RSS Portal

Поиск на RSSportal: названию ленты текстам новостей   


Matbugat.ru RSS

RSS Matbugat.ru
  • 2014-09-18 11:20 Кояштан ник куркабыз?
    18.09.2014 Җәмгыять Бразилиядә бу җәйдә футбол буенча дөнья чемпионаты узды. Дине, теле, тән төсе төрле һәр дүрт кыйтга вәкилләре туп типте һәм бөтен дөнья халыклары, хәйраннар калып, шуны күзәтте. Стадионнар шыгрым иде, кемнәр, нинди чыгымнар түгеп, кайлардан гына килмәгән. Элегрәк стадионнарда нигездә ир-атлар гына җан атса, инде бу чир гүзәл җенес вәкилләренәдә йокты. Әлеге тамашаны якыннан, стадионнарда карый алу бәхетенә ирешүче илдәшләр бер төсле киемнән, бер күңел, бер йөрәк булып уртак хисләр кичерә, анысына ук ирешмәгәннәр, махсус кафеларга җыелып, үзара теләктәшлек, терсәк тоеп хушлана. Актык чут (анысына мин дә керәм), өйдә диванга кырын ятып, телевизор экраны аша хозурлык ала... Кайбер философлар, атаклы классик әдипләр бу дөньяда кеше ялгыз дип бара. Аның рухы ялгызлыктан иза чигә, имеш. Әкиятләрдә, әйтик, татарныкында – дию, урысныкында үлемсез Кощей урлап киткән кызны батыр, чибәр егет коткара һәм шуңа өйләнә. Әгәр, явыздан йолып алгач, өйләнмәсә, коткару тулы булмый кебек. Ә бит дию дә, башкасы да кызның намусына, сафлыгына кагылмый. Миңа калса, әлеге котсыз образлар ялгызлыкны гәүдәләндерә. Батыр егет гүзәл туташны һәм үзен шул афәттән аралый әкиятләрдә.   Футбол үз тарафдарларын теләктәш меңнәр уралышына кертә: җанатар икәнсең, синең белән бергә меңнәр кайгыра, шатлыгыңны, кичерешләреңне ихластан меңнәр уртаклаша һәм сиңа, һәм үзенә тантана, бәйрәм тели.   Бүген футбол ниндидер куәтле дингә тартым табынулы хәрәкәткә охшый. Стадионнар – гүя гыйбадәтханәләр. Изгеләре – атаклы туп тибү осталары, беренче чиратта Месси, Пирло, Буффон һ.б. Сәхәбәләр – Пеле, Эссебио, Марадона, Зидан һәм тагын кемнәрдер. Капкага туп керүне миллионнар бөек казаныш буларак кабул итә һәм бәяли. Футбол уены... Үзенә җәлеп итү куәтеннән чыгып караганда аның белән ярышырдай ни бар? Футбол турында дөньяның барча матбугат чаралары яза. Хәтта дини басмалар да! Мәсәлән, Балтач районында җирле мөхтәсибәт чыгара торган “Нәсыйхәт” дигән газетада Йосыф хәзрәт Дәүләтшинның “Бразилия 2014” – “Рамазан 2014”. Кем җиңде?” дигән ифрат кызык мәкаләсенә юлыктым. Хәзрәт китергән саннар үтә тәэсирле: “Быелгы “Бразилия-2014” футбол бәйгесенә 3 миллион билет сатылган, “Рамазан –2014”не уздыру өчен Мәдинә шәһәрендәге “Хәрам” мәчетенә көненә уртача 500 мең кеше килгән. Финал матчы узган “Маракана” стадионы 73 мең кешене сыйдырса, “Хәрам” мәчете көненә 820 мең кешегә исәпләнгән. Хаҗ вакытында ул миллионнан артык мөселманны сыйдыра, кара таш яныннан көненә 5 миллион кеше уза...” Саннарга таянып, хәзрәт ислам динен футболдан популяррак дип раслый.   Әлбәттә, футболның халыкара популярлыгы дин әһелләрен дә битараф калдыра алмыйдыр. Ләкин динамика дигән нәрсә бар, ягъни футболга табынучылар саны, шул исәптән, мөселманнар хисабына артканнан-арта бара һәм көннәрдән беркөнне саннар, нисбәт үзгәреп, алар хәзрәт әйтергә теләгәннең киресен раслый башларга да бик ихтимал. Хакыйкать хәтта аңа бөтен кешелек каршы чыкса да хакыйкать булудан туктамый.   “Рубин” командасының уңышлары Казанны, Татарстанны дөньяга танытты. Чит илләргә еш чыгучы танышларым әйтүенчә, Татарстан дигәнне дә, Казан дигәнне дә анда белүче юк диярлек, бездә Универсиада узды дигәнгә гомумән аптырамыйлар, имеш. Ә менә “Рубин”ны беләләр. Аның аша Казанны чамалыйлар. “Рубин” тренеры Корбан Бердыевның һәр матчта тәсбих тартып утыруы күпләрнең хәтеренә уелып калган. “Рубин” дөньяның иң көчле командасы “Барселона”ны (Испания) үз стадионнарында җиңгәч, шул тренерның яшел мәйданга йөгереп чыгып, кыйблага карап, ике кулын югары сузып, Аллаһы Тәгаләгә рәхмәт укуын, шөкерана итүен бөтен дөнья күргән һәм аның куанычын аңлап кабул иткән, уртаклашкан. Димәк, футболны исламга көндәш итү дөрес түгел. Янә килеп, Хак Тәгалә коллары уйный торган ниндидер уен Хак Тәгалә хакыйкатен адаштыра алырга тиеш тә түгел.   Кайчандыр кешеләр кояшка табынган. Исламда кояшка табынуга каршы көрәш өйлә намазын кояш иң югары ноктасында, зәвәлдә торганда уку тыелуда чагылыш таба. Янә килеп, кичке намаз офыкта кояш кызыллыгы тәмам беткәч кенә укылырга тиеш. Ифтар мәҗлесе бары тик шуннан соң башлана.   Коръәннең Фатиха сүрәсендә Хак Тәгаләнең галәмнәр хуҗасы булуы язылган һәм Галәмнәр Хуҗасы өчен үзе яраткан чиксез галәмдәге ниндидер күк җисеме, хәтта ул кояш булса да, көндәш була алмый. Кояш, дингә өндәүчеләр, дәгъвәтче-миссионерлар өчен кайчандыр зур проблема саналган. Менә алар аны Хак Тәгаләгә көндәш итеп тойган. Бүген кояшка табынучылар юк кебек, булса да бик аздыр. Ләкин мине бер хәл сагайтты: әллә дин дәгъвәтчеләре бүген дә кояшны Хак Тәгаләгә конкурент саныймы? Аңлатым үтәм.   Татарстан мөфтияте тарафыннан мәчетләргә, җомга намазларында бердәнбер текст укылуын таләп итеп, “Шура” журналы килә. Хәрбиләргә хас мондый “бердәйлек” таләбенә күбесе армия хезмәте узган мөселман бистәдәшләрнең әллә ни исе китмәде. Журналга ияреп мәчетебезгә бер ягында намаз вакытлары күрсәтелгән, икенче ягы төрле-төрле рекламалар белән чуарланган кәгазь кисәкләре, открыткалар да килә. Шул кәгазьләрдә язылганча, август аена караган намаз вакытларында зур үзгәрешләр бар иде. 2014 елгы дини календарьларда тәгаенләнгән намаз вакытларын 9 август көненнән башлап үзгәрткәннәр. Әйтик, ястү намазы (соңгы, бишенче намаз) 22 сәгать 05 минуттан 23 сәгать 05 минутка күчерелгән. Ястүне мәчеттә укучыларга өйләренә кайтып җитү өчен мәгълүм бер вакыт кирәк. Моннан тыш, әйтик, августның 9ында ураза тотучылар сәхәрне элек 3 сәгать 03 минутта төгәлләп (дини календарьда ул шулай), 3 сәгать 33 минутта иртәнге намаз укырга тиеш булса, яңа фәтва нигезендә сәхәрне 1 сәгать 17 минутта төгәлләргә тиешләр. Ягъни, мөселманнар ястү намазыннан соң ике сәгать ял итә алалар иде, ә ихтыярый карар нигезендә, 9 августтан башлап бу мөмкинлек бетерелә. Мәчетләргә шундый экстремаль күрсәтмә юллаганчы, яңача ысулда ураза тотуны мөфтият һич югы үз даирәсендә, имамнары өстендә сынап карады микән?   Әлбәттә, көтелмәгән яңалык мин яшәгән Шәмәрдән бистәсенең җәмигъ мәчетенә йөрүчеләрдә ризасызлык тудырды, байтак сораулар да уятты. “Ничек инде? – дип сорады сиксәнне узган, әмма бер намазны да калдырмый, мәчеткә велосипедта килүче, СССР чорында да ислам кушканны төгәл үтәгән мөхтәрәм бер агаебыз әлеге яңалыкны җиткерүче имам Дамир хәзрәткә. – Моңарчы 1500 ел ялгышканбыз һәм бүген генә шуны төзәтәбезмени?” Дамир хәзрәт, вазыйфасы кысасында, кояшның офыктагы кызыллыгын сәбәп итеп, югарыдан төшерелгән күрсәтмәнең мәгънәле эш булуын аңлатырга тырышты.   Мин фәкыйрегез дин әһелләре кояшка, таң алсулыгына үчегүне берәр вакыт туктатып, дин тотуны пәйгамбәребез с.г.в. кушканча, җиңеләйтү ягына фәтва кабул итеп, ураза тоту вакытын уңайламаслармы дип өметләнә идем. Чөнки, әле генә кояш бата, авыз ачып озак та үтми, черем итәргә өлгерәсеңме-юкмы, сәхәр вакыты җитә. Ә сәхәрне иртәнге намазга кадәр ярты сәгать алдан тәмамларга кирәк. Иртәнге намаз вакыты исә кояш чыгарга ике сәгать кала алдан тәмамлана. Кыскасы, кояштан, аның печтек кенә нурыннан шулкадәр качу, өркүнең сәбәбе аңлашылмый. Кояштан, яктылыктан кара көчләр, куркыныч кинофильм каһарманнары – вампирлар гына куркырга тиеш түгеме соң?   Интернетка кереп, намаз вакытларын карадым – аларда үзгәреш юк, искечә калган. Хәлбуки шунда ук мөфтинең фотосы астында, быелның август аеннан ястү һәм сәхәр вакытларын кискен рәвештә артка күчерү турындагы фәтвасын табарга мөмкин. Ул анда ниндидер аноним мөрәҗәгатьне телгә ала, мөфтиятнең дини календарьны яңача – астрономик исәп-хисапларга таянып төзүче голәмәләр шурасына сылтама ясый.   Сорау туа: әлеге әһелләр астрономия фәненнән аттестацияне соңгы тапкыр кайсы илдә, нинди фәнни академия комиссиясе хозурында узганнар? Шундый карарлар кабул итәрлек сертификат аларга кем тарафыннан кайда, кайчан бирелгән?   Көтелмәгән үзгәреш хакында Татарстанның элеккеге мөфтиләре фикерен дә ишетәсе иде. Алар хаталанган булганнар микәнни?   Әлеге үзгәреш Татарстанга карый, ә республика чигендә Татарстан мөфтияте фәтвасының куәте бетә булып аңлашылды. Димәк, татарстанлылар уразаны республикадан читтә яшәгән туганнарына барып тота һәм хәлләрен шул рәвешле җиңеләйтә алалар?   Шәхсән үзем, кайбер мөселман бистәдәшләрем сыман, күнегелгән календарьдан тайпылмый торырга булдым. Алла колы булу дөрес, ә менә ниндидер тәккәбберлек ихтыяры колы булу бернинди киртәгә дә сыймый. Бу үзгәртеп корудан алдагы мөфтиләр надан булган, хәзергеләре акыллы дигән сөземтә борынлый сыман.  Рөстәм ЗАРИПОВ | (полный текст новости)

  • 2014-09-18 11:20 "Шәһри Казан" ГТО эстафетасын "Ватаным Татарстан" һәм "Матбугат.ру"га тапшырды (ФОТО)
    17.09.2014 Матбугат «Шәһри Казан» редакцияcенең тугыз компьютеры, тугыз эш өстәле, тугыз урындыгы берничә сәгатькә бушап калды. Эш көннәрендә сирәк була торган хәл – берьюлы тугыз кеше суга төшкәндәй юкка чыксын әле! Мин дә алар рәтендә идем. Безне инопланетяннар да урлап китмәде, башка гайре табигый хәлләр дә килеп чыкмады – җыелышып ГТО тапшырырга киттек. ГТО – «Хезмәткә һәм оборонага әзер бул» шигарен совет чорында яшәүчеләр яхшы хәтерлидер. Совет чорында популяр булган ГТО буенча норма тапшыруны яңадан гамәлгә кертергә җыеналар. 30 августта – Республика һәм шәһәр көнен бәйрәм иткәндә, Президент Рөстәм Миңнеханов Казан мэры Илсур Метшин белән бергә, ГТО нормативлары тапшырдылар. Бу чарага хәйрия төсмере өстәп, җитәкчеләребез эстафетаны берничә танылган кешегә тапшырды. Әгәр ул кешеләр ГТОның бер генә нормативын да үти алмаса, Чулпан Хаматованың «Подари Жизнь» хәйрия фондына 3 мең сум акча күчерергә тиеш булачак.   Без, журналистлар, дүртенче хакимият вәкилләре буларак, башка хакимият вәкилләреннән спорт ягыннан калышмавыбызны дәлилләп, күмәкләшеп офис һавасын саф һавага алыштырырга булдык. Әмма урамда яңгыр яву сәбәпле, ГТО нормативларын Шиһабетдин Мәрҗани исемендәге 2нче татар гимназиясе спорт залында тапшырырга мәҗбүр булдык – чаптык, сикердек һәм тартылдык. Физкультура укытучысы Бакый Хәбибуллинның бер кулында ГТО күрсәткечләре язылган кәгазьләр, икенчесендә – безнең нормативларны теркәп бару өчен секундомер. Спорт залына килеп керү белән кызларыбызның йөзләрен курку басты. Күз курка, кул эшли дигәндәй, ГТОның дүрт нормативын да исән‑имин генә тапшырдык (урамда исә күрсәткеч өчен түгел, күңел өчен генә йөгереп алдык). Баш мөхәррир урынбасары Динар Хәмидуллин озынлыкка сикергәндә аягын авырттырды, шунысы гына кызганыч. Ә калганы кинофильмнардагы «төшерү барышында бер җәнлек тә зыян күрмәде» дигән сыман, ГТО тапшырганда «Шәһри»нең бер хезмәткәре дә хәвеф-хәтәргә юлыкмады.             Кагыйдә буенча, без эстафетаны хезмәттәшләребезгә – берәр татар басмасы редакциясенә тапшырырга тиеш. Шулай итеп, баш миен җилләтү мөмкинлеген «Ватаным Татарстан»дагы хезмәттәшләребезгә һәм шәхсән «матбугат министры» («Матбугат.ру» сайты хуҗасын күпләр шулай дип атый) Данил Сәфәровка тапшырабыз. Җавап рәвешендә, алардан газета битләрендә һәм сайтта ГТО исе һәм хисе белән сугарылган язмалар көтәбез.   PS. «Шәһри Казан» журналистларына селкенеп алырга мөмкинлек биргәне өчен Шиһабетдин Мәрҗани исемендәге 2нче татар гимназиясе директоры Хәмидуллина Камәрия Зиннуровнага рәхмәт белдерәбез!   Россия президенты Владимир Путин фәрманы белән, хәзерге вакытта Россиянең 12 регионында һәм шул исәптән Татарстанда ГТОны гамәлгә кертү буенча тәҗрибә бара. ГТО комплексы өч этапка бүлеп тормышка ашырылачак. Беренче этап – 2015 елга кадәр әзерлек чоры булса, икенче этапта, ягъни 2016 елда аны барлык мәктәп укучылары да тапшырырга тиеш булачак. 2017 елдан башлап ГТО тапшыру барлык Россия халкы өчен дә мәҗбүри булачак. Киләчәктә ГТО тапшырган өчен күкрәк билгеләре дә бирмәкчеләр. 2015 елның башына кадәр Россия Спорт министрлыгы ГТО нормативларын тапшыру тәртибен хәл итәчәк.   Альберт Каюмов, машина йөртүче, 29 яшь (2 алтын билге, көмеш билге): − Үзеңне һәрчак формада тотып, физик эш белән шөгыльләнергә кирәк. Әйтик, без авылда бәрәңге бакчасына тракторны махсус кертмибез. Бакчаны да кул белән китмәнләп чыгабыз. Кыш көне симереп китеп, язга таба энекәш белән төзелештә эшләп, акча да алабыз, ябыгабыз да.               Эльмира Кәримова, корреспондент, 26 яшь (көмеш билге): − ГТО нормаларын тапшыру җиңелләрдән түгел. Мәктәптә укыганда физик тәрбия дәресендә югары күрсәткечләргә ирешә идем. Бүген спорт белән шөгыльләнмим диярлек. Шуңа да әлеге нормативларны тапшыру нәрсә өстендә эшләргә кирәклегенә төшендерде. Вакыт юклыкка сылтап, спортка игътибар гел читтә кала. Бүгеннән спортка, физик күнегүләргә игътибарымны арттырырга ниятлим.             Динар Хәмидуллин, баш мөхәррир урынбасары, 28 яшь (бронза билге): − ГТО нормативларын, әтәчләнеп, әзерлексез генә тапшыра күрмәгез. Мин урыннан сикергәндә, көчемне чамалап җиткермичә, аягымны имгәттем. Ә калган нормативларны әйбәт кенә тапшырдым. Безнең кебек гел компьютер каршында эшләүчеләргә физик күнегүләр аеруча кирәк.             Алисә Сабирова, корреспондент, 21 яшь (көмеш билге, алтын билге): − Мәктәптә физкультура иң яраткан дәресләремнең берсе булды. Кызлар өчен тиешле норманы артыгы белән эшли идем. Тизлеккә йөгергәндә һәрвакыт сыйныфташ малайлар белән ярыштым. Уку тәмамлангач, физкультурага йөрүләр дә бетте. Дүрт ел эчендә хәрәкәт күрмәгән тез буыннары катып өлгергән икән. ГТО нормативларын тапшырганнан соң, 21 яшемдә картая башлаганмын дип куркуга калдым.             Фәрит Хәмидуллин, версткалаучы, 26 яшь (алтын билге): − Ниһаять, елга бер булса да, физик күнегүләр ясый башладык. Әмма ГТО нормативларын һәркем дә уңышлы тапшыра алыр дип уйламыйм: кемгәдер нәрсәдер барыбер авыррак бирелә. Алдан әзерлек кирәк. Спортчылар да һәр ярыш алдыннан ничәмә-ничә тренировка үткәрә бит.             Чулпан Нәҗипова, офис-менеджер, 26 яшь (көмеш билге, бронза билге): − Бик күптәннән үземне физик яктан сынаганым юк. Бу чара безне янә спорт дөньясына алып кайтты. Бик рәхәт һәм күңелле булды, дөрес, барысы да җиңел генә бирелмәде, шактый тырышырга туры килде. Хәзер инде спорт белән даими шөгыльләнергә кирәк дигән нәтиҗәгә килдем һәм шулай эшләргә җыенам да.             Линар Закиров, корреспондент, 22 яшь (бронза билге): − ГТО нормативларын инде икенче тапкыр тапшырам. Берничә атна элек берничә дистанциягә чапкан идем. Миңа түземлелеккә бәйле күнегүләр яхшырак бирелә, шуңа да ГТОның шушы нормативларында үземне дә, халыкны да шаккатырып булмады. Бүгеннән якты, ГТОлы киләчәккә карап яши башлыйсы булыр инде.               Дилбәр Гарифуллина, корреспондент, 37 яшь (алтын билге): − Спортны мәктәптә укыганда ук яраттым. Ярышларда алган грамоталарым хәзер дә саклана. Без укыганда ГТО нормаларын тапшыру дигән нәрсә булмады. Шуңа да «Готов к труду и обороне» значогына ия булганнарга да гел кызыгып карый идем. Ә бүген балачак хыялымны тормышка ашырдым.               Дамир Бәдриев, корреспондент: − СССР вакытында ГТО халык арасында бик популяр иде. Үзем дә аның значогын тагып йөрдем. Нормативларны кабат тапшырырга исәп бар.                 Бакый Хәбибуллин, Шиһабетдин Мәрҗани исемендәге 2нче татар гимназиясенең физкультура укытучысы: − «Шәһри Казан» хезмәткәрләренә – афәрин! Аеруча кызларыгыз югары күрсәткечләр белән сөендерде. Хәзерге ГТО нормативларында уйлап һәм эшләп бетерәсе әйберләр күп. Әйтик, беренче классларга 17 тапкыр этәрелү нәрсәгә инде?! Нишләп биш яисә алты түгел? Норматив авторлары кем? Эш урыннарында ГТО тапшыручыларга стимул булырга тиеш. Алтын значок алучыларга премия яисә бүтән төрле кызыксындыру чарасы каралса, бик әйбәт булыр иде. Дөрес булса, нормативларны алтын значок тапшырган мәктәп укучыларына бердәм дәүләт имтиханы күрсәткечләренә 5 баллдан башлап 10 баллга чаклы өстәләчәк. ГТО нормативларын саклап калыйк дисәк, гадел контроль булдыру мөһим.                               Линар ЗАКИРОВ --- | 17.09.2014 (полный текст новости)

  • 2014-09-18 11:20 Казан янында Иделдә тагын бер судно төпкә утырган
    17.09.2014 Җәмгыять Бүген 13.00 сәгать тирәсендә Казанның Иске Победилово бистәсендә Идел елгасының 1315 км су юлында 2023 нче баржа төпкә утырган. Бу хакта Россия Гадәттән тыш хәлләр министрлыгының ТР буенча Баш идарәсе матбугат хезмәте хәбәр итте. Бу әлеге районда төпкә утырган икенче судно. 9.15 сәгатьтә ОС-36 бер палубалы үзйөрешле чистарту станциясе белән дә шул ук хәл булган иде. Якынча мәгълүматларга караганда, судно 2,5 мең тонна вак таш төягән булган. Суднога зыян килмәгән һәм ягулык та акмаган. Зыян күрүчеләр һәм үлүчеләр юк. Якынча сәбәп корабль командиры хатасы, дип фаразлана. Бу урынга Россия Гадәттән тыш хәлләр министрлыгының ТР буенча Баш идарәсе оператив төркеме килгән.  | 17.09.2014 (полный текст новости)

  • 2014-09-17 06:35 Ишетүдән мәхрүм балалар
    17.09.2014 Сәясәт Дөньядагы мең баланың берсе саңгырау булып туа. Кечкенә чакта ул меңлектәге тагын 2-3 сабыйга “телсез-чукрак” дигән диагноз куялар. Андый балалар ничек яши, кайда укый, нинди тәрбия ала? Телсез-чукракларны укыту үзенчәлекләре нидә? Галимҗанның булдыклы балалары Әлки районы Карга авылы халкы бүген дә: “Телсез Галимҗан кебек педагогларны эзләп табарга кирәк әле”, – дип Латыйповлар гаиләсен искә ала. Галимҗан – гаиләдәге бердәнбер малай, кечкенәдән ихластан шатлана, елый, ачулана, булганына риза булып яши, әмма сөйләшә генә белми. Беренче хатыны бала тудырганда вафат булгач, аны Яңа Чаллыдагы үзе кебек үк сөйләшү һәм ишетү бәхетеннән мәхрүм калган кызга – 18 яшьлек Галиягә димлиләр. Латыйповлар бик тырыш гаилә буларак дан казана. Ул чорда авылда бармак белән генә санарлык җир мунчаларының да берсе аларда була. Кызлары Нурия – Карга авыл советы рәисе, оста җырчы һәм биюче итеп таныла, гомере генә кыска була. Уллары Сәлимҗан Латыйпов – күренекле юрист, 1980-1993 елларда ТР юстиция министры урынбасары булып эшли. Тагын бер уллары Әнәс Латыйпов – “Оргсинтез” заводында цех җитәкчесенә кадәр күтәрелә. Төпчекләре Мансур – озак еллар “Оргсинтез” предприятиесендә кадрлар бүлеге башлыгы була, тәҗрибәле инженер һәм уйлап табучы, химия һәм нефть эшкәртү сәнәгате отличнигы. Шушы балаларының кадер-хөрмәтен күреп, Галия һәм Галимҗан Латыйповлар 86 һәм 91 яшькә кадәр гомер кичерәләр. Телсездән телле туа Казанның Елизавета Ласточкина исемен йөрткән 6нчы санлы I-II төр махсус (коррекцион) мәктәп-интернаты директоры Сергей Байкин да телсез-чукрак булуны нәселдәнлеккә аударып калу яклы түгел. “Балаларның төрлесе бар. Берсенең ата-анасы да чукрак, икенчесенең нәселендә андыйлар гел юк, өченчесенең беренче баласы – тел бистәсе, икенчесе менә шундый. Бернинди закончалык юк, – ди җитәкче. – Чукрак булып тууның сәбәпләре төрле булырга мөмкин: ата-анадан килгән геннар, туганда имгәнүләр, авырлы чакта әни кешенең авыруы яки авыр шартларда эшләве, антибиотиклар эчүе, начар экология һ.б. Ләкин барлык телсез-чукрак балаларның өчтән бере чамасы гына тумыштан шундый, калганнарының ишетү сәләте тора-бара юкка чыккан. Кечкенә сабыйның югары температурасын дарулар ярдәмендә кинәт төшерү дә саңгыраулыкка китерергә мөмкин. Иң кызганычы – чукраклык бердәнбер проблема түгел, андый балаларның күбесендә башка тайпылышлар да шактый. Шуны әйтә алам: баланың колакка каты булуын иртәрәк ачыклаган һәм чарасын тизрәк күрә башлаган саен яхшырак. Хәзер мондый төр авыруларның ишетү нервысына кукляр имплантат кую популярлаша бара. Әлеге операция арзан тормый – миллион сумнан артык. Аның каравы, бала кечкенәдән үк ишетеп, сөйләшергә өйрәнеп үсә. Безнең 40лап укучыбызга әлеге имплантат куелган инде. Сөйләшү дигәннән, буш сүзләр түгел бу – анысы да безнең укытучыларның төп максатларының берсе. Укучылар ым-хәрәкәтләр белән генә аралашырга тиеш түгел. “Исәнмесез”, “ипи”, “сөт”, “бирегез” ише көндәлек сүзләрне әйтә белсеннәр, кибеттә кирәк-яракларын сорый алсыннар дип тырышабыз. Моның өчен сурдопедагоглар махсус бүлмәдә һәркайсы белән көн саен 20шәр минут шөгыльләнә. Көзгеләр, аерым программалар ярдәмендә дөрес итеп авыз ачарга, суларга, хәрефләрне әйтергә өйрәтәләр. Бик зур хезмәт бу! Әниләре балаларыннан “әни” сүзен ишеткәч, күз яшьләрен тыя алмый хәтта. Мәктәп каршында ишетмәүче сабыйлар өчен махсус балалар бакчасы да эшли. Башта анда әзерлек үтеп, аннары мәктәпкә килгән укучыларга, әлбәттә, укып китү җиңелрәк. Күз алдыгызга китерегез, безнең укучылар мәктәп программасыннан тыш, сөйләшергә, авызга карап сүзләрне “укырга”, ым-хәрәкәтләр телендә аралашырга өйрәнә. Гади мәктәп укучылары белән чагыштырганда, алардан берничә мәртәбә күбрәк көч һәм тырышлык таләп ителә дигән сүз бит”. “Аларны да тыңлый белергә кирәк” “Монда башка мәктәпләрдәге кебек үк укучылар укый, – дип, директорның сүзен дәвам итә башлангыч сыйныф укытучысы Елена Баранова. – Арада тырышы да, акыллысы да, йомшаграгы да бар. Телсез-чукрак балаларның үзенчәлекләре шунда – алар нечкә күңелле, үзләренә булган мөнәсәбәтне нык тоялар, яхшылыкны аңлыйлар. Искиткеч сәләтлеләр! Бииләр, җырлыйлар, спектакльләр куялар – осталыкларына шаклар катабыз. Дәрестән соң түгәрәкләргә, театрларга йөгерәләр. Күбесе йөзү белән шөгыльләнә. Үзләре берсеннән-берсе матур! Аралашырга яраталар, аларның нинди тизлек белән смс-хат алышканын күрсәгез!” Сурдопедагоглар нинди сыйфатка ия булырга тиеш икән? Биредә эшләү үзенчәлекләре белән кызыксынабыз. “Гадәттә, монда укытучылар – үзләре дә гаиләдә әлеге проблема белән очрашкан кешеләр. Телсез-чукраклар белән эшли алу-алмаягыңны беренче көннәрдән үк аңларга мөмкин. Бу балаларны йә кабул итәсең, йә юк. Бездә дәрес аңлату да гади генә бармый бит – сөйләмгә гәүдә хәрәкәтләре өстәлә, балаларны сабыр итеп тыңлый белү дә мөһим. Алар мәгълүматны күз белән һәм тән аша кабул иткәнгә күрә, сыйныф бүлмәләре диварлары да элмә такталары, кагыйдәләр, язулар белән шыплап тулган. Кайберләре түбән ешлыкларны ишетә, алар белән эшләү тәртибе тагын үзгә. Кечкенәләр белән “Кем әйтте?” уенын уйнарга яратабыз. Сыйныфтан берәү ниндидер җөмлә әйтеп куя да, калганнар бу сүзләрнең кем авызыннан чыкканын аңларга тиеш. Мондый төр белем йортының тагын бер үзенчәлеге шул – биредә 12 ел укыйлар һәм монда чит телләр өйрәтелми. Балалар рус телендә генә белем ала”, – ди сурдопедагог. “Сөенечләре дә, көенечләре дә шул ук” Биредә бүген 160 бала укый, балалар бакчасына 30лап сабый йөри. 125 еллык тарихы булган әлеге белем йорты Россиядә дә мактаулылар исемлегендә. Монда техник база нык санала, укытучылар көчле. Аксубай, Нурлат, Чистай, Питрәч кебек районнардан килеп, мәктәп интернатында торып белем алуы табигый кебек. Менә балаларын биредә укыту өчен Себердән, Чиләбедән тиклем күченеп килүчеләр, чыннан да, мәктәпнең дәрәҗәсе турында сөйли. “Укучыларыбыз мәктәпне тәмамлаганда башкалар кебек үк БДИ тапшыра. Белем алуны Казан милли тикшеренү университетында, Казан дәүләт медицина университетында, Казан Идел буе федераль университетта, берничә коммерция вузында, техникум һәм көллиятләрдә дәвам итәләр. Әлеге уку йортларында ишетмәүчеләр өчен махсус төркемнәр бар, анда әңгәмә һәм БДИ нәтиҗәләре буенча кабул итәләр, – ди Сергей Байкин. – Шулай ук үзебезнең мәктәп базасында да һөнәри училище эшләп килә, 9нчы сыйныфтан соң анда уку мөмкинлеге дә тудырылган. Укучыларыбыздан яхшы массажистлар, теш табиблары чыга. Чөнки аларның кул белән тоемлау сәләтләре бар, моторикалары үстерелгән. Элекке укучыларыбыз төрле урыннарда хезмәт куя, үзләре шикеллеләр белән гаилә корып, бер дигән балалар үстерәләр. Алар да безнең кебек үк гап-гади кешеләр, сөенечәре дә, көенечләре дә шул ук”. Ата-аналарга киңәшләр * Ишетмәүче бала белән дә өйдә сүз белән сөйләшергә кирәк. Аралашу көндәлек ым-хәрәкәтләр белән генә чикләнмәсен. Андый балалар да сөйләшергә өйрәнә ала.  * Андыйлар хисчәнрәк, күбрәк игътибар таләп итүләре – гадәти күренеш. * Баланың аралашуын чикләмәгез. Үзе кебекләр белән дуслашсын, күрешсен, җәмгыятькә яраклашсын. Танылган телсез-чукраклар АКШтагы беренче телсез-чукрак кара тәнле адвокат Клаудиа Гордон, дөньядагы ишетмәүче иң яхшы биюче Амнон Дамти, Мәскәү ишетмәүчеләр училищесына нигез салучы Иван Арнольд, Американың ишетмәүче язучысы Сьюзан Шаллер, ишетмәүче актриса Шошанна Стерн. Ишетмәүчеләр өчен махсус мәктәпләр Бөгелмә махсус (коррекцион) мәктәп-интернаты, Гоголь урамы, 21, тел.: (85514)4-33-75; Алабуга махсус (коррекцион) белем бирү учреждениесе, Совет урамы, 3, тел.: (85557) 4-89-98; Казан 6нчы мәктәп-интернаты, Попов урамы, 21, тел.: (843) 73-82-70; Чаллы ишетүне тернәкләндерү махсус үзәге, Әхмәтшин урамы, 105, тел.: (8552) 51-92-96; Чаллыдагы 89нчы махсус (коррекцион) гомуми белем бирү мәктәбе, Халыклар Дуслыгы проспекты, 3, тел.: (8552) 58-90-25; Түбән Кама ишетмәүче балалар өчен мәктәп-интернаты, Спортивная урамы, 20, тел.: (8555) 34-29-55.   Лилия ЗАҺИДУЛЛИНА 9 | (полный текст новости)

  • 2014-09-17 06:35 Авылга мулланы ничек табасы?
    17.09.2014 Дин Күптән түгел никах мәҗлесендә катнашырга туры килде. Өлкән генә авыл агае яшь парларга изге теләкләрен юллап никах укыды, соңгы көчен җыеп, яшьләрне олы тормыш юлына бастырды. Тавышы көчкә генә чыга, сизелеп тора, хәле юк. Исем китте. Нигә башка кешене чакырмадылар икән, дип утырдым. Соңыннан бу хакта үзләренә дә әйттем. – Син үзегезнең авыл мул­ласы белән башкаларны чагыштырма, – диде алар. – Республиканың баш казые Җәлил хәзрәт Фазлыев сез­нең авылны бер йодрыкка туплап торгач та, бездә укырга кеше таба торган түгел. Шушы бабаң исән-сау гына булсын, ул бакыйлыкка күчсә, нәрсә эшлисе булыр. Авылда укый белүчеләр юк, без аны каян табыйк?! Дөресен әйтим, республика авылларында муллаларга кытлык, дип уйламаган идем. Авылга кайткан саен азан тавышын ишеткәнгә, мәчет тутырып балалар, өл­кәннәр йөргәнгә, гает вәгазен тыңлар өчен читтә яшәүче авылдашлар махсус кайтканга, Җәлил хәзрәт авылда булмаганда аны алмаштыра алырдай кешеләр булганга без инде күнеккән, моңа гадәти хәл итеп карый башлаганбыз. Соңгы елларда авыл саен диярлек мәчет салынгач, 5 вакыт азан әйтелмәсә дә, баш­каларның да Аллаһ йортлары үз вазыйфасын үти кебек тоелды. Ни кызганыч, алай түгел икән. Мәчетне тотып тора ала торган кеше булмаган, аның ишегенә йозак эленгән авыллар да бар.   Статистик мәгълүмат­лар­га күз салсак, республикада 60тан артык мәчет җомга намазларына да ачылмый. Дөрес, аның яртысыннан артыгы дача йортлары гына булган авылларда урнашкан.  ТР мөфтие урынбасары, Ка­занның “Гаилә” мәчете имам-хатыйбы Рөс­тәм хәзрәт Хәйруллин бел­дергәнчә, вакытлыча эшләү­че мондый мәчетләргә укымышлы муллалар җәлеп итү кирәкмидер дә. Ә менә чын татар рухы булган авылларда аксакаллар урынына алмаш кирәк.   – Авыл зурмы ул, кеч­кенәме, һәрберсендә диярлек Аллаһ йорты бар. Мәчет – шәһәрнең дә, авылның да йөрәге булырга тиешле урын. Кайгылы вакытыбызда да, шатлыклы минутларыбызда да күпләр аның бусагасын атлап керә, – ди Рөстәм хәзрәт. – Рухи яктан баер, бушаныр өчен кирәк ул безгә.   Тик авырлык килгәндә таяныр, киңәш сорарлык аксакаллар булмаганда, аларга алмашка килүче белемле яшьләр авылда калмаганда, кемгә барып сыенырга соң? 80 яшьлек бабай муллалык вазыйфасын башкара икән, аны алмаштырырлык кеше таба алмаганда нәрсә эш­ләргә кала? “Мәчеткә йөргән, догаларны белүче бала һәр авылда диярлек була, – ди Рөстәм хәзрәт. – Хәзрәт булырлык кешене мәктәп эскәмиясеннән әзерли башлаганда гына авыл муллалы булачак. Дингә тартылучы баланың белемен камил­ләштерү өчен мәдрәсәләргә җибәрергә кирәк”.   Башта мәдрәсәдә, аннан университетта укыган елларында ук авылдашлары бе­лән аралашып, балалар өчен төрле лагерьлар оештырып йөргән яшь кешегә төрле яклап аяк чалырга түгел, ә ярдәм итәргә ки­рәклеген әйтә хәзрәт.   – Муллалар табиблар кебек укымышлы булырга тиеш, – ди Рөстәм хәзрәт. – Белемле хәзрәт янына гына кеше тартыла. Аллаһтан бирел­гән сәләтен эшкә җигеп, ул башкаларны да туры юлга бастырырга тиеш. Мәчетләр­гә яшьләрне җәлеп иткәндә проблемалардан котылырга була. Бабай үлде, аның урынына кемне куярга инде дип лаф орып кына йөреп булмый. Алмаш турында уйларга кирәк. Әгәр дә авылда сәләтле бала бар икән, аның дини уку йортында укырга теләге булса, авыл халкы үтенече белән без аны урнаштыра алабыз. Хөкүмәт тарафыннан һәр районнан ике шәкертне бушлай укыту мөмкинлеге тудырылды. Җирле җитәкчеләр, бәлкем, бу хакта белеп тә бетермидер, мөмкинлек барында белемле кадрларны әзерләү кирәк, – ди Рөстәм хәзрәт.   Соңгы вакытта авылларга кайтып эшләргә теләк белдерүчеләргә диния нә­зарәте тарафыннан 180 мең сум грант та каралган. Бу зур акча да түгел кебек. Тик кызыксындыру чарасыннан баш­ка да булмый. Сәләтле, тырыш, үҗәт яшь муллалар кайтмаса, эчкечелек тамыр җәяргә, диннең башка агымы авылларга үтеп керергә мөмкин.   Дин дәүләттән аерылган булгач, мәчеттә эшләү­че­ләргә хезмәт хаклары да түләнми. Муллалар хәер акчасына гына яшәргә мәҗбүр. Авылларда исә сәдака күп җыелмый, мәчет чыгымнарына да җитми, диләр. Дө­рес, кайбер җир­ләрдә муллага хезмәт хакы түләүнең юлларын табалар. Республи­каның бер авылында, мәсә­лән, берәү әти-әнисе хөрмә­тенә мәчет салдырган булган. Тик ул ябык торган, авылда дога укырлык кеше табылмаган. Мәчет салдырган кеше, аптырагач, туган авылына шәкерт кайтартып, проблеманы хәл иткән. Мулланы тору урыны белән тәэ­мин итеп, яшь гаиләгә мөм­кинлекләр тудырган. Шуннан соң гына азан тавышы ишетү насыйп булган. Рөстәм хәзрәт әйтү­енчә, соңгы вакытта авыл муллалары язмышын кайгыртучы мондый кешеләр ешрак күренгәли башлаган. Лилия НУРМӨХӘММӘТОВА 135 | 16.09.2014 (полный текст новости)

  • 2014-09-17 06:35 Ислам Әхмәтҗанов: Китәм, миңа ирек һәм вакыт кирәк
    17.09.2014 Матбугат “ТАТМЕДИА” ширкәтенең генераль директоры киңәшчесе Ислам Әхмәтҗанов лаеклы ялга китә. Әлеге карарының сәбәпләре турында ул “Intertat.ru” хәбәрчесенә сөйләде. Татарстанда Ислам Галиәхмәт улы Әхмәтҗановны белмәгән кеше сирәктер. Бигрәк тә матбугат өлкәсендә “кайнаучылар” аның белән яхшы таныш. Республика суверенитет алган елларда Татарстанның мәгълүмат һәм матбугат министры булып эшләгән, соңрак “Идел-Пресс” полиграфия-нәшрият комплексы генераль директоры вазифаларын башкарган Ислам Әхмәтҗанов Татарстан матбугатын алга җибәрүдә озак еллар дәвамында зур эшләр башкарган шәхес. - 42 ел гомерем журналистикага багышланган. Шушы вакыт эчендә бик күпне күрергә туры килде. Совет елларында журналистларның әйткән һәрбер сүзне хуплап торуларын да, сүз иреге килгәч, шушы ирекнең кайберәүләрнең бугазына сөяк булып кадалганын да яхшы хәтерлим. Сатлык журналистларны да күрергә туры килде... - дип башлады сүзен җитәкче. – Ниятләгән эшләрем шактый. Аларны тормышка ашыру өчен миңа ирек һәм вакыт кирәк. Шуңа күрә әлеге карарны кабул иттем дә инде. Күпмедер дәрәҗәдә язу эше белән дә шөгыльләнергә җыенам, - дип белдерде Ислам Әхмәтҗанов эшеннән китүенең сәбәбе хакында.   Җитәкче әлеге эшләрнең нидән гыйбарәт булачагы турында җентекләп сөйләргә теләмәде. Матбугатның бүгенге хәле турында фикерләүгә күчте.   - Журналистиканың бүгенге торышына килгәндә исә, сүз иреге булу шатландыра. Тик әлеге иректән белеп һәм сак файдаланырга кирәк. Ник дигәндә, сүз белән кешеләрне берләштереп тә, бәрелештереп тә була... Соңгы вакытта республикада яңа басмалар барлыкка килә башлады. Журналистиканың шушы рәвешле төрлеләнүе шулай ук сөенечле күренеш , – дип сөйләде Ислам әфәнде.   Шул ук вакытта ул бүгенге журналистиканың проблемалы якларына да тукталып узды.   - Беренчедән, матбугат чараларының тиражлары кими. Икенчедән, кайбер басмаларда гонорар системасы шактый аксый. Каләм ияләре үзләренең хезмәтләре өчен каләм хакы алырга тиеш. Ә безнең кайбер әдәби журналларыбызда, хәтта газетларда да, бу система шактый фәкыйрь дәрәҗәдә дияр идем. Кадрлар мәсьәләсендә дә уйланырга җирлек бар, чөнки бүгенге көндә журналистика хатын-кызлар һөнәренә әйләнеп бара кебек. Тик ничек кенә булмасын, бу мәсьәләләрнең барысының да уңай якка хәл ителәчәгенә ышанам, - дип фикерләре белән уртаклашты Ислам Әхмәтҗанов.   Белешмә:   ӘХМӘТҖАНОВ Ислам Галиәхмәт улы   - 1948 елның15 апрелендә туган. - «Журналист-политолог» белгечлеге буенча В.И. Ульянов-Ленин исемендәге Казан дәүләт университетын, Ленинград югары партия мәктәбен тәмамлаган. - Тарих фәннәре кандидаты. - "II  дәрәҗәдәге "Ватан алдындагы хезмәтләре өчен" ордены медале, "Татарстан Республикасы алдындагы хезмәтләре өчен" ордены белән бүләкләнгән. - Татарстан Республикасының Атказанган мәдәният хезмәткәре. - 2014 елда Журналистлар берлеге тарафыннан уздырыла торган иң мәртәбәле конкурсларның берсе – “Бәллүр каләм” бәйгесендә Гран-прига лаек булды. Рәмзия ЗАКИРОВА | 17.09.2014 (полный текст новости)

  • 2014-09-17 06:35 Уфада "Татар кызы" бәйгесенә сайлап алу үтте (ФОТО)
    17.09.2014 Җәмгыять Декабрь аенда Мәскәүдә бөтенрусия “Татар кызы” бәйгесе узачак. Уфада оештырылган сайлап алу бәйгесендә 11 кыз матурлыкта, зирәклектә һәм сәләтләрен күрсәтеп көч сынашты. Чын татар кызы нинди сыйфатларга ия булырга тиеш? Төрле мәдәниятләр бер-берсенә үтеп кергән хәзерге заманда бу сорау күпләрне уйландыра. Туксанынчы еллардан ук инде Башкортстанда татар кызларының “Нәүрүз гүзәле” бәйгесе оештырылып килә. Быел февраль азагында үткән иде ул. Русия күләмендә беренче тапкыр оештырылучы “Татар кызы” конкурсында катнашырга теләүчеләр дә байтак булган. Утызлап кыздан гариза алынган. Әмма шуларның фәкать 11-е генә бәйгедә үз көчен сынарга батырчылык итә. Моңа әзерлек өчен вакытның бик аз булуы сәбәпче дип аңлаталар. Бәйгене оештыручы   “Башкортстан гүзәле” оешмасы җитәкчесе Луиза Закирҗанова әйтүенчә, әлеге ярышмага Башкортстанның да кушыла алуы  турында Мәскәүдән тик август азагында гына хәбәр иткәннәр. Бер кызыклы фактны да әйтик: Луиза Закирҗанова милләте белән татар булса да, башкорт авылында туып үсә, шуңа күрә күбрәк башкортча сөйләшә. Ә 2012 елда ул башкорт кызларының “Һылыукай” бәйгесендә Гран-прига лаек була. Татар кызлары кайда да сынатмый.   “Татар кызы” бәйгесенең сайлап алу өлешенә “Нәүрүз гүзәле-2014” конкурсында катнашып җиңү яулаучылар да килгән. Ул чактагы жюри рәисе, “Берлек” татар иҗтимагый-мәдәни оешмасы Башкарма комитеты рәисе, танылган журналист Халисә Мөхәммәдиева әйтүенчә, сылу һәм сәләтле татар кызлары бихисап, тик аларның күбесе әлеге бәйгеләр турында ишетми дә кала.                         Мәскәүдә узачак “Татар кызы” бәйгесенә Башкортстаннан  гүзәл һәм төрле яклап сәләтле 3 кыз сайлап алына. Иң тәүдә алар бик кызыклы итеп үзләре белән таныштырырга тиеш. Шунысы бераз үкенечле – кайбер кызлар бу тәңгәлдә каушап та кала – чөнки татар телен камил белмиләр. Ә бит чын татар кызының туган телен, милли мәдәниятебезне һәм гореф-гадәтләрне дә яхшы белүе күңелгә сары май буласы иде.   Кастингның икенче өлеше, үз сәләтләреңне күрсәтү шарты кызларга җиңелрәк бирелә. Кемдер гармунда уйный, бәгъзе берәүләре җырлый, бии һәм матур итеп шигъри әсәрләр сөйли.   Сәләтле кызлар бар татарда. Мисал өчен, Айгөл Бәшәрова бик оста итеп гармунда уйный икән. Ә инде берәр җыр башкаруны да сорагач, моңлы итеп җырлап та сокландырды.    Кайбер кызлар милли рухлы булуы белән игътибарны җәлеп итә. Мисал өчен, Сөмбел Тәхаутдинова татар яшьләре хәрәкәтендә актив катнаша икән. Казандагы чараларга да еш йөри. Аеруча Тәбрис Яруллин җитәкләгән Татар яшьләре форумы эшчәнлегенә үз өлешен кертә.   Тик кайбер аптыраткан әйберләр дә бар. “Татар кызы” бәйгесенә башкорт биюен әзерләп килүчеләр бар. Ә инде бер кызның әти-әнисен “атаем”, “әсәем” дип әйтеп торуы да аның файдасына булмагандыр. Гомум алганда, әлеге сайлап алу туры матур тойгылар калдыра. Нәтиҗәдә жюри әгъзалары өч кызга Мәскәүдә үтәчәк бәйгегә фатыйха бирә.   Уфада узган “Нәүрүз гүзәле-2014” бәйгесендә беренче урынга лаек булган Алина Гыйззәтуллина, икенче урынны алган Эльвина Рәкыйпова һәм 2013 елда бу ярышмада катнашып чирканчыклы булган Сөмбел Тәхаутдиновалар Мәскәүгә барачак.           Мәскәүдә үтәчәк финалда кызларны зур сынау көтә. Йөз матурлыгы һәм гәүдә сылулыгы белән генә эш бетми, чын татар кызының асыл сыйфатларын ишәйтүгә дә игътибар бирер гүзәлләр дип ышанасы килә.     1     2     3     4     5     6     7     8     9     10     11     12     13     14     15     16     17     18     19     20 Фәнис ФӘТХИ | 16.09.2014 (полный текст новости)

  • 2014-09-17 03:07 Эльвира Розалиның елан белән күргәннәре... (ФОТО)
    16.09.2014 Шоу-бизнес Узган ялларда җырчы Эльвира Розали тормыш юлдашы Илсур белән гөмбә җыярга дип, Лаеш районының Комлы Кавал авылы тирәсенә барып кайткан булган. Үзләренең бакчалары да әлеге авылдан ерак түгел икән. Гөмбә дә бик күп, гаиләләре белән үсеп утыралар, ди. Бер сәгать эчендә генә җырчы ике чиләк гөмбә җыйган. Нигездә, майлы гөмбәләр икән. Араларында каен гөмбәләре дә очраган. Эльвира Розалиның бик тиз гөмбә җыярга осталыгы бар шул. Ул кечкенәдән үк гөмбә җыярга яраткан. Үз гомерендә әле аның бер мәртәбә дә гөмбә җыйганда елан очратканы булмаган. Бу соңгы баруында елан белән күзгә-күз очрашкач, курку хисе әле дә сүрелмәгән. Еланны күрүе дә булган, бар булган тавышы белән кычкырып, артка ике метр сикергән. Аннары ире Илсур тынычландырган инде үзен. - Ел саен без ирем Илсур белән гөмбә җыярга барабыз. Гөмбәсез яши алмыйбыз без. Аны мин маринадлыйм да, кыздырып та пешерәм. Гөмбә ашы шулхәтле тәмле килеп чыга. Менә бу юлы да иртән торып гөмбәгә киттек. Илсурның бер чиләге гөмбә белән тулырга торганда, мин инде ике чиләк гөмбәне җыеп та аттым. Шулхәтле аларны тиз җыям. Быел гөмбә бик чиста. Кортсыз дип әйтүем. Елан белән якыннан күрешкәч, бу баруым гомерлеккә истә калыр. Артка сикереп, кара еланнан котылып калдым. Илсур мине ничек кенә тынычландырырга белмәде. Минем истерика башланды. Алла саклагандыр инде мине. Чакмый калды бит! Болай гөмбә җыйганда елан очратканым бер дә булмаган иде. Тагын бер хәл булды бит әле. Быел август аеның эссе көннәрендә 13 яшьләрдәге өч укучымны бакчабызга кунакка алып бардым. Бакчадан ерак булмаган күлгә коенырга төштеләр. Мин дә артларыннан бара калдым. Күлдә тагын бер яшь пар да булган. Кызларым янына килеп, яр буеннан төшеп барганда, тузбаш еланы шуышып чыкмасынмы?! Кычкырып җибәрдем. Миңа кушылып күлдә коенган кызларым кычкыра башлады. Тынычлана алмыйлар. Аннары елан яр буендагы куаклыкка кереп югалды. “Кычкырмагыз, тавышсыз каласыз бит”, - дип үзем кызларга кычкырам. Вокал ягыннан алар минем иң яхшы тавышлы укучыларым бит әле. Миңа кушылып, күлдә коенган яшь пар да кызларымны тынычландырырга тотынды. “Елан сезнең яныгызга килмәде бит”, - диләр. Шул сүзләрдән соң кызларым пуля атылгандай судан йөзеп чыктылар. Бераз тынычлангач, минем белән коена башладылар инде, - дип сөйләде Эльвира Розали.   Җырчы шактый еллар гастрольләргә йөрмәгәч, сәхнәдән бөтенләй киткән ахры, дигән имеш-мимешләр дә йөрде. Ә чынлыкта исә, җырчы инде ничә еллардан бирле вокал буенча дәресләр бирә. Белем бирү өлкәсендә кайный дисәм, бер дә ялгыш булмас. 7 ел Казан дәүләт мәдәният һәм сәнгать университетында студентларга вокал дәресләреннән белем биргән. Аннан китүенә бер ел гына икән. Ике җирдә дә эшләргә өлгермәгәнгә, ул музыка мәктәбендә генә калырга булган. Бүгенге көндә җырчы Казанның музыка мәктәбендә балаларга вокал дәресләрен укытса, инглиз мәктәбендә педагог-оештыручы булып эшли икән. Тормыш юлдашы Илсур да ул эшли торган мәктәпләрдә музыкант, режиссер вазыйфасын башкара. Икесе дә бер өлкәдә кайнагач, эшләүләре җиңел, күңелле икәнлеген дә әйтеп узды җырчы.   Эльза ГАЗИЗОВА | 16.09.2014 (полный текст новости)

  • 2014-09-17 03:07 Поп тавындагы "Канатлы барс" сыны янында тарих дәресе үткәрелде (ФОТО)
    16.09.2014 Җәмгыять Самараның “Болгар мирасы” тарихи-мәдәни фонды тарафыннан Ширяево авылының Поп тавына куелган "Канатлы барс" сыны янында менә инде өченче тапкыр тарих дәресе үткәрелде Башка еллардан аермалы буларак, быелгы чарада “Яктылык” кына түгел, ә Самараның башка мәктәпләре укучылары, аларның укытучылары, Самара шәһәрендә, Иске Ярмәк, Гали авылларында яшәүчеләр дә катнашты.  Белгәнегезчә, 2012 елда тантаналы рәвештә ачылган “Канатлы барс” монументы Иделнең сул ярында, Ширяево авылы өстендәге тау битендә урнашкан. Тарихи документларга караганда, нәкъ менә шушында, борынгы Болгар иленең көнчыгыш чигендә аларның таможня хезмәте, сәүдә көймәләре порты булган.   “Москва” елга теплоходында сәгать ярым дәвамында Идел ярларына, тиңсез Жигули тауларына хозурланып килгән халык, "Канатлы барс" янына менеп җиткәч, тагын бер кат “аһ!” итеп сокланып, тирә-юньгә күз йөртеп чыкты. Өстән елга киңлекләре дә, дүрт тау эченә сыенып утырган Ширяево авылы да, көзге моңсулык керә башлаган Жигули  таулары да тагын да матуррак булып күренде. Нинди матур җирләрдә яшәгәннәр бит болгар бабаларыбыз!  Ә без? Без үзебез шушы бай табигатьле урында яшибез түгелме соң? Ә җиребезнең кадерен беләбезме? Киләчәк буыннарга бездән соң нәрсә калыр, дип уйланабызмы? “Самара Җәясе” милли паркы һәм тыюлыкның директоры урынбасары Майя Андрианова шушы теманы күтәреп, тыюлык турында менә нәрсәләр сөйләде:   - Без хәзер хөкүмәт сагына алынган урында басып торабыз. 1927 елда "Самара Җәясе" тыюлык дип игълан ителгән булса, 1984 елда биредә милли парк та булдырылды. Безнең оешманың эше бик күп - паркның табигатен, җәнлекләрен саклау һәм үрчетү, бу җирләрдә яшәгән һәм яшәүче халыкларның тарихын һәм мәдәниятен саклау, туризм һәм ял маршрутларын булдыру, фәнни тикшеренүләр алып бару.    Шушы урында X - XII гасырларда Болгар дәүләте гөрләп яшәгән,  XVII  гасырда Степан Разин гаскәрләре йөргән, XIX гасырда рәссам Илья Репин яшәгән һәм үзенең данлыклы “Бурлаки на Волге” рәсемен ясаган, Швеция короле һәм Президентыбыз Владимир Путин ял иткән.    Туристик сукмаклар буйлап йөрергә уегыз булса, артыгыздан чүпләрегезне җыеп китегез, ярамаган урында учак якмагыз, табигатькә зыян китермәскә тырышыгыз, җәнлекләргә иркенләп яшәргә мөмкинлек бирегез, - диде.   Кунакларны Самара өлкәсе мөселманнарының региональ  Диния нәзарәте рәисе, мөфти Талип хәзрәт Яруллин, “Болгар мирасы” фонды рәисе Гомәр Батыршин, Ульян өлкәсенең “Болгар яңарышы” җәмгыяте оешмасы рәисе Хәмзә Ямбаев һәм аның мактаулы әгъзасы Шәүкәт Богданов сәламләделәр. Алар Самара өлкәсенең “Болгар мирасы” фонды рәисе Гомәр Батыршинга һәм “Булгарская  цивилизация на Волге” китабы авторларының берсе Фәрит Ширияздановка Рәхмәт хатлары һәм Кубрат хан монограммасы төшерелгән көмеш медальон тапшыру өчен махсус килгәннәр иде. Ульян оешмасы болгарлар яшәгән урыннарда алып барыла торган археологик казылмаларда катнаша, архивларда эзләнә торгач, борынгы бабаларыбызның истәлеген торгызу өчен, бик күп файдалы эшләр эшләгән. Алар хәтта Дунай буендагы Болгария белән элемтәгә кергәннәр һәм аларның Идел буе болгарлары белән тугандаш булуын исбатлаганнар. Дунай болгарларының борынгы теле безнең борынгы телгә тәңгәл килә икән.   Бу сәяхәтне оештыручы Гомәр Батыршин “Бердәмлек” хәбәрчесенә биргән әңгәмәдә: “Мин бу эшне ата-бабаларыбызның мирасын, тарихын, истәлеген саклау максатыннан башлап җибәргән идем. Хәзер инде менә болгар иле турында татарларга гына түгел,  гомумән бөтен Россия халкына белдерәсем килә.  Моның өчен өлкәбезнең турист агентлыкларына хәбәр бирелде инде, ләкин нәтиҗәсе генә әлегә күренми. Бәлки тагын элемтәгә кереп карарга кирәктер. Аллаһы бирсә, киләчәктә Ширяевога килеп туктаган теплоход пассажирлары Репин музее һәм тау куышы белән генә түгел, шушы "Канатлы барс" белән дә танышып, биредә яшәгән болгарлар турында да мәгълүмат алып китәрләр”.   Татарстандагы Яр Чаллы шәһәренең “Болгар” ансамбле концертын карап, Батур Абдерахманов җитәкчелегендәге пешекчеләр пешергән лагман белән сыйланып, теплоходка төшеп утырган сәяхәтчеләр юл буе “Болгар мирасы” фонды ярдәмендә төшерелгән фильмны, балалар күрсәткән концертны карап, үзара аралашып, чараны, оештырган “Болгар мирасы” фондына, өлкә татар милли-мәдәни автономиясенә һәм “Туган тел” оешмасына, шәхсән Гомәр Батыршинга, Фәрхәт һәм Альбина Мәхмүтовларга, Шамил Галимовка һәм башка бик күп милләттәшләребезгә рәхмәтләрен әйтә-әйтә өйләренә таралыштылар.       1     2     3   Римма НУРЕТДИНОВА фотолары.   Эльмира ШӘВӘЛИЕВА 37 | (полный текст новости)

  • 2014-09-17 03:07 Мәхмүт хәзрәт Шәрәфетдин: «Бәхетле булырга теләсәк, башкаларга бәхет бүләк итә белик» (ИНТЕРВЬЮ)
    16.09.2014 Дин Дин кешеләре белән әңгәмә корганым юк иде әле. Шуңа, Мәхмүт хәзрәт Шәрәфетдингә сораулар биргәндә дә, ярамаган нәрсә соралмасын тагын дип, бераз шикләнеп тордым. Ә нигә нәкъ менә Мәхмүт хәзрәтме? Ул минем белгән кешем. Шуның өстенә шактый танышларым да аны бик хөрмәт итә, аңлы, белемле дин эшлеклеләренең берсе дип саный. Аннан, Мәхмүт әфәнде бик кызыклы шәхес, әңгәмәдәш. – Үзегез белән таныштырып китсәгез иде, хәзрәт. – Мин 1978 елны Буа шәһәрендә тудым. Шунда үстем, шунда укыдым. Мәктәпне тәмамлап, Башкортстанда Агыйдел шәһәре мәдрәсәсендә бер ел белем алганнан соң, Казанның Мөхәммәдия мәдрәсәсенә укырга кердем. Биш еллык мәдрәсәне тәмамлаганнан соң, бер ел Төркиядә укырга да насыйп булды. Дини белем алу сәяхәтенә кечкенә генә бер нокта куеп, дин өлкәсендә хезмәтемне башлап җибәрдем. Иң беренче Казанның «Мәдинә» мәчетендә Гыйльмулла хәзрәт белән бергә имам вазифаларын башкардым. Соңрак Борисково бистәсендәге «Шамил» мәчете мәхәлләсе чакыруы буенча, шушы мәчеттә имам хатип вазифасына керештем. Инде менә ун еллап шушында эшлим, имам хатип булу белән бергә Казан шәһәрендә казыйлык вазифасын да үтим.   – Мәхмүт әфәнде, үземне һәм кайбер танышларымны кызыксындырган бер сорау: «хәзрәт» сүзе нәрсәне аңлата? Ул берәр дәрәҗәне белдерәме? Чөнки, әйтик, зу‑ур мәдрәсә тәмамлаган, укучылары бихисап булган кеше дә хәзрәт, кичәге партком секретаре авыл мәчетенең ачкычын кулына алса, ул да хәзрәт. Бу мәсьәләгә ачыклык кертсәгез иде.   – Ул сүз гарәп теленнән алынган дигән фараз бар. Мәгънәсенә килгәндә, дингә зур хезмәт күрсәтеп, дан, шөһрәт казанган, хөрмәткә ия булган кеше дигәнне аңлата. Кызганычмы, аянычмы – анысын белмим, революциягә кадәр хәзрәт дигән сүзне пәйгамбәрләргә, изгеләргә һәм тарихта калган данлыклы, белемле галимнәргә мөрәҗәгать иткәндә генә кулланганнар. Ә дин юлында хезмәт итүчеләргә күбрәк имам, мулла дигән сүзләр кулланылган. Соңгы елларда, нигәдер, хәзрәт дигән сүзне бөтенесенә карата да куллана башладылар. Хәтта кайвакыт Коръән хәрефләрен дә белмәгән, «Фатыйха» сүрәсен укыганда җитмеш хата ясаучы мәчеттә сакта утырган кешеләргә дә хәзрәт дигән сүз кулланыла. Әлбәттә, бу дөрес түгел. Ишәккә ат дип әйтү белән генә ул атка әйләнми бит. Сүзне үз урынында куллану кирәк.   15 еллык муллалык тәҗрибәсенә таянып шуны әйтә алам, хәзрәттән хәсрәткә әйләнү бик җиңел икән. Аллаһ сакласын бу хәлдән.   – Теологик сораулар белән башыгызны катырмыйм, ләкин бер нәрсәне сорамый булдыра алмыйм. Әйтик, менә мин динсез кеше. Ураза тотмыйм, намаз укымыйм, хаҗга бармаган... Ислам дине буенча караганда, гонаһлы тормыш алып барам. Җирдә миллиардтан артык мөселман бар, ә, гомумән, халык саны җиде миллиардтан артык. Димәк, мин тәмугта шул калган биш миллиард ярым кеше белән бергә булачакмынмы?   – Ахирәттә кемнең кая эләгәчәген Аллаһы Тәгалә Үзе генә белә. Минемчә, үзеңне җәннәт әһеле дип санау, синең дөньяга карашыңны уртаклашмаган кешеләрне җәһәннәм әһелләре дип тиргәү кешенең дини фанатик һәм тупас чикле карашка ия булганлыгын күрсәтә. Кызганыч ки, шушындый тупаслык күпчелек дин ияләрендә күзәтелә.   – Еш кына, бигрәк тә интернетта, «бездә динне кысалар», дип язучылар очрый. Тирә‑якка карыйм. Казан Кремлендә – мәчет, авыл саен – мәчет. Соңгы елларда гына да мең ярымнан артык мәчет төзелгән, телевизорны ачам – мулла сөйли, радиода – муллалар, газета саен – дини сәхифә. Минем берничә танышым биш вакыт намазын укый, ураза тота – бер дә кысалар димиләр. Гомумән, бармы бу нәрсә, юкмы?   – Мөселманнарны кысалар, дигән сүз бер чиргә әйләнде бугай. Кечкенә чакта безнең авылда бер күрше малае бар иде. Бик сәер табигатьле кеше. Безнең белән бергә уйнарга килгән булып, теләсә нинди сүз әйтеп йә, булмаса, этеп-тертеп махсус котырта иде. Берсе аңа аз гына тиеп китсә дә, бөтен авылга ишетерлек итеп кычкыра-кычкыра өенә чабып кереп китә иде. Шуннан соң аның әтисе чыгып безгә күрмәгәнне күрсәтә иде. Ә теге малай исә кырыйдан көлеп шатланып, ләззәтләнеп күзәтеп тора иде. Менә бу баланың кыланмышы бүген күп мөселманнарда күзәтелә. Чебеннән фил ясау, алдан котыртып, соңыннан кыйналгач, безне кыйныйлар дип бөтен дөньяга кычкыру иң күңелсез күренешләрнең берсе. Ә бит бу хәл Аллаһның сүзенә капма‑каршы хәрәкәт итү. Изге Коръәндә: «Сезгә бер авырлык килеп кагылса, белегез, ул сезнең үзегездән», – дип язылган. Димәк, каядыр, кемдер рәнҗетелә икән, мөселман булсын, христиан булсын – аермасы юк, гаепне үзеңнән эзләргә кирәк.   – Сез заманында «Кабердән хәбәр» дигән диск чыгарган идегез. Шуны тыңлап тетрәнгән, дингә килмәсә дә, миһербанлырак булырга тырышкан кешеләрне беләм. Ул диск сатуда бармы әле?   – Әйе, ул диск сатуда бар. Шулай ук интернет челтәрендә дә тыңлап була.   – Танышлар дигәннән, шундыйлар да бар: үзләрен исламда дип саныйлар, акчалары да бар бугай – ел саен чит илләргә ялга йөриләр, тик хаҗга бармыйлар. Бу дөресме?   – Дөрес түгел.   – Татар авылларында әле дә мәетнең өчесен, җидесен, кырыгын, илле бер көнен, еллыгын үткәрәләр. Яңгыр келәве ясаучы авыллар да күп. Башка борынгы гадәтләр дә шактый. Бу зур гөнаһмы? Дин буенча дип әйтүем.Чөнки кайбер динчеләр бу гамәлләрне, гомумән, ширек дип саный.   – Әйе, өстән генә динне өйрәнгән кешеләрнең сүзләренә колак салсаң, дөньяда яшәмә дә – бүгеннән үк үлеп кабергә кереп ятарга икән дигән нәтиҗә ясап була. Чөнки надан динчеләрнең бөтен сүзләре, вәгазьләре – бусы ярамый, тегесе ярамый, харам, ширек, бидгать дигәнгә кайтып кала. Җырларга ярамый, биергә ярамый, өчесен, җидесен, кырыкларын үткәрергә ярамый, туган көн уздырырга ярамый, кыз-хатынның битен күрсәтергә ярамый һәм башкалар. Бу ярамыйлар исемлеген бик озак дәвам итәргә була. Нигә соң бу шулай дип сорау бирсәгез, җавабы бик кыска. Чөнки бу төр кешеләр өстендә наданлык хөкем сөрә. Бер аять, ике хәдис укып, бик ашыгып нәтиҗә ясыйлар.   – Бүген ваххабилар, сәләфиләр дип аталучылар кемнәр алар? Бик тәкъва мөселманнармы, әллә ялгыш юлдан китүчеләрме?   – Бу хакта күп языла, күп сөйләнә, мин ике җөмлә белән генә чикләнәм. Мөхәммәд пәйгамбәр (с.г.в.) үлгәннән соң инде икенче көнгә мөселманнар дөньясы ике олы төркемгә бүленде. Берләре үзләрен – шигыйлар, икенчеләре исә сөнни диделәр. Әмма бу ике төркемдә дә меңләгән мәктәпләр, юнәлешләр, секталар бар. Һәрбер төркем үзен дөрес дип саный һәм шуның белән бергә башка төркемнең башына сугарга тырыша.   – Кайбер дини татарлардан: «Миңа мөселман урыс атеист татардан якынрак» дигән сүзләр ишетергә туры килә. Моңа карашыгыз? Гомумән, әз генә булса да милләтчеме сез?   – Шәхсән мин үзем милләтчеләрне икегә бүләм. Берләре – тискәре, икенчеләре – позитив. Тискәре милләтчеләргә килгәндә, алар – без генә кеше, калганнар кеше түгел, хайваннар, безнең милләт кенә яшәргә, үрчергә тиеш һәм безнең милләт кенә башкалар белән идарә итәргә тиеш, дигән фикердә булучылар. Икенчеләр исә үз телләрен, үз гореф-гадәтләрен, тарихларын, борынгыдан калган әсәрләрен сөеп, хөрмәт итеп матурлык белән, күрше милләткә булган күркәм мөнәсәбәтләре белән милләтләрен сакларга тырышучылар. Мин үземне исә шушы икенче төркемгә кертер идем.   – Алла, Ходай, Тәңре, Бог, Яхве… Болар бар да шул ук бер Яратучы, төрле диннәр аңарга төрлечә табына гына дигән фикергә ничек карыйсыз?   – Әйтеп үткәнемчә, иң беренче итеп бик күп вакытымны ислам динен тирәнтен өйрәнүгә багышладым. Соңыннан исә башка диннәр белән дә кызыксынып, өстән‑өстән булса да, аларны да өйрәндем. Һәм шуны чын күңелдән әйтә алам, асылда, бөтен диннәр бер үк нәрсә турында сөйлиләр. Тик төрле сүз, төрле җөмлә, төрле тел кулланганга күрә генә аерым төсмердә. Мәсәлән, татар телендәге йөзем русча виноград, гарәпчә гыйнәп дип атала. Әмма йөземне ничек кенә атасаң да, асылда, ул йөзем булып кала. Нәрсә әйтергә теләгәнне күп кеше аңламаса да, сез аңлагансыз дип уйлыйм.   – Суфыйчылыкка карашыгыз? Сезнең «ВКонтакте»дагы битегездә мин еш кына Гомәр Хәйәм сүзләренә тап булам. Ул күп суфыйлар кебек шәригатькә җиңел караган дигән фикер бар. Шәраб, хатын-кызлар... Аның «Тәмуг белән оҗмах – бер җанның ике яртысы» дигән сүзләре тетрәндергеч тоела миңа.   – Нинди генә терминны алсак та, ул терминнарны һәрбер кеше үзенең белеменә, тәҗрибәсенә таянып аңлый. Мәсәлән, мәхәббәт дигән сүзне алыйк. Бер кеше аны җылы, кайнар, тирән бер хис иттереп күзалласа, икенчесе исә хатын‑кыз белән ир кешенең бергә ятып йоклавы дип күзаллый. Русларның, «каждый понимает по мере своей испорченности» дигәнрәк мәкальләре күп нәрсәне аңлата. Шуның кебек суфыйчылыкны да безнең җәмгыятьтә кешеләр төрлечә аңлыйлар. Гади халык суфый сүзен ишетсә, зур гына чалма бәйләгән, кулына озын гына таяк, тәсбих тоткан, тездән сакал үстергән, өйләнмәгән, гаилә кормаган, мәчеттә яисә тау куышында яшәп яткан бер кешене күзаллый. Икенчеләр, суфый дигәндә, үзләренең үлгән яки тере булган рухи остазларына табынган, ах‑вах килеп зекер әйткән, үзләренә пычаклар кадап кабергә табынган кешеләрне күзаллыйлар. Мин дә башта шулай уйлый һәм күзаллый идем. Әмма суфыйчылыкны тирәнтен өйрәнгәннән соң, күзаллауларымның берсе дә чын суфыйчылыкка туры килмәвен күрдем. Асылда, чын тәсәввуф, ягъни суфыйчылык, ул – диннең рухы, әдәп, әхлак, үзеңнең кимчелекләрең белән көрәшү, күңелеңдә булган хөсетлек, тәкәбберлек һәм башка җирәнгеч сыйфатлардан йөрәгеңне чистартырга өйрәтә. Ислам диненә һәм, гомумән, кешелек дөньясына зур хезмәтләрен керткән данлыклы мәшһүр кешеләр күбесе суфый булганнар.   – Гаиләгез турында берничә сүз генә әйтсәгез иде.   – Бер хатыным (көлә), өч балабыз бар. Башканы эзләмим, чөнки аның берсе дә дүрткә тора икән (көлә).   – Соңгысы итеп, дингә килергә җыенмаган, тик бу җирдә чын кеше булып яшәргә омтылган кешеләргә үз киңәшләрегезне бирсәгез иде.   – Шуны әйтәсе килә, адәм баласы бу дөньяга бер-берсенә сөенеч һәм шатлык бүләк итәр өчен яратылган. Шулай булгач, бәхетле булырга теләсәк, үзебез дә башкаларга бәхет бүләк итә белик. Аллаһы Тәгаләгә гыйбадәт итүнең асыл максаты да бер-береңә эчкерсез яхшылык эшләүгә нигезләнгән. Илфак ШИҺАПОВ | (полный текст новости)

  • 2014-09-16 12:35 Зәйнәб-Зөфәр: «Яратырга вакыт»(ИНТЕРВЬЮ)
    16.09.2014 Мәдәният Әле кайчан гына бер сукмактан атлый башлаган Зәйнәб Фәрхетдинова белән Зөфәр Билаловның гаилә корып яши башлауларына чирек гасыр гомер үтеп киткән. Тормышта да, сәхнәдә дә кулга-кул тотынып атлаган бу парлар бүген күпләргә үрнәк. Иҗатлары белән дә сөендереп торганга күрә, тамашачы аларны хөрмәт итә. Бүгенге сөйләшүебез аларның үткәннәре һәм бүгенгесе хакында. «Тагын бер бала табасы калган» – Зәйнәб, Зөфәр, сезгә карап «пар былбыллар» дигән сүзләрне ишетәбез. Тормыш тәҗрибәгез дә шактый. Әйтегез әле, үткәннәрдә үкенечле мизгелләрегез булдымы икән? Зәйнәб: – Без һәрвакыт эш дип чаптык. Тагын берәр бала табасы калган дип үкенәм. Зөфәр: – Ә мин Зәйнәбне рәнҗеткән чакларым булмадымы икән дип уйлап куям. Әмма үкенерлек хаталар ясамадык шикелле. – Сезнең өчен тормышта иң авыр сынау нәрсә булды? Зәйнәб: – Минем өчен иң зур сынау башта балалар тугач, аннары аларны балалар бакчасына, мәктәпкә укырга биргәч булды. Ул чакта үземне башка җәмгыятьтә итеп хис итә башладым. Мәктәп тормышына ияләшү кыен булды. Иҗат кешесе өчен ул зур сынау. Зөфәр: – Узган гасырның 90 нчы елларында без айга йөзәр концерт бирә торган идек. Шул елларда популярлашып киттек, әмма «сәхнә чире» белән авырмадык. – Һәр гаилә үзе бер дәүләт дибез. Сезнең гаиләнең үз кагыйдәләре, традицияләре бармы? Зәйнәб: – Мин үскәндә туган көн бәйрәмнәре үткәргәнне күргән кеше түгел. Гаилә корып җибәргәч тә, туган көннәрдә бергәләп әти-әниләр янына кайта торган идек. Аннары гаиләдә балаларның туган көннәрен билгеләп үтә башладык. Җәйләрен бергәләп табигатькә чыгарга яратабыз. Зөфәр: – Әти- әниләрнең хәлен белешергә чиратлап кайтуны без өйләнешүгә гадәткә әйләндердек. Аннары элек китаплар укымыйча яшәгән юк иде. Инде соңгы тапкыр Джек Лондонның «Северные рассказы» дигән китабын укыганга да ун еллап вакыт узган. Хәзер вакытлы матбугат белән генә танышып барырга туры килә. Кызганыч, бүген китап уку онытылып бара. – Сез беренче урынга балаларның укуын куйдыгызмы, әллә аларның тәртипле булып үсүенме? Зөфәр: – Әлбәттә, һәр ата-ана баласының яхшы укуын тели. Сыйныф җитәкчесе Булатны бик кешелекле, ди торган иде. Бүгенгә, Аллага шөкер, малайларның икесе дә тыңлаучан. Минем өчен аларның мәрхәмәтле булып үсүе мөһим. Зәйнәб: – Бүген балаларны репетиторларга йөртәләр. Әмма гаиләдә ата- ана гына өйрәтергә тиеш, дип уйлыйм мин. Иң мөһиме - кеше булсыннар. – Улларыгыз бигрәк тә кемнән киңәш сорарга ярата? Зөфәр: – Әти кеше ир бала белән бигрәк тә дус булырга тиеш. Безнең Булат белән Фоат икебезгә серләрен дә сөйли, киңәш тә сорыйлар. Ахырда без биргән киңәшләр барыбер дөрес булып чыга. – Зәйнәб, синең аш-суга осталыгыңны күпләр белмидер әле. Ул ризыкларны пешерү серләренә рецептлар китабыннан өйрәнгән, диярсең. – Минем әни пешекче иде бит. Гомер буе мәктәп ашханәсендә эшләде. Электән үк ят ризыклар пешерә иде. Үзбәкстанда яшәгәндә аларның милли ризыкларын пешерергә дә өйрәнеп кайткан. Балачактан әни янында кайнашып, үзем дә өйрәнеп үстем. Әмма хәзер камыр ризыклары пешермим мин. Көчле рухлылар җиңә – Сезгә багышлап тамашачыларның, шагыйрьләрнең язган шигырьләре дә бар. Быел Балтач районының Куныр авылы мәктәбендәге Зәйнәб Фәрхетдинова исемен йөрткән отрядны үз күзләрем белән күреп кайтырга туры килде. Әлегә җырчы исемен йөрткән отряд турында ишеткән юк иде. Моңа үзеңнең мөнәсәбәтең ничек, Зәйнәб? – Мин башта уңайсызланып калган идем, чөнки үзебез герой-пионерлар үрнәгендә тәрбияләнеп үстек бит. Шулай зурлаганнар икән, аларга рәхмәттән башка сүзем юк. Димәк, җырларым белән аларга үрнәк булганмын. Бу тәвәккәл укытучы Гөлнур Хәбибуллинаның тырышлыгы. Ул исемне йөртү яшәү көче, иҗат дәрте бирә. Без аларның ике чыгарылышларына кайттык. Киләсе майларга тагын кайтасы бар, дип планлаштырып куйдык. – Зәйнәб, син моннан ел ярым элек авырып китеп туганнарыңны, балаларыңны һәм тамашачыларыңны да борчуга салдың бит әле. – Әйе, Аллага шөкер, шундый авырлыкларны җиңеп чыгарга туры килде. Ашказаныма катлаулы операция ясадылар, ул өч сәгать дәвам иткән. Шактый гына реанимациядә хушсыз ятканмын. Аңыма килгәч тә башыма иң элек, терелеп аякка баса алырмынмы икән, дигән уй килде. Мин алдан төш күргән идем. Аяк астымдагы идән ярылып китте дә бер урында туктады. Шуннан соң ниндидер хәвеф буласын сизенеп, куркып йөрдем. Ерак гастрольләргә чыгып киткән җирдән, машинабыз ватылып, кире кайтырга туры килде. Салкын тидереп кайткач, өйдә генә дәваланмакчы булдым. Ике көннән авыр хәлдә шәһәрнең 2 нче хастаханәсенә китерделәр. Бу дөньяда кеше гомере өчен көрәшкән табибларга Ходай гомер бирсен. Заманында үзем дә табиб булырга хыялланып йөргән идем бит. Мин үземә операция ясаган хиругия бүлеге мөдире Рафаэль Минабетдиновка, коллективтагы бөтен медицина хезмәткәрләренә рәхмәтлемен. Әле дә ярый медицина ярдәм итә. Реанимациядән чыккач, Зөфәр бер минут та янымнан китмәде. Зөфәр: – Мин Зәйнәбнең яшәү белән үлем арасында тартышканын белсәм дә, аның исән калачагына ышандым, чөнки ул көчле рухлы. Әле ярый, бәхетенә күрә, автобус ватылып, гастрольләрдән кайтырга туры килгән. Ул чакта мин гастрольләргә бармаган идем. Зәйнәб: – Мин хатын-кызларга, ябыгам, дип, теләсә-нинди әйбер эчмәскә киңәш итәр идем. Үземдә эррозия килеп чыгуга да шул сәбәпче булды. – Зәйнәб, сез моннан ике ел элек абыегыз Сирин белән хастаханәдә әтиегез Фазлытдин абыйны яныннан китмичә, карап, тәрбияләп соңгы юлга озаткан идегез. Әниегез Мәрҗәнә апа да моннан биш ел элек гүр иясе булды. Хәзерге вакытта туган якларыгызга сукмак өзелмәдеме соң? – Мин әни үлгәннән соң әлегәчә үземне битәрлим. Ул җан биргәндә без Төркиядә идек. Без кайтканчы аны моргка алып киткәннәр иде. Ул гомер буе пычак астына керүдән куркып яшәде. Үзем янында булсам, моргка җибәртмәгән булыр идек, дип, уйлыйм. Аны әле дә булса жәллим. Хәзер авылда алардан башка бик ямансу. Шулай да кайткалап йөрибез. Йортыбызны Гайнетдин абый белән киленебез Рузилә җиңги районнан кайтып карап торалар. Күршебез Фердинанд та күз-колак булып тора. – Сез Зөфәрнең әнисе Фатыйма апаның хәлләрен белешергә Балык Бистәсе районының Олы Елга авылына да еш кайтып йөрисез... Зөфәр: – Быел әнигә 86 яшь тулды. Ул авылда Рафаэль абый белән Налия апа тәрбиясендә яши. Шуның өчен без аларга рәхмәтле. Оптимистлар – Соңгы вакытта берәр конкурска барып җырлап кайталар да, тиз арада гына мактаулы исем алалар. Шулай ук читтә яшәүчеләр арасында «Татарстанның атказанган артисты» исемен йөртүчеләр бар. Ә сезгә ун ел эшләгәннән соң мактаулы исемнәрне халык үзе күптән биргән иде инде. «Татарстанның халык артисты» исемен дә иҗатыгызга егерме ел дигәндә бирделәр. Шулар белән чагыштырып караганда, бу гаделсезлек дип санамыйсызмы? Зәйнәб: – Без ун елга якын җырлаганнан соң беренче тапкыр исем алдык. Шуңа күрә ул исемнәр безгә кадерле. Хәзер яшьләр тизрәк исем алырга тырыша. Бер көн җырласалар, икенче көнне интернет аша бөтен дөньяга яңгыратырга була. Зур конкурста җиңү яулаган җырчы атказанган артист белән бертигездер инде, күрәсең. Минем өчен халык мәхәббәте аша алынган исем кадерлерәк. Зөфәр: – Гомумән, гаделлек бармы соң ул? – Үзегезне оптимист дип саныйсызмы, әллә пессимистмы? Зөфәр: – Без икебез дә оптимистлар. Төшенкелеккә бирелеп утырырга яратмыйбыз. – Тормышта сезнең өчен иң мөһиме нәрсә? Зәйнәб: – Саулык – иң зур байлык. Зөфәр: – Сәламәтлек булса, бар да була. – Хыялланып та алыйк әле. Әгәр сезгә әкияттәге серле таяк бүләк итсәләр, иң элек нәрсә теләр идегез? Зәйнәб: – Мин кешеләрне сау-сәламәт итәр идем. Аларның гомерен озайтып, тормыш мәшәкатьләрен киметер идем. Зөфәр: – Ә мин борынгы бабайларны терелтеп, шулар белән сөйләшеп утырыр идем. Дөньяның ничек яралуын да күрәсем килә. – Сез башкалар кебек чит илләргә бик йөрергә яратмыйсыз. Шулай да, Зәйнәб, син быел җәй көне Фоат белән Гарәп Әмирлекләренә ял итәргә бардың. Аннан ниндирәк тәэсирләр белән кайттың? – Анда мине төзелешләрнең күп булуы гаҗәпләндерде. Биналарны затлы итеп төзиләр. Табигый байлыкларын дөрес кулланалар. Эчү-тарту булмавы бик әйбәт. Су буйларында спиртлы эчемлек кулланучыларны күрмәссең. Тик берүзенә дүрт- биш хатын иярткән ирләрне генә аңламадым. – Тамашачы сезнең концертларны октябрь башларында күреп гадәтләнгән. Быел да ул 4,5,6 октябрь көннәрендә уза. Әлеге программагыз хакында да тамашачыга җиткерик әле. – Быелгы 23 нче сезон программабыз «Яратырга вакыт» дип атала. Бер-береңне генә түгел, кешеләрне яратырга, һәрвакыт мәхәббәт белән яшәргә кирәк. Без беренче тапкыр Габдулла Тукай исемендәге филармония бинасында концерт куячакбыз. Программа элекке җырлар белән үрелеп барачак.  Люция ХӘБИБУЛЛИНА | (полный текст новости)

  • 2014-09-16 12:35 "Мине Казанга төш китерде”
    16.09.2014 Җәмгыять Кешенең аурасын бизмәнгә салып үлчәп, билгеләп буламы икән? Ә менә Казанда яшәүче Тимерхан Низамов бу хакта төгәл әйтә ала. Карап торышка гади генә бер бабай ул. Хәер, аны бабай дияргә тел әйләнми. Сакалын исәпкә алмасаң, егет­ләр кебек әле ул. “Мин ке­шеләрне дуслаштырыр өчен Казанга килдем. Бервакыт төш күр­дем. Ул чакта Ин­гу­шетия­дә яши идек. Төшемдә ярты ипиемне карга күтәреп алып китте. Баштарак уйга калдым. Казанга киләсемә булган икән ул”, – ди Тимерхан абзый. Кешеләрнең эчке органнарын күрү, күңел халәтен сизү бик көчле икән анда. “Электрчы булып эшләгәндә утны тоташтыра алмыйча интектем. Белмәүдән түгел, нидер комачау итә иде миңа. Бервакыт кулымдагы сә­гатем эшләми башлады. Баксаң, биомагнит кыры көче бар икән үземдә. 6-7 яшьләрдә авырып киттем. Авырганыма әни бик кайгырды. Температурам югары, һич кенә җиңеп булмый. Бала булсам да, әнинең: “Яши алмас, китәр”, – дигәнен хәтерлим. Үзем бел­мәсәм дә, әнинең сөй­ләгәне истә. Мин ул төнне каз үләне өстендә яланаяк йөргәнмен икән. Шуннан соң терел­гәнмен. Олыгайгач, йөрәк-кан тамырлары авырулары белән интегә башладым. Шулчак тагын югарыдан хәбәр килде: “Эссе суда дәваланырга кирәк”. Мин шул урынны эзләп таптым. Ингушетиядә иде ул. Бирегә рәттән 4 ел барып дәваланганнан соң терелдем”, – дип сөйли ул. – Беренче тапкыр бу сә­ләтемне кызым кечкенә вакытта белдем. Балага кемдер күз тидергән. Төннәрен елады. Кулыма алам гына, кызым тынычлап йоклап китә. Кара күңелле ке­ше­ләрне дә сизәм. Күптән түгел шундый бер кеше белән аралашырга туры килде. Моның күңеленә үтеп керә алдым. Танышым үзеннән-үзе бу эшен ташлады. Һәркайсыбыз тирә-якка тәэсир итә ала. Әгәр дә кеше организмында биомагнит дулкыннары 50-60ка җитсә, ке­шенең күңеле чистара. Моның өчен бер-береңә оч­рашкан саен саулык теләргә кирәк. Шулай иткәндә кешелеклелек дәрә­җә­се арта. Моны башкача аура яхшырту дип тә атыйлар”, – ди ул.   1990нчы елларда Тимерхан абзыйның сиземләү сәләте тагын да арта. Шушы елда ул Казанга килеп урнаша. “Барыр җирем юк. Вокзалда кунам. Шунда тагын төш күрәм. Имеш, кибеткә кергәнмен. Ә анда идәннән түшәмгә кадәрле итеп ипи өеп куйганнар икән. Менә шуннан соң Казанда яшәп каласымны аңладым”.   Тимерхан абзыйның алты хатыны булган. Беренче хатыны аңа Галиханны табып бирә. Ул мәрхүм икән инде. Икенче хатыныннан кызы Рәзинә туган. “Кызым белән хатыным Чуашстанда яшәп калдылар. Мәктәпне тәмамлагач, Рә­зинә Казанга укырга килде дә биредә калды. Аннан соң берничә хатынга өйләнеп карадым. Соңгысы Сания белән 14 ел тату гына яшәдек. Тик моннан 4 ел элек Сания мине калдырып китте. Хәзер ялгызым гына яшим”, – ди ул.   Тимерхан абзыйның яшәү дәрте ташып тора. Һәр­кем белән итагатьле сөй­ләшә. Акыллы фикер йөртә. Юкса үзенә 78 яшь икән инде. Кешеләрнең исеменә карап, алардагы кешелекле­лекнең күпме икәнен дә әйтеп бирә ул. Авырулар турында да әйтергә онытмый. Хез­мәт­тәшләремнең кайбер­сенә тиздән туй көтелә дисә, кемгәдер бәбиең булачак дип вәгъдә итте. Минем дә күңелгә кагылды. “Борчуың бар икән, озакламый бетәр”, – ди бу. “Сез боларны каян беләсез соң?” – дигәнемә: “Күрәзәче булуым ярдәм итә. Миңа төш аша хәбәр килә, әйтеп тә торалар”, – ди ул.   Менә шулай, бер-бере­безгә елмаерга иренгән, күңелебезне ачып сөйләш­мәгән заманда, кешеләрне татулаштырам, дуслаштырам, дип йөрүчеләр дә бар әле. Йө­зеннән нидидер яктылык бөркелүче бу абзыйга сокланмый мөмкин түгел. Әле картаерга да ашыкмый. “Болай булса, сез 100гә дә җитәрсез”, – дигәнемә, “Узып китәр исәбем дә бар”, – дип җавап кайтарды. Гөлгенә ШИҺАПОВА 134 | 16.09.2014 (полный текст новости)

  • 2014-09-15 11:40 Үземне битәрләп яшим
    14.09.2014 Ир белән хатын Чын мәхәббәткә киртәләр күп була, диләр. Үз башымнан үткәннәрне сезгә гыйбрәт итеп язарга уйладым. Кайчандыр мин кеше сүзенә карамый, әти-әни фикеренә колак салмый торган бик тәкәббер кыз бала идем. Яраткан кешемә кияүгә чыктым. Тормышым да, эшем дә кайберәүләрне көнләштерерлек булды. Адәм баласы тәмугка да иялә­шә, ә менә рәхәткә чыдый алмый, диләр. Минем белән дә шулай булды. Берара иремне яратмыйм кебек тоела башлады. Бертөрле, салмак кына барган тормышымнан туеп киттем. Туймый ни, авырлык күрмәдем ич ул чакта! Балаларымны әти-әнием карады: бакчага йөрттеләр, соңыннан мәктәптән дә каршы алдылар. Мин, матур киенеп, эшкә генә йөрдем. Ирем көне-төне акча эшләде, гел командировкаларга йөрде. Ә миңа кү­ңел­сез иде. Күңелем каядыр ашкынды, гел ниндидер маҗаралар эзләде. Ринат белән шундый көн­нәрнең берсендә танышып киттек. Икебез дә бер-беребезгә бер кү­рүдә гашыйк булдык. Ул аерылган иде. Ике айлап күрешеп йөргәннән соң: “Иреңнән кит, мин сиңа өй­ләнәм”, – диде. Ятсам да, тор­сам да аны гына уйладым. Хисләремә чик-­чама юк иде. Әнигә сөйләп бир­дем. Ул: “Үкенәчәксең әле син!” – дип сүкте. Иптәш кызга сөй­ләдем. Ул да аңламады: “Ир белән хатын арасыннан кара мәче үт­мичә тормый. Бераздан сүрелер­сең, никахыңны өзмә”, – диде. Кая инде ул! Минем бит яраткан кешем белән яшисем килде. Әти-әнинең ай-ваена карамыйча, ирем­нең үгетләүләрен тыңлап тормыйча (ә ул миңа нык ялынды, бик тә ялынды!) Ринат янына күченеп яши башладым. Башта барысы да бик әйбәт иде. Әмма соңыннан мәхшәр башланды. Ул минем балаларымны үз итә алмады. Ә мин аның баласы янына барып йөрүеннән көнләш­тем. Шуның аркасында гел ызгыш-талаш китте. Мин балаларыма берәр кием алсам, ул да үзенекенә алып илтә. Бер көнне минекеләр белән кинога барсак, икенче көнне элеккеге хатыны янына барып, үз баласы белән кинога бара. Бер караганда, үз баласын ярату­ның начарлыгы юк инде. Тик ул моны минем балалардан көн­ләшеп эшләгән төсле килеп чыга бит! Шул чакта иремнең балаларны ничек яратуын искә төшерә башладым. Төннәрен торып өс­ләренә яба, сөеп, чәбәк­ләп уята. Командировкадан төнге ничәдә әйләнеп кайтса да, кызга – курчагы, малайга машинасы була торган иде. Яшәвемнең тагын мәгънәсе бетә башлады. Бары тик шул чакта гына мин иремне нык яратканлыгымны, нинди ялгыш адым ясаганлыгымны аңладым. Ринат белән дә аралар суына башлады. Ул да үткәннәргә үкенгән сыман төксе генә йөри башлады. Кыс­касы, аерылыштык. Мин әти-әни йортына кайтып утырдым. Ә тагын ярты елдан беренче ирем белән янә кавыштык. Ул мине гафу итте-итүен, әмма күңелемдә әйтеп-аңлатып бетереп булмаслык хис калды: элек­кечә түгел шул инде хәзер. Әлбәттә, адәм баласының ялгышырга хакы бар анысы, әмма үз-үземне һаман да битәрләп яшим.   ЭЛЬМИРА Х. 132 | 12.09.2014 (полный текст новости)

  • 2014-09-15 11:40 “Сине, әти, картлар йортына бирсәк, яхшырак булыр”
    15.09.2014 Җәмгыять Балалар йортыннан алып үстергән малай әтисе урынына калган кешене картлар йортына тапшырырга тели. Үксез бала асрасаң, авыз-борының кан булыр, диюләре хак микән әллә? Әңгәмәдәшемнең авыр чагы, күптән түгел хатынын җирләгән, көтмәгәндә генә карчыгының бакыйлыкка күчүе тәмам аяктан еккан аны. Җитмәсә, улы да хәленә керми. Аның белән булган вакыйгаларны газетага языйк дигәч тә, башта каршы килде ул, аннары исемнәрне, районны күрсәтмәү, үзгәртеп бирү шарты белән ризалашты. Бәлки язманы улы укып, уеннан кире кайтыр. Хәтирә апа белән Сәлим абый икесе дә озак еллар колхозда бил бөгеп, гомер буе тырышып хезмәт итеп яшәгән кешеләр. Икесе бер авылда туганнар, шунда төпләнеп калганнар. Көттереп туган улларының гына гомере кыска булган. Мәктәпне яхшы гына тәмамлап, хәрби хезмәттән исән имин әйләнеп каткан егет 21 яшендә якты дөньядан китеп бара. Кич утырырга чыгып киткән җирдән катмый ул. Икенче көне пычак кадалган гәүдәсен күрше авыл киоскы яныннан табалар. Милиция хезмәткәрләре тикшерүләр үткәреп карасалар да, җинаятьчеләрнең эзенә төшә алмыйлар, 50 яшеннән узган, үз кайгылары үзләренә җиткән ата-ананың да ныклап тикшертергә көчләре дә, мөмкинлекләре дә булмый. Икәү генә яшәргә өйрәнмәгән, улларын сагынып көне-төне елаган әти-әни ятимнәр йортыннан бала алырга уйлый. Үз улларына ошаган, Булатлары кебекне. Балалар йортыннан 10 яшьләр тирәсендәге малайны сайлый алар, исемен дә Булат дип үзгәртәләр. Ул алар өчен юаныч була, үлгән улларын алыштыра, кайгыларын аз булса да баса. Булатны укыталар. Һәрчак кайгыртып, иркәләп үстерәләр. Гөлләр сусап та корый, су күплектән дә диләрме әле? Иркәләгәндә дә чама хисен белергә кирәк икән. Балаларын кайгырта-кайгырта ата-аналар еш кына үзләрен оныта шул. Авызыңнан өзеп бирсәң, бала усал була дип белми әйтмәгәннәрдер. Булат та артык иркә, тәкәббер булып үсә. Әллә каның нинди, җаның шундыймы икән? Бәлки үз әти-әнисенә ошап шундый тәүфикъсыз булгандыр ул. Кыскасы, яшьли тәмәке тарта башлый, хәмергә үрелә малай. Мәктәпне тәмамлагач, әби белән бабайдан машина сорый. Хәтирә апа белән Сәлим абый, пенсия акчаларын җыеп, улларының теләкләрен тормышка ашыра. Машинасын да ала, башкасын да. Иномаркасы белән юл һаләкәтенә очрагач та туктап калмый Булат. Юньләп эшләми дә, өйләнергә дә уйламый. Икенче машина сорый. Артык борчылудан Хәтирә апа кан басымы күтәрелеп еш авырый башлый. Көтмәгәндә генә үлеп китә. Ялгызы гына калгач, Сәлим абыйга тагын да авырга туры килә. Җитмәсә, малае: - Сине, әти, картлар йортына бирсәк, яхшырак булыр, мин сине барыбер карый алмыйм, син дә миңа булышмыйсың хәзер,- ди. Бабайның күзләрендә яшь, олыгайган көнендә кайгыртучысы булыр дип бала алгандыр югыйсә, ә монда бердәнбер Булатлары кадерсез картлык вәгъдә итә...   Эльвира МОЗАФФАР | (полный текст новости)

  • 2014-09-15 11:40 Альберт Миңнуллин: "Инвалид пенсиясе җитми, татар көйләрен уйнап көн күрәм" (ВИДЕО)
    15.09.2014 Җәмгыять Казанның "Кәҗә бистәсе" метро тукталышында 33 яшьлек Альберт Миңнуллин татар җыр-көйләрен уйнап яшәренә акча җыя. Ул тумыштан авыру, ләкин инвалид пенсиясе тормыш итәргә җитми. – Альберт, син Кәҗә бистәсе метро тукталышында татар-милли көйләрен гармунда уйнап утырасың. Нигә урам чатына чыгып уйнарга булдың? – Беренчедән, халыкны шатландырам, халык күңеленә моң өстәргә, аларның җаннарын милли көйләр белән баетырга тырышам, ә икенче сәбәбем, әлбәттә, акча җитмәүдән. Авыру сәбәпле, хөкүмәт миңа пенсия түли, ләкин ул түләнгән акчалар тормыш итәргә җитми.   – Кай җирең авырта?   – Мин тумыштан ук эпилепсия чире белән авырыйм. Туганда табиплар гаебе дип тә әйтәләр.   – Кем буласың, ничә яшь, белемең бармы?   – Мин әнинең икенче баласы, 33 яшь. Татарстаныбызның башкаласында Казанда тудым, үстем, яшим, Аллага шөкер. Кечкенә вакытта балалар бакчасына йөрдем, кызганыч, мәктәпкә йөри алмадым. Әни гомер буе 144нче заводта эшләде, ике баланы тиешенчә карый алмады. Мине өйгә килеп укыттылар. Әти – Апас районы Кош тавы авылыннан, биш айлык вакытта ук ташлап киткән, өченче тапкыр өйләнеп яшәвен беләм.   – Димәк син укый, яза беләсең? Татарча гәҗит-журналлар укыйсыңмы?   – Вакыт булганда укыйм, ләкин күзләрем начар күрә, 54% кына сәламәт минем күзләр.   – Синең кулыңда өч рәтле баян күрәм, уйнарга ничек өйрәндең?   – Дүрт яшь тулгач, әни миңа туган көнемә кечкенә генә “Малыш” исемле гармун алып биргән иде. Шул гармунны тарта-суза, үзеннән-үзе өйрәнелде. Иң беренче уйнаган көем – Венера Ганиеваның “Туй күлмәге” җыры иде. Габдулла Рәхимкулов, Илһам Шакиров, Әлфия Афзалова җырларын уйный беләм.   – Әлеге станциягә күптәннән чыга башладыңмы? Халык игътибар итәме үзеңә?   – Монда мин җәй башыннан уйный башладым. Халык Аллага шөкер игътибар итә, булдыра алганча булышалар. Минем зур теләгем – баян алу, әле бит өйләнмәгән дә, бәлки шушы меңнәрчә күзләр арасында үземә тиң ярымны да табармын. Фатир бар, әмма без анда өчәү яшибез, аерым тору урыны булса да әйбәт булыр иде.   – Гомумән, дәүләт тарафыннан сезгә – инвалидларга ярдәм бармы?   – Мин Казанның Совет районында яшим, андагы бөтен кирәкле идарәләрендә, социаль ярдәм күрсәтү бүлекләрендә теркәлдем, ләкин бернинди ярдәм, игътибар юк һәм сизелми дә.   – Җыйган акчаларыңа тиючеләр юкмы?   – Андый хәлләр дә булгалый.   – Аллаһка ышанасыңмы?   – Әйе, ышанам! Аннан ярдәм сорыйм, һәр көн иртән торгач, күземне ачуга белгәннәремне укыйм һәм ярдәм сорыйм. Белмәгәннәрем өчен гафу ит, дим.    Альберт Вконтакте социаль челтәрендәге битенә: "Мин татар малае, мин яратам саф һаваны һәм чиста мәхәббәтне" дигән. Аның татар җырчы-артистлары иҗатларын карап баруы күренә. Контакт аша ул иҗатташ дуслар табып баянда уйнавын күрсәтмәкче, әлеге юл белән тормыш хәлен яхшыртмакчы.   Рөстәм ИСХАКЫЙ | 13.09.2014 (полный текст новости)

  • 2014-09-15 11:40 Камал театры матбугат конференциясенә чакыра
    15.09.2014 Мәдәният Хөрмәтле журналистлар! Сезне матбугат конференциясенә – Г.Камал исемендәге Татар дәүләт Академия театрының 109 сезоны презентациясенә чакырабыз. Әлеге матбугат чарасы 16 сентябрьдә 14.00 сәгатьтә театрның Кече сәхнәсендә уза Катнашалар:  - Фәрит Бикчәнтәев – театрның баш режиссеры, Россиянең һәм Татарстанның атказанган сәнгать эшлеклесе; - Илфир Якупов – театр директоры; - Нияз Игъламов – театрның әдәби бүлек мөдире; - Максим Кальсин – Ярослава Пулинович инсценировкасы буенча Орхан Памукның “Минем исемем Кызыл” спектакле режиссеры.   Искәртеп үтәбез, Камал театры 3 октябрьдә 19.00 сәгатьтә К.Тинчуринның “Зәңгәр шәл” спектакле белән 109 сезонын ача. | (полный текст новости)

  • 2014-09-15 11:40 Башкортстанның Туймазы районында ир хатынын ашаган
    15.09.2014 Җәмгыять Җирле басмалар хәбәр иткәнчә, Туймазы районында яшәүче Әхмәтов хатынын үтерүдә һәм каннибализмда гаепләнә. Тикшерү комитеты фаразларына караганда, ир йортына эшеннән исереп кайта һәм хатынына якынлык кылырга тәкъдим итә. Хатын ризалашмагач, аны үтереп, ваннада тураклый. Соңрак, мәетнең бер кисәген пешереп ашый, калган өлешен суыткычка тутырып куя. Ир шунда ук җинаяте хакында анасына шалтыратып сөйли һәм үз-үзенә кул салырга теләп, гәүдәсенә берничә тапкыр пычак белән кадый.   Хәзерге вакытта Әхмәтов хастаханәдә. | 15.09.2014 (полный текст новости)

  • 2014-09-15 11:40 Рамил Шәрәповның Буа театрыннан китү сәбәпләре турында фикерләр каршылыклы
    15.09.2014 Шоу-бизнес Рамил Шәрәпов Буа театрыннан киткән. Иң элек театрның директоры Раил Садриевка шалтыратыйм әле. Нәрсә дияр икән? – Рамил театрда биш ел эшләде. Театр училищесына алырга теләмәгәннәр иде аны, мин алдырттым. “Яңа Гасыр”га керттем, Буадан фатир, дәүләттән грант алды. Ике уку йортын тәмамлады, бюджет бүлегенә керттем. Чехиягә алып бардым, баш рольләрне бирдем, аның өчен аерым программа төзедем. Концертлар да куеп йөрде. Театр Рамилгә эшләде, дисәк тә була. Туйларда тамада булырга өйрәттем. Театрдан 30 мең сум хезмәт хакы алды, концертларда тагын 30, барысы 60 мең сумлап айлык хезмәт хакы чыга иде. Кая тыгып була, шунда тыга идем мин Рамилне. Хәзер ул Нияз Җәләлов концертларын алып бара. “Акча җитми”, – дип китте. Дошманга әйләнеп аерылышмадык анысы.   Ярый, хуш, Рамил Шәрәповка да (үзе “Шарапов” дип әйткәнне ярата) шалтыратып карыйм булмаса.   – Театрда биш ел эшләдем. Театр күп әйбер бирде, кирәк әйберне үзенә алды да. Минем өчен Буа театры зур мәктәп булды. 60 мең сумны ай саен алмадым, елга бер булырга мөмкин. Әгәр дә ай саен 60 мең хезмәт хакы алсам, җәяү йөрмәс, машина алган булыр идем.   Театрга мин бик рәхмәтлемен. Театр бер артист өчен генә эшләми дип беләм. Ул артистны күтәрә алган хәтле күтәрергә тырыша. Һәр кешенең тормышы үз кулында. Кем күтәрелә алды, шул өскә үрмәләде. Бүкән булсам, ул мине үстерә алмас иде. Артист һәрдаим үз өстендә эшләргә тиеш. Театрда тамадалыкка өйрәтмиләр, үзем этләнеп җыйган тәҗрибә анысы.   Нәрсә әйтим, рәхәт тормышка чыдый алмыйча китеп бардым... ГАБДЕРӘХИМ --- | 15.09.2014 (полный текст новости)

  • 2014-09-15 11:40 Наилә Җиһаншина һәм Гөлназ Мөхәммәд "Пусть говорят"ның "Растолстевшая жена" чыгарылышында төшкәннәр (ФОТО)
    15.09.2014 Җәмгыять Тапшыруда Татарстан димчеләре инде икенче тапкыр катнаша. Татарстан мөселман хатын кызлары берлеге рәисе Наилә Җиһаншина һәм аның урынбасары Гөлназ Мөхәммәд Мәскәүдә “Пусть говорят”ның “Растолстевшая жена” тапшыруын төшерүдә экспертлар буларак катнашты. Моңа кадәр дә аларны (2012 елның ноябрендә), гаилә белгечләре буларак, гарәп кешесенә кияүгә чыккан татар кызы арасында чыккан низагка багышланган тапшыруга чакырган булганнар. Бу юлы да “Растолстевшая жена” исеме белән чыккан тапшыру катнаш никах, аерылу, бала бүлешүгә багышлана. “Пусть говорят”ның бу “саны” зәңгәр экраннарга әле кайчан чыгачагы билгеле түгел. “Студиядә, гадәттәгечә, тавыш-талаш булды. Без, татар кешесе өчен бу мохит ят, гаугага кушылмадык. Андрей Малахов яныма микрофон белән килеп мөрәҗәгать иткәч, мин үз киңәшләремне дә бирдем. Соңрак, эфир өлеше тәмамлангач, экспертлар бер бүлмәгә җыелып, гаиләнең уртак проблемасын хәл итәргә утырдык. Шунда Наилә Җиһаншинаның бала тәрбиясенә кагылышлы биргән төпле киңәшләре, ул тәкъдим иткән проблемадан чыгу юлларын тапшыру геройлары дикъкать белән тыңлады” - дип сөйләде Гөлназ ханым intertat.ru корреспондентына. Шунысын да искәртеп үтәргә кирәк, Наилә Җиһаншина һәм Гөлназ Мөхәммәднең “Останкино”га бару-кайту чыгымнарын тулысынча Беренче канал күтәргән. “Чакырсалар, тагын барабыз”, - диләр Татарстанның танылган гаилә белгечләре.   | 15.09.2014 (полный текст новости)

  • 2014-09-15 06:56 Ринат Вәлеев: Татарлыгыбызны саклап калучы бердәнбер фактор - динебез
    14.09.2014 Мәдәният Һәр милләтнең үзенә генә хас, үзенчәлекле фольклоры бар. Татар халкының фольклорын яшәтү һәм үстерү, милли классик кануннарны саклау өлкәсендә безнең атаклы җырчыларыбыз, биючеләребез һәм музыкантларыбыз да зур өлеш кертә. Шундыйларның берсе - гармунчы, курайчы, баянчы, композитор һәм минем авылдашым Ринат ВАЛЕЕВ. Халкыбызның музыкаль фольклорын пропагандалауда, аны профессиональ яктан үстерү юнәлешендә ул инде шактый гына зур хезмәт куйган музыкант. Ринатның халык көйләренә төрле уен кораллары — баян, гармун, курай һәм оркестр өчен эшләнгән аранжировкалары радио-телевидение, аудио, видеокассеталары аша музыка сөючеләргә яхшы таныш. Аның абруйлы халыкара конкурсларда лауреат исемен яулавы да күп нәрсә турында сөйли. Актукның Рәшит Ваһаповы, Чүмбәлинең Хайдәр Бигичевы, Кочко-Пожарның Рамил Курамшины булса, Грибанның Ринат Валеевы бар. Күренекле авылдашымны мин 15 августта Уразавылда Татарстанның халык, Россиянең атказанган артисты, безнең күренекле якташыбыз Хайдәр Бигичевның 65 яшьлеге уңаеннан аның якты истәлегенә багышланган зур концертта очраттым һәм интервью бирүен үтендем. “Зур теләк белән сөйләшермен”, - диде ул. Һәм без чарадан соң күрешергә булдык. Беренче соравым, әлбәттә, Ринатның иҗатына кагылды. - Бүгенгә мин илебез төбәкләре буенча гастрольләр белән йөрим. Бик күп чит илләргә дә чыгыш ясарга чакыралар. Сабан туйларда концертлар бирәбез. Хәзерге заманда милли бәйрәмебез Җир шарының барлык почмакларында үткәрелә диярлек. Димәк, дөнья йөзенең һәрбер ноктасында татар яши. Концертларда катнашып, шулай төрле төбәкләр буенча йөрүемне мин кызыклырак та, файдалырак та дип табам, чөнки төрле илләр мәдәнияте, халыклар фольклоры белән танышу миңа иҗади дәрт бирә. Татар халкы Җир шары буенча киң таралган, ләкин аларның музыкаль татымы (вкус) бер түгел. Америкадагы милләттәшләребез, мәсәлән, күбрәк әүвәлге җырларны яраталар, башка илләрдә халык җырларына өстенлек бирәләр. Тик барысы да татар җырының, татар көенең моңлылыгына, рухилыгына гашыйк. Ике дистә елдан артык татар фольклоры, эстрада җыр-моңы казанында кайнап, үзем өчен мөһим фикергә килдем: ислам дине бүгенге көнгә милләтебезнең нигезе, терәге булып тора. Динебездән баш тартсак, аны онытсак, җыр-моң да, тел дә, гореф-гадәтләр дә бетә, Димәк, милләт юкка чыга. Кыскача әйткәндә, татарлыгыбызны саклап калучы бердәнбер фактор - динебез. - Ринат, узган җәйдә миңа Казанда узган Бөтенроссия журналистлар форумында катнашырга насыйп булды. Бөтендөнья татарлар конгрессы вәкилләре белән очрашу вакытында оешманың җитәкчесе Ринат әфәнде Закиров миңа карап: “Сезме “Туган як” газетасыннан?” - дип сорады. Мин: “Да”, - дидем. “Әйеме, дамы?”, - дип кабат сорады ул. “Ярар, сезнеңчә, әйе булсын”, - дип җавап кайтардым мин Казан каләм-дәшләремнең бераз шаяруларын сизеп. Сез Казанда яши башлагач мишәр сүзләре нигезендә мәзәк очракларга эләктегезме? - Моннан да шаянрак очракларга эләккәнем бар һәм бер генә түгел. “Әйе” сүзенә генә ярты ел чамасы күнәлмичә йөрдем. Иң авыры шул иде, булса кирәк. Ә шаян очракларга килгәндә... Казанда беренче көннәрем. Рәхәтләнеп Бауман урамы буенча йөргәндә, тәмле исләр мине ашханәгә алып килде. Чират җитү белән мин сатучыдан: “Апа, бөкмәгез ничә сум тора?” - дип сорадым. “Нәрсә?!” - дип ямьсез тавыш белән кычкырды ул миңа. Сатучының нәфрәт тулы күзләренә карагач кына әниемнең сүзләре исемә төште. “Улым, сөйләмдә “бөкмә” сүзен кулланма, Татарстан төбәкләрендә бу сүзнең мәгънәсе башка, әдәпсез”, - дип кисәткән иде. Безнең якларда пирогка “бәлеш” яки “бөкмә” диләр бит, сүзлекләрдә дә шулай, ә Казанда бу сүз башкасын аңлата. Тагы да исемдә калган бер кызыклы очрак. Беренче курста укыган чаклар. Дусларымның кайсысыдыр фотоаппарат алып килгән. Мин әйберне кулыма алып: “Бергәрәк басыгыз, хәзер сезне сугам”, - дигәч, куркындылар. “Ни өчен? Кирәкми, сукма”, - дип кычкырышалар. “Юк, карточкага сугам”, - минәйтәм, аңламыйлар. Фотога төшерәм, дигәч кенә тынычландылар. Мәзәк бит. Шундый шаян очраклардан соң һәрчак, “Син мишәрме?” – дип сорыйлар иде. - Сез Грибан егете бит. Туган авылыгызга еш киләсездер? - Күңелем белән һәрчак туган җиремдә булсам да, кызганычка каршы, теләгәнчә еш килеп булмый. Чөнки гаиләм, иҗатым шактый вакыт таләп итә. Җыенам гына, искәрмәстән ашыгыч эш килеп чыга. Шуңа да карамастан, кайтам Грибаныма, сирәк булса да, кайтам. Туган авылым турында көйләр дә, шигырьләр дә күптән яздым. Тик әсәрләрем киң тамашачыга таныш түгел әлегә. Эх, күңел тулгач, су кебек ага алар ак кәгазьгә. Әлбәттә, туган авылыма гаиләм белән кайтасым килә. Бигрәк тә кыш айларында. Кызганычка каршы, өебез ягылмый һәм башка уңайлыклар да тудырылмаган бүгенгә. Ялгыз, гаиләмнән башка кайтсам, озакламый китәм, ирегәм мин аларга. Туганнарым бар авылда, алар даими кунакка дәшәләр. Тик аларны мәшәкатьләндерәсе килми. Ә кайтсам инде, зиратка барып мәрхүм әни-әтиемнең каберенә хәтем-дога кылмыйча китмим. Быел дусларым Равил Гафуров, Наил Абдрахманов һәм Надир Хөсәинов белән очрашып, яшь вакытларны искә алдык. Безне табын артына Надир җыйды, рәхмәт үзенә. Киләчәктә сабакташларым белән дә очрашып булса, әйбәт булыр иде. - Туган авылыгызда концерт бирү планнарыгызда юкмы? - Ният бар, вакыт юк. Оештыру эшләрен үз өстенә йөкләүче кеше булса, авылдашларымны татар моңы белән сөендерер идем, әлбәттә. - Ринат, әңгәмәгез өчен рәхмәт, уңышлар сезгә.   Ринат СӨННӘТОВ | (полный текст новости)

  • 2014-09-15 06:56 Бер-беребездән өйрәнерлек нәрсәләр байтак
    14.09.2014 Җәмгыять Идел буе шәһәрләре ассоциациясе уздырган бу конференция, кыскартып әйткәндә, “Милләтара һәм динара дуслыкны булдыруда хөкүмәт органнары һәм милли оешмаларның эшчәнлеге” темасына багышлап оештырылган иде. “Федор Достоевский” теплоходында Самара өлкәсе һәм шәһәренең милли оешмалары җитәкчеләре һәм активистлары, өлкә губернаторы һәм шәһәр башлыгы администрацияләре, Эчке эшләр министрлыгы хезмәткәрләре, Волгоград, Йошкар-Ола, Казан, Түбән Новгород, Пенза, Ульян, Чебоксар шәһәрләре вәкилләре – барлыгы 220ләп кеше Самара-Саратов-Самара маршруты буенча сәяхәттә булып кайттылар. - Бүген хөкүмәт һәм җәмгыять алдында торучы иң мөһим бурычларның берсе - Россия киңлекләрендә яшәүче төрле милләт халыклары арасында дуслык һәм тыныч тормыш булдыру, - диде сәяхәтчеләрне озатырга килгән Самара шәһәре башлыгы Дмитрий Азаров. Ул моңа аеруча басым ясап әйтте, башка чыгыш ясаучыларда да бу тема тирән чагылыш тапты. Саратовта сәяхәтчеләрне бик тыгыз программа көтә иде. Башта Бөек Ватан сугышында һәлак булган якташлар истәлегенә куелган монументка чәчәкләр куелды, аннары “Саратов өлкәсендә яшәүче төрле милләт халыкларының борынгы йортлары комплексы”на экскурсия оештырылды. Ул шушы монументтан ерак та түгел икән, Сокол тавы битендә генә урнашкан. Авылда барлыгы өч урам, ә йортлары берсенә-берсе бер дә охшамаган, һәр милләт халкы үзенчәлекле йорт салып куйган. Шунда ук милли үзәкләр дә эшләп тора икән, төрле бәйрәмнәр һәм милли туйлар уздырыла. Мәсәлән, әрмәннәр урта гасырлардагыдай итеп таш ныгытма салганнар, ә азәрбайҗаннар Бакуның данлыклы “Кыз манарасы”н күтәргәннәр. Кореялыларның пагодасы, үзбәкләрнең чәйханәсе, татарларның борынгы йорты һәм украиннарның хатасы – һәрберсе бу халыкларның тарихи бер кыйпылчыгы булып хезмәт итә. Һәр милләт вәкилләре үз йортларын матурлау һәм баету өчен сандыкларында кадерләп сакланган әйберләрне китереп куйганнар. Шулай итеп, бу йортлар елдан-ел бизәлә, байый һәм матурлана бара. Анда бездәге кебек Халыклар дуслыгы йорты әлегә юк икән. Ә Самарада шушы көнгә кадәр милли йортлар булдырылмаган. Аның каравы, Самара кунаклары Халыклар дуслыгы йортында урын алган милли оешмалар ярдәме белән бик матур концерт программасы күрсәтеп, җыелган кунакларны гаҗәпләндерделәр һәм аларның күңелләрендә онытылмаслык истәлекләр калдырдылар. Саратов татарлары Самара татарлары делегациясен нишләптер каршыларга килмәгәннәр. Татар йорты янына килеп туктагач, сигез татарның берсе - тарихчы Шамил Галимов шаяртып: “Агач идән, тальянчы Мидхәт Әминов булганда безгә тагын ни кирәк?“ - дип, татар өенең ишегалдында сиптереп бии башлады. Аңа башкалар да килеп кушылды. Шулай итеп, безнең Самара татарлары саратовлыларның хуҗасыз йорты ишегалдында рәхәтләнеп биеп кайттылар. Конференция кысаларында уздырылган берничә “түгәрәк өстәл”дә зур оешмаларда эшләүче төрле милләт халыклары арасында дустанә мөнәсәбәтләр урнаштыру турында сүз алып барылды. Шулай ук Идел буе шәһәрләрендә яшәүче һәркем үзенең проблемаларын ачып салды, милли оешмаларының эш юнәлешләре белән уртаклашты. Волгоград өлкәсе, мәсәлән, Кавказ регионына якын, һәм анда терактлар булгалый. Шунлыктан Волгоград шәһәр Думасы депутаты Елена Вознесенская рус халкын яклау проблемасын күтәреп чыкты. Ә Казан вәкиле Ирек Арсланов Татарстанда милләтара мөнәсәбәтләрнең башка дәрәҗәгә чыгуы турында сөйләде. Анда хөкүмәт һәм милли оешмалар тарафыннан кабул ителгән карарлар катгый рәвештә үтәлеп барылырга тиеш, һәм алар хөкүмәт контроленә куелган. Милләтара дуслык традицияләрен саклау һәм үстерү Татарстан өчен бик тә мөһим, шуңа күрә дә республика халыклары Ассамблеясен Дәүләт Советы җитәкчесе Фәрит Мөхәммәтшин үзе җитәкли. Ирек Арслановның: “Әгәр бергәләп нәрсә дә булса торгызабыз яисә төзибез икән, димәк, бу җирдә милләтара ызгышлар булмый”, - дигән сүзе сәяхәтчеләр тарафыннан милләтара дуслык рецепты буларак кабул ителде. Түбән Новгородта менә инде ун ел буе Россия халыклары конгрессы уздырылып килүе турында иран телле халыклар конгрессы вәкиле Эрадж Боев сөйләде. Ел саен бу шәһәрдә уздырылучы зур ярминкә дә дуслык мәйданы булып хезмәт итә икән. Анда халык кәсепләре - пыяла һәм хохлома рәсеме төшерелгән агач савыт-саба, төрледән-төрле чигүләр, сөяк-тән уелган әйберләр ясап сатуны да өлкә хөкүмәте хуплый һәм халык кәсепләрен саклау һәм үстерү өчен бик күп эшләр башкара икән. Чарада Самара вәкилләре дә чыгыш ясады. Мәсәлән, өлкә администрациясендә җәмәгать фикерен өйрәнү департаментының милли һәм конфессиональ сәясәт идарәсе җитәкчесе Надежда Осипова Самара өлкәсендә дәүләт милли сәясәтенең тормышка ашырылып баруы турында сөйләде. - Шәһәр администрациясе иҗтимагый оешмалар белән берлектә “Күпмилләтле Самара” программасын булдырган. Хәзер шушы ук программаны башка шәһәрләребезгә һәм районнарга да кабул итәргә киңәш иттек. Безнең регион Идел буе шәһәрләренә үрнәк булырлык эшләр башкара, - диде ул. Фән вәкилләре дә читтә калмады. Конференция барышында Самара дәүләт университетының социология һәм политология кафедрасы доценты Наталья Авдошина һәм аның ярдәмчеләре бик актив эшләделәр. Шулай итеп, тәҗрибә алыша-алыша, бер-берсеннән кызыклы идеяләрне һәм файдалы эшләрне өйрәнеп, конференциядә катнашучылар үз регионнарына таралыштылар. Бу очрашу барысына да файдалы булгандыр, дип ышанасы килә.  Светлана ИШИНА 37 | 14.09.2014 (полный текст новости)

  • 2014-09-14 02:09 Ә сез сайлауга барасызмы (бардыгызмы)?
    14.09.2014 Җәмгыять Бүген Татарстан халкы Дәүләт Советына депутатлар сайлый. Сайлау участоклары иртәнге 7дән кичке 8гә кадәр эшли. Татарстан буенча 2 млн. 933 мең 720 кеше сайлауда катнашырга хокуклы икән. Ә сез сайлауга бардыгызмы әле? Участогыгызда ниләр күрдегез? Сайлау ничек бара? Бармаган булсагыз, кайчан барачаксыз? Бармасагыз, ник бармыйсыз? --- --- | 14.09.2014 (полный текст новости)

  • 2014-09-13 09:34 Шайтан – башка, җен – башка
    13.09.2014 Дин Зәвык таләпләре, техник нормалар бар. Аларны Җинаятьләр кодексына яки Гражданлык кодексына кертергә кирәк, дип дәгъва белдерүчеләр юк. Әмма аерым социаль норма буларак квалификацияләнсә дә, бездә гореф-гадәтләр нишләптер дини таләпләр эченә кертеп карала. Моның сәбәбе нәрсәдә соң, дип озак уйландым мин. Аң­ладым да шикелле. Әйтик, милли гореф-гадәтләрдә дә, дини нормаларда да үлемгә кагылышлы мәсьәләләр күтәрелә. Шуңа күрә кайбер гореф-гадәт­ләрнең дин белән үрелеп китүе гайре табигый хәл түгел. Шул ук вакытта дин әһелләре аларның кайберләрен бидгать дип (дингә яңалык кертү. – Р.М.) каһәрли. Хәтта кайбер имамнарыбыз бөтен гомерен шул гореф-гадәтләргә каршы кө­рәшүгә багышлый. Киресенчә, кайбер дини гыйлеме булмаган кешеләр ул гадәтләрне дин дип кабул итә. Еш кына менә шушындый каршылыклар килеп чыга. Бу инде элек-электән килгән про­блема. Классик саналган дин галимнәребезнең бер өлеше алар­ны каһәрләгән, кискен каршы чыккан. Мәсәлән, күренекле якташыбыз, шагыйрь һәм дин әһеле булган Утыз Имәни кеше үлгәннән соң уздырыла торган искә алу мәҗлесләрен – өчесе, җидесе, кырыгы, елын ачыктан-ачык кабахәтлек дип атый. Шәкертләре тарафыннан Ши­һабетдин Мәрҗанинең васыяте бастырып чыгарылган. Ул анда, гүр сәдакасы, фидия бирмәссез, өчесе, җидесе, кырыгы көн­нә­рен­дә аш булмас, кирәк нәр­сә­ләр түгел, дип әйтеп калдырган. Габдерәхим Утыз Имәни кебек әлеге җәһәттә аның фикере алай ук катгый булмаса да, ул да бу чараларны кирәксезгә санаган. Риза Фәхретдин дә бу мәҗ­лесләрне, Хуҗалар тавы кебек җирләрне зиярәт кылуны бик нык тән­кыйть­ләгән, бидгать хө­кем­нә­рен­­нән хисаплаган. Шул ук вакытта үзләре андый мәҗ­лес­ләр­гә йөрмәсәләр дә, йөрүне тыючыларны хупламаучылар да бар. Проблеманың асылы нәрсәдә соң? Халык әлеге гореф-га­дәтләрне бер төрле дини тәртип дип кабул иткән. Классик гыйлем алган дин әһелләре моны кабул итә алмаган. Минемчә, ике тарафта да булган ялгыш шуннан гыйбарәт: халык гореф-гадәтне, диндә булмаган нәрсәне дин белән бутаган, ә гыйлемле ке­шеләр дин белән гореф-гадәтне аерып карый алмаган. Миңа калса, һәр нәрсәне үз урынына куярга кирәк. Гореф-гадәтләргә шәр­гый хөкемнәрдән чыгып бәя бирә алмыйбыз. Еш кына килеп шундый сораулар бирәләр: фә­лән көнне кырыгы иде, әмма ял көненә туры килми, шуңа күрә утыз тугызынчы көнендә, йә булмаса кырык алтынчы көнендә үткәрсәм ничек була; йә булмаса өчесендә нинди сүрәләр укырга да, җидесендә кайсыларын укыр­­га... Шәригать хөкемнәре бу­енча боларга җавап биреп буламы? Әлбәттә, юк. Әлеге милли йолалар буенча, мөгаен, этнография, психология белгечләре шөгыльләнергә тиештер. Билгеле, бу йолаларның тамыры бик тирән. Әйтик, Спас районындагы Татар Такталысы авылы картларының сөйләвенә караганда (галимнәр язып алган), әби-бабаларыбызның, ислам дине кабул иткән изге җиребез дип, шәһри Болгарны зиярәт кылуы бик борынгыдан килә, ягъни Тәлгать хәзрәт Таҗет­дин 1989 елны гына башлап җибәргән гамәл түгел бу. Татар тарихында аеруча караңгы чор дип бәяләнгән XVII гасырда да аны зиярәт кылу тукталмаган. Ул заманнарда Хуҗалар тавын зия­рәт кылуны дини хәйрия­че­лекнең бер формасы дип тә әй­тергә мөмкин (нәзер итеп корбан чалганнар, шунда килгән, җыелган фәкыйрь-мескеннәрне сыйлый, туендыра торган булганнар). Җәмәгать белән бергә яшәү динебезнең аерылгысыз бер өлеше икән, халыкның фәлән вакытта, фәлән урында җыелуы хуплана торган эш булырга тиеш, минем исәпләвемчә. Бу гадәт­ләрне билгеле бер тәртипкә салып сакларга кирәк. Милләтнең билгесе нәрсәдә? Тел, милли үзаң һәм гореф-гадәтләр белән билгеләнә ул. Әгәр аларны сызып ташлыйбыз, башта гореф-гадәттән, аннан телдән ваз кичәбез, аннан соң мәдәнияттән, милли үзаңнан баш тартабыз икән, татар дигән халык калырмы?! Хәнәфи мәзһәбе нәкъ менә шуның өчен дә ни­гездә гарәп булмаган халыкларда киң таралыш алган. Чөнки башка халыклар үз гадәтләре буенча да яшәгән. Бүген дини ида­рәнең бу җәһәттә бер фәт­васы булса да ярый. Кайсы гореф-гадәтне без дини күзлек­тән чыгып бәяли алабыз, кайсын бәяли алмыйбыз; әйтик, кайсыларына дин әһелләре катнашырга тиеш түгел, кайсында катнаша ала кебек сорауларга җавап бирелсә, дөресрәк булыр иде. Билгеле, моның нигезе элеккеге диннәр­дән килә. Без инде беләбез: һәр халыкның Аллаһы Тәгалә тарафыннан җибәрелгән үз нәбие, рәсүлләре булган. Бәлкем дин ниндидер халыклар аралашуы нәтиҗәсендә кергән булырга мөмкин. Минемчә, без – татарларда ислам диненә каршы килә торган гореф-гадәтләр юк. Аларны ничек тә сакларга һәм ислам диненә яраклашкан хәлдә, гармониядә киләчәккә алып барырга кирәк.  Рәфыйк НАСЫЙРОВ 132 | 12.09.2014 (полный текст новости)

  • 2014-09-13 09:34 Илһамия апа үз йортына бушка яшәргә кеше кертә
    13.09.2014 Җәмгыять Редакциягә хат килде. Соңгы арада гел интернет почта аша гына аралашканга бик сөендем. Конвертка салган чын хат бит бу. Ә ачып укыгач, болай да була икән, дип, гаҗәпләндем. Сүзен-сүзгә, түкми-чәчми ул хатны сезгә дә җиткерик әле. “Хөрмәтле “Шәһри Казан”! Олы хөрмәтем белән сезгә мөрәҗәгать итәм. Ярдәм итү максатыннан, Украина кешеләренә булышу максатынннан, пропискага кертеп яшәргә агач йорт тәкъдим итәм. Йортка газ,су кергән,бакчасы 40 сутый, янында елга, мунчасы бар. Район үзәгеннән 12 чакрым, татар авылы. Авылда кибет, клуб, китапханә бар. Асфальт-таш юл кергән. Инвалид кешеләргә, пенсиядәгеләргә дә яшәү өчен бик уңай. Балык Бистәсе районында урнашкан”. Дөресен генә әйткәндә, аптырабрак киттек. Бу заманда, гадәтттә, күбрәк “сатам” дип язалар бит. Ә монда: “ярдәм йөзеннән тапшырам”... Хатта авторның телефоны күрсәтелгән, шалтыратып алырга булдык. - Үз йортлары җимерелеп, монда качак булып килүчеләрне бик кызганам мин. Ничек инде бер көнне йорт-җирсез, ярдәмсез калмак кирәк, - диде хат авторы Илһамия апа Шәйдуллина. - Туган-үскән йортыбыз ул безнең. Инде берничә ел буш тора.Үзебез-биш бала идек. Төрлебез төрле якка таралып бетте.Ул йортта әни яшәде, олыгайгач аны үзебезгә алып килдек. Юк-юк, нигезне сатмыйбыз. Ләкин торырга урыны булмаган тәртипле гаиләне кертер идек яшәргә. Әле менә бу Украинададан килгән качаклар турында укып-ишетеп, бәлки шуларның берәрсенә ярдәмебез булмасмы, дип язган идем хатны. Эшләп яшим дигән кешегә бик уңай инде. Газлы-сулы, мунчалы әзер йорт.Умарта асрап, бакча үстереп тә кешечә яшәргә була бит хәзер. Шундыйлар булса, мөрәҗәгать итсеннән иде. Украинадан булмаса, үзебездә интегеп йөрүче гаиләләр бардыр. Авыл йорты буш торырга тиеш түгел инде ул. Яшим дигән тәртипле кешеләр булса, тәрәзәләрен дә яңартышыр идем туган нигезнең... Менә шундыйрак хәл. Илһамия апаның телефоны редакциядә бар. Казанннан 90 чакрымнардагы туган нигезләрен йорт-җирсез калганннарга яшәргә бирергә әзер бу ханым милләтебез өчен тагын бер кат горурлык хисе кичерергә мөмкинлек бирде миңа. Кеше хәленә керә алган кеше горур миллләт вәкиле генә була. Рәхмәт, Илһамия апа!  Илфак ШИҺАПОВ | (полный текст новости)

  • 2014-09-13 05:24 Камал театрында 109 сезон ачыла
    12.09.2014 Мәдәният 2014 елның 3 октябрендә 19.00 сәгатьтә К.Тинчуринның “Зәңгәр шәл” спектакле белән Г.Камал исемендәге Татар дәүләт Академия театры 109 сезонын ача. Яңа сезонда тамашачыларны театрның Зур һәм Кече сәхнәләрендә 4 премьера көтә. Әлеге 4 спектакльне төрле театр мәктәпләре үткән режиссерлар куя, аларның стиле һәм эчтәлеге бер-берсеннән нык аерыла: постмодернистик роман исценировкасыннан башлап Шекспирның классик хроникаларына кадәр.  Сезонның беренче премьерасы ачылышның икенче көнендә үк, 4 октябрьдә – Флорид Бүләков пьесасы буенча “Сөясеңме, сөймисеңме?” спектакле. 12 октябрьдә режиссер Илгиз Зәйниев театрның Кече сәхнәсендә Шекспирның кырыс һәм компромиссыз пьесасы буенча “Ричард III” спектаклен тәкъдим итәчәк.    Нобель премиясе лауреаты, төрек язучысы Орхан Памукның “Минем исемем Кызыл” романын сәхнәләштерү өчен Мәскәүдән режиссер Максим Кальсин һәм рәссам “Алтын битлек” премиясе лауреаты Алексей Вотяков киләчәк. Спектакльнең премьерасы 2014нче елның ноябрь аена планлаштырылган.   Дүртенче премьера Камал театрының баш режиссеры Фәрит Бикчәнтәевтан – Нәкый Исәнбәт “Хуҗа Насретдин” спектакле – 2015 елның февраль аенда көтелә.    Премьералардан тыш Камал театры 109 сезонда Россия буенча гастрольләргә чыгарга һәм чит ил фестивальләрендә катнашырга планлаштыра. | (полный текст новости)

  • 2014-09-13 05:24 Гайфулла Абзалов 6 ел буе кешедән иярә торган чир белән “көрәшә” (ФОТО)
    12.09.2014 Шоу-бизнес Бер балык тота башласаң, аннан кайтып кереп булмый, диләр. Әнә, җырчы Гайфулла Абзалов та бу чир белән инде 6 ел буе “көрәшә”. Кичә генә иртәнге сәгать өчтә торып ул янә балык тотарга дип Лаеш районына барып кайткан. Балык үзе бик эләгә, ди. Бу шөгыльгә аны җырчы дусты, бик оста балык тотучы Равил Харисов өйрәткән. Хәтта Гайфулла әфәндегә кармакка кадәр бүләк иткән. – Иртән-иртүк торып мин балык тотарга йөрим. Дуслар белән дә, аерым үзем генә дә барам. Җырчы дустым Равил Харисовка рәхмәт инде. Балыкны бик оста итеп тотарга ул өйрәтте. Беренче вакытларда аның балык тотканын шаккатып карап тордым. Кармакны суга салуга, балыклар аңа эләгә иде. Аңа карап мин дә өйрәндем. Тормыш иптәшем Бриллиант: “Балыкны күп тотма”, - дип орышып озатып җибәрә (көлә.) Мин кайчакта артык күп тотып, балыкның берникадәрен кире суга җибәрәм. Балык чистартуның эше күп шул. Ашарга гына тәмле. Аеруча миңа аның тоту процессы ошый. Бер балык эләксә, тагын икенчесен, өченчесен тотасы килә башлый. Үзенә күрә адреналин! Аннары табигатьтә саф һава сулап, суның тынычлыгына таң калып, ял итеп кайтам, - дип сөйләде Гайфулла Абзалов. Җырчының быел җәй аенда тоткан иң зур балыгы 2 килограмм авырлыкта булган. Әйтергә кирәк, Гайфулла әфәндене һава торышы да куркытмый. Ул хәтта яңгыр сибәләп торган вакытта да балык тота. Моның өчен махсус кәчтүм киеп бара икән. Ул балыкчылар өчен эшләнгән. Җилне дә, яңгырны да үткәрми, ди. Берсендә әле җырчы бик кызык хәлгә юлыккан. Якынча 10 килограмм авырлыктагы балык тартып чыгарам дип, кирпич тартып чыгарган. Зур балык эләкте дип, сөенгән үзе. Быел җырчы тоткан балыкларын бакчадагы бассейннарына да җибәргән. Үрчетү нияте белән түгел, ә яшәсеннәр дип ашатып торган. Аннары аларны кире күлгә җибәргән. Сазан, карась (табан, кәрәкә) балыклары булган икән. Җырчының тормыш иптәше Бриллиант аның бу шөгылен хуплый. Әмма үзе балык тотарга йөрүдән баш тарта. Күбрәк өй эшләре белән мәшгуль икән. Аның каравы, гомере буе хисапчы булып эшләүче Бриллиант ханым үзенә бер шөгыль тапкан. Ул да булса, фотосурәткә төшерү икән. Үз эшенең остасына әйләнеп, аны туйларга фотосурәткә төшерергә чакыралар, ди. Җырчы Гайфулла Абзалов тоткан балыгын ничек әзерләү серләренә дә төшендерде. Артык катлаулы түгел, ди. Чистарткан балыкның эчен һәм тышын манный ярмасы белән сылый да, майлы табага салып кыздыра. Гадәттә балыкны әзерләгәндә онга бутап кыздыралар бит. Ә ул башка төрле ысулны куллана икән. Шулхәтле тәмле булып, кызарып пешә! Авызда кетер-кетер килеп, телләр йотарлык була, ди.  1 2 Эльза ГАЗИЗОВА | 12.09.2014 (полный текст новости)

  • 2014-09-12 02:55 Камал театрының Алма-Атадагы гастрольләреннән ФОТОрепортаж
    12.09.2014 Мәдәният     1 2 3 4 5 6 7 | (полный текст новости)

  • 2014-09-12 02:55 Мөселман киносы фестивале ябылу тантанасыннан ФОТОрепортаж
    11.09.2014 Мәдәният Казанда быел 10нчы тапкыр үткәрелгән мөселман киносы фестивале тәмам. Бүген кич "Пирамида"да узган ябылу тантанасыннан фоторепортаж:                 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 Шамил АБДЮШЕВ фотолары --- | 11.09.2014 (полный текст новости)

  • 2014-09-12 02:55 ИКЕА Казанда татар телен кирәк санамый (ВИДЕО, ФОТО)
    12.09.2014 Милләт Дөньяда танылган ИКЕА сәүдә челтәре Татарстанның телләр турындагы канунын танымый. Ул эшендә бары тик бер тел – урысчаны куллана. Казанда эшләүче ИКЕА татар телендәге мәгълүмат урнаштыруны кирәк дип тапмый. Кибеткә юлыгыз төшсә, игътибар итегез әле шуңа: татар телендә бер генә язу да юк. Сез ничектер, ә мин аңа шаккатам. Республикада ике дәүләт теле һәм канун нигезендә сатып алучылар өчен барлык мәгълүмат бертигез ике телдә язылырга тиеш. Башка кибетләрдә шулай бит. Менә шуларны искә төшереп хат язылды. Аны чит илдәге итәгатьлелек белән укыдылар, игътибар белән бу турыда дәгъваларны, тәкъдимнәрне кабул иттеләр. Казандагы сәүдә үзәгендә: “Безгә һәр сатып алучының фикере мөһим һәм кадерле, ИКЕА яхшы якка үзгәрергә тели, бу эштә сезнең булышуыгыз безгә әһәмиятле” дигән сүзләр белән хатны теркәп, мөһер сугып, рәсми җавап көтегез дип озаттылар. Җавап үзен озак көттермәде. Сатып алучылар белән элемтә бүлеге менеджеры Юлия Соколованың хатында болай диелгән:   “Әлеге вакытта ИКЕА кибете Русия Федерациясе кануннарына нигезләнеп эш итә. Алар Русиядә, шул исәптән Татарстанда да үз көчендә. “Сатып алучыларның хокуклары турында” дигән канунның 18 маддәсенең 15нче пунктында сәүдә кагыйдәсе, сатучы, тауар, аның җитештерүе турында мәгълүмат урыс телендә языла, Русия Федерациясенең субъектлары, Русия халыклары телләрен өстәмә куллану сатучы карамагында дип язылган.   Татарстан – күп милләтле республика, без биредә яшәүче һәр халыкның телен, мәдәниятен ихтирам итәбез. Бөтен халыкларның телләрендә мәгълүматны бирү техник яктан оештыру авыр булганлыктан, кибет эшендә Русиянең дәүләт теле булган урыс телен кулланырга карар иттек. Киләчәктә сезнең тәкъдимнәрне исәпкә алырга тырышырбыз”.   Мин дә барлык халыкларны яратам, аларны ихтирам итәм, әмма минем хатта сүз республикадагы барлык халыкларның телләре турында түгел, ә “Дәүләт телләре турындагы” канун турында бара, ә анда акка кара белән татар һәм урыс телләре бертигез дип язылган.   Казанда башка чит ил сәүдә челтәрләре дә уңышлы эшли, мәсәлән, “Метро Cash & Carry”, “Ашан”, “Selgros Cash & Carry” һәм башкалар.  Аларның барысында да мәгълүмат бертигез ике телдә языла. Алар белән бу турыда берничә тапкыр сөйләшкән булды, барысы да Татарстанда ике теллелек, канун нигезендә без мәгълүматны ике телдә биререгә тиеш”, – дип җавап кайтарганнар иде. Ике телдә хатасыз язар, бу эшне башкарыр өчен махсус белгечләр яллаган. Дөрес, “Метро”да хаталы элмә такталар бар, берничә ел элек алар аны төзәтергә вәгъдә иткән иде. Әмма үзебезнең республиканың “Бәхетле”, “Эдельвейс”лары белән чагыштырганда, алар Татарстанда яшәүчеләрнең күпчелеген тәшкил иткән татарларның телен исәпкә алып эшли. Соңгыларында “икмәк” белән “сөт” дигән сүзләрдән башка татар телендә бернинди дә мәгълүмат юк.   Хәер, Казандагы кибет башлыклары мине аңламаса, бу кибеткә нигез салган Ингвар Кампрад аңлар дигән уй бар. Алар кайбер шәхесләрдән аермалы, мультикультур, демократия шартларында яши, канунның өстенлеген белә һәм аңа буйсына. Аларда да берничә дәүләт теле булган илләр бар, болар аз санлы халык дип тормыйлар, канунда теркәлгән халыкларның барысының да телләре исәпкә алына, дәүләт тарафыннан саклана, калган ватандашлары да моңа бик игътибарлылар.   Эзли торгач, адресын таптым мин аның. Казан фоторәсемнәре белән бергә конвертка инглиз, швед, татар телләрендә язылган хат салдым. Башкалабыздагы ИКЕА турындагы хәлләрне бәян итеп, чыгу юлларын бергә эзләргә тәкъдим итеп, сәламәтлек, озын гомер теләп сәлам юлладым. Шәт, барып җиткәндер. Укыгандыр, Казан сурәтләрен карагандыр, бәлки, суыткычына ук ябыштырып куйгандыр. Ингвар Кампрад бу турыда үз сүзен әйтер дип уйлыйм. Европаның күп илләрендә берничә дәүләт теле һәм берсе дә ул канун чиген узарга базмый. Курка. Әлегә җавабын көтәм.   Тагын Мәскәү урнашкан  ИКЕАның төп офисыннан да рәсми җавап көтәм. Русиядәге ИКЕА ике төрле стандартлар белән эш итә булып чыкты. Башкортстанның башкаласы Уфада да ИКЕА эшли. Әмма Татарстаннан аермалы, биредә швед компаниясе Башкортстандагы дәүләт телләре турындагы канунга нигезләнеп сәүдә итә булып чыкты. Нәрсә бу: ялгышлыкмы, әллә ике төрле стандарт белән эш итүме? Ник бер республикада телләргә караш уңай, икенчесендә тискәре? Икеа татар теленә читкә этәрә булып чыгамы? “Игнор” нәрсәгә бәйле?    Мәскәүдәге ИКЕА офисында бу турыда беләләр. Шалтыраттым, аңлаттым, хат язуымны үтенделәр.  Иренмәдем, яздым. “Рәхмәт сезгә, бу турыда җавап бирербез”, – дип вәгъдә иттеләр. Көтәм.   ​Уфадагы ИКЕА бертигез ике телдә мәгълүмат бирүе аларның кеременә зыян китергән дип уйламыйм, шуңа күрә Казандагы ИКЕА эш алымында ике телне куллануы сатуга комачауламавына иманым камил. Киресенчә, үзләренә күрә девидентлар булыр иде. Демократик республикада яшиләр икән, үзләре дә демократик мөнәсәбәтләр яклы икән, исбатлап күрсәтсеннәр. Ни дисәң дә, татарга таба бер адым ясасалар, татар “рәхмәт төшкерләре”, дип аларга таба биш адым ясап, керемнәрен арттырачак. ИКЕАда йөргән чакта элмә такталарындагы барлык сүз диярлек татарчага тәрҗемә ителә. Йөгерек тел белән тәрҗемә ителсә, шундый күңелле булыр иде ИКЕА урыс телендә тәмле итеп кызык итеп язарга ярата, менә татарча да шәп кенә килеп чыга ул. "Ятып кара, бу бик уңайлы карават", "Мин - уңайлы урындык. Мине йортына алып кайт", "Йомшак кәнәфигә утырып ял ит", "Фатирыгызга нур өстәрмен"  дип язылса, теге-яки бу тауарны сатып алмый түзеп буламы?   Миңа калса, Казандагы әлеге ялгышлык урындагы түрәләр аркасында чыккан. ИКЕАның хатасы булмаган ул. Безнең пешмәгән түрәләр чит ил сәүдәгәрләренә биредә икетеллелек турындагы канун булганын аңлатырга кирәк дип тапмаган. Үзләренә тел кирәкмәгәнгә башкалар да аны кирәксенми дип уйлый бит ул. Ә миңа, минем тирәдәге күпсанлы татар телле дуслар, танышларыма да бу мөһим. Миңа үз телемдә сөйләгән сатучылар, тауарлары турында аңлатманы татарча язулары, татарча аудиоигъланнар белән эш   итүләре кирәк. Бу – минем, Татарстан ватандашы буларак, гап-гади хокукым. Аны бозмауларын телим.     1 2 3 4 5 6   Римма ӘБДРӘШИТОВА | 11.09.2014 (полный текст новости)

  • 2014-09-12 02:55 Казан Җыены - 2014
    12.09.2014 Бәйрәм Казан ханы башкала халкына нәрсә дип әйтер? Кол Шәриф дәвамчысы кем булыр? Тукай Казан Җыенына кем белән килер? 20 сентябрь 14 – 18.00 сәгатьтә Камал театры мәйданында Казан Җыены узачак. Казан Җыенын “Иман йорты” яшьләр клубы, Г. Камал театры Казан мэриясе ярдәмендә үткәрә. Казан Җыены Татарстан башкаласында традицион чарага әйләнәчәк. Җыенның генераль спонсоры - ОАО "Таттелеком” (генераль директоры Лотфулла Нурислам улы Шәфигуллин).  20 сентябрьдә Г.Камал театры каршында узачак әлеге бәйрәмдә тарихка кайту (Кол Шәриф, ханнар, Сөембикә, китаплар, музейлар, тарихи шәхесләр, борынгы җырлар) да, мәгърифәтне искә алу да (китаплар сату, Мәгърифәт мәйданы), элекке сәүдәгәрләр,  байлар һәм гади халык та җыела торган базар мәйданы (Ярминкә-базар), нәниләр өчен онытылмаслык бәйрәм ясаучы Балалар мәйданы да булачак. Иң популяр татар җырчылары сәхнәдә татар җырларын, татар мөнәҗәтләрен яңгыратса, милли-фольклор төркемнәр халыкны КАЗАН ҖЫЕНЫНА каршы ук алып торачак.    Көз – татар халкы өчен яңа тормыш башланып китү чоры. Җәйге-көзге эшләрдән арынгач, халыкның мәгърифәткә, гыйлемгә тартылу вакыты. Уңышлар җыйганнан соң уза торган көзге җыеннар да халык арасында аеруча бер тынычланып калу, чын күңелдән бәйрәм итү белән бәйле. КАЗАН ҖЫЕНЫ – шул атмосфераны халыкка җиткерү өчен оештырыла да. Быел Корбан Гаетенең шулай ук көз вакытына туры килүе аеруча күңелле сәбәп булып тора.   Авыл белән шәһәр, ял белән эш, мәгърифәт белән сәнгать очрашкан чорда милли һәм дини культураларны да берләштерүче КАЗАН ҖЫЕНЫ халкыбыз өчен әһәмиятле һәм онытылмас чара булып китергә хаклы. Оештыручылар моның өчен бөтен көчен куя да инде: афишалар бөтен шәһәр буйлап таратылса, КАЗАН ҖЫЕНЫ турында мәгълүмат күп кенә радио-телевидение, басма матбугат чараларында чыгып тора.   Чара 14.00 сәгатьтә башланып 18.00гә кадәр дәвам итәчәк.   Казан җыенында «Сорнай» ансамбле, «Казан егетләре», «Бәрәкәт» ансамбле, Миңгол Галиев, Илсаф, Илназ Сафиуллин, Ильяс Халиков,Резедә Шәрәфиева, Алинә Сафиуллина, Алсу Хабибуллина, Илсөя Бәдретдинова, Гөлнара Габидуллина, Илнар Ялалов, Дилә Нигъмәтуллина, Салават Миңнеханов һәм Гүзәлем, Нурзадә, Гөлназ Батталова, Рөстәм Асаев, Илназ Миңвәлиев, Айдар Сәрвәров, Гөлназ Шакирова, Динә һәм Рафаэль Латыйповлар, Лилия Гиматдинова, Фирүзә Хафизова һ.б.  чыгыш ясаячак. Җыенның концерт өлеше режиссеры Татарстанның халык артисты Илдар Хәйруллин.     1     2       | 12.09.2014 (полный текст новости)

  • 2014-09-12 02:55 Пешергән белми, ашаган белә
    12.09.2014 Җәмгыять Узган атнада казанлы Сергей Статиковны көтмәгәндә Әгерҗе хастаханәсенә салганнар. Ул эш буенча Әгерҗегә барып, Мамадышта юлчылар тамак ялгый торган урында (аны төрлечә атыйлар: “Рәхмәт аланы”, “Яшел тукталыш”, “Пирожки базары” һ.б.) өчпочмак ашап агуланган... Кич буе эче китеп, икенче көнне “Ашыгыч ярдәм” чакырткан. Өчпочмак хастаханәгә илтә – Ашаганда, өчпочмак бернинди шик тудырмады, киресенчә, бик тәмле иде, – дип исенә төшерә Сергей. – Кичке якта бик костырды, диарея башланды. Хастаханәдә өченче көн ятам, әмма авырту һаман да бетми. Миңа соңрак Мамадыштагы сатучылар өчпочмакны төнге икедә китерә, дип әйткән иде берәү, ә мин көндезге икедә алдым. Димәк, 12 сәгать үткән булып чыга.   Сергей үзен атна буе диярлек интектергән өчпочмакны саткан кешенең сабагын укытмакчы. Әмма ничек икәнен белми. Без мондый мондый хәлгә эләккән һәм эләгергә мөмкин кешеләргә үз хокукларын яклау тәртибен аңлатабыз.    Татарстан буенча Роспотребнадзор идарәсенең Саба бүлеге (оптимизация җилләре кагылып, күптән түгел Мамадышны да шул бүлеккә керткәннәр) җитәкчесе Рәшид Фатыйхов әйтүенчә, аларның территориясендә быел кафе яки юл буендагы ризык ашап агуланучылар булмаган. Бәлки, булгандыр да, шикаять язып кына тормаганнардыр. Мондый очракта иң элек шикаять язарга кирәк. Моның өчен Роспотребнадзорның Казандагы идарәсенә (Большая Красная урамы, 30) мөрәҗәгать итәргә яки гозерегезне сайтта (http://16.rospotrebnadzor.ru, астарак сары фонда “прием ообращений граждан” дигән кызыл төстәге язу) калдырырга мөмкин, сатып алынган товарга чек булмавы – киртә түгел. Шикаятьне мөмкин кадәр җентекләп язасы. Идарә белгечләре сезгә хезмәт күрсәткән кафены тикшереп, 30 көн эчендә җавап язып җибәрәчәк. Әгәр кафе, юл буендагы сатучыларның гаебе расланса, аларга штраф чәпәячәкләр, сезгә дә компенсация түләнәчәк.   “Вконтакте” челтәрендә Сергей өчпочмак белән агулануы турында язгач, Казанда яшәүче Андрей Князев мондыйрак комментарий сырлады: “Мин дә агуландым, ләкин “Киш-миш”та. “Ашыгыч ярдәм” белән йогышлы авырулар хастаханәсенә алып киттеләр. Соңрак кафедан 5 мең сум компенсация алдым”.    Ачыклык кертү нияте белән Андрейга шәхсән мөрәҗәгать иткәч, ул: “Без бу хәлнең матбугатка да, телевидениегә дә эләкмәве турында килештек”, – диде.    Җәеннең йорыгы – бик майлы   Шушы вакыйгадан соң мин дә Мамадышның “Рәхмәт аланы”на барып, ашказанымны сынап карыйсы иттем. Белгәнегезчә, анда хәзер төзекләндерү эшләре бара. Шуңа да карамастан, сатучыларның кәсебе кайнапмы-кайный. Шулай итеп, бер сатучыдан өчпочмак сатып алып авыз иттем.    – Бу тирәдә ашарга да куркыныч хәзер. Әнә, берәү моннан өчпочмак алып ашаган да агуланган, дип сөйлиләр... – дип суга арты белән төшкән аптыраган үрдәк булып кыландым.   – Әкият! Беркемнең дә агуланганы юк әле. Үзем дә әле яңарак кына килдем, ярты сәгать үттеме, юкмы, – дип мине тынычландырырга ашыкты сатучы апа.   Әмма икенче бер сатучы башкача “сайрады” – аңардан берәү ысланган җәен балыгы алган да берничә көннән соң килеп: “Синнән алган балыкны ашап, эчем китте” – дип зарланган.   – Син аны кайда һәм ничек ашадың соң? – дип сораган сатучы.   – Гаражда алты кеше утырып ашадык. Тик шуннана соң никтер миңа гына начар булды, – дигән клиент.   Балыкны саткан апа әйтүенчә, абзый җәеннең койрыгын ашаган, ә койрык бик майлы була икән. Ашказанына ярамаган, күрәсең.   Үзе килгәннең хакы олы...   Юл буенда гына түгел, өченче башкала статусын йөртүче Казанда да халык агулана. Фаст-фуд ватаны буларак даны чыккан “Макдональдс”ның Казандагы “адаш”ы – кабат игътибар үзәгендә. Тик бу юлы Роспотребнадзор идарәсе түгел, ә Апаста яшәүче Фәрит Фәйзуллин тынгылык бирми. Баксаң, сентябрь башында ул, эш буенча Казанга килеп, Сәет-Галиев урамындагы ресторанда тамак ялгаган. Ә берничә сәгатьтән соң ашказаны сигнал бирә башлаган. Райондагы табибларга мөрәҗәгать иткәч, алар “ризык белән агуланган”  дигән диагнозы куйган. Фәйзуллин ресторанны судка биреп, рухи зыян кичергәне өчен 500 мең сум таләп итә.   Август аенда Роспотребнадзор белгечләре әйтмичә-нитмичә генә “Макдональдс”ның җидесендә (дүртесе – Казанда, калганнары – Бөгелмәдә, Түбән Камада һәм Чаллыда) “кунак” булып киткәннәр иде. Без бу хакта язып та чыктык. Үзе килгәннең хакы олы, чакырып килгәннең аты олы, ди халык. “Макдональдс” өчен әлеге кунакларның хакы, чыннан да, артыгы белән олы булды, ахрысы. Казандагы ресторанның берсендә эчәк таякчыгы табып, ә Түбән Камадагысында тавык итле ризык гигиена таләпләренә туры килми, дигән нәтиҗә чыгарып, бөтен дөньяга фаш иттеләр үзләрен.   Ризык белән агуланган очракта нишләргә?   1. Агуланганда кеше организмында су кими. Аның белән бергә баш мие һәм йөрәк эшчәнлеге өчен мөһим булган микроэлементлар юыла. Моңа юл куймас өчен, бер стакан суга кирәк кадәр тоз салып, биш минут саен бер чәй кашыгы эчәргә.   2. Табибика мөрәҗәгать итәргә. Ул чирне китереп чыгарган матдәләрне бетерә торган антибиотик язып бирәчәк.   3. Сыйфатсыз ризык ашаганнан соң, ашказаны борчып тора икән, даруханәдә сатыла торган күмер эчәргә. Үзегез белән ике пачка йөртегез, чөнки кешенең һәр ун кило авырлыгына берәр төймә туры килә. Әгәр сез 60 кило икән, алты төймә эчәргә кирәк.   Сүз уңаеннан.  Ашказаным Мамадыш өчпочмагы сынавын “биш”легә узды. Теге эче киткән сыер бөтен көтүне пычрата дигәндәй, эчне җибәргән өчпочмак аркасында да теләсә-кайда ашау шүрләтә башлады инде.   P.S. Без бу язманы Татарстан буенча Роспотребнадзор идарәсе мәгълүматлары белән баетмакчы идек. Әмма матбугат хезмәтендә, җавапны җиде көн эчендә көтегез дип, саннарны оператив рәвештә җиткерә алмадылар.    Линар ЗАКИРОВ | (полный текст новости)

  • 2014-09-11 10:34 Аның туганнары – танылган шахматчылар
    10.09.2014 Спорт Бу дөньяда тормыш кешене кайларга гына илтми, кемнәр белән генә очраштырмый, күрештерми, кемнәр белән генә кавыштырмый икән?! Сугыш елларында Похвистнево районының Иске Мәчәләй авылында яшәүче Хәкимә исемле яшь чибәр кызны Куйбышев шәһәренә (хәзерге Самара) фронтка корал җитештерүче заводка эшкә җибәрәләр. Нәкъ шул чакта ул биредә Азәрбайҗаннан килгән бер егет белән таныша. Очраша торгач, алар өйләнешәләр, бер-бер артлы өч уллары Хәким, Рәфыйк, Хәмит туа. Сугыштан соң гаилә туган якларына - Азәрбайҗанның Зәнгелан шәһәренә күченеп китә, соңрак Сумгаитта яши башлыйлар. Тик Мамедьяровлар Хәкимә апаның туган авылы Иске Мәчәләйне дә онытмыйлар, үткән гасырның алтмышынчы еллары башында әниләре вафат булгач та, сирәк булса да, кунакка кайткалыйлар. Биредә аларны үз итеп Хәкимә апаның төп йортында яшәүче икетуган энесе тиешле Һади Морһабинов каршы ала. Ә ул Самараның танылган эшкуары, өлкә татар җәмәгатьчелеге лидерларының берсе Фәхретдин Канюкаевның әнисе Галимә апаның бертуган энесе икән бит. Менә шундый тыгыз туганлык җепләре белән бәйләнгән бүген Иске Мәчәләй авылы һәм ерак Азәрбайҗанның Сумгаит шәһәре. Быелгы Рамазан бәйрәме көнне әнисенең төп йортында ураза гаетенә багышлап үткәрелгән Коръән мәҗлесендә Фәхретдин әфәндегә Азәрбайҗаннан килгән туганнары - Хәмит һәм Рәфыйк абыйлары Мамедьяровлар белән беренче тапкыр очрашырга, күрешергә насыйп булды. Ә Мамедьяровлар - бүген Азәрбайҗанда гына түгел, Россиядә дә, дөньяда да танылган шахматчылар гаиләсе. Хәмит вакытында үзе дә шахмат уйнау белән шөгыльләнгән, аннан кызлары Зәйнәп белән Тюрканны, улы Шахриярны шахмат серләренә өйрәткән. Аларның барысы да төрле елларда Азәрбайҗан чемпионы исемен яулаган гроссмейстерлар. 1985 елда туган Шахрияр аеруча зур уңышларга ирешкән дөньякүләм билгеле шахматчы, халыкара гроссмейстер. Ул 2003 һәм 2005 елларда 20 яшькә кадәр яшүсмерләр арасында ике тапкыр дөнья чемпионы исемен яулаган бердәнбер шахматчы. Ә 2013 елда Ханты-Мансийскида үткәрелгән тиз шахмат буенча дөнья чемпионатында алтын медальгә ия булган. Ике тапкыр – 2009, 2013 елларда, Азәрбайҗан җыелма командасы составында халыкара гроссмейстер Шахрияр Мамедьяров Европа чемпионы дигән мактаулы исемне яулаган. Ә инде аның төрле зур турнирларда катнашкандагы җиңүләрен санап та бетерерлек түгел. Менә шундый күренекле туганнары бар икән бит Фәхретдин әфәнде Канюкаевның. - Казанда “Корстон” үзәгендә үткәрелгән халыкара турнирда мин Вишванатан Ананд өчен җан аткан идем, ә бит анда үземнең өчтуган энем Шахрияр Мамедьяров та уйнаган ич. Мин моны белмәгәнмен дә. Менә хәзер аның өчен җан атачакмын инде, - ди Фәхретдин әфәнде. Югарыдагы фотода Азәрбайҗанның танылган шахматчысы Шахрияр МАМЕДЬЯРОВ. Бәйрәм табынында туганнар очрашуы (сулдан уңга) Фәхретдин КАНЮКАЕВ, Хәмит һәм Рәфыйк МАМЕДЬЯРОВЛАР.   Рәфгать ӘҺЛИУЛЛИН | (полный текст новости)

  • 2014-09-11 10:34 Ваһапов фестивале тәкъдим итә: Илһамга мәдхия!
    11.09.2014 Мәдәният 26 сентябрьдә Тукай филармониясендә Рәшит Ваһапов фестивале, үзенең 10 еллыгы уңаеннан, уникаль проект – “Илһамга мәдхия!” дип аталган концерт-тамаша тәкъдим итә. Бу көнне Ваһапов фестивале лауреатлары Рөстәм Асаев, Ришат Төхвәтуллин, Артур Исламов, Сиринә Зәйнетдинова, Илүсә Хуҗина, Марсель Вәгыйзов, Гөлсирин Абдуллина - легендар Илһам Шакиров хөрмәтенә җырлаячак. Шулай итеп Ваһапов фестивале бөек остазга җырлы рәхмәтен җиткерергә ниятли. Бәйрәм кунаклары арасында – Башкортстанның атказанган артисты Илһам Вәлиев, Татарстанның халык артисты Фердинанд Сәләхов, яшь җырчы Ярамир, виртуоз музыкант Ринат Вәлиев. Концертта “Казан” бию ансамбле, “Казан нуры” оркестры һәм “Мирас” инструменталь ансамбле катнаша.   Билетлар – филармония һәм шәһәр кассаларында. Белешмәләр өчен – 296-06-27.   Илһам – безнең горурлыгыбыз! Илһам – безнең символобыз! Илһам белән очрашу – тарихи мизгел! Рәхим итегез!     | (полный текст новости)

  • 2014-09-11 10:34 Татарстанда балыкчы югалган
    11.09.2014 Җәмгыять Бу хәл моннан дүрт көн элек Түбән Кама районының Каенлы авылында килеп чыга. Биредә җиде балыкчы махсус җиһазлар ярдәмендә балык тоту белән шөгыльләнә. Шул вакытта аларның берсе юкка чыга. 1980нче елгы ир-атның югалуы турында полиция хезмәткәрләренә аның хәләл җефете хәбәр итә. Хәзерге вакытта аны эзләү белән полиция хезмәткәрләре, коткаручылар, водолазлар һәм волонтерлар шөгыльләнә. | 11.09.2014 (полный текст новости)

  • 2014-09-11 10:34 Татарстан парламентына кемнәр сайлансын? (ВИДЕО-СОРАШТЫРУ)
    11.09.2014 Сәясәт Татарстан парламентына сайлауга санаулы көннәр калып барганда Азатлык Бауман урамында сораштыру уздырды. "Татарстанның яңа парламентында кемнәрне күрергә теләр идегез?", дигән сорауга җаваплар төрле булды.       Райнур ШАКИР | 10.09.2014 (полный текст новости)

  • 2014-09-11 10:34 Миләүшә һәм Рүзәл Мөхәммәтшиннар: “Милләтебезгә файдалы кеше үстерәсе килә” (ФОТО)
    11.09.2014 Җәмгыять Рүзәл Мөхәммәтшин әле бик яшь булуына карамастан, татар әдәбияты, шигърияте дөньясында шактый билгеле шәхес. Республиканың Муса Җәлил исемендәге премиясе лауреаты, “Идел” журналының шигърият бүлеге мөхәррире, “Каралама”, “Бүре мин” кебек шигырь китаплары авторы ул. Универсиада вакытында дөньяны шаулаткан “Ак бүре” операсының либретто авторы үзебезнең Рүзәл икәнен белү һәр татар кешесендә горурлык хисләре уяткандыр. Соңгы елларда Рүзәлнең тагын бер вазыйфасы артты: ул гаилә башлыгы да. Хатыны Миләүшә белән Идел исемле ул үстерәләр. Иҗади гаилә бала тәрбияләү серләрен безнең белән дә уртаклашырга булды.     “Телефон түгел, кеше икән...”   Рүзәл белән Миләүшә сабакташлар. 6 ел очрашып йөриләр. Өйләнешкәч үк, икесе тиң бала алып кайтырга ниятлиләр. Менә ул сабыйны түземсезләнеп көткән, хыяллар диңгезендә йөзгән 9 ай. “Ниндидер күңелле ягы гына күз алдына килә иде, – дип хатирәләрне яңарта Рүзәл. – Күңелле мәшәкатьләр. Балабыз гел елмая, көлә, имеш... Рекламадагы кебек. Ләкин ул тугач, үземнең кинәт кенә олыгаеп китүемне сиздем. Шул көннән үзем өчен яшим дигән сүз, гомумән, юкка чыкты”. Беренче тапкыр сабыйны кулга алган вакытларны искә алабыз. “Күктән төшкән кебек булмады, – ди ул. –  Әнисенең көмәнендә чагында ук сөйләшеп йөрдем бит. Табиблар куйган вакыт буенча 6 июньдә туарга тиеш иде. Ул 17 майда – 3 атна алдан туды. 16сы кичендә сөйләшеп ятам: “И-и улым, улым... Сине бик күрәсем килә, сагындым, кайчан туасың инде?” Икенче көнне хатынны бала тудыру йортына илттем. Баксаң, мин сөйләшеп яткан ул көн Рәгаиб кичәсе – Мөхәммәд (с.г.в) пәйгамбәрнең әти-әнисе никахлашкан кич булган икән. Ә ул көнне теләгән барлык теләкләр чынга аша. Һәрхәлдә, кайтып сөйләгәч, авылыбызның Акъәбисе шулай диде. Баланы кулга тоттырдылар. Беренче хис: өченче элемент – менә сиңа яңа телефон, машина алган кебек. Ә сабый кисәк кенә кулымда селкенеп куйды. Мин тетрәнеп киттем: ул тере, ул кеше бит! Телефон-фәләннәр генә түгел...” Миләүшә бу хәлне искә алып көлә. “Ул чакта мин дә баланы ничек исән-сау тудырырмын, дип кенә уйлап йөрдем. Ничек тәрбияләрмен, дигән уй башка да килеп карамады”.    Әти кеше яңа һөнәрләрне бик теләп үзләштерә: тартмадагы бала ризыкларын болгатып ботка ясарга, биләүсә, ыштаннар юарга, бишек-коляска селкетергә өйрәнә. “Беренче айлар минем өчен бик авыр булды. Моңарчы вакытымның күп өлешен иҗатка багышлый идем. Ә монда дөнья үзгәрде – биләүсәдә яткан балаңа иҗат кирәк түгел. Мине генә кара син, ди. Концерт куеп алуларын да өстәсәң, тынгысызлык бик авыр тәэсир итүен чамалагыз инде...”     Идел бит ул – киң бит ул   “Исем кушканда башка вариантлар булмадымы?” – дип кызыксынабыз. “Минем халкыбызны ача торган чын төрки-милли исем кушасы килде, – дип җаваплый Иделнең әтисе. – Хатын башта риза булмаган иде. Бала тудыру йорты тәрәзәсеннән күрсәткәч: “Күр, Идел исеме шундый килешә бит”, – дидем. Бу вакытта аның да фикере үзгәргән иде. Иделнең әтисе булу минем өчен дә бик зур җаваплылык алу дигән сүз. Берүк тәүфыйклы, игелекле бала булсын. Әле исемне йөртеп кенә түгел, күтәреп тә бетерергә кирәк. Идел исемле манкорт үстерүдән Аллаһ сакласын!”   Хәзер Иделгә яшь тә 3 ай. Берәр җиргә чыгып китәсе булса, әнисе ышанып калдыра микән? “Бала, нигездә, әни тәрбиясендә, шулай да мине чит итми, – ди Рүзәл. – Рәхәтләнеп уйныйбыз. Дөрес, без икебез дә бер төсле, “арбалырак” – минем белән булганда ул я егыла, берәр җирен бәреп авырттыра, я пычрана, я җир ашый башлый...” Ә мин “Идел” журналының юбилей кичәсен искә төшерәм. Рүзәл сәхнәдә шигырь укыган саен, балконда әнисенең җылы кочагына чумган Идел дә нәни йодрыкларын селкеп, үз телендә “шигырь укып” утырды. “Улыбыз һәрвакыт әтисенең шигырь укуына мөкиббән булды, – ди Миләүшә. – Рүзәл өйдә китап тотып укый башласа, кечкенәбез дә әтисен кабатлый. Телевизордан чыгыш ясаганын күрсә, танып, сөйләнә-сөйләнә кулларын селкергә тотына”.    Очрашып йөргән вакытта Рүзәл белән Миләүшә, кимендә 5 бала үстерәбез, дип фаразлый. Шулай булмый ни, үзләре дә ишле гаиләдә үскән кешеләр ич. Тик тормыш баскач, икенче төрле фикер килә. “Без күп бала алып кайтып, тәрбияләп үстерергә риза, ләкин, бик тотрыксыз илдә һәм заманда яшибез, – диләр. – Иртәгә нәрсә буласын белмәгән көе, андый адымга барып булмый, тиеш тә түгелбез. Туфан Миңнуллинның “Саташу” пьесасын беләсездер? Гүзәл исемле кыз, укып бетергәч, әти-әнисен судка бирә: әти-әниләре, янәмәсе, аңа шарт тудырмаган, хокукларын кыскан, аны тудырып җинаять эшләгән, нинди илдә яшәгәнегезне белә торып, бала тудырырга тиеш түгел идегез, ди ул. Нинди тетрәндергеч сүзләр. Аларны ишетергә язмасын иде, әлбәттә”.    Шәһәр әрсезләр тәрбияли   Сүз сөреше авылга күчә. Анда бала үстерү яхшырак дип таныйбыз. Миләүшәнең фикере мондыйрак: “Шәһәрдәге 20 квадрат метрда бала берничек тә сыешып бетә алмый. Урын таба алмый ул. Иртәме-соңмы, елый, канәгатьсезлек белдерә башлый. Гомумән, шәһәр ул, бер яктан, шәхестән бүген таләп ителә торган кыюлык, әрсезлек тәрбияләсә, икенче яктан барыбер рухи дөньяңны кыса торган җир. Кая чыксаң да, таш йортлар басып тора, тыз-быз машиналар. Һәм син шулар эчендә бер кисәк кенә. Ә авылда – дала. Үзеңне бу киңлеккә хуҗа итеп тоясың. Шәһәр ирек хисен тәрбияли алмый. Тик бала үстерер өчен шәһәрдә мөмкинлекләр әйбәтрәк. Иделне нинди түгәрәкләргә йөртергә икәнен тәгаенләп куйдык инде”. “Безнең авыл гүзәл табигатьле, болыннары, елгасы, урманнары – ул яктан бик шәп, – дип сүзгә кушыла Рүзәл. – Ә эчеңдә котырган иҗади хисләргә бернинди йөгән юк. Китапханә, мәсәлән, мин мәктәпне тәмамлар алдыннан гына ачылды. Мәктәп 9 чакрымда. Бернинди түгәрәкләргә йөрермен димә. Баянда, гармунда, гитарада уйнарга хыяллана, хоккей ярата идем. Ә ул хыяллар пшик булып калды. Бердәнбер юанычым – китап булды, шуңа тотынып чыгарга тырыштым”. “О-о, димәк, Идел каникулларга авылга кайтачак инде”, – дип төрттереп алабыз. “Бик теләп тә, ләкин җәмәгатем моңа әзер түгелдер, – ди әти кеше. – Миләүшә бик нечкә күңелле. Әле монда 2 сәгатькә берәр җиргә чыгып китсә дә, сагындым, дип елап кайта”.   “Сак-Сок” тәрбиясе   Әти-әни булырга өйрәткән курслар, мәктәпләр дә бар. Кичә генә егет-җилкенчәк булып йөргән кеше кинәт кенә әти булса, мондый курсларны үтү кулайрак түгел микән? Әмма бу җәһәттән Рүзәлнең сүзләре шактый катгый. “Йөрмәдем, йөрергә уйламадым да. Бу мәсьәләдә нәкъ менә үзебезнең халкыбызның буыннан-буынга күчкән тәрбия чараларына ныграк таянам. Гәрчә бу өлкәдә психология китаплары, интернетта видеолар да җитәрлек. Әлбәттә, алардан да тамызып була торгандыр, ләкин иң яхшысы – сыналган әби-бабай тәрбиясе. Анысы катып калган әйбер генә түгел, этаптан этапка күчкәндә үзгәрә, эволюция кичерә. Мин әти кебек булырга телим. Аның ныклы характерын тоеп, гел шөлләп яшәдем, ул хис әлегәчә сакланды кебек... Әни әни инде ул, кирәксә дә сүгә, кирәкмәсә дә сүгә. Ахырдан аның сүгүенә игътибар итми башлыйсың. Әти бер әйтә, берәгәйле әйтә. Аларның киңәшләренә хәзер дә колак салырга тырышам, тулысынча ышанам”.    Әллә сез бүген тәрбияви шигырьләр язган Рүзәл гомер буе гел тәртипле генә булган дип беләсезме? Аның да тормышның яшенә күрә шактый ымсындыргыч “ярамый”ларына тартылган чаклары булган. Әйдәгез, үзеннән сөйләтик әле. “Тәмәкене бәләкәй вакыттан тарта башладым. Минем бик җайлы. Юклык заманы иде бит. Форсат тугач, әти күп итеп шырпы алып куйган. Әле һаман шуны сызабыз. Ягъни, шырпы бар дигән сүз. Әнә келәттә кабы белән ята. Бабам тәмәке тарта. Аны да запас белән алып куйганнар. Ул булмаса, махоркасы да төргәге белән. Әти-әни эштә, әби-бабай карт. Тәмәке, шырпы “сугасың” да эш бетте. Берсендә, яман әшәкәләнеп, өй тирәсендә үк тарта башладым бит. Һәм әни тотты. Һәрвакыттагыча “контрольный” “Әтиеңә әйтәм!” сүзен ирештерде. Кайтканын котым алынып көтеп утырам. Арып кайтты, ачулы күренә. Тәмәке төпчегемне борын төбемә китерде дә: “Нәрсә бу?” – диде. Шуның белән бетте. Бүтән тәмәкегә якын килмәдем. Тагын бер вакыйга истә калган. Әтинең өйдә сырхаулап яткан вакыты иде ул. Арабыз яшь ярым гына булган сеңелкәш белән гел сугышабыз, нидер бүлә алмыйбыз. Әти күзәтеп яткач, “Сак-Сок бәете” тартып чыгарды һәм минем кулга тоттырды. “Сак урынына – “мин”, ә Сок урынына “Рәзимә” дип укы!” – ди. Укыйм, үзем дер-дер калтырыйм, әнкәй каргый, без күрешә алмыйбыз... Әле дә шул халәтем искә төшеп, тәннәрем чемердәп китә. Мин әлегәчә һәр гамәлемне әти күзлеге аша үткәрәм. Бик молодец кеше ул. Армиядән бик матур калын солдат альбомын алып кайткан. Хәзер дә саклана ул. Анда мактау грамоталары, газетада аның турында чыккан язмалар бар. Кәгазь ише әйбергә аерым мәхәббәт булганга, шушы әйберләр тәэсирендә күз алдымда әтинең искиткеч зур фигурасы калыкты. Гомер буе, әти минем белән горурлансын иде, әти күрсен иде дип тырышып яшим”. Аз сүзле Миләүшә исә ире ишетмәслек итеп безгә болай дип өсти: “Идел дә әтисе белән шулай горурлансын, хөрмәт итсен иде, дип телим”.    Айдагы җир нигә кирәк?   Улы тугач, шагыйрь Мөхәммәтшинның иҗат резеденциясе балконга күчкән. Миләүшәсе, кыш җиткәч тә шунда яшәрсең инде, дип үртәгән итә. Тыйнак кына гаҗәеп урын булган ул. Озынлыгы 2 метр, киңлеккә 1 метр да юк ул резеденция дигәненең. Шунда идәнендә матрас, юрган, мендәр, көндезгә шул җыелып куела, кронштейн белән өстәл. Лампочка сузылган, Хәсән Туфан портреты эленгән. Төнлә язарга бик уңай, ди Рүзәл үзе. Идел дә балконны ярата. Ачык калганын күрсә, атылып керә, шул матраска ятып ауный, уйный, котыра. Әтисенең китапларын да “укыштыргалый”. “Хәзердән үк юрфакка кертергә танышлык эзләп йөргән гаиләләр бар. Иделнең киләчәген бүгеннән кайгыртырга кирәк, дип саныйсызмы?” – дип тә сорыйк әле. “Мин үзем бик ирекле тәрбияләндем, – ди Рүзәл. – Бездә шыр демократия иде. Беркайчан да син болай итәргә тиеш, дигән фикерне көчләп такмадылар. Китап укырга яраттым, язарга яраттым – тыймадылар. Язу-сызу һәм китап изге әйбер булды. Әгәр дәрес хәзерләп утырсың икән, димәк, сиңа кагылырга ярамый. Хәзергәчә шулай. Язып утырганымны күрсә, әти, ниндидер кичектергесез эше булса да, башта сорап куя: “Син кирәкле әйбер белән утырасыңмы соң?” – ди. Мин, әлбәттә, кирәкле булса да, алай дип әйтмим, әти артыннан иярәм. Уку йортын да үзем сайладым. Без, гомумән, күтәренке рух заманында үстек. Милли университет студенты буласы кеше идем. Балам юлына мин дә киртә булып төшмәм, дим. Шул яман гадәтләрдән сакларга тырышырга туры килер инде”.    “Тормышта гел дөрес кенә булырга да ярамый, – ди Миләүшә. – Нишләп бераз уйнап алмаска? Нишләп әкияткә ышанмаска? Мәсәлән, Кыш бабайга. Бернинди начарлыкка өйрәтми ул. Киресенчә, бик матур хисләр тәрбияли. Аннары, ул тәрбия чарасы да бит. Кыш бабай сиңа бүләк алмаячак малай, кара аны, дисәң, шәп бит инде. Тик Идел бәләкәйрәк әле...” “1 яше тулган көнен дә бик тыйнак уздырдык, – дип сүзгә кушыла әтиләре. – Гәрчә, бу вакыйга уңаеннан спектакльләр ясаучыларны да беләбез. Мондый шау-шу аңа, югыйсә, гомумән, кирәк түгел. Менә миңа айда ике гектар җир биргән кебек. Ягъни аңа кемдер күп миллиардлар акча сарыф итәргә мөмкин. Ләкин миңа аннан ни файда? Ә үсә төшкәч, аңлый башлагач, ихтимал, күңелендә матур, җылы хисләр калырлык итеп матурлап уздырасы булыр инде”.   Инде Иделнең бераз үсәсе генә калган. Гаилә башлыгы аңа укырга дип әзерлек чаралары да күргән: татарча тәрҗемә мультфильмнарын, Тукай әкиятләрен алып куйган. Машинада йөргәндә дә Зөһрә Сәхәбиева, Хәйдәр Бигичевлар башкаруында үзебезнең татар җырларын гына тыңлап йөри егет. “Аны милләтебезгә файдалы кеше итеп үстерәсем килә, – ди әтисе. – Ләкин тормышның күзенә карарга кирәк. Мондый вәзгыятьтә күп кешеләр манкортлашачак. Әмма бер төркем – 50 мең, 1 миллион булсын, һичшиксез, калачак. Халкыбызның бөек рухи һәм матди мирасы шушы кешеләргә насыйп булачак. Алар арасында минем нәселем вәкилләре дә булсын иде”.      1     2     3 Гөлүсә ЗАКИРОВА 9 | (полный текст новости)

  • 2014-09-11 10:34 Чаллы егете таудан сикергән (ВИДЕО)
    11.09.2014 Җәмгыять Евгений Иванов Чаллы флагын тотып Морчек тавыннан сикерде. Евгенийга кадәр әлеге биеклекне яулаучылар булмаган иде әле. Чаллы егете Кырымга роупджампинг мәктәбендә шөгыльләнүче дуслары һәм инструкторы Сергей Нефедов җитәкчелегендә барган. Сикерү өчен әзерлек атна буе дәвам иткән. Сикерүнең куркынычсызлыгын тәэмин итү өчен 2,5 километр озынлыктагы альпинистлар бавы сузганнар.   Сикерү башкарылган ноктаның биеклеге 270 метрны, очу вакыты исә, 3 секундны тәшкил иткән.     | 11.09.2014 (полный текст новости)

  • 2014-09-11 10:34 «АНАЕМ» проектының хәзер Android смартфон һәм планшетлары өчен махсус приложениесы бар
    11.09.2014 Интернет «АНАЕМ» проекты Google Android платформасында бушлай приложениесын эшләтеп җибәрде. Анда компьютер версиясендә булган бөтен мөмкинлекләр дә сакланган һәм шул ук вакытта бөтен төр портатив җиһазлар өчен адаптацияләнгән. Anaem.ru - татар танышулар сайты. Проектның максаты – татарларны җитди мөнәсәбәтләр өчен таныштыру, гаилә кору өчен пар табарга булышу. Бу мәсьәләдә милли традицияләрне һәм гаилә кыйммәтләрен саклауга зур игътибар бирелә. «АНАЕМ» сайт буларак 2013 елның ноябрендә ачыла. 2014 елның апрелендә проектның мобиль версиясен гамәлгә кертәләр, майда ВКонтакте приложениесы эшли башлый һәм менә сентябрьдә Android приложениесы булдырыла. Проектның матбугат үзәге хәбәр итүенчә, көз дәвамында iPhone һәм iPad ияләрен дә яңалык көтә. Apple җиһазлары өчен аерым приложение эшли башлаячак. Мобиль приложениеләр ярдәмендә сервиска теләсә кайчан теләсә кайдан керергә мөмкин. Моның өчен кул астында Интернетка тоташкан Android базасындагы телефон булуы гына кирәк. Приложениены түбәндәге сылтама буенча Play Market-тан күчереп алырга мөмкин: https://play.google.com/store/apps/details?id=ru.anaem.web   --- --- | 11.09.2014 (полный текст новости)

  • 2014-09-11 10:34 "Белем җәүһәрләре" дөньякүләм бәйгесендә катнашырга соңга калмагыз
    11.09.2014 Интернет Укытучылар һәм укучылар, мәгариф һәм мәдәният өлкәсе хезмәткәрләре игътибарына! "Белем җәүһәрләре" V дөньякүләм файдалы татар интернет-проектлары бәйгесендә катнашу өчен гаризалар кабул итү тәмамланып килә. 12 сентябрь - гаризалар кабул итүнең соңгы көне. Аннары килгән гаризалар белән экспертлар танышачаклар, бәйгедә катнашучы сайтларга бәя бирәчәкләр, урыннар билгеләнәчәк. Быел бәйге 8 номинациядән тора:   "Укытучы - җәүһәр" номинациясе "Укучы - җәүһәр" номинациясе "Башлангыч белем – җәүһәр чаткылары" номинациясе "Урта белем - яшь җәүһәрләр" номинациясе "Югары белем – фән җәүһәрләре" номинациясе "Тематик ресурс - иҗади җәүһәр" номинациясе "Белемле гаилә - нурлы җәүһәр" номинациясе “Күренекле татар җәүһәрләре” номинациясе   Бәйгедә катнашу өчен конкурсның рәсми сайтында теркәлергә һәм гариза бирергә кирәк. Бәйгенең нигезләмәсе http://konkurs.belem.ru/nigezlama адресы буенча урнашкан.   Бәйге быел Татнетны үстерү фонды тарафыннан Татарстан Республикасы Мәгариф һәм фән министрлыгы, Татарстан Республикасы Мәдәният министрлыгы һәм "Белем.ру" оешмасы белән берлектә оештырыла. Бәйге дөньякүләм статуска ия, төрле елларда анда Татарстан Республикасы белән беррәттән АКШ һәм Франциядән, Россиянең башка регионнарыннан катнашучылар булды. --- --- | 11.09.2014 (полный текст новости)

  • 2014-09-11 06:22 20 елдан соң әтисе өенә кайткан
    10.09.2014 Җәмгыять Ләйсән белән балачактан таныш без. Мәктәптә башлангыч сыйныфларда бер партада утырып, бергә уйнап үскән идек. Аннан соң без күченеп киттек. Очрашмаганга байтак еллар иде инде. Ниһаять, күрештек. Дустым бәхеттән балкый иде. Баксаң, 20 елдан соң әтисе өенә кайткан икән! “Буй җиткән кыз булсам да, күңелемә һаман әти җитми минем. Ул безне ташлап чыгып киткәндә, миңа – 5, абыема  7 яшь кенә иде. Без аның кемгә күчеп киткә­нен дә белдек. Әти безнең өйдән ерак түгел яшәгән ике балалы хатынга китте. Үз сабыйларын ташлап, Гөлнур белән Гүзәлнең әтисенә әй­ләнде дә куйды”, – дип искә ала Ләйсән. – Баштарак бу хәлләрне аңлап бетермәсәм, үсә төш­кәч, барысына төшендем. Әти белән әни бер-берләрен яратышып өйләнешсә дә, бергә озак яши алмыйлар. “Гөлүсә апаңның ире юл фаҗигасенә эләгеп үлеп китте. Заводта бергә эшләдек. Еш кына ир-ат эше булса, әтиеңне чакыра иде. Ә ул анда баргалап йөрде дә бервакыт бөтенләйгә шунда калды”, – дип сөйли әни.  Абыем әтиемә карата ачу саклый иде. Ә мин исә гел әтиемне сагынып яшәдем. Аның кочагына сарыласым, көчле кулларында тибрә­ләсем килде. Ә әнием башка кияүгә чыкмады. Кулын сорап килүчеләргә: “Ике баламны кабул итә алсагыз гына. Үзегезнеке кебек булырмы соң?” – дигәч, өйләнергә те­ләү­челәрнең эзе дә калмый иде. Шулай итеп, әни гомере буе безнең хакка ялгыз яшәде. Әти ташлап китүгә, кеше сүзеннән оялып, башка урынга эшкә керде. Гомере буе безне аякка бастырыйм дип тырышты. Хәтта төннә­рен дә икенче эшкә чыга иде”,– дип хәтер йомгагын сүтә ул.   “Әни белән генә үскәч, мәктәптә дә кыерсытучылар булгалады. Әмма без  би­решмәдек. Абыем да, мин дә гел “бишле“ билгеләренә ге­нә мәктәпне тәмамладык. Гаилә­безнең матди хәлен яхшырту өчен җәйләрен эшкә урнаша идек. Беркайчан да: “Әти юк”, – дип моңаеп утырмадык. Әнием шул кадәр көчле хатын булган инде. Хәтта әти ташлап чыгып кит­кәч, алиментка да бир­мәде”, – ди ул.   Шушы 20 ел эченә әти­ләре Ләйсән белән Марат янына бер тапкыр да килеп карамаган.  Шулай итеп, алар әтисез яшәргә күнеккән. “Әмма барыбер күңелдә әй­те­ләсе сүзләр күп җыелган иде. Ничек тә әти белән очрашу юлларын эзли башладым. Ул көн килеп җитте! Кияүгә чыгар алдыннан, никахыма чакырырга дип, әти яшәгән йортка киттем. Ишекне үзе ачты. Мин аны танымадым да. Әмма йөрәгем ул икәнен сизде. Урыннан кузгалып, ярсып-ярсып тибә башлады. “Әтием” дип кочагына килеп сарылдым. Бер мәлдә күңелдәге ачу юкка чыкты. Әйтерсең, мин гомерем буе әти белән яшәгәнмен. Ә ул гел башын түбән иде. “Ялгыштым мин, кызым, ялгыштым. Әниегезне рәнҗетеп, дөрес эшләмәдем. Яшьлек белән нинди адым ясаганымны аңламаганмын да. Ә аң­лагач, соң булды. Әниегез янына ике мәртәбә кайтып карадым. Ул кертмәде мине. Кичерә алсаң, кичер, кызым!” – диде.   – Күптән түгел никахым булды. Әтиемне килер дип көтсәм дә, күренмәде. Бары кичке якта гына кереп котлап чыкты,  – ди Ләйсән. “Ничек тә әниеңнән гафу үтенергә иде. Бәлки, абыең да гафу итәр. Болай яшәү бик авыр бит миңа”, – диде ул. Бу хакта мин әниемә сөйләдем. Ә ул исә: “Әй, кызым, мин аны күптән гафу иттем. Аерылып киткән икән, димәк, шулай кирәк булган. Сез үстегез, барлык авырлык­лар артта калды. Абыең да гафу иткәндер. Үзе дә әти кеше бит инде ул хәзер”, – диде.   Әтиләре Гомәр абый бу хәлләрне авыр кичерә. Би­грәк тә кызы белән күрешкәч, күңеле әллә нишли аның. Ләйсән әтисенең олыгаеп киткәнен, авырганын абайлап ала. Күп тә үтми, ишек­ләрендә кыңгырау чыңлый. “Әтине кайчандыр алып кит­кән Гөлүсә апа килгән. “Әтие­гезнең хәле әйбәт түгел. Табиб­лар: “Йөрәге начар”, – ди­ләр. Кичә хастаха­нәгә илттек”, – диде. Ә без гаиләбез белән әтиебез янына чыгып йөгердек. Хәле яхшыргач, үзебезгә алып кайттык. Без­нең дә әти бит ул! Инде бездә калырмы?” – ди Ләйсән. Гөлүсә ХӘМИДУЛЛИНА 131 | 10.09.2014 (полный текст новости)

  • 2014-09-11 06:22 Татарстанда берәү җитәкчесен үтергән
    10.09.2014 Җәмгыять 5 сентябрь көнне Тукай районында башсыз ир-ат мәете табылган. Ерактарак яндырылган баш ятканлыгы ачыкланган. Тикшерү комитеты һәм Эчке эшләр министрлыгыгы коточкыч җинаятьне тикшерү белән мәшгуль, шикле зат сак астында. Полицейскийлар авыл янында табылган гәүдәнең кемнеке булуын тиз ачыклый. Ике ай элек улының югалуы турында 65 яшьлек ана хәбәр иткән була. Аның сүзләренә караганда, ир июль аенда эшкә дип китә һәм кире әйләнеп кайтмый.  Ул кулланылышта булган автомобильләрне сатып алып, төзекләндереп сату белән шөгыльләнгән. Үтерүдә шикле 28 яшьлек Роберт Шәймәрдановны тоткарлаганннар, ул үзенең гаебен таныган. Шәймәрдәнов үтерелгән ир-атта автослесарь булып эшләгән. Аның сүзләре буенча, җинаятькә хуҗасының аның эшеннән даими ризасызлыгы  җиткергән.  4 июль көнне зыян күрүче гаражга килеп, Шәймәрдановка берничә кисәтү ясый.Нәтиҗәдә, ир җитәкчесенең башына балта белән суккан, дип ачыклык кертә Тикшерү комитетының Татарстан буенча идарәсе.   Гәүдәне үтерүче базга ташлый һәм цемент сала. Полицейскийлар гаражга еш килә башлагач, ике ай яткан мәетне машинасына салып, Югары Байлар авылы янына алып барып тураклый. Гәүдәсен коры елгага ташлап, башын яндыра.    Тикшерү комитеты фаразлары буенча, җинаятьче хуҗасыннан бурычка зур суммада акча алган булган. Башка юл белән түли алмаганлыктан, кредитор Шәймәрдановка әлеге акчаларны гаражында эшләп кайтарырга тәкъдим итә. Әмма бурычлы финанс йөгеннән котылуның башка юлын сайлый.   | 09.09.2014 (полный текст новости)

  • 2014-09-11 06:22 Венера Ганиева велосипедта җилдерә (ФОТО)
    10.09.2014 Шоу-бизнес Спорт белән шөгыльләнү артистлар арасында да актуальлеген югалтмый. Әнә, Татарстанның халык артисткасы Венера Ганиева да велосипедта йөрү белән мавыгып киткән. Җырчы көн саен иртәнге сәгать алтынчы яртыларда торып, Царицыно бистәсендәге урамнарда велосипедта йөрергә чыга. Ә ул чагында тормыш юлдашы Камил әфәнде әле йокысыннан да тормаган була. Менә сиңа мә! 60 яшен тутырып килүче Венера ханым велосипедта йөрүне бер дә оят дип санамый. Киресенчә, сәламәтлеккә файдасы күп дип, велосипед тәгәрмәчен җитезрәк әйләндерүен генә белә. Тизлеген арттырып та, бераз киметеп тә карый икән. 2 ел элек велосипедны җырчыга Камил әфәнде бүләк иткән булган. Бик затлы авыр велосипед икән үзе. Руле дә катлаулы. Ничек кенә булмасын, җырчы йөрергә өйрәнгән. Камил әфәнде дә Венера ханымның шулай иртән урам буйлап велосипедта йөрүен хуплый. - Яшьрәк вакытта велосипедта йөргәли идем. Аннары ничектер онытылды. Инде менә хәзер ныклап йөрергә тотындым. Көн саен иртән үзем яшәгән Царицыно бистәсенең урамнарыннан йөрим. Минем каршыга урам этләре чыга. Алар белән исәнләшеп китәм. Урам этләребез дә мине таный башлады инде хәзер (көлә). Велисопедта “сигезле” ясарга өйрәндем. “Сигез”ле ясасаң, склероз барлыкка килүен бетерә дигән сүзне дә ишеткәнем булды. Бик кыен күнегү үзе. Велосипедта йөрергә мине беркем дә өйрәтмәде. Утырдым да киттем. Бер утыргач, төшәсе дә килми икән ул. Файдасын күрә башладым. Ни дисәң дә яшь бара. Аяк буыннары да сызлаштырып ала. Бер сүз белән әйткәндә, велосипедта йөрүнең рәхәте бар. Бөтен кешегә велосипедта йөрергә киңәш итәм. Прокатка аласызмы, үзегезнеке бармы, җаегыз булу белән утырыгыз да йөрегез. Аның бер ояты да юк, – дип сөйләде Венера Ганиева. Җырчының Царицыно бистәсендә урнашкан ике катлы коттеджында чәчәкләр башка елларга караганда күп үскән. Әле дә матур булып утыралар. Ел саен яшелчәсен, җиләк-җимешен дә үстермичә калмыйлар. Йорт алдын да бик пөхтә тоталар. Гомумән, алар яшәгән урам да матур. Үзенә күрә нурлы, тыныч, бала-чага белән тулган урам. Быел әле Венера Ганиева ишегалдындагы 10-12 яшьлек малайлар белән футбол да уйнаган. “Венера апа, чыгасыңмы уйнарга? Ничәдә чыгасың?” - дип аның өй телефонына кадәр шалтыратканнар. - Мин типкән туп ерак атыла икән ул. Уң аяк бик көчле икән минем. “Ух ты!” - дип балалар сөенә инде. Безнең шулай кыланганны карарга бөтен күрше-тирәдәге хатыннар, ирләр чыгып утыралар. Бу дөрестән дә ычкынганмы, дип уйлаганнардыр инде, – дип көлеп куйды җырчы.  Эльза ГАЗИЗОВА | 10.09.2014 (полный текст новости)

  • 2014-09-10 01:00 Ветеринарлар эт карыныннан 43 оекбаш чыгарган (ФОТО)
    10.09.2014 Җәмгыять Кушма Штатларның Портленд (Орегон штаты) ветеринар табиблары операция барышында эт ашказаныннан 43 ярым оекбаш алган. 2 сәгатькә сузылган операция 2014 елның февраль аенда ук үткән булса да, ветеринарлар бу хакта сентябрьдә генә сөйләгән. Хайванның хуҗасы шулкадәр оекбашның эт корсагына ничек эләгүен әле дә аңлата алмый.   | 08.09.2014 (полный текст новости)

  • 2014-09-10 01:00 Татарстанда мәктәпләрдә акча җыюны шикаять итү өчен "кайнар элемтә" ачылды
    10.09.2014 Мәгариф Хокук яклаучылар Татарстанда мәктәпләрдә һәм балалар бакчаларында акча җыюны шикаять итәргә "кайнар элемтә" булдырды. Ул 9 сентябрьдән 19 сентябрьгә кадәр эшләячәк. Шикаятьләрне Казан хокук яклау үзәге хезмәткәрләре (843) 277-03-86 телефонында кабул итә. Хокук яклаучылар ата-аналар дәреслекләрне сатып алмаска, төзекләндерү, җыештыру, сак өчен акча җыелмаска тиеш дип белдерә. Шикаятьләр барсы да тикшерү өчен республика прокуратурасына җибәреләчәк дип хәбәр ителә.    | 09.09.2014 (полный текст новости)

  • 2014-09-09 08:18 Алсу Әбелханова туйга әзерләнә (ФОТО)
    09.09.2014 Шоу-бизнес Әйе, чынлап та җырчы туйга әзерләнә. Бу көнне ул ак чалбарлы кәчтүмнән булачак. Башында йә ак чәчәкләр, йә фата булыр дип көтелә. Әлегә кайсысы булачагын җырчы хәл итеп бетермәгән. Шулай ук лимузинга заказ бирелгән. Бик шәп фотосессия булырга тора. Аптырашта калмагыз: Алсу Әбелханова белән аның тормыш юлдашы Радикның бергә гаилә корып яшәүләренә 24 сентябрьдә 10 ел тула. Менә шушы вакыйгага әзерләнүләре икән. Бүгенге көндә алар 3 нче сыйныфта укучы уллары Әмир белән 2 яшьлек уллары Солтанны үстерә. Радик үзе Самара шәһәрендә эшләгәнгә, гаиләгә ике шәһәрдә – Казан белән Самарада яшәргә туры килә. Җырчы 10 ел элек булып узган кызыл туйларын яратып искә ала. Аның бер сулышта узганын хәтерли. Әле бер ел гына үткән кебек, ди. Туйда иң истә калганы шул булган: туй мәҗлесе ахырында Алсу Әбелханова сәхнәдә җыр башкарган, ә Радик бии-бии аның аякларына барлык чәчәкләрне салып, килгән кунакларны шаккатырган. Радик – иҗат кешесе булмаса да, җырчының зур терәге. Бик җаваплы, гаилә җанлы, балаларын үлеп яратканын әйтеп узды.   - Зур булмаган компания белән гәрәбә туебызны билгеләп узу иде исәп. Лимузинга утырып, шәһәр буенча йөреп, соңыннан төнге клубларның берсенә барырга ниятлибез. Шулай ук балалардан башка гына Гарәп Әмирлекләренә барып, ял итеп, вакыйганы билгеләп кайтырга уйлыйбыз. Радикның мине аңлаучы, бик тә гаилә җанлы булуына Аллаһы Тәгаләгә чиксез рәхмәтлемен. Ул үзе бик күңелле кеше. Бер ягы гына бар: бөтен сүзне көлкегә борып җибәрә. Хәтта мин бик нык ачуланганда да, ул аны көлкегә бора да җибәрә. Көлдергәч, минем тагын да ачуым килә башлый, - ди  җырчы.   Иҗатына килгәндә, Алсу Әбелханова соңгы вакытта тамашачылардан башка гына сольный концертының телевизион версиясен төшерткән. Концерт Казанның бер концертлар залында 6 камерага һәм махсус режиссер ярдәмендә төшерелгән. Сольный концертка ул бер ел әзерләнгән. Әлеге программага 12 җыр кергән. Шулай ук популяр булган “Сорама хәлләремне” исемле җыры да бар. Һәрбер җырга аерым номер эшләнелгән. Сәхнә куелышы, шулай ук шоу-балет ярдәмгә килгән. Тиздән тамашачы телевизор экраннардан да күрер дип көтелә.   Гәрәбә туйларына Радикның җырчыга нәрсә бүләк итәсе билгеле түгел. Алсу Әбелханованың “Пар алкалар” җырындагыча пар алкамы, әллә башкасымы?.     1     2 Эльза ГАЗИЗОВА | 08.09.2014 (полный текст новости)

  • 2014-09-09 08:18 Этне бакча сукаларга, чиләк белән су, утын ташырга өйрәткәннәр (ВИДЕО)
    09.09.2014 Җәмгыять Ике яшьлек ризеншнауцер токымлы этне хуҗасы, колонкага барып, чиләк белән су алып кайтырга өйрәткән. 47 яшьлек хуҗа Александр Матыцин әйтүенчә, Лимон кушаматлы эт 11 айлык чакта ук чиләкләр белән кызыксына башлаган. Бәрәңге утыртканда, хуҗасыннан күреп чиләк күтәреп йөргән.      Лимон хуҗасына бакча сукаларга, утын ташырга да ярдәм итә.     Ризеншнауцер токымлы этләр күбесенчә полициядә хезмәт итә, алар яхшы сакчы. Буе 70 см га, авырлыгы 50 кг га җитәргә мөмкин.   Фото һәм видео: Александр Матыцин. --- --- | 09.09.2014 (полный текст новости)

  • 2014-09-09 08:18 “4ле” һәм “5ле” гә укыган студентларның матди хәлләре җиңеләергә мөмкин
    09.09.2014 Мәгариф Киләсе елдан югары уку йортларының түләүле бүлекләрендә “4ле” һәм “5ле” гә укыган студентларның матди хәлләре бераз җиңеләергә мөмкин. Россия Мәгариф министрлыгы аларны бюджетка күчерү турындагы боерыкка үзгәрешләр кертергә җыена. Бүген мондый мөм­кин­леккә сессияләрен вакытында тапшырган, тәртипле, акчаларын вакытында түлә­гән, шул ук вакытта ике семестрны да бары “5ле” билгеләренә генә тапшырган егет-кызлар ия. Әмма бер үзенчәлеге бар: әлеге юнәлеш буенча буш урын­нарның булуы кирәк.   – Мондый мөмкинлектән хәзер “5ле”гә генә түгел, “4ле”гә укучылар да файдалана ала. Бу аларга яхшырак укырга этәргеч бирәчәк, – дип ачыклык кертә Россия Мәгариф министрлыгының матбугат үзәге.   Әлеге мәсьәлә вуздагы махсус комиссия ярдәмендә хәл ителәчәк. Шулай ук Студентлар союзының да фикере исәпкә алыначак. Әгәр студент балигъ булмаса, югары уку йортларындагы ата-аналар советы да тәкъ­дим­нәрен җиткерә ала.   Бюджетка күчәргә гариза биргән студентның уку, фән өлкәсендәге казанышларыннан тыш, иҗтимагый, мәдә­ни, спорт буенча уңышлары да бизмәнгә салыначак. Бер урынга ике кеше дәгъва кылган очракта, өстенлек яхшырак укыганнарга биреләчәк. Мөмкинлекләр тигез булганда иҗтимагый тормышта ни дәрәҗәдә катнашуына, активлыгына игътибар итәчәк­ләр. Билгеле, әлеге яңа­лыкны кертү өчен бюджет урыннарының санын арттырырга кирәк. Сер түгел, хәзерге вакытта мондый бәхет бик сирәкләргә генә елмая. – Яхшы белем алучыларга мондый мөмкинлек би­рүне хуплыйм. Студент­лар­ның уңышларын болай бәяләү яхшы нәтиҗәләр китерер дип уйлыйм, – ди Югары икътисад мәктәбенең белемне үстерү институты директоры Ирина Абанкина.   – Әлеге яңалык әти-әниләрдә кызыксыну уятырга өлгерде инде. “Безнең мәктәпне тәмамлап, Казан дәүләт аграр универси­тетының түләүле бүлегендә яхшы укыган кызлар бар. Минем кызым икътисад бүлегендә 4нче курста укый. Әлегә уку өчен акчаны түләмичә торабыз. Бюджетка күчереп булмасмы әле”, – дип шалтыратты безгә Балтач районыннан бер ханым.   Әлеге сорау буенча аграр университетның икътисад факультеты белән элемтәгә кердек. Деканатта хәзерге вакытта вакантлы урыннар булмавын әйттеләр. Соңгы ике елда булачак икътисадчыларны бары түләү­легә генә кабул иткәннәр икән. Гомумән алганда, тү­ләүсезгә күчү очрак­лары бар. Бу, әлеге дә баягы, буш урыннарга бәйле.    P.S. Узган уку елында югары уку йортларында барлыгы 180 меңнән артык студент белем алган. Шуларның 140 мең 874е – дәүләти, ә 40 меңгә якыны – хосусый уку йортларында. Дәүләт вуз­ла­рының көндезге бүлегендә акча түләп белем алучылар 30 меңне тәшкил иткән. Сәрия САДРИСЛАМОВА 130 | 09.09.2014 (полный текст новости)

  • 2014-09-09 08:18 Авыллар ярминкәгә киләләр, шәһәрләр белми кала
    09.09.2014 Авыл Казанда көзге ярминкәләр башланды. Авыллардан төянеп килсәләр дә, шәһәр халкы әлегә базарларда арзанлы азык-төлек сатылуын әллә ни белми. Халык нигә аз? Узган шимбә көнендә Агропромпаркта узган яр­минкәдә сатып алучылар күп түгел иде. “Иртәнге 2-3тә торып, әзерләнеп киләбез. Ризыкларны кире алып кайтырга мәҗбүрбез. Шәһәр халкы безнең килүне белми. Инде төш җитеп килә, бик аз саттык”, – дип үпкәләрен белдерде авылдан килү­челәр. Аларны аңларга була. Әзерләнеп килгәч, сатасылары, халыкка хезмәт күр­сәтәселәре килә.   – Монда ярминкә барганлыгын белмәдем дә, – ди Сания Ибраһимова. – Кирәк әйберләрне эчтән алдым бит. Кеше нигә бу якта йөри икән дип чыксам, ярминкә бара. Авылдан килүчеләрдә бәя арзанрак шул. Шәһәр эчләренә белдерү такталары урнаштырсалар да булыр иде. Белсәң, юл уңаеннан да кереп чыгарга була.   Базарда бәрәңгенең бер килограммы – 15, суган – 20, кишер – 20, чөгендер – 20-25 сум булса, ярминкәдә алар шактый арзанрак. Бәрәңгене – 10-11, суганны – 13-15, чөгендер-кишер – 15, шикәр комын 29 сумнан кайсы базарда табарга була соң?! “Шикәр комыгыз бигрәк арзан. Кибетләрдә аның бәясе 40 сумга якынлашты, дип килеп әйтәләр. Шактый саттык. Кеше күп килгән булса, күптән чират торып алып бетерерләр иде”, – ди Зәйдән кадәр килеп шикәр комы сатучы ханым.   Ярминкәләр Казанның 7 урынында һәр шимбә саен 27 декабрьгә кадәр дәвам итәчәк әле. Ә менә 14 сентябрь көнендә исә сату урыннары тагын да күбрәк булачак. Казан шәһәренең икътисадый үсеш комитеты рәисе Илдар Шакиров бел­дер­гәнчә, ул көнне 50 урында сәүдә нокталары эш­ләячәк. “Авиатөзелеш һәм Яңа Савинда – 11, Киров һәм Мәскәү – 9, Вахитов һәм Идел буе – 28, Совет районнарында 2 урында узачак”, – ди Илдар Шакиров.   “Кайнар телефон”   Бәяләр арту һәм ассортимент мәсьәләсенә кагылышлы мәсьәләләргә ачыклык кертү өчен Авыл хуҗалыгы һәм азык-төлек министрлыгында “кайнар телефон” номерлары эшли. Сорауларны 8 (843) 221-76-21 (23, 24) телефоннары аша дүшәмбе-пәнҗешәмбе көннәрендә – 8.00-17.00 сәг., җомга көнне 8.00-15.45 сәгатькә кадәр би­рергә була. Министрлык­ның матбугат үзәге хәбәр иткән­чә, төрле эчтәлектәге сораулар белән шалтыратучылар бар икән. “Кайберләренә шун­дук җа­вап бирәбез, бел­гечләр бе­лән дә тоташтырабыз. Без­гә мөрәҗәгать ит­кәндә җи­теш­терүченең кем икән­леген ачыклап шалтыратсыннар иде. Товар җитеш­терүчене белми торып, ни сә­бәпле бәя күтә­релүен ачык­лый һәм аңлата алмыйбыз”, – ди матбугат сәркатибе Гөл­нирә Абдрахманова.   Азык-төлек бәяләре  артканмы?   Россиягә кайбер төр ризык­лар чит илләрдән кертелми башлагач, ил җитәк­челеге тө­бәк­ләргә бәяне ныклы күзәтү астына алырга киңәш итте. Әлеге уңай­дан республикада махсус штаб төзел­де. Белгеч­ләр сәүдә нокталарында булып, бәя­ләрнең тотрыклылыгын тик­шерә. Тү­бәндәге таблицада Казан шәһәрендә урнашкан сәүдә нокталарындагы ур­тача бәя күрсәтелә. Авыл ху­җалыгы һәм азык-төлек ми­нистр­лы­гының азык-төлек базары үсе­ше бүле­геннән алынган бу мәгълү­матларда ризык­лар­­ның уртача хакы һәм алар­ның ел ­башыннан бү­генгәчә күп­мегә артуы яки кимүе бәян ителә.   Лилия НУРМӨХӘММӘТОВА 130 | 09.09.2014 (полный текст новости)

  • 2014-09-09 08:18 Яңгыр турында кайсы матбугат ничек сөйләр иде (уены-чыны бергә)
    09.09.2014 Матбугат “Ватаным Татарстан”: Депутатларның халык белән очрашуы тәмамлангач, яңгыр сибәли башлады. Яңгыр яву – бәхеткә!   “Азатлык”: Русиялеләр өстенә бүген яңгыр яуды. Сүзчеләр фикеренчә, Путин режимы халык белән шул рәвешле эксперимент ясый.    “Татарстан яшьләре”: Хәтерлим, 1974 ел бик яңгырлы килгән иде...   “Акчарлак”: Ринат Рәхмәтуллин көе һәм сүзләре – “Тукта, яңгыр!”.   “Ирек мәйданы”: Кислоталы яңгырдан саклану серләрен сорап без һәвәскәр бакчачы Фарсель Зыятдиновка мөрәҗәгать иттек.   “Татарлар” тапшыруы: Салям, дуслар! Яңгыр – дождь – rain.   “Шәһри Казан”: Яңгыр яву турында хәбәрне ишеткәч, хәбәрчеләребез Илфак Шиһапов һәм Рәмис Латыйпов яңгыр яуган урынга экскурсиягә китте.   Район газетасы: Шушындый яңгырлар явып торганда, районыбыз белән шушындый уңган җитәкче идарә иткәндә, уңыш та булыр, авыл да яшәр!   “Сираҗи сүзе”: Яңгыр явуга шелтә белдереп Гидрометцентрга хат юлладык инде. Хатның копияләре Татарстан прокурорына һәм президент аппаратына китте.   “Безнең гәҗит”: Безнең гәҗит яңгырын да, буранын да күрде. Укучыларыбыз булганда безгә берни куркыныч түгел! Безнең гәҗит - укучылар акчасына чыга.   “Интертат”: Иртәгә буласы һава торышы турында – Тамчыбикә Яңгыруллина.   “Мәдәни җомга”: Җәйге кояшның якты нурлары хәтфә келәмдәй җәйрәп яткан болындагы яңгыр тамчыларының уртасына үтеп, аларны җем-җем китереп яктырта иде.   “Бизнес-Онлайн”: Яңгыр явуның нинди нәтиҗәләргә китерү мөмкинлеген белү өчен без экспертларыбыздан сораштыру үткәрдек.    “Звезда Поволжья”: Яшерен булып калырга теләгән таныш булмаган чыганаклар белдерүенчә, Мәскәү үз болытларын Татарстанга таба кудырган.     “Life News”: Эксклюзив! Биш минуттан монда яңгыр яварга тиеш. Безнең хәбәрчеләребез инде биредә.    “Регнум”: Яңгырлар мул явуга карамастан, Татарстанда уңыш бик әз җыелды. Республиканың авыр икътисадый хәлен бу тагын да катлауландырачак.   “Про Казан”: ШОК! Казан өстендә тамчы зурлыгындагы яңгыр яуды!!!   --- --- | 09.09.2014 (полный текст новости)

  • 2014-09-09 03:11 Замирә Рәҗәпова: “Тормыш йөген үзем тартып арыгач, аерылышырга булдым” (ФОТО)
    08.09.2014 Шоу-бизнес Алып баручы Замирә Рәҗәпованы күпләр калын тавышыннан танып белә. Студент чагында биеп тә йөргән ул. Бервакыт Азат Тимершәех биюче эзләп Замирәгә шалтырата. Телефон аша гына чыгыш ясау вакытын сөйләшәләр. Концерт вакытында очрашкач, Азат Тимершәех аңа: “Мин сине тәмәке тартып, тавышы карлыгып беткән кыз дип уйладым”, – дип каршы ала. Әмма тартмый ул. Аның тавышы табигатьтән шундый. Соңгы арада Замирә телевизор экраннарыннан югалды. Тормышы, ниләр белән мәшгульлеге турында белергә теләп, Замирә белән күрешеп алырга булдым.   – Замирә, кая югалдыгыз?   – Телевидениедән китү теләге ике-өч ел элек туды. Камера алдында басып сөйләү – иң җиңел эш. Өч-дүрт программага сценарий язу, “Җомга киче”, “Хөршидә-Мөршидә”нең сценариеннан тыш, съемкасы да минем өстә иде. “Яңа ел кичәсе”нә ничә ел рәттән сценарий яздым. Моннан тыш гаиләм дә бар бит. Филүс Каһировта алып баручы булып эшлим, башка кичәләрне дә алып барам, гастрольләргә йөрим. Мине җитәкчелек аңлый иде, әмма аңласа да, үзең киткәндә барлык эшләреңне тәмамлап китәргә кирәк. Тәүлек буе эшләдем. Берьюлы дүрт сценарий язган очраклар да булмады түгел. Улым Аяз хоккей белән шөгыльләнә. Аны боз сараена илтеп кую өчен иртәнге 5тә торырга кирәк, 6да алар бозда булырга тиеш. Шуңа күрә, бу хәлләрдән чыгу юлын эзләдем, нык арыган идем.     – Бүген кайда эшлисез?   – Халыклар дуслыгы йортында режиссермын. Ярты ел үз көемә генә концертлар алып барып, банкетлар үткәреп йөргәч, бирегә урнаштым. Режиссер булырга махсус белемем юк, әмма мин – телевидение мәктәбен үткән кеше. Эшем бик күп. Шәһәр көнендә узачак концертның, башка планлы концертларның режиссеры мин. Моннан тыш, өч җырчыга клип әзерлим, дүрт җырчыга концерт сценарие язам.   – Аязга ничә яшь?   – 8 тулды. Җәен әни янында уздырды.   – Авылыгызга еш кайтасызмы? Әниегез ни хәлләрдә?   – Башкортстанның Илеш районы Торачы авылында гомер итә. Быел пенсиягә чыкты. Әтине белмим дә. Әти үзбәк бит минем. Без кечкенә чакта ук, 24 яшендә әни Үзбәкстаннан аерылып кайткан. Шуннан бирле барлык гомерен сеңлем белән миңа гына багышлады. Әти белән аралашып үсмәдек.   – Халык арасында “Замирә аерылган икән” дигән сүзләр йөри...   – Аннан соң Замирә кияүгә чыкты бит инде! Булды андый хәлләр. Беренче ирем Фәрит белән 2009 елда аерылыштык. Аерылышу тәкъдимен мин ясадым. Рәхәт, бәхетле тормыштан хатын-кыз баш тартмый. Шуны гына әйтә алам: дөньяның бөтен авырлыгын үз җилкәмдә генә тарту арытты. Тормыш булгач, ир дә, хатын да гаиләне карарга, сакларга тиеш. Әгәр үзен гаиләгә берсе генә багышлый икән, аның көче җитми. Менә минем дә көчем җитмәде.   – Аның белән нинди мөнәсәбәттә калдыгыз? Аралашып торасызмы?   – Кайда икәнен дә белмим, кызыксынганым да юк. Әти булган кеше үзенең кайдалыгын сиздерер, хәбәр бирер иде. Шушы көнгә кадәр улы белән очрашканы юк икән, димәк, ул әти түгел, андый кеше безгә кирәкми.   – Яңа ирегез белән ничек таныштыгыз?   – Ул – сәнгать кешесе. Халыклар дуслыгы йортында музыкант булып эшли. Филүс Каһиров белән эшләгәндә сәхнәдә таныштык. Беренче иремнән соң, гомумән, ир-атка ышанычым юк. Барлык ирләр дә хыянәткә бик җиңел бара дигән нәтиҗәгә килдем. Чөнки беренче ирем белән яшәгәндә хыянәт белән бер генә тапкыр очрашмадым. Әлеге егет белән дә бик сагаеп кына аралаштым. Яңадан гаилә кору миңа бик авыр булыр дигән идем, ләкин ничектер шулай килеп чыкты, бүген без бергә. Аның үз дигәнендә нык торучанлыгы аркасында кушылдык. Инде менә никахыбызга да ике ел.   – Яңа кешегә ияләшү авыр булмадымы?   – Мин һәрнәрсәгә үзем ирешергә, үзем эшләргә күнеккән. Яңадан гаилә корып яши башлагач, эш бүлешүе баштагы мәлдә авыррак булды. Миннән дүрт яшькә кечерәк булса да, яши-яши шуны аңладым: ул акылы белән миннән күпкә өлкәнрәк икән.     – Яңа ир-атны Аяз ничек кабул итте?   – Бик әйбәт. Ул аны бик ярата. Мөнәсәбәтләре яхшы, күз тимәсен!   – Аяз ирегезгә кем дип эндәшә?   – Фәлән абый дип (Замирә иренең исемен сер итеп саклый). Үз әтисе бар бит аның. Аннан соң үзем дә андый ясалмалылыкны яратмыйм. Әтисе килсә, аралашуларына да каршы булмас идем.   – Сезне бик уңган хуҗабикә, диләр. Өйдәгеләрне ниләр белән сыйлыйсыз?   – Ашарга пешерү – хатын-кызның мәҗбүри эше. Ашарга пешерергә яратам, бәлки шуңа да тәмле килеп чыгадыр. Нәрсәгә тотынсам да, эшне “бисмилла”дан башлыйм. Нәрсә пешерсәм дә, барлык нәрсәне чама белән салам, кашыклап, граммлап үлчәп утырганым юк.   – Тормыштан канәгать булуыгыз йөзегезгә чыккан. Шулай да зәңгәр экран сагындырмыймы?   – Сагынып утырырга вакыт юк. “Мине күрсеннәр әле” дигән принцип белән яшәмим. Телевидениедән җиңел киттем. Әмма тамашачы мине онытмый. Бервакыт Себердә гастроль вакытында грим бүлмәсенә әбиләр җыелышып кергәннәр дә: “Без сине декрет ялына киткән дип торабыз, ә син “Җырлыйк әле”дә эшләмичә, концерт куеп йөрисең икән”, – дип ачуландылар.   Чулпан ШАКИРОВА --- | 08.09.2014 (полный текст новости)

  • 2014-09-09 03:11 “Мин – Жанна Фриске түгел, миңа кем булышыр?”
    08.09.2014 Медицина “Безнең гаиләдә дә яман шеш белән авыручы булыр дип кем уйлаган? Социаль пакеттан баш тарткан идек, шулай яхшы булыр, акчасы килеп торыр, дидек. Хәзер ул акча гына җитми. Дарулар бик кыйммәт. Барыр, ярдәм сорар кешем юк. Мин бит – Жанна Фриске түгел, миңа кем булышыр? Үтермәгез, зинһар, ярдәм итегез!” Быел Татарстан Сәламәтлек сак­лау министрлыгына йөздән артык кешедән шундый эчтәлектәге хат килгән. Аяныч хәлдә калучылар­ның берсе – күптәнге танышым. Балалары үгетләүгә карамастан, әти кеше социаль хезмәт җыелмасыннан гел баш тарта килде. Быел бик нык авырый башлады, хас­таха­нәләрдә еш ятса да, мантый алмады. Соңрак җенес бизендә яман шеш үсеп, дүртенче стадиягә җитүе ачыкланды. Операция ясарга кирәк иде, ә аннан соң бертуктаусыз дару эчеп торырга. Кызы сөйлә­венчә, дарулар шулкадәр кыйбат, берсе-берсе йөзәр мең сумлыклары да бар, бөтен акчалары шуңа китә, бурычка да ала башлаганнар. Авыр хәлдәге әтиләре бу хакта берни белми. Хәер, белеп нәрсә эшли алыр иде. Социаль пакеттан баш тартып гариза тапшыргансың икән, 1 октябрьдән соң ел дәвамында карарыңны үз­гәр­тә алмыйсың. Пенсия фон­ды­ның Татарстандагы идарә­се мәгълүматлары буенча, 2013 елда ташламалы дарулар һәм социаль хезмәт җы­елма­сын­нан инвалидлар­ның 71,97 проценты баш тарт­са, быел бу сан 72 процент булган. Бик күп­ләр­не аның урынына бире­лүче 679 сум акча кызыктырган.   Әйе, кешегә федераль закон нигезендә социаль пакет җыелмасыннан баш тартып, аның урынына акча алу хокукы бирелгән. Күпләр шулай эшли дә. “Шуның аркасында ташламалы дарулар җибәрү программасының иминият өлеше бозыла, программада бик кыйммәтле дарулар алучылар гына кала”, – ди сәла­мәтлек саклау министры урын­басары Фәридә Яркәева. Бездә норматив буенча җан башыннан ташламалы дару алу өчен якынча 1224 сум акча карала, ләкин ул сумма җитәр­лек түгел. Әйтик, шул ук яман шеш белән авырып киткәндә нишләргә? Законда андый очракларда, ягъни үзең кыенлык кичергәндә (бүтән­нәр турында уйлау юк инде ул), карарыңны үзгәр­теп, социаль җыелманы кире кайтару мөмкинлеге турында берни язылмаган.   Бу законны төрле якны күзалламаган, озак уйлап тормастан чыгарылган канун дип атап була. Шуның аркасында авырулар гына түгел, табиблар да иза чигә. Сырхау­лар дару җибәрүне җайлы итеп оештыра алмаган тү­рәләрне сүксә, табиблар исә ташламалы дару җибәрү өчен бүленгән акчаны кесә­ләренә алып тыккан авыруларны гаепли. Ә бит ике як та хаклы. “Ул закон чыккан 2005 елларда казнада ташламалы дарулар өчен акча бик күп иде. Яман шеш авыруларын дәвалар өчен генә дә миллиард сум каралды”, – ди Рес­пуб­лика яман шеш авырулары клиник диспансеры баш табибы Рөстәм Хәсәнов. Чөн­ки баштарак социаль пакетны сирәк кеше генә кирәк­сенми. Соңрак, ай саен чират торып, дару яздырып йөргән­гә караганда, акчалата алу ансатрак икәнен аңлыйлар. Да­руха­нә­ләрдә табиб язган рецепт буенча дару булмаска да мөмкин. Инвалид кат-кат барып, дару соранып йөрер­гә тиеш түгел бит инде. Күп нәрсә урыннарда эшнең ничек оештырылуыннан да тора. Фәридә Яркәе­ваның кулында шундый исемлек тә бар: социаль җы­елмадан баш тартучылар Кукмара, Яшел Үзән, Актаныш, Баулы, Чис­тай, Нурлат, Бө­гелмә, Балтач, Алексеевск, Саба районнарында күп. Ә менә Мөс­лим, Яңа Чишмә, Тукай, Сарман, Югары Ослан, Кама Тамагы районнарында чагыштырмача азрак. Югый­сә җибәрелә торган дарулар бер, хакларында да аерма юк. Ә төрле җирдә төрлечә баш тарталар.   Инвалидлар сафына ел саен яңа кешеләр өстәлә тора. Байтагына даими дару эчеп торырга кирәк, чөнки ул  – авыру кеше. Шулай булмаса, аңа инвалидлык бирмәс­ләр иде. Тагын шул сорауга әйләнеп кайтыйк: социаль пакет җыелмасыннан, дарулардан нигә баш тарталар? Әйе, сәбәп акчада гына түгел, чиратта торырга инвалид кешенең түземлеге дә, сә­ламәтлеге дә чыдамый. Ләкин беткә үч итеп, тунны кайнар мичкә атмыйлар лабаса. – Ул иминият акчасы нигә авыруга бирелә, инвалидка болай да өстәмә акча түләнә бит. Дарулар өчен каралган акча бүген кемгәдер бик кирәк, иртәгә сиңа кирәк булуы бар. Ник тияләр ул акчага, мин табиб буларак, шуны аңлап бетерә алмыйм, – ди рес­пуб­ликаның баш онкологы Р.Хә­сәнов. – Кешегә инвалидлык бирелгән икән, димәк, сә­ламәтлеге яхшы түгел. Шулай булгач, нигә иртәгәге көне турында уйламый?   Аның фикеренчә, яман шеш белән авыручы дарусыз тора алмый, ул аның гомерен озынайта. Нур дәвасы бары бер тапкыр үткәрелергә мөмкин, ә дару көн дә кирәк, еллар буе шулай. Табиб рецепт яза, ә аның өчен казнада акча каралмаган икән, дару кем хисабына бирелергә тиеш? Менә шуннан соң китә елап йөрүләр, ялварулар, рән­җүләр... Кеше күп вакыт өендә дәвалана, ә акча стационарда ятучыларга гына бү­ленгән. Сырхауны ел әй­ләнәсендә хастаханәдә тотып булмый бит инде. Кайбе­рәүләрнең кесә­сеннән дару өчен атна саен кимендә 160-200 мең сум акча чыга. Ә акчаң булмаса... Яман шеш байга да, ярлыга да, тазага да, ябыкка да, картка да, яшькә дә карамый. Респуб­ликаның һәр 48нче кешесе яман шеш белән авырый. Шулай ук бүтәннәргә – психик чирлеләргә, диабет белән авыручыларга да дару һава кебек кирәк. Бүген республикада 100 меңнән артык кеше диабет чиреннән исәптә тора. Ел саен 8-9 мең кешегә шул диагноз куела. “Инфаркт, инсульт кичергән кешеләрнең һәр икенчесе диабет белән авырый. Шикәр чире шундый: бүген кеше дару эчмичә дә үзен яхшы хис итәргә мөмкин, ләкин бу вакытлыча, иртәгә урынга егылачак ул. Диабет белән авыручылар моны белә. Сатып ала башласаң, дарулар­ның, инсулинның кыйммәт торуын да яхшы аңлый алар”, – ди баш эндокринолог Энгель Хәсәнов.   Социаль пакеттан баш тартучыларга карарларын үзгәр­тергә вакыт бар әле. Пенсия фондында гаризалар 1 ок­тябрь­гә кадәр кабул ителә. Фәния АРСЛАНОВА 129 | 06.09.2014 (полный текст новости)

  • 2014-09-09 03:11 Шөпшә аркасында автобус баганага килеп бәрелгән (ФОТО)
    08.09.2014 Авто Кичә, 7 нче сентябрь көне, Казанда Вишневский һәм Калинин урамнары чатында маршрут автобусы баганага килеп бәрелгән. Нәтиҗәдә, 4 пассажир сырхауханәгә озатылган. Зыян күрүчеләрнең хәле уртача, дип хәбәр итә медиклар. ЮХИДИ идарәсе инспекторы сүзләренә караганда, автобус йөртүчесе шөпшә чаккан соң аңын югалткан.    1 2 | 08.09.2014 (полный текст новости)

  • 2014-09-09 03:11 Урланган такта кыйссасы (Кем ул Гомәр Гали? ФОТО)
    08.09.2014 Мәдәният Гомәр Гали – 1920 -1930 еллар татар совет әдәбияты үсешенә күп көч куйган күренекле әдипләрнең берсе. 1937 елда гаепсезгә репрессияләнә, 1955 елда гына аклана. Ул – күренекле татар совет язучысы, әдәбият белгече, публицист һәм тәнкыйтьче, җәмәгать эшлеклесе. Татар әдәбияты тарихына Гомәр Гали үзенең «Безнең юл», «Атака», «Совет әдәбияты» (хәзерге «Казан утлары») журналларында һәм Татарстан китап нәшриятында баш мөхәррир булып эшләве белән, 15 китап һәм көндәлек матбугатта басылган йөзләрчә мәкалә авторы һәм үз заманының көчле әдәби тәнкыйтьчесе буларак кереп калган. Зур җаваплы җәмәгать эшләре алып барган. Аның 1925-1932 елларда яңа оештырылган татар пролетар язучылар ассоциациясенең рәисе булуын һәм бүгенге Язучылар берлеген оештыручыларның берсе булуын әйтү дә җитәдер. Сүзем бит Гомәр Галинең исемен мәңгеләштерү чараларының берсе – аңа мемориаль такта кую турында иде.  Мемориаль такта кую   Буа якташлык җәмгыяте һәм язу­чының Казанда зур урыннарда эшләүче унлап якташы Татарстан мәдәният министрына, шәһәр хакимиятенә һәм республика Язучылар берлегенә 2005 елның июлендә хат юллаганнар иде. Хатта аның 1931-1937 елларда (репрессиягә кадәр) яшәгән Кави Нәҗми (Г.Гали аның белән 15 еллап бергә эшләгән) урамындагы 24/20 йорт бинасына мемориаль такта кую һәм Казан урамнарының берсенә аның исемен бирү турында да соралды. Мин аның нинди кыенлыклар белән куелуын язып тормыйм, чөнки ул Татарстан Министрлар Кабинетының аерым эшләнгән кагыйдәләре буенча һәм бик күп оешмалар килешүе белән эшләнә. Ә инде истәлек тактасын ясатып урынына куйганчы да ярты елга якын вакыт үтте, тулаем алганда – бер ел дигән сүз.   Истәлек тактасын (авторы – сынчы Мәхмүт Маталит улы Гасыймов) ачу тантанасы язучының туган көне – 16 июньдә (2006 ел) булды. Тантанада Язучылар берлеге, Мәдәният министрлыгы вәкилләре, язучының кызлары һәм туганнары, Г.Гали исемен йөртүче Иске Тинчәле авылы урта мәктәбе җитәкчеләре һәм Казан шәһәре җәмәгатьчелеге актив катнашты.    Сүзем бит аңа куелган истәлек тактасының кыйссасы турында иде, шуңа күрә тантанадагы чыгышларга тукталып тормыйм.   Гомәр Галине... урлаганнар   ...Бер елдан артык вакыт үтеп китте. Очраклы рәвештә генә, Татарстан Милли архивында утырганда Буаның туган якны өйрәнү музее директоры Люция ханым Әхмәтҗанова белән очраштым. Безнең танышлык та шул ук Гомәр Гали аркасында, чөнки Буа музееның «Буаның данлыклы кешеләре» залында әдипкә багышланган аерым бүлек бар һәм репрессиялеләр залында да аның фотолары урнаштырылган. Ул исән вакытта яшәгән йорты һәм аның диварына эленгән мемориаль тактасы архивтан ерак булмаганга, Люция ханым аны күрсәтүне сорады. Бу 2007 елның ноябрь бәйрәме вакыты булгандыр. Сөйләшеп барабыз, килеп җиткәнне сизми дә калдым. Күтәрелеп карасам, истәлек тактасының юклыгын күргәч, аяктан егыла яздым. Ниндидер бәдбәхетләр, 90 кило бронзага кызыгып, сынчы тарафыннан ясалган, заводта коелган истәлек тактасын вәхшиләрчә каерганнар да, алып киткәннәр һәм металл ватыклары кабул итү пунктына тапшырганнар. Монысы инде соңрак мәгълүм булды. Бүгенге көнгә кадәр гаҗәпләнәм – ничек, күрә торып, язулы бронза тактаны (истәлек тактасын!) кабул итеп алырга кирәк?! Органнардан курыкмаса да, Ходайдан шикләнергә тиеш бит инде ул, миңа калса. Бу кадәресе әлегә билгеле түгел, кунакны үзен генә калдырып, мин милиция бүлегенә йөгердем. Биредә гариза бирергә тырышкач, мине:   – Нигә бу турыда мәдәният министр­лыгыннан яки Язучылар берлегеннән рәсми рәвештә хәбәр итмиләр? – дип «хупладылар». Үземнең Буа якташлык җәмгыятенең идарә, Татарстан, Россия журналистлар берлекләренең әгъзасы икәнемне сиздергәч кенә, гаризаны кабул иттеләр. Югыйсә, аяныч күренеш турында хокук сакчыларына хәбәр итәргә теләсә кемнең хакы юкмыни?   Меңнәрне һәм миллионнарны төрмә тузанына әйләндергән репрессия тегермәне дә әниемнең энесен – татар язучысы Гомәр Галине, шәхес буларак, юкка чыгара алмаган бит. Ул, коточкыч кыен шартларда изелгәннән соң да, милләтенә хезмәт итәрлек хәлдә калган. Соңгы чиктә аны физик яктан юк иткәннәр. Төсле металл караклары менә кемгә кул күтәргәннәр?!   Эшнең алга баруын сизмәгәч, язучының кече кызы Гүзәл ханымга Мәскәүгә шалтыраттым. Хәлне аңлаткач, кичекмәстән Президентыбыз Минтимер Шәймиев исеменә хат язуын үтендем. Президент Аппаратыннан Гүзәлнең хаты, анда күтәрелгән мәсьәләләрне хәл итәр өчен, Премьер-министрның урынбасары – мәдәният министры Зилә Вәлиевага һәм эчке эшләр министры Әсгать Сәфәровка җибәрелгән. Дөрес, аңа кадәр дә, минем гаризам буенча, Вахитов районы эчке эшләр идарәсе җинаять эше ачкан иде инде.   Барыбер урланган мемориаль тактаны таба алмадылар. Аны, кискәләп, металлоломга тапшырулары, бер наркоман егетне тотып, шуның өчен 3 елга хөкем итүләре билгеле булды. Хөкем карары миндә саклана.    Кирәк бит, теге чакта ул тактаны минем күз алдымда, йөк машинасын дивар янына якын китереп, тактаны шушы машина кузовыннан дүрт таза егет, сыек металл кулланып, диварга беркеттеләр. Ике сәгатьләп вакыт үтте. Шул авырлыктагы металлны бер кечкенә генә буйлы наркоман егет дивардан каерып алып, илтеп тапшырсын инде?! Ә нигә аның иптәшләрен, кабул итүчесен кулга алмаска?! Бронзадагы барельефны да, истәлек язуын да күрә бит ул! Урамда аунап ята торган нәрсә мени?! Мондый язмалар: «Дөреслек җиңде!» – дип бетәргә тиеш тә бит, алай бетереп булмый. Вандаллык буенча бу бит беренче очрак кына түгел.   Шагыйрь Хәсән Туфанның истәлек тактасы да шундый мәрхәмәтсез язмышка юлыккан иде. Угры тотылса да, тимер белән суккалап янчелгән, сатарга әзерләнгән сынны яңадан элеккеге урынына куя алмадылар. «Элекон» заводы директоры, Социалистик Хезмәт Герое Лотфулла Гыйззәтдиновның да тактасы Гагарин урамының 89 нчы йортыннан ике мәртәбә урланды. Аптырагач, тимер-томыр җыючы «кәсеп»челәрне кызыктыра торган бронзаны мәрмәр тактага алмаштырдылар. Бары тик шуннан соң гына истәлек тактасы дивардан кузгатылмады...Әмма караклар иректә калдылар, бүтән «азык» эзләргә булдылар.   Икенче истәлек тактасы   Гомәр Гали истәлегенә әйләнеп кайтыйк әле. Буласы булган, дидек, иң әһәмиятлесе, Президент исеменә язылган хатны искә алып, шул ук урынга 2008 елның 3 июнендә Мәдәният министрлыгы тарафыннан яңа такта куелды. Бу икенче такта да Язучылар берлеге тарафыннан, әдипнең туганнары һәм шәһәр җәмәгатьчелеге белән берлектә, тантаналы рәвештә эленде. Бу турыда матбугат чаралары да читтә калмады. Татарчада бармы икән ул мәкаль, укыганым юк, ә руслар «Не было бы счастья, да помогло несчастье», – диләр. Бу истәлек тактасы бүтән материалдан ясалган, мәрмәр ташка бронза йомычкаларын кушып, белгечләр әйтүенчә һәм үткән тәҗрибә буенча да, җинаятьчеләрнең игътибарын җәлеп итәргә тиеш түгел. Материалы ерактан яктырак күренеп тора, барельефы гына бронза белән каплатылган. Бу хәл мине уйланырга мәҗбүр итте. Шуңа, ведомстводан тыш сак хезмәтенә барып, сәнгать әсәрләренең куркынычсызлыгын тәэмин итү мәсьәләсе белән кызыксындым. Алар миңа «бу хәлдән чыгу юлын» тәкъдим иттеләр: янәшәдәге берәр оешмага сигнализация урнаштырып, әлеге хезмәтне күрсәтергә әзер икәнлекләрен әйттеләр. Моның өчен, ай саен «фәкать» унар мең түләргә туры киләчәк (бу әле 2007 елгы тариф белән!) – Әмма әлеге чыгымны Мәдәният министрлыгы да, Язучылар берлеге дә күтәрә алмый, минем ише пенсионер – бигрәк тә. Тик, шулай да, сынчыга һәм коючыларга зур акчалар түләп ясаттырылган, җитәкчеләр катнашындагы урам җыенында җәмәгатьчелек хозурына тантаналы рәвештә тапшырылган әдәбият-сәнгать һәйкәл-истәлекләре, миңа калса, күз карасы кебек сакланырга тиеш. Димәк, хөкүмәтнең бу уңайдан хәлне уңай якка үзгәртерлек карар кабул итүе зарур.   Өченче такта куелды   Бу хәлләр турында «Не везёт Гумеру Гали» дигән язмам рус телендә «Звезда Поволжья» газетасында басылып чыкты. Мәкаләмне укып, миңа телефоннан шалтыратучылар күп булды, әмма алар хөкүмәт структураларыннан да, хокук саклау органнарыннан да түгел иде.   Дөрестән дә «не везёт ведь», бер дә эшләр җайга гына бармый. 2010 елның декабрендә ул урамнан узып барышлый, бу тирәдә булганда карап китәргә тырышасың бит инде, күзем тактадагы яхшы ук күренерлек ярыкка төште. Тактаның сул ягының урта бер җиреннән ярык бер 20-25 см уртага кергән һәм язылган текст аркылы аска кадәр сузылган. Тактаның дүрттән бер өлеше җиргә кителеп төшәргә мөмкин. Күп уйлап тормыйча, сынчы Мәхмүт Гасыймовка шалтыраттым:   – Яңадан туган «балабызны» тагын югалтабыз, – дим. Бер дә юкка гына Мәхмүт Маталит улы Россия Рәссамнар берлеге әгъзасы түгел икән, оператив рәвештә, шул ук көнне килеп, мемориаль тактаны фотога төшереп, заводка белгечләр янына ашыкты. Берничә көннән тактаны егетләр «дәваларга» алып та киткәннәр.   Яңа ел каникулларыннан соң барып карасам, өр-яңа мемориаль такта шул ук урында эленеп тора иде. Шулай итеп, 2012 елның 15 гыйнварында Гомәр Галигә өченче мемориаль такта куелды. Казанда булмаган хәл! Бәлки, бусының, Гомәр исеме урынына «Гомер» дип язылганга, гомере озын булыр?! Гәрчә беренче тактасында да хата бар иде, «күренекле» урынына «куренек­ле» – дип язылган иде.   Укучым, мине гафу ит, кыйсса моның белән генә бетми бит әле. 2013 елны Гомәр Галинең мемориаль тактасы беркетелгән йортка Вахитов районы Идарә компаниясе капиталь төзекләндерү үткәрергә тотынган. Нигә шулай үткән заманда әйтәм, чөнки кемгә дә хәбәр итмичә, тактаны, беркеткән урыныннан алып, шушы йортның беренче катында урнашкан йогышсызландыру (дезинфекция) станциясенең профилактика бүлегенә кертеп куялар. Әле ярый бу маҗаралар вакытында андагы бер нечкә күңелле кеше – Людмила Васильевна белән танышып өлгергән идек. Ул йортны төзекләндерү вакытында тактаның иминлеген тәэмин итте. Эшләр тәмамлангач, ул төзекләндерүчеләр бригадасына истәлек тактасын яңадан үз урынына беркетү турында әйтеп тә карый, әмма аны кем тыңласын? Гәрчә, үзләренең кагыйдәләре буенча, алар ул эшне эшләргә тиеш! Бу хәлләрне белгәч, мин инде Язучылар берлегенә хәбәр иттем. Ул вакыттагы рәис урынбасары Вакыйф Нуриев Идарә компаниясенә кичекмәстән хат яза, кагыйдә буларак, истәлек тактасын урнаштырырга вәгъдә бирәләр дә... оныталар, аннары хатны да югалталар. «Не везёт» сүзен тагын кабатларга туры килә инде. Һәр эшен җиренә җиткерергә күнеккән Вакыйф Вәкил улы «тәртипсезләр»гә икенче хатны әзерләп бирергә мәҗбүр була һәм Гомәр Галинең өченче истәлек тактасы (баштан ук санаганда) дүртенче мәртәбә диварга беркетелә. Ошбу такталар кыйссасы шуның белән тәмам.   Гомәр Гали исемендәге урам   Язмамның башында искә алган Буа якташлык җәмгыятенең һәм язучының Казанда яшәүче якташлары хатында башкалабызның бер урамына Гомәр Гали исеме бирү турында да соралган иде. Татарстан Министрлар Кабинетының 2007 елның 28 апрелендә 155 санлы һәм Казан Муниципаль берәмлеге Башкарма Комитетының 2007 елның 22 июнендә чыккан 1353 санлы карарлары нигезендә, Идел буе районының «Трубная» дигән урамына Гомәр Гали исеме бирелде. «Не везёт» дип алда әйтелгән сүзем бу чарага да кагыла. Әлеге урамда Гомәр Гали исеме белән элмә такталары пәйда булуга ук, мин аларны күрергә ашыктым. Озын ук урамның йорт диварларына 5-6лап кына элмә тактасы эленүгә карамастан, күңелгә горурлык хисе иңде... Әмма дә шатланырга ашыкканмын. «Гомәр» сүзен ике хәреф хатасы белән «Гумар» дип язганнар. Кызганыч ки, 5 ел көтелгән элмә тактасына да хаталы сүз керткәннәр. Билгеле, мин аның белән килешә алмадым. Казан Аксакаллар Шурасыннан шәһәр топонимика комиссиясендә катнашып йөргән чак иде, Идел буе башкарма комитеты хезмәткәрләреннән нинди оешма ясаганын белешеп, хаталарны төзәттердек.   Язучының үткән ел Мәскәүдән кайткан кызы Гүзәлгә күрсәтергә дә күңелле булды. Чөнки Казанда шушы ике истәлек урыны гына калды бит аның: Гомәр Гали исемендәге урам һәм истәлек тактасы. Шундый күпкырлы шәхеснең каберенә чәчәк тә сала алмыйбыз, чөнки кабере генә түгел, ул җирләнгән Подпорожье авылы да әллә кайчан инде, Красноярск сусаклагычы төзелү аркасында, су астында калдылар...      1     2     3 Мөбарәк МУСИН 9 | (полный текст новости)

  • 2014-09-09 03:11 Мөселман киносы фестивалендә телефон югалды
    08.09.2014 Җәмгыять Бүген 17.30 белән 19.30 сәгатьләр арасында “Родина” кинотеатрында “Huawei ascend g300” моделендәге телефон югалды. Кино тәмамлангач эзләп, билетерлардан сорап карасак та, табылмады, соңрак шалтыратулар да бармый башлады. Аккумуляторы утырып сүндеме, әллә инде берәрсе махсус сүндереп куйды микән?.. Әмма Мөселман киносы фестивалендә телефон урлауларына һич ышанасы килми... Күрүчеләр, табучылар, алучылар булса, зинһар кайтарыгыз. Табучы-кайтаручы бүләксез калмас. Элемтә өчен 8-9047628992.   Телефон менә шундый иде.     | 08.09.2014 (полный текст новости)

  • 2014-09-08 10:23 Күчем ханның оныгы
    07.09.2014 Җәмгыять Салкын Себернең җылы җанлы кешесе иде ул. Каратут йөзле, ирләрчә чибәр. Һәр бөртеге дүрткырлы куе күмерсу чәче, таралмыйча, бер дулкында муенына төшеп тора. Коңгырт күзләре һәммә нәрсәнең кызыгын табып, чаткыланып яна. Әдәби телебездә ул әйбәт кенә сөйләшә-яза белсә дә, себер татарларына хас акценты кайчакта сизелеп китә; «т» авазы кысылыбрак чыга, «без» диясе урынга «пес», сүс (сүз), антый (андый), нигәмәде (нигә), эшләйде (эшләде), дип әйтү рәвешләре аның сөйләм теленә үзгә бер аһәң, серлелек төсмере биреп тора иде. Онытылып, кызып киткәндә, бишектән сеңгән ана теленә бөтенләе белән күчә дә, бераздан исенә килеп, туктап кала, уңайсызланып кына «казанчага» күчкәндә теле бераз «аксаклап» ала. Әгәр Голливуд режиссёрлары күрсә, заманында Америка кыйтгасына басып кергән тә­реле байраклы Ауропа баш­кисәрләренә каршы күтәрелгән атабас халыкларының көрәшен сурәтләгән фильмга аны апачи атаманы роленә алырлар, ул җәясен, уклы садагын иңенә асып, атта мәгърур утырыр иде. Хәер, ул болай да, аты-ияре булмаса да, табигате белән бәйсез-горур иде, үзе үтә дә самими-беркатлы, тиз ышанучан. Зөлфәт шигырендәгечә, аюга пычак белән барасы ир-егет саллы учында – нәзберек йөрәге сулкылдап типкән былбыл йөртә иде. Былбыл хәтле шагыйрьлек җене... Бу аның бәхете дә, бәхетсезлеге дә булгандыр... Җаным кебек бик кадерле миңа Туган җирнең изге туфрагы. Бу дөньяда Себер агачының Мин бер серле, моңлы яфрагы. *** Булат (Бикбулат) Вәли улы Сөләйманов 1938 елның 28 маенда Төмән өлкәсе Вагай районы Сопра авылында сигез балалы гаиләдә дөньяга килә. Җидееллык мәктәпне тәмамлагач, ул сәяхәткә чыгып китә. Кесәсе юка булганлыктан, ул күз күрмәгән җирләр белән хозурланып кына йөри алмый шул, җиң сызганып, эшләп алырга да мәҗбүр була. Буяучы һөнәрен дә үзләштерә, буыннары ныгыгач, Омск, Салехард шәһәрләрендә ул – йөкче, бетончы. Зур капчыклар иңгә тигәндә Калтырансам да, нәзек таллар кебек Бөгелмәдем, түздем имәндәй, – дип яза ул, бергә өйсәң, пирамидалар хасил итәр тыгыз капчыкларны иңенә салып ташыганын искә төшереп. Тотрыклы нигезе булмаган, ил-мирдән җыелган чуар холыклы, тупас эшче-күлән арасында озакка калса, күңелендә бөреләнгән нәзберек хисләрне харап итәсен сизенә яшь егет. Биштәрен алып юлга кузгала. Калын тайга урамнарын кисеп кергән тимер юллар аны туган төбәгенә ашыктыра. Төмән районына кайтып, ул Карагай мәктәбендә китапханәче булып эшкә керә. Китаплар дөньясына чума. Гидайлыкта йөреп күпме вакыт сарыф ителгән. Хәзер инде менә үз-үзеңне куып җитәргә кирәк. Урта мәктәпне тизләтелгән программа буенча тәмамлап ул: «Мин Тукай телендә язачакмын», – дип 1961 елда Казанга ашыга. Атаклы университетның студенты булуга ирешә. Борынгы бинаның ак колонналары яныннан барган горур егеткә карап-карап калалар. Әллә соң Себер аюын җитәкләп барамы, юк, биштәрендә – язылып бетмәгән шигырьләр, күңелендә – сүзләр өермәсе, күзләрендә – казанлы булу бәхете. И Казаным, Туган анам кебек, Кочагыңа ал син гомергә. Ярсып чапкан Минем чал Иртешем Кушылып аксын синең Иделгә. Себер татарларының теле белән әдәби телебез арасында охшашлык чамалы гына, эченә керсәң – чытырман; ераклыклар, чорлар, гадәтләр буталган. Күз алдына китереп, аңларга тырышып карыйм: шагыйрьгә ике тел арасындагы ызанда бәргәләнү бик кыенга туры килгәндер. Мисалга бер сүзне генә алыйк: шагыйрь урманны сурәтләгәндә болан дип әдәби телебездәгечә язарга мәҗбүр. Ул аны балачактан ук болан дип түгел, ә «аң» дип җан-тәненә сеңдереп үскән. Ә мондый сүзләр аерымлыгы – йөзләрчә. Димәк, шагыйрь балачагыннан имеп үскән сүзләрдән ваз кичеп, әдәби тел кысаларына кергәндә, гадәти күнегелгән киемнәрен салып ташлап, скафандр кигән кебек була. Нишлисең бит, кышлак теле кышлакта кала, әдәби тел исә Казан биеклегеннән яулана. Димәк, меңъеллык әдәбияты булган милләтнең ана телен мәктәптән үк өйрәнергә кирәк. Туган ягында Булат Казан төбәгеннән килгән укытучылардан күнекмәләр алган була. Әмма тел хикмәте тирән вә киң шул, аргы яры күренмәгән кырыс дәрья. Секундның меңнән бер өлешендә сүздән – уйга, уйдан сүзгә сикерә алу тизлегенә ирешү өчен Булатка Казан мохитендә шактый чиләнергә туры килә. Матбугат битләрендә беренче шигырьләре басыла башлауга ук аны күтәреп алалар. Татар бугазыннан алып, Карпатка кадәр җәелгән элеккеге Алтын Урда кыйтгасында ана телебез кысыла бару сәбәпле, Тукай чорындагы сыман әллә кай төбәкләрдән каләмле затлар килүе юк дәрәҗәсенә төшкән бер дәвердә... Урал аръягыннан калыккан шагыйрь Казанга үрелсен әле! Моңа беренчеләрдән булып Хәсән ага Туфан шатлана. Сибгат ага Хәким, Нури Арслановлар хуплап каршы ала. Егет буларак та әнә нинди бит! Күчем ханның «оныгын» яратмау мөмкин түгел. Студент шагыйрьнең матди ягы мөшкел икәнен аңлап, егетне «Казан утлары» журналына эшкә алырга ниятлиләр. Редакциянең Яңа елны каршылау мәҗлесендә Булат – үзәктә, Булат – Шаһзадә! Бүтән редакциянең хатын-кызлары да, аны күрергә дип кереп, тәкатьсез калалар. Холлда танцы бара. Булат кызларны, берәм-берәм йолкып алып, очыртып вальска бии. Бар да әйләнә: уй-хисләр әйләнә, башлар әйләнә, бөтерелмә итәкләр... Булат учында дөнья үзе әйләнә. Кинәт... Хыял уты сүнә, дәртле аһәң ядрә тигән кош сыман, сулыгып, караңгылыкка төшеп югала. Ни булды? Шомлы сорау: Булат кайда? Булат?! Бәйрәмнән соң беренче эш көнендә таба алмыйлар Булатны. Кулга алганнар икән, дигән астыртын хәбәр, мең сорау ияртеп, таралып та өлгерә. Юк, ниндидер хәтәр әшәкелек кылмаган Булат (андыйга ул тумыштан сәләтсез иде). Тулай торакның караңгы баскычында гыйшкы белән кочышып торган чакта, кайнар пышылдаулар уй-сүзне көйдерерлек хәлгә җиткән мизгелдә, сылукай, аның каршына тезләнеп, ләззәти хәятнең капкасын ачып керим дигәндә... Гомерендә күрмәгән, ишетмәгән Булат бу хәлне үзен мәсхәрә итү, кыргыйлык дип кабул итә, кинәт ярсып, кубарылып, давыллап ала, шул давылга кызның да итәге кушылып китә... Нихәл итәсең, Камасутраны «өй­рә­­неп», Париж тәрбиясе алмагач, тай­га­ның эчкерсез дуамал егете шулай итеп университет белән гомерлеккә хушлаша. Аның илһамлы аяз күген бер елгамы, ел ярымгамы рәшәткәле, чагыр тәрәзә белән томалап куялар. Халык җырларында шундый хик­мәтле юллар бар бит әле: «Утырып уйлар уйлар өчен үскән икән буйларым». Булат Сөләйман холкы йөремсәк иде шул. Аңа көтелмәгән борылышлар, ургылып аккан елгалар, ташлары убылып төшәргә кыҗраган упкынлы таулар булсын. Аның кайнап-бөтерелеп, давыллап ала торган күңеленә каршылык кирәк. Шул каршылыкны җиңәргә омтылыш дәрте аны яшәтә, алгысыта, илһам-дәрман-ныклык бирә, рухын сындырмый. Булат Сөләйман, еллар аша, кабаттан инде Казанга кайтыр алдыннан, сәяхәт итеп, бер «кагынып» ала. Фрунзе шәһәрендә балта остасы, Бакуда нефтьче оператор булып эшли. Ниһаять, ул Казанга кайтып, иҗади яшәү әлифбасын кабаттан «А» хәрефеннән башлап җибәрде. Син дә мулла, мин дә мулла... дип атка печән сала алмый торган тәкәббер-иренчәк казан татарыннан аермалы буларак, Булат теләсә нинди эшкә чирканмыйча, Гариф Ахунов әйтмешли, «черәшеп» тотына иде. Булдырды егет, Казанның үзәгеннән фатир алуга иреште. Ул аны кул көче белән эшләп алды. Коралы – себерке. Бурычы – ишегалдын чиста тоту. Подвал саналса да, тәрәзләренең өске өлгеләре урамга карап тора. Якты, җылы, иркен. Чиста. Стенасының штукатуркасы купкан урынында борынгы исән кирпеч теземнәре күренеп тора. Үзе бер сәнгать. Бүгенге дизайнерлар кызыгырлык. Бу фатирда без Горький, Тукайлар чорына кайткан кебек дөньялыктан аерылып гөр киләбез. Булат ярлы гына табынны да бай итә белә. Кесәләре – юмарт тишекле, соңгы тиенен дә тотып кала алмый. (Бу бинада хәзерге көндә банк урнашкан. Булатның бүлмәсендә, бәлки, мул акча көшелләре өелеп ятадыр.) Шул чорда ул Мәскәүнең М.Горький исемендәге Әдәбият институтында читтән торып укый иде. Елга берничә тапкыр сессияләргә барып, Мәскәүне «тез чүктереп» кайта. Булатны күргәч, хатын-кызларның тән күзәнәкләре алышына башлый. Үзен ямьсез дип йөргәннәр дә чибәрләнеп китә, ягымсызлар елмая башлый. Сүрән күзләргә ут кабына, телләре язылып китә. Булат сайланып тормый, турыдан бәреп сөйләшә. Кайчакта тупасрак кыланып куйса да, үзенә килешеп тора. Тайгадан чыккан экзотика! Менә шул үтерә дә куя ханымнарны. Бу сиңа «Джойс», «Кафка» дип үзеннән акыллы булып сөйләшергә тырышкан арык гәүдәле, салам бармаклы шәһәр шагыйре генә түгел. Бу – арыслан белән күзгә-күз очрашкан, атып алган бүресен сыртына салып кайта торган Себер егете! Әлеге җәһәттән, профессор Хатыйп Миңнегулов сөйләгәннән бер эпизод китерик. 1973 елда аны бер айга Мәскәүгә стажировкага җибәрәләр. Ул Әдәбият институтының Добролюбов урамындагы җиде катлы тулай торактан бүлмә алып урнаша. Күршесендә – Булат Сөләйманов. Биек үкчәле, төз аяклы, кыска итәкле, сулышка кабарлык гаҗәеп чибәр кыз белән иртә дә, кич тә гел бергә болар. Модый чибәрлекне яшереп яткыру гөнаһ дип, мактанасы килептер инде, Булат Хатыйп аганы (ул чакта ассистент) чәйгә дәшә. Өстәлдә – әллә кай илләрдән килгән, күз күрмәгән ризыклар, һәм урысча, инглизчәдән кала Булаттан берничә татар сүзе өйрәнеп алган сылу кыз... – Тәмле ашасам, мин тагын да шәбрәк булам, – дигән идем, ташый гына күчтәнәчләрне, – дип Булат көлә. Берничә көннән соң Хатыйп аганың ишеген вахтёр шакый: – Сезне Иосиф Кобзон чакыра, – ди. Хатыйп ага аптырап кала. «Ялгышадыр, атаклы җырчы каян инде мине белсен». – Аста көтә ул сезне, тиз булыгыз, – ди вахтёр. Хатыйп ага аскы катка төшә, күзенә күренәме, чынлап та Иосиф Кобзон басып тора. Шәп костюмнан, пөхтә, затлы. – Сез Казаннанмы? Булатны беләсезме? Аны таба алмыйсызмы хәзер? Хатыйп ага кылт итеп исенә төшерә. «Булат теге кызын «Кобзонка» дип таныштырган иде бит. «Бөек Кобзонның» сәркатибеме, сөяркәсеме дигән иде, шыттыра егет, дип аның сүзе әллә ни игътибарга алынмаган ул чакта. Менә бит, үзе эзләп килгән». – Булатның ике-өч көн инде монда күренгәне юк, – ди Хатыйп ага. Кобзон ачу белән кулын селкеп, ишеккә борыла һәм кара «Волга»сына утырып китеп бара. – Шул вакыйгадан соң, «Сатма­ган­сың мине, егет икәнсең, гомергә онытмам», – ди Булат. Хатыйп аганы якын итеп күрешә торган була. Хатыйп ага: «Үзең дә молодец! Знай наших!», – дип аны үсендереп куя. *** Булат Сөләймановның беренче шигырьләр җыентыгы – «Таңнар фонтаны» 1980 елда аксакалыбыз Сибгат ага Хәкимнең бисмиллалы сүзе белән Казанда басылып чыга. Икенче китабы шулай ук Татарстан китап нәшриятында 1986 елда дөнья күрә. «Казан утлары»нда проза бүлеге мөхәррире булып эшләгәндә мин аның «Абу баба» дигән хикәясен редакцияләгән идем. Себер тормышыннан, вакыйгаларга куе, кедрлы, карагайлы урман кебек тирән рухта язылган иде ул. Бу хакта Булат үзенең «тайгадашы» «Иртеш таңнары» кебек саллы роман иясе Якуб Зәнкиевкә болай дип яза: «Рафаэль Мостафин үзенең докладында «Абу баба» хикәясе 1983 елда чыккан иң яхшы әсәр, диде. Дезертирлар турында повесть яки роман язарга исәбем бар. «Абу баба» шуннан бер өзек» (1984). Булат Сөләйманов узган гасырның җитмешенче еллары уртасында күчмәнлек биштәрен иңеннән төшереп, Төмән шәһәрендә тын култык табып яши башлады. Өлкән язучыбыз Якуб ага Зәнкиев истәлегеннән бер өзек китерик: «Иртеш таңнары»ның икенче вариантын язып маташкан мәлдә, үзенең хөр холкы белән шаулап-гөрләп Булат килеп керде. Шулчак тар бүлмәмнең эче киңәеп-зураеп киткәндәй булды. Чөнки бу терекөмештәй хәрәкәтчән, үткен коңгырт күзләре елмаеп, нур балкытып торган таза егет беренче күрүдә үк миңа ошады... Без чәй янында дустанә сөйләшеп утырдык. Булат шаяртып әйтеп куйды: «Күрәм, Якуб абый, сез тавык кетәгедәй җирдә, урыс әйтмешли, әкияттәгечә, «в избушке на курьих ножках»та гомер сөреп ятасыз икән. Минем хәл дә шуңа охшашалы иде. Мин моңа түзеп тора алмадым, бер зур җыелышта Обком секретаре алдында чыгыш ясадым. Биек трибунадан әйтеп салдым: «Мин – Себер татарларының беренче шагыйре. Фатирым булмаганлыктан шигырьләремне Төмән күпере астындагы ташка куеп язам. Инде фотокорреспондет чакырам да, шул хәлемне фотога төшереп, ООНга җибәрергә мәҗбүрмен. Шул чыгышым­нан соң бер ай да үтмәде, үзләре мине чакырып алып, ике бүлмәле фатирга ордер тоттырдылар. Хәзер менә шунда киерелеп-сузылып иҗат итеп ятам». Әмма тынгысыз җанлы Булатны «арканлый» алмыйсың шул. Төмән язучылар оешмасында, пропаганда бюросында эшләве сәбәпле, ул командировкаларда еш була, Себер киңлекләрендә йомылып калган авыл һәм шәһәрләрне үз күзләре белән күреп, андагы тормыш хәлләрен күңеленә салып бара. Төмән-Казан поезды, үзе әйтмеш­ли, «песи битен юынган арада» килеп җитсә дә, ул инде хәзер сирәк кунак иде. Аның килеп төшүе – үзе бер бәйрәм була иде. – Булат, Булат кайткан, Бүләк алып кайткан, – дип «Зәңгәр шәл»дәге арияне җырлап каршы ала идек. Булат канәгать. Үзе дә безне сагынган, без дә аны сагынганбыз. Эре бөд­рә йонлы, киң якалы кайры тун ки­гән Булат, Шишковның «Хәсрәт дәрья­сы»ндагы Прохор Громов кебек басып тора. Күзләрендә – төнге учаклар җемел­дәгән тайга рухы. Бераздан инде табын оеша. Затлы балыклар алып килмәсә, Булат Булат түгел инде ул. Җаена карап, төрле елларда ул безне төштә дә күрмәгән әллә нинди балыклар белән сыйлады. Енисейдан тотылган таймень, линь, Таймыр ярымутравындагы саф сулы елгаларда йөзеп үскән гаҗәеп муксун, чиста күл балыгы пелядь, үзенең Иртеше мактанычы – тел өстендә шаулап эреп, турыдан-туры канга күчә торган нельма – болар һәммәсе тәме белән хәтердә кала торган, дөньяви бәһа алган балыклар иде. Бу нигъмәтләрне «мырлый-мырлый», мактый-мактый, мыектан ма­ен агызып ашаганда десертка яңа шигырь­ләр чыга. – Син үзеңне Себернең бердәнбер шагыйре дип йөрисең дә, артыңнан икенче себер егете – Шәүкәт Гаделша куып килә, – дип Булатны котыртып куябыз. – Мин прозага күчәм. Роман язачакмын, – ди Булат. Рабит Батулла Булатка махсус атап язылган көлкеле, маҗаралы хикәясен укый. Көлешәбез. Төн урталары җиткәндә Булатның кунакханәдә урын белешмәгәнлеге билгеле була. Үзе кебек эчкерсез Рөстәм Мингалим аны кунарга үз фатирына алып китә. Шулай итеп, атна буе сайланмыйча сыйланып-сыйлап йөри торгач, Себер бае булып килеп төшкән Булат бер атнадан инде «таланып», Казан хәерчесе булып, Төмән поездында китеп бара. *** Сиксәненче еллар азагында, илнең асты-өскә килгән болгавыр дәвердә Булат Сөләйманов сәясәткә кереп китте. Табигатендә артистлык, икейөзлелек ятмаган Шагыйрь йөрәкле кешегә хәтәр юл иде бу! Мең кыенлыклар күреп, ул Себер татарлары тарихына караган кыю, тирән эчтәлекле мәкаләләр чыгарып (рус газеталарында) шау кузгатты. «Сибирские татары – кто мы?», «Нет языка – нет народа», «Язык – культура – автономия» исемле язмаларында ул халык тарихын бөек һуннар учагына илтеп ялгады. Зирәк аң-акыл бик акырынлык белән уяна барган җәмәгатьчелек аның бу тәвәккәл чыгышларын бик сагаеп, шикләнү катыш курку аша кабул итте. Дөресрәге, кабул итә алмады. Ул дәвердә аның тарафдарлары берән-сәрән генә фанатиклар иде. Булат Сөләйманов Себер татарлары теле белән дә, гореф-гадәте, мәдәнияте белән дә тамырдан аерым халык, казан татарлары белән бернинди уртаклыгы да юк, дигән фикерне алга сөрә башлагач, язучылар да аның бу адымына шикләнеп карадылар. («Тукай телендә язачакмын», дип күтәрелгән шагыйрь телебезгә хыянәт итәме?) Бу хакта ярсып бәхәсләшкәнебез хәтердә. – Син бит Себер татарларын фаҗигагә алып барасың. Меңнәрчә еллык тарихы, язма әдәбияты булган төп ана милләттән аерылып нишләмәкче буласыз? – Без анда җирле милләт булып саналмыйбыз, әнә, Казаныгыз бар, шулар ярдәм итсен, диләр безгә. Хантларга, мансиларга төрле ярдәмнәр күрсәтелә, финанс ягыннан да. Ә безгә – берни юк. – Без казан татарларыннан телебез белән дә, гореф-гадәтләребез белән дә аерым халык, дигәч, Мәскәү: «И-и, нигә күптән әйтмәдегез аны?!» – дип, кочаклап алып, Себер татарларының башына алтын яңгыры яудырачакмы?! – Без бу хәлдә яши алмыйбыз. Бетеп барабыз бит. Соңгы талпыныш бу! – Халыкны халык түгел, ә бер-ике кеше саташтыра. Үз файдасын кайгыртып... Мисалга Зәки Вәлидине генә ал. Амбиция көчле тегенең. Казанда беренче зат була алмасын аңлагач, Урал ягына китеп, гаскәр туплый, кече Башкортостан республикасы оештыра. Хан буласы килә, беренче буласы килә! Син дә, Булат, аерымлансак, мин себер татарларының Тукае булам, дип йөрисеңме әллә? Тукай булу өчен Тукай булу кирәк бит әле! Кызып, кыргый халәткә кергәндәй кайнарланып, учын – йодрыкка, йод­рыгын учка бәргәли-бәргәли йөргән Булатым, шул мәлдә сабырланып калды. Күз төпләре дымланып чыкты. – Син ничек минем хакта шулай уйлый аласың?.. Мин үзем өчен дип йөриммени... Ничек аңлатырга сезгә. Менә килеп кара үзең, Себер татарларының үтә алмаслык сазлык­лар арасында ничек интегеп яшәвен. Сез бит казаннар, аңламыйсыз безнең хәлне... Бу сөйләшүдән без авыр тойгылар белән аерылыштык. Ул чакта кесә телефоннары юк иде шул. Төмәндә төрле елларда ике тапкыр булсам да, күрешә алмадык. Булат командировкада иде... Төмәндә күренеклерәк урыннарны казан татарлары биләгән. Җирле татарлар алар өчен әллә бар, әллә – юк. Гореф-гадәтләре ниндиерәк, асылына төшеп карарга мөмкинлек булмады, себер татары – басып торышы (осанка), йөз-кыяфәте, йөреше, мөгамәләсе, холык-фигыле (телне әйткән дә юк!) ягыннан безнең белән чагыштырганда, бөтенләй икенче «камырдан» әвәләнгән. Бу халыкның чишмә башы – империяләр, каганатлар төзегәндә татар байрагы астына кергән кайсыдыр монгол кабиләсенә карыйдыр кебек... 1990 елның декабрендә Төмән өлкәсе татарлары корылтайга җыела. Көн тәртибендә: «Сыбыр» татар җәмгыятен төзү каралачак икән. («Сыбыр» – Булат Сөләйманов тәкъдим иткән исем. Ул чакта кытай чыганакларын тәрҗемә иткән Паркер китабы чыкмаган иде шул. Һуннарда СИБИР – сәргаскәр исеме булган. Нык ир мәгънәсендә.) Менә шул Корылтайга Булат килеп кергәч, аны алкышлар белән каршы алалар, Президиумга утыртырга дип тәкъдим белән чыгалар. Күкрәге белән амбразураны капларлык фидаи Булатның болай таныла башлавы кемнәрнеңдер касыгына тия. Өлкәнең Исполком комитеты урынбасары трибунага чыгып, халыкка «бомба» ташлый: зур бер чарада биек мөнбәрдән Булат: «Себер җирендә сез руслар – килмешәк халык», дигән икән бит! Котырган үгез кебек, залның күзен кан баса. Зәки Зәйнуллин әйтмешли, «тапыйлар» Булатны. Бигрәк тә кушканны күндәм үтәүче куштан татарларыбыз. Булатның рухы сына, канатлары салына. Ул берьялгызы өенә кайтып китә. Шул көннән соң ул берәүгә дә күренми. Мондый чакта ир кеше нишли, гадәттә, йөрәк ялкынына хәмер утын бөркеп, һәлакәт упкынын якынайта. 1991 елның 11 гыйнварында ул, фа­ти­рында ялгызлык иңенә башын салып, дөньядан китә. Тукай фикеренчә, инде «үлеп аңлат­кач», шагыйрьнең иҗат чишмә­сен­нән илһам алу тамчылап-тамчылап кына, милли-рухи мәсләгенә якынаю адымлап-адымлап кына барды. Сагаюлы, икеләнүле, шикләнүле еллар аша, бик акырынлык белән генә төшенү килде. Хәзер инде ел саен Төмән китапха­нәсенең милли бүлегендә «Сөләйманов укулары» дигән конференция үткәрелә. Монда Төмән һәм Тубыл Педагогия университеты галимнәре, студентлар, мәдәният өлкәсендә эшләүчеләр, укытучылар катнаша. Шагыйрьнең тормыш юлы һәм иҗаты хакында фәнни хезмәтләр, истәлекләр укыла. (Әле быел гына Төмән университеты тарафыннан ЖЗЛ сериясеннән «Булат Сөләйманов» дигән китап бастырылган.) *** Ул елда... Булатның үлеме хакында хәбәр килгәч, тетрәнеп калган идем. Нинди тәкъдиргә дучар булган бит. Тәненнән аерылган җаны, гарешкә очып китә алмыйча, бикле ишек-стеналар арасында ай ярым чарасыз бәргәләнгән. Көтелмәгән ялгыз үлем... аянычлы гомер соңы... Тетрәнүемә юаныч эзләп, мин ул чакта каләмгә тотынган идем. Менә ул шигырь юллары: Күчем ханның соңгы оныгы син, Соңгы могиканы Себернең. Шәһре Казан хан итмәде сине, – Сыра саттың, урам себердең. Себеркеңне ташлап, каләм алдың, Шагыйрь булып киттең Казаннан. Кыл урталай бүленсен дә җаның... Андыйлармы шөһрәт казанган?.. Юк, барыбер, ялгышларың белән, Хаталарың белән Бар идең! Себер җилен егып көрмәкләшер Мәйданнарың гына тар иде. Карагайлы урман куенының Аюлары уянган мәлдә – Шул эзләрне эзләп чыккан булсаң, Аумас идең ташлы мендәргә. Кичерерме заман, – маңгаеңда Сырланмыйча калган елларны? Идел белән Иртеш арасында Җырланмыйча калган җырларны? Бар да алда, диеп яшәгәндә Күңел менә сыктап айкала. Син дә кинәт шулай үлә белгәч, Бу тормышта безгә ни кала? Булат Сөләйманов шигырьләре ХАТЛАР Бу җилләр хәтернең түреннән,— Үзләре шәп-шәрә, бик арык — Үткәннең сандыгы төбеннән Хатларны чыгарды актарып. Саргайган ул хатлар хәтердә — Күбәләк шикелле дерелди. Син бит ул, нигә соң дәшмисең? Ул көннәр яңадан терелде. Караңгы төндәге яшен күк Ялтырый, югала хәтердә, Һәр юлы — яшьлекнең тарихы: «Булырбыз, булырбыз без бергә!.. Хәтернең өрәге булма син. Кил бире, алыйм мин бер кочып. «Сөямен», дип язган сүзләрең Хатлардан киткәннәр шул очып. И хәтер! Син җәллад түгелсең. Тоз сипмә ярама син берүк. Кайтса да яшьлектән ул хатлар, Безгә бит яшьлеккә кайту юк. *** Күренми шул Себер Казаннан, Анда карлар, җилләр уйныйдыр. Ә тайгада болан баласы Адашкан да ялгыз елыйдыр. Хет җилләре хәбәр бирсәче: Ничәнче көн эзли анасын? Аерылу авыр кемгә дә, Тайга киң шул, каян табасың! Эзләреннән бүре киләдер, Борылыр да иде кирегә, Юк, ярамый, алга ыргылды, Балачагын калдырып бүрегә. Шулайдыр ул хәлләр минем дә: Эзләремне карлар көридер. Адашкан да тайга эчендә, Балачагым елап йөридер. *** Мин — төп Себер татарымын чыгышым белән, Гомер сөргән монда минем бабаларым. Чал Иртышның үзе кебек, борынгыдан Яшәп килә монда татар балалары. Мин килмешәк түгел монда, туган җирем, Гомерлеккә сине ташлап китә алмам. Җирнең тарту көчен җиңдек, и Себерем, Ләкин синең тарту көчең җиңә алмам. НИГӘ МИНЕ АЛЛА КЕШЕ ИТКӘН? Мин тауларга карап сокланам гел, Таулар горур, таулар бик биек. Нигә мине Алла кеше иткән? Кеше булып, булмам мин бөек. Урманнарга керсәм, хәйран калам, Каян ала урман моңнарын? Нигә мине Алла кеше иткән? Кешеләрдә моңның иң тары. Кырга чыксам, үлән арасында Чикерткәләр йөри серләшеп. Алар да бит миннән бәхетлерәк, Һәр көн саен үтәм көнләшеп. Нигә мине Алла кеше иткән, Булмаганмын агач йә үлән? Шагыйрь күңелем түзмәс бу хурлыкка, Йә, хушыгыз, дуслар, мин үләм! БУЛАТ СӨЛӘЙМАНОВ ХАТЫ Хөрмәтле редакция! Бу хатны мин үзем кебек кайбер иптәшләрнең соравы буенча язам. Без Казанда чыга торган «Совет әдәбияты» журналын ел саен алдырабыз. Аның һәр номерын зур түземсезлек белән көтеп алабыз һәм бик яратып укыйбыз. Яраткан язучыларыбызның яңа әсәрләре белән танышабыз. «Совет әдәбияты» журналының соңгы битләрендә «Әдәби­ят һәм сәнгать яңалыклары» урнаштырыла. Анда төрле кичәләр, иҗат секцияләре булганлыгын журнал аша булса да ишетеп куанабыз, ләкин шунысы кызганыч, алар бер генә җирдә, бары тик Татарстанда гына булалар. Ә бит татарлар анда гына түгел, бер Төмән өлкәсендә генә әллә ничә меңләгәне яши, ә бөтен Себердә күпме алар! Поэзиягә беренче адымнарын ясап караучы, поэзия белән кызыгучы (кызыксынучы. – Л.Л.) иптәшләрне юк дип әйтерлек түгел. Алай булгач нигә бездә, Себердә иҗат секцияләре узмый икән? Тоболда үткәрергә була бит ләбаса. «Совет әдәбияты» 1961 елның беренче санында «Яшь язучылар семинары»н укыдым. Анда менә мондый сүзләр язылган иде: «Әдәбиятыбызга килә тор­ган яшь көчләрне тәрбияләп үстерү, аларның иҗат активлыкларын күтәрү буенча Татарстан язучылары союзы күп кенә чаралар үткәрә. Шундый әһәмиятле чараларның берсе башлап язучыларның иҗат семинарларын системалы рәвештә уздырып барудан гыйбарәт». Анда 40ка якын кеше чакырылган, ә шуларның арасында безнең Себердән берәр иптәшнең булуы икеле. Тагын башлап язучыларның семинары Мөслимдә уздырылган. Мөс­лимдә һәм Татарстанның башка районнарында башлап язучылар семинары үткәрергә мөмкин икән, ә нигә Себердә дә үткәрергә мөмкин түгел? Азмыни безнең татар язучыларыбыз, шагыйрләребез, драматургларыбыз. Аларның бер-икесенә безгә килеп семинар үткәрергә була бит. Сез дә килмәсәгез, Себердә яшәүче яшь көчләрне кем тәрбияләп үстерер. Без бары сездән генә ярдәм көтә алабыз. Безгә килеп китегез, хөрмәтле абыйлар! Булат Сөләйманов. 10.02.1961 ел. (Хат ахырына кемдер Б.Сөләй­манов­ның адресын язып куйган: Тюменская область, Дубровинский район. Б-Карагай. – Л.Л.). Хатны басмага Ләбиб Лерон әзерләде.   Марсель ГАЛИЕВ 9 | (полный текст новости)

  • 2014-09-08 10:23 Безгә Мамадыш сыры да ярый
    08.09.2014 Дин Әле генә изге айларны озатып, Рамазанның бер айлык эмбаргосы (чикләүләр) тәмамланып, менә-менә иркенләп ашый гына башлаган идек, янә яңа чикләүләр керде. Берничә ай элек Америка Россия өчен үзенең акча янчык­ларын, икътисад-сәүдә юлларын япты. Америка каршында “ләббәйкә” дип торучы Аурупа илләре дә аның әмереннән чыга алмады. Әлеге адымга каршы ничек җавап бирергә? Инҗил кушканча, “Бер яңагыңа суксалар, икенчесен куяргамы?”, әллә Коръән кушканча, “Тешкә теш, күзгә күз” белән кайтарыргамы? Чыннан да тамак мәсьләсе безнең тормышта зур урын алып тора. Тамак сәбәпле җирдә күпме явызлык кылына. Корсагын кайгыртып, карак бәндә кеше малына кул суза, фахишә тәнен сата, ришвәтче ришвәт (взятка) бирә һәм ала, сатучы насыйбын арттырам дип, җимешнең бозыкларын аска тутыра, машина белән сәүдә итүче төне буе спидометр саннарын әйләндерә... Корсак туйдырам дип, туган белән туган дошманлаша. Илләр, халыклар арасында күпме кан коела? Күп сугышларга ризык бүлешә алмау китерә. Шуңа күрә, дин атабыз Адәм чорыннан ук ке­ше­леккә зур бер хаклыкны аңлатып килә, халык кына моны аңлый алмый: җан ияләренең ризыкларын Аллаһы Тәгалә Үзе бүлә. Кемгә күпме бирәсен, Бер Үзе хәл итә һәм бу эштә һичкемнең киңәшен яки рөхсәтен сорамый. Аллаһы Тәгалә: “Син - теләгән бәндәңне мөлкәтле итәсең, теләгәненнән тартып аласың” , - ди. (“Әл-Гыймран” сүрәсе, 26нчы аять). Аллаһ һәр мәхлугының ризыгын Үз өстенә алды: мөэминнең дә, кяфернең дә, изгенең дә, яманның да... Хәтта иң яман җан иясе булган шайтанның да ризыгы Аллаһ кулында. Хәдистә килгәнчә: Иблис Аллаһтан: “Йә, Раббым, һәр мәхлугыңның ризыгын билгеләдең, ә минем ри­зыгым кайда?” - дип сорады. Иблис кяфер булса да, ризыкны кемнән сорыйсын яхшы белде. Аллаһ аңа: “Кем “бисмилләсен” әйтми ашаса, синең ризыгың шул булыр”, - дип әйтте. Кеше анасының карынында дүрт ай да ун көнлек булганда, Аллаһ аңа махсус фәрештәсен җибәрә, ул үзе белән кешенең гомерлек ризык микъдарын (лимит) алып төшә. Соңгы сулышына кадәр кеше шул ризыгың ала, беркем дә аның өлешенә керми. Ата-анасы да, туганы да, дошманы да... Һичкем Раббыбыз билгеләгән “лимитны” арттыра да, киметә дә алмый. Әгәр кешеләр бу хаклыкны аңласалар, күпме хәсрәтләрдән имин булырлар һәм башкаларны да имин итәрләр иде. Хәсән әл-Басри исемле галим: “Миңа язылган ризыкны, башка беркем дә ашый алмаганны аңлагач, күңелем тынычланды”, - дигән. Ә бит әлеге сорауда ислам, насара (христианство), яһүди (иудаизм) диннәре барысы да бер карашта. Аллаһ Үз ризыкларын бүлә һәм әлеге эшен Үзенең гыйлеме, хикмәте, рәхмәте белән башкара. Әлбәттә, кешегә һәрвакыт күбрәк кирәк. Әмма Аллаһ кемгә күпме бирәсен Үзе белә. Әгәр бөтен кешегә аның нәфесе теләгәнчә бирелсә, бу хәерле булмас иде. Шуңа күрә, Аллаһ вакыты-вакыты белән ризыкларын чикли, “эмбарго” куя. Чикләрнең кайберләре вакытлыча, кайберләре мәң­гелеккә. Әмма, һәр чик­ләүнең үз хикмәте бар. Рамазан “эмбаргосы” бер айлык кына, әмма ул безгә ризыкның кадерен белергә, бер йотым суның кыйммәтен татырга өйрәтә. Бу дөньяда кешеләргә исерт­кеч эчем­лекләр тыелган, ирләр өчен ефәк киемнәр, алтын бизәнгечләр ярамый. Әмма, сынауларны үтеп, җәннәт бакчаларына кайт­кач, анда ефәк, алтын һәм шәраб өстеннән санкцияләр төшә. Җәннәт әһелләре өсләренә ефәк һәм парча киемнәр киеп, алтын-көмеш касәләрне шәраб елгаларына “батырып”, җәннәт эчемлекләреннән авыз итәрләр... Аллаһ бәндәләрен дөньяда төрле ысуллар белән чикли. Шәригать кануннары дуңгыз ите, кеше малы, хәмер эчүне хәрәм итә. Шулай ук Аллаһ бер мәхлукларын башкалары аша да чикләргә мөмкин. Әгәр сыерны фураж савыты янында калдырсаң, ул туктый белми ашап күбенә һәм үлә. Шөкер, аны туктату өчен хуҗасы бар. Безгә дә кайвакыт, дөнья куып күбенмәсен өчен Раббыбыз туктатучыларын җибәрә. Аллаһы Тәгалә: “Әгәр Аллаһ берәүләрне икенчеләр белән тотып тормаса, җир өсте бозылып бетәр иде”, - диде (“Бәкара” сүрәсе, 251нче аять). Россиянең көнбатышка куелган азык-төлек эмбаргосы күпләрне аптырашка калдырды. Кемдер: “Шул кирәк аларга”, - дип куанды, кемдер: “Ә без нәрсә ашарбыз?” - дип, янә үз кор­сагын кайгыртып куйды. Чыннан да, бүген хал­кыбызның азык-төлеккә сарыф иткән акчаның 40 проценты чит илгә китә, диләр. Үз карыныбызны кай­гыртып, күп­ме илләрне баетып ятабыз. Бәрәңгенең дә Аргентина яки Мисырдан килгәнен ашыйбыз. Шөкер, “Буш ботлары”ннан халык соңгы елларда биз­де һәм үзебезнең Питрәч, Чаллы тавык­ларына күчте. Кызганыч, көнбатышның ризыгы белән халкыбызга көнбатыш мә­дә­нияте дә, дөресрәге мә­дәниятсезлеге кереп бара. Ирекле мәхәббәт, ирек­ле киенү, үзеңә ошаган җенесне сайлау һ.б... Бәлки, аларның азык-төлекләре ки­мү белән, тискәре йогынтылары да бераз кимер. Аллаһы Тәгалә безнең илгә биргән байлыкларны тагын кайсы илгә бирде микән? Алтын, нефть, газ, урманнар, басу-кырлар, елга-күлләр... Кара туфрактан йөрибез, ишек төбенә чыгып орлык чәчсәң тишелеп өскә күтәрелә. Аз гына чокысаң да, аяк астыннан чиста салкын сулар бәреп чыга. Кайбер илләрдәге кебек гарасатлар, җир тетрәүләр, су басулар да бездә сирәк күренеш. Тукаебыз әйтмешли: “Барсы да бар”. Тик бәрәкәт кенә юк. Безнең халыкка Раббыга рәхмәтле булып, “күктән төшкән” байлыкларның кадерен белергә, яшәгән җиребезне сакларга гына кирәк. Һәр дәүләтнең нигезендә, иң элек, гаделлек ятарга тиеш. Ислам галимнәре: “Аллаһ гадел дәүләткә көч бирер, гәрчә ул Ислам дәүләте булмаса да. Залим дәүләтне җимерер, гәрчә ул мөселман дәүләте булса да”, - диделәр. Раббым патшаларыбызга хикмәт, аек акыл бирсен. Әбиләребез әйтмешли: ипикәйләре булып торсын, бәрәңгедән өзмәсен. Ә сырның безгә Мамадышныкы да бик ярый. Түбән Кама шәһәре.  Йосыф ДӘҮЛӘТШИН | (полный текст новости)

  • 2014-09-07 05:09 Гаиләсез кеше бәхетле була аламы?
    07.09.2014 Ир белән хатын Август башында Казанда узган Бөтендөнья татар яшьләре форумына Самара өлкәсе делегациясе составында мин дә барган идем. Әлеге чарадан файдалы мәгълүмат туплап, бик әйбәт тәэсир белән кайттык, дисәм дә була. Тик форум кысаларында узган "Яшь татар гаиләсе һәм аның алдында торган сынаулар" манзарасы гына күңелемне борчып, әлегә кадәр уемнан чыкмый. Әлеге чарада залда иркен микрофон булып, һәрбер делегатка үз фикере, көн күреше белән уртаклашу мөмкинлеге бар иде. Биредә җыелган алты йөз кешенең һәрберсе диярлек үз өлкәләрендә, үз төбәкләрендә милләтебезнең проблемаларына битараф калмыйча, милли чараларда актив катнашып, форумга килергә иң лаек булган яшьләр. Аңа карамастан, бу чара вакытында микрофон алган кайбер кешеләрнең сүзләренә шаккатып утырдык, көтелмәгән җавапларыннан гаҗәпкә калдык. Әңгәмәне алып баручылар “Гаилә кирәкме яисә гаиләсез кеше бәхетле була аламы?” - дигән риторик сорау бирделәр. Бәхәсләр күбесенчә татар телендә барды. Шулай да кайбер делегатлар үз фикерләрен урыс телендә яхшырак аңлатып бирәчәкләрен әйтеп, кыенсынып булса да үз карашларын урыс телендә яңгыратты. Бер егет торып: ”Гаилә кирәкми. Мәхәббәт юк, ә булса да 2-3 елга гына җитә, ә аннары ир белән хатын бер-берсеннән туеп, гомер буе бер-берсенең кәефләрен бозып яшиләр. Гаилә кирәкми, чөнки ул кешегә проблемалар гына китерә”, - диде. Залда утырган халык “уууу” дип тавыш чыгарып, ризасызлыгын белдерде, ә кайберәүләр “Бу шаян сүзләр” дип көлеп алды. Ләкин бу егет үз сүзендә торып, барлык делегатларны бик җитди рәвештә “өйләнергә кирәкми” дип үгетләде. Кызганычка каршы, залда тагын бер-ике егет бу сүзләрне яклап чыктылар, ә берсе (чит ил егете) аудитория алар ягында булмаганын тоеп, бөтенләй залдан чыгып ук китте. Шушындый делегатлар татар телен, татар милләтен ничек саклап калырга җыена соң?! Ә бу сорауларны үз алларына куймыйча, татар проблемаларына салкын карап, җәмгыятьнең башлангыч күзәнәге кирәкми, дип санаган егетләр VI Бөтендөнья татар яшьләре форумында нәрсә эшләп йөриләр икән?! Бу форумга килгән егетләр, кызлар борынгы рухи мирасыбызны, милли йөзебезне, ана телебезне, мәдәниятебезне, гореф - гадәтләребезне саклап калуда ярдәм итәргә кирәклеген тоеп, бергә җыелышты һәм сүздә генә калмыйча, чынга да ашсын, дип яңа татар проектларын тәкъдим иттеләр. Бер яктан бу егетләр минем күңелемдә каршылыклы эз калдырса, икенче яктан караганда, аларның шулай чыгыш ясавы бик тә әйбәт булды әле. Аларны тыңлап, бу темага бәхәсләшкәндә калган делегатлар “гаилә кирәк” дигән фикерләре дөрес булуына тагын бер мәртәбә инанганнардыр, минемчә. Дискуссиядә күп кеше катнашканга, ул көнне микрофонга минем чиратым җитмәде. Шуңа күрә үз фикеремне бүген матбугатта язып чыгарырга булдым. Ниндидер дәрәҗәдә мин теге егетнең сүзләре белән килешәм. Чөнки, күпләр өйләнешеп берничә ел торгач, туйга кадәр булган кайнар тойгылары суынганын сизәләр. Тик бу мәхәббәт сүрелде дигән сүз түгел бит әле. Гаиләдә бер-береңә карата хөрмәт, ихтирам, җаваплылык артып, яшь чактагы “любовь-морковь”, “хочу не хочу” югала, ә аның урынына олы мәхәббәт туа. Бу егет мөнәсәбәтләрнең икенче стадиясенә кадәр җитмәгән, шуңа күрә дөрес түгел дигән нәтиҗәгә килгән, күрәсең. Дөресен генә әйткәндә, чын мәхәббәт хисләре тоймаган кешеләрне мин бик кызганам. Аңа чын күңелемнән йөрәгендәге бозны эретерлек яр очратып, гаилә бәхетен татып каравын телим. Кадерле милләттәшләрем! Гаиләнең иң мөһим, иң әһәмиятле җәмгыять учагы булуын онытмыйк! Гаиләдә генә кеше үзен чынлап бәхетле тоя, гомер юлында уңышларга ирешә. Бу дөньяда кеше ни генә теләмәсен, барысы да мәхәббәткә, гаиләгә кагылышлы. Чын татар гаиләләре төзеп, без үзебезнең бай мәдәниятебезне, милләтебезне, ана телебезне саклап кала алабыз, чөнки буыннан-буынга әби-бабайлар, әти-әниләр аша, гаилә аша гына без татар булып кала алабыз. Самара шәһәре.  Гөлфия КӘРИМОВА | 07.09.2014 (полный текст новости)

  • 2014-09-07 05:09 Гөмбә белән бу сезонда инде 26 кеше агуланган (+ гөмбәчеләргә КИҢӘШЛӘР)
    07.09.2014 Киңәш-табыш Татарстанда гөмбә сезоны ачылды. Казан базарларында гөмбә сатучылар әлегә бик күп түгел. Сатучыларның күбесе күрше республикалардан килгән. Уртача бәя - 100 сум. Гөмбәнең төрлесе бар. Сатучылар гөмбәнең аз булуына зарланса да, Роспотребнадзор мәгълүматларына караганда, республикада август ахыры - сентябрь башында инде 26 кеше агуланган. Шуларның 7се балалар. Алар арасында хәтта 1 яшьлек балалар да бар. Табиблар 14 яшь тулмаган балаларга гөмбәне бөтенләй ашатмаска киңәш итә, чөнки аларның организмында кирәкле ферментлар юк.     Белгечләр гөмбәне җыйган көнне үк эшкәртергә куша. Ашарга яраклы гөмбәләрне пешереп яки кыздырып ашарга кирәк. Ә өлешчә ашарга яраклыларын, мәсәлән, "свинушка, сморчки" гөмбәләрен 30 минут дәвамында берничә тапкыр суын алыштырып, кат - кат пешерергә киңәш итәләр.Шулай эшләгәндә, гөмбәнең агулы матдәләре калмаска тиеш. --- --- | 07.09.2014 (полный текст новости)

  • 2014-09-07 01:03 Түзә икән адәм баласы...
    06.09.2014 Язмыш Һәр туар таңга сөенеп, исән-сау булганыма шатланып яшим. Моннан берничә ел элек мин бөтенләй яши алмам кебек идем. Шөкер, янымда йөгереп йөргән сабыйларым яшәргә көч бирде. Миңа өч яшь булганда әнием авырып үлеп китә. Менә шуннан соң башланды инде минем борчулы көннәрем. Әтинең туганнары аның ялгыз яшәвен теләмичә, әниемнең ашлары узуга ук өй­ләндереп куйганнар. Кечкенә булганга мин баштарак үги аналы икәнемне аңламаганмын, кү­рәсең. Үсә төшкәч, барысы да сизелә башлады. Үги әни мине яратмады. Кул арасына керә баш­лау белән бар эшкә мине йөгертәләр иде. Балачагым булмады да кебек. Курчак уйныйсы урынга әти белән үги әнинең уртак балаларын карадым. Дусларым урамда уйнаганда, мин бакчада чүп утый идем. Ни генә эшләсәм дә, үги әнигә ярый алмадым. Әти дә тора-бара аның ягына авышып бетте. Юк-барга тавыш чыгара, өйдә иң гаепле кеше булып мин калам. Бик авырлык белән генә укуымны тә­мамлый алдым. Югары уку йортына укырга кермәкче булган идем, үги ана каршы төште. “Биш ел буе аны укытырга монда. Әнә техникум да җиткән”, – диде.   Зур шәһәрдә миңа бик кыен булды. Кешеләр белән дуслаша алмыйча, уртак тел таба алмыйча тилмердем. Бергә укыган төр­кемдәшләрем арасында Радикны гына якын иттем. Гел бергә йөри торгач, аңа гашыйк булганымны сизми дә калдым. Тик без бергә була алмадык. Кулымны сорарга кайткач, әтием каршы чыкты. “Укуын бетерсен, аннан күз күрер әле”, – диде ул. Шул көннән соң Радик миңа карата суынды. Баштарак: “Әйдә, качып кына никах укытыйк та бергә яшик”, – дигән иде. Ә мин әти-әнидән курыктым. Шулай итеп ара­ларыбыз өзелде, бергә була алмадык.   Укуны бетергәч, Нияз исемле егет белән таныштым. Бу юлы әти каршы төшмәде. Ул вакытта Радикның үз тормышы бар иде инде. Мин дә кияүгә чыгарга булдым. Ниязга карата хисләрем булмаса да, яраткан кыяфәт ясадым. Тик болай яшәүнең кыен икәнен соңрак кына аңладым. Нияз минем өчен өзелеп тора иде. Бер елдан балабыз туды. Тик сөенечебез бер мизгеллек кенә булды. Сабый ике-өч көн генә яшәде дә үлеп китте. Мин кайгыга чумдым. Көн-төн еладым. Нияз да бетеренде. Һәм бу хәсрәтне күтәрә алмады – үз-үзенә кул салды.   Ниязны югалткач, бар дөньям бушап калды. Без яшәгән фатирга иремнең туганнары кайтып урнашты. Мин бөтенләй урамда калдым. Озакламый әти дә үлеп китте. Авылдагы йорттан миңа өлеш чыкмады. Мин үзем дә аны сорап йөрмәдем. Ул вакытта анда үги әнинең малае яши иде инде. Ярый ла, юлымда бергә укыган дус кызым очрады. Ире дә әйбәт кеше булып чыкты. Алар мине үз яннарына чакырдылар.   Еллар уза торды. Бервакыт ми­не Радик эзләп тапты. “Ләйсән, сине оныта алмадым. Мин аерылышам. Хатыным белән балабыз була алмый безнең. Әйдә, кавышыйк”, – диде. Бу вакытта мин үзем өчен җавап бирерлек идем. Риза булганымны әйттем. Без бергә яши башладык. Беренче тап­кыр үземне бәхетле хатын итеп хис иттем. Ул да түгел, бер­ни­чә айдан авырлы икәнемне бел­дем. УЗИга баргач, карынымда ике бала барлыгын әйттеләр. Радик та шатланды. Тик бәхетебез гомерле булмаган икән шул. Бала табарга өч көн калгач, миңа куркыныч хәбәр җиткерделәр: Радикны кыйнаганнар! Ул аңы­на килә алмыйча, күзләрен мәңге­леккә йомды. Мин елаудан туктый алмадым. Кайтып егылыр уры­­ным, кочагына сарылыр әни­ем булмагач, нишләргә дә бе­л­мәдем.   Яраткан кешемне югалтуны авыр кичердем. Янымда якын дусларым булмаса, нишләп бе­тәр идем – билгесез. Алар ярдәме белән үземдә яшәргә көч таптым. Радигымны хәтерләткән улым, кызым бар минем хәзер. Шул сабыйларым өчен шатланып яшим. Кеше килә дә китә икән ул. Яз­мышыңа язылганны сызып атып булмый шул. Түзәргә, алга таба яшәргә кирәк. Кайчак, үз язмышымны уйлыйм да, миннән дә авыррак хәлдәге кешеләр бардыр әле, дип үземне юатам. Кичергән кайгыларым соңгысы булсын, балаларымны үзем үс­терсәм иде, дип телим.   Газета аша миңа кыен вакытта ярдәм кулы сузган дусларыма рәхмәт әйтәсем килә. Авырлык­лар килгәндә түзем булыгыз. Бер генә яшәгән гомернең кадерен белик! Ләйсән СӘХБИЕВА 128 | 05.09.2014 (полный текст новости)

  • 2014-09-07 01:03 Гыйбрәт, әмма хак
    06.09.2014 Язмыш Моннан берничә ел элек матбугатта “Гыйбрәт, әмма хак!” исемле мәкаләм чыккач, көне-төне телефон шалтырады. Язмаңда урын алганнар кемнәр алар? Андый балалар да бармыни? Авылдамы алар, шәһәрдәме?.. Канун буенча мин язмадагы һәр героемны укучыга ачып салырга, исемләп атый алмыйм. Ләкин аннан соң андый язмалардан гадәттә кеше үз-үзен танып ала. Укый, уйлана... Кем белә, бәлки үз гаебен дә таныйдыр, гәрчә, исеме булмаса да. Әйе, без-кешеләр язмышлар ярында йөрибез. Уңда, сулда, алда, артта - кеше язмышлары. Һәркемнең үзенеке... Төрле-төрле алар: кызыгырлык, сокланырлык, кызганырлык, гыйбрәт алырлык, тетрәнерлек яралы язмышлар... Менә шундыйларга күз төшә дә, инде башка язмам дисәң дә, кулга каләм аласың, башка уй килә: ”Тукта, уйлан, яз! Бу бит-гыйбрәт! Бәлки, кемгәдер файдасы тияр”. Быелгы кышның зәмһәрир суыкларын хәтерлисездер әле. Менә шундый салкын көннәрнең берсендә яңа туган сабыйларын кулларына тоттырып улын, киленен урамга куып чыгарды бер ана. Бала тудыру йортыннан тиешенчә зурлап алып кайтып, мулла чакырып исем куштырып, үзләренең бик зур өйләрендә, шунда ук гомер итүче икенче улы, килене янәшәсенә аерым бүлмәгә сыендырган әти белән әнигә ике ай эчендә әллә нәрсә булды. “Эченә шайтан кердемени ана кеше бертуктаусыз: ”Җыеныгыз да чыгып китегез! - дип кабатлый башлады”, - дип сөйли танышым. Берни аңламаган, кечкенәдән әнисен бик хөрмәт итеп үскән улы, аңлашып, сөйләшеп тә карый: ”Әни синең оныгың бит ул, син нишлисең?” Юк, әнине җен алыштыргандай була. Аптырагач, җыенып чыгарга булалар. Малай соңгы сүзен әйтә: “Без чыгып китәбез, бу йортка бүтән аяк басмыйбыз, минем әнием минем өчен бүгеннән үлде”. Бу сүзләр ананың бераз гына җанына тияме, ул: ”Үзең килеп йөрерсең, ә килен белән балага рөхсәт юк!” - ди. Гаиләсе өчен үзен тулы җаваплы итеп тойган яшь әти, яшьле күзләрен әнисенә төбәп: ”Юк инде, әни, минем гаиләм кирәк булмагач, мин дә килмәм, мин аларны ташламыйм!” - ди. Яшьләр аерым торып, ипле генә яшиләр, бала үстерәләр. Ни генә дисәң дә, әни бит! Улының әнисен бик күрәсе, сөйләшәсе, баланы күрсәтәсе килә... Баланы йөртергә чыккач та, шул урамда йөриләр алар, күңел бит ул, өмет дигән нәрсә дә бар. Туган йорт тәрәзәсеннән үрелә-үрелә карап калганнарын күрсәләр дә, эндәшүче булмый. Әнисенең бу адымын берничек тә аңлый алмаган яшь ир нишләргә белми, уйлана, борчыла, икеләнә... Инде бер тапкыр шалтыратып чакырган әнисе янына бик барасы килә...Тик кимсетелгән горурлык хисеме, балалык рәнҗүеме нәрсәдер итәктән тартып тора. Итәкне дә озак тартып торып булмый шул, ертыла ул... Сабырлыгы бетә... улы үзен куып чыгарган әнисенең ишеген шакый. Могҗиза ишек төбендә була. Аны гына көтеп торган диярсең, әнисе улының кочагына атыла, әзмәвердәй улы кочагында кечерәеп калган әни кеше такмаклый-такмаклый яшен түгә: ”Улыкаем, сагындым, үләм! Оныгымны күрәсем килә! Сездән башка яши алмыйм. Кайтыгыз!” Ана белән бала арасын нинди фәрештәләр җайлагандыр, без белмибез. Әнисенең сүзләренә аптыраса да, егет бу турыда кабатлап сорамый. Тик ишек төбендә әнисен кочаклап торганда, бүлмәдән башын тыккан киленнең зәһәр ялтыраган күзләрен күргәч кенә, бу мәхшәргә оеткыны кем салганын абайлый ул. Әдәпле кеше кайда да әдәпле, тыйнак булып кала ала бит ул. Алар әти-әни хакын хаклап яңадан туган йортка кайттылар. Хәзер инде кызлары әбиле-бабайлы булып үсә, әби кеше оныгын сөеп туя алмый. Киленне дә үз итәләр, күз генә тимәсен! Кыш көннәрендә әни күңеленә кем нинди коткы салган? Монысы аның намусында кала. Ир белән хатын арасына кергәнче, машина арасына кер, диләр. Монда да нәкъ шул хәл: ана белән бала арасына керү - бик куркыныч һәм өметсез! Баланың азары булса да, бизәре булмас, ди халык. Хак әйтә, әни ул, нинди генә булса да, әни булып кала. “Мин кайнанам белән иремнең арасын боздым әле! Ул хәзер аның сүзен сөйләми!” - дип сөенүче киленнәр дә, байлык артыннан йөреп, араларны суытырга тырышучы апа-абый, сеңелләр дә нык ялгышалар. Бүгенге көндә хатынына сүз әйтмичә, әнисен кимсетеп: ”Әйе, әйе...” - дип утыручы, хәтта әниләрен картлар йортына илтеп бирүче ирләрнең дә җаны бер сискәнер, бер уяныр, чөнки Әни ул йөрәк түрендә. Кендекләр киселсә дә, күзгә күренмәс өзелмәс кыл кала ике арада. Әни урынын берәү дә ала алмый. Менә шуңа күрә дә ана белән бала арасын бозганчы уйланырга иде, киләчәктә үзеңне ни көтә? Кендек баулары белән тоташкан бу ике җан иясе арасына керү дини яктан да олы гөнаһ санала ич. Исәнбай авылы.   Әлфирә НИЗАМОВА | (полный текст новости)

  • 2014-09-07 01:03 Рөстәм Закиров: “9 капчык бәрәңгедән 7 капчык уңыш җыйдык” (+КЛИП)
    06.09.2014 Шоу-бизнес Җиләкле җәй дигәннәре бигрәк тиз уза. Алтын көзгә дә керер вакыт җитте бит. Димәк, халык бәрәңге алырга тотына дигән сүз. Күңелле ул бәрәңге алулары. Аеруча туган авылыңа кайтып бәрәңге алганда. Татарстанның халык артисты Рөстәм Закиров белән тормыш юлдашы Люция Мусинаның гаиләсен генә алыйк. Бигрәк тә Рөстәм әфәнденең үлеп бәрәңге үстергәнен белмәгән кеше юктыр.  Ел саен ул гаиләсе белән туган ягы Арча районының Урта Пошалым авылына кайтып, 20 сотый җиргә бәрәңге чәчә икән. Бер әңгәмәсендә ул: “Эшмәкәрлек белән шөгыльләнмим. Авылдан үзебез утырткан бәрәңгене сатудан башка”, - дип шаяртып алган иде хәтта.    Бәрәңге утырту канга сеңгән инде. Авыл баласы бит без. Ел саен Урта Пошалымга кайтып бәрәңге утыртабыз. Бүгенге көндә әнием Разыя гына исән. Әтием Раиф вафат инде. Бәрәңгенең бар эшен дә Люция белән авылга кайтып эшлибез. Балалар да булышкалый. Матыйклау эшләрен үзебез, ә утырту-алу эшләренә трактор ярдәмгә килә. Бәрәңге уңышлы чыкканда күңелле, әлбәттә. Бүгенгедәй хәтерлим: 1983 елны 9 капчык бәрәңге утыртып, 7 капчык бәрәңге алган идек. Кызганыч, әлбәттә. Минем бөтен җырларым да, клипларым да авыл темасына багышланган. Авылдан мин берничек тә аерыла алмыйм. “Тәгәрәткән бәрәңге” җырыма төшерелгән клип та авыл темасына. Җырчы, клипмейкер Алмаз Нургалиев җитәкчелегендә төшерелде ул. Сценариесен икәү бергә уйладык. Башкаларны яманлап әйтәсем килми. Авыл баласы булгангадыр инде, мин авылдан, аның тормышыннан ерак китә алмыйм, - дип сөйләде җырчы Рөстәм Закиров.   Ел саен бәрәңге алып бетергәннән соң, гаиләсе белән бәрәңге тәгәрәтеп ашыйлар. Гармунда авыл көйләрен сузып, җырлап та алалар. Рөстәм әфәнде бәрәңге кушып пешерелгән ризыкларга да тукталып китте. Алар ягы Арчада күбрәк өчпочмак пешерсәләр, Люция ханымның ягы Лениногорскида табынга бәлеш чыгаралар икән. “Бер үк ингредиентлар, шул ук ит, шул ук бәрәңге дигәндәй. Әмма өчпочмакның - бертөрле, ә бәлешнең тәме бөтенләй икенче  була. Бәлешне бит инде табада булган килеш ачасың да, бер гаилә булып ашыйсың. Ә өчпочмакны һәрбер кеше аерым-аерым тотып ашый. Аерым бер кеше булып кына кала. Ә бәлеш булганда тулаем бер гаилә. Гаилә булганда тәрбияви яктан бәлеш әзерләп табынга чыгаруы күңелле дип саныйм”, - дип шул ягын да әйтеп узды Рөстәм әфәнде.   Әйтергә кирәк, быел җырчы Рөстәм Закиров Татарстанның халык артисты исемен алды. Профессиональ сәхнәдә 21 ел иҗат итеп килгән җырчы әлеге шатлыгын уртаклашу нияте белән барлык укытучыларын, якташларын, дусларын, иганәчеләрен, якыннарын ресторанга чакырган булган. Әтиләренең уңышлары өчен 7 нче сыйныфта укучы улы Айрат белән 3 нче сыйныфта укучы кызы Миләүшә дә сөенгән. Люция ханымны әйтеп тә торасы юк. Ул чын мәгънәсендә аның киңәшчесе дә, ярдәмчесе дә.           Җырчы гаилә матур көннәр булып бу атнаның ялларында Урта Пошалымга бәрәңге алырга кайтырга җыенып тора. Әле күптән түгел генә Рөстәм әфәнде бәрәңгенең сабакларын чабып килгән. Бәрәңгене исән-сау алып килгәннән соң, җырчы пар җиң сызганып дуэт концертларына әзерләнмәкче. Быелгы программага, Бөек Җиңүнең 70   еллыгы якынлашу сәбәпле, шул темадагы җырлар кертелгән. Менә шулай икән ул! Тырыш кеше шәһәргә дә, авылга да өлгерә.     Эльза ГАЗИЗОВА --- | 06.09.2014 (полный текст новости)

  • 2014-09-06 10:19 Балалар бакчасы, мәктәпләрдә җәрәхәт алуларга кем гаепле?
    05.09.2014 Мәгариф Бәла-каза сәгатен әйтеп йөрми. Балалар бакчасы, мәктәпләрдә бәхетсезлек очраклары – төрле дәрәҗәдәге җәрәхәт алулар турында еш ишетәбез. Җәрәхәтләр төзәлә, тик әти-әниләр белән укытучы, тәрбиячеләр арасында каршылык туа... Казанның 114нче мәктәп укучысы Эльвина Симакова 2009 елның февралендә шундый бәхетсезлек очрагына юлыга. Физкультура дәресендә укучыларның берсе шаярып, яныннан Эльвина үтеп барганда аяк чала. Кыз идәнгә егыла, бик җайсыз килеп төшә. Нәтиҗәдә, умыртка баганасына зыян килә. Бу вакытта укытучы янәшәдә булмый. Кызны өенә сыйныфташлары озата китә. Эльвинаның әтисе Азат бәла-каза турында кичен генә белә. Укытучыларның кайгыртмавы, һичьюгы, аңа шалтыратып әйтмәве күңеленә тия. Ул дөреслек эзләп, Идел буе районы судына мөрәҗәгать итә. Мәктәп директорына физкультура дәресләрендәге техник куркынычсызлык кагыйдәләрен үтәүгә контроль йомшак булган өчен кисәтү ясап, судта әлеге эшкә нокта куялар. Казанның Совет районындагы бер мәктәптә (исемнәрне күрсәтмәүне үтенеп сорадылар) булган тагын бер хәлне мисал итеп китерик.   – Ата-аналар мәктәпкә җыелыштык. Балаларыбыз концерт куя. Бөтенебез шат, күңелләр күтәренке. Шулвакыт, уйламаганда-көтмәгәндә, тик басып торган җиреннән бер егет бөтенебезнең күз алдында идәнгә егылды һәм уңайсыз төшеп, башын ярды, – ди Розалия ханым. –Бөтенебез өнсез калдык. Укытучы нишләргә белми. Бөтен кеше тыз-быз чаба. Шул арада шәфкать туташын чакырып, ситуацияне теркәп, тиз-тиз чаралар күрдек. Укытучыларга бүген бик авыр. Хәзер балалар үз хокукларын артык яхшы белә, ялгыш кына бер хәл булса да, суд белән яныйлар. "Тәнәфестә дә кизү торсыннар” Булат МӨХӘММӘТҖАНОВ, Казан хокук яклау үзәгенең матбугат бүлеге җитәкчесе:   –  Балалар бакчалары, мәктәпләрдә бәхетсезлек очраклары еш күзәтелә. Ярдәм сорап безнең үзәккә мөрәҗәгать итүчеләр дә җитәрлек. Җавап бирү мәсьәләсендә иң авыры укытучы, тәрбиячеләр җилкәсенә төшә. Күп очракта хөкемгә, җәзага аларны тарталар. Ике як та бөтен нечкәлекләрне барларга, һәр детальгә игътибар итәргә тиеш. Укытучы җебеп, югалып калмаска, ә үзенең гаепле булу-булмавын билгеләүче фактларны теркәргә – бу хәлне күргән шаһитларны барларга, ни булганын фотога төшерергә, һичьюгы схема сызарга, сөйләшүне диктофонга яздырырга кирәк. Медицина ярдәме таләп ителсә, шундук табибны чакырырга, анысы урында булмаса, укытучы үзе булышырга тиеш. Тән җәрәхәтләрен билгеләр өчен, озакка сузмыйча медицина үзәкләрендә тикшеренү мөһим. Мәктәптә көтелмәгән хәлләр туганда нишләргә, кая мөрәҗәгать итәргә кирәклеге турындагы күрсәтмәләр дә булдыру зарур. Күп очракта балаларның җәрәхәт алуы тәнәфес вакытына һәм физкультура дәресләренә туры килә. Тәнәфесләрдә дә барысын да күзәтүче укытучылар кизү торсын.    “Укытучы җавап тотарга тиеш” Миләүшә КАМАЛЕТДИНОВА, ТР Фән һәм мәгариф министрлыгының укыту процессын матди тәэмин итү һәм хезмәт саклау бүлеге баш белгече:   – Мәктәп, балалар бакчаларында балаларның тормыш иминлеге, куркынычсызлыгы өчен белем бирү учреждениесе җитәкчесе, укытучы, тәрбиячеләр җавап тота. Бу документларда норматив буларак язылган.   Һәр очракта да җаваплылык алар җилкәсенә төшә. Ата-ана мәктәпкә, бакчага сәламәт бала бирә икән, билгеле, нәкъ шундыйны каршы алырга тиеш. Мондый күңелсезлекләр килеп чыкмасын өчен, эшне шундый итеп оештырырга кирәк, әйтик, дәрестә дә, уйнаганда да, тәнәфестә дә балалар күзәтүсез калмасын. Аларны даими контрольдә, күз уңында тоту зарур. Җиңел очраклар булса, үтеп китәргә мөмкин әле. Әмма җитди бәхетсезлек очраклары җавапсыз калырга тиеш түгел. Бу мәсьәләдә төрле комиссияләр, тикшерү комитетлары белән эшләргә кирәк. Педагог тарафыннан закон бозу булганмы-юкмы икәнен алар хәл итә. Әгәр укытучы, тәрбияче үзен гаепсез саный икән, шулай ук гаделлек эзләп судка мөрәҗәгать итә ала.  Лилия ЙОСЫПОВА 9 | (полный текст новости)

  • 2014-09-06 10:19 Мөселман киносы фестивале ачылышыннан ФОТОрепортаж
    05.09.2014 Мәдәният Бүген «Пирамида» комплексында Х Казан Халыкара мөселман киносы фестивале ачылды.      1 2  3  4  5  6  7  8  9  10   11  12  13  14  15  16  17  18 Шамил АБДЮШЕВ фотолары --- | 05.09.2014 (полный текст новости)

  • 2014-09-05 08:01 Гөлнара Исмаева Америкада русча КЛИП төшергән
    04.09.2014 Шоу-бизнес Татар җырчысы Гөлнара Исмаеваны хәтерлисезме? Ул шактый еллар инде Америка кушма штатларында яши. Тик утырмый, иҗат итә. Чираттагы "Осень" җыры рус телендә. Вадим Знаменский белән дуэт". Карыйбыз:                 --- --- | 04.09.2014 (полный текст новости)

  • 2014-09-05 08:01 Зифа Кадыйрова: Ходай мине бер кулы белән биреп, икенчесе белән алып сынады
    04.09.2014 Җәмгыять Популяр язучы Зифа Кадыйрова үз әсәрләренең ничек язылуы, китапларының ничек чыгуы турында “Ирек мәйданы” газетасына сөйләгән. Әсәре 30 бит язылгач, компьютерда юкка чыга. Икенче китабы нәшер ителгәч, иренә инфаркт булган, дүртенчесе дөнья күргәннән соң, ул мәңгелеккә күзләрен йомган. Бу – Аллаһның сынавы, ди язучы. Зифа Кадыйрова:   — Китапларым чыгып, аларның дөнья күрүе минем өчен көтелмәгән хәл булды. Бу — очраклы уңыш, Аллаһның бүләге. Беренче, икенче китапларымны бөтен барлыгым белән түгелеп, җаным-тәнем белән язган идем. Бәлки, шуның нәтиҗәсе дә булгандыр. Аннан соң язган әсәрем, 30 бит язгач, компьютерда сакланмаудан юкка чыкты. Башта аның өчен бик борчылдым. Соңыннан бу уңышсызлыкны шулай тиеш дип кабул иттем. Икенче китабым нәшер ителгәч, иремә инфаркт булды, дүртенче китабым дөнья күргәннән соң, ул мәңгелеккә күзләрен йомды. Ходай мине бер кулы белән биреп, икенчесе белән алып сынады. Хәзер шатлык-куанычлар биләп алса, моның артыннан нәрсә килер дигән уй сагалый. Күп нәрсәне шулай сыныйм. Мондый хәлләр һәркем тормышында була. Ул — Аллаһның сынавы. Яшь чакта барысын да уйлап бетермисең. Картая барган саен кеше тормышны анализлый, анда җаваплылык арта. Хәзер үз башымнан үткәннәр аша башкалар психологиясен аңларга тырышам. Килгән кайгыларымнан укучыларым сындырмый тота, сыгылырга ирек бирмиләр. Алар башыма төшкәннәрнең Ходайның бер сынавы булуына төшенергә ярдәм итә. Гыйнвар-апрель айларында гына да 25 очрашуда булдым. Елап утырырга вакыт юк. Уңышлары да, уңышсызлыклары да һәркемнең үзеннән тора. Кемдер үз вакытында кымшанмый, ялкауланып вакыт суза. Ә уңыш ул өйдә тик ятып, берни дә эшләми генә килми. Үзеңә язганның уңышлысын да, уңышсызын да кабул итә белергә кирәк. Шулай булганда яшәү җиңелрәк.   --- --- | 03.09.2014 (полный текст новости)

  • 2014-09-05 08:01 Намаз вакытлары үзгәрде дә, үзгәрмәде дә
    05.09.2014 Дин Хәер, бик тә үзгәртәсе килүчеләр бар. Ләкин бу – бик күптән килә торган проблема. Бәлки, проблема да түгелдер. Утырып бер сөйләшергә дә, хәл итәргә күптән кирәк иде. Әле һаман сүз дип, сөйләшергә урын калдыралар. Югыйсә бит инде пленумнар да җыеп карадылар. Төпле фикергә килә алмыйлар кебек. Чөнки моның эчендә мин барыгыздан да күбрәк беләм дигән тәкәбберлек, башкаларны ишет­мәү ята. Намаз вакытлары үз­гәрде диләр дә әйле-шәйле нәр­сәдер көтеп йөргән халыкның башын әйләндерәләр. 22 ел зур тираж белән календарь чыгаручы, намаз вакытларын төзүче буларак, телефоныма бик күп шалтыраталар. Баштарак аңлатырга, үзем­нең нәрсәләргә нигезләнеп вакытны шулай төзүемне сөйләсәм дә, чү, әле болар бит минем календарем турында түгел, Татарстан Диния нәзарәте төзегән намаз вакытлары турында сорыйлар, аларның телефонына шалтыратыгыз, дим. Ә аннан Равил Бикбаевның телефонын бирәләр, мин дә шулай эшлим. “Ватаным Татарстан” журналисты да мөф­тияткә шалтыраткан. Анда бүлек башлыгы Нияз Сабиров, четерек­ле мәсьәләләргә җавап бирү аның вазыйфасына туры килмә­вен әйткән һәм Равил Бикбаевка юллаган. Үзеннән үзе сорау туа. Кем соң ул Равил Бикбаев? Ул 25 ел хезмәт иткән Россия солдаты кебек, сакалы биленә җиткәнче, 14-15 ел чит илдә укып кайткан шәкерт. Ул хәтта аннан диплом да яклап кайтты. Галим дип аны хәтта милләтебезнең рухи хә­зинәсенә – Милли китапханәнең борынгы кулъязмалар бүлегенә эшкә дә алдылар. Ул андагы календарьларны намаз вакытларын үзгәр­тергә мисал итеп ки­термәкче. Революциягә кадәр 20 төрле календарь чыккан, ди. Безгә дә 30-35 ел элек, остазыбыз Мөхәммәт ага Мәһдиев җитәк­челегендә өйрәнергә, рефератлар, курс эшләре язарга насыйп булды. Аларда исә остазыбыз Каюм бабай Насыйри намаз вакытларына зур игътибар бирми һәм ул аңа кирәкми дә. Шулай булгач, Равил Бикбаевка алар нигез була алмый бит инде. Хәер, ул күтәр­мәгән бит. Фән буенча укыйбызмы дигәнгә кул күтәргәннәр. Әйе, без 20 елдан артык календарь чыгару дәверендә кояш чыгу һәм бату, ай калку һәм бату вакытлары, айның фазалары буенча намаз вакытларын Казан универси­тетының Энгельгардт исемендәге Астрономия обсер­ваториясен­нән алынган мәгъ­лүматлар буенча эш­ләдек. Безгә аны Нәүфәл Ризванов белән Маргарита Кибардина язды. Шул “бата”, “калка”лар бе­лән утыра-утыра Нәүфәл әфәнде үзе дә намаз әһеле булып китте. Аннан соң баш казыебыз Габделхак хәзрәт Саматов, аннан эстафетаны кабул итеп алган Җәлил хәзрәт Фазлыев, киңәшергә сал­лы-саллы хәзрәтләребез бар иде. Без – үзе бер дөнья бәясе кеше булган Шәех Зәбиров һәм мин әнә шундый кешеләр белән эшләдек. Ә бүген Равил хәзрәт ястү намазын Арчада ниндидер ышанычлы кешеләр шәфәкъ кызыллыгын күрүгә дә, бер әбинең шалтыратуына нигезләнмәкче була.   Әйе, безнең әби-бабайлар акыллы шул! Әби дә: “Мин гомерем буена ястү намазын ике сәгать аралыгы белән укыдым...” – дигән. Ник ике сәгать кенә? Мин ике, өч, дүрт сәгать аралык белән дә укыйм. Әйе, без 18,0 градуста 67 параллельгә дә туры килмибез. Бездә җәен, кышын шәфәкъ кызыллыгы бетми. Юк, намаз вакытларын үзгәртеп булмый, без гарәпләрчә укый алмыйбыз. Бездә төннәр кыска, көннәр озын. Ә бит аларда көн белән төннең аермасы бер сәгатьтән артмый.   Без Кояш буенча намаз укыйбыз, Ай календаре буенча яшибез. Пәйгамбәребезнең (с.г.в.) хәдисләре буенча гыйбадәт кылырга тырышабыз. Ул әйткән (Әбү Һөрәйра радыйаллаһу ган­һү тапшырган): “Шәүләңнең озын­лыгы гәүдәңә тигез булганда өйлә намазын укы. Шәүләңнең озынлыгы гәүдәңнең озынлыгыннан ике тапкыр озынрак булгач, икенде намазын укы. Кояш баегач, ахшам намазын үтә. Төн­нең өчтән бер өлеше үткәнче ястү намазын укы. Караңгылык беткәнче иртәнге намазны укы”. Әле бит ястүне таң беленгәнче укырга ярый дигән хәдисләр дә бар.   Нәрсә үзгәртте соң безнең мөфтият? Әйе, ястүне 15-20-30 минутка соңрак укырга кирәк. Моңа бер кеше дә каршы түгел. Ә ник ел буена сәхәрне бирәләр, ник аның вакыты кояш чыкканчы өч сәгать алдан ашарга? Ул бит елга бер ай була торган гыйбадәт. Ярый, ярый, әнә Нияз хәзрәт Сабиров та: “...безнең мөфти һәм мөфтият бар, без аңа буйсынырга тиеш”, – ди. Әлбәттә, шулай. Кайда соң мөфти кул куйган фәрманыгыз, ник ул һаман юк? Ә инде буйсынмау турында сүз булырга да мөмкин түгел. Буйсынырга кирәк, буйсыну гына түгел, хөрмәт итәргә кирәк. Ләкин әмерләр әмир булмаганнардан гына чыкмасын. Ул чакта тынычлык, бәрәкәт, муллык, иминлек китә, яңгырлар яумый. Әле моңа кадәр бик рәхәт яшәгән идек. Аллаһ Үзе юл күрсәтсә, Үзе сакласа иде. Әнә Равил хәзрәт үзе белән килешмәүче кешеләргә: “Кыямәт көнендә җавап би­рәсегез бар”, – ди.   Ул куша дип, өч сәгать алдан сәхәр ашармынмы икән? Әле бит безгә Мәккә вакыты белән ураза тотарга яки кояш баеганчы 3-4 сәгать алдан авыз ачтырырга хыялланучылар да бар. Сораулар бик күп. Баш казый да никтер дәшми, әллә аны ишетмиләр, әллә ишетергә теләмиләрме? Намаз хәлләре турында сорасаң да, мөфтияткә шалтырат, ди. Ә бит астрономияне аннан да яхшырак белгән кеше юк. Фән буенча укый­быз дибез икән, фәнчә, ләкин тәмугта янмаслык итеп укырга кирәктер инде, бере­безнең дә оҗмахка чиратсыз үтәргә юлламасы юк. Шәехҗан Фәния ХУҖӘХМӘТ 128 | 05.09.2014 (полный текст новости)

  • 2014-09-05 08:01 100 яшьлек юбилейга открытка табылмаган (ФОТО)
    05.09.2014 Җәмгыять Озын гомер кешегә нәселдән, геннардан бирелә, ди галимнәр. Кеше туксан яшен тутыргач, картаюдан туктый, йөзгә дә исән-сау җитә, дигән фикерләр бар. Гасырлар аша үтеп, тормышның ачысын-төчесен татыган хәлдә дә күңел көрлеген югалтмаган кешеләр арабызда яши. Соңгы өч айда Татарстанда 22 кеше үзенең 100 яшьлеген бәйрәм итте. Әлеге кешеләр Арча, Әтнә, Балтач, Тәтеш, Түбән Кама, Мөслим, Зәй, Чүпрәле, Азнакай, Баулы, Лениногорск, Сарман (һ.б.) районнарында яшәүче әбиләр. Ике бабай да бар – Актанышның Иске Кормаш авылыннан хезмәт ветераны Әнәс Галимов белән Әлмәт шәһәреннән Заһит Нуриев котлаулар кабул итте. Әнәс Галимов турында без сезгә инде язган идек. Бүген исә Әтнә районының Бахтачы авылында гомер кичерүче Хөршидбану Ризванова белән таныштырырга телибез. 5 сентябрьдә ул үзенең 100 яшьлеген бәйрәм итә. Хөсәеновларның дәү әбиләре биредә бердәнбер кызы Люция апа һәм оныклары-оныкчыклары тәрбиясендә яши. Заманында Бахтачы гөрләп торган авыл булган. Әтнә районы үзәгеннән 20 чакрым ераклыкта урнашкан авылда инде 10-12 хуҗалык кына сакланган. Авылдагы иң яшь һәм олы кеше дә – Хөсәеновлар гаиләсе әгъзасы.   Абзар тулы мал-туар, кош-корт, умарта тоткан хуҗалыкның башлыгы – кырык яшьлек Ирек Хөсәенов. Урта мәктәпне тәмамлаганнан бирле ул урман хуҗалыгында мастер булып эшли. Гаиләдә бердәнбер малайга әтисе: “Улым йорт нигезендә әрем үстермә”, – дип васыять әйтеп калдырган. Заманында 8 сыйныфтан соң Казанга музыка училищесына керергә киткән гармунчы улын ул, авылга әйләнеп кайтмас дип борчылып, кире мәктәпкә 10 сыйныфка кайтарткан.   Саклый Ирек төп йортны, гаилә корып, хәләл җефете Рәмзия белән өч бала үстерәләр. Олы кызлары Энҗе быел КФУга укырга кергән. Икенчесе – Илүзә 4 сыйныфка күчкән, ә уллары Исламга 5 яшь. Ә менә үз төпчегенә авылдан китмәскә киңәш итәр алдыннан, Иреккә җитди уйланырга туры килер, мөгаен. Бүген олы асфальт юлдан Бахтачыга борылып керерлек яхшы юл юк. Яңгыр яуганда басу юлы баткаклыкка әйләнеп, “дөнья” белән элемтәләр өзелә. Мәктәп, кибет, клубы булган күрше авылга – шагыйрь Сибгат Хәкимнең туган ягы Күлле Кимегә дә басу буйлап 4-5 чакрым барасы. Мондагы халыкның “УАЗ” машинасында олы юлга чыгуы замана байларының яраткан экстрим күңел ачу чарасына – пычракта узышуга охшап кала. Район җитәкчелеге вәгъдәсендә торыр, бахтачылар да һава шартларына карамастан, ниһаять, тигез юлдан атлар дип өметләнәсе килә.   – Бахтачыда башлангыч мәктәп ябылгач, район мәгариф идарәсе җитәкчесе тәкъдиме белән авылыбызда өй мәктәбе оештырдык. Авыл балаларына башлангыч белемне мин хәзер үзебезнең өйдә бирәм. Әлеге вакытта кызым Илүзәне укытам, ул башлангыч мәктәпне тәмамлагач, Күлле Киме урта мәктәбенә йөреп укыячак, һәм шул вакытка 1 сыйныфка инде улым Ислам керәчәк, – дип сөйли башлангыч сыйныф укытучысы булып эшләүче Рәмзия Хөсәенова.   Хөсәеновлар йортында акбур тактасы эленгән һәм укучы партасы куелган мәктәп сыйныфына да, гаиләдәге олысы-кечесенә дә урын җитәрлек: уңайлыклар шәһәр фатирыннан ким түгел.   – Әтине хәтерләмим. Ул фин сугышына киткәндә миңа 1,5 яшь булган, – дип сөйли Хөршидбану әбинең кызы Люция апа. – Аннан әтине Бөек Ватан сугышына алганнар. Абыем кечкенә чагында ук мәрхүм булган, шулай итеп әнием Хөршидбануның бердәнбер кызы булып үстем. Әти 1944 елда яу кырында башын салган. Мин кечкенә чакта капка төбенә чыгып әтинең кайтканын көткәнмен. Минем әни яшьли ятим калган. Шуңа күрә кайнана-кайната белән яшәде. Кешедән ким-хур булмаска тырышты, ир-атлар белән беррәттән урман кисте, печән чапты, мал-туар тотты...   Берсендә урманда утын кискәндә, Хөршидбану апа өстенә агач төшеп җәрәхәтләгән. Үлем түшәгендә яткан анага күрше хатыннар “Ясин” чыкканда, ул: “Йә Раббым, гомер бирсәң иде, кечкенә баламны ятим итмә, аны кемнәргә калдырып китим”, – дип Ходайга ялварган. “Әни шул авыр хәлендә Ходайга ялварулары аның гомерен саклады дип әйтә”, – ди Люция апа.   Бахтачы авылы егете Гаделҗанга кияүгә чыгып, Люция ханым дүрт бала тәрбияли, колхоз эшендә көч түгеп, бүген лаеклы ялда. Кияү Комыргуҗа авылыннан Хөршидбану әбине үзләре янына алып кайтып, дус-тату бер гаилә булып гомер итүләренә дә инде утыз еллар узган. Бу йортта оныклар һәм оныкчыклар йөз яшенә сау-сәламәт килеп җиткән Хөршидбану әби итәгендә – әби мәктәбендә үскән.   – Әби олыгайганчы безне гел камыр ризыклары, коймак, өчпочмак, гөбәдия пешереп сыйлый иде, – ди Люция апаның килене Рәмзия ханым. – Мин читтән торып югары белем алганда да балаларны әбиләре карашты. Балаларны итәгенә утыртып тибрәтә-тибрәтә Хөршидбану әбинең әллә ничә күлмәге тишелде.   Ул әле дә өйдәгеләрнең хәл-әхвәлен белешеп, исән-сау йөрүләрен теләп тора. Әбинең җылы кочагында милли җыр-көйләүләрне тыңлап үскән оныкчыгы Энҗе үзе дә кечкенәдән шигырьләр яза.   – Әни озак еллар йортыбызда “йозак” булды. Без эштә: китәбез-кайтабыз. Әни оныкларын мәктәпкә озатып, каршы алды, хуҗалыкка күз-колак иде. Ишек бикләүне белмәдек, чөнки әни һәрвакыт өйдә. Әле бер елны бөтенебез җыйнаулашып чыршы бәйрәменә барырга җыенгач, ишекне бикләргә йозак тапмадык. Ул кичне күршеләрдән йозак сорарга туры килде, – дип көлеп сөйли Люция апа.   Хөршидбану әби бер гасырлык гомер бәйрәмен дүрт оныгы, 10 оныкчыгы һәм оныкчыкларның 4 баласы белән каршы ала. Оныклары кибетләрдән 100 яшьлек юбилейга открытка эзләгән булган, тик андыйлар табылмаган.     1     2 Автор һәм гаилә архивы фотолары Лилия ГАДЕЛШИНА | 05.09.2014 (полный текст новости)

  • 2014-09-05 08:01 Теща - каенанамы? ТНВда яңа викторина (ВИДЕО)
    05.09.2014 Матбугат Яңа сезоннан "Яңа гасыр" каналында "Переведи!" дигән яңа ТВ-уен чыга башлады. Аны "Татарлар" тапшыруы аша таныш Илсур Нәфыйков алып бара. Кемдер бу уенда Илсурны Дмитрий Дибровка охшатты. Кемдер "Айдар Галимов кебек киенергә яратуы гына күңелне кытыклый, киңрәк ыштан булса, үзенә дә уңайлы булыр иде," - ди. Баксаң, бу модалы ыштан икән. Хәер, эш төс-кыяфәттә түгел, ә тапшыруның эчтәлегендә. Татар телен төрле дәрәҗәдә белүче ике катнашучы үзара көч сынаша. Бу викторинада белем эстәү азарт белән бергә үрелгән. Күп кенә тамашачылар "тёща" сүзен "каенана" дип тәрҗемә ителгәненә шаккаткан. Сүзлекләрне актара китсәң, бу дөрес тәрҗемә икән. Ә сез ничек уйлыйсыз, тёща - каенанамы ул?      --- --- | 05.09.2014 (полный текст новости)

  • 2014-09-04 08:30 Бәяләнмәгән талант (Популяр җырлар авторы Ифрат Хисамов турында, ФОТО)
    04.09.2014 Мәдәният 1955 елда Казанның 26 нчы татар мәктәбендә укыган чагымда инде шактый танылган, күп кенә популяр җырларның авторы булырга өлгергән Ифрат абый Хисамов белән беренче очрашулар, танышулар һәм киләчәктә дә даими аралашулар гел сагындырып искә төшә. Исән вакытында, ни кызганыч, якын кешең турында еш уйламыйсын. Кеше үлеме, гомумән, вакыт тарафыннан таушалган хәтерне яңарта... Ифрат абыйның безнең арадан китүенә дә инде ундүрт ел тулып килә икән. Кинәт кенә минем күңелемдә онытыла да башлаган, аның белән бәйләнешле, инде яшьлек офыгында калган хатирәләр калкып чыкты, үткән тормышының сират күпере янә хәрәкәткә килде сыман... Алдымда чиста бит хәзерләнгән. Уйланам... Күптөрле һөнәр белгән үзенчәлекле кеше иде бит ул!   Якын дустым турында нәрсә язарга, нидән башларга?.. Башымда хатирәләр кайный... Якыннан белмәгән кешеләргә Аны ничек сурәтләргә? Мәктәп елларында, бала чакта беренче күрүдән, беренче танышудан башларга кирәктер, бәлки?!   ...Авыр тормыш еллары иде. Класста утырабыз. Инде соңгы дәрес бетеп килә. Кинәт, дәресне бүлеп, кызыл галстук таккан, пөхтә киенгән, урта яшьләрдәге бер абый белән класс җитәкчесе Тәгъзимә Һадиевна килеп керде. Килеп керүгә үк:   — Игътибар, сезнең өчен белдерү бар. Безнең мәктәптә хор оештырыла. Таныш булыгыз, бу абыегыз — «Ак каеннар» җырын язган композитор Ифрат Хисамов. Ул сезнең хор җитәкчегез булачак. Атнасына ике тапкыр хорга йөрерсез! Әгәр йөрмәсәгез, бернинди хор да чыкмас, хур гына булырбыз, — диде.   Шуннан соң сүзне композитор абый алды. Саф татарча, мөгаллимнәрчә сөйләм, бәрхет тавыш, Атлантида кешеләренеке сыман затлы гәүдә, җитди йөз, киң учлар, гадәттән тыш озын бармаклар, аягында дәү туфли — 45 нче размер тирәсе бардыр, валлаһи! Озын бармак дигәннән, озын бармаклар белән баянда уйнавы бик җайсыз. Әле дә исемдә: Ифрат абый гомере буе озын бармаклары белән баянда тиешенчә уйный алмыйча интегә иде, ә фортепианода октавадан тыш, хәтта тагын өч тонны да арттырып ала иде. Бер пианист та андыйны булдыра алмаганы бөтен музыкантларга да мәгълүм. Без шакката идек шуңа. Хәер, уйларым алга йөгерде бугай...   Бу тайпылу киләчәктә булган эпизодка карый. Әле генә язган, композиторга караган сурәтләүләр ул кадәр әһәмияткә дә ия түгелдер, бәлкем. Иң мөһиме — ул халкына мирас итеп үзенең җыр җәүһәрләрен — сабан туйларында, җыеннарда, туй мәҗлесләрендә җырлар өчен берсеннән-берсе күркәм лирик, мәзәк вә шаян җырлар иҗат итеп калдырды.   Җыр-музыкага мөнәсәбәте әллә ни уңай булмаган берәр татар кешесеннән: «Кем ул Ифрат Хисамов?» — дип сорасаң, бәлки, ул аны белмәс тә иде, әмма дә «Утыр әле яннарыма» дигән җырын җырлап күрсәтә алыр иде, мөгаен. Аның колакка тиз кереп, күңелгә тиз сеңә торган гади генә сүзләргә корылган үзенчәлекле мелодикасының профессионал композиторлар әсәре дәрәҗәсендә булуын вакыт-хөкемдар үзе исбат итте. Ифрат Хисамовның ярты гасырдан артык элек язылган җырлары – әле дә профессионал җырчыларыбызның репертуарында. Нидә хикмәт? Ни өчен балачактан бирле һәркемгә таныш булган «Әпипә» көен көйли белмәгән, «Туган тел» җырын жырлый белмәгән татар юк?! Минем уйлавымча, бөтен хикмәт – көй авазларының логик төзелешендә. Күңелләрдә онытылмыйча озак яши торган барлык көйләр дә хис белән сугарылып, математик төгәллек илә халык тарафыннан иҗат ителгән ләбаса!   Фикерне бәйләп, шуны әйтәсем килә: Ифрат Хисамовның көй-ме­ло­дияләрендә дә хис белән логик төгәллекнең гармониясе, ягъни тәң­гәлләшүе ачык сизелә. Аның җыр иҗатында гади формаларны куллануы үзен аклый. «Гадилектә — даһилек», диләр ләбаса. Әйтик, иң уңайлы эш коралы саналган чүкечнең төзелеше дә бик гади бит, күпме генә тырышсаң да, аны әллә ни камилләштереп булмый. Менә шундый җырлар иҗат итеп калдырды арабыздан бик иртә киткән Ифрат абыебыз.   Әле дә хәтердә, 50 нче елларда аның Мәхмүт Хөсәен сүзләренә язган «Ак каеннар» дигән лирик җыры (Ифратның тәүге җыры булса кирәк) шулкадәр популярлашып китте ки, кая барсаң да шуны җырлыйлар иде: мәҗлестә дә, сәхнәдә дә. Кызганыч ки, хәзерге вакытта ул җырга реклама җитмиме, әллә җырчыларыбыз элеккеге җыр хәзинәләренә битарафмы? Ул җанга ятышлы җыр хәзерге вак-төяк җыр-мырулар өемендә күмелеп калса да, элеккеге буын кешеләренең күнелендә онытылмаслык бер яшьлек ядкяре булып яши әле!   Ул елларда Ифрат Хисамов түрәләргә оппозицион кеше булса да, аның иҗатында совет тәрбиясенең рухы нык чагылды. 50-60 нчы елларда иҗат иткән бар җырлары да диярлек шул заманның ихтыяҗына туры килә иде. Әйтик, «Хөршидә-Мөршидә» (Г.Зәйнашева сүзләре), «Шалт, Мөхәммәтҗан» (Ш.Галиев), «Үти-үти үрдәкләрем» (Н.Арслан), «Ромашка» (М.Харисов) социализм чорына бик яраклы җырлар булып, радио аша даими тапшырылып тордылар. Шунысы кызганыч, ул елларда Ифрат Хисамов бик актив эшләүче заман композиторы булып саналса да, нигәдер аны әгъза итеп Композиторлар берлегенә алмадылар. Аңлавымча, Ифрат Хисамовның гади генә формаларда җырлар язып уңышка ирешүе һәм халык арасында популярлык казануы үзләрен югары профессионал дип санаган кайбер кешеләрнең эчен пошыра иде булса кирәк. «Указлы» композиторлар гомер буе халыкчан җыр язучы һәвәскәр авторларны күралмадылар. Аларның җырлары профессиональ дәрәҗәдә түгел, имеш, сәнгати кыйммәте юк, янәсе. Әйе, барысы да Ключарёв, Яхин кебек объектив карашлы, гадел була алмады шул. Казан консерваториясе ректорының Ифрат Хисамовны ниндидер бер гомуми фәннән имтихан бирә алмаганы өчен консерваториядән чыгаруы да шуны күрсәтә. Нәҗип Жиһановка Хисамовның үзенчәлекле таланты түгел, ә аның имтихан тотканда алган билгесе мөһим булып чыга. Югыйсә, Ифрат Хисамов инде эре формаларда да үзен күрсәтә башлаган иде. Консерваториягә кергәнче үк инде ул дүрт кисәкле «Симфония, флейта һәм оркестр өчен концерт» дип аталган күләмле әсәр авторы иде. Зур талант иясенә карата кылынган бу гаделсезлек милли музыка тарихында бер кара тап калдырды...   Ифрат Хисамовның җыр иҗаты чәчәк аткан чорда Татарстан композиторлар берлегенең рәисе Мирсәет Яруллин иде. Яшерен-батырын түгел, аны рәис итеп сайлауда Нәҗип Җиһанов хәлиткеч роль уйнады. Җиһанов урынында рәис булып эшли башлаган Мирсәет, кеше буларак та, композитор буларак та Ифратны никадәр ихтирам итсә дә, аны берлеккә алырга кыймады, аннары Мәскәүнең әгъзалыкка алу кагыйдәсе дә комачаулады, әлбәттә. Белгәнебезчә, Композиторлар берлегенә югары махсус белеме булган иҗатчыларны гына әгъзалыкка алалар иде ул чакта. Кызганыч ки, әле хәзер дә шул кагыйдәгә буйсыналар.   Ифрат Хисамовның музыкаль иҗаты башкалардан ни белән аерыла соң?   Ул җырларын хәзерге күп кенә авторлар кебек, көндәлеккә чамалап түгел, ә вакыт-хөкемдар иләгенең кырыс булганын яхшы аңлап, киләчәккә күз атып язды. Тормышка яраклы актуаль текстлар сайлый белде. Шуңа күрә дә ул Нури Арсланов, Шәүкәт Галиев, Мәхмүт Хөсәен кебек заман шагыйрьләре белән һәрчак элемтәдә торды.   Тормышка яраклы текстлар ди­гәннән, кем бәрәңгегә багышлап җыр чыгарырга җөрьәт итте соң әле? Мәң­ге «картаймас» бәрәңге турында җыр кирәк иде халыкка ул заманда! Бәрәңгене әрчегәндә дә, ашаганда да һаман Ифрат абый искә төшә.   Аның бик күп еллар элек язылган «Бәрәңге» дип аталган җыры белән бәйләнешле бер кызыклы вакыйганы искә алып, үзалдыма көлеп куям. Ифрат абый берәр уңышлы җыр язса, ихлас күңеле белән куана иде, ләкин бервакытта да мактанмый иде. Ничек итеп без Казан музыка училищесында укыган чакта, курсташым баянчы Насыйх Вилданов белән әле яңа гына табадан төшкән «Бәрәңге» җырын беренче тыңлаучылар һәм дә ул җырга беренче бәя бирүчеләр булдык — хәзер сүзем әнә шул хакта.   Башта ук шуны искәртим: без музыка училищесында укыган елларда (60 нчы еллар башы) Ифрат абый бездән күпкә олы булса да, училищеның карт студенты булып, композиция классында белем алып йөри иде.   ...Бервакыт Насыйх белән икенче кат баскычыннан төшеп килгәндә, Ифрат абый безне туктатты да, куанычлы аваз белән: «Егетләр, уемда әле генә бер яңа җыр кисәген әмәлләдем. Озак газаплады ул мине, әмма ерып чыктым бит мин аны барыбер! Кая, берәр баян табыгыз әле, көем башымнан киткәнче сезгә җырлап күрсәтим», — ди. «Нинди җыр соң ул Ифрат абый?!», — дибез. «Бәрәңге» дип атала», — ди. Шаяртып әйттеме бу, дип, без сәерсенеп калдык. Шулчак исә мин, кыюланып: «Ифрат абый, нишләп җырыгызны бәрәңгегә багышладыгыз, суганга багышларга иде. Суган – елата торган яшелчә бит» — дип төрттереп алдым. Ул, моңа кадәр булган халәтеннән бераз суына төшеп: «Их, егетләр, сез ачлыкны күрмәгән яшьләр шул. Бәрәңгене олыларга, аңа мәдхия җырларга кирәк, ул – бар яшелчәләрнең дә патшасы бит», — диде. Яңа җырны «тикшерү» өчен буш класс табылмады: кайсы скрипка чината, кайсы тромбон гүләтә. Яңа җырны училище каршысында гына торган Насыйх квартирасында тыңларга булдык. Сизенәбез — абыебызның кәефе шәп. «Яңа җырны юмыйча булмый, егетләр, мин тиз генә кибеткә кереп чыгыйм әле», — ди. Ул шәраб алып килеп җитүгә, ниһаять, яңа җырны тыңларга керештек. Ифрат абый Насыйхның баянын алды да, бераз уйланып, иреннәрен кыймылдатып торганнан соң: «Йомры гәүдәле, йод­рык кадәрле, их тәмле, бигрәк тәмле бәрәңге», — дигән сүзләр кушымтасы белән җырлап та җибәрде.   Ул вакытта ниндидер каршылык булдымы, әллә ул җыр үзенең башкаручысын таба алмадымы, әллә инде автор тыйнаклык саклап, бер җырчыга да ул җырны тәкъдим итмәдеме, мин ул җырны берничә елдан соң гына Сөләйман Йосыпов башкаруында радиодан ишеттем.   Ифрат Хисамовның бик күптән иҗат иткән җырларының хәзерге көнгәчә искермәвенең хикмәте, актуальлеге – авторның бу фани дөньяда оптимист булуында һәм көйдән-көйгә, җырдан-җырга яңалык таба белүендә, үз-үзен һәм башка авторларны кабатламауда, беркемнекенә дә охшамаган иҗади үзенчәлегендә, дип нәтиҗә ясарга мөмкин.   Мин 60 нчы еллар башында Татар дәүләт җыр Һәм бию ансамблендә эшләгән дәвердә генә дә Ифрат Хисамовның хорга кушылып җырлау өчен язган «Умартачы сөйгәнем» дигән шаян җыры Советлар Союзы шәһәрләрендә 500 мәртәбә башкарылып, ансамбльнең «коронный» номерына әйләнде. Хор, гомумән, Ифратның стихиясе иде. Хәрби хезмәттән соң ул Балтач районының мәдәният йортында үзешчән хор сәнгатендә, беренчеләрдән бу­лып, күптавышлы академик хор оеш­тырды. Соңрак, бер үк вакытта, Та­тарстан халык иҗаты йортында да эш­ләп, Актаныш, Норлат, Сарман, Мөслим, Әгерҗе районнарына барып, хорлар, җыр һәм бию ансамбльләре оештырды.   Гомеренең соңгы елларында ул уен кораллары ясау белән генә мәшгуль иде. «Татарстанны курайчылар иле итәм әле мин», — дип бертуктаусыз янып эшләде. Аның исеме курай исеменнән аерылгысыз. Республикабызның кайсы гына төбәгендә, нинди генә фестиваль-конкурслар, бәйрәм концертлары уздырылмасын, курай, кубызчылар, сорнайда уйнаучылар чыгыш ясамый калмый. Бу милли уен коралларының биниһаясен Ифрат Хисамов үз кул көче белән эшләде. Ул чын мәгънәсендә алтын куллы кеше иде. Белмәгән һөнәре юк иде аның.   Югары даирәләр, гәрчә аның фидакяр хезмәтен күрмәмешкә салышсалар да, ул гомере буе курай моңын сөйгән милләттәшләренең һәм күпсанлы шәкетләренең ихтирамын тоеп яшәде. Исән вакытында анын турында киносюжетлар да төшерелмәде, иҗат бенефислары да оештырылмады. Матди ярдәм булмаганлыктан, 70 яшьлек юбилеен да уздыра алмады. Гаеп Ифратның ифрат тыйнаклыгында гына микән?!   Хәсән Туфанның бер җыр текстында күпкырлы мәгънәгә ия шундый сүзләр бар:    Сөйсәң, сөй син миннән яхшыракны. Ләкин сөймә миннән түбәнне!   Әйе... Ифрат Хисамовтан түбән­нәрне сөйделәр дә, күккә дә чөйделәр. Исеме инде әллә кайчан халык теленә кергән милли композиторыбызга иҗат берлегендә дә урын табылмады, «Татарстанның атказанган сәнгать эшлеклесе» дигән мактаулы исем дә тәтемәде.   Берьюлы композитор да, хормейс­тер да, инженер, радиотехник, фотограф та, сәгать төзәтүче, унлаган музыка уен коралында уйный белгән һөнәрмәнд музыкант та, күптөрле халык музыка уен коралларын ясаучы үзенчәлекле һөнәр иясенең арабыздан вакытсыз киткәненә дә менә инде 14 ел булып килә. Әгәр исән булса, быел аңа 14 ноябрьдә 84 яшь тулыр иде. Бу уңайдан, Ифрат Хисамовның күпсанлы шәкертләрен генә түгел, республикабызның мин белгән музыка сөючеләрен дә менә нәрсә борчый: мәрхүм композиторны искә алу кичәсе оештырылачакмы, аның олуг иҗади мирасын барлап, күркәм бер милли кичә уздыру өчен матди ярдәм бүленәчәкме?   Республикабызның Мәдәният министрлыгы бу мәсьәләне уңай хәл итәр, дигән ышанычта калам.     Беръюлы ике курайда уйнау –  бик сирәк күренеш. 90 нчы еллар     Беренче рәттә, уңнан өченче – Ифрат Хисамов. Һәвәскәр композиторлар берләшмәсенең I корылтаеннан соң. Казан. 1990 елның ноябре     Татарстан радиосында тавыш режиссёры булып эшләгән чагы. Сулда – яшьләр өчен тапшырулар мөхәррире Флүс Латыйфи. 70 нче еллар Марс МАКАРОВ 9 | (полный текст новости)

  • 2014-09-04 08:30 Яшел Үзәндә гөмбә җыйганда хатын-кыз югалган
    04.09.2014 Җәмгыять Яшел Үзән районының Идел буе-Кама тыюлыгына Осиновода яшәүче ирле-хатынлы гөмбә эзләп кергәннәр. Ир кеше гөмбәне шулкадәр бирелеп җыйган ки, хатынын күздән югалтуын сизми дә калган. Бәхеткә, коткару төркемен чакырырга кирәк булмаган, - ир хатынын үзе тапкан. Бу пар биредәге урман белән яхшы таныш икән һәм аларда беренче тапкыр гына гөмбә җыймый. Бу юлы хатынны тычкан куркыткан һәм ул, кинәт йөгереп китеп, урманда ориентирын югалткан. Шунысын да әйтергә кирәк: тыюлыкта үзбелдегең белән йөргән өчен 3-4 мең сум штраф каралган, дип белдерә Яшел Үзән җирле басмасы. | 04.09.2014 (полный текст новости)

  • 2014-09-04 08:30 Гөлнара Тимерҗанова тиздән әни булачак (ФОТО)
    04.09.2014 Шоу-бизнес Яңа гына табадан төшкән яңалыгыбыз бар. Ул да булса җырчы Гөлнара Тимерҗановадан. Тиздән ул кабат әни булачак! Табу вакытына да санаулы көннәр калып бара. Табиблар вакытын сентябрь ахырына куйган. - Бала алып кайтасымны бүгенге көнгә кадәр әйтми йөргән идем. Күз тиюдән курыктым. Чөнки беренче ирем белән яшәгәндә, мин икенче баламны югалткан идем. “Сагыш” исемле җырымны да дөньяга килергә өлгермәгән балама багышлап җырладым. Беркемгә дә бала югалту хәсрәте теләмим. Тагын шундый хәл булмасын дип, үземне бик сакларга тырыштым. Чит илгә ял итәргә дә бармадык. Ышансагыз ышаныгыз, ышанмасагыз юк, хәтта кунакка да йөрмәдем. Соңгы айларымда ирем Ильер белән улым Идел дә (беренче никахтан) үзләре өйдәге ашарга пешерү, идәннәрне юу эшләрен башкардылар. Бүгенге көндә дә миннән эшләтмиләр! Рәхмәт инде аларга! - дип сөйләде җырчы. Әле Гөлнара Тимерҗанованың икенче мәртәбә кияүгә чыкканын да белеп бетермиләр икән. “Кайчан бәхетеңне очраттың?” - дип үзеннән сораучылар да бар. Икенче ире Ильер белән ул 2011 елның ноябрь аенда Казанның машина тәгәрмәчләре алмаштыра торган бер салонында таныша. Казан егете Ильер аның җырчы икәнлеген дә белми. Телефонын ала. Күп тә үтми, ир егет аңа шалтырата. Беренче шалтыратуда ук: “Минем балам бар. Телефонны куясың килсә, шундук куя аласың”, - дип әйтә аңа җырчы. Ләкин Ильер куярга ашыкмый. Дөресен әйткәндә, бер дә өйләнмәгән Ильер Гөлнараны бер күрүдә үз итә. Бер ел очрашып йөргәннән соң, алар 2012 елның 16 гыйнварында  никахлаша.   - Ильер мин башкарган җырларны ишетеп белгән үзе. “Мәхәббәт ялкыны” җырын күп тапкырлар тыңлаганын әйтте. Ләкин кем башкарганын белмәгән (көлә). Баштагы мәлләрдә мин аңа үз дискымны бүләк итәргә булдым. Ул кулына алды да, мине шаярта дип уйлады. Ышанмады. Дискны дустына күрсәтеп сорашкан. “Әйе, мин беләм ул җырчыны. Ничек инде аны белмәскә?!” - дип дусты танып әйткәннән соң гына ирем ышанды, - диде Гөлнара Тимерҗанова.   Аңлавыгызча, җырчының ире Ильер бөтенләй иҗаттан читтә. Бүгенге көндә аның төзелеш эшләре буенча үз бизнесы бар. Әйтергә кирәк, Гөлнара белән алар икәү гаилә бизнесларын булдырганнар. Фасад эшләнмәләре белән бәйле. Әлеге эшләрендә Идел дә ярдәм иткәли. Ильер Идел белән беренче күрүдә үк уртак тел таба. Башка ир баласы дип тормый. Җырчы беренче ире Илдар Муллинның улы Иделгә ярдәм итүен дә әйтеп узды. Быел Идел 9 нчы сыйныфта укый. Бокс белән дә шөгыльләнә икән.   Гөлнара Тимерҗанованың бер тик торганы юк икән. Быел ул җәй аенда Казандагы Мәскәү филиалының Хезмәт һәм иҗтимагый мөнәсәбәтләр академиясендә оешма алып баручысы белгечлеген алып чыккан. Беренче югары белемне Казан дәүләт консерваториясендә алганлыгын беләсездер инде. Монысы – икенче югары белем.   Җырчы гаиләсе туачак баланы зарыгып көтә. Гөлнараның үзенә: “Нигә сиңа бала? Нигә кабат кияүгә чыгарга иде?” - дип әйтүчеләр дә булган. “Ялгыз яшәү кызыкмы инде? Тормышның бөтен кызыгы -  гаиләле булуда, бала алып кайтуда”, - дип җавап биргән. Җырчының яше 40 ка җитсә дә, туачак нарасыйны исән-сау табып, тагын берне алып кайту икән. Йөклелеге 5 ай тулганнан соң, ул концертларын туктаткан булган. Бүгенгәчә бары үзен, туачак баласын кайгыртып йөри. Кызмы, малаймы икәне сер икән. Әмма җырчы бер әйберне ычкындырды бит әле... Булачак ире Ильер белән танышыр алдыннан ул Канар утрауларында улы Идел белән ял иткән. Менә шунда улы, булачак ире һәм кечкенә бер кыз төшенә кергән...     1     2     3 Эльза ГАЗИЗОВА | 04.09.2014 (полный текст новости)

  • 2014-09-04 08:30 Хайдәр Бигичев истәлегенә багышланган концерт булды (ФОТО)
    04.09.2014 Мәдәният Яңартылган Уразавыл мәдәният йортында 15 августта Татарстанның халык, Россиянең атказанган артисты, безнең күренекле якташыбыз (Чүмбәли) Хайдәр Бигичевның 65 яшьлеге уңаеннан аның якты истәлегенә багышланган зур концерт булып узды. Ул икенче бөек якташ (Актук) артистыбыз Рәшит Ваһапов исемендәге татар җыры фестивале кысаларында үткәрелде. Аның төп оештыручысы – Рәшит Ваһаповның югалып барган исемен, данын саклап калып, аның кабатланмас иҗатын, абруй дәрәҗәсен яңа үрләргә күтәргән, бөтен дөньяга таныткан авылдашы Рифат Фаттахов иде. Аңа урында бу концертны оештыруда Нижгар татарлары конгрессының, Нижгар татарлары автономиясенең һәм дә җирле хакимиятнең күрсәт- кән ярдәмнәрен дә әйтеп үтәргә кирәк. Мәсәлән, тагын бер күренекле якташыбыз (Кочко-Пожар), шулай ук Татарстанның халык артисты Рамил абый Курамшин бу концерт кысаларында китабын халыкка тәкъдим итәргә мөмкинлек тудырганы өчен район хакимиятенә һәм мәдәниятенә чиксез рәхмәтле. Шулай ук иҗатына югары бәя биреп аны бүләкләгән Сергач районы хакимиятенә дә ул олы рәхмәтен җиткерүебезне үтенде. - Нәкъ менә шушы мәдәният йортында минем абыем Рафаил 1971 елда Хайдәр Бигичевка баянда уйный һәм көчле тавышыннан хәйран калып аны Казанга укырга барырга үгетли. Ә үзем Хайдәр белән 1978 елда гына очрашып таныштым, - дип сөйләде үз чыгышында Рамил Сөләйман улы һәм залда утыручыларны китабы белән танышырга чакырды, чөнки анда атаклы баянчының популяр артистларыбыз турында кызыклы хәтер-хатирәләре урын алган.   Ә концертны башлар алдыннан Нижгар татарлары конгрессы рәисе Гаяр Хәсәнов сәхнәгә олы кунакларны чакырды. Өлкә хөкүмәтенең эчке сәясәт министры вазифасын башкаручы Анатолий Мигунов, өлкә Законнар чыгару депутаты Николай Шкилев, Рәшит Ваһапов исемендәге татар мәдәнияте фонды рәисе Рифат Фаттахов, Америка татарлары вәкиле Илдар Агиш, “Татарстан-Т.Новгород” сәүдә йорты директоры Шамил Мансуров, Сергач районының җирле үзидарә башлыгы Евгений Соколов, тантана сәбәпчесенең туганы Наил Бигичев һәм милли район башлыклары Халит Сөләйманов белән Рәшит Садретдинов килька балыгын бастырмалап һәм мәҗбүриләп төягән сыман тамаша залын тутырып килгән күп санлы халыкны җылы сәламләделәр. “Күренекле якташыбызны шулай олылап искә алу – тарихыбызны барлауда, мәдәниятебез хәзинәсен саклауда, киләчәк буынны милли җанлы итеп тәрбияләүдә зур әһәмияткә ия”, - диделәр алар. Әлбәттә, бу көнне шактый рәхмәтләр Рифат Әхмәт улына булды. Аны сәхнәдән өлкә Законнар чыгару җыены да, Нижгар татарлары автономиясе дә Рәхмәт хатлары белән бүләк-ләделәр.   Аннары чын мәгънәсендә дә, күчерелмә мәгънәдә дә “тамаша” башланды. Туры мәгънәдә әйткәндә, концерт, чынлап та, искиткеч яхшы иде, татар сәнгатенең нинди булырга тиешлеген күрсәтте ул. Ә менә күчерелмә мәгънәсенә килгәндә, сыкма суга төшеп чыгыш ясаучы артистлар өчен дә, аягүрә торып концерт караучылар өчен дә “тамаша”, ягъни күрмеш башланды. Чөнки залда алма төшәргә урын, чебен очарга һава юк иде. Әле бит шулкадәр халык сүгенә-сүгенә кире кайтып китәргә мәҗбүр булды. “Ахмаклык инде бу! Нигә икән шундый яхшы көнне, яхшы концертны клубта куярга карар кылынды? Халыкны санга сукмауга тиң нәрсә бит бу”, - дигән сүзләр адым саен ишетелде. Әйе, бу сораулар һәм борчылулар урынлы дип беләм. Чөнки халыкта моңа карата ризасызлык зур иде. Кысанлыкта, эсселектә безгә дә эшләүләре җиңел булмады. Шулай да бер аякта гына булса да, Зөһрә Сәхәбиеваның, Ришат Төхвәтуллинның, Рөстәм Асаевның, Наилә Фатехованың, Халидә Бигичеваның җырлауларын, Рамил Курамшин белән Ринат Вәлиевнең уйнауларын карый алдык, хәтта фотога да төшергәләдек.   Концерт тәмамланганнан соң, К.Октябрь райпосы рәисе Назыйм Юсипов Зөһрә Сәхәбиеваны, Чүмбәли авылы башлыгы Рамил Хәсәнов авылдашы Халидә Бигичеваны бүләкләделәр, ә район башлыклары һәрбер артистка чәчәкләр тапшырды, аннары барысы бергәләп “Туган тел” җырын башкардылар.   Менә шулай ике бөек җырчыбыз Рәшит Ваһапов белән Хайдәр Бигичевның рухлары Уразавылда очрашты һәм бу кичтә алар тарафына сөйләнгән якты истәлекләр, яңгыраган җырлар вакытсыз гүр ияләре булган якташларыбызга хәтем-дога булып барсын иде.    1     2     3     4   О.ХӨСӘИНОВ | (полный текст новости)

  • 2014-09-04 08:30 Казан-Оренбург трассасында коточкыч авария (ФОТО)
    04.09.2014 Фаҗига Кичә Казан-Оренбург трассасының 36 километрында коточкыч авария булган. Hyundai Santa Fe кроссоверы, каршы як полосага чыгып, 12 модельле “Лада”га килеп керә. Авария исә Hyundai Santa Fe машинасының шәһәрара автобусны узып китәргә теләве аркасында килеп чыккан. Аның хуҗасы өлкән яшьтәге ир Чистай ягына таба бара торган булган. Бәрелгәннән соң, Hyundai Santa Fe кюветка барып оча. 12 модельле “Лада”ның алгы ягы карап булмаслык дәрәҗәдә җимерелеп бетә. Андагы 23 яшьлек пассажир кыз шунда ук җан бирә. ВАЗ 2112 хуҗасы, 25 яшьлек егет, кызның булачак кияве, күпсанлы җәрәхәтләр белән хастаханәгә озатылган. “Лада” Балык Бистәсеннән Казанга юл тоткан. Hyundai Santa Fe пассажирын – машина хуҗасының хатынын хастаханәгә салганнар. Авария сәбәбен кроссовер хуҗасы бик җиңел генә аңлата: “Лада” әле ерак, дип уйлаган ул. Hyundai йөртүчесе җәрәхәтләр алмый. 1   2 3 --- --- | 04.09.2014 (полный текст новости)

  • 2014-09-04 08:30 Концерт барышында Айдар Галимов өстенә бер чиләк салкын су койганнар (ВИДЕО)
    04.09.2014 Шоу-бизнес Бу хәл 28 август көнне Башкортстанның Бишбүләк районында узган концертта була. Өстеңә салкын су сибеп, мохтаҗ балаларга ярдәм итү флешмобы дөнья буйлап атлый. Ice Bucket Challenge дип аталган чарада бик күп кеше катнашты инде. Менә бу шаукым татар җырчыларына да килеп җитте. Шушы көннәрдә өстенә суны Айдар Галимов та тондырган. Флешмобның шарты буенча өстеңә суны койсаң, "Наши дети" фондында 10$ тапшырырга тиеш буласың, ә коймасаң - 100$. Шуннан соң марафонны башка кешегә күчерәсең. Айдар Галимов марафонны Башкортстан вице-премьеры Лилия Гомәровага һәм җырчы Салават Фәтхетдиновка тапшырган.     --- --- | 04.09.2014 (полный текст новости)

  • 2014-09-04 04:12 «Кызларым кияүгә чыгып, балалар үстерергә хыялланды»
    03.09.2014 Фаҗига 8 август көнне Питрәч районының Ильинка авылы тирәсендә булган фаҗигане ишетеп барыбыз да тетрәндек. Зур йөк машинасына килеп бәрелгән «Шкода Октавиа» автомобилен йөртүче һәм аның өч пассажиры шунда ук җан бирә. Иң аянычлысы – аларның өчесе бертуган апалы-сеңелләр: Алсинә, Алинә һәм Гөлинә була. Дүртенчесе – аларның дус кызлары Эльвина. Кызларның әти-әнисен борчып йөрмик дип, баштан ук Алсинәнең якын дус кызы Чулпан белән генә күрешеп сөйләшергә уйлаган булсак та, Гөлсинә апа кызларым турында үземнең дә сөйлисе сүзләрем күп дигәч, Базарлы Матакка юл тоттык. Соңгы туган көн Без килеп кергәндә, Гөлсинә апа һәм Рөстәм абый үзләре генә түгел иде. – Кызларыбызны җирләгәнгә икенче атна китсә дә, өйдә беркайчан да үзебез генә калган юк. Кайгыбызны уртаклашып, көн дә кеше килә. Килгән берсе кызларымны мактап туймый. Мактамаслыкмыни, алар минем горурлыгым иде. Кызларымның җиләк кебек чаклары иде бит. Һәркайсын башлы‑күзле итеп, матур итеп туйларын уздырып, оныклар гына сөеп утырасы көннәр алда иде. Ә хәзер дөньяның бер кызыгы калмады, өч баладан берсе дә юк яныбызда. Кызларым кияүгә чыгып, балалар үстерү турында хыялланды. Кем генә уйлаган шулай буласын, – дип, Гөлсинә апа өстәл өстендә яткан фотоларны күрсәтә. Кызлар фотолардан моңсу гына елмаеп карап тора. Алсинә Базарлы Матакта банкта эшләгән, 19 яшьлек Алинә кооператив техникумында, 18 яшьлек Гөлинә технология колледжында дизайнерлыкка укыган. Фаҗига буласы көн алдыннан – 7 августта Алсинәгә 27 яшь тулган. Ул көнне Алсинә бөтен дус-ишләрен күл буена чакырып, туган көнен үткәрә. Күңеле сизенгән кебек, моңа кадәр яшьләргә комачауламыйм дип беркайчан да кызларының туган көннәрендә утырмаган Гөлсинә апа бу юлы күршеләре белән алар янына барасы итә. Алсинәне мактап бик күп матур сүзләр әйтелә. Гөлсинә апа кызына багышлап җыр да җырлый. – Хәзер уйлап утырам: ярый әле туган көнгә барганмын, кызыма җылы сүзләремне әйтеп өлгергәнмен. Алсинә ул көнне үзе дә миңа рәхмәтләрен күп әйтте: минем мондый әнием булмаса, шушындый табыннар кора алмас идем, мондый әнием булмаса, шундый матур машинада йөри алмас идем дип өстәл аша сузылып кочаклап алды... Яшьләр күңелле генә утырып таралыша. Икенче көнне кызлар Питрәч районында яшәүче бер туганнарына бәби чәенә барырга тиеш була. Питрәчкә барганчы дуслары Эльвинаны Казанга илтергә ниятлиләр. Анда барасы булмаса, икенче юлга кереп кенә каласы иде дә бит, күрәчәкне күрми гүргә кертми дигән кебек, Казан юлына чыгалар. – Кичке алтынчы яртыда чыгып киттеләр. Алсинә сеңелкәшләре туган көненә бүләк иткән яңа күлмәген киде, Гөлинә яңа гына алган ак төстәге шортигын киеп куйды. Алинә дә бер тапкыр да кияргә өлгермәгән күлмәген кияргә булды, соңыннан аны салып, баргач киярмен дип, сумкасына тыкты. Гомеремдә булмаганча, кызларымны озатырга чыкмадым. Элек кызлар кием сайлана-сайлана, тегендә-монда әйберләрен чәчеп калдыра иде. Бу юлы, никадәр генә ашыксалар да, үзләре артыннан өйне җыештырып киткәннәр. Алдагы көнне мунчаны юып чыгарга кушкан идем. Юарга өлгермәгәннәрдер дисәм, аны да ялт итеп җыештырганнар. Кызлар киткәч, бер сәбәпсездән моңсу булып китте. Тегесен эшлим, монысын эшлим, ә күңелем һаман моңсу. Кичке сигезләрдә Гөлинәгә шалтыраттым. Трубкасын алмады. Алинәгә шалтыраттым, анысы бөтенләй сүнгән иде. Алсинә руль артында сөйләшә алмас дип, аңа шалтыратып та тормадым. Ә алар ул вакытта инде үлгән булган... Яшәргә ашыкты Без килер алдыннан Гөлсинә апа Питрәчкә барып кайткан. Фаҗига булган мәлдә Алсинә тизлеген арттырып, алдагы машинаны узарга теләгән һәм каршы як полосага чыккан дип әйткән булсалар, хәзер тикшерүчеләр башка версияне атаган. Кызның янәшәсендә барган «Ленд крузер» машинасы алдагы автомобильне узарга теләп, аның алдына чыккан һәм Алсинә аның артына барып кермәс өчен кискен генә тормозга басып, ручнигын тарткан. Машина шунда ук асфальтка килеп кадалган һәм әйләнеп барып зур машинага килеп бәрелгән. Ә кызлар дүртесе дүрт якка чыгып очкан... Чулпанның сөйләвенчә, Алсинәнең дуслары бик күп була. Фаҗига булган урыннан очраклы гына узып баручылар арасында да аның берничә иптәше булган. Кызның асфальтта яткан машина йөртү таныклыгын алып карауга, аның Алсинә икәнен белеп, шунда ук якыннарына хәбәр иткәннәр. – Кайчан гына мөрәҗәгать итмә, үз эшләрен ташлап, шунда ук ярдәм итәргә әзер иде. Кемнедер чиратсыз үткәрергә, кемгәдер кредит рәсмиләштерергә булышырга, кемгәдер ниндидер документ табышырга, кемгә тагын нәрсә, бер кешегә дә юк дип әйтә белмәде. Аларны көйләп, төшке ашка да туктамый иде, диләр аның турында хезмәттәшләре. Соңгы юлга озатканда да миңа Алсинә шулай ярдәм иткән иде, миңа Алсинә шулай булышты дип килеп әйтүчеләр шактый булды. Кирәк булса, кесәсеннән соңгы бер тиенен дә чыгарып бирер иде,-ди Чулпан. – Узган атнада гына туйга барды. Районда нинди генә туй булмасын, чакырылучылар исемлегендә Алсинә булмый калмый иде. Соңгы күрешүебездә синең үз туең булып, бу кадәр дусларыңның кайсын гына чакырып бетерерсең икән дип көлгән идем әле. Ачык, мөлаем, гел елмаеп торган актив кыз иде. Тизрәк яшәп каласы килгән кебек, ул һәрвакыт каядыр ашыкты. Кайчан карама, кулында машина ачкычы, телефоны булыр. Гел кемгәдер шалтырата, кем беләндер сөйләшә. Өч кызым – өч шатлыгым Гөлсинә апа янына килеп, синең бик матур кызың бар икән, туйда күрдек, дип килеп әйтүчеләр дә булган. – Монысы Алсинәм генә. Өйдә тагын ике чибәр кызым бар әле, – дип җавап кайтара идем. Алсинәм таянычым иде шул. Ике җирдә эшләп, балаларны тәрбияләргә вакытым да булмады. Сеңелләрен Алсинә үстерде. Хастаханәгә җитәкләп алып барып, хәтта аларга прививка ясаттырып кайта иде. Хәтерлим әле: аның җиде яшьлек чагы. Яңа гына туган Гөлинәнең температурасы күтәрелде. Төнге сәгать ике. Мин бала янында утырып калдым, ә Алсинә, этләр очрамасын дип кулына таяк тотып, якындагы хастаханәгә чыгып китте һәм үзе белән медсестраны ияртеп кайтып та керде. Алинә белән Гөлинәнең кайда укыганнарын да барып күргәнебез булмады. Апалары йөртте. Башта тулай торакка урнаштырып кайтты, соңрак фатирга күчерде. Казан белән Базарлы Матак арасында тыз‑быз чапты. Әле кайтып урын-җир, мендәрләр төяп китә, әле кайтып киемнәрен ташый. Апалары түгел, әниләре булды ул аларның. Сеңелләре һәм аларның очрашып йөргән егетләре туган көненә бүләк иткән күлмәген дә иптәшләренә, менә кызларым белән кияүләрем нинди бүләк ясады, дип сөенеп күрсәткән. Алинәм дә бик тырыш иде, укыды да, эшләде дә. Узган елны Универсиада вакытында волонтер булып йөрде. Тырышлыгын күреп, эшкә чакырдылар. Төпчегем Гөлинә бик назлы бала булды. Ярты гына көн күрешми торсак та, килеп кочаклый, битемнән генә үбеп торды. Өч кызым да бик тату яшәделәр һәм бергәләшеп китеп тә бардылар менә. Аларга карап, өч кызым – өч шатлыгым дип сөенә идем. Кем өчен яшим... Китәр алдыннан Гөлсинә апа зиратка да барып кайтыйк инде дигәч, шунда юл тоттык. Чулпанның сөйләве буенча, кызларга кабер казырга дип бөтен дуслары килгән. Бир, мин дә казыйм, дия-дия, чиратка басканнар. Кызларның каберләренә көн дә диярлек чәчәк ташыйлар икән, кабер өсләре чәчәк белән тулган. – Кызларымны бик хөрмәт иттеләр, бик яраттылар. Бу гомерне аларсыз ничек яшәп бетерермен. Кызыма машинаны ссудага алган идем. Аны да түлисең бардыр бит, диләр. Анысы өчен кайгырмыйм да. Элек бөтен эшләп тапкан акчамны кызларыма тота идем, пенсиядә булсам да, алар өчен эшләдем. Ә хәзер кем өчендер дип яшисем юк...  Алинә Алсинә Гөлинә Дилбәр ГАРИФУЛЛИНА | 02.09.2014 (полный текст новости)

  • 2014-09-04 04:12 Килене бала тудырырга киткәч, каенана йортка ут төрткән
    03.09.2014 Җәмгыять Кичә, 2 сентябрьдә, Нурлат районының Абрыскино авылында яшәүче бер әби өченче оныгы тууын ут белән каршы алырга булган. Кичтән киленен бәби табарга озаткан әби улы белән әлеге олы вакыйганы “юып” алырга ниятли. Иртән улы эшкә киткәннән соң махмырдан айнымаган әби йортка солярка сибеп ут төртә. Чулпан янгын службасының аерым посты һәм 125нче янгын часте хезмәткәрләре вакытында сүндерергә өлгерә үзе. Әмма йортның эчке ягы зыян күрә, ә бәла чыгарган әби район үзәк хастаханәсенә озатыла, дип яза “Дуслык” басмасы. | 03.09.2014 (полный текст новости)

  • 2014-09-04 04:12 Өйдә генә укыту – замана таләбе
    03.09.2014 Мәгариф Хәзер белем алуның нинди генә төрләре юк! Телисең – мәктәптә, телисең – өйдә, укы гына. Моңа кайбер балаларның сәламәтлеге сәбәп булса, икенчеләренең мәктәпкә йөрергә вакытлары юк! Гаиләдә белем алуның киң таралыш ала башлавы – замана таләбе. Әни генә түгел, укытучы да 27нче татар гимназиясендә укучы 12 яшьлек Әлфия Саттарова гаиләсе 1нче сыйныфтан ук гаиләдә белем алу формасын сайлаган. “Ул вакытта гаиләдә белем алу дигән төшенчәне гамәлдә кулланучылар арасында Казанда беренчеләрдән булганбыздыр”, – ди әнисе Әминә ханым. Әлфиянең шау-шулы коллективта кәефе китә, башы авырта башлый. Күпбалалы сыйныфта темаларны үзләштерү кыен, аңламаган чакта кабат сорарга да уңайсызлана. Шуңа күрә мәктәпкә йөрмәскә, шәһәр читендә урнашкан өйләрендә генә укырга булалар. “Мондый карар кабул иткәнче, әти-әниләргә ныклап уйларга, ситуацияне һәрьяклап үлчәргә кирәк. Мәгариф турындагы канунны өйрәндек, мөгаллимнәр, башка белгечләр белән киңәштек. Хәзер баланың белем алуына кагылышлы нинди хокукларыбыз һәм бурычларыбыз, мөмкинлекләр барлыгын әйбәт беләбез, – ди Әминә Саттарова. – Гаиләдә белем алуны сайлау, иң беренче чиратта, баласы өчен ата-ананың үз өстенә тулысынча җаваплылык алуы ул. Чөнки син әни генә түгел, укытучы да, тәрбияче дә, дус та. Бу адым күп вакыт һәм көч таләп итә. Ата-ананың үзен баласына багышлавы, тормышның матди яктан нык булуы да сорала”. Репетиторларсыз булмый   “Көн саен укытучы таләпләре белән очрашмагач, яратмаган фәннәр күләгәдә калып, яратканнарына өстенлек бирелмиме соң?” – дигән сорау тууы табигый. Тик расланган мәктәп программасыннан тайпылмыйча эшләү баланың үзе өчен үк кирәк икән. “Чирек тәмамланган саен, укучының һәр фәннән аттестация үтәсе бар, – ди Әлфиянең әнисе. – Әгәр ул фәннәрне өйрәнмәсәк, аны ничек тапшырырга? Расланган мәктәп программасына ниндидер үзгәрешләр керткән очракта ул мөгаллимнәр өчен дә өстәмә авырлыклар тудырыр иде. Бары аерым фәннәрдән йөкләмәләрне киметергә яисә арттырырга гына мөмкин. Бала кайсыдыр теманы бик җиңел үзләштерә икән, тоткарланмый алга барабыз. Ә катлаулырак тоелган темаларны, киресенчә, үзләштергәнче өйрәнәбез. Төп басымны баланың шәхси үсешенә ясыйм”.    Психологлар мәктәпкә йөрмәгән балага аралашу җитми дисәләр дә, Әлфия андый авырлык тоймый. Чөнки гаиләдә белем алу аралашуны чикләми, мәктәпкә алар даими килеп торалар, дуслары да бар, аны җылы кабул итәләр. Яңа кешеләр белән дә бик җиңел уртак тел таба.   Башлангыч сыйныф программасын Әлфия әнисе белән бергәләп үзләштерсә, узган уку елыннан репетитор хезмәтенә дә мөрәҗәгать итәләр. ДЙА, БДИларга әзерлек вакытында да әти-әнинең генә көче җитмәскә мөмкин бит. Шуңа күрә мондый очракларда матди хәлне дә чамаларга кирәк.    Белгечләр фикере Белем дәрәҗәсе аксамый Люция Хөснетдинова, Казандагы 27нче татар гимназия директоры:   – Гаиләдә белем бирү формасы Мәгариф турындагы канунга (17нче маддә, 3нче пункт) беркетелгән. Узган уку елында гаиләдә белем алучы укучыларыбыз саны 4 иде, быел – 2. Күпбалалы гаиләләрдә балаларны мәктәпкә йөртү мәшәкатьле, кайберләре инде спорт карьерасын төзи башлый, көн саен укырга барырга вакыты калмый. Күпчелек очракта укучының сәламәтлеге мәктәпкә йөрүгә киртә була. Мисал өчен, бер гаиләдәге бала ике атна саен авырый иде, мәктәптә гел дәресләр калдырып йөргәнче, әти-әниләре гаиләдә укытуга күчүне кулай күрделәр. Күпмедер вакыттан соң, кабат мәктәпкә йөреп, гадәти формада укуга күчүчеләр дә бар.   Гаиләдә белем алучы баланың әти-әнисе һәм мәктәп арасында ел саен килешү төзелә. Башка таләпләр нәкъ мәктәптәгечә, монда балалар бары тик көн саен дәресләргә килмәве белән генә аерыла. Алар технология һәм табигать белеме дәресләренә генә йөри. Тик мәктәп белән элемтәләр тыгыз. Аралашу да җитәрлек. Чөнки теләгән вакытта, теләгән фәннән консультация алалар, китапханәгә, түгәрәкләргә баралар. Чыгарылыш сыйныфларда имтиханнарга әзерлек максатыннан башка фәннән дәресләргә дә киләләр. Белем дәрәҗәсе дә мәктәпкә йөрүче укучылардан аерылмый.    Чирек тәмамланган саен һәр фәннән аттестация үтәргә кирәк. Ул административ контроль эш, имтихан, реферат, тест һ.б. формаларында уза. Бала үзенә туры килгән сыйныфка карый, димәк, аның да сыйныф җитәкчесе бар, алар бергәләп эшлиләр. Моннан тыш, гаиләдә белем алучы балалар белән эш өчен җаваплы аерым кешеләр билгеләнгән. Һәр мөгаллим укучыларның теләсә кайсы соравына җавап бирергә әзер. Гаиләдә укырга һәр бала хокуклы Артур Ефимов, ТР Мәгариф һәм фән министрлыгының гомуми белем бирү һәм укучыларны йомгаклау аттестацияләве бүлеге мөдире:   – 2012 елның 29 декабреннән гамәлгә кергән “Мәгариф турындагы” 273нче федераль канун нигезендә, экстернат уку формасы үзгәртелеп, гаилә һәм мөстәкыйль белем алучы балалар өчен дәүләт йомгаклау аттестациясе институты булып калды.   Ниндидер сәбәпләр белән гадәти мәктәпкә йөри алмаган бала гаиләдә уку хокукына ия. Моның өчен аңа мәктәп директоры исеменә гариза язарга һәм мәгариф бүлегенә хәбәр итәргә кирәк. Белем алу формасын әти-әниләр (яисә рәсми вәкил) сайлый, баланың фикере исәпкә алынырга тиеш. Йомгаклау аттестациясе укучы беркетелгән белем бирү учреждениесендә уза. Бу аттестация бушлай, чөнки РФ Конституциясенең 43нче маддәсе гомуми белем алуның бушлай булуын гарантияли.    Законның 58нче маддәсе нигезендә гаилә һәм мөстәкыйль белем алу формасын сайлаган укучы, ике арадагы аттестацияне дә узарга бурычлы. Әлеге аттестацияне узмаган укучы алга таба белем алуны мәктәптә дәвам итәчәк.  Төп бурыч – социальләшү Татьяна Бәширова, психолог:   – Гаиләдә уку сәламәтлеге яисә гаилә хәле сәбәпле мәктәпкә йөри алмаучы балалар өчен кулай чара. Тик ата-ананың нигезле сәбәбе булмый торып, баласын мәктәпкә йөртмәве бик тискәре күренеш. Мәктәп яшенә җиткән бала тәрбияләүдә төп бурыч – социальләштерү. Мәктәпкә йөрү максаты да укырга, язарга, санарга өйрәнү генә түгел бит, ә яшьтәшләре һәм өлкәннәр белән аралашырга өйрәнү, җәмгыятьтә яшәү күнекмәләре алу, әйләнә-тирәне танып-белү һ.б.    Күп әти-әниләрнең педагогик белемнәре юк. Никадәр генә белемле булма, мөгаллимне алыштыру бик авыр. Шуның өстенә, өйдә укыган вакытта кайбер фәннәр әти-әниләр карашынча бик үк мөһим булмаганнар исемлегенә керергә мөмкин. Нәтиҗәдә бала, мисал өчен, әйләнә-тирә дөнья кебек юнәлештә бөтенләй белем алмый. Эш тәҗрибәмдә андый очраклар да булганы бар. Бер бала укый-яза, математиканы әйбәт үзләштергән, ә ел фасылларының, атнадагы көннәрнең ничек чиратлашуын белми, кыргый җәнлек һәм йорт хайванын аермый иде.    Мәктәп стандартлаштыра дигән фикердә торучы әти-әниләр дә очрый. Стандарт булмаган тәрбия һәм белем алмаган кешегә стандарт кануннар беркетелгән җәмгыятьтә яшәве, яраклашуы, үзен табуы никадәр кыен булуы турында да истә тотсалар иде. Бу кызык!   АКШта гаиләдә уку формасы барлыкка килгәнгә инде 20 ел. Анда белемне өйдә генә алу мәктәпкә йөрүгә караганда нәтиҗәлерәк дип санала. Ә Европаның кайбер илләрендә исә гаиләдә уку бөтенләй тыелган.   XVIII гасырда Россиядә гувернантлар хезмәте аеруча популярлаша. Дворян балаларын укыткан өчен аларга бик әйбәт түлиләр. Тагын да баераклары Европа илләреннән дә тәрбиячеләр чакырта.    Факт   Россиядә ел саен якынча 100 мең бала гаиләдә белем ала. Бу күбрәк Мәскәү һәм илнең башка зур шәһәрләрендә яшәүчеләр.   Рәйхан ФӘҮКАТОВА 9 | (полный текст новости)

  • 2014-09-04 04:12 Ришат Фазлыйәхмәтов никахны Истанбулда укытмакчы (+КЛИП)
    03.09.2014 Шоу-бизнес Яшь җырчы Ришат Фазлыйәхмәтов өйләнә. Анысы бер хәл. Ә менә никах укылачак урын гаҗәпләндерә. Татар җырчылары да рус артистларыннан калышмый хәзер. Ришат Фазлыйәхмәтов Төркиянең Истамбул шәһәрендә урнашкан Солтан-Әхмәт мәчетендә булачак тормыш юлдашы белән никах җепләрен бәйләргә ниятли. Никах 19 сентябрьгә планлаштырылган. Яшьләр тиздән Истамбулга очарга тора. Әле күптән түгел генә Ришат булачак кәләше белән Төркиянең Анталия шәһәрендә ял итеп тә кайткан. Без җырчының үзе белән элемтәгә кереп, барысы турында сорашып алдык:   - Истамбулда никахлашу булачак хатынымның теләге иде. Аның теләкләрен шулай үтәп барам инде мин. Исемен әйтмичә торырга булдым. Сер булсын. Әлегә тәкъдимне ясамадым. Ничек ясарга теләвемне дә әйтә алмыйм, чөнки кызым янәшәдә утыра. Яңа төрле мода керде ич хәзер. Тәкъдимне туйдан соң ясый торган (көлә.) Никах алдыннан ясыйм инде мин аны. 3 ай очрашып йөрдек тә, озак уйламыйча, өйләнергә булдык. 9 еллап йөрисе түгел аны! Ул үзе Чаллы шәһәрендә туып үскән. Иҗат өлкәсеннән ерак кеше. Казанда шактый еллар яши. Гап-гади гаиләдән чыккан кыз ул. Үз тырышлыгы белән шәхси бизнесын төзегән. Аллага шөкер, эшләре әйбәт кенә бара, – дип уртаклашты җырчы.   Әйтергә кирәк, Ришат – зур югалтулар кичергән яшь җырчы. Ике ел элек әтисен, инде быел 8 мартта әнисен соңгы юлга озаткан. Шулай булуга карамастан, түзәргә, тормыш итәргә кирәклеген яхшы белә. Гаиләдә Ришат дүрт малай (абыйлары – Ринат, Рүзәл, Рифат) арасында – төпчек бала.   Бүгенге көндә Ришат ЗАГСка язылышу гаризасы буенча йөри икән. Туйны Казанда октябрь аенда үткәрергә ниятлиләр. Ресторан сайлап йөргән чаклары. Туйда 500гә якын кунак чакырырга исәплиләр. Бик купшы туй булырга охшаган. Тормыш юлдашын да Ришат туйдан соң күрсәтәм, ди бит...   Ришат Фазлыйәхмәтовтан бер клип:   Эльза ГАЗИЗОВА --- | 03.09.2014 (полный текст новости)

  • 2014-09-03 01:39 Бүген Татарстанның кайбер районнарына томан төшүе көтелә
    03.09.2014 Экология Көзнең беренче чәршәмбесендә бөтен Татарстан Республикасы териториясе буенча алмашынучан болытлы һава булуы көтелә. Иртән һәм көндез урыны белән яшенле яңгыр явуы ихтимал, дип хәбәр итә ТР Гидрометеорология һәм әйләнә-тирә мохитне күзәтү идарәсе. Төнлә һәм иртән Татарстанның кайбер районнарында томан булуы фаразлана. Төнлә температура 4-9 градус җылы, ә республиканың көнбатыш районнарында 14 градуска кадәр җылы. Көндез һава температурасы – 17-22 градус җылы.   Татарстан башкаласында төнлә температура 4-7 градустан югары булмаячак, көндез – 18-21. Ә 4 сентябрь төнендә 8-13 градус кына җылы булачак. --- --- | 03.09.2014 (полный текст новости)

  • 2014-09-03 01:39 Кабат алай эшләмәс идем... (төрмәдән репортаж)
    03.09.2014 Җәмгыять Рәшәткә артына килеп эләккән кешеләрнең күбесе белән аралашканда, алар әнә шулай дип антлар эчә. Тик хакыйкать еш кына моның киресен раслый. Хәтта иреккә чыгып, берничә көннән үк кабат җинаять юлына басучылар да җитәрлек. Әмма утырып чыгучыларның барысын да бер чыбыктан сөреп, андыйларның бөтенесен дә өметсезләр рәтенә кертү дә дөрес булмас иде. Олы кешеләр утыра торган колонияләр бер хәл, ә менә балалар утыра, дөресрәге, тәрбия­ләнә торганында бөтенләй башка рух хөкем сөрә. Андагы та­ләпләр – көндәлек тормыш, ашау-эчү, эш белән тәэмин ителү мәсьәләләре түгел, ә нәкъ менә рухи шартлар турында сүз бара. Әнә шунысы ул балаларның киләчәктә нинди кеше буласына тәэсир итә дә инде. Ник дигәндә, алар теләсә нинди йогынтыга тизрәк бирелә. Күптән түгел Казандагы тәрбия коло­ниясендә Җәзаларны үтәтү буенча федераль хезмәтнең Татарстандагы идарәсе каршындагы Иҗти­магый советның чираттагы утырышы узды. Анда җинаять юлына баскан балаларның коло­ниядәге тормышын җиңеләй­түдән бигрәк, аларга иреккә чыккач ярдәм итү турында сөйлә­деләр. Тәкъдимнәр төрле – араларында җитдиләре дә, бүгенге хакыйкатьтән ераграклары да бар. Әмма берсе игътибарны аеруча җәлеп итте. Бәлки, коло­ниягә эләккән һәр егетне аерым эшмәкәргә беркетергәдер? Әнә шул шефлык мөнәсәбәтләре аларга иректәге тормышка тиз­рәк ияләшергә, әйтик, эш табарга ярдәм итәр иде. Тәкъдимне хуп­ладылар, дөрес, аның ничек тормышка ашырылачагы билгесез әле. Бу эшкә “Ватаным Татарстан“ да үз өлешен кертергә булды. Редакция журналистлары коло­ниядәге ике егет белән даими рәвештә элемтәдә торачак. Кем белә, бәлки, әнә шул аралашу аларга ярдәм итәр, һич югы, җаваплылыкларын арттырып, ка­бат тимер рәшәткә артына эләк­мәскә булышыр. Шәһәр төшенчәләре   Раилне белмәгән, беренче тапкыр күргән кеше аның турында мәңге сугыш чукмары дип әйтмәс иде. Сөйләшкәндә йомшак кү­ңелле, хәтта ничектер шигъри җанлы авыл малае инде менә. Шулаен-шулай, әмма Раил ко­лониягә ничектер килеп эләк­кән. Татарстанның зур гына бер шә­һәрендә туган ул, аннары әни­сенең тормышы авыраеп китеп, малайны авылга – әбисе белән бабасы янына кайтаралар. Анда да егет игътибарны җәлеп итәр­лек батырлыклар кылмый. Барысы да ул кабат туган шәһәренә килеп эләккәч башлана. Сала кешесе калада яши башлагач, аның тормышында нинди үзгәрешләр булганын барыбыз да чамалый. Ә инде үсмерлек чорындагы балага мондый үзгәрешләрнең нинди зур йогынты ясаганы турында әйтеп тә торасы юк. “Шә­һәрдә бит ”егетлек төшенчәлә­ре”, русча әйткәндә, “пацановские понятия” буенча яшиләр, – дип сөйли Раил. – Башта мәк­тәптән сугышкан өчен кудылар. Шәһәр малайлары мине “грузить” ит­мәк­­челәр иде. Ә мин бит аларча сөйләшә белмим. Шуңа күрә сугышырга туры килде. Авылда барысы да шулай хәл ителә иде чөнки. Кыскасы, мин дә теге төшенчәләр буенча яши башладым. Өйдән иптәшләргә кунарга дип чыгып китәм, ә үзем урамда сугышып йөрим. Әни сизгән, күрәсең. Башта берсенә кул күтәрдек – анысында сигарет кына сораган идек. “Аралашу“ хастаханәдә теге егеткә 17 җөй салу белән төгәлләнде. Аннары икенче егеткә бәйләндек – анысының чәче озын булуы ошамады. Ә ул барысын да диктофонга яздырып барган. Шул килеш узар дип уйладык, качып йөрмәдем. Өченчесеннән соң эләктем менә. Мине тоткарлаган полиция хезмәткәрләренең машина маркасына кадәр хә­тер­лим“.   “Бөтенләй төзәлеп булмады“   Әнисе кредит ала-ала, Раил кул күтәргән егетләргә акча түлиләр. Үзен исә шартлы рә­вештә 1,5 елга хөкем итәләр. “Ул вакытта җир тишегенә керерлек хәлдә идем. Әллә авылга кайтып китәргәме дип тә уйладым. Тик анда да җиңел түгел. Авылда да ниндидер “понятие”ләр пәйда була башлаган. Андагыларга кызык әле. Әле менә ишеттем: бер авылдашка карата күптән түгел судта карар чыгарганнар, – дип искә ала Раил. – Судтан соң үз­гәрергә тырыштым. Элек аралашкан егетләр белән очрашмый башладым. Эшкә урнаштым. Әни дә авырый башлады. Безгә акча кирәк иде. Чаллыда, аннары Казанда эшләдем. Әнә шулай йөреп, полиция бүлегендә вакытында билгеләнергә соңга калдым. Инде бу юлы судның карары кырыс иде. Мине колониягә озаттылар. Барысын да аңлап бетермәгәнмен, күрәсең. Тагын үтәр дә китәр дип өметләндем. Әмма әни гел кисәтеп торды. Хәзер барысын да аңлыйм да бит... Әле авылда ук намаз укый башлаган идем. Әни минем үзгәргәнемне шәһәргә килгәч үк сизеп алды. Бервакытны гаилә­безнең таныш күрәзәчесенә алып бардылар. Мине күрү белән, барысын да әйтеп салды ул: ачы су эчәсең, авызыңнан төтен чыгарасың, начар кешеләр белән аралашасың, мәчеткә йөрми башлагансың. Төзәлергә кушты. Бөтенләй үк төзәлеп булмады шул“.   “Әшәкеләнер өчен эләкмәдем“   Раил колониядән тәртипле булып чыгасына ышана. Шуның өчен кагыйдәләрне бозмаска, иң мө­һиме, сәламәтлеге какшаган әни­сен борчымаска тырыша. “Әни­емә әйтеп куйдым: элеккеге дусларның берсе белән дә аралашмаячакмын. Тормышны яңа­дан башлыйсы килә, – ди Раил. – Мин монда тагын да ныграк әшәкеләнер өчен түгел, яхшы якка үзгәрер өчен эләктем. Вакытыннан алда чыгарга рөхсәт бирерләр дип өметләнәм. Хәзер менә эретеп ябыштыру һөнәренә өйрәндем. Үземә дә ошый. Кеше өчен түгел бу шөгылем, чыккач нәрсәдер белергә кирәк бит. Кыек юлга кереп китү авыр түгел. Ә менә төзәлү...“   “Нәрсә өчен?!“   Раил белән бер сәгатьтән артык сөйләшеп утырдык. Ә менә 18 яшьлек Айдар тиз генә ачылып китә торганнардан түгел. Егет күп нәрсәне сөйләп бетерми кебек тоелды. Хәер, бәлки, ул хөкем ителгән статья да йогынты ясагандыр безнең әңгәмәгә. Айдарны Россия Җинаятьләр кодексындагы 132нче статьяның 4нче өлеше буенча – 14 яше тулмаган кешегә карата җенси характердагы көч­ләү гамәле кылган өчен утыртканнар. Ә зыян күргән кеше булып алты яшьлек кызчык – егетнең туганнан туган сеңлесе. “Мин үзем дә ни өчен шулай килеп чыкканын аңламыйм. Мине нахакка утырттылар, – ди ул. – Бернинди гаебем дә юк. Әти белән апам арасында нәрсәдер аркасында зур тавыш килеп чыккан иде. Туганнарым әнә шул рәвешле үчне миннән алдылар. Нәрсә өчен?! Хәтта тикшереп тә тормадылар. Судка кадәр гадел карар чыгарасыларына өметләндем әле. Ә мәхкәмәнең икенче утырышында утыртасыларына шигем калмады. Мине өч елга хөкем иттеләр. Бер елы узды инде”.   “Фермер буласы килә“   Айдар Волгоград шәһәрендә туган. Аннары гаиләләре белән Татарстанның көнчыгышындагы кечкенә генә бер калага күченеп кайтканнар. Үзе әйтүенчә, тормышлары башкаларныкыннан бер ягы белән дә аерылмаган. “Бирегә килеп эләккәнче, техникумда укып йөри идем. Электромонтер һөнәре алу иде теләгем. Буш вакытларда әти белән шабашкага йөрдем. Тизрәк “права“ алып, машиналы булу турында хыялландым. Тагын бер зур хыялым бар әле – фермер хуҗалыгы төзеп, атлар тотасы килә. Монысы турында балачактан бирле хыялланам инде“.   “Ахмаклык кылмасыннар“   Айдар да вакытыннан алда иреккә чыгасына, “тыныч“ тормышка ияләшә аласына ышана. “Төрмә турында фильмнар караган бар иде. Аермасы бар икән. Фильмнарда куркынычрак. Мон­­­да исә тәртип. Колониягә эләккәч, нык үзгәрдем. Яхшы якка дип уйлыйм. Эшли башладым. Авто­слесарьга укып чыктым, 3нче разрядым бар хәзер. Миңа калса, төрмә кешене тәрбияли ала. Кеше кабат бирегә эләк­мәскә тырыша. Чыккач, җиңел булмаячагын, игътибарлырак булырга кирәклеген дә аңлыйм, – ди Айдар. – Дөньядагы вакыйгаларны күзәтеп барырга тырышам. Украинада сугыш бара әнә, анда хакимият бүлешә алмыйлар. Футболны бик карамыйм, әмма безнекеләрнең Дөнья Чемпионатында оттырганнарын беләм. Бөтен вакыйга белән кызыксынырга да вакыт юк. Әмма яшәп китү җиңел булмаячак. Тормыш тиз үзгәрә бит. Кешеләргә мөнәсәбәтем үз­гәрде. Алга таба игътибарлы булырга туры киләчәк. Яшьтәш­ләремә нәрсә киңәш итимме? Ахмаклык кылмасыннар. Тагын нәрсә әйтим инде? Әти-әнинең кыйммәтен аңлый башладым. Аерылгач кына аңлыйсың икән аны. Ә моннан чыккан көнне ни буласын күз алдына да китерә алмыйм. Ул хакта уйлаган да юк әле. Беренче эш итеп нәрсә эшлимме? Әниемне кочаклармын. Аннары, машинага утырып, өйгә кайтып китәрбез...“   Ә калганы егет­ләр­нең үзлә­реннән тора... Илнар ХӨСНУЛЛИН 126 | 29.08.2014 (полный текст новости)

  • 2014-09-02 09:05 10 ел элек Беслан фаҗигасендә ике баласын югалткан ана кеше бүгенгә кадәр тынычлана алмый
    02.09.2014 Җәмгыять Борис белән Вера 2004 елның 1 сентябрендә мәктәпкә бәйрәмдә чыгыш ясарга дип милли киемнән килгән булган. Әниләре Надежда Гуриева балаларын кочаклап торганда сакаллы һәм битлекле сугышчылар бәреп кереп аларның барысын да тотык итеп алган. Ике көн тоткында булганнан соң Борис һәм Вера һәлак булган. Террор гамәлендә үлгән 334 кешенең 186сы балалар иде. Әни кешене Ирина исемле кечкенә кызының исән калуы гына яшәтә.   "Кечкенә кызым көн саен күземә карап, елыйммы мин, юкмы дип тикшереп йөрде. Күңелемне бушатып елый да алмадым мин", дип сөйләде Надежда ханым Азатлыкка. 10 ел элек террорчылар 1100 укучы, укытучы һәм ата-ананы 52 сәгать мәктәптә ябып тотты.   "Барыбызның да тормышы нык үзгәрде, кайберәүләр шәһәрдән үк китте. Башкалары гомерләрен шушы булган җинаятьне тикшерүгә багышлады.    Гуриева инде 36 ел шушы мәктәптә укыта.   "Ун ел узды. Әле дә ул мәхшәрдә ничек исән калганбыз – белмим. Шартлаулар турында әйтмим, 52 сәгать турында әйтәм", ди Надежда ханым.   Спортзалда җыелган балалар һәм олылар сөйләшмәсен һәм еламасын өчен террорчылар барысының да күз алларында бер кешене атып үтергән. Башта балаларны бәдрәфкә җибәрә торган булганнар. Алар анда су эчеп килә алган. Бүгенгә кадәр һәлак булганнарны искә алырга килүчеләр мәктәпкә үзләре белән берәр шешә су алып килә.   Ул көнне 14 яшьлек Борисның температурасы менгән булган. Аның бәдрәфкә барып җитәрлек көче калмаган.   "Террорчылар балаларның бәдрәфкә барганда су эчкәннәрен күргәч юынгычларны һәм су үткәргечләрне ватып җимерде. Балалар салган күлмәкләрен суда манчып алып килеп аннан тамган суны сыгып башкаларга эчертә иде."   Сугышчылар Чечнядән Русия гаскәрләрен чыгаруны таләп итте. Икенче көнне сөйләшүләр уңышка ирешмәгәч алар балаларны да бәдрәфкә җибәрми башлады. Канлы күз яшьләре   Гуриева 3 сентябрь көнне спортзалда тып-тын иде дип искә ала. Ул үзе ул бу хәлнең нинди дә булса чишелешенә өмет иткән. Террорчылар түшәмгә атып тотыкларны куркытып торган. Көндезге бердән соң залда шартлау булган. Хәле булганнар торып йөгергән. Аларга ут ачылган.   "Сугышчылар мәктәптән качкан балаларга икенче каттан атты. Бер кызның көчкә колонка янына йөгереп барып җитеп су агызып эчә башлаганын күрдем. Снайпер аның аркасына атты", дип искә ала Гуриева.      Икенче шартлаудан соң мәктәпнең түбәсе җимерелгән. Әни кеше аңына килгәндә кызы Вера инде үлгән булган. Кызга 11 яшь иде.   Кызның өстендәге милли киемнең кисәкләреннән генә таныганнар. Борис эченә яраланып һәлак булган. Кеченә кызы Иринаны Гуриева чыгарып җибәргән, үзе улы янында калган, әмма аны чыгара алмаган, улы кулында үлгән. Аның үзенең дә кулы яраланган. Русиянең махсус көчләре мәктәпкә бәреп кергәндә Гуриева тәрәзәдән сикереп качкан.   "Мондый кайгыдан соң яшәүнең яңа мәгънәсен таба белергә кирәк. Юкса зиратка барырга да үз-үзеңә кул салырга гына кала. Безнең асылынып үлгән ирләр күп булды", ди Гуриева. Аның үзенең ире дә узган ел вафат булган.   "Үч алу теләге белән яшәде ирем. Яңадан элекке хәленә кайта алмады, эчә башлады. Шул бетерде дә аны", ди Гуриева. "Яңа тормыш"   Фаҗигадан соң ике ай узгач Надежда Гуриева эшкә чыккан.   "Элек улым укыган сыйныфта беренче дәресем иде. Каршыма бер кыз йөгерә, "Надежда Ильинична, ярый әле кире кайттыгыз", дип куанып. "Борис та килдеме", ди. Ул чакта кемнең үлгәнен дә белеп бетермәдек әле. Ул көнне беренче дәресне кочаклашып елап үткәрдек", дип искә ала Гуриева.   Нык булырга аңа укытучы һөнәре дә ярдәм иткән.   "Укытучы һәм актерларның уртак сыйфатлары бар. Ошыймы ул сиңа, ошамыймы, йөрәгең сызлыймы, сызламыймы, торырга, чыгарга, дәрес үткәрергә кирәк. Мәктәптән тыш тагын өйләренә йөреп укыткан 10 балам бар иде. Ишекләрен шакып керер алдыннан тирән итеп сулыш алам да, елмаеп укытып чыга идем аларны. Икенче укучыга барганда елый-елый бара идем."   1нче санлы мәктәп каршында салынган яңасы капкасында "Яңа тормыш башлыйбыз!" дип язылган. Гуриева фикеренчә, тарихны онытырга ярамый.   "1нче санлы мәктәп ул – безнең тарих. Террор гамәле дә безнең тарих. Авыр, канлы, әмма безнеке ул. Һәм без аны хәтерлибез. Яңа мәктәпкә күчкәч без яңа тормыш башламадык, булганын дәвам итәбез", ди ана кеше. Алсу КОРМАШ | 01.09.2014 (полный текст новости)

  • 2014-09-02 09:05 Казандагы Хәерче базарына сәяхәт (ФОТО)
    02.09.2014 Җәмгыять Ял көннәрендә шәһәр җирендә иң иртә торучылар беләсезме кемнәр – хәерче базарында сату итүчеләр. Жилплощадка ягындагы базарга барып кайткач инандым мин моңа. «Беләсезме, кибеттә күпме тора?»   Иртәнге сәгать сигездә анда идем инде. Әйтүләренчә, җәй көннәрендә сатучылар иртәнге биштә, иң соңы җидедә килеп басалар икән. Йа Хода, ни-нәрсә генә юк монда, дөресрәге, нинди генә иске-москы сатылмый бу базарда. Сатучылар чирәм өстенә зур гына полиэтилен кисәкләрен җәйгәннәр дә шулар өстенә берсеннән-берсе иске-москыларын тезеп утыртканнар. Иң башлап яше җитмешләрдән узган бер бабайның «сату ноктасы»на тукталдым: искерәк кенә хатын-кыз сумкасы, бил каешлары, фуражка, галош, тузып беткән ирләр ботинкасы, картина белән ваза, шунда ук йомшак уенчыклар, «Новогодние сказки» китабы, таушалып, тышлыгы өзелергә торган «Рус-инглиз сүзлеге», берничә сарымсак һәм помидорга да урын җиткән. Хәтта газ баллонына кадәр бар монда.   Күршесендә илле яшьләрдәге бер абзый сату итә: аның алдында яткан «Татар-рус сүзлеге»нең ничә сум торуы белән кызыксынам:   – 50 сум. Беләсезме, кибеттә күпме тора – 200 сум.   Шунысына игътибар иттем: мондагы халык остарып беткән. Товарларының бәяләрен әйтүгә үк, чагыштырып карау өчен, кибеттә күпме торуын да «ассызыклап» үтәләр.   Чүпрәк-чапрак сатучы хатын мактый-мактый ирләр күлмәген тәкъдим итә. Бер яшь кенә егетнең кулында акка зәңгәрсу шакмаклар төшкән күлмәк. Алыргамы-юкмы дигән икеләнү сизелә йөзендә.   – Менә дигән модный күлмәк. Хәзер яшьләр шундыйны кия бит. Кибеттә күпме торганын беләсеңме син аның?   Сүзгә мин дә кысылам:   – Күпме?   Бераз уйланып торганнан соң:   – Бик кыйммәт...   Берәү спорт костюмнарын сата. Җылы яктан килгән бер кара малай сорап алып киеп тә куйды. Бәясе 650 сум икән. Ә кибеттә, бик беләсең килсә, 1300 сум тора, ди. Урын кирәксә, иртә кил   Бер бабай искерәк кенә гармунын алып чыккан. Үзе юньләп ишетмәгәч, күршесе, колагына якын ук килеп, минем сүзләрне җиткереп тора. Тальян гармунын 7 мең сумга бирәм, ди. Кибеттәге бәясен дә белдем – 30 мең сум. Бер әби иске чалбар, итәкләр сатып тора. Рачий Кочарның «Дети большого дома» китабы, «Основы менеджмента» брошюрасы белән янәшә Габдрахман Әпсәләмовның «Белые цветы», Мирсәй Әмирнең «Чистая душа» китаплары һәм 6 нчы сыйныфлар өчен математика дәреслеге ята. Китаплар 20 сум тора. Шунда ук Маликовларның «Әссәламегаләйкем» дип аталган винил пластинкасы да урын алган. Икенче бер башта киелгән хатын-кыз итәкләре, кофталары. Сатучысыннан базар турында белешәм. Артык төпченеп сораша башладым бугай:   – Сез дә сатарга чыгарга уйлыйсыз, ахры. Итәкләр бер дә сатылмый, аларын алып та тормагыз. Чүпрәк-чапрак бөтенләй сатылмый хәзер. Менә бу итәкләрне 40 сумга да сата алмыйм...   – Монда саткан өчен акча сорыйлармы соң?   – Юк, урын алып калыр өчен иртәрәк кенә килергә кирәк. Мин бишләргә үк килеп утырам.   Ул да түгел, янәшәдәге урынга зур сумка күтәргән бер хатын килеп туктады. Моны күргән күршеләре, урының җайсыз, машина юлына туры килә дип, башка җирне сайларга кушты.      Бер әби берничә хрусталь савыт-саба сатып утыра.   – Синең кебек яшь вакытта кызыгып җыйган нәрсәләр инде болар. Миңа хәзер бер кашык та тәлинкә җитә. Йөз сумга гына сатам, кызым, ал әле, - дип яссы гына эчке ягы өч өлешкә бүленгән бер хрусталь тәлинкә тәкъдим итә. – Менә бу өлешенә сыр, бу өлешенә казылык куярсың. Ә өченчесенә зәйтүн җимешләре куяр идем мин...   Кем өйдән ташый, кем үзе ясый   Берәү әнә иске люстра белән иске палас алып чыккан. Бәяләре – 400 сум. Товарларына караганда, минем чүплектә алардан да яхшыракларын күргәнем бар. Дөресен әйткәндә, мин ул паласны бушка бирсәләр дә алмыйм. Сатучыларның җитмеш проценты әби-бабайлар икәнен күз алдында тотканда, аларның монда акча эшләр өчен дә түгел, ә ялгызлыктан туеп, үз тиңнәре белән аралашырга, көн үтсенгә җыелалар кебек тоелды миңа. Янәшәдәге йортлардан чыгып утыралардыр инде дигән идем. Хрусталь савыт тәкъдим иткәне Җиңү проспектыннан ук килгән. Гомумән, базар сатучыларын берничә төркемгә бүлеп карарга була. Болары – беренче төркем.   Икенче төр сатучылар – үзләре эшләгән товарны тәкъдим итүчеләр. Бер ир-ат үзе ясаган табуреткаларны тезеп куйган. Бәяләре 250-300 сум. Бик пөхтә итеп ясалган алар. Икенче берсе балта һәм көрәкләр сата. Тагын берсе тегү машиналарын алып чыккан. Сигез машинаның барысы да тегә икән. Бәяләре – 1000 сум. Аның янәшәсендә генә шул ук бәягә иске телевизорлар сатыла. Сатучы ватык телевизорларны сатып ала да, ремонтлап сатарга чыга икән. Җимерек ЖК телевизорың булса, алып кил, дип калды ул артымнан. Алга таба самавырлар тезелешеп утырган: 3 меңнән башлап 5 меңгә кадәр алар. Соңгысы 1890 елда чыккан медальле патша самавары.   Өченчеләре – коллекционерлар. Алары тирәсендә халык күп кайнаша. Бер ир 30ар сумга октябрят, пионер, ВЛКСМ, 50 сумга 80 нче елгы Олимпия, ударник коммунистического труда, төрле еллардагы бишьеллык значокларын алды. Каршы якта кыңгыраулар, тимер стакан аслары, СССР вакытындагы зур-зур пыяла сыра бокаллары, борынгы шәмдәлләр, үтүкләр, ишек тоткычлары – алары белән дә күбесенчә ирләр кызыксына. Бер хатын совет заманындагы алка-беләзек,  муенса-кулоннар сата. Ике хатын мәш килеп шуларны сайлый. Сөйләшүләреннән аңлашылганча, алар монда еш булалар.   – Килгән саен, коллекциямә берәр нәрсә алмый китмим, – ди Лариса. Аның иллеләп алкасы, шуның кадәр үк беләзек-йөзеге бар икән. Күптән түгел хатын-кыз сәгатьләрен дә җыя башлаган. Кигән килгән дип, йөзәр сумга ике сәгать тә сатып алды ул.   Август аенда – Яңа ел   Урамда эссе җәй дип тормаганнар, берничә Кыш бабай белән Кар кызы да чыгып утырган. Алары 120шәр сум тора. Пенопласттан ясалган Кыш бабайның сакаллары коела, туны да туза башлаган. Бәясе – 50 сум. Чыршы башына куела торган йолдызларга хәтле бар. Сатучылар гына түгел, сатып алучылар да күп монда. Күбрәк кием-салым тирәсендә дә буталалар. Бер хатын 80 сумга гына киелмәгән, әмма еллар буе шкафта ятып төсен үзгәртә башлаган аяк киеме алып киде. Берәү тыш бияләйләр алды. Бер ир-ат 300 сумга гына фотоаппарат сатып алды. Сатучысы башта 500 сум сораган иде дә, 300 сумга кадәр төшерде. Әби белән бабай, бик озак карап торганнан соң, эмаль кружка сатып алдылар. Акчасын бабай түләде һәм карчыгына борылып шунда ук «күрсәтмә» дә бирергә өлгерде:   – Миңа сөтеңне менә шуңарда кайнатып эчерерсең...   Иске чәйнек, чемодан, кроссовки янында Татарстан әләме чайкалып утыра. Иске бинокль, фонарь, велосипед тәгәрмәчләре, кадак-шөрепләр, эш кораллары... Базарның бер башыннан икенче башына кадәр бара-бара арып беттем. Артыма борылып карасам, базар дигәнең бер тукталыш буе сузылган. Никадәр генә эзләсәм дә, совет чорындагы Яңа ел открыткаларын таба алмадым. Аның каравы икенче бер яңа коллекциям артты – базар башында сатып утыручы кыздан яран гөленең үземдә булмаган төрен сатып алдым. Иртә торудан курыкмыйча, сез дә килеп күрегез әле бу базарны. Кызык әйберләр күп монда...     1     2     3 Дилбәр ГАРИФУЛЛИНА | (полный текст новости)

  • 2014-09-02 09:05 "Мунча ташы"ннан Рөстәм Хәсәнов: "Ябык булсам да, кушаматым Толстый" (ФОТО)
    02.09.2014 Мәдәният “Мунча ташы” эстрада театры артисты Рөстәм ХӘСӘНОВны әйтәм әле, сәхнәгә чыгып авыз ачып сөйләргә дә өлгерми, тамашачы инде көлә башлый. Хәрәкәте, күз карашы, үз-үзен тотышы, кыланмышлары белән сүзсез дә көлдерә белә ул. Бик ябык һәм озын булуы — Рөстәмнең төрле образлар тудырганда иң уңышлы “фишка”сы Театр директоры Гамил Әсхәдулла, якын итеп, Рөстәмгә Толстый дип кушамат та таккан. — Ябык булу — имиджым, — дип елмая Рөстәм. — Буем — 183 см, авырлыгым — 68 кг. Тамашачы да мине шулай күрергә ияләште. — Рөстәм, кайда укыдың дисәм, син урманчы икән...   — Ниндидер максат белән кермәдем урман хуҗалыгы факультетына. Шулай да, үкенмим. Гомер буе сәхнәдә кеше көлдереп йөреп булмас бит инде. Урманчы һөнәре дә ярап куяр дим.   Укуны тәмамлагач, бер ел белгечлек буенча хезмәт куйдым. Үзебезнең район урман хуҗалыгында эшләдем. — Ни сәбәпле киттең?   — Түбән Камага юбилейга дип килгән идем, шуннан кайтмадым инде (көлә). Монда иптәшләр эш тәкъдим итте. Буйдак чак. Озак баш ватып торыш юк. Шулай уйламаганда Татарстан егетенә әйләндем дә куйдым.   Түбән Каманы бик яраттым. Шәһәрдә “Мунча ташы” театры эшләп килгәнен белә идем. Аларны эзләп киттем. Репетиция вакытына туры килдем. Ике-өч көн шулай әзерлек процессын карап утырдым. Элек “КВН”нарда катнаша идем, әмма зур сәхнәдә кайнаган кеше түгелмен. Минем дә уйныйсым килә башлады. “Мунча ташы”на бар белгәнемне сөйләп күрсәттем, әби булып уйнап карадым. Ошаттылар кебек. Бик үк нормаль фигуралы булмагач (көлә), ябыклыкны күреп, кызыклы образлар тудырырга ярар бу, дип эшкә алдылар. — Рөстәм, “Мунча ташы”ннан тыш, башка эш урының юктыр?   — Төркемнең яшь артистлары — Әнфис, Илгиз һәм мин соңгы елларда бергәләшеп тамада булып йөри башладык. Туй-юбилейлар алып барабыз. Билгеле, театрдан бушаган арада, эшкә зыян китерми генә. — Рөстәм, матур җәй айларында зур эшләр башкарып ятасың икән. Йорт төзелеше төгәлләнү алдында түгелме әле?   — Хатын да, үзем дә Башкортостаннан булгач, йортны Уфа янында төзергә булдык. Картая-картая барыбер туган якка тартылырбыз. Гомер буе кеше көлдереп йөреп булмас бит инде. Йорт төзелә торсын, дидек. Тик ул төзелеш дигәннәре бигрәк авыр икән (көлә). Башында гына кызык кебек тоелган иде. Башта яшь гаиләләргә ярдәм йөзеннән оештырылган программага эләктек. Тик, төзүче компания банкрот булып, йортыбыз салынмый калды. Акчасы да түләнгән иде инде. Хәзер үзебезнең бар булганын, булмаганын кырып-себереп җыеп, ничек тә очына чыгарга дип тырышабыз. Йортның түбәсе ябылып бетә инде. Ә эченә тотынмаган да әле. Ай-һай мәшәкате күп. Ярар, башлаган эш — беткән эш, диләр. Ашыгыр урыныбыз юк. Кайчан да бер төгәлләнер әле.     1     2   3     4 Лилия ЙОСЫПОВА | (полный текст новости)

  • 2014-09-02 09:05 Татарның үз домены эшли башлады
    02.09.2014 Интернет Татарларның үз домены эшли башлады. Ул “.TATAR” дип атала. Бу хакта бүген ТР Министрлар Кабинетында узган брифингта ТР Премьер-министры урынбасары - ТР мәгълүматлаштыру һәм элемтә министры Роман Шәйхетдинов хәбәр итте. Доменны булдыру нияте 2012 елда барлыкка килә һәм бу эш ТР Президенты Рөстәм Миңнеханов йөкләмәсе нигезендә башкарыла. Шул елның 12 гыйнварында “Татарстан Республикасы төбәк домены координацион үзәге” ҖЧҖ тарафыннан интернеттагы исем һәм адресларны билгеләүче ICANN (Internet Corporation for Assigned Names and Numbers) дип аталучы коммерцияле булмаган халыкара интернет-корпорациягә заявка бирелә.   2013 елның 21 июнендә әлеге заявка карала һәм уңай җавап алына.   “.TATAR” доменында теркәлү башланды инде. Бу процесс берничә этаптан торачак. 29 августтан 27 октябрьгә кадәр дәвам итәчәк этапта өстенлеккә ия булучылар, ягъни бөтен дөньяга танылган брендлар теркәлү үтә.   Икенче этапта исә дәүләт органнары, Татарстанның җирле үзидарә һәм дәүләт учреждениеләре, дәүләтнең бюджеттан тыш фондлары теркәлү уза ала. Бу этапны 5-25 ноябрь көннәрендә уздырыру ниятләнә.   Өченче этап товар билгеләре булганнарга һәм ММЧларга “.TATAR” доменында теркәлү узу мөмкинлеге бирә. Әлеге этап 1-21 декабрьгә билгеләнгән.   Бу өч этап тәмамланганнан соң, югары бәяле, ягъни премиаль теркәлү башланып китә. Соңгы этап үзе берничә өлештән торачак: 3-9 февраль, 13-19 февраль, 25 февраль-3 март, 10-16 март.   23 марттан ирекле теркәлү старт ала. Анда үз продукциясен интернетта әлеге домен астында тәкъдим итәргә теләгән һәр кеше теркәлү узарга мөмкин.    “Бу домен фәнни, иҗтимагый һәм бизнес оешмаларына, шулай ук Татартсан, Россия территориясендә үсеп килүче оешмаларга үзләрен интернет аша таныту өчен яңа мөмкинлекләр ача. Шулай ук, бу доменда теркәлү узучы үзенең тарихи, этник, милли тамырларын да күрсәтә ала”, - ди Роман Шәйхетдинов. Аның фикеренчә, “.TATAR” домены татарларны берләштерүдә һәм милләтне үстерүгә тагын да зур ярдәм булачак. Лилия ЛОКМАНОВА --- | 02.09.2014 (полный текст новости)

  • 2014-09-02 09:05 Шәех Равил хәзрәт Гайнетдин Нижгарга килде (ФОТО)
    02.09.2014 Дин 7 август көнне безнең якларга танышу визиты белән һәм Дзержинскта яңа мәчет ачу тантанасында катнашу өчен Россиянең Европа өлеше мөселманнары Диния нәзарәте һәм Россия мөфтиләре Шурасы рәисе шәех Равил хәзрәт Гайнетдин килде. Аны район түрәләре һәм җирле дин әһелләре Сергач тимерьюл станциясендә зурлап каршы алдылар. Шул ук көнне ул Пашат белән Семочки арасында урнашкан мемориаль комплекста репрессияләр вакытында гаепсезгә корбан булган дин әһелләрен искә алу чарасында катнашты. Бу авылларда “Хәтер көне” быел бишенче ел рәттән үтә һәм аны оештыру матур гына бер традициягә әйләнде дип тә әйтеп була. Төш сәгатьләрендә ике авыл мөселманнары сафка басып, Аллаһыны олылап, тәкбир әйтеп шушы изге урынга килделәр. Махсус ясалган сәхнәгә шәех Равил хәзрәт Гайнетдин, Түбән Новгород өлкәсе эчке эшләр министры урынбасары Сергей Тарасов, өлкә Диния нәзарәте рәисе Гаяз хәзрәт Закиров, фин татарлары мәхәлләсе рәисе Атик Али, Нижгар татарларының милли-мәдәни автономиясе рәисе Надир Хафизов, Кызыл Октябрь районы башлыгы Халит Сөләйманов һәм башка кунаклар менде. Алар үз чыгышларында “Хәтер көне”нең мәгънәсе турында сөйләделәр. Репрессия корбаннарын искә алып хөрмәт иткәннәре өчен Пашат мәчете имамы Марат хәзрәт Салахетдинов барлык җыелган халыкка, олы кунакларга чиксез рәхмәтләрен белдерде һәм мәрхүмнәрнең рухына дога кылды. Чарадан соң халык үз авыллары мәчетләренә намазга юнәлде, ә Равил хәзрәт Пашатның Аллаһы йортында кунак булды. Әйтергә кирәк, шәех Равил хәзрәт буш кул килмәгән. Ул кайбер мәчетләргә изге Коръән сүрәләре төшерелгән рәсемнәр тапшырды, дин юлында игелекле хезмәт кылучыларны медальләр белән бүләкләде, рухи-агарту эшләрендә эзлекле хезмәт итүчеләрне Рәхмәт хатлары белән билгеләде. Мәсәлән, безнең төбәгебездә яңарыш елларында (1987) беренчеләрдән булып төзелгән Печә мәчетенә мөфти шундый рәсем бүләк итте, аның имамы Нуриман хәзрәт Әйзәтуллинга да истәлекле бүләк тапшырды. Печәнең беренче мәчетендә Нуриман Нурмөхәммәт улы 2003 елдан алып имамлык итә. Ул бу эстафетаны үзенең остазы, авылның рухи лидеры, аксакалы Абдуләхәт абый Аляутдиновтан алган. Әхәт хәзрәт 26 ел авылда мулла булып торган, әмма сәламәтлеге какшау сәбәпле ул имамлыкны ышанычлы кулларга – Нуриман Әйзәтуллинга тапшыра һәм тәҗрибәле остаз ялгышмый. Бүген Нуриман хәзрәт җитәкләгән беренче мәчет мәхәлләсе авылны төзе-кләндерүдә зур ярдәм күрсәтә, яшьләрне һәм халыкны иманга тарту өстендә даими эш алып бара. Шул ук көнне шәех Чүмбәлидә булды. Аны анда татар-мишәр көрәше ветераны Рәис Мөҗипов каршылады, кунак итте. Төш ашыннан соң мөфти авылның ике мәчете белән дә танышып чыкты, җирле зиярәтлектә булып, шушында яткан барча мөселман кардәшләр рухына дога кылды, Рәис Әхтәм улы инициативасы белән булдырылган һәйкәлне тантаналы ачуда катнашты. - Бу һәйкәл ахирәткә иман белән үткән бөтен авылдашларымның якты рухына багышланып төзелде. Берсе кызганыч, каберлекләрне тәртипкә китерүдә, мөфтине югары дәрәҗәдә каршы алуда җирле хакимиятләрдән ярдәм булмады диярлек, бүген авылда яшәп килгән халык та никтер бу эшләргә битараф карашта торды. Аллага шөкер, изге эшкә Ходай Тәгалә ярдәмен бирә. Каберлекләрне дә тазарттык, һәйкәлне дә төзедек, менә меңләгән кешегә бер дигән концерт та бүләк иттек, - дип сөйләде безгә Рәис Мөҗипов. Аның дин юлында җәмгыять өчен башкарган игелекләрен бәяләп, шәех Равил хәзрәт беренчеләрдән нәкъ Рәис әфәнденең күкрәгенә “Россиянең Европа өлеше мөселманнары Диния нәзарәте алдындагы хезмәте өчен” дигән медальне такты. Шулай ук Чүмбәли мәктәбе абзарында урнаштырылган зур сәхнәдән һәм күп санлы тамашачылар каршында Равил хәзрәт милли район башлыгы Халит Сөләймановны Коръән шәриф сүзләре язылган рәсем белән, Нижгар татарлары конгрессы рәисе Гаяр Хәсәновны Рәхмәт хаты белән бүләкләде. Әлбәттә, шәех Равил хәзрәт Гайнетдин бу көнне Чүмбәлидә тагын Мәдәнә мәчете имамы Рамис хәзрәт Әшрәфетдиновны, Нижгар татарларының этно-график музее директоры Максут Гаязовны, Чүмбәли мәчетенең икенче мәхәлләсе рәисе имам Мәсум хәзрәт Сибгатуллинны һәм җаннары-тәннәре белән ке- че ватаннарын якын күргән, ярдәм итеп торган Хәмит Хәмзә улы Алиев кебек милләтпәрвәр чүмбәлилеләрне дә бүләкләде, аларга олы рәхмәтләрен белдерде. Билгеле, иң күркәм һәм олы рәхмәтләр бу көнне Рәис Әхтәм улы Мөҗиповка иде. Шәех Равил хәзрәт Чүмбәлидә халык белән саубуллашканнан соң, шәхсән Рәис әфәндегә мөрәҗәгать итеп түбәндәгене белдерде: - Рәхмәт, дустым! Бик әйбәтләп безнең делегацияне каршы алдың, кадер-хөрмәт күрсәттең, милләттәш-якташларыңа яхшы һәм бай эчтәлекле концерт та оештыргансың. Кылган бу игелекләрең барысы да Аллаһы каршында булсын. Ходай сине сәламәтлегеннән ташламасын, гаилә бәхете һәм мәхәббәте бирсен, - диде аңа шәех Равил хәзрәт һәм ихластан кулын кысып кабат Сергачка юл алды. Ә зур концерт әле дәвам итте. Аны ипле генә Татарстанның атказанган артисткасы Роза Хабибуллина авылдашлары һәм якташлары каршында алып барды, үзе дә матур җырлады. Якташ артистлардан тагын Халидә Бигичеваны, Ирфан Измайловны һәм Ринат Вәлиевны әйтер идек. Аларның чыгышлары иң кайнар алкышларга күмелде. Татар эстрадасының шулай ук популяр җырчыларыннан булган Рәсим Низамов, ИлСаф чыгышлары да безнең тамашачыларның күңеленә хуш килде. Әмма ләкин шәех Равил хәзрәт Гайнетдинның беренче көне шуның белән генә тәмамланмады. Ул Пашат, Семочки, Чүмбәли һәм башка авыллар халкы белән очрашуыннан, туган ягыбызның матур табигатеннән, авылларыбызның төзеклегеннән, бай йортларыннан һәм күркәм мәчетләреннән алган соклануын яшермәде, чын күңелдән горурлануын белдерде. Ә олы кунакны кич белән әле тагын зур очрашу чарасы көтә иде. Аның килү хөрмәтенә бер төркем Сергач эшмәкәрләре, авыл хуҗалыгы җитәкчеләре шәһәрнең иң зур ашханәсендә кичке аш табыны кордылар. Шулай ук бу мәҗлескә Сергач, Спас, Пильна һәм К.Октябрь районы җитәкчеләре, татар авыллары башлыклары, кайбер имамнар һәм җәмәгать эшлеклеләре чакырылган иде. Олы кунаклардан тагын Нижгар татарлары автономиясе рәисе Надир Хафизовны, өлкә Диния нәзарәте рәисе Гаяз хәзрәт Закировны һәм өлкә хөкүмәтенең эчке сәясәт министры урынбасары Сергей Тарасовны әйтергә кирәк. Шулай ук якташ артистларыбыздан Роза Хабибуллина, Халидә Бигичева, Ринат Вәлиев һәм Шөбиле кияве Мирсәет Сөнгатуллин да хөрмәтле кунаклар арасында иде. Җәмәгать эшлеклеләреннән Рәшит Ваһапов исемендәге татар мәдәнияте фонды рәисе Рифат Фаттаховның, киң кырлы иганәчелек белән шөгыльләнүче Камил Иксановның, Нижгар татарлары конгрессы рәисе Гаяр Хәсәновның, К.Октябрь районында гына түгел, тирә-якта да төзелеш эшләре һәм милләтпәрвәрлеге белән шактый киң танылган семочкилы Равил Садековның, Андыда яңа мәчет салдырган Сәяр Сөләймановның, Сергач районы татарлары лидеры Рушан Идрисовның бу мәҗлестә үзләренең лаеклы урыннары бар иде. Финляндия мөселманнары мәхәлләсе рәисе Атик Али бу юлы әнисе Өлкән ханым белән килде. Америка татарлары вәкиле Илдар Агиш та бу мәҗлеснең түрендә утырды. Ресторандагы бу чараны Татарстанның атказанган артистлары Рәшит Сабиров белән Роза Хабибуллина алып бардылар. Билгеле, алар беренче сүзне шәех Равил хәзрәткә бирделәр. Әмма моңа кадәр безнең якларга махсус кунакка килгән Эстония имамы Илдар хәзрәт Мөхәммәтшин Коръәннән берничә сүрә укыды. - Кадерле дусларым, мөхтәрәм кунаклар һәм Т.Новгород өлкәсе хөкүмәтенең эчке эшләр министры урынбасары хөрмәтле Сергей Михайлович Тарасов, сезгә барчагызга безнең делегация исеменнән кайнар сәламнәремне җиткерәм, - дип чыгышын башлады шәех Равил хәзрәт. – Мин чын күңелемнән олы рәхмәтләремне Т.Новгород өлкәсе башлыгы Валерий Павлинович Шанцевка юллар идем. Чөнки ул безне һәрвакыт зур кадер-хөрмәт белән каршы ала, шушындый игелекле сәфәрләребезгә ярдәм итә. Без, әлбәттә, Т.Новгород өлкәсенә сәяси визит белән килмәдек. Максатыбыз – хөрмәтле милләттәшләребезнең, газиз дин кардәшләребезнең конкүрешләре, рухи тормышлары белән танышу. Әмма шул ук вакытта Валерий Шанцев җитәкләгән хөкүмәтнең өлкәдә милләтара һәм диниара мөнәсәбәтләр сәясәтен тигез, гадел итеп алып баруын да әйтергә кирәк. Бер милләт вәкиле дә безне биредә кыерсыталар дип әйтә алмый. Аллага шөкер, безнең дә мәчетләребез саны елдан-ел арта бара, мәдрәсәләребез эшләп тора, халкыбызга динне өйрәнергә бөтен мөмкинчелекләр бар. Шуны исбатлаган соңгы мисал – берсе көнгә Дзержинск шәһәрендә тагын бер яңа мәчет ачачакбыз. Ә бу төзелештән җирле хакимият тә, өлкә хөкүмәте дә читтә калмаган, үз өлешләрен керткәннәр. Аллаһыга мең шөкер, Россия хөкүмәте диннәргә иреклек бирде һәм динле кеше безнең җәмгыять өчен шактый файдалырак булуын аңлады. Бүген Владимир Путин үзе Мәскәүдә Җәмигъ мәчетен яңадан үзгәртеп коруга булыша, дин белгечләренә югары белем алырга чит илләргә чыгу мөмкинлеген дә тудыра. Хәзер Мәскәү мэры Сергей Собянинның урынбасары, безнең милләттәшебез Марат Шакирҗан улы Хөснуллин мәчетебез төзелешен тизрәк тәмамлар өчен, үзе белән Татарстанда ун ел уңышлы эшләгән кешене Мәскәүгә китерде һәм аны безнең төзүчеләрнең башлыгы итеп куйды. Ә ул, үз чиратында, Казанда Универсиадага күп объектлар төзегән, изге Болгарда Ак мәчетне торгызган Төрек компанияләрен безнең төзелешкә җәлеп итте. Хәзер менә шулай 10 мең кеше сыярлык мәчетебезнең төзелеш эшләре Аллаһының рәхмәте белән ахырына якынлашып килә. Алла боерса, тиздән шушы мәчетне бергәләп ачарбыз, бу тантанага Владимир Путин да килергә ышандырды, - дип сөйләде шәех Равил хәзрәт Гайнетдин. Аннары йөздән артык булган кунаклар каршында Надир Хафизов, Сергей Тарасов, Гаяз хәзрәт Закиров сүз тоттылар. Надир Мансурович, мәсәлән, Нижгар татарлары арасында бердәмлекне ныгытырга кирәк, диде. Сергей Михайлович соңгы елларда мөселман өммәтеннән булган чит ил эмигрантларының Түбән Новгород өлкәсенә күпләп килүен әйтте һәм аларны безнең тормышка күндерүдә татарларның роле зурдан, дип бәяләде. Гаяз хәзрәт милли хәрәкәттә уңышларга ирешүдә дини һәм иҗтимагый оешмаларның бергә эшләве генә тиешле нәтиҗәләр бирер, диде. Шулай ук район башлыклары Евгений Соколов та (Cергач), Татьяна Бирюкова да (Спас) һәм Халит Сөләйманов та (К.Октябрь) чыгыш ясадылар. “Сергач районында рус, татар һәм мордвалар арасында толерантлык хөкем сөрә”, - диде Евгений Михайлович. Ә Татьяна Валентиновна: “Спас районындагы татар авылларын без башкаларга үрнәк итеп куябыз”, - диде. Халит Мөхәммәтович шәехнең безнең якларга килүен тарихи вакыйга дип атады. Бай табын артында ашап-эчеп утырган кунакларны үзләренең җырлары белән Роза Хабибуллина, Халидә Бигичева, Мирсәет Сөнгатуллин, Рәсим Низамов, ИлСаф сөендерде, Ринат Вәлиев башкаруында музыкаль тезмәләр дә зур алкышларга лаек булды. Форсаттан файдаланып, грибанлы егетебез, Татарстанның атказанган артисты Ринат Сөләйман улы шәех Равил хәзрәткә үзенең яңа компакт дискын да бүләк итте. 8 августта шәех Рангы елгасы буенда урнашкан Спас татарлары белән очрашты. Россия мөселманнарының рухи лидерын Спас җирендә район башлыклары Татьяна Бирюкова һәм Андрей Ганенков каршы алдылар. Шуннан соң автомобильләр кортежы Бозлау авылының иске мәчете каршында тукталыш ясады. Биредә инде шәех Равил хәзрәтне Бозлау, Ишавыл һәм Тукай авыллары халкы көтә иде. Мөфти тарихи мәчеткә керде, намаз укыды, дога кылды һәм урамга чыгып дини сәламнәрен җыелган халыкка ирештерде, алар каршында тирән эчтәлекле нотык тотты. - Мин Түбән Новгород өлкәсенә 20 ел йөреп торсам да, сезнең якларга килеп чыкканым юк иде. Без биредә күп мәчетләр ачтык, дини конференцияләрдә катнашканым бар, әмма сезнең авыл-ларга беренче килүем. Рухи сәфәребезнең максаты – Нижгар төбәгендә яшәүче дин кардәшләребез белән күрешү. Менә Аллаһы Тәгалә сезнең белән күрешергә дә насыйп итте, искиткеч матур авылларыгызны күрергә шатмын. Әле машинада килгән вакытны ук без хәләлем белән матур табигатьне күреп шаккаттык, авылларыгыз да гүзәл, төзек, мәчетләрегез дә нур сибеп тора. Менә хәзер Бозлауның тарихи мәчетенә кереп ике рәкәгать намаз укып чыктык. Хөрмәтле дин кардәшләрем, ислам динебез – Аллаһы Тәбәракә вә Тәгалә тарафыннан җир йөзенә, кешелеккә җибәрелгән иң соңгы дин. “Мин бүген сезгә үземнең ачылган динемне җибәрдем һәм аны камил иттереп сезгә ирештердем”, - ди Раббыбыз. Без бу динебезне ата-бабаларыбыздан кабул иттек һәм аны күз нурыдай сакларга, киләчәк буынга тапшырырга тиеш. Безнең кан тамырларыбыз буенча иманыбыз җаныбызга иңгән. Ахирәткә күчкән көннәребездә бала-оныкларыбыз догачы булсын өчен, Аллаһы Раббыбыз аларны дөрес иттереп тәрбияләргә куша. Һәм шуңа ирешергә ул үзе насыйп кылсын иде. Илебездә бик зур үзгәрешләр булды. Соңгы 20 ел эчендә сигез мең яңа мәчет ачылды. Тарихта мәчетләр булмаган урыннарда да мәхәлләләр оешты һәм Аллаһы йортлары төзелде, репрессия һәм торгынлык елларында җимерелгән мәчетләребез яңадан торгызылды. Пенза өлкәсендә бер тол хатын мәдрәсә төзегән һәм аны мәчеткә бүләк итте. Бу Россиядә дини биналарның артып торуына тагын бер ачык дәлил булды. Аллага шөкер, Түбән Новгород өлкәсендә дә дини хәятнең һәм исламның күтәрелгәнен күреп торып сөенәбез. Хөкүмәт тарафыннан да мөселманнарга һәрвакыт уңай караш булганын шатланып кабул итәбез. Иртәгә менә Дзержинскта ислам мәркәзе булачак зур җәмигъ мәчетне ачу тантанасына барабыз. Мәчетләребез төзелә икән, димәк, халкыбызда дингә, тәрбиягә ихтыяҗ бар. Ул үзенең малын дингә сарыф итмәсә, мәчетләребез дә төзелмәс иде. Ә халкыбыз хәләл акчасын, малын мәчет-мәдрәсә төзелешләренә кызганмый, шунысы аеруча куандыра. Чөнки изге бәндәләрдән булган бу милләттәшләребез Аллаһы Тәгаләгә ихлас калепләре белән ышана. Бу дөньяга без вакытлыча килгәнбез. Гомеребезнең озынлыгын бер Аллаһы Тәгалә генә белә. Ә Аллаһының рәхмәте белән игелекле эшләр эшлибез икән, димәк, без Аллаһыга ышанган кешеләр. Шуңа да Аллаһы каршысына барачагыбызны без онытмаска тиеш. Мин Бохара Ислам мәдрәсәсендә укыганда, Кече Рбишчага шәкерт буларак практикага килгән идем. Шул вакытта мәчеттә хезмәт иткән бик хөрмәтле абзый үлем түшәгендә ята иде. Хәзрәт мине ясин укырга аның янына алып барды. Шуннан соң әйтте, соңгы сулышында булса да колагына иман керсен, дидек. Хөрмәтле җәмәгать, Аллаһыга шөкерана кылыгыз, биргәненнән разый булыгыз һәм аңа ышанып яшәгез. Барчагызга да безнең делегацияне шулай зурлап каршылаганыгыз өчен олы рәх\\мәтләремне белдерәм. Аллаһы Тәгалә һәрберегезгә хәерле саулык, җан тынычлыгы, гаилә бәхете һәм бала-онык сәгадәте бирсен. Бәла-казалардан, кайгы-хәсрәтләрдән, төрле афәтләрдән Үзе сакласын, - дип сөйләде шәех Равил хәзрәт һәм делегация составында булган хөрмәтле хезмәттәшләре, чит илләрдән, өлкәләрдән килгән кунаклар белән таныштырып үтте. Шулар арасында безнең күренекле милләттәшебез һәм эшмәкәребез Надир Хафизов кебек барлык социаль инфраструктуралары булган “Ока яры” дигән торак комплексы сыман Пензада “Спутник” шәһәрчеген төзүче кардәшебез Рафик Ибраһимовны атады. Ул шул булачак шәһәрчектә үз исәбеннән мәчет төзергә дә ышандырган. Аннары Равил хәзрәт хәер-догасын кылды, мәчеткә бүләген тапшырды, авыл башлыгы Али Аймасовны, Зиннур хәзрәт Хәсәновны Рәхмәт хатлары белән бүләкләде. Татар Моклокасында шәехне авыл стеласы алдында милли ризыклар белән каршы алдылар, авыл башлыгы Салех Щегалев: “Төкле аягыгыз белән безгә рәхим итегез!” – диде. Авылның үзәк мәчете алды халык белән тулган иде инде. Равил хәзрәт Гайнетдин биредә дә бик эчтәлекле чыгыш ясады, дин юлында хез-мәт һәм ярдәм итүчеләрне бүләкләде, ә мәчеттә җомга намазы укыганнан соң, мәктәп ашханәсендә халык белән аралашуын дәвам итте. Дзержинск шәһәрендә яшәүче милләттәшләребез тормышында 9 август көнне олы вакыйга булды – шәһәрнең иң матур урынында төзелгән яңа мәчет тантаналы рәвештә ачылды. Бу чараның хөрмәтле кунаклары арасында шәһәрдә яшәүче күп кенә мөселманнар белән бергә Россиянең Европа өлеше мөселманнары Диния нәзарәте рәисе, шәех Равил хәзрәт Гайнетдин һәм Түбән Новгород өлкәсе башлыгы Валерий Шанцев та бар иде. Тантананың кульминациясендә барча мөселманнар шәех Равил хәзрәт җитәкчелегендә тәкбир әйтеп, яңа мәчеткә керделәр, ике рәкәгать намаз укыдылар, мөфти мәчетне котлап дога кылды. - ...Мәчет шәһәргә иман нуры сибә. Шуңа бу Аллаһы йорты Дзержинскның бер бизәге булып торыр. Ә иң мөһиме – без мондый изге урыннарда иманлы буын тәрбияли алырбыз. Шәһәр мөселманнарына шундый матур гыйбадәт йорты төзергә мөмкинлек биргән өчен Аллаһы Тәгаләгә мең рәхмәтлебез, - диде шәех Равил хәзрәт журналистларга. Өлкә Диния нәзарәте рәисе Гаяз хәзрәт Закиров үз чыгышында: “Бөек, тарихи көн бүген. Һәм без барыбыз да изге эш шаһитлары. Бу мәчетнең төзелешендә һәрберебезнең өлеше бар. Изге Коръән китабында: “Кеше җирдә кош оясы хәтле генә мәчет төзесә яисә аның төзелешендә катнашса, Ходай Тәгалә аңа җәннәттә сарай төзер”, - дип ассызыклады. Ә тантана зур концерт белән тәмамланды. Мәскәү делегациясе тантаналы төшке аштан соң кайтыр юлга чыкты. 1 2 3 4 5 6 7 Олег ӘНДӘРҖӘНОВ, Ринат СӨННӘТОВ | (полный текст новости)

  • 2014-09-02 09:05 Рафис Корбан: “Сталин булыр идем һәм бу илгә әзрәк тәртип кертер идем”
    02.09.2014 Җәмгыять Татарстан Язучылар берлегендә 327 язучы бар, шуның 210ы – пенсиядә. Ике ел эчендә 18 язучы гүр иясе булган. ТР Язучылар берлеге рәисе белән Габдрәхим әңгәмәсе: – Рафис туган, коммунистлар партиясе Язучылар берлеген үзенең идеологиясен үткәрү өчен оештырган. Бүгенге көндә Язучылар берлегенең максаты нинди?   – Язучының тормыш-көнкүрешен кайгырту, социаль яклау белән шөгыльләнү, язучыга иҗат итәр өчен мөмкинлекләр тудыру.   – Хәзер үзен язучы дип атаучылар бихисап. Язучылар берлегенә теләсә кемне аласызмы?   – Юк. Язучылык ул – Ходай биргән сәләт. Махсус уку йортларында укып, аның төрле теорияләрен өйрәнеп, язучыда образлы фикерләү сәләте булырга тиеш. Шундый шартларга җавап биргән очракта гына аны чын язучы дип атап, Язучылар берлегенә алырга була. “Нәрсәгә кирәк соң ул сезнең союзыгыз?” – дигән кешеләр дә бар. Әдәбиятның, әдәби әсәрнең асылын аңлап бетермәүчеләр шулай ди. Әдәбиятка җитди карарга кирәк.   – Халык Зифа Кадыйрова китапларын егылып укый. Язучыларның шуңа эчләре поша икән...   – Зифа Кадыйрованың әдәби яктан эшләнмәгән әсәрләр иҗат итүенә эчләре поша. Әдәби нормалар буенча язылмаган алар, гади көндәлек шикелле генә. Әдәби кыйммәте бик түбән ул китапларның.   – Казанда затлы татар китап кибете юк. Ник ачмыйсыз?   – Аның өчен акча кирәк. Бу эшне Президент һәм хөкүмәт ярдәме белән генә эшләп була.   – Ахырзаман алдыннан китаплар күп язылыр, укучы булмас диләр...   – Әкият сөйләмә, ахырзаман булмаячак.   – Ышанмыйсызмы?   – Юк.   – Аллага ышанасызмы соң?   – Ышанам. Әмма миллион еллар яшәгән җир беркайчан да юкка чыкмаячак.   – Ахырзаман, Кыямәт көне хакында Аллаһы Тәгалә Коръәндә язган бит!   – Аны Аллаһы Тәгалә түгел, Мөхәммәд Пәйгамбәр язган.   – Пәйгамбәребез укый да, яза да белмәгән... Рафис туган, сезнең хакта: “Үзе рәис булгач, бөтен туганын союзга эшкә алып тутырды”, – диләр.   – Әкият! Син эшкә килсәң, сине дә алам. Сигез мең сум хезмәт хакына риза булсаң, әлбәттә...   – Кем булып?   – Тукай клубына әдәби чаралар уздыручы хезмәткәр кирәк. Атна саен чара үткәрәсең. Секретарь кирәк, шулай ук хезмәт хакы сигез мең тәңкә. Килегез, теләгән кешене чакырам, килүче генә юк. Урам себерүче кирәк – биш мең тәңкә. Һәр көнне эшләргә кирәк, әнә, агачтан яфрак коелып тора. Ә кемне алырга тиеш соң мин? Туганымны алам да эшләтәм инде. Автобус йөртергә шофер юк, чөнки хезмәт хакы 5 мең 500 сум. Киләме кеше? Районнарга йөриме? Эшне ничек оештыра икән бу дип уйлаган кеше юк. Бөтен кеше дә туганын ала. Алдырырга теләмәсәләр, кемнәр бу сүзне сөйли, үзләре килсен дә эшләсен!   – “Казан утлары”нда баш мөхәррир булырга теләгәнсез...   – Була алмадым... “Казан утлары”на Илфак килде. Килер дип уйламаган идем. Күп кенә татар газета-журналларыныкы кебек үк “Казан утлары”ның да хәле авыр бүген. Тиражы да мактанырлык түгел. Очрашуга баралар да: “Мәгез, сезгә “Казан утлары” дип калдырып кайталар.   – Сезне “Казан утлары”ның кай ягы үзенә җәлеп итә?   – 300дән артык язучыбыз бар, килсәм, һәрберсе 10 кешене журналга яздырырга тиеш дип бурыч куяр идем. 3000ләп укучы була дигән сүз бу. “Союзга ал әле”, – диючеләргә дә шундый ук бурычны куяр идем.   – Ник сезне “Казан утлары”на мөхәррир итеп куймадылар соң?   – Миннән сорамадылар, ник икәнен әйтмәделәр.   – 15-20 ел элек циркта Айдар Минһаҗев белән трусикчан килеш чабып йөргәнегезне хәтерлисезме?   – Булды андый хәл. Курчак театрында әдәби бүлек мөдире булып эшли идем. Анда курчак театры артистлары да катнашты. Ул вакытта “Татарстан хәбәрләре” дигән газета чыга иде. Шул редакция оештырган чара иде ул. Читенсенмим дә, үкенмим дә. Трусикчан йөрүнең ни ояты бар? Хәзер урамда бөтенесе трусикчан йөри. Шорты шул трусик бит инде ул. “Мунча” дигән хикәяне трусикчан килеш укыган идем.   – Туган авылыгыз Кече Битаманда бик зур йорт салып ятасыз дип ишеттем.   – Кайтып күрсеннәр, зур түгел: 6га 6 метр. Энекәшнең иске йорт бурасыннан (яңа бура да түгел) ун ел буе шул бер йортны салып ятам.   – Газ кергәнме?   – Юк әле. Быел, ниһаять, су кертәм дип торбалар үткәрдем, суын әле кертмәгән. Җәйге йорт. Кышкы йортка әйләндерергә хыялланам, ләкин аның өчен акча күп кирәк.   – Монда күпме аласыз?   – 30 мең сум.   – Үзегезнең нәшриятыгыз бар бит.   – Аны эшләтер өчен штат тотарга кирәк, әлегә ул эш тукталып тора. “Рафис үзенең нәшриятына Президенттан акча ала да китап чыгара, баеп, урлап ята”, – дип сөйлиләр. Аны урлап булмый, ул казначейство аркылы керә торган акча. Казначейство акчасының һәр тиене исәптә. Белмәгән кеше генә сөйли, эче поша. Урлый белә торган кеше бар икән, килсен, бергәләп урларбыз.   – Нәҗибә Сафинаны ник эшкә алмыйсыз?   – 63 яшьтәге пенсионерны ничек алыйм ди? 8 мең тәңкәгә килсен дә, приемныйда утырсын, яки завклуб булып килсен, эшләтәм. 8 меңгә килмәячәк бит ул! Интернет аша приемныйда утырырга кеше эзләдем. 20-22 яшьлек кызлар референт-секретарь булу өчен 40тан алып 100 мең сумга кадәр акча сорыйлар.   – “Әгәр дә мөмкинчелек бирелсә, Гитлер булыр иде ул”, дип әйтәләр сезнең хакта.   – Гитлер начар булганмыни? Кем әйтә начар дип? Сталин әйбәт булганмы? Икесе дә бертөсле. Бер-берсе белән килешеп сугыш башлаганнар. Мин Сталин булыр идем һәм бу илгә әзрәк тәртип кертер идем. Югыйсә, илдә бернинди тәртип калмады бит.   – Ник депутат булмыйсыз?   – Аның өчен күп акча кирәк. Депутат булып, нәрсәдер үзгәртеп булыр дип уйлыйсыңмы?   * * *    Нәҗибә Сафина (язучы):   – Рафис Корбан ике ел рәис булып эшли. Шул чорда аның белән бер тапкыр да очрашканым юк. Бер кичәдә ул: “Язучылар кичәләргә үзләренең фикерләрен генә әйтергә килә. Мин Нәҗибә апа Сафинаны күздә тотып әйтәм”, – диде. Кем фикерен әйтергә тиеш соң язучы, үз фикере дә булмаса?! Әдәби чараларга чакырганнары, катнаштырганнары юк. Язучылар берлеге язучыларга ай саен 300 сум хәер бирә. Ачтан үлмәсен ди торганнардыр инде. Шуны алырга гына барам.   Гәрәй Рәхим: (Татарстанның халык язучысы):   – Рафис Корбан рәис буларак бик әйбәт эшли, һәрбер язучының мәнфәгатен кайгырта: иҗатын, матди тормышын бик әйбәт белә. Язучылар берлеге тулы канлы тормыш белән яши. Рафис Корбан – оста нәшир дә, аның “Илһам” китап нәшрияты бар. Ул бик матур китаплар чыгара. Үзен халык бик ярата. фото: art16.ru ГАБДРӘХИМ --- | 02.09.2014 (полный текст новости)

  • 2014-09-02 12:20 Таһир Гайнуллинның туган көненә Салават нәрсә бүләк иткән (ИНТЕРВЬЮ+ФОТО)
    01.09.2014 Шоу-бизнес Салават Фәтхетдинов концерты алдыннан Таһир Гайнуллин бүлмәсенә кердем. – Таһир, 30 яшең тулды, өйләндеңме инде?   – Аллага шөкер, өйләнмәгән әле.   – Җыенмыйсың дамы?   – Исәптә бар, вакыт юк.   – Кызың бармы соң?   – Була да юкка чыга.   – Кызлар белән йөрергә вакытың юктыр?   – Табыла инде ул.   – Бер-ике кичкә генәме?   – Шулай дип әйтсәк тә була.   – Каян табасың?   – Табылалар алар үзләре.   – Авыру эләктерсәң?   – Алла сакласын...   – Әти-әниең исән-саумы?   – Әйе, Әтнә районы Каенсар авылында яшиләр. Гаиләдә өч бала идек, энекәш мәрхүм булды. Ике ел элек Кабан күлендә батып үлде. Су коенырга кергән булган. Салават Зәкиевичкә рәхмәт, водолазлар белән эзләп таптылар. Бертуган апам кияүдә.   – Һаман да төнге клубларга йөрисеңме?   – Андый җиргә йөргән юк хәзер, ирендерә.   – Әле дә саласыңмы?   – Салмыйм.   – Тормышның ләззәтен каян аласың?   – Халыктан.   – Аягыңа ни булды?   – Баскычтан төшкәндә ялгыш бастым, тартылды. Шеште, укол ясадылар.   – Туган көнеңә Салават нәрсә бирде?   – 30 мең сум.   – Салаватка нәрсәң белән ошадың?   – Җененә ошаганмындыр.   – Син дә сүгенәсеңме?   – Сүгенәм.     vk.com фотолары.   ГАБДРӘХИМ --- | 01.09.2014 (полный текст новости)

  • 2014-09-02 12:20 ИлГәрәй: Балага бакчаны 3 ел көттек (лифт-интервью)
    01.09.2014 Шоу-бизнес Әңгәмә вакыты: 01.09.14. Әңгәмә урыны: Казан, "Парк Хаус" комплексы капка төбе. - Белем көн белән, Илгәрәй! - Рәхмәт. Бездә бәйрәм. Иртәгә кызыбыз Әдилә беренче тапкыр балалар бакчасына бара. - Аңа ничә яшь? - 3 яшь тә 7 ай. - Озак көттегезме чиратны? - Бик озак. 3 ел көттек. 9 ай вакытында чиратка баскан идек инде. - Моңа хәтле баланы кем карады? - Хатынымның әнисе. Кайчан ничек инде. Хатыным ике көн эшләп, ике көн ял итә. - Нинди эштә? - Кибеттә сатучы. Парфюмерия сата.  - Әдилә кайдагы балалар бакчасына барачак? - Дубравная урамындагы 131нче номерлы балалар бакчасына. - Барам диме соң? - Бик барасы килә, белеп әйтәдерме юктырмы. Күлмәкләрен сайлый, әзерләнә.  - Җиңел генә йөреп китсен инде. - Әйе. --- --- | 01.09.2014 (полный текст новости)

  • 2014-09-02 12:20 Башкортстандагы торнадоны ВИДЕОга төшергәннәр
    01.09.2014 Экология 29 август көнне Башкортстанда торнадо узган иде. Бик күп йортлар, каралты-куралар зыян күргән. Шул күренешнең видеолары чыга башлады:             --- --- | 01.09.2014 (полный текст новости)

  • 2014-09-01 08:34 Энгель Фәттахов: Безнең укучылар чит илнекеннән калышмый (ИНТЕРВЬЮ)
    31.08.2014 Мәгариф Мәгариф министрлыгы быел ни өчен инглиз телен беренче сыйныфтан ук кертергә булды? Балалар бакчалары буенча рейтинг төзелерме? Имтиханнарны тапшыра алмаган тугызынчы сыйныф укучыларының язмышы ничек хәл ителәчәк? Яңа уку елы якынлашып килгәндә әлеге һәм башка сораулар буенча ТР Премьер-министры урынбасары – мәгариф һәм фән министры Энгель Фәттаховка мөрәҗәгать иттек. – Энгель Нәвапович, якынлашып килүче бәйрәмегез котлы булсын. Әмма бәй­рәмнән соң җитди эш башлана. Яңа уку елында нинди яңалыклар көтелә? – Мәгариф өлкәсе ел саен нинди дә булса үзгәрешләр кичереп тора. Бу шулай булырга тиеш дип саныйм. Мәгариф хез­мәт­кәрләренең Сабада узган рес­пуб­лика август киңәш­мә­сендә алдагы уку елына яңа бурычлар куелды. Моңа кадәр мәгариф эшчәнлеген 2015 елга кадәрге “Киләчәк” стратегиясенә ни­гезләнеп оештырдык. Хәзер яңа программа, стратегия булдыру өстендә эшлибез. Моны төзе­гәндә 2020–2030 нчы елларда чыгарылыш укучысына куелган таләпләр дә күздә тотыла. Хәзерге вакытта районнарда август киңәшмәләре уза, аларда төрле мәсьәләләр күтәрелә. Алга таба эшне шул нәтиҗәләрдән чыгып оештырырга җыенабыз. Узган уку елы математика фәненә багышланган иде. Математиканы белгәннәргә башка фәннәрне өйрәнү дә җиңелрәк. Бу уку елын Физика елы дип игълан итсәк тә, математика буенча да нәтиҗәләр чыгарырга уйлыйбыз. Чыгарылыш сыйныф укучыларының инглиз теле буенча белемнәре җитмәү дә борчый. Безнең чит ил компанияләре белән уртак проектларыбыз шактый. Ә аны тормышка ашыру өчен, инглиз телен яхшы белергә кирәк. Балалар бакчаларының күбесендә инглиз теле өйрәтелә, әмма мәктәптә ул икенче сыйныфта гына укытыла башлый. Ике арада өзеклек булмасын өчен, быел инглиз теле дәресләрен 1 нче сыйныфтан ук кертергә булдык. Бездә мәктәпкәчә белем бирү буенча районнарның ничек эшләве турында әлегә мәгълүмат юк. Шуңа күрә алар өчен дә күрсәткечләр билгеләп, рейтинг булдырачакбыз. Сабый­ларның мәктәпкә әзерлеге без­нең өчен бик мөһим. Быел тәүге тапкыр беренче сыйныфка баручылар арасында тест уздырачакбыз. Бу исә бакчаларның ничек эшләвен бәяләргә ярдәм итәчәк. Районнардагы мәгариф бүлек­ләре башлыклары белән беренче мәртәбә аерым күрсәткечләр буенча килешү төзедек. Аларның “йомшак” яклары ел дәвамында контрольдә тотылачак. Укытучыларны аттестацияләү буенча да яңалыклар булачак. Быел ул беренче тапкыр кәгазь боткасыннан башка гына, электрон рәвештә уздырылачак. Аны быел 11 мең укытучы үтәчәк. Республикада быел 814 яшь укытучы эшли башлый – Быел мәктәпләр дәрес­лек­­ләр белән ни дәрә­җәдә тәэмин ителгән? – Әлеге мәсьәлә буенча ике ел шөгыльләнәбез инде. Бу яктан проблема юк. Бөтен дәреслекләр дә җитә. Мәктәпләрнең бүген 99 проценты китаплар белән тәэ­мин ителгән. Әгәр берәр проблема килеп чыкса, “кайнар элемтә”­гә җиткерергә мөмкин, без аны хәл итәчәкбез. – Мәктәпләрдә барлык фән укытучылары да җитәме? – Педагогларны әзерләүгә аеруча игътибар бирергә кирәк дип саныйм. Бөтен мәктәпләрдә дә яхшы укытучылар җитә дип әйтеп булмый. Бигрәк тә математика, физика, химия, биология укытучылары. Соңгы елларда мәктәп­ләргә яшь укытучыларның килүе – сөенечле хәл. Республикада быел 814 яшь укытучы (шуларның 482се – югары уку йортларын, 332се – педагогик көллият тә­мамлаган) эшли башлый. Яшь белгечләрне җәлеп итү буенча грантларның да файдасы бар. Аны отучыларга биш ел дәвамында 10 мең сум акча өстәмә түләнә. Укытучылар сан ягыннан җитә, әмма сыйфат буенча таләпләргә җавап бирү дә кирәк. Быел укытучы белгечлеген сайларга теләүчеләрнең артуы күзәтелә. Вузларда бюджет урыннарына бер урынга 20 кеше дәгъва кылса, көллиятләрдә бу күрсәткеч 6га җитте. Бу соңгы вакытта укытучыларның хезмәт хакы артуына да бәйле. Педа­гогларның уртача хезмәт хакы – 33, тәрбиячеләрнеке исә 28 мең сумга җитә. Грант алучылар саны да ике тапкыр күбрәк. Мәгариф өлкәсенә килүче ир-атлар арта бара, бүген алар 12 процентны тәш­кил итә. Бу яктан да киләчәктә уңай үзгәрешләр булыр дип кө­тәбез. 4 сыйныфтан соң ук тестлар кертәчәкбез – Укучыларны БДИга әзер­ләүгә игътибар артачакмы? – Быел имтихан нәтиҗәләре узган елдан түбәнрәк булса да, ил буенча уртача күрсәт­кеч­ләр­дән югарырак. Аны күпкә га­делрәк итеп үткәрдек. Киләчәктә БДИ бирү буенча стационар пунктлар булырга тиеш. Имтихан пунктлары бездә йөздән артык. Аларның санын киметеп, сыйфат мәсьәләсенә игътибар бирергә җыенабыз. Укучыларны имтиханнарга психологик һәм белем ягыннан яхшылап әзерләү өчен, 4 сыйныфтан соң ук тестлар кертәчәкбез. Инша кертү хакында мәктәпләргә җиткерелде инде. БДИга репетитор яллап, акча түләп әзерләнү дөрес түгел. Шуңа күрә укучыларны сынауларга мәктәптә яхшылап әзер­ләргә кирәк. – Замана укучысына нинди таләпләр куела? – Стратегия укучының нинди дә булса фәнне генә яхшы белүен түгел, аларны рухи һәм ватан­пәр­вәрлек ягыннан тәрбияләүне дә күздә тота. Безнең укучылар белем буенча чит илнекеннән бер дә калышмый. Сингапур, Көнь­як Корея, Финляндия, Бөек­британия тәҗ­рибәсен өй­рә­нәбез. Тик безнең укучыларга ли­дерлык сыйфатлары җитеп бет­ми. Һәр кеше, урта яки югары белем алуына карамас­тан, әйдәп баручы булырга тиеш. Соңгы вакытта урта һөнәри белем бирү йортларына игътибар артты. Быел тугызынчы сыйныфны 36 мең укучы тәмам­ласа, аларның яртысы техникум, көллиятләргә китте. Урта һөнәри белем бирү йортларында яхшы шартлар тудырылырга тиеш. Республикада хезмәткә өй­рәтү буенча ресурс үзәкләре булдырыла. Югары белем алып та, яшьләрнең эш эзләп йөрүе күңелле хәл түгел. Укучылар үзләренең кайда эш­ләя­чәген, күпме хезмәт хакы аласын, нинди социаль гарантия­ләргә ия булуын алдан ук белеп торырга тиеш. – Быел республикада тугызынчы сыйныф укучылары арасында сынауларны бирә алмаган йөздән артык бала шул ук сыйныфта утырып калачак. Андый укучыларга игътибар артачакмы? – Алар бездә күп түгел. Россия Мәгариф һәм фән министрлыгы октябрь аенда имтиханнарны кабат тапшыру мөмкин­леге бирде. Аны уңышлы тап­шыр­ганнар югары сыйныфка күчә алачак. – Мәктәпләргә ГТО нормалары кертү буенча эшләр ни­чегрәк? – Безнең төбәктә әлеге нор­­­­­маларны кертү буенча тәҗ­рибә үткәрелә. Беренче тапкыр ярышлар уздырылды. Уку­чы­ларның аларда ничек катнашуыннан, аны ничек тапшыруыннан чыгып нәтиҗәләр ясалачак. Һәр яшь өчен аерым нормативлар булачак. Урта мәктәптә балалар саны 100 дән ким булмаска тиеш. – Укучылар аз булган мәктәп­ләргә нәрсәгә өмет­ләнергә? – Быел рейтингка беренче мәртәбә бер укытучыга ничә укучы туры килүе турында күрсәткеч керттек. Мәктәп эшчәнлеген икътисадый яктан билгеләү өчен кирәк бу. Мәктәпләрне кыскарту мәсьәләсендә авыл халкы, әти-әниләр фикере исәпкә алынырга тиеш. Районнарда эшлисе эшләр бик күп әле. Әйтик, Питрәч районының бер мәктәбен бер укучы бетергән, ул да аттестатсыз калган. Узган уку елында Мөслим районындагы Сикия тугызъеллык мәктәбендә 9 бала белем алган. Урта мәктәптә балалар саны 100дән ким булган очракта, сыйфат турында нинди сүз булырга мөмкин? 2018 елда урта мәктәпләрдә стандартлар буенча тиешле шартлар тудыру таләп ителә. База мәктәп­ләрендә капиталь ремонт үт­кәрергә, аларны яхшы җиһазлар, укытучылар белән тәэмин итәргә кирәк. Башлангыч мәктәптә ике бала булса да, аларны саклап калырга тырышабыз. База мәктәп­ләренә якын килергә, яхшы юллар салырга, автобуслар белән тәэмин итү зарур. Болар – алдагы елларда эшләнәсе эшләр. – Сүз уңаеннан, республикага Украинадан качак гаи­лә­ләр кайта. Ә аларның балаларын бакча, мәктәпләргә ур­наштыру буенча проблемалар тумадымы? – Хәзерге вакытта республикага барлыгы 500 бала кайтты. Мәктәпләр буенча проблема юк, ә бакчага урнашу өчен исә электрон чиратны көтәргә ки­рәк.  Сәрия САДРИСЛАМОВА 126 | 29.08.2014 (полный текст новости)

  • 2014-09-01 08:34 Ә сез беренче сентябрегезне хәтерлисезме?
    01.09.2014 Бәйрәм Көн дә бәйрәм, көн дә туй. Бүген менә көз башлану көне һәм иң матур бәйрәмнәрнең берсе - 1 сентябрь. Кемдәдер каникул бетү депрессиясе бүген, ә кемнеңдер яңа адым алдында тору шатлыгы. Ә сез беренче сентябрьләрегезне хәтерлисезме?  Сөйләгез әле.  --- --- | 01.09.2014 (полный текст новости)

(Всего 0)

RSSportal.RU - крупнейший каталог русскоязычных новостных лент в формате RSS по различным тематикам, от бизнеса и образования до медицины и литературы. Новости в лентах обновляются несколько раз в сутки.

Яндекс.RSS
Бизнес
Автомобили
Hi-Tech
Кино
Здоровье
Мода
Новости
Музыка
Путешествия
Игры
Семья
Спорт
Шоу-бизнес
Культура
Политика
Экономика
Недвижимость
Юмор
Главные новости
Кулинария
Наука
Другие ленты

Обратная связь