирдүс Тямаев биюен бер бала 99%ка охшатып кабатлый (ВИДЕО)
    08.08.2014 Шоу-бизнес Фирдүс Тямаев татар эстрадасында тиз арада популяр булды. Аның фишкаларының берсе - килбәтле-килбәтсез биюләре. Шул биюләрнең барысын да бер бала өйрәнгән. Һәм авыл Сабан туйларының берсендә Фирдүскә биеп күрсәткән. Карыйбыз:           --- --- | 08.08.2014 (полный текст новости)

  • 2014-08-08 01:19 «Тыңлар идем тавышыңны...» (Хикәя)
    07.08.2014 Җәмгыять Якты кояш сине күрә, Чәчләреңнән назлый җилләр генә. Кояш, җилләр, юл күрсәтеп, Очраштырмый безне җирдә нигә? Ул җырлый да, җырлый. Юк, ул җырламый, аңардан иксез-чиксез моң агыла. Моң дәрьясы аның күңел түреннән ургылып чыга да, тыңлаучының йө­рәген өзгәләп, бар булган җиһанга тарала. Кая гына барса да, кайда гына чыгыш ясаса да, аңардан гел шуны җырлавын сорадылар. Яратты халык шул җырны. Ләкин ул һәрвакытта да тамашачының соравын үтәргә ашыкмады. Андый да тирән сагыш тулы моңлы җырны башкарыр өчен җырчыдан аерым бер күңел халәте, дәрт һәм илаһи көч таләп ителә иде. Залда утырган тамашачылар арасында: «Җырласа ни була инде?!» — дип канәгатьсезлек белдерүчеләр дә табыла иде. Җырчы, олуг җырчы юк-бар сүзләргә игътибар бирми, программага кергән чираттагы җырын башкара. Яңа җыр яңгырый, халык гөрләтеп кул чаба. Ләкин концерт беткәнче, шул җырны җырлар дип өметләнеп утырган тамашачының өмете акланмый, җыр башкарылмый һәм матур гына узган җырлы тамашага нидер җитмәгән кебек кала... Хәл начар. Йөрәк, урыныннан купкандай, үлеп-бетеп сызлана. Йөрәк тузган. Табиблар аңа берничә мәр­тә­бә хастаханәгә ятарга кушты. Тың­ламады. Рәхәтләнеп йөгереп йөр­гән илле яшьлек ир кеше бит әле ул! Илле яшьтә әле тормыш башлана гына, диләр. Юк шул, табибларның сүзенә дә колак салу кирәк икән. Ул, хәле бетеп, пәрдәсе аз гына ачык торган тәрәзә каршына килеп сөялде. Ул шулай җырларга чыгар алдыннан, сәхнә пәрдәсен аз гына ачып, тамашачы җыйналган зал ягына карап алырга ярата иде. Залда кемнең утыруына карап, ул нинди җыр һәм аны ничек башкарачагын уйлап куя. Ул кышкы урамга, ишегалдына күз салды. Тын. Ябалак-ябалак кар ява. Балалар мәйданчыгында берничә нәнүс бала, чырык-чырык көлеп, шугалакта чана шуып (балалар бәхетле булмыйча, кем бәхетле булсын ди инде!) йөри, ә подъезддан затлы тун кигән бер гүзәл ханым чыкты. Байбичә, вәкарь генә пультка басып, ялтырап торган кара иномаркага кереп утырды. «Тойота», бик зур тизлек алып, кисәк кенә урыныннан кузгалды. Йөрәк кабат аның күкрәген китереп кысты. «Ашыгыч ярдәм» машинасы чакырылган (аны хатыны чакыртты). Тиздән килеп җитәр инде... Кайчан гына очрашырбыз? Онытыр идем сагышымны, Күкрәгемә кочып, елый-елый, Тыңлар идем назлы тавышыңны... Назлы дигән сүзне ул «назлый» дип җырлый һәм шуның белән ул бу җырга яңа төрле музыкаль чагылыш, яңа төсмерләр биреп ала торган иде. «Тавышыңны...» — ахырдан ул аны берничә нотага югары күтәреп җибәрә (тавыш диапозоны киң!), шуның белән ул тыңлаучыны тетрәндерә һәм инде соңыннан, «синең назлы тавышыңны» дип җырлап, тавышын түбән төшергәндә дулкынланудан тәннәр чымырдап китә, күзгә яшь тула... Ул беркайчан да ялгызлыктан интек­мәде. Ул һәрвакыт игътибар үзәгендә булды. Сабыр, тыйнак авыл баласы кала тормышына ансат кына ничек ияләшсә, дан вә шөһрәткә дә бик тиз күнекте. Кая барса да, кая гына йөрсә дә аны таныйлар, аның белән күрешеп, сөйләшергә тырышалар иде. Баштарак күңелле булып тоелган мондый күрешүләр, аралашулар соңыннан аны туйдырды һәм ул чит кешеләрдән кача башлады. Җырчының гомере кыска, диләр. Билгеле, моны туры мәгънәдә аңларга ярамый, җырчы кеше яше белән туксанга да, йөзгә дә җитәргә мөмкин. Популярлык чоры кыска. Моңа ул күп тапкырлар инанды. Кеше, тормышны аңлап өлгергәнче, сукырларча яши икән. Аның күзен бервакыт урам чатында симәнке сатып торган кеше ачты. Ул башта аны танымады. Ябыккан, суырылган. Таныгач, күзләре маңгаена менде. Һай! Татарның атаклы җырчысы түгелме соң бу?! Ул бит яшьтән үк аның моңлы җырларын тыңлап үсте, аңар сокланды, әгәр дә җырчы була калса, бары тик аның кебек җырлый белергә кирәк, дигән уй белән яшәде. Халык оныткан үзен... Халык кына түгел, дәүләт тә! Гастрольләрдә тиен акчага җырлап, кар-буран дип тормыйча, эт типкесендә йөреп, филармония начальствосын баеткан бөек җырчы, ни кызганыч, урам чатында симәнке сатып утыра. Ирексездән, аның йөрәге кысылып куйды һәм беренче тапкыр ул үзен бу дөньяда ялгыз итеп тойды. Ул аның янына барып, җилкәсеннән кочып, аңа кул бирергә теләде. Тик ни өчендер туктап калды. Танышлар иде бит, югыйсә. Күңелендә кыенсыну һәм читенсенү хисе өстенлек итте. Аннан ул вакытта алар икесе ике төрле орбитада очалар иде: берсе дөнья тирәли, ә икенчесе урам буйлап... Зал ягына хатыны атылып керде. Мескеннең коты чыккан. Иренең йөзе, мәрмәр сыман, ап-ак булган... «Хәзер килә!» Йөрәгенең сызлавына, авыртуына түзәрлек түгел — йодрыгын кысып кына түзде. «Карчык! — дип пышылдады ул төсе качып (бу хәлнең ахыры яхшылык белән бетмәячәген сизенә иде булса кирәк!). — Вырачларга ышанып бетмим, ташлама мине, яме...» Хатыны аның акрын гына җилкәсеннән кочты... «Ташлыйммы соң!»... Ул ире өчен җан атып яшәде. Иҗат кешесе белән яшәү бигүк җиңел булмаса да, иренең танылган җырчы булуы хатынның күңелендә һәрчак горурлык хисе яшәтте. Төрле чаклары булды — үпкәләшкән, көнләшкән вакытлар да. Нишлисең, публичный кеше шул ире! Ләкин башкаларның шундый танылган кеше белән яшәвенә көнләшеп караулары әнә шул тормыш ямьсезлекләрен тигезли дә куя иде. Ире аны өйләнгәннән соң озак эшләтмәде, өйдә генә утыртты. Иренең дусларын, танышларын каршылап, аларны кунак итү, табын әзерләү һәрчак хатын өстендә булды. Ул бу вазифаны бик теләп, сөенеп, җиренә җиткереп үтәде. Башта ир бала туды, ул инде хәзер зур, өйләнеп, башка шәһәрдә яши. Ә менә абыйсыннан соң туган кечкенә кызлары ел да алты ай яшендә кинәт кенә вафат булды... Кемнәр генә сине белә, Нурлы йөзләреңне көн дә күрә? Эзләп тапсам сине ал таңнарда, Уятырмын назлап үбә-үбә... Каян гына килеп керде соң бу җыр аңа? «Баламишкин»нарны тыңлап үскән авыл халкына гына түгел, аны бөтен дөньяга чыгарырлык һәм яңгыратырлык җыр түгелме соң бу? Ире җырлаган һәр җырны үз һәм якын иткән хәләл җефете дә бу җырны башкалардан аерып куя торган иде. «Нәрсәсе белән ошый соң ул сиңа?» — дигән сорауга, җырны җырдан аера белгән хатыны: «Җылылык бар анда ниндидер!» — дия иде... Каян килеп керде һәм ничек туды соң бу җыр? Җавабы да тормыш кебек гади: шагыйрь сүзләрен язган, композитор көен чыгарган, ә җырчы шул җырны башкарган. Җыр авторы белән бер күрешкәч, ул шагыйрьгә күптән яшереп килгән бер серен ачты. «Бу җырны берәр сөяркәсенә багышлап җырлый торгандыр, дип уйлый инде халык, — диде ул. — Юк, алар шулай уйлап ялгышалар, аның сере башкада. Шушы җырымны җырлый башлауга ук, минем күз алдыма дөньядан бик тә, бик тә иртә киткән нәни кызым килеп баса, аңлыйсыңмы, Алиям минем... бөтерчегем...Сөт тешләре чыгып кына килә иде әле матурымның, кап-кара көдрә чәчле, курчак сымак матур бер җан иясе иде ул, бәгърем... Концерттан кайтсам: «Әтәй, тайтты, әтәй тайтты, ерлап тайтты!» — дип, сөенә-сөенә, каршы ала торган иде мине сабыем. Бик тере иде ул бала, артык живуй, аңлыйсыңмы... ә тавышы...чыркылдап торган яңгыравыклы тавышы әле дә менә колак төбемдә яңгырап тора кебек. Җырлый гына башлыйм, име... күз алдыма шул нәнием килә дә баса. «Әтәй!» дип эндәшкән сабый тавышы шушы җырыма килә дә керә, килә дә керә... «Гафу ит! — дип шаклар катты шагыйрь, — кызың барлыгын белмәдем, ни булды аңа, нәрсәдән үлде?!» «Кем белә, авыруын да тапмадылар, күз тигән, диделәр...» — диде ул. Күзләре дымланган иде. Ябалак-ябалак кар яуган кышкы көн җырчының соңгы көне булып чыкты. Табиб­лар аны коткарып кала алмады. Сабыен сагынып җырлаган бөек җырчы шул төнне кызы артыннан мәңгелеккә китеп барды. Бер кешелек палатада авыр үлем газаплары кичергән җырчының: «Үләсем килми минем! Үләсем килми бит!» — дип өзгәләнеп кычкыруы әле дә яңгырап торадыр кебек. Ул китте, ә җыры калды. Ул киткәннән соң, аны башкалар да җырлап карады һәм ул радиодан да, телевидениедән дә яңгырады, ләкин аның кебек моңлы итеп, йөрәкне өзәрлек итеп бу җырны бер кем дә башкара алмады. Ул җыр аныкы, бары тик аныкы гына булып калды. Чөнки аны җырлаганда, дөньядан бик иртә киткән нәни кызын сагынып һәм чыркылдап көлеп торган сабыен күз алдына китереп җырлаучы бер ул гына булды бит! Нинди җыр соң бу? Җыр гынамы соң... тетрәнү бу! Тыңлар идем тавышыңны, синең назлы тавышыңны... Хәбир ИБРАҺИМ --- | 07.08.2014 (полный текст новости)

  • 2014-08-08 01:19 Украина качаклары: “Без күргәннәрне сез аңламаячаксыз” (ФОТО)
    07.08.2014 Җәмгыять Украинада барган сугышның җиле Казанга да җитте – безгә дә качаклар килә. 1 августка башкалада шундый 142 гаилә теркәлгән иде инде. Барлыгы 416 кеше, шул исәптән 127 бала. Короленко урамындагы тулай торакта бер, дүрт һәм алты айлык балалар белән кайткан өч гаилә барлыгын да ишеттек. Ә, гомумән, Татарстанда качакларның саны ике меңнән артып киткән. “Ике сумка белән чыгып киттек” - 72 яшемдә шундый хәлгә калырмын дип гомердә дә уйламадым, кызым, - дип елый Лена апа Сурдакова. Олы кызы Светлана белән Украинадан качып киткәннәренә ай ярым икән аларның. Казан милли тикшеренү технология университетының Короленко урамындагы тулай торагыннан бирелгән бүлмәдә яшәп яталар. Уртанчы кызы ире белән Кырымга киткән булырга тиешләр.  - Монда тудым, монда үстем, бер җиргә дә китмим дип карышкан украин кияү дә, чын сугышны күргәч, фикерен үзгәрткән. Өйләренә кадәрге бер чакрым араны кайда агач астына качып, кайда чокыр төбенә егылып кача-кача, шуышып кайтканнар да, икенче көнне үк җыенып киткәннәр, - ди Лена апа. - Кызларның бер һәм өч бүлмәле фатирлары, минем өем утырып калды, ике кулга ике сумка белән чыгып киттек. Күршедәге ир-атка, мин беркая китмим дигәч, ачкычларны калдырдык, әмма йорт-җирләребезне исән килеш кабат күрүгә өметем юк. Шәһәрне беренче тапкыр бомбага тоткан чакта куркып үлә яздым, андагы куркынычны сөйләп аңлатырлык түгел. Украинада күзләре күрмәү аркасында беренче төркем инвалид саналган апа Казанда, кабат белгечләрне узып, инвалидлыгын раслатырга тиеш. Инвалидлык кәгазе кулында булса да, украин телендәге язу биредә гамәлдә саналмый икән. Лена һәм Светлана Сурдаковалар Ярдәмчеллек 52 яшьлек Светлана ханым да четерекле хәлдә калган. Ялгыз гына кызын тәрбияләп, укытып, үзе югары белем алалмаган идем, ди тәҗрибәле экономист. Бердән, яшегез олы, икенчедән, югары белемегез юк дип, биредә аңа яраклы эш таба алмыйлар икән әле. - Зур димим, әмма даими кереп бара торган хезмәт хакы  һәм әни белән икебезгә кечкенә генә бер бүлмә булса, безгә башка берни кирәкмәс иде, - ди ул. Качак статусы да бирелмәгән, алар – мәҗбүри күчеп китүчеләр. Тулай торактан, бигрәк тә беренче каттан бүлмә бирелү алар өчен зур бәхет. Күзләре бик начар күргәнлектән һәм кан басымы югары булганлыктан, урамга да чыгып йөрергә курка ул. “Исереп егылып ята диярләр”, - ди. Бар юанычы күршеләре биргән радиодан татар җырлары тыңлау. -  Кешеләр киң күңелле биредә, телевизор да керттеләр, бик ярдәмчелләр, дарулар белән дә булыштылар, - диләр әниле-кызлы беравыздан. Тынычлык кадере Сугыш булган җирләрдән качып кайтучыларны Туполев исемендәге Казан милли тикшеренү технология университетының  Короленко, Зур Кызыл һәм Кирпичников урамнарындагы өч тулай торагына, Икътисад, идарә һәм хокук институты тулай торагына һәм  Ферма-2 торак массивындагы “Стрела” кунакханәсенә урнаштырганнар. Тулай тораклардагыларны 25 августка кадәр генә тотсалар, “Стрела”дагы 150ләп кеше кунакханәдә декабрь аена кадәр яшәячәкләр. Мин барганда мәктәп яшендәге балалары булган әти-әниләрне ишегалдына җыйганнар иде. Җыелышта билгеле булганча, кунакхәнәгә урнаштырылган балаларның барысы да Имәнлек урамындагы 150нче мәктәпкә барачаклар икән.  Башка мәктәпләргә китәргә теләгәннәр урыннар булса  гына күчә алачаклар. Василий белән Оляның кызлары алтынчы сыйныфка бара, ә улларына өч кенә яшь әле. Кызга мәктәп булса да, малайга бакча булмавы ихтимал. Василий, Оля - Китәргәме юкмы дип бер ай уйландык та, балаларның гомерләре өчен куркып, китәргә булдык, - ди Лисичанскидан килгән гаилә башлыгы.  - Эшсез йөрермен дип уйламыйм, механик мин. Балаларның психикалары бозылып бетә дип курыктык, чып-чын сугыш эченнән кайттык бит. Тынычлыкның кадерен беләбез хәзер. Ә Верониканың егете Павел эш табарга өлгергән инде. Төнге сменадан кайтып йокларга яткан сөйгәненә комачауламау йөзеннән ишегалдындагы эскәмиягә чыгып утырган кыз беренче карашка мәктәп укучысын хәтерләтә. Әнисе Тамбовка киткән, туганнарының да кайсы кая таралышып беткәннәр. Әтисе исә,  яхшыга өметләнеп, якыннарының кире әйләнеп кайтышларына йорт-җирне саклап Луганскида калган. - Без киткәнгә каршы булмады, үзе китәргә теләмәде, - ди Вероника. Балалыктан яңа чыккан кыз әтисен дә, туып-үскән шәһәрен дә бик сагына. - Әле ярый таянырга Павел бар, бергә булганда авырлыкларны җиңә алырбыз. Аллага шөкер, ярдәм итәбез дип торалар, эш кенә табасы калды, – ди ул. Ярдәмнең зурысы, кечкенәсе юк Әлфия апа белән качакларга ярдәм җыю пунктында очраштык. Татарстанда туган кыз украин егетенә кияүгә чыгып, гомере буе Украинада яшәгән, балалар үстергән. Пунктта дежур торып эшлиләр икән. - Улым дүрт көн элек килде,  кызым бер ай элек килгән иде, аларны тулай торакка урнаштырдылар. Мин апада торам, оныгым белән 5 июньдә килдек. Лисичанскиның 80 проценты юк инде дигән хәбәр генә ишеттек, анда калган өйләребезнең хәлен белмибез. Атышлар башлангач ук онык белән мине озаттылар, балалар үзләре соң гына чак чыгып котылганнар. Бер айдан өйгә кайтырбыз дип кенә килгән кешеләр идек, бер Алла белә хәзер кайчан кайтасыны. Бөтен заводларны шартлатып бетерделәр анда. Зур нефть эшкәртү заводын россиялеләр сатып алган иде, аны шартлаттылар, желатин заводын юк иттеләр, эшләр урын юк. Ипи өчен сугыш, продуктлар юк. Бер пекарня бар иде, ул да ут булса гына эшли ала икән, - ди Әлфия Лавиненко. Әлфия Лавиненко Әти-әнисе белән Донбасс якларына шахтага киткәндә биш яшьләрендә булган кызга тарихи ватанына алтмышка якынлашканда кайтырга насыйп булган. - Оныгымны мэрия кадет мәктәбенә урнаштырырга булышты, форма биргәннәр менә үзләренә, сөенече эченә сыймый малайның, салмыйча киеп йөрде. Хыялы хәрби булу иде, - ди. Җыелган әйберләрнең биредәгеләрдән артканын Ростов өлкәсенә җибәрәләр икән. - Казан халкы бик мәрхәмәтле икән, бик зур рәхмәт аларга. Кеше көне буе килеп тора.  Киемнәрне аерым, азык-төлекне аерым салып куябыз, ярдәм сорап килүчеләргә тиешенчә биреп торабыз, - ди Әлфия апа. Куркыныч әкият Качакларны бүгенге көндә иң куркытканы – билгесезлек. Тулай торактагылары август ахырында безне кая куярлар дип кайгырсалар, күпләрен эшсезлек мәсьәләсе борчый. Сугыш эчендә калган, кайсы кая таралышкан туганнарын, якыннарын уйлап өзгәләнәләр алар. Казанга килделәр дә, аларга бар яклап кадер-хөрмәт күрсәтелә, бер кайгылары да калмаган дип уйлаучылар исә тирән ялгышалар.  Гомер буе эшләп тапканнарын, йорт-җирләрен, якыннарын ташлап китәргә мәҗбүр булучыларның  кайсы белән генә сөйләшмә, күргәннәрен сөйлиләр дә: “Сез аны барыбер аңлап бетерә алмыйсыз. Үзе күрмәгәннәргә әкият кебек тоела ул”, - дип куялар алар.  Әбиләрчә итеп әйткәндә, илләр-җирләр тынычсызлыгын күргәннәргә Ходай сабырлык бирсен дә, күрмәгәннәргә күрсәтмәсен. Казанда качакларга ярдәм пунктлары: Декабристлар урамы, 1 йорт,  “Ак Барс” яшьләр үзәге 8-937-529-79-29, 8-967-369-80-70 Островский урамы, 9 йорт  8-965-608-24-34 Габишев урамы, 2 йорт (3 нче кат, 307 нче офис)  8-927-249-12-38 С.Сәйдәшев урамы, 36 йорт. Әлеге пунктлар белән тәүлек әйләнәсе эшли торган 293-31-43 телефоны аша да элемтәгә керергә була. Гуманитар ярдәм кабул итү пунктлары иртәнге 9дан 18.00 сәгатькә кадәр эшлиләр. Качаклар ярдәмнең барлык төренәдә мохтаҗ.  Бигрәк тә герметик төрелгән ярмалар, токмач, чәй-шикәр дә, консервалар да, җылы кием-салым, аяк киемнәре, шулай ук бала киемнәре кирәк. Илсөя ЗӘЙНУЛЛИНА --- | 07.08.2014 (полный текст новости)

  • 2014-08-08 01:19 Сезгә (сиңа) ничек эндәшим?
    07.08.2014 Җәмгыять “Сез” дияргәме, әллә “син”ме? Отчестволап торыргамы, юкмы? Бу сораулар белән көн саен диярлек очрашабыз. Җаваплары исә социаль, иҗтимагый, хәтта милли мохиткә бәйле булып чыга. Әйтик, русларда олы кешегә “син” дип әйтү каралмаган. Иске киноларда, хәтта әни кешегә дә “сез” дип эндәшәләр. Татар үзенең әнисенә “сез” дип әйтсә, бик көлке булыр иде. Татар ул әнисенә генә түгел, хәтта 90 яшьлек авылдашына да “син” дип эндәшә. Шәһәр татары исә олы кешегә “син” дияргә ашыкмый. Күрәсең, авылдашлар бер гаилә әгъзалары кебек якын буладыр. Шул ук вакытта урыслар үзеннән күпкә олырак кешегә дә исем белән генә эндәшә ала. Татарлар исә исемгә “апа” яки “абый” дип өстәргә мәҗбүр. Чөнки татарда 2 яшькә олырак кешегә дә абый-апа дию күнегелгән. Бу нисбәттән, көнкүреш тормышта еш кына аңлашылмаучанлык та килеп чыга. Кешенең төс-кыфәтеннән яшен чамалап абый-апа дип әйткәнегез бардыр. Ә ул синнән яшьрәк булып чыга. Шул вакытта уңайсызлыктан үзеңне кая куярга белмисең. Бигрәк тә әңгәмәдәшең хатын-кыз булса. Апа-абый диюнең дә үз урыны һәм вакыты бар. Эндәшүне тирә-юнь һәм мохитне исәпкә алмый куллансаң, көлкегә калырга мөмкинсең. Бер генә мисал. “Яңа гасыр” каналында чыгучы “Секреты татарской кухни” тапшыруы милли ризыкларга багышлана. Бер чыгарылышта Динә һәм Рафаэль Латыйповлар вак бәлеш пешерде. Алып баручы Руслан Шәрәфетдинов теттерә генә бит “Рафаэль” дип! Чат итеп татарча белгән Руслан – акцент белән сөйләшүче Рафаэль абыйга. Латыйпов бит Руслан хәтле ике кыз үстергән кеше, абый дияргә кирәк. Тапшыру русча барса да, аның мохите шуны таләп итә иде. Татар белән урысны чагыштыра башлаганбыз икән, тагын бер моментка тукталыйк. Татарлар бик хәйләкәр. Отчестволарны истә калдырмас өчен “әфәнде” һәм “ханым” дигән сүзләрне эшкә җиккән. Рәхәт бит! Фәлән әфәнде, һәм вәссәләм! Рәсмилеккә дә, җитдилеккә дә хилафлык килми. Урыслар исә оппонентның үз исемен дә, әтисенең исемен дә истә тотарга мәҗбүр. Ярый әле бабасының исемен әйттертмиләр. Күз алдыгызга китерегез: сез җитди бер җыелышта, галстук-пинҗәкле түрәләр арасында. Әтиеңнең исеме ничек әле дип утырып булмый бит (гәрчә, кайвакыт сорыйлар). Ә исем белән генә дәшсәң, бөтенесе сиңа борылып караячак. Исем-отчествоны кыскартуда аеруча алга киткән катлам – татар мәктәпләрендә укучы балалар. Бу мода каян чыккандыр, әмма татар уку йортларының күбесендә хәзер укытучыларның исемен дә атап тормыйлар: “апа”, “абый” дип кенә эндәшәләр. Күз алдыгызга китерегез: директор хатын һәм ике завуч бара. Шунда өченче сыйныф баласы “апа!” дип кычкыра. Болар өчесе дә борылып карыйлар, миңа дәшкән микән дип өметләнеп. Бу инде укытучыңны хөрмәт итмәү. Мәктәпне тәмамлагач, укучы укытучыны кыяфәте буенча гына истә калдырыр, күрәсең. Исем-отчество белән кешегә эндәшү кайвакыт уңайсызлык тудырса, үзеңә карата мондый эндәшүне ишетү бик рәхәт. Димәк, син зур кеше. Нәчәлник! Дөрес, кайбер һөнәр ияләренә бу яктан рәхәтрәк. Карьера баскычының беренче адымыннан ук исем-отчестволы алар. Мәсәлән, укытучылар, тәрбиячеләр, табиблар һ.б. Ә кайбер һөнәр ияләре, киресенчә, гомер буе отчествоны ишетүгә мәхрүм. Мәсәлән, җырчылар. Аларның исем-фамилияләре яки псевдонимнары – бренд. Студентлар укытып йөрмәсәләр Салаватның Зәкиевич икәнен, ә Венера Ганиеваның Әхәтовна икәнен белмәс идек тә. Йә, хәзер әйтегез: Илһам Шакировның отчествосы ничек тә, Әлфия Авзалованыкы ничек? Бер кызык хәл искә төште. Татар эстрадасында җырлап йөрүче 20-25 яшьлек бер егет мактанып сөйләгән иде. Аны коллективта исем-отчествосы белән атап йөриләр икән. 1-2 баянчысы да, 1-2 биючесе. Мин әйтәм, андый хөрмәткә ирешүнең тагын да кыскарак юлы бар. Берәр кыңгыр эш эшләсәң, ЮХИДИ хезмәткәрләре, суд приставлары, башка органнар сиңа, һичшиксез, исем-отчество белән эндәшәчәк. Гомумән, “отчество” дигән сүз татарчага тәрҗемә дә ителми бит. “Атасының исеме” диләр инде. Әмма “атасының исеме” ул “имя папы”, ә “отчество” түгел. Калька тәрҗемә аркасында берәүнең әңгәмәдәшенә “Фәлән Фәлән улы!” дип дәшкән дә ишеткәнем бар. Бигрәк көлке яңгырады.  Кешегә исем-отчество белән, “сез” дип яки абый-апа дип эндәшүгә ким дигәндә дүрт нәрсә этәрергә мөмкин, минемчә: 1) кешенең җәмгыятьтә тоткан урыны, вазыйфасы, дәрәҗәсе 2) яше 3) төс-кыфәте 3) минем аңар булган мөнәсәбәтем, якынлыгым-ераклыгым, хөрмәтем. Җитәкчеләрне, табибларны, укытучыларны, телибезме-теләмибезме олыларга мәҗбүрбез, дидек. Берәр коллективта яшь директорга отчествосыз гына һәм “син” дип дәшергә мөмкиннәр, ә аның кул астында эшләүче олырак хезмәткәргә “сез” дип яки отчество белән эндәшәләр. Төс-кыяфәт. Зуррак корсаклы вак түрәгә карата исем-отчество бигрәк туры килеп тора, ә, мәсәлән, Россиянең Элемтә һәм массакүләм коммуникацияләр министрын “Коленька” дип атыйсы килә. Дөрес, бу 4 сәбәпне 1 нәрсә юк итәргә мөмкин. Ул да булса күнегелгәнлек. Әгәр кеше бер эндәшүгә күнеккән икән – аны үзгәртү авыр. Үземнең дә моның белән очрашканым бар. Мәсәлән, Илфак Шиһаповка элеккедән “Илфак абый” димим. Гәрчә, 1) абруыйлы кеше 2) яше бар, инде оныгы туды 3) корсагы, сөбханалла, председательләрнекеннән алданрак йөри 4) хөрмәтем бик зур. Әмма шулай күнегелгән, нишләтәсең. Яки икенче бер мисал. Казанда бик күп рестораннар хуҗасы, миллионер Айдар Булатов үзенең һәр хезмәткәренә “сез” дип эндәшә икән. Бары тик шәхси шоферына гына “син” ди. Шулай күнеккән. Хәер, бер-беребезгә ничек кенә дәшсәк тә, иң мөһиме нинди мөнәсәбәттә булуыбыз. Ә кайвакыт, гомумән, дәшми калуың хәерлерәк. Дәшүең көмеш булса, дәшми калуың – алтын, ди бит халык. Данил СӘФӘРОВ --- | 07.08.2014 (полный текст новости)

  • 2014-08-08 01:19 ФОТОрепортер Шамил Абдюшев ФОТОкүргәзмәсеннән ФОТОрепортаж
    07.08.2014 Матбугат Бүген Казанда Халыклар дуслыгы йортында Шамил Абдюшевның шәхси фотокүргәзмәсе ачылды. Тантанага фотографның дуслары, иҗатташлары, хезмәттәшләре җыелган иде. Ни кызык, бу фоторепортажда "Матбугат.ру"ның даими авторы Шамил абый үзе юк. Ул һәрвакыттагыча объективның икенче ягында.             Укырга: Фотограф Шамил Абдюшев шәхси күргәзмә оештыра Фото # 1 Фото # 2 Фото # 3 Фото # 4 Фото # 5 Фото # 6 Фото # 7 Фото # 8 Фото # 9 Фото # 10 Фото # 11 Фото # 12 Фото # 13 Фото # 14 Фото # 15 Фото # 16 Фото # 17 Фото # 18 Фото # 19 Фото # 20 Фото # 21 Шамил АБДЮШЕВ фотолары. --- --- | 07.08.2014 (полный текст новости)

  • 2014-08-08 01:19 Чит илдән азык-төлек кертүне тыю халыкны аптырашта калдырды (ВИДЕО)
    08.08.2014 Икътисад Русия премьер-министры Дмитрий Медведев Русиягә кайбер Көнбатыш илләреннән ашамлыклар кертүне тыю күрсәтмәсен имзалады. Хөкүмәтнең интернеттагы сәхифәсендә Русиягә кертү тыелган азык-төлекнең исемлеге бар. АКШ, Европа Берлеге илләре, Канада, Австралия һәм Норвегиядә үстерелгән һәм җитештерелгән сыер һәм дуңгыз, кош ите, балык, җиләк-җимеш һәм яшелчә, чикләвек һәм сөт азыкларын кертү бер елга тыела. Русия моны Көнбатыш санкцияләренә җавап итеп эшли. Әлеге күрсәтмәне чәршәмбе көнне президент Владимир Путин биргән иде. Киләсе атнада Мәскәү Беларустан ашамлыклар кертүне арттыру турында сөйләшүләр уздырачак. Казанлылар чит ил тауарларын куллана, Русиянекен яклый Бу тыюны Русиядә төрле хисләр белән каршы алдылар. Казан урамнарында сораштыруда катнашкан кешеләрнең күбесе чит ил тауарларын куллануын таный. Алардан башка тормышны күз алдына китерә алмаучылар да бар. Яшелчә, җиләк-җимеш, кием-салым, косметика чит илнеке булуын әйттеләр. Әмма күбесе Русия хакимиятенең чит ил тауарларын тыю карары белән килешә. "Табынга куярга матур алмалар да булмас микән?" Казаннан ерак булмаган, 500ләп кеше яшәгән татар авылында бу хәбәргә кибеткә килүчеләр үзләренчә бәя биргән. "И, ходаем, табынга куярга матур алмалар да булмас микән, читтән китерелгәннәр череми дә, өстәл күрке булып тора", дип алма темасы көн кадагына менгән. "Бездә җүнле алма үсми бит, озак сакланмый да һәм чери шул. Ашлар, туган көннәр үткәргәндә өстәлгә нинди алма куярбыз икән инде", дип борчылган халык. Әлеге авылның кибетчесе сүзләренчә, тауар аларга дөньяның төрле почмагыннан килә дисәң дә була. Бөтен китерелгән тауарның 60-70%ы читтән булуын әйтә ул. Быел җәй башында корылык булу сәбәпле бу авылда күпләрнең бәрәңгеләре тишелмәгән. "Мисырдан китерелгән бәрәңгене бик яратып ашыйбыз", ди авыл халкы. Моңа кадәр кыяр белән помидордан кала барлык яшелчә дә Европа илләреннән китерелгән булган. Бу авыл ел буе "Майский" совхозында үскән кыярны, Краснодардан китерелгән помидорны ашый. "Иткә килгәндә, "Буш ботлары"н алучы сирәк хәзер. Аларны акчага тиенмәгәннәр күбрәк ала. Авыл халкы "Буш ботлары" чат су гына, бер тәме дә юк, дип сөйләнә. Бездә күрше генә булса да Питрәч тавыкларын да алмыйлар, ә Чаллыныкын яратып ашыйлар. Тавык колбасаларын да Чаллыныкын яраталар", ди сатучы. Бу авылда Аргентина җиләк-җимеше сатыла. Мандарин, нектарин, слива, персиклар барсы да океан кичкән. Консерваланган гөмбәләр Кытайдан китерелгән. Балык консервалары Русиянеке - Калининград өлкәсендә эшләнгән. "Медведев имзалаган исемлектәге кайбер тауарлар кибеткә кайтмый башлый икән, алар урынына хуҗалар шундый ук тауарларны каян алыр, анысын әйтә алмыйм. Бездә тауарларны кем тыйган һәм ник тыйганнар - бу ягын артык тикшереп тормыйлар. Русия Украинада җитештерелүче Roshen татлыларын үзендә сатуны тыйган иде бит. Алар бездә дә сатыла иде. Халык теге тәмле конфетлар күренми, һаман китермиләрмени әле дип сорый", ди кибетче. * * * * Азатлык хәбәрчеләре Прага урамнарына чыгып Чехиягә килгән Русия туристларының да чит илдән азык-төлек кертүне тыю карары турында фикерләрен белеште. Русия бүгенгә кадәр чит илдә җитештерелгән җиләк-җимеш, чикләвекләр, коры сөт, сыр, сыер ите һәм кайбер төр яшелчәләрне күпләп сатып алды. Русиянең стратегик тикшеренүләр институты мәгълүматларына күрә, 2000нче еллар башыннан 2014 елга кадәр читтән азык-төлек һәм авыл хуҗалыгы тауарлары кертү алты тапкыр үскән. 2013 елда 43 миллиард долларга җиткән. Халыкның азык-төлеккә тоткан акчаларның 40%ы импортка туры килә. Русия Европа Берлеге илләреннән елына 2,8 млрд. долларлык җиләк-җимеш һәм яшелчә, АКШтан 1,4 млрд. долларлык азык-төлек һәм авыл хуҗалыгы тауарлары сатып ала. Наил АЛАН, Рөстәм ИСХАКЫЙ --- | 08.08.2014 (полный текст новости)

  • 2014-08-07 04:52 Акчаны ничек җиңеп булачагы турында уйланулар
    07.08.2014 Җәмгыять Подъезд алды. Бер ханым пакетын эскәмиягә җәеп салган да аннан мин исемен белми торган ниндидер әйберләр алып ахирәтенә күрсәтә, үзе бертуктамый товарны мактый һәм өстәмә бүләкләр вәгъдә итә. Ул арада ишек ачыла һәм мин подъездга узам. Лифт төбендә егет белән кыз тора. Кулларында – зур пакет. Гүзәл зат миңа елмая: - Гафу итегез, ә сез өйләнгәнме? - Өйләнгән, - дим җитди кыяфәт белән. - Ну, бик срочно кияүгә чыгарга теләсәгез – ярдәм итә алам. - Ә миндә хатыныгызга бүләк бар, – дип кулыма ниндидер уенчык тоттыра һәм минем үзлегемнән аны кире бирергә омтылганны күреп, - Юк, юк... Бу сезгә... хатыныгызга... бүләк... - Юк, рәхмәт... - Бушлай бит ул! – дип минем беркатлылыгыма аптырый кыз, - Курыкмагыз сез... Мин тагын кулымдагы бүләккә күз салам. Матур сурәтле целлофан аша эчендә ни икәне күренми. Бер тапкыр да ачылмаган. Бүләкне култык астына кыстырам. Ул арада кыз пакетыннан тагын нидер тартып чыгара: - Ә менә монысы биш мең тора. Әмма сезгә аны ярты хакына бирәм. Акция бездә шундый... Сизеп торам инде, мине ничектер алдарга тырышалар. Ләкин матур кыз алдында баш тарту уңайсызрак, ул мине хатыны өчен акча жәлли торган бер комагай дип уйлар сыман. Бәхеткә каршы, лифт ачылып китә һәм аннан күрше мужигы күренә: - Ә-ә-ә, күрше! Машинаны яңарттым бит әле, чыгып карыйбызмы? Иномарка! Баш тартсаң, көнләшә дип уйлаячак инде. Ләкин теге кыз күзенә дә кабат күренәсе килми. Ул арада телефон шалтырый. Мин сөенеп трубканы алам һәм күршегә: “Эштән шалтыраталар”, - дип пышылдыйм. Ул чыгып китә, мин игътибар белән тыңлыйм. Банктан шалтыраталар икән. Матур хатын-кыз тавышы минем фәлән миллион кредит алырга мөмкинлегем барлыгын хәбәр итә. Процентлары да түзәрлек икән. Соңрак уйлап карарга вәгъдә бирәм. - Сезгә кайчан шалтыратырга? – ди тавыш. - Илле елдан соң... – дияргәгмәҗбүр булам. Ул арада кесә телефонына смс килә: бассейнга чакыралар. Шулай ук арзан хакка. Телевизорны кабызам. Бер канал миңа гинекологка барырга тәкъдим ясый. Икенчесенә күчәм – “Тампакс” алырга димлиләр һәм мин хатын-кыз булып тумавыма үкенебрәк башка каналга күчәм. Анда - виагра... Үземне көткән виагралы һәм ләззәтле картлык турында уйлап, күңел нечкәреп китә. Берәр җыр булса да тыңлыйм әле дип, татар телеканалын борам. Берәү шигырь укый. Яхшы шигырь. Һава торышы турында. Кояшның - якты, ә яфракларның яшел икәнен ачыклаудан мин дертләп китәм. Соңгысына бераз шикләнеп: ”Туктале, ул яфраклар чынлап яшел мени соң әле ул?” – дип тәрәзәгә багам. Ә анда зур лозунг тора: ”Большой выбор и радость от покупок!” Кабат әйләнеп килүгә, шигырь бетә һәм “Дивандагы кибет” хакимлеге башлана... Компьютерны кабызам. Ул интернетка тоташуга ук эзләгечтәге банер чит илләрдә ял итеп кайтырга чакыра. “Менә шуның белән барырга мөмкин” – дигән сыман, аны иномарка рекламасы алыштыра... Көне буена миңа нәрсәдер сатарга маташалар. Монда инде:”Акчам юк бит” - дип тә котыла алмыйсың. Бу сүзеңне ишетеп калса, банклар: ”Әйдә, миннән кредит ал”, – дип чиратка басачак. Тормыш рәхәт инде, бер карасаң. Статус Без базарда яшибез. Һәм кешелекне шартлы рәвештә ике төргә бүлергә мөмкин. Юк, ир-егет һәм хатын-кызга түгел. Бу чик инде акрын гына җуела бара. Изге һәм явызга да түгел. Үз вакытында һәм урынында кылынган явызлык, урынсыз һәм вакытсыз кылынган изгелектән яхшырак. Дус һәм дошманга да. Бүген сатмый торган дус, сатылмый торган дошман юк. Сатучы һәм сатып алучыга да түгел. Без барыбыз да бер үк вакытта сатучы һәм сатып алучы. Кешелек бүген кулланучыларга (клиент, пациент, сатып алучы, җанатар) һәм булачак кулланучыларга бүленә. Кеше психологиясенең бөтен нечкәлекләрен исәпкә алып төзелгән һәртөрле чаралар белән мине көн саен кемдер үз ягына аударырга омтыла. Әйтик, җенси проблема икән – “виагра” ярдәм иткәнен беләм. Чөнки реклама үз эшен эшләгән. Аларны сез дә беләсез. Әгәр мин: ”Не тормози!” дисәм, сез: ”Сникерсни” - дип дәвам итәчәксез. Без әлеге товарларның кулланучылары түгелбез икән, димәк, булачак кулланучылары. Шоколад алырга туры килгәндә, без колак ияләшкән “Сникерс”ны алачакбыз. Көне буена туктаусыз рәвештә диярлек без әнә шундый тәкъдимнәр яңгыры астында. Һәм беркайчан да: “сатып алыргамы, юкмы?” – дип уйламыйбыз (чөнки андый установка инде безгә бирелгән – аңасты дәрәҗәсендә сеңдерелгән ул), ә: “Нәрсә сатып алырга?” – дибез. Һәм бүген кешенең статусы да акыл дәрәҗәсе, күңел сафлыгы һәм башка табигый мөмкинлекләре белән түгел, ә сатып алу мөмкинлеге белән билгеләнә. Затлы иномарка килеп туктый. Аннан кечкенә буйлы, пеләш башлы, йомры корсаклы гарибрәк кыяфәтле ир төшә. Вәкарь белән генә тирә-ягына күз сала һәм арткы ишектән чыккан тәти кызны култыклап подъездга аксаклый. Ишегалдында тәмәке көйрәтеп торган ирләр сокланудан телләрен шартлатып кала. “Вәт, яши белә күрше. Вәт, бәхетле!” Аларга тегенең байлыгы (затлы иномаркасы, фатиры, көн саен бер кыз ияртеп кайта алуы) – дәрәҗә. Югыйсә, үзләре дә начар киенми, начар ашамый, җәяү йөрми ич инде. Менә дигән гаиләләре бар, йөз-кыяфәтләре дә ярыйсы, сау-сәләмәт ирләр. Юк, болар әһәмиятсез булып тоела. Чөнки күршенең машинасы яхшырак, акчасы күбрәк, димәк, статусы зур. Идарәче кем? Бүгенге кеше үзенең табигый асылын җуеп, сатып алу коралына әйләндерелгән. Икенче төрле әйтсәк, кулланучы зомби. Акчасы, яки акча табар мөмкинлеге булганда, ул ниндидер әһәмиятка ия. Чөнки нәрсәдер сатып алырга мөмкин. Ә акчасы юк икән... Бүген безнең белән акча идарә итә. Бу беркемгә дә сер дә, яңалык та түгел. Гади адәм баласы үз тормышын җайга салыр өчен бурычларга кереп бата, көне-төне эшләп шул бурычларыннан котылганда чиргә урала һәм дару өчен тагын эшләргә мәҗбүр була. Гадиләр тормышының кыскача эчтәлеге шулай. Миллиардерларныкы да артык аерылмый. Бөтен тырышлыгын, акылын, сабырлыгын, изгелеген, усаллыгын һәм адәм арсеналында булган башка сыйфатларын эшкә җигеп, әйтик, финанс империясе төзи, эшләтеп җибәрә, алдынгылар рәтенә чыгара. Җиде буын оныкларына җитәрлек байлыгы булса да тыныч күңел белән ял итә алмый. Чөнки нәрсә беләндер идарә итү, тынгысызлык, мөлкәт арттырырга омтылу инде аның канына сеңгән, яшәү рәвешенә әверелгән. Ул үзе төзегән империянең патшасы да, колы да. Аның белән дә акча идарә итә. Ләкин без ничек кенә табынсак та, акча – алла түгел. Хакимлеге чикле, нигезе сыек. Моны әледән-әле кабатланып торган һәртөрле кризислар ачык күрсәтеп тора. Әмма аны чиккә терәячәк көч бүтән: үзе тәрбияләп үстергән зомбилар. Китап кибетләренә керсәгез, анда иң күп нәрсә - акча эшләү, сәүдә итү серләре турындагы китаплар. Иң күп сатылучы да – шулар. Интернетта да шул ук хәл. Электрон почтаңа “Тиз акча эшләү ысуллары”, “Телефон аша сәүдә”, “Ике көндә фәлән доллар!” сыманрак язмалар (китаплар, аудиофайллар, видеотренинглар һ.б.) килмичәрәк торса, кайчагында күңелне ятимлек хисе биләп ала. Әйткәндәй, күз төбенә массаж ясый торган нәрсәләр сатучы кыз да, телефоннан кредит тәкъдим итүче дә, смс җибәрүчеләр дә шул маркетинг китапларында язылган тәкъдимнәр буенча хәрәкәт итә. Әлбәттә, берничә ел элек бу алымнар уңышлы эшли иде. Ләкин хәзер заман да, кешенең кәефе кебек, бик тиз үзгәреп тора һәм әлеге ысуллар күптән инде үзенең тәэсирен югалтты. Алар хәзер эшләми, бары тик сәүдәгәрләргә нәфрәт кенә уята. Шуңа күрә, әлеге “сәүдә осталары”на яңарак китап укырга кирәк. Ә бүгенге танылган маркетологлар әлеге һөнәрнең асылын аңлаганнан соң, маркетинг буенча бернинди китап та укымаска киңәш итә. Һәм менә ни өчен: уңышлы эшләгән алымнарын беркем дә киң даирәгә чыгармый, әгәр киң җәмәгатьчелеккә чыккан икән, димәк, ул ысуллар искерә башлаган һәм бернинди дә уңышлы нәтиҗә бирмәячәк. Шуңа күрә, ышанычлы әзер рецептларны беркайдан да табу мөмкин түгел, үзеңә уйлап чыгарырга туры килә. Ә фикер йөртү тизлеген һәм фантазияне үстерү өчен алар әдәби китаплар укырга киңәш итә. Һәм бу киңәшләренә колак салучы юклыгына зарлана. Дипломлы наданнар Бу сүз уңаеннан гына әйтелгән нәрсә түгел. Сәүдә һәм алыш-биреш бүген тормышыбызга шултикле нык үтеп кергән, аның темпына хәтта маркетологлар үзләре дә өлгерә алмый, дигән сүз бу. Әлеге күренеш сәүдә өлкәсендә белгечләр әзерләүдә дә җитди кыенлыклар тудыра. Дәреслекләрнең күбесе басылып чыкканчы ук искерә, ә студентлар шуның буенча белем алырга мәҗбүр. Ул студент фәлән ел буе укып, кулына диплом алганчы чынбарлык бөтенләе белән үзгәрә. Һәм белгеч таныклыгы алып чыккан яшь кеше, чынында, нибары дипломлы наданнар армиясенең бер вәкиле булып кына кала. Ә акча колларына әйләнгән җәмгыятьтә дипломлы наданнар мыжгып тора. Белем бирү системасының бүгенге көн таләпләренә яраксызлыгы инде беркемдә дә бәхәс уятмый. Һәртөрле реформалар да шуны танудан барлыкка килә. Ләкин бу өлкәдә әлегә бернинди уңыш та сизелми, реформаларның да берсе өстенә икенчесе өелә, аңа өченчесе өстәлә. Нәтиҗәдә, берсе дә җиренә җиткерелмәгән килеш кала бирә. Читтән караганда, мәгариф системасы кай тарафка барырга белмичә миңгерәп торган кешене дә, үлем түшәгендә тартышып яткан авыруны да хәтерләтә сыман. Заман белән бергә атлар өчен, әйтик, заманча корылмалар кирәк. Аны алыр өчен акча кирәк. Ләкин акча юнәтеп, теге корылмаларны эшләтеп җибәрүгә... аларның инде искергәнлеге ачыклана... Бу бер генә ягы... Кичәге дәреслекләрнең бүгенгә ярамавын да, талантлы укытучыларга кытлык булуын да, фәнни тәҗрибәләргә шартлар юклыгын да, бюрократик системаның акырын кузгалуын да исәпләргә мөмкин... Ә гомер уза һәм шушы ыгы-зыгылар эчендә заманга яраклы белем алалмаган дипломлы наданнар күбәя. Боларга укып тормыйча гына диплом сатып алучыларны да өстәргә мөмкин. Һәм алар җәмгыятьнең төрле тармакларына җаваплы белгеч булып урнаша. Кыскасы, акча хакимлеген стенага терәячәк нәрсә - наданлык һәм рухи ачлык. Бүгенге зомбилар җәмгыяте иртәме-соңмы рухи байлыкка һәм белемгә сусап уяначак. Марат КӘБИРОВ --- | 07.08.2014 (полный текст новости)

  • 2014-08-07 04:52 Иң мөһиме – иминлек, яки Мәскәү кызының интим бәяны
    07.08.2014 Спорт Казанның полиция хезмәктәрләренең гамәле янә шау-шу тудыру өчен сәбәп булды. Дөрес, бу очракта аларны гаепләү “Спартак” җанатарларының тәртипсезлек кыла алмавы белән бәйле, бугай. Инде икенче көн рәттән спорт темасын яктыртучы матбугат чаралары “Рубин” – “Спартак” очрашуы турында сөйли һәм яза. Дөресрәге, матч алдыннан булган вәзгыять хакында. Шау-шуны Мәскәү командасы җанатары Екатерина Степанова дигән кыз куптарды. Иң элек, матбугатта Степанованың Россия Эчке эшләр министры В.Колокольцев, Россиянең Генераль Прокуроры В.Чайка, РФПЛ җитәкчесе С.Прядкин исеменә язылган гаризасы дөнья күрде. Анда ул Казанның Үзәк стадионына кергәндә (кайсы трибуна, нинди сектор икәнлеге язылган) полиция хезмәткәрләренең үзенең  эчке киемнәрен дә салуын таләп иткәннәре турында яза (полиция хезмәткәрләренең званиеләре, жетон номерларын да төгәл күрсәтә). Үзенең баш тартуын, сәгать ярымнан соң гына стадионга кереп китә алуын искәртә. Хокук сакчыларының гамәлен ул процессуаль гамәл буларак бәяләгән. Гариза ахырында Степанова адресатлардан тиешле тикшерү уздыру, гаеплеләрне җаваплылыкка тарту һәм бу хакта хәбәр итүне сорый. Шуннан соң Мәскәү кызы үзенең “Тере журнал” битендә әлеге вакыйга турында тәфсилләбрәк яза. Үзенә күрә стадионга керү турында кыйсса барлыкка килә. Монысында инде аны махсус бүлмәдә тикшергән хезмәткәрләрнең хатын-кыз икәнлеге ачыклана. Тикшерү вакытында Степанова белән бергә кергән кызларның тулысынча чишенүләре бәян ителә. Шул ук вакытта полиция вәкиленең әлеге гамәлләрне куркынычсызлык максатыннан эшләүләре турындагы сүзләрен җиткерә. Ахыр чиктә, кыз үзенең чишенмәве һәм стадионга керә алуын җиңү дип атый. Һәм алга таба башка кызларны да мондый тикшерүләрдән сакланырга, баш бирмәскә чакыра... Үпкәләгәнме, мактанганмы? Дөресен әйткәндә, Екатерина Степанованың әлеге язмалары бер фикер уятты: әлеге кыз я бик горур, я бик тискәре. Полиция яки ЮХИДИ хезмәткәрләре алдында герой булып йөрүче кешеләр турында ишетеп, күреп торабыз. Кемдер машинасы утырган килеш кенә ЮХИДИ хезмәткәрләре белән сөйләшүе турында мактана, кемдер полиция хезмәткәрләренең үзеннән дә документларын сорый. Һәм моны, видеоларга төшереп, бөтен халык алдында мактана. Мәскәү кызының “уйланулары” дә әнә шундый мактану кебек килеп чыккан дигән тәэсир кала. Юк, бу кеше полиция хезмәткәрләренең барлык гамәлләрен аклаучы дип кабул итмәгез. Ситуацияләр төрле була. Шунлыктан интернет челтәрендә дә әлеге хәбәрләрдән соң җәмгыять икегә аерылды. Монда шунысын онытмаска кирәк: хокук сакчылары – начармы ул, яхшымы – беренче чиратта, иминлек турында кайгырта. Тиешле әмер (приказ) булган очракта ул аны бөтен таләпләренә туры китереп эшләргә дә тиеш. Гамәлләрен ахырына кадәр башкармаучылар да булгандыр. Чөнки, никадәр генә тикшерсәләр дә, “Спартак” җанатарлары уен дәвамында төтен шашкаларын яндырып утырды. Димәк, кемдер әлеге кирәкмәгән нәрсәләрне барыбер алып керә алган. Кем белә, бәлки нәкъ менә шул “чишенмәгән” Степанова да кайбер җирләренә шашка яшереп кергәндер... Саклану чарасы Аннан килеп, мондый җентекле тикшерүләргә сәбәбе дә бар, анысын һич инкарь итеп булмый. “Спартак” җанатарлары күптән үзләренең тәртипсез кыланмышлары белән аерылып тора. Быел яз көне исә (Россия чемпионатының соңгы уеннарының берсендә) Мәскәүдән килгән фанатлар армиясе Бауман урамы буйлап стадионга барды һәм бу хактагы видеолар бөтен Казанны тетрәтте. Нәкъ менә шуны истә тотып, Татарстан Эчке эшләр министрлыгы 1 август матчына аеруча ныклап әзерләнде. Безгә килеп ирешкән хәбәрләргә караганда, фанатлар тарафыннан кылынган кечкенә генә гаеп өчен дә алар тиешле җәзасын алырга тиеш иде. Ошбу гамәл үз ролен уйнады: яңа чемпионатның тәүге уенында тәртип бозучылар һәм кулга алынучылар алай ук күп түгел иде. Һәрхәлдә, аеруча тәртипсезләр инде уенга кереп тә тормады. Аннан килеп, фанатлар арасында нацистлар лозунгын кычкырып йөрүчеләр, фашистик символларга төренгәннәр дә шактый иде. Алардан теләсә нәрсә көтәргә була. Шуңа күрә алдан чарасын күрү күпкә хәерлерәк иде. Президент битараф калмады Степанова күтәргән шау-шу рәсми даирәләрне дә битараф калдырмады. Бу очракта полиция хезмәткәрләре генә түгел, гомумән, Татарстанның абруена да зыян килергә мөмкин. Шуңа хәтта республика Президенты Рөстәм Миңнеханов та вакыйгага үз мөнәсәбәтен белдерергә мәҗбүр булды. Президентның матбугат үзәге җиткергән белдерүдә мондый юллар бар: “Рубин” – “Спартак” матчына әзерлек һәм аны уздыру чорында хокук саклау органнары тарафыннан күрелгән чаралар стадиондагы тамашачылар иминлеген тәэмин итүгә һәм Казан урамнарында тәртип урнаштыруга юнәлгән булырга һәм алар катгый рәвештә закон кысаларында үтәлергә тиеш”. Рөстәм Миңнеханов ассызыклаганча, көч структураларының әлеге ситуациядәге гамәлләре Казанга элеккеге уеннар вакытында, аерым алганда, 2014 елның 20 апрелендәге “Рубин” – “Спартак” матчы алдыннан килгән футбол җанатарларының үз-үзләрен тәртипсез һәм әдәпсез тотуларына бәйле булды. Алай гына да түгел, Президент киләчәктә дә, эчке эшләр министрлыгын хокук тәртибен һәм законлылыкны бозуга каршы торып, катгый, әмма закон кысаларында эш итәчәген искәртә. Бездә генә түгел Мондый хәлләр башка шәһәрләрдә дә була икән. Е.Степанова бәяныннан соң башка очраклар турында да сөйли башладылар. Әйтик, “Советский спорт” газетасына ЦСКА җанатары Анна Химкида узган ЦСКА – “Торпедо” очрашуы алдыннан булган тикшерүләрне энәсеннән җебенә кадәр тасвирлап биргән. Җирле полиция кызлары Аннаның интим урыннарын капшап чыккан икән. Ә ишек ачык булган. Ишек яныннан узып баручы ир-атлар кызны ничек тикшергәннәрен карап торган... P.S. Автор фикерләре хакыйкатькә дәгъва кылмый. Башкалар башкача уйларга мөмкин. Радик САБИРОВ --- | 06.08.2014 (полный текст новости)

  • 2014-08-07 04:52 Дүрт тапкыр өйләнгән Аманулла
    07.08.2014 Мәдәният Драматург Әмир Камалиевның әтисен 1977 елның март аенда поезд юлыннан табып алалар. Нәрсә булганын әлегә хәтле төгәл белүче юк. Әмиргә бу вакытта 16 яшь була. Пьесалар яза башлагач ул әтисенең исеме белән йөри башлый – Аманулла. – Аманулла, дүрт хатынның “башына җиткәнсең”, бишенче тапкыр өйләнергә җыенмыйсыңмы? – Бабам өч хатынга өйләнгән. Беренчесенә өйләнә, ул хатынына йорт сала. Икенчегә өйләнә, беренче йорт янына икенчесен тергезә, өченче хатынга өйләнгәч, аңа да йорт салып куя. Өч хатыны да һәрберсе үз йортлары белән яшиләр. Без – беренче хатыннан киткән тармак. Бабайны Черек күлгә алып килеп атканнар булса кирәк, хәбәр-хәтәре юк, каберен дә белмибез. Авылдашы: “Өч хатын белән яши”, – дип өстеннән шикаять язган булган. Күп тапкырлар өйләнү каннан киләдер. Паспорт буенча өч тапкыр өйләндем, берсе – “гражданский”. Беренче хатыным Әнисә Сабирова белән бергә укыдык. Хәзер ул Финляндиядә яши. Мәскәүдә өйләнешкән идек, кызыбыз Ләйсән шунда туды, хәзер ул да Финляндиядә, 26 яшь үзенә. Икенче хатыным Рушания Шәфигуллина – Фаил Шәфигуллинның кызы. Рушания белән Чаллыга беренче пьесамны куярга баргач таныштым, ул анда әдәбият бүлеге мөдире булып эшли иде. Казанда өйләнештек, Рушаниядән ике улым бар: Сәйдәш белән Сәгыйть. Илфат Камалиев төшергән “Корыч” фильмында Сәйдәш төп рольне башкара, мин аның әтисен уйныйм. Сәйдәшкә хәзер 21 яшь. – Рушания белән ник аерылыштың? – Тормыш авыр булган күрәсең, әнисе янына кайтып китте. – Өченчесен ничек таптың? – Анысы рәсми өйләнешкән хатыным түгел иде, “гражданский” хатын турында сөйләшмик, кешенең кияүгә чыгасы бар, кирәкми. Анысы белән Казанда таныштык, аннан балам юк. – Дүртенчесе? – Хастаханәдә таныштым. Алты ел бик нык авырдым, буыннар сызлый башлады, ул медицина хезмәткәре иде. Раилә мине дәвалады. Аннан да балам юк. – Монысы белән ник аерылыштың, дәвалаган да бит инде үзеңне? – Үзләре чыгып китә бит, берсен дә куып чыгарганым юк. Әнисә дә, Рушания дә үзләре чыгып китте. – Ник чыгып китәләр? – Бер, ике тапкыр өйләнгәнне белеп кияүгә чыгалар үзләре, аннары бәлки күңелләре катадыр... Драматург булгач уйлыйлардыр, хатыны белән култыклашып премьерадан-премьерага гына йөри бу дип. Тормыш алай гына бармый бит. Хатын бер-ике тапкыр өйдән чыгып китә икән, барып алып кайтам, өченчесендә алып кайтмыйм. Хатын артыннан гына чабып йөрсәм, аерылмаган да булыр идем. Һәрберсе белән шулай булды – ике тапкыр алып кайттым. Алар киткәч кайгырып-борчылып йөрим. Ир кеше өчен фаҗига бит ул, кешегә генә күрсәтмим. Алты ел буе авыруым да шуннандыр дип беләм. – Бишенче тапкыр өйләнергә җыенасыңмы? – Анысы язмыш эше. Бабай бит инде мин, оныгым бар, килешеп тә бетмәс. – Аерылмас өчен сиңа нинди хатын кирәк? – Түзем хатын. Хатын-кыз күбрәк ак атка атланып килгән егетне көтә. Тормышта алай гына булмый, шактый кыйналырга туры килә. – Камал театры сине җылы кабул иттеме? – Театрда без үги балалар хәлендә калдык. Марсель Сәлимҗановның театр училищесын тәмамлаган үз курсы бар иде: Рамил Төхвәтуллин, Люция Хәмитова, Олег Фазылҗанов... – 1994 елда син Камал театрыннан киткәнсең. Ник? – Хулиганлык кылган, аракы эчкән дип кудылар. – Эчәргә ярата идеңме? – Эчмәгән мужик юк. Дөресен генә әйткәндә, мине “батырдылар”, чөнки мин лидер идем. Ул чактагы рольләремне карасаң, Алсу Гайнуллина, Рузия Мотыйгуллина, Фирдәвес Хәйруллиналар белән дә аларның ирләре, сөяркәләре булып уйный идем, үземнән яшьләр белән дә уйнадым. Кыскасы, амплуам киң иде. Мине театрдан ике тапкыр чыгардылар, беренчесендә ярты елдан соң кире эшкә алдылар. – Ник чыгардылар? – Эчкән дип инде... – Эчкән килеш спектакльгә чыктыңмы? – Юк. Театрга эчеп килдем, анда эчмәгән артист юк. 1994 елда махсус сценарий язып щепкинчыларның биш еллыгын телевидениедә үткәрдем. Тапшыру эфирга чыкты, үзем алып бардым. Икенче көнне театрга киләм, безнекеләр: “Марсель абыйга ошамаган”, – диләр, башларын иеп миннән качып йөриләр. Кичен Марсель абый мине күрде дә: “Кичә тапшыруны карадым, минем белән киңәшәсең калган, ярдәм иткән булыр идем, ошамады миңа”, – диде. “Ошамаса, миңа бик тә ошады, кем булдың соң әле син?” – дидем дә, чыктым да киттем сәхнәгә. Икенче көнне мине театрдан кудылар. – Кире кайтырга теләмәдеңме? – Юк. – Пьесалар язарга нәрсә этәрде? – Һәр язучы да пьеса яза алмый. Драматургия – иң катлаулы жанр. Пьеса язу өчен шахматчы булырга кирәк. Беренче юлыңны язгач нәрсә белән бетәсен инде белергә тиешсең. Язасы әйбер күңелдә йөри, чыдап булмый башлый. Язучылыкка укымадым. Ничек өйрәндемме? Пьеса язар өчен Мольер кебек әйбәт актер булырга кирәк. Мольер үзе куйган, үзе уйнаган да. Мольердан башладым, аның рус телендәге әсәрен татарчага тәрҗемә итә идем. Иң беренче пьесам “Җәйге кырау”ны Чаллы театрында үзем куйдым. Герой ахырда асылынып үлә. “Нигә геройны үтерәсең син?” – дия иде тамашачылар. Тамашачының 80 проценты – хатын-кызлар, алар матурлыкны күбрәк ярата. Пьеса язганда тамашачыны да күз алдында тотарга кирәк. – Туган ягың – Апас районы Шыгай авылында көтү көткәнсең икән, чират еш килеп җитәме? – Сыер башына карап. Бер сыерың булса, бер көн көтәсең. Авылда 60 сыер бар, ай ярымга бер тапкыр чыга. Энекәшкә булышырга кирәк, төп йортта ул яши. Фермер ул, тракторы, 15 гектар җире, 200 баш сарыгы, сыерлары, 60 баш умартасы бар. – Энекәшең авылның Исмәгыйле алайса? – Исмәгыйль бит эшләми, башкаларны эшләтә, кызлар янына йөри. Энекәш бер караңгыдан икенче караңгыга кадәр эштә. Исмәгыйльне Камал театрында да, телевизион фильмда да уйнадым. Исмәгыйль бит ул – Мирхәйдәр Фәйзи үзе. Тукайның балачагын төшергәндә Балтач районында яшәдек. Бер әбигә фатирга керттеләр. Бу М.Фәйзинең җизнәсе авылы иде. М.Фәйзи шунда кайтып йөри, кич белән уенга чыга. Чирле, килмешәк булганга авыл егетләре аны уенга кертмиләр. Шунда Сәгадәтбану исемле кызга гашыйк була ул, әмма аны авыл егетләре кызга якын китермиләр. Шуннан “Галиябану” исемле пьесасын яза. Ул кичке уенны тау башыннан гына карап утыра торган булган. Бу Совет властена хәтле язылган пьеса, редакторлар Советка туры китереп күп нәрсәне үзгәртәләр. Бәлки ул баштарак бөтенләй бүтәнчә булгандыр, монда ярлы – әйбәт, бай исә начар булып чыккан. – Аманулла, сөяркәләрең күпме? – Берсен әйтсәм, калганнары үпкәләргә мөмкин. – Ничәү алар? – Мине үтерттерәсең. – Ничә икәнен генә әйт? – Әз түгел дип әйтер идем... – Аның хәтле сөяркәне каян таптың? – Очраклы. Хатын-кыз эзләп йөрергә вакытым юк, үзләре мине эзләп таба. Отказ бирә алмыйм. Аманулла хатыннарының әниләре белән дә әйбәт мөнәсәбәттә, очрашканда борылып китми, хөрмәт итә. ГАБДЕРӘХИМ --- | 07.08.2014 (полный текст новости)

  • 2014-08-07 04:52 Татарстанның яшел символы өчен тавыш бирүдә юкә һәм имән лидер булып бара
    07.08.2014 Экология “Россия аллеясе” Бөтенроссия акциясе кысаларында, республика символына теге яки бу агач өчен 25 меңнән артык татарстанлы тавыш биргән, дип хәбәр итә ТР Урман хуҗалыгы министрлыгы. Бу тавыш бирүдә юкә (32 процент) һәм имән (28 процент) лидерлык итә. Татарстанда яшәүчеләр нәкъ менә шул агачларны республиканың яшел символы итеп күрергә тели.  Тавыш бирү башланганда, нарат өстен чыккан иде, әмма хәзер җыелган тавышның 15 процентын гына тәшкил итә. “Россия аллеясе” Бөтенроссия акциясе кысаларында илнең яшел символларын сайлау буенча ачык онлайн-тавыш бирү 31 августка кадәр дәвам итә. Тавыш бирү “Россия аллеясе” акциясенең рәсми сайтында үткәрелә. --- --- | 07.08.2014 (полный текст новости)

  • 2014-08-07 02:40 Салават төш күргән
    06.08.2014 Шоу-бизнес Һәрхәлдә, Салаватның икенче егерме бишьеллыгының беренче концерты төшкә мөнәсәбәтле булырга охшап тора. Салаватның шәхсән ми­ңа, төшемдә шигырь яздым әле, дип әйткәне булды, ши­гыренең дүрт юлын: “Алай түгел, болайрак иде, болай түгел, алайрак иде, ахрысы”, – дип сөйләнә-сөйләнә, өстәвенә кеткелдәп көлә-кө­лә укып та күрсәтте. “Шәп, көн кадагына суга бу”, – дидем... Аннан Ядкәр Хәбибул­лин, Таһир гайнуллин авызыннан да төш дигән сүз шактый еш ишетелде. Шулай да кайбер репетицияләрне күреп-тыңлап кына быелгы концертның төп темасына төшенеп җитеп булмады. Репетицияләр Салават­лар­ның шәһәр читендәге “база” дип йөртелүче комплекстагы (аңа шушы исем тө­гәлрәк килеп тора сыман) җыйнак кына агач йортның икенче катында җәй дәва­мында диярлек барды. Кичке сигезләрдә-тугызларда баш­лыйлар да иртәнге ике­ләр­дә-өчләрдә таралышалар. Беренче катта чәй кайнап тора, дөнья хәлләре белән танышу мөмкинлеге бар, ишегалдына чыгып чәчәкләргә, җиләк-җимешкә соклана аласың, аю да, башка җәнлекләр, кош-кортлар да синең хозурыңда. Мондагы матурлыкны, тамашаны язып, сөйләп бетерерлек кенә дә түгел. Чын-чын зоопарк, ботаника бакчасы инде менә! Репетициягә дип ки­лүчеләр дә, Салават үзе дә берникадәр вакыт шушында юаныч таба – кош-кортлар­ны, җәнлекләрне ашата, үсем­лекләргә су сибә, кем ниче­к булдыра ала – шулай мәш килә. Репетициягә йөрүчеләр арасында Хәмдүнәне (массажга да көн дә барам, дип әйтеп алган вакыты да булды), абыйлы-энеле Мортазаларны, Рифат Зариповны һәм дә бик күп яшь талантларны очраттым. Әмма бу әле концертта нәкъ менә алар катнаша икән дигән сүз түгел. Салаватның иләгеннән узу шактый авыр. Концертта башкарылачак җырлар бе­лән дә шундый ук хәл. Үзенә тәкъдим ителгән һәм үзе үк сорап алган җырларны ул биль­ярд өстәленә тезеп салган, кайберләренә фломас­тер белән кул тамгасы да сырлаган. Белүемчә, андыйлар инде концертта, һич­шиксез, җырланачак, дигән­не аңлата. Салаватның таләбе элек тә, хәзер дә үзгәрешсез: җыр мәгънәле, һәркемгә аңлаеш­лы, тәрбияви булырга тиеш! Репетиция барган арада мин тамашачы хөкеменә тәкъ­дим ителәчәк җырларның кайбер юлларын блокнотка теркәдем, нинди темага өс­тенлек биреләчәге шулардан аңлашылыр булса кирәк. Әйтик, бер җырда: Бу яңгырны син җибәрдең мәллә Мин өзелеп буран көткәндә?– дигән юллар бар. Икенче­­сендә: Ни булды соң, туганнар, Нигә купты бураннар?.. – диелә, аннан: Ни булды соң, дусларым? – дип дәвам ителә. Гомер тавы, гомер тавы, Сынасаң, әйдә, сына... *** Әй дәва юк, дәвалар юк, Сары сагышларыма, – дип тә моңланыр, ахрысы, Салават. Тормышта иң кадерле өч әйбер нәрсә ул? Нинди өч әйбергә ныклап ышанып булмый? Беркайчан да югалтыр­га тиеш булмаган өч әйбер ни-нәрсә? Концерт дә­вамында менә шушы сорауларга да җавап табу ихтималы зур. Кичә кичен Г.Камал театры сәхнәсендә генераль репетиция булды, салаватлылар тамашачы хөкеменә чыгарга әзер. Җырчының кә­ефе күтә­ренке, юмор хисе, таләп­чән­леге көчле, күңелендә шигъри юллар: Чирек гасыр – җиде юл чатында, Кая барсам, көтәр халкым бар. Сез – минеке, мин – сезнеке, диеп Бүген, шөкер, әйтер хакым бар. Габделбәр РИЗВАНОВ --- | 06.08.2014 (полный текст новости)

  • 2014-08-07 02:40 Бакча “йөген” җиңеләйтеп була
    06.08.2014 Җәмгыять Бүген ата-аналар балалар бакчасы өчен уртача 2300 сум түли. Әмма дәүләт ата-аналар җилкәсенә төшкән йөкне мөмкин кадәр җиңеләйтергә тырыша. Бүген мәктәпкәчә белем йорты өчен түләнгән акчаның яртысын диярлек кире кайтарырга мөмкин. Быелның гыйнвар аеннан балалар бакчасына түләү кискен арту белән бәйле рәвештә Татарстанда өстәмә компенсацияләр бирелә башлады. Моңа кадәр һәркемгә тиеш федераль субсидиягә (беренче балага - 20 процент, икенчесенә - 50 процент, өченчесенә - 70 процент кире кайтарыла), республика казнасыннан да өстәмә компенсация түләү турында карар кабул ителде. Федераль субсидия баласы бакчага йөргән һәр ата-анага тиеш булса, республика ярдәме керем дәрәҗәсенә бәйле. Гаиләдә кереме җан башына 20 мең сумнан артмаган һәр кеше быелның гыйнвар аеннан өстәмә компенсациягә өмет итә ала. Беренче яртыеллыкта бу акчаларны 71 меңнән артык кеше алган. Бу барлык балалар бакчасына йөрүчеләрнең 36 проценты. Июль аенда компенсация тиешле кешеләрне яңадан теркәү башланды. Бу юлы да ата-аналарга социаль яклау органнарына барып җәфаланасы юк иде - бар документларны балалар бакчасында кабул иттеләр. Әмма әлегә компенсациягә хокукларын моңа кадәр бу төр ярдәмне алучыларның 70 проценты гына раслаган. Элеккечә, зур шәһәрләрдә компенсациягә дәгъва итүчеләр азрак, сала җирләрендә күбрәк икән. Июль аенда яңадан теркәлүне нибары 33 мең ата-ана узган. Татарстан хезмәт, халыкны эш белән тәэмин итү һәм социаль яклау министы урынбасары Наталья Бутаева сүзләренчә, ата-аналар арасында үткәрелгән сораштырудан күренгәнчә, яңадан теркәү узарга күпчелектә ата-ананың ялда булуы комачаулаган. Бер төркем үз керем дәрәҗәсенең артып китүен сәбәп итеп китергән, икенчеләр вакыт һәм теләк юклыкка сылтаган. Сүз уңаеннан, бүген электән үк гамәлдә булган федераль субсидиянең күләме уртача 401 сум, ә өстәмә компенсация уртача 667 сум. Билгеле, кемгәдер компенсация әзрәк, кемгәдер күбрәк күләмдә түләнә. Ата-аналарда исә бик еш кире кайтарылган акчалар күләме сораулар уята. Шуңа да тиздән һәркем күчерелгән сумманың күләмен күзәтеп бара алачак. Хәзерге вакытта Татарстан Мәгълуматлаштыру һәм элемтә министрлыгы мондый мөмкинлек тудыру белән шөгыльләнә. Динә ЗАРИПОВА --- | 06.08.2014 (полный текст новости)

  • 2014-08-07 02:40 Камал театры Мәскәүдә 2 спектакль күрсәтәчәк
    06.08.2014 Мәдәният 20 һәм 21 августта Г.Камал исемендәге Татар дәүләт Академия театры Мәскәү шәһәрендә Татарстан Республикасы мәдәнияте көннәре кысаларында ике спектакль тәкъдим итә. Спктакльләр В.Маяковский исемендәге Мәскәү академия театры сәхнәсендә күрсәтелә. Искәртеп үтәбез, Мәскәүдә Татарстан көннәре 20-24 августта үтә һәм үз эченә төрле мәдәни вакыйгаларны ала. Татарстан Республикасы мәдәнияте көннәре кысаларында үтәчәк шундый вакыйгаларның беренчесе  - Камал театрының “Мулла” спектакле. Ул 20 августта 19.00 сәгатьтә Маяковский театры сәхнәсендә тәкъдим ителә.    «Мулла» - данлыклы татар драматургы Туфан Миңнуллинның иң соңгы пьесалырыннан берсе. Тамашачыларда зур кызыксыну уяткан әлеге спектакльнең премьерасы 2012 елның 7 ноябрендә үтте һәм төрле каршылыклы фикерләр тудырды. Спектакль, премьера көненнән башлап, зал тулы тамашачылар белән уйнала. Төп рольләрдә – Эмиль Талипов һәм Искәндәр Хәйруллин.   Камаллылар Мәскәүдә тәкъдим итәчәк икенче спектакль – “Мәхәббәт FM” Илгиз Зәйниев. «Мәхәббәт FM» - «махсус заказ»: спектакль Мәскәүдә яшәүче күп санлы татар яшьләре соравы буенча алып барыла. Ул 21 августта 19.00 сәгатьтә В.Маяковский исемендәге теарт сәхнәсендә уйнала. Белешмә:   Мәскәүдә Татарстан Республикасы көннәре 20 -24 августта үтә. Проект кысаларында мәскәүлеләрне бай мәдәни программа көтә. Камал театры спектакльләреннән кала, Татарстан Республикасы сәнгать осталары катнашында Мәскәү халыкара музыка Йортында Татарстан халык рәссамнары хезмәтләре күргәзмәсе белән бергә тантаналы концерт планлаштырылган; Л.Рюмина җитәкчелегендәге Мәскәү фольклор мәдәният үзәгендә Татарстан Республикасы җыр һәм бию дәүләт ансамле концнрты; Асадулаев Йортында ТР фольклор музыка ансамбле концерты; Россия заман тарихы үзәк Дәүләт музеенда  күргәзмәләр ачылышы. Шулай ук, Татарстанның иҗади зыялылары белән очрашу көтелә. Әлеге очрашуда “Туфан Туфан инде ул” дип аталган татар телендә документаль фильм күрсәтеләчәк һәм, шулай ук,  2013 елны IX Казан Халыкара мөселман киносы фестивалендә җиңү яулаган фильмнарның берсе белән бергә X Казан халыкара мөселман киносы фестивале презентациясе үтәчәк.  Татарстан көннәре кысаларында Россиянең  халык артисты Фуат Мансуровка  Троекуровский зиратында кабер ташы ачылачак  һәм М.Җәлил, Г.Тукай каберләренә чәчәкләр куелачак. --- --- | 06.08.2014 (полный текст новости)

  • 2014-08-06 12:25 “Болгар радиосы”, “Татар радиосы” , “Курай “, “Тәртип FM”нар волейболда көч сынашачак (ФОТО)
    05.08.2014 Матбугат 13 август кичке 5тә “Су спорты төрләре Сарае” янындагы мәйданда Татарстанда татар телендә эфир тотучы күпчелек радиостанцияләр алып баручылары, җитәкчеләре катнашында пляж волейболы буенча турнир утәчәк. “Болгар радиосы”, “Татар радиосы” , “Татарстан”, “Курай “, “Тәртип FM”, "Күңел" радиосы алып баручылары катнаша. Шулай  ук радиостанцияләр җитәкчеләре катнашында vip уен да көтелә. Матч араларында эстрада йолдызларыннан ялкынлы, җырлы-моңлы сәлам яңгырар. Район һәм башка шәһәр радиостанцияләре дә командаларга бүленеп уенда катнашачак.  Киләсе елга радио алып баручылары пляж спорты төрләре буенча спартакиада да уздырырга планлаштыра. Җырчыларның, театр артистларының сабантуйлары булган кебек, радио алып баручыларның да бергә җыелышып аралашуына булышлык итүче чара булырга тиеш диләр. Сезне дә татар радиостанцияләре арасында беренче тапкыр уздырылучы пляж волейболы турнирына чакырабыз.  Яраткан радио, алып баручыларыгыз өчен җан атыгыз. Керү бушлай. Ә бүген, 5 август көнне "Болгар радиосы" хезмәткәрләре беренче күнегүләрен үткәрде. Тренировкадан фотолар: Фото # 1 Фото # 2 Фото # 3 Фото # 4 Фото # 5 Фото # 6 Фото # 7 Фото # 8 Фото # 9 Фото # 10 --- --- | 05.08.2014 (полный текст новости)

  • 2014-08-06 12:25 Азнакайда йорттан йортка күчмә мунча йөртәләр (ФОТО)
    05.08.2014 Җәмгыять Азнакай районы һәм шәһәр ветераннар советы өйдән чыга алмый торган өлкәннәрнең ишек алдына күчмә мунча китертә башлаган. "Гаиләбез белән табигатькә чыгып, ял итәргә яратабыз. Менә шунда тулы бер рәхәтлек алу ниятеннән машинага мунча көйләдем. Яхшы әйбергә нигә тик ятарга, район һәм шәһәр ветераннар советы рәисе Миргасим Кәримов белән киңәшләштек тә, сугыш ветераннарын, инвалидларны атнага бер тапкыр юындырырга булдык", - дип җиткерә җирле район газетасы әлеге эшкә алынган эшмәкәр Инсаф Садыйков сүзләрен. Мунча утын белән ягыла. Юкә такта белән тышланган җыйнак кына бүлмәдә  кызган  ташлы миче дә, ләүкәсе дә, чыккач хәл алырга самоварлы өстәле белән утыргычы да бар. Юынтык суы махсус савытка җыелып бара, аны соңыннан канализация чокырына агызалар. --- --- | 05.08.2014 (полный текст новости)

  • 2014-08-06 12:25 Украин сугышын да, Бөек Ватан сугышын да күргән Хәниф абыйдан ВИДЕОхатирә
    06.08.2014 Җәмгыять Украинадагы сугыштан качкан кешеләр арасында татар гаиләләре дә бар. Хәниф абый белән Рабига апа Шахтёрск шәһәреннән. Тумышлары белән - Саба кешеләре. Хәзер алар Казанда "Стрела" кунакханәсендә яши. Ачык йөзле, киң күңелле кешеләр. Ходай аларга сабырлык һәм озын гомер бирсен. Хәниф абый сугыш турында менә ниләр сөйли:              Алмаз МИРЗАЯНОВ видеосы. --- --- | 06.08.2014 (полный текст новости)

  • 2014-08-05 08:24 Ректорларның керемнәре күпме?
    05.08.2014 Мәгариф Русия мәгариф һәм фән министрлыгы югары уку йортлары ректорларының 2013 елга декларацияләрен игълан итте. Исемлектә Татарстан һәм Башкортстандагы югары уку йортларының ректорлары да бар. Илшат Гафуров, Казан федераль университеты - 5,9 млн сум акча эшләгән. - 607 кв.м йорты, 296 кв.м, 293 кв.м, 52 кв.м, 51 кв.м дүрт фатиры, 36 кв.м төзелеп бетмәгән корылмасы, җәмгысе 4275 кв.м өч җир кишәрлеге, ГАЗ 21 машинасы бар. Җәмәгате - 2,91 млн сум акча эшләгән. - 129 кв.м (Испаниядә), 48 кв.м ике фатиры, 207 кв.м мәйданлы торак булмаган бинасы, 45 кв.м төзелеп бетмәгән корылмасы, Toyota Camry машинасы бар. Николай Морозкин, Башкорт дәүләт университеты - 2,69 млн сум акча эшләгән. - 123 кв.м, 75 кв.м ике фатиры, 1490 кв.м, 32 кв.м ике җир кишәрлеге, 19 кв.м гаражы, 21 кв.м машина кую урыны, Honda CR-V машинасыбар. Җәмәгате - 1,59 млн сум акча эшләгән - 85 кв.м фатиры, 81кв.м дачасы, 18 кв.м, 18 кв.м, 21кв.м өч гаражы, Honda Civic машинасы бар. Ягәфәр Әбдрәшитов, Башкорт дәүләт университетының Стәрлетамак шәһәрендәге филиалы директоры. - 2,8 млн сум акча эшләгән. - 160 кв.м фатиры, 4515 кв.м ике җир кишәрлеге, 377 кв.м һәм 69 кв.м ике йорты, 40 кв.м гаражы, Audi A6, Toyota Land Cruiser 80 ике машинасы, Yamaha VK 540 чанасы бар. Җәмәгате - 137 мең сум акча эшләгән. - Toyota Lexus GS 250 машинасы бар. Әсадуллин Раил, Акмулла исемендәге Башкорт дәүләт педагогия университеты. - 3,8 млн сум акча эшләгән. - 76 кв.м фатиры, 158 кв.м йорты, 3400 кв.м җир кишәрлеге, 15 кв.м гаражы, Hyundai IX 35, Toyota RAV4 машинасы бар. Җәмәгате - 224 мең сум акча эшләгән. Рамил Бахтизин, Башкортстан фәннәр академиясе президенты, 19 июньнән Уфа дәүләт нефть техник университеты ректоры вазифаларын башкара. - 3,96 млн сум акча эшләгән. - 1150 кв.м һәм 600 кв.м җир кишәрлеге, 386 кв.м йорты, 115 кв.м һәм 136 кв.м ике фатиры, Subaru Forester машинасы бар. Җәмәгате - 374 мең сум акча эшләгән. - 799 кв.м кишәрлеге, 56 кв.м фатиры бар. Альберт Гыйлметдинов, Казан милли тикшеренүләр техник университеты (КАИ) - 3,52 миллион  сум акча эшләгән. - 835 кв.м җир кишәрлеге, 148 кв.м фатиры, 11 кв.м гаражы, 142 кв.м йорты бар. Җәмәгате - 430 мең сум акча эшләгән. - Audi машинасы бар. Морат Гузаиров, Уфа дәүләт авиация техник университеты - 6,42 млн сум акча эшләгән. - 261 кв.м йорты, 108 кв.м, 101 кв.м ике фатиры, 28 кв.м, 22 кв.м ике гаражы, 1519 кв.м җир кишәрлеге, Nissan Tiida машинасы бар. Җәмәгате - 1,05 млн сум акча эшләгән. Герман Дьяконов, Казан милли тикшеренү технология университеты (КХТИ) - 3,75 млн сум акча эшләгән. - 6016 кв.м өч җир кишәрлеге, 70 кв.м йорты, 190 кв.м, 75 кв.м, 46 кв.м мәйданлы өч фатиры, 150 һәм 48 кв.м ике дачасы, 10 кв.м гаражы бар. УАЗ 315114 машинасы, МЗСА 81771D көймә арбасы, Казанка 5М4 көймәсе бар. Балигъ булмаган улы - 42 кв.м фатиры бар. Эдуарда Абдуллаҗанов, Казан дәүләт энергетика университеты ректоры - 14,86 миллион сум акча эшләгән. - 83 кв.м һәм 138 кв.м ике фатиры, 1050 кв.м җир кишәрлеге, Wolkswagen Touareg, “Волга” М-21 машинасы, Yamaha RT50FX чанасы бар. Җәмәгате - 6,78 миллион сум акча эшләгән. - 73 кв.м фатиры, Honda CR-V машинасы бар. Рәшит Низамов, Казан дәүләт архитектура-төзелеш университеты - 2,98 млн сум акча эшләгән. - 243 кв.м җир кишәрлеге, 314 кв.м йорты, 100 кв.м һәм 66 кв.м фатиры, 20 кв.м гаражы, ВАЗ 21093 машинасы бар. Җәмәгате - 131 мең сум акча эшләгән, 19 кв.м, 18 кв.м ике гаражы бар. Наил АЛАН --- | 05.08.2014 (полный текст новости)

  • 2014-08-05 08:24 Зөфәр Билалов һәм Зәйнәп Фәрхетдинова: “Улларыбызның балачагы булырга тиеш, дидек”
    05.08.2014 Шоу-бизнес Татарстанның халык артистлары Зөфәр Билалов белән Зәйнәп Фәрхетдиноваларның гаилә корып, бергә яши башлаганнарына аз да түгел, күп тә түгел – нәкъ 25 ел тулган икән. Көмеш туйларын өйдә генә – гаилә учагы җылысында билгеләп үткәннәр. Алтын баганалары – терәк булырлык ике егет Булат белән Фоатны үстергән гаилә дә әле бу. Димәк, тәрбия мәсьәләләрендә сөйләшергә сүзләр җитәрлек. Иртәнге чәйгә – чикләвек Алар сәхнәдә дә чирек гасыр бергә. Өйләнешкән көннәрендә дә сәхнәдә иҗат итү, җырлау хыялы берләштерә аларны. Бер айга йөзәр концерт куйган чаклары да була. Бер эштән дә авырсынмыйлар. Гаилә башлыгы ачы таңнан торып, халык татлы йокысыннан уянганчы урам себерә, кар көри. Зәйнәп ханым эшкә шулай ук батыр. Авылда колхоз сыерлары сауган кыз лабаса ул, тулай торак баскычларын юарга алына. Хезмәт сөйгәнгә, начар яшәмиләр. “Иртәнге чәйне дә чикләвек белән генә эчә идек”, – дип көлеп искә ала Зөфәр абый. Казан дәүләт мәдәният һәм сәнгать институтын тәмамлаганнан соң консерваториягә укырга керә ул. Ләкин соңгы курста укуын ташларга туры килә. “Аның каравы, фатирлы булдык”, – ди. Ордерны кулга алгач, җырлы-моңлы гаиләнең күңеле бишек көйләренә тартыла. Ходай кушып, өйләнешеп биш ел үткәч, беренче балалары – Булат туа. Тагын җиде елдан Фоат дөньяга аваз сала. “Яшь аермалары күбрәк кебек, – ди әни кеше. – Хәзер менә улларым үсеп җиткәч, бер-бер артлы тапсам, җиңелрәк булган булыр иде, дим. Хәер, ул чакта җиңгинең: “Баланың икесен бергә тапмаска кирәк”, – дигән сүзе күңелгә бик уелып кергән иде шул. Үзәгенә үтмәсә, шулай дип әйтер идемени? Кичә кибеттә аралары 1-2 яшь кенә булган ике баланы шаккатып күзәтеп тордым. Моңарчы кыз балалар тарткалашмый торгандыр, дип уйлый идем, кая ул, кием алмаштырган вакытта әллә нишләп беттеләр”. “Канат астында сакларга тырышам” Сүзебез бала мөстәкыйльлеге турында юнәлеш ала. “Кайбер илләрдә 16 яшьтән: “Бар, җитте сиңа, без сине үстердек, калганын үзең тап”, – дип, өйдән чыгарып җибәрәләр икән, – дип сүзен дәвам итә әни кеше. – Бездә күп очракта балаларны канат астында тотарга тырышалар. Мин, мәсәлән, үзем дә балаларның кырыемдарак булуларын яратам”. “Менә-менә, шулай дип, олы малайны бер тапкыр да лагерьга җибәрмәде ул, – дип үртәп ала аны Зөфәр әфәнде. – Үлемең судан дигәч, берәү мич башына менеп качкан да ләгәндәге суга егылып төшеп үлгән, диләрме әле? Ә кечкенәсе лагерьга барып кайтты. Олысы әнисе “юк!” дисә, ярар, дип килешә иде. Бусы башта “Нигә?” дип сорый”. “Баланы кешегә калдыру, каядыр җибәрү дигәндә дер калтырап тора идем, – ди Зәйнәп апа. – Еракта булсам да, гел телефонда булдым. Бәлки алай ярамыйдыр да. Мөстәкыйльлек бик кирәк. Хәзер шул җитми кебек. Аллаһы Тәгалә шулай кушкандыр, безнең Булат үскән чорлар – төрле урам төркемнәре оешкан еллар иде бит. Ул вакытта кире яклары да күп булырга мөмкин иде”. “Дөресен генә әйткәндә, улларыбызга урам мохите турында аңлатулар булмады, – дип сүзен дәвам итә Зөфәр әфәнде. – Әмма балалар бәләкәйдән үк ишегалды хәлләрен аңлап үсте. Без торган йортта гына да берничә үсмер передозировкадан бакыйлыкка күчте. Аларның яшьтәшләре! Әрәм булдылар. Бер ялгышу булырга тиеш түгел, дип, гел тукып, “колакларын чистартып” торырга кирәк”. Әтиләрен тыңлыйлар Сөйләшү тагын да җитди темага күчә: үсмерләрнең, аеруча малайларның, спиртлы эчемлекләр йотып карау теләкләре турында. Кайбер ата-ана өчен бу коточкыч сынауга әйләнә. “Ир бала үстерүчеләр мине аңлар. Малайларның үсмер чорда яшьтәшләре белән сыра йотып карарга теләкләре булып ала, – ди әни кеше. – Бездә ул җиңелрәк хәл ителде. Табынга бервакытта да шешә куймадык. Әтиләренең чәркә тотып утырганын балаларның күргәне юк. Мин, гомумән, “әти белән чәкештереп эчү” дигән әйберне кабул итә алмыйм. Тыелган икән, ул сызыкны үтмә. Спиртлы эчемлекләрне авызыңа да якын китермәскә кирәк, дип гел әйтеп торам. Кабып карыйсың икән, ул икенчесенә үрелдерәчәк. Аннан да матур әйберләр белән дөнья тулы, дим. Әтиләре юк-юкта: “Хәзерге аракының сыйфаты начар, аеруча яшьләргә начар тәэсир итә, чөнки организмнары мондый агулануга әзер түгел”, – кебек сүзләрне дә сеңдерә тора. Әтиләреннән куркып торалар, тыңлыйлар”. “Икесенең берсе җырчы булачак” “Олы малай укырга бик яратып бетермәде шул, – дип, ата-аналар җыелышларына йөргән көннәрен искә ала Зөфәр абый. – Тәртип ягы әйбәт анысы, кешелекле, ярдәмчел. Укытучысы бик яхшы иде. Килеп тә укытып йөрде әле. Бала өчен иң мөһиме – әти-әни, гаилә һәм аннары, әлбәттә, мәктәп. Аллаһка шөкер, сау-сәламәтләр, акыллары, холык-фигыльләре урынында, күз тимәсен, чыкылдап торган ике татар егете”. Сүзне Зәйнәп ханым ала: “Чын иҗат кешесенә балалар тәрбияләү бик кыенга туры килә. Ходай Тәгалә үз күңелләренә салсын иде, дим. Рус эстрадасы йолдызлары арасында да интернат-мәктәпләрдә әти-әниләренә үпкәләп үскән балалары турында ишеткән бар. Начар юлга кереп китүчеләре дә җитәрлек. Безнекеләр Зәйнәп-Зөфәр баласы булу белән эчтән генә горурлык кичерсәләр дә, шапырынып, сөйләп йөрмиләр. Үз тырышлыклары белән үз юлларын табарга омтылу көчле”. “Киләчәкләрен ничек күзаллыйсыз?” – дип сорамыйча да булмый. “Олысы – студент. Автомойкаларда машиналар да юды, пиццалар да таратып карады, кара эшләр дип, тайчынып тормый, – ди әтиләре. – Балаларны барыбер үзебездән яхшырак, уңышлырак, баерак, гомерлерәк итеп күрәсе килә. Мин шулай булыр, дип ышанам. Иң аз дигәндә җыр өлкәсендә икесенең берсе җырчы булачак. Бәлки икесе дә. “Сезнең кара көнгә дип матур тавышыгыз бар”, – дим. Тембрлары матур. Сәхнәгә дә безнең белән чыгалар”. “Ә үзегез әти-әни сүзенә колак салдыгызмы?” – дибез. “Минем әнием бик матур кеше иде, – ди Зәйнәп ханым. – Аның исеме дә матур иде – Мәрҗәнә! Ул матур итеп яшәде. Әни безне, иртәнге матурлыкны күреп калыгыз, дип уята торган иде. Аннары йокласак та ярый. Их, әни кебек һәрбер мизгелнең матурлыгын тоеп яшәргә иде. Әни киявен дә бик кадерләде. Егерме ел җәйне әни янында үткәрдек. Иртәнге дүрттә Зөфәрне уятып, аңа көн дә яңа сауган сөт эчерә торган идее ул. Ә мин көнләшәм. Каймак ясасаң да, коймак пешерсәң дә, әни кебек җиренә җиткереп эшләргә кирәк ул...” Зөфәр абый сүзгә кушыла: “Әби без Төркиядә ял иткән вакытта вафат булды. Мин Зәйнәпне комлыкта калдырып балалар белән суга кереп киткән идем. Зәйнәп янына әйләнеп килсәк, аңа әллә ни булган. «Зөфәр, әни үлә, мин әле генә аның тавышын ишеттем. Әнә теге куаклар арасында бер сәер кош күренде, канатларын кагынып миңа ишарәләр ясады. Якын баруга югалды». Моңа кадәр дә, моннан соң да кош-мазар кагынганы юк иде. Сәерсендек. Кошы да гаҗәеп бер кош булган икән. Берничә минуттан телефон шалтырады: «Мәрҗәнә апа вафат», – диделәр. Кызын эзләп табып, бәхилләшүе булган икән изге җанның”. Килен-каенана мөнәсәбәтләре исә бер җөмләдә чагыла: «Хатын сүзен санлый белә торган бер оя малайлар үстергән каенанама рәхмәтем бик зур минем», – ди Зәйнәп ханым. “Макаренко ял итә” 20 яшьлек Булатның кызлар белән аралашуына ничек карый икән бу гаилә? Төпле киңәшләр белән уртаклашырга туры киләме икән? “Әлбәттә, киңәшләр бирәбез, – ди гаилә башлыгы. – Ата-ана күз белән күреп, колак белән ишетеп, күңел аша уздыра ала. Балаларның, беренчедән, тормыш тәҗрибәләре юк. Без авылда хезмәт белән чыныккан буын. Болар хезмәт күрмәгән, шәһәрдә әзергә бәзер булып кына үскәннәр. Михнәтне татып карамыйча гына рәхәтлекне белеп булмый ул. Йөргән кызларын күргәч: “Улым, бу сиңа пар түгел”, – дигән чаклар да булды, яшермим. Чөнки яшьләр күңел тартылышы белән тән тартылышын бутап кабул итә. Җан белән тән икесе ике нәрсә. Берләшергә дә мөмкин, әлбәттә. Ләкин әлегә аларның моны бәяләп бетерә алмый торган, табигатьтән килгән физиологик хисләре өстен иткән чаклары. Минем яратып әйтә торган гыйбарәм бар: “Хәзерге балаларны тәрбияләгәндә Макаренко ял итә...” Заманасы башка. Газета-журнал, интернет, телевизордан да һәр нәрсәне ачыктан-ачык күрсәтәләр. Йөрәк мәсьәләсендәге киңәшләрне ачуланып түгел, яныңа утыртып, дустың итеп әйтергә кирәк. Югыйсә, ул үз эченә йомылачак, сиңа мәңге ачылмаячак. Хәзер менә мин аның күзенә карап, әйтмәсә дә, кая җыенганын да беләм. Чөнки аңа кадәр утырып сөйләшүләр аша моңа җирлек әзерләнгән иде инде”. “Бүләк бирешү – “тапталган” гадәт” “Бүләкләр бирешәсезме?” – дигән сорауны иң элек Зәйнәп ханымга юллыйбыз. “Бүләк бирешү ниндидер штамповка сыман туйдырган нәрсә, – ди ул. – Без беркайчан да бәйрәм саен бүләк бирешү яклы булмадык. Кирәк әйберне бергә алдык. Чәчәкләр концерт саен йөзәр букет кайта иде. Телевизордан күрсәтәләр, кешеләр сөйли, дип, кайберәүләр, үзләре дә сизмәстән, шуның колына әйләнә. Без сәламәтлеккә сөенәбез. Гаилә белән паркларда йөреп кайтабыз. Артык акчаң, матур кәефең булса, күңел сөенерлек берәр күркәм әйбер сатып алырга була”. “Туган көннәр дә үткәрмисезме?” – дибез. “Балаларныкын матур итеп, зурлап уздырабыз, – ди гаилә башлыгы. – Без үскән чакта туган көннәрне күрше малайлар белән җыелышып булса да, уздыра торган идек. Үскәч аның кызыгы юк. Дифирамб укыганны яратмыйм. 45 яшем тулган иртәдә олы малайны утыртып, Зәйнәпнең әтисе (әнисе мәрхүмкәй юк иде инде) – бабайның хәлен белергә Азнакайга – Сарлыга кайтып киттем. Бүләк бирешү – баналь әйбер. Аны бөтен кеше шулай булырга тиеш, дип эшли. Балаларга туган көннәренә кирәкле әйберләр генә алабыз. Мәсәлән, кроссовки кирәк, ди. Әйдә, туган көнгә алабыз, дибез. Шулай итеп, олы малайга да диңгезгә юллама алып бирдек”. Ирексезләргә ярамый Зөфәр Билаловның тәрбия турында үз фикере бар. “Мин гаиләдә алтынчы бала. Үскәндә шулкадәр игътибар булды, дип әйтә алмыйм. Башлангычта чагында ук гармунда уйный башладым. Әлифбаны да үзлектән өйрәндем, әниләрнең эшләре күп иде. Көндәлекләрне карау булмады, әти кебек кул куярга өйрәндем. Кул куярга кирәк иде. Ә әтинең вакыты юк, ул авылда бригадир булып эшләде. “Кешенекенә тимәгез, үзегезнекен бирмәгез!” – дип өйрәтте. Адәм баласына күп нәрсә тумыштан бирелә, аңа юнәлеш кенә бирергә кирәк. Шул вакытта ул дөрес юл ала. Тегендә тыгылып, монда кысылып, “болай эшләмәгәнсең” дип өйрәтү, киеренкелектә тоту – әти-әнинең үз файдасын күрү өчен генә юнәлтелгән принципиаль тәрбиясе. Кемдер зур тенниска, яки хоккейга бирә, чөнки аннан акча күп эшләп була дип уйлый, йә булмаса, матурлык бәйгеләрендә катнаштыра. Балага кирәк булмаса да, түгәрәкләренә дә йөртә, башкасына да. Мин Зәйнәпкә: “Балаларның балачагы булырга тиеш. Без картайгач, рәхмәт, әти-әни, ирексезләмәдегез, дип искә алсыннар”, – дим. Булат азрак фортепианога йөрде, аннан судомоделизм белән шөгыльләнде. Баскетбол, футбол белән дә кызыксынды. Ишкәкче буларак та уңышлары бар. Фуат исә музыка мәктәбенә йөреп карады. Озак түгел, чөнки аның тавышы бар, көй тоемлау сәләте югары булган кешегә, аз гына фальш ишетсә дә, авыррак. Болар барысы да гомуми үсеш өчен кирәк. Интектерү дигән нәрсә булмаска тиеш”. Зәйнәп ханым ире белән килешә, ләкин күңелендәгесен дә әйтергә батырчылык итә: “Без мәҗбүр итмәдек. Ләкин әни кеше баласын нәрсәгә дә булса максатчан йөртергә дә тиештер ул. Безнең вакыт җитмәве аркасында ситуациягә яраклашырга туры килде. “Бәхетләре генә булсын”, – дип телим”.     Гөлүсә ЗАКИРОВА --- | 05.08.2014 (полный текст новости)

  • 2014-08-05 08:24 Булдыклы өлгерә, булдыксыз кеше көлдерә
    05.08.2014 Авыл Ни өчен кайбер хуҗалык­лар кыр эшләренә дәррәү керешеп китә алмады? Моңа беренче чиратта игеннәрнең тигез өлгер­мәве комачаулык итсә, кайдадыр техника, ягу­лык-майлау материаллары, запас частьлар җитен­керәми, кадрлар кытлыгы да үзен нык сиздерә. Башка сәбәпләре дә җитәрлек. Әмма, белгечләр әйтүен­чә, төп җитешсезлек – урыннарда эшне тиешенчә оештыра белмәү, аерым очракларда хуҗалык җитәкче­ләре, икмәк язмышы өчен җаваплы кеше­ләрнең булдыксызлыгы, битарафлыгы да комачау итә. Нә­тиҗәдә инде август аеның беренче декадасы баруга да карамастан, игеннәр нибары 336 мең гектарда гына җыеп алынган. Бу исә – барлык эш­ләрнең 21 проценты гына тә­мамланган дигән сүз. Ре­спуб­лика буенча 771 мең тонна ашлык җыеп алынган. Шу­ның 382 мең тоннасы – көзге бодай, 334 мең тонасы – арыш, 8 мең 800 тоннасы – арпа, 12 мең тоннасы – борчак. Республика буенча бер баш терлеккә 16,5 центнер күләмендә азык берәмлеге, көзге чәчү өчен 493 мең гектар җир әзерләнгән. Кайбер төбәкләрдә, аерым алганда Кайбыч районы хуҗалыкларында урып-җыю эшләренең 40 проценты тә­мамланган. Буа, Апас һәм Әл­ки районнары хуҗалык­лары да быел эшне яхшы оештыра алулары белән аерылып тора. Әлмәт белән Бөгелмә  ромашкага күмелә Татарстан Авыл хуҗалы­гы һәм азык-төлек министрлыгында узган һәр киңәшмәдә диярлек Әлмәт белән Бөгелмә районнары тискәре яктан телгә  алына. Алар моңа үз­ләре дә күнегеп баралар бугай. Игенчелек яки терлекчелек бу­енча гына түгел, авыл ху­җалыгының барлык тармак­ларында диярлек бу ике район күрсәткечләре һаман саен түбән тәгәрәве белән аерылып тора. Югыйсә һәр икесе дә мөм­кинлекләре буенча республикада иң алдынгылар рәтендә йөрергә хаклы. Нефтьчеләр башкаласы Әлмәт тә, үзенең сәнәгать предприятиеләре бе­­лән дан тоткан Бөгелмә ра­йонында да авыл хуҗалы­гына кулдан килгән кадәр ярдәм итәргә була. Һәрхәлдә, бу район хуҗалыкларында дис­тәләгән мең гектар җирдә ромашка чәчәге үстереп, тер­лекләрнең баш санын елдан-ел киметүгә чик куярга күптән вакыт. Мөмкинлекләргә килгән­дә, әле кайчан гына Бөгелмә төбәге авыл хуҗалыгы продукциясе җитештерү буенча республикада иң алдынгы районнар арасында да булгалады. Бөгелмә районы узган гасыр ахырында ит һәм сөт җитештерү буенча Татарстанда беренче бишлектә иде. Әлмәт районында да эш нәтиҗәләре буенча тирә-якта дан алган хуҗалыклар бар. Тик тулаем алганда Бөгелмә белән Әлмәт районы хуҗа­лык­ларының бүгенге хәле игенчелектә дә,  терлек­че­лек­тә дә һич кенә дә мактанырлык түгел. Хәер, бу ике район хуҗа­лыкларында гына хәлләр шәп­тән түгел дисәм, ялгыш булыр. Республикада игенчелек буенча да, терлекчелектә дә эленке-салынкы эшләүче ху­җа­лыклар шактый. Аннан килеп, Әлмәт районы хуҗалык­ларында, Бөгелмә  районы авыл­ларын­да уңай үзгәреш­ләр дә сизелә башлады бугай. Әл­мәт муниципаль районы­ның “Чиш­мә”, “Зәй”, ”Чагылтау”, ”Чулпан”, “Ярыш” һәм баш­ка кайбер ху­җалык­ла­рында быелгы урып-җыю эшләрен ныклы әзерлек бе­лән каршылаганнар. Рай­он­ның авыл ху­җалыгы һәм азык-төлек ида­рәсе Извил Габдракипов әй­түенчә, 45 мең гектарда урып-җыю эшләре башкарып чыгасы бар. Шуның 14 мең гектары – көзге культуралар. Көзге арыш һәм бодай­ның уңышы быелгы катлаулы елда да чагыштырмача яхшы булуын исәпкә алып, быел аның мәй­даннарын арттырырга исәп­ләре. Тулаем алганда уңыш гектарыннан 20 центнер чыга, ди район авыл хуҗалыгы һәм азык-төлек идарәсе җи­тәкчесе. Хуҗалыкларда урып-җыю эшләре белән берлектә терлек азыгы әзерләүгә дә игътибар кимеми. Кышлату чоры шактый дәвамлы. Шуны искә алып, хуҗалыклар җитәрлек күләмдә печән, сенаж һәм баш­ка төр терлек азыгы әзер­ләү белән мәшгуль. Быел витаминлы үләннәр һәм яфрак азык әзерләүгә дә игътибарны арттырганнар. Ким дигәндә кырык проценты Быелгы урып-җыю эшлә­ре барышында кыр кораб­ларының искергән булуы, уңышны тиз арада җыеп алу өчен җитешмәве үзен аеруча сиздерде. Кайбер хуҗа­лык­ларда бер комбайнга икешәр норма күләмендә эш башкарырга туры килә. Шу­ның өс­тенә әле тагын ва­тылып-җи­мерелеп, алтындай вакытны әрәм итү хәл­ләре дә еш очрый. Берни эшләп булмый: искереп бет­кән техниканың чыдаганына рәхмәт әйтерлек. Биектау районы хуҗа­лык­ларында да хәлләр катлаулы. 34 мең гектар мәй­данда урып-җыюда 38 кыр корабы эшли. Җитмәсә, район хуҗалыклары быел кыр эшләренә дә шактый соңа­рып тотынды. Хәзер инде көнне төнгә ялгап эшләргә туры килә. Хәер, комбайнчылар авыр­­­лыкларга бирешергә җы­енмый анысы. Һәркайсы кулыннан килгәнчә тырыша. Ху­җалыкларда матди кызыксындыру чаралары да киң кул­ланыла. Көн саен кыр эш­ләренә йомгак ясала. Алдынгы комбайнчылар, механизатор яки машина йөр­тү­челәргә Рәхмәт хатлары, акчалата бү­ләкләр тапшырыла. Соңгы елларда әледән-әле кабатланып торучы корылык хуҗалыклардан яңа эш методларын күбрәк куллануны та­ләп итә. Шул исәптән көзге культураларның мәйданын арт­тыру да максатка ярашлы булыр иде. Узган еллар тәҗ­рибәсеннән чыгып караганда, көз көне мөмкин кадәр ир­тәрәк чәчелгән мәйданнар кояш нурларында ныгып, дымны күбрәк күләмдә туплап калырга сәләтле. Язын җир кардан арыну белән көздән чә­челгән игеннәр иң беренче булып баш калкыта. Кыскасы, корылыкка да чыдамрак, уңы­шы да югары. Шуңа да быел көзге культураларны барлык чәчүлек мәйданының ким ди­гәндә 40 процентын көздән чәчеп калдырган хуҗалыклар киләсе елда мулрак уңышка исәп тота ала, ди белгечләр. Камил СӘГЪДӘТШИН 112 | 05.08.2014 (полный текст новости)

  • 2014-08-05 08:24 Татарстанга Украинадан 2 меңләп качак килгән
    05.08.2014 Җәмгыять Хәзерге вакытта Татарстан Республикасында Украинадан килгән 2 меңләп качак исәпләнә. Казанда барлыгы качакларның 142 гаиләсе, ягъни 416 кеше теркәлгән, шуларның 127се — балалар. Бу хакта бүген Казан җитәкчелегенең “эшлекле дүшәмбе” киңәшмәсендә Казан Башкарма комитеты аппараты җитәкчесе Игорь Сивов хәбәр итте. Гаиләләрнең кайберләре үзләре яшәү урыны тапкан. Кайберләрен исә “Стрела” кунакханәсе, берничә югары уку йорты тулай торагына урнаштырганнар. Аларның барысына да медицина һәм психологик ярдәм күрсәтелгән, эшкә урнашу, миграция буенча теркәлү узу, белем алу һ.б. буенча консультацияләр үткәрелгән. Казан башкарма комитеты җитәкчесе Денис Калинкин да качакларга ярдәм итәргә теләүчеләрнең күп булуын ассызыклады. “Республикадагы органнар һәм бу бәлага битараф булмаган кешеләр белән берлектә, әлеге кешеләргә ярдәм итү — безнең бурыч. Фаразлаулар буенча, качакларның саны тагы да артачак. Аларның үз ватаннарына кайчан кайта алулары да әлегә билгеле түгел. Шуңа да аларга, бу шок халәтен кичереп, вакытлыча яшәү урыны булдыру өчен тиешле шартлар тудыру мөһим”, - диде ул. Лилия ЛОКМАНОВА --- | 04.08.2014 (полный текст новости)

  • 2014-08-05 08:24 Кайнар суны кояш нурларыннан җәен дә, кышын да алып була
    05.08.2014 Киңәш-табыш Авыл халкы җәй буе салкын су белән юынырга мәҗбүр. Бит юарга да салкын су, савыт-сабага да. Бу проблема дачалар өчен дә бик актуаль. Әмма аны хәзер җиңел чишү юлы бар. Авыл халкы, шәһәр читендә яшәүчеләр, дачниклар өчен уңайлы җайланма уйлап чыгарганнар. Суны кояш нурлары җылыта. Ә кояшсыз көнне ничек? Кояшсыз көнне дә су кайнар була, чөнки җылыткыч махсус материалдан ясалган күпсанлы трубкалардан гыйбарәт. Кояш нурлары аларны һәръяклап колачлый һәм 98% энергия су җылытуга китә. Иң кызыгы, бу җайланма суны җәен дә, кышын да җылыта.     Җайланманы урнаштыру җип-җиңел. Кранны су мичкәсе белән тоташтырасы гына. Су өчен өстәмә напор кирәк түгел. Бу җайланманы әле күп кеше белми, тиздән ул авыл-районнарда киң таралыр дип көтелә. Чөнки ул уңайлы гына түгел, ә акчалата файдалы да. Җылыткыч 25-30 елга каралган. Бу дәвер эчендә бушлай кайнар су белән файдаланып, никадәр акчагызны янда калдырачаксыз! 14 мең сум тора торган бу җайланма үз-үзен бик тиз аклый. Су җылыткычны сатып алырга теләсәгез, шалтыратыгыз: 89046605908. Ашыгыгыз, складта нибары 3 (!) җылыткыч кына калды! --- --- | 05.08.2014 (полный текст новости)

  • 2014-08-05 08:24 Татарстанда себер язвасы табылган
    05.08.2014 Җәмгыять Кукмара районының Өлге торак пунктында мөгезле эре терлекне чалуда катнашкан ир-атның тән тиресендә түләмә авыруына охшаган билгеләр ачыкланган. Ирне 4 август көнне Республика инфекцион хастаханәсенә салганнар. Диагноз әлеге тулысынча исбатланмаган. Хәзерге вакытта суелган малның каны тикшерелә, төгәл мәгълүматлар 10 көннән соң гына билгеле булачак, дип хәбәр итә министрлар кабинетының ветеринария бүлеге җитәкчесе урынбасары Айрат Гәрәев.   --- --- | 05.08.2014 (полный текст новости)

  • 2014-08-05 07:14 Авыл-район банкларындагы чиратка халык үзе гаепле?
    04.08.2014 Җәмгыять Соңгы вакытта редакциябезгә район һәм авыл җирлегендә урнашкан банк бүлекчәләрендәге озын чиратлардан зарланып мөрәҗәгать итүчеләр аеруча артты. Бактың исә, сала халкының күбесе, йомышы төшеп банкка барырга туры килсә, ярты көнен шунда уздырырга мәҗбүр икән. Элегрәк банклар белән, нигездә, төрле оешма һәм эшлекле затлар гына хезмәттәшлек итә иде. Гади халык банклардан, андагы хәлләрдән шактый ерак торды. Тик еллар узган саен, замана да үзгәрә. Бүгенге көндә шәһәр халкы гына түгел, ә авыл җирендә гомер итүчеләр дә банклар белән тыгыз элемтәдә торырга, әлеге оешмалар тарафыннан тәкъдим ителә торган хезмәтләрдән файдаланырга мәҗбүр. Шуңа күрә Татарстанның район үзәкләрендә һәм зур авылларында бер-бер артлы зур банкларның филиаллары ачыла башлады. Эшләре канәгатьләндерми Саклык банкы, “Ак Барс” банкы һәм “Татфондбанк” Татарстан район һәм шәһәрләрендә аеручы киң таралган банклардан  санала. Халык алар аша хезмәт хакы ала, салымнарын түли яки башка төр хезмәтләрдән файдалана. Кызганыч, әлеге банклар эшән канәгать булучылар гына ни сәбәпледер шактый аз. - Банкларда кайчан карама чират. Клиентлар белән эшләүчеләр дә дорфа, үзләрен әллә кемгә куеп сөйләшә. Беркөнне ике сәгать чиратта утырдым. Чиратым җитте дигәндә генә “минем эш сәгате бетте, иртәгә килегез” дип куып чыгардылар, - дип яза Нурлат районыннан исемен күрсәтмәүне үтенгән ханым. Биредә сүз Саклык банкы турында бара. Ә менә Сарман районында гомер итүчеләр исә “Ак Барс” банкы эшеннән канәгать түгел. - Банкка барасы булса, ике көн алдан борчыла башлыйм. Көннең кайсы гына сәгатендә килмә, анда һәрвакыт чират. Акырышалар-бакырышалар... Беркөнне иртәнге 9да килгән идем, төш вакыты җитәрәк кенә көчкә чыгып киттем. Банк җитәкчелеге кая карый икән? Бәлки районга тагын бер бүлекчә кирәктер, - дип зарлана Сарман авылында яшәүче Рөстәм Сәләхов (исеме үзгәртелде). Халыкның моң-зары аңлашыла. Берәүнең дә кызу эш чорында банкта чиратта басып торасы килми. Чиратлар проблемасының ни дәрәҗәдә мөһим булуын банклар үзләре дә аңлый һәм бу мәсьәләне хәл итүгә зур игътибар бирә. Халык үзе гаепле Мәсәлән, бүгенге көндә “Ак Барс” банкының филиал һәм бүлекчәләре республиканың һәрбер районында бар. Төп бурыч исә – әлеге бүлекчәләрнең эшен сыйфатлы итеп оештыру, клиентлар өчен уңай шартлар тудыру. Бу максаттан банк зур эш алып бара. - Без банк филиалларының эшен ай саен бәялибез, гражданнарның мөрәҗәгатьләрен дә күз уңында тотабыз. Банклардагы чиратларны булдырмас өчен клиентларга хезмәт күрсәтүнең башка юлларын тәкъдим итә башладык. Район җирлегендә яшәүчеләрне банкомат һәм терминаллар аша эш итәргә өйрәтәбез, - дип аңлаттылар безгә “Ак Барс” банкының төп офисында. Чыннан да, хәзерге вакытта район җирлегендә яшәүчеләр арасында банкоматлардан, махсус терминаллардан файдаланырга атлыгып торучылар юк диярлек. Күпләр төрле түләүләрне интернет аша башкарып булуы турында хәтта белми дә. Белгәннәре исә курка, банк картасандагы акчаларым югалмасын дип борчыла. - Банк клиентлары арасында төрле кеше бар. Кайберәүләр хезмәт хакы карталарыннан акча да ала белми. Бу эшне касса аша башкарырга тырыша. Кайберәүләр исә банкомат янына кызларын, оныкларын ияртеп килә. Төрле түләүләргә килгәндә, район үзәкләре һәм авылларда гомер итүчеләр өчен бу – шулай ук шактый четерекле эш. Уйлап карасаң, бу эшне интернет аша башкару өчен 10 минут вакыт җитә бит. Тик алар банкка килеп, чиратта утыруны артыграк күрә. Мин аларны күпмедер дәрәҗәдә аңлыйм да – дөрес түләмәм, акчам юкка чыгар дип курка алар, - дип сөйләде безгә “Ак Барс” банкында кассир булып эшләүче Венера Әхтәмова. Банк микроавтобуска күченә Саклык банкы чиратлар белән көрәшкә шулай ук зур игътибар бирә. Аларны киметү максатыннан банк җитәкчелеге “Чиратлар юк!” дип аталган махсус программаны тормышка ашыра. - Әлеге программа шактый уңай нәтиҗәләргә китерә. Хәзерге вакытта банк бүлекчәләренең күбесендә чиратта утыру вакыты 10 минуттан артмый, - дип сөйләделәр безгә банкта. Шунысын да билгеләп үтәргә кирәк, әлеге банк район үзәгеннән читтә урнашкан авыллар турында да онытмый. Бу максаттан “Сбербанк ОнЛ@йн” һәм “Мобиль банк” программалары эшләнгән. Алар банк операцияләренең күбесен өйдән чыкмый гына башкару мөмкинлеге бирә. Иң мөһим яңалык исә – хәзерге вакытта Татарстан районнарында бер урыннан икенче урынга күчеп йөри торган банк бүлекчәләре кулланыла башлады. Әлеге броняланган микроавтобуслар банк миниофислары итеп җиһазландырылган. Аның эчендә исә кассир утыра. Әлеге машина ерак авылларга барып, кешеләргә хезмәт күрсәтә. Шул рәвешле, авыл җирендә гомер итүчеләргә коммуналь хезмәтләр өчен түләү, банк картасын рәсмиләштерү, кредит алу өчен гариза бирү, валюта алыштыру, хисапны тулыландыру, пенсия алу кебек мөмкинлекләр ачыла. Хәзерге вакытта Саклык банкы карамагында шундый дүрт пункт бар. Тиздән тагын бер микроавтобус үз эшен башлап җибәрергә тиеш. “Ак Барс” банкы карамагында исә андый күчмә пункт әлегә берәү генә. Ә менә “Татфондбанк”та чиратлар белән көрәшнең төп ысулы – күчмә касса җиһазларыннан файдалану. - Кирәк икән, бу җайланмалар офистан-офиска да җиңел күчерелә. Алардан файдалану шактый уңайлы, бер авырлыгы да юк, - дип аңлаттылар безгә банкның матбугат хезмәтендә. Шул рәвешле, банкларның һәрберсе клиентларын уңайлы шартлар белән тәэмин итәргә омтыла. Тик уңай нәтиҗәләргә ирешү өчен банк тырышлыгы гына җитми, халыкның да актив булуы сорала. Банк картасыннан акча алу, акча күчерү кебек эшләрне банкомат аша, ә төрле түләүләрне интернет ярдәмендә башкарырга күнексәләр, банкта чиратлар сизелерлек кимер иде, мөгаен. P.S. “Ак Барс” банкының Татарстанда 20 филиалы бар. Өстәмә офислар саны – 136. Шул ук вакытта халыкка 92 операцион касса һәм 1 күчмә пункт хезмәт күрсәтә. Саклык банкы филиалларының саны – 582. Аларның 296сы авыл җирлегендә урнашкан. “Татфондбанк” филиалларына килгәндә, Татарстанда аларның саны нибары 68. Рәмзия ЗАКИРОВА --- | 04.08.2014 (полный текст новости)

  • 2014-08-05 07:14 Актер Ринат Мифтахов вафат
    04.08.2014 Мәдәният Бүген Татарстанның халык артисты Ринат Мифтахов бакыйлыкка күчте. Мәрхүмне иртәгә Кама Тамагы районында җирлиячәкләр. Ринат ага Мифтахов 1937 елда Кама Тамагы районының Чаллы авылында туган. Артист иҗади гомерен К.Тинчурин исемендәге театрына багышлаган. Ул шулай ук Казанның Яшь тамашачы театрында да эшләгщн. Театрда эшләү дәверендә төрле пландагы образлар тудырган Ринат Мифтахов һәр ролен зур осталык белән башкарды. Мәрхүмне иртәгә Кама Тамагы районында җирлиячәкләр.   --- --- | 04.08.2014 (полный текст новости)

  • 2014-08-05 07:14 "Идел" журналының 25 еллык юбилееннан ФОТОрепортаж
    04.08.2014 Матбугат 1989 елда нәшер ителә башлаган "Идел" яшьләр журналы үзенең чирек гасыр юбилеен билгеләп үтте. Камал театры сәхнәсендә узган бәйрәмдә укучылар да, иҗатчылар да җыелган иде.                 Фото # 1 Фото # 2 Фото # 3 Фото # 4 Фото # 5 Фото # 6 Фото # 7 Фото # 8 Фото # 9 Фото # 10 Фото # 11 Фото # 12 Фото # 13 Фото # 14 Фото # 15 Фото # 16 Фото # 17 Фото # 18 Фото # 19 Фото # 20 Фото # 21 --- --- | 04.08.2014 (полный текст новости)

  • 2014-08-04 03:20 Равил Фәйзуллин бүгенге яшьләр турында ни уйлый (ВИДЕО)
    04.08.2014 Җәмгыять Бүген Равил Фәйзуллинга 71 яшь тулды. Язучының шушы көннәрдә "Калеб" яңа буын яшьләр җыены өчен биргән интервьюсыннан өзек тәкъдим итәбез.                   --- --- | 04.08.2014 (полный текст новости)

  • 2014-08-04 03:20 Фотограф Шамил Абдюшев шәхси күргәзмә оештыра
    04.08.2014 Матбугат 6 август көнне 16.00 сәгатьтә Татарстанның Халыклар дуслыгы йортында танылган фотограф Шамил Абдюшевның шәхси күргәзмәсе ачыла. Әлеге күргәзмә Шамил аганың 65 яшьлеге уңаеннан “Татмедиа” агентлыгы ярдәме белән оештырыла. Шамил Абдюшев Казанда 1949 елда дөньяга килә. Казан дәүләт университетын 1987 елда тәмамлый. 2008 елда Татарстан журналистларының “Бәллүр каләм” премиясенә лаек дип табыла, берничә мәртәбә иң яхшы спорт фоторепортеры титулына ия була. Фотографның беренче шәхси күргәзмәсе дә нәкъ менә спорт темасына багышланган иде. Коллегабыз Шамил абый Казанның иң тырыш фотографларыннан санала. Эшен һәрвакыт җиренә җиткереп, профессиональ башкара торганнардан ул. “Минем беренче шәхси күргәзмәм 60 яшьлек юбилеема багышланган иде. Дусларым еш кына: “Нишләп фото күргәзмәләр сирәк оештырасың?” дип сорыйлар. Мин - репотер, нәфис фотография белән шөгыльләнәсем килми. Дуслык йортында ачыла торган күргәзмәгә 100дән артык хезмәтемне тупладым. Темасы ягыннан алар төрле булды. Биредә дәүләт кешеләре, сәясәтчеләрнең кызыклы ракурста мәңгеләштергән фотолары белән бергә спорт ярышларында төшерелгән, Миңгәр сабан туеннан фотоларны күрергә мөмкин”, - ди юбиляр фотограф. Абдюшевның хезмәтләре «Правда», «Вечерняя Казань», «Республика Татарстан», «Труд», «Татарстан яшьләре», «Мәдәни җомга», «Казанские ведомости», «Известия Татарстана», «Ватаным Татарстан», «Шәһри Казан», «Интертат.ру» электрон газеталары аша халыкка таныла. Мөршидә КЫЯМОВА --- | 04.08.2014 (полный текст новости)

  • 2014-08-04 03:20 Яшьләр форумында татар гаиләсе турында сөйләштеләр (ВИДЕО)
    04.08.2014 Милләт 1-5 август көннәрендә Казанда узучы татар яшьләре форумының өченче көнендә кунаклар "Яшь татар гаиләсе һәм аның алдында торган сынаулар" дискуссиясендә катнашты. Камал театрында узган чарада теләгән һәркем яшь татар гаиләсе турында үз фикерен белдерә алды. Чыгышларда татар гаиләсендә мәхәббәт, татар гаиләсендә балаларны тәрбияләүдә әби-бабайларның роле, катнаш гаиләләрдә татар теленең торышы һәм башка бик күп темалар тикшерелде. Делегатлар арасында татар гаиләләренең берләшеп уртакка җир кишәрлеге алу һәм шунда йорт төзеп бер мәхәллә булып яшәү тәкъдимнәре дә яңгырады. Бәхәсләр күбесенчә татар телендә барды. Шулай да кайбер делегатлар үз фикерләрен урыс телендә яхшырак аңлатып бирәчәкләрен әйтеп, кыенсынып булса да үз карашларын урыс телендә яңгыратты. Төркия татары Камәр Яфай татар гаиләләрендә әби-бабайлар башкарган рольгә кагылып, үзенең татар телен өйрәнүдә әби-бабасының бик зур өлеш кертүен әйтеп үтте. Залдагылар аның бу сүзләренә кул чабып җавап бирде. Журналист Римма Бикмөхәммәтова яшь татар гаиләсендә мәхәббәт белән беррәттән, милләткә каты басым барган вакытта бер җаваплылык хисе дә булырга тиеш, шәхесне тирә-як мохит тәрбияләвен дә онытмаска кирәк, дип белдерде. Дискуссия барышында форум делегатларыннан катнаш никахларга карата фикерләре дә сорашылды. "Кемнәр катнаш никахны начар дип саный, ә кемнәр мондый никахларның яхшы булуы турында уйлый?" дигән сораштыруда яшьләрнең җитмеш процентка якыны катнаш никахка тискәре каравын, калганнары исә уңай каравын белдерде. Бу мәсьәләгә галимә Резеда Сафиуллина да үз фикерен әйтеп үтте. Аның сүзләре залдагы яшьләргә бер киңәш рәвешендә яңгырады. "Катнаш никах начармы яисә яхшымы дип әйтеп булмый. Кешенең үзеннән тора. Әгәр дә катнаш никахка батырчылык иткән шәхес үз балаларын милли рухта тәрбияли алырга көче җитә дип инана икән, үз тормышы, үз язмышы белән тәҗрибә ясап карый ала. Ләкин алдан ук әйтеп куям, бу бик катлаулы тәҗрибә, аңа көчегез җитсә генә тотыныгыз", диде ул. Фикерләшү бер сәгатьтән артык барды. Төштән соң яшьләр Арча районына сәфәр кылды. Ә 4 августта VI Бөтендөнья Татар яшьләре форумы делегатлары Болгар тарихи-шәһәрчегенә бара. Райнур ШАКИР --- | 04.08.2014 (полный текст новости)

  • 2014-08-04 03:20 Курчакка сакал чыкса...
    04.08.2014 Дин Ураза гаете алдыннан Татарстан Диния нәзарәте, дөресрәге, мөфти урынбасары Рөстәм Батров исеменнән “Бизнес Онлайн” газетасында кызык кына бер язма булды. Ул Казанда сувенир һәм бүләк кибетләрендә гомосексуализм белән трансвестизмны пропагандалаучы уенчыклар сатыла дип язып чыкты. Православлар да каршы Дин әһеле Ураза аенда Казанда татарның милли киемендә ясалган, “түбәтәйле Кончита Вурст”лар пәйда булуына борчыла. Ул моны, Ураза гаете алдыннан махсус эшләнгән дип санап, бу гамәлне кайчандыр зур шау-шу тудырган Pussy Riot төркеме җырчы кызларының Мәскәүдәге бер чиркәүдә биюләре белән чагыштырды. Рөстәм Батров фикеренчә, бу гамәлгә Татарстан прокуратурасы да игътибар итәргә тиеш. Мондый үзенчәлекле уенчыкларны балалар да күрә бит.   “Түбәтәйле Кончита Вурст” провославие руханиларына да ошамаган. Казан епархиясенең мәгълүмат бүлеге вәкиле Филарет атакай да “Комсомольская правда” газетасына: “Без дә, мө­селманнар да Кончита Вурст­ның татар милли киемендә булуын теләмибез. Сатучыларга әйбәт, бу – үзенә күрә бер маркетинг алы­мы, әмма кызык өчен бер эшлиләр, ике тапкыр, аннары кеше күнегә, гөнаһ гадәти күре­нешкә әверелергә мөмкин”, – дип үз фикерләрен җиткерде. “Без аңа түгел, ул безгә караган” Чынлыкта Казанның Бауман урамындагы, Кремльдәге сәүдә киштәләрендә сакаллы матрешкалар күптән сатыла инде. Алар төрле, бәяләре дә зурлыгына карап үзгәрә. 250 сумнан башлап 560 сумга кадәр тора ул уенчык­лар. Зурраклары катлы-катлы итеп эшләнгән. Сакаллы мат­решка­ның эченнән кечерәге чыга, аннары тагын берсен тартып чыгарасың, аларның да йөз­ләрен сакал-мыек баскан, “пылт” итеп чыккан соңгы уенчык кечкенә малай кыяфә­тендә. Инде бу малай эченә “сюрприз” буларак уенчыкка чәкчәк яшерел­гән. Моны күр­сәткән сатучы кыз Елена, бик хислә­неп: “Карагыз нинди матур, кызык итеп эш­ләнгән бит!” – дип мактый.  Сатучы кызлар сәүдә начар бара дип зарланмый, бигрәк тә соңгы берничә айда сату җан­ланган. “Төрлесен сатып алалар, әмма “Евровидение”дән соң ме­нә шушы курчакка сорау артты. Күрәләр дә, Кончита Вурстка охшаган бит бу, дип көле­шәләр. Кызык сувенир буларак алалар. Аеруча яшьләр кызыга. Бу матрешкаларны мин инде сигез ай сатам. Кемнеңдер махсус саталар, оятсызлык ярдәмендә кесә­ләрен калынайтырга тели­ләр дип уйлавы – ялгышлык. Бернинди дә начар ният юк. Безнең матрешкалар иртәрәк сатуга чыкты, шуңа күрә җырчы Кончита үз образын бездән алган дип әйтергә дә була әле”, – дип сөйләде Елена. “Мәтрүнә Кончита була алмый” Без килгәндә бер егет киштәдән матрешкалар сайлый иде. Сакаллы татар бабаен кулына алды да кире урынына куйды. Казанны күрергә дип Иваново шәһәреннән килгән егет Сергей исемле булып чыкты. “Ник алмыйсыз?”  – дип кызыксынам. “Ир-ат образындагы матрешкалар булырга тиеш түгел. Аның атамасы да Мәтрүнә исеменнән алынган. Ә бусы бигрәк артык мөлаем, Кончитага охшаган. Дө­рес, Путин белән Медведевны да матрешкалар образында эшли­ләр, әмма миңа бу матрешкалар ошамый”, – дип фикерләре белән бүлеште ул. “Мондый матрешкаларны үзебездә эшлиләр. Нинди товарга сорау барлыгын тикшереп, Казанга, Татарстанга нинди истә­лекле бүләк туры килергә мөм­кин икәнен уйлыйбыз да осталарга заказ бирәбез. Алар рәс­самнарның эскизлары буенча эшләнә, төрле төсләр белән бизәлә. Әмма татар матрешкаларын трансвестит итеп ясарга кирәк әле дип уйлап эшкә тотынган юк. Әгәр дә бу очракта кемдер яман ният күрә икән, бу – алар ихтыяры. Алар безне ниш­ләтергә телиләр соң? Хакимият­тән сакаллы матрешкаларны сатудан алдыруны сорыйлармы? Бөтенесен дә үзләре сатып алсалар, без шат кына! Уенчык сувенирлар кайбер бай фантазияле кешеләргә кемне дә хәтерләтә яки ошамый икән, бу – аларның үз эше. Руханиларның активлыгы куандыра, алар һәр­вакыт актив позициядә булырга тиеш, мин моңа шат кына, әмма бу очракта алар бу теманы күтәреп, үзләренә пиар ясамакчылар кебек. Һәрхәлдә, без сәүдәне туктатырга җыенмый­быз”, – дип аң­латты “Казан һәдиясе” кибетендә эшләүче Екатерина Мингарипова. Реклама түгелме соң? Хәер, руханиларның әхлак сагында торуы – начар түгел үзе, хәтта кирәкле гамәл, әмма бу нинди механизм кулланылып эшләнә һәм басым кайда, ничек ясала, бусы инде сорау тудыра. Берничә ай элек дөньяга танылган җырчы Элтон Джонның Казанда концерты оештырылуы да гауга куптарып алган иде. Башкаланың Кабан арты мәчете имамы Сәедҗәгъфар Лотфуллин җырчыны азгын тормыш алып баруда гаепләп, аңа бойкот игълан итте, гомосексуализмга каршы плакатлар да элде. Бу вакыйганы бөтен матбугат тәмләп язып чыкты. Кызык бит, Казандагы имам гомосексуалист җырчыга каршы чыга!  Әмма дин әһеленең бу кадәр зур шау-шу куптаруы Элтон Джонга да, концертны оештыручыларга да ярдәм генә булды, бушка  реклама ясалды бит! Руханилар Элтон Джонга бойкот ясамасалар, бәлки, аның башка ориентациядә булганын күпләр белми дә калыр иде. Инде менә хәзер сакаллы матрешкаларга да чират җитте кебек... Римма БИКМӨХӘММӘТОВА --- | 04.08.2014 (полный текст новости)

  • 2014-08-04 12:40 Светлана Шәвәлиева: Татарстанга Осталар йорты кирәк (ФОТО)
    03.08.2014 Җәмгыять Аның хыялы – Татарстанда сәнгать әсәрләренә тиң кул эшләре иҗат итүче һөнәрчеләр өчен бөтен шартлар тудырылган Осталар йортында эшләү. “Сувенир кибетләрендәге милли сәнгатебезнең дәрәҗәсен төшереп, читтән кайтартылган очсыз шалтыравыклардан арыныр өчен дәүләт үз һөнәрчеләребезгә ярдәм кулы сузарга тиеш”, – ди пыялага җан өрүче оста Светлана Шәвәлиева. Химия фәннәре кандидаты, А.Н.Туполев исемендәге КИТТУның гомуми химия һәм экология кафедрасы доценты Светлана Шәвәлиеваның тагын бер вазифасы бар – ул “Татарстанның ял көне рәссамнары” төбәк иҗтимагый хәрәкәте рәисе. Студентларга химия фәнен укытудан һәм өч бала тәрбияләүдән тыш, аның тормышта күңел биреп башкарган икенче шөгыле дә бар – ул пыяла сәнгате. Светлана Шәвәлиева төсле пыялалардан витражлар ясый торган яңа технологияне – фьюзингны үзләштергән. Фьюзинг – инглизчәдән “эретү” дип тәрҗемә ителә. Бүген Светлана ханымның милли бизәкле пыяла панноларын, өстәл сәгатьләрен, савыт-сабаларын күреп таң каласың. Аңарда пыяланың бер кыйпылчыгы да әрәмгә китми, оста алардан кабатланмас бизәнгечләр – алка, йөзек, кулон, чәч каптыргычлары ясый. Пыяла эшләнмәләрне бүген Санкт-Петербург, Новосибирск, Екатеринбург осталары тәкъдим итә. Соңгысында гына да шундый утызлап остаханә исәпләнә. Татарстанда исә бу технологияне үз итүчеләр бармак белән генә санарлык. Аларның иҗаты һаман да күпләргә билгесез кала: күргәзмә-ярминкәләрдә юлыксаң гына инде. Болгар традицияләрен торгызып Мәгълүм ки, моннан берничә ел элек Казан археологы Светлана Вәлиуллина хезмәттәшләре белән Идел буе Болгар дәүләтенең пыяла ясау осталары белән дан тотуын исбатлады. Галимнәр безнең җирлектә табылган XII гасырга караган пыяла калдыкларын җентекләп өйрәнде. Элек зур биналар төзегәндә тәрәзә пыяласын да үзебездә ясаганнар икән. Төзелеш урынында пыяла эретә торган мичләр корганнар да, барлык эшләр тәмамлангач, мичне сүтеп ташлаганнар. Тәрәзә өчен пыяла ясаганда, аны куык сыман өреп кабартканнар һәм урталай кисеп, уклау белән җәйгәннәр. Әмма, кызганычка, бабаларыбызның югары цивилазициягә ирешүен күрсәткән бу шөгыле тора-бара онытылган. – Химик буларак, миңа пыяла ясау, пыяла эретү – гап-гади эш. Шулай да мин моны тылсымлы шөгыль дип атар идем, – дип сөйли Светлана Шәвәлиева. – Көндәлек тормышта кыйммәтен югалта барган гади пыяладан кабатланмас сәнгать әсәрләре иҗат итү – үзе бер ләззәт. Шулай ук ул татар милли бизәкләре үрнәкләренә таянып, фьюзинг технологиясендә эшләнмәләр ясавы белән дә башка осталардан аерылып тора. Әйтик, гадәттә традицион витражлы тәрәзәләр ясаганда төсле пыяла кисәкләрен ян-якларыннан бер-берсенә ябыштыралар. Ә фьюзинг технологиясе буенча витражлар башкача эшләнә: төрле төстәге пыялаларны берсе өстенә берсен куеп, кайнар мичтә яндыралар, нәтиҗәдә, алар эреп ябыша, витражның өсте дә кабарынкы чыга. Пыяла эретү исә өй шартларында гына башкарыла торган эш түгел. Аның өчен махсус мич кирәк. Светлана Шәвәлиева мичне Екатеринбургтан, Универсиадага әзерлек чорында Татарстанның Инвестицион үсеш агентлыгы һөнәрчеләргә тапшырган грантына алып кайткан. – Бу төр һөнәрчелек белән шөгыльләнергә тотынгач, беренче каршылык – остаханә өчен урын табу авыр булды, – дип сөйли Светлана Шәвәлиева. – Алар йә артык зур, димәк, аренда бәясе кыйбат, йә булмаса электр үткәргечләре 380 вольтлы мичкә чыдамый. Бүген мин дә һөнәрчеләребез дучар ителгән реаль тормышның бөтен ачысын-төчесен татыйм. Фьюзинг остасы Татарстанда сәнәгать туризмын үстерүгә дәүләт тарафыннан игътибар бирелсен иде дип тели. – Америкада, мәсәлән, осталарга эш урыннары бушка бирелә, арендага да, электрга да түләргә кирәкми. Иң мөһиме – туристларны гына җәлеп ит. Моның өчен витринаны матур итеп бизәргә кирәк, сувенирлар кибете эшләргә тиеш. Кызыксынган кеше эш барышын карап тора, үзе дә катнаша ала. Безнең һөнәрчеләребез дә андый көннәрне күрерме, анысы билгесез. Безнең күбебез төрле мәдәни чараларда мастер-класслар уздыра, күргәзмәләрдә катнаша, әлбәттә. Әмма бу гына җитми. Туризм тармагын үстерәбез дип сөйлиләр... Казанда да һөнәрчеләр янына теләгән вакытта барып, аларның эшен күзәтеп, кызыккан әйберне сатып алырга мөмкинлек тудырылган урын – Осталар йорты булырга тиеш. Бу – сәнәгать туризмы дип атала, – ди Светлана Шәвәлиева. Чыннан да бүген шул ук Казанда җирле осталар кулы белән ясалган сувенир продукцияләрне табуы кыен. Бауман урамындагы сувенир кибетләре читтән кайтартылган очсыз шалтыравыклар белән тулган, дип уфтана оста. – Һөнәрчеләрнең сувенир продукциясе кыйммәт тора, дип акланалар. Минемчә, сәбәп бәядә түгел, ә кабатланмас авторлык эшләрен дөрес итеп тәкъдим итә белмәүдә. Осталарга хөрмәт күрсәтү, туристларны безнең төбәккә генә хас үзенчәлекләрне исәпкә алып иҗат ителгән кул эшләре белән таныштыру мөһим. Мәсәлән, бервакыт Франциядән килгән танышыма барысын да аңлаткач-күрсәткәч, ул 25 мең сумга сувенирлар җыеп китте, – дип сөйли Светлана ханым. Фьюзинг – кыйммәтле шөгыль. Буш вакыт, физик көч кенә түгел, ул кыйбатлы чимал, бик күп электр энергиясе дә таләп итә. Мич, бер кабызгач, пыяланың төренә карап, кимендә 10 сәгать эшләргә тиеш. Бу вакытта пыяла эшләнмәләр эри, кыза һәм акрын гына суына. Җитәрлек кызмаса, пыяла салкын сулыштан да вак кисәкләргә таралырга мөмкин, дип аңлата оста. Моннан тыш, бары тик бер җитештерүченең һәм температура йогынтысында киңәю коэффициенты күрсәткечләре бер төрле булган пыялаларны гына файдаланырга ярый. Әгәр төрле җитештерүчеләрнең төрле күрсәткечле пыялаларын кушсаң, андый эшләнмә шунда ук ярыла. Витражларны “яндырганда” чит-ят пыяланың хәтта бөртеге дә эләгергә тиеш түгел, югыйсә, ул барыбер кайчан да булса чатнаячак. Бүгенге көн җитештерүчеләре исә күптөрле пыялалар тәкъдим итә, алар йөздән артып китә: үтә күренмәле пыялалар да, куе төстәгеләре дә бар. Светлана Шәвәлиева Россиянең генә түгел, Америка һәм Италия җитештерүчеләренең дә пыялаларын сынап караган. Шешәләргә яңа сулыш Светлана Шәвәлиеваның коллекциясендә беренче карашка гади генә тоелган шешәләр дә лаеклы урын тапкан. – Мин университетта студентларга экология дә укытам. Бүгенге көндә теләсә кайда аунап ятучы пыяла шешәләрнең әйләнә-тирәбезгә никадәр зур зыян салуын илебез әле аңлап бетерми булса кирәк. Ел саен Россия базарына 1,5 миллиард данә пыяла шешә кертелә. Бер кешегә бу елына 100 данә дигән сүз. Эчемлекләрдән бушаган шешәләр кая китә соң? 2011 елдан Таможня берлеге алкоголь эчемлекләр һәм балалар ризыклары җитештерүчеләргә кулланышта булган шешәләр файдалануны тыйды. Мин Казанның Самосырово чүплегенә барып карадым, ул да шешә белән тулган. Шешә кабул итү, эшкәртү белән беркемнең дә шөгыльләнәсе килми. Чынлыкта исә пыяла череп юкка чыкмый. Дөньяда иң борынгы пыяла кисәгенә – биш мең ел, ул Мисырда табылган. Безнең дә бөтен урман-кырлар шешә белән тулгач кына бу проблеманы хәл итәргә тотынырлар, мөгаен. Ә бит пыяла җитештерү – бик чыгымлы эш, аңа күпме чимал һәм энергия таләп ителә. Бүгенге мөнәсәбәт – ул вәхшиләрчә караш, – дип ассызыклый Светлана ханым. Көнбатышта шешәләрнең кадерен беләләр. Бигрәк тә Алманиядә. Анда кулланышта булган шешәләрне ваклап, әйтик, асфальт юл түшәгәндә кушалар. Машина фарасында андый юллар аеруча якты күренә. Спорт мәйданчыкларының идәннәрен җәйгәндә дә пыяла валчыклары файдаланыла. – Мин дә үземчә экологияне саклауга өлеш кертергә тырышам, – дип шаярта Светлана Шәвәлиева. – Пыяла шешәләрне мичтә яссы хәлгә килгәнче эретеп, сувенир итеп төсле буяулар белән бизим. Танышларым миңа шешә ташый-ташый арып бетте инде. Һәр шешәне эреткән саен, Татарстан җире тагын бер чүп-чарга кимеде, дип куанам. Ә туристлар, мондый кызыклы шешәләрне күргәч куана, истәлеккә ала. Дөрестән дә, туристлар истәлеккә дип кесәләренә пыяла паннолар, сәгатьләр салып китә алмый, аларга, нигездә, якыннарын нинди бүләк белән шаккатырыйм икән дип аптыраган җирле халык заказ бирә. Туристларның, беренче чиратта, бизәнү әйберләренә, кызыклы кечкенә сувенирларга күзе төшә.  1 2 3 4 5 6 Лилия ГАДЕЛШИНА | 03.08.2014 (полный текст новости)

(Всего 0)

RSSportal.RU - крупнейший каталог русскоязычных новостных лент в формате RSS по различным тематикам, от бизнеса и образования до медицины и литературы. Новости в лентах обновляются несколько раз в сутки.

Яндекс.RSS
Бизнес
Автомобили
Hi-Tech
Кино
Здоровье
Мода
Новости
Музыка
Путешествия
Игры
Семья
Спорт
Шоу-бизнес
Культура
Политика
Экономика
Недвижимость
Юмор
Главные новости
Кулинария
Наука
Другие ленты

Обратная связь