RSS Portal

Поиск на RSSportal: названию ленты текстам новостей   


Matbugat.ru RSS

RSS Matbugat.ru
  • 2014-10-19 05:30 Новокуйбышевскида “Туган тел” татар җәмгыяте оештырылуга 5 ел (ФОТО)
    19.10.2014 Милләт Новокуйбышевски шәһәренең “Туган тел” татар милли-мәдәни җәмгыяте оештырылуга 5 ел тулды. Бу язмабыз оешманың рәисе Ринат Сәлимҗан улы СИТДЫЙКОВ һәм аның урынбасары Венера Миннехатип кызы ЯМАЛЕТДИНОВАның миллимәдәни дөньябызда ирешелгән уңышлары һәм уңышсызлыклары турында. Татарсызлык... Татар дөньясында килеп чыккан бу хәлне ничек аңлатып була икән? Милли йөзеңне җуеп, олы юл чатында аунап ятумы бу? Әллә инде бар булмыш татарлыгыңны югалтып, үлем тигәнәсенә тәгәрәп китүме? Россия киңлекләрендә милләтсез җаннарның исәбен-хисабын кемнәр белеп бетергән? Халыкларның милли-мәдәни байлыкларын саклап калу, үстерү буенча дәүләт биеклегендә махсус программаның, милли сәясәтнең юк булуы, моңа ачык дәлил түгелмени?!   Казан ханлыгы бетерелгәч, Мәскәү түрәләре татарларга карата нинди генә пычрак уеннар оештырып җибәрмәгән! Мишәр кенәзе Юсуповны нишләткәннәр? Көчләп чукындырганнар! Чукынмыйсың икән - бөтен байлыгыңны тартып алабыз, дигәннәр. Бай татарларны чиркәүгә алып килгәннәр. Урысның котырынган миссионерлары җәбер-золымнарын эшкә җигеп, татарны шулай эшкәрткәннәр ки, мескеннәр бөтенләй милләтсез җаннарга әйләнеп киткәннәр.   Вәт менә ничек иттереп татардан зомби ясап куя торган булганнар. Акылыннан, күңеленнән мөселманлыгын, татарлыгын куып чыгартканнар. Дөрес, яңа чукындырылганнарның кайберәүләре, яшеренеп булса да, ислам диненә тугры булып кала алганнар, гомерләренең соңгы көннәренәчә намаз укуларын өйләрендә дәвам иткәннәр. Чукындырылганнарның балалары, оныклары исә тулысынча христианлыкка күчеп беткәннәр. Державин, Радищев, Карамзин кебек тарихи шәхесләрнең нәсел-нәсәбәләре шушы кимсетүләрнең зур тәгәрмәче аша уздырылмаган дисезме?!   Әйе, бу сынаулар - гасырларга сузылган сынаулар... Зур югалтуларга дучар булып та яшәү көчен каян табып аласың, татар?!   Тарих томаннарына сыенган татарның сагыш күлләрен кемнәр генә санап бетерә алыр икән? Илаһи Ходаем, бу дөньяның зур алдашуларын, кавымнарыңа кылынган явызлыкларны тиешенчә бәяләсәң иде.   Татар дөньясын мәңгелеккә озатып җибәрү турында хыялланып йөрүче җаннар бүген дә әле чыккалап торалар. Жириновский кебегрәк бәндәләр беткәмени? Татарны татарсыз итү сәясәте күптәннән алып барыла, бүген дә ул тукталмаган. Хәер, татарсызлык тоткынлыгыннан качып котыла алган адәмнәр дә юк түгелләр. Хәвефле үлем баткаклыгыннан ычкынып чыгулары, боларның татар дөньясына яңадан кайтып җитүләре ифрат та авыр булган. Ләкин йөзләре ачык, күңелләре киң. Милли дөньябызга яңадан кайтып аяк басулары ничегрәк була икән? Нәкъ шул татарның бүгенгесе, үткәне турында һәм халкыбызга бәйле башка хәлләр хакында Новокуйбышевски шәһәрендә яшәүче милләттәшләрем белән очрашып сүз куерттык.   Арыслан йолдызлыгында  туган егет ул   Новокуйбышевски шәһәренең татар милли-мәдәни җәмгыяте рәисе Ринат Ситдыйков белән сөйләшкәндә уйланылган имеш-мимешләр, уйдырмалар күңелдән бик тиз таралып киттеләр.    Тыштан егет бигрәк тә эшлекле булып күренде. Нинди генә темага сүз кузгатсаң да, аның үз фикере, дөньяга карашы бар. Татарчасы мишәрләндерелгән булуга карамастан, эчтәлекле сөйләшүендә тирән фикерләр ята. Юрист белгечлегенә ия Ринат спорт дөньясына китүне нигәдер кулайрак күргән.   Хәзер ул Самара шәһәренең 15 санлы спорт яшүсмерләр мәктәбе директоры. Кул астында кырыклап тренер-педагог исәпләнә. Администратор булу белән берьюлы тхеквондо (кореялылар каратэсы), велосипед спорты, спорт буенча көрәш һәм спорт биюләре буенча дәресләр бирә. Хәер, аның яңгыравыклы, музыкаль тавышы, сөйләшү тәртибе, мимикасы, гомумән, бөтен бар булмышы, хәрәкәтләре Россиянең танылган киноактеры Марат Башаровны хәтерләтте миңа. Кино өлкәсеннән тыш, телевидениегә дә кереп оялаган ул. Россия телевидениесен Маратсыз күз алдыңа китерүе кыен. “Звезды на льду”, “Битва экстрасенсов” кебек үтә популяр тапшыруларның төп алып баручысы буларак, бөтен илгә танылып өлгерде Маратыбыз.   Боларның бер-берсенә булган нык охшашлыклары зиһенемне таратып җибәрә сыман. Берсен икенчесеннән аера алмыйча интегәм. Ринат сөйли, Марат күз каршыма килеп баса шикелле. Әллә саташып китәм, әллә алдану гына?! Егетләрнең икесе дә "Арыслан" йолдызлыгы астына яшеренеп бу дөньяга аваз салганнар. Нәкъ ике бөркет, ике лачын, ике арыслан болар. Шуның белән бетте, дисезме? Юк! Егетләрнең икесе дә мишәрдән. Ринат Самарада туып үссә дә, әти-әнисенең чыгышлары Ульян төбәге Иске Кулаткы районыннан, Марат исә Мәскәүнең таш диварлары арасында дөньяга килә, әтисе дә, әнисе дә - Сергач ягыннан. Боларның икесенә генә хас тагын бер охшаш яклары бар. Татар дөньясына гашыйк булулары!   Кем белгән, бәлки, әле тагын бер охшашлыклары булып китәр. Нигә, мәсәлән, Маратка да, марҗаларын ташлап, Ринат кебек үк татарның гүзәлләрдән-гүзәл, уңганнардан-уңган бер хуҗабикәсен хатынлыкка алып, Мәскәү кадәр Мәскәү биеклегендә бөтен Россиягә татар гаиләсен танытмаска?   Диңгез ташкыныдай халык агылып яшәгән урысның иң зур шәһәрендә туып, татарлык дөньясына Маратның ничек кереп китүе турында төрле имеш-мимешләр йөри. Киносъемкадан арып кайткач, йоклап китә һәм төш күрә икән бу. Төшендә, нәкъ Рәшит Ваһапов кебек, күңел кылларын тибрәндереп, үзенең җырлавын сизеп ала. Мишәрчәләп тә, татарчалап та сөйләшүен башыннан кичерә. Әллә шатлыгыннан, әллә куркуыннан уянып киткәч, әнисеннән Тукай, Дәртмәнд шигырьләрен табып бирүен үтенә башлый. Мәскәүнең биек, таш диварларына сыенып үскән малай татар булуын сизенә, тоемлый... Кинәт кенә татар дөньясы аңа бөтен хозурлыгы белән ачылып китә. Чиләбедә татар гүзәле конкурсын, Казанда татарның иң бөек сәнгать фестивален җырларга күмеп алып баруы тикмәгә генә түгелдер. Мәскәүдә Нижгар мишәрләре оештырып җибәргән җыр ансамбленең алып баручысы да, солисты да диләр аны.   Әйе, милли дөньябызга һәркем үзенчәлекле юллар аша килеп керә. Ә менә Новокуйбышевски татарлары ничегрәк кереп киткәннәр икән? Моннан биш ел элек Новокуйбышевски татар дөньясының иң караңгы шәһәренең берсе иде. Самара, Тольятти, Сызранда милли-мәдәни учакларыбыз күптәннән гөрләп эшләсә дә, Новокуйбышевски өстендә кара болытлар куерганнан-куерды гына.   Шулай беркөнне җомга намазы укылгач, Новокуйбышевски мәчете имамы Әхмәткәрим хәзрәт Миникаев болайрак әйтеп куя:   - Яшьләр, әйдәгез, шәһәребездә татар милли-мәдәни җәмгыятен оештырып җибәрик әле.    Шул чакта хәзрәтнең күз-карашы турыдан-туры Ринатка юнәлгән була: “Әйдә, егет, син бит юрист та, директор да, көрәшче дә, оештыручы да. Татарларны уятып җибәр әле”. Ринат Әхмәткәрим хәзрәтнең бу сүзләрен гомере буена оныта алмас, мөгаен.   Олыларны хөрмәт итәргә, аларның акыллы киңәшләренә колак салырга гадәтләнгән Ринат моңа ризалаша. Ләкин нинди авыр йөкне җилкәсенә салганын аңлап җиткерде микән ул? Милли дөньядан читләшкән, адашып-саташып йөргән татарны ничек итеп берләштерәсе дә бер йодрыкка туплыйсы? Балаларны дин юлына бастыру, алар өчен ана теле дәресләре оештыру кебек сораулар да күңеленә тынычлык бирми интектерәләр.   Бөтен нәрсә Сабан туеннан башланып киткән   Һәрхәлдә, милли җәмгыять оештырылгач, шәһәрдә Сабан туе бәйрәмен үткәрү беренче бурыч булып калка. Шулай милли-мәдәни җәмгыять үзенең булмышын халыкка белгертә. Үзенә-үзе реклама ясый, дип әйтик моны. Новокуйбышевскида да хәлләр шулайрак килеп чыккан.   Ринат берүзе, ялгыз гына нишли алыр иде икән, белмим. Сабан туе уздырабыз дип әйтүе генә җиңел ул. Ярый әле, бәхеткә, гуманитар-техник колледж директоры - үтә сөйкемле, тәҗрибәле педагог, оештыручы, алты ел буе шәһәр хакимиятендә яшьләр эшләре буенча бүлек мөдире булып эшләүче татар кызы Венера Ямалетдинова ярдәмгә килә. Сабан туенда батырлар гына сынала дип әйтүе дөреслеккә килеп бетмәс. Сабан туе шушы бәйрәмне оештыручылар өчен дә зур имтихан ул. Әле ниндие! Зурысының иң зурысы! Ринат белән Венера нәкъ һавадагы ике аккош кебек парлашып, бөтен бар булган сәләтләрен эшкә җигеп, Сабан туе бәйрәмен оештыруга ныклап алыналар.    Көрәшчеләр коры җир өстендә аунап ятмаслар ич! Келәмне Ринат үзенең спорт мәктәбеннән алып килә. Иң оста көрәшчегә татар традициясе буенча бүләккә сарык бирү каралган, анысын каян алырга?! Ярый әле сарыкны Красноармейски фермеры, чыгышы белән Ульян төбәгенең Зур Черкели авылы егете Хәмит Хәмзин ышандырып куйган. Ышандыруын ышандырган да, сарыкны бит әле машина белән барып аласы да бар.   Әлеге дә баягы коммерсантлар артыннан чабып йөгерүләр... Ансат кына була дисезме? Ринат кайчакта: “Минем эш хакым җитәрлек. Коммерсантлар артыннан малай-шалай кебек чабып йөрүләрем, теләнче хәленә төшеп, акча сорап ялваруларның нигә кирәге бар?” - дип уйлап та куйгалый. Үземнең дә Ринатның шундыйрак сүзләрен ишеткәнем булды. Уйлануларында дөреслек юк түгел түгелен. Ләкин татар дөньясына иң зур юлны ачып җибәрүләре кемгә генә җиңел икән? Самара, Тольятти шәһәрләрендәге “Туган тел” оешмаларының беренче җитәкчеләре Рәшит Абдулловка, Азат Надировка, Исмәгыйль Әминовка җиңел булган, дип уйлаучылар бик нык ялгышалар. Милләттәшләрем белән очрашып сөйләшкәннән соң, Ринатка альтернатива юк икәнлеген аңладым. Шулай булгач нишләргә? Җитәкченең яңасын үстереп җиткермичә, я икенче кеше тапканчы түзәсең, Ринат, түзәсең, дияргә генә кала.    Сабан туе - дөньяның иң зур, татарның исә иң якты бәйрәме бит ул. Сабан туеннан кемнәр бүләксез киткәне бар? Сабан туе чишмәсе суларын эчеп, татарсызлык чиреннән качып котыла алган бәндәләрне белмибезмени? Сабан туе турыдан-туры татарга хезмәт күрсәтә. Тик нигә соң зур кесәле абзыйларыбыз халкыбызның олы бәйрәменә матди ярдәм күрсәтергә ашыкмыйлар?! Киресенчә, аңардан читләшүне якынрак күрәләр. Ярдәм кирәк сүзен ишеткәч, кайберәүләре борылып китә башлыйлар. Әллә ишетмәмешкә салышып, әллә шыр тилегә әйләнеп, башларын борып та куялар. “Чуртымамыни ул сабантуйлар?” - дип әйтеп җибәрүчеләре дә юк түгел. Бишәр-алтышар иномаркалары, җиңел һәм йөк машиналары булып та, зурдан-зур, биектән-биек, яктыдан-якты таш йортларында яшәп ятып та, Сабан туе өчен бер тиен акча бирмичә, өйләреннән чыгарып җибәрүче бәндәләр юкмыни?!   Татарның гомердән-гомергә меценатлары булган. Онытылмас шәхесләр алар. Тарих түренә менеп утырган Дибердиевлар, Акчуриннар, Апанаевлар милләтнең кирәк-ярагына акчаны җәлләмәгәннәр, күпме кирәгенчә бүлеп бирә алганнар. Әллә инде зур кесәле абзыйларыбыз татарның шундый матур традицияләрен онытып җибәргәннәрме?!    Кылган гамәлләребез өчен Ходай алдында да зур җавап тотасылары бар бит әле. Яхшылык адәмнәрнең үзләренә шушы яхшылыклары белән үк кайтып киләчәген онытып җибәрмәсәләр иде.   Әйе, җырсыз-моңсыз Сабан туен күз алдына китерүе кыен. Ринатның Татарстан культура министрлыгына бертуктаусыз шалтыратулары..., “Моңлыларның моңлы сандугачын Новокуйбышевскига җибәрә алмассызмы икән?” кебек үтенечләре бушка китмәгән. Нәфкать Нигъмәтуллин үзенең канатлы Акбүз атында Казаннан Новокуйбышевскига килеп төшмәсенме?! Шулчакта шәһәр өстендәге куе кара болытлар күз ачып йомганчы таралып беткәннәр. Нәфкатьнең сихри моңнары әнә нишләткән ул болытларны!   Ринатның беренче ярдәмчесе   Гуманитар-техник колледж директоры Венера Миннехатип кызы Ямалетдинова белән очрашу күңелдә җылы хисләр генә уятты. 13 ел буе шәһәр хакимиятендә яшьләр эшләре бүлегендә эшләгән ул. Моннан биш ел элек киңәшкә чакырып алалар аны. “Венера, әйдә татарның милли җәмгыятен оештырып җибәрик”, - дип сүз каталар. Ә Венера ханым: “Рәтле генә татарча сөйләшә белмәсәм дә, милләтем өчен барысын да эшләргә әзермен”, - дип ризалашкан. Әтисе, әнисе шушы татардан булгач, ни хәл итсен?! Новокуйбышевскиның Үзәк ял паркы Венера эшләгән колледжка терәлеп тора. Биредә дүрт ел рәттән татарның Сабан туе бәйрәмнәре, башкалардан аермалы буларак, үзенчәлекле иттереп оештырыла. Биредәге чисталыкка, матурлыкка карап таң каласың. Юкка гына Сабан туен үткәрү өчен бу урын сайлап алынмаган.    - Һәр Сабан туена менә дигән матур табыннар әзерләп куябыз, - дип сөйли Венера ханым. - Беренче табыныбыз - спонсорлар өчен, икенчесе - олы яшьтәге абзыйларыбыз хөрмәтенә, өченчесе исә - апа-абыстайларыбызның күңелләрен күрү өчен әзерләнә.    Ә спонсорларсыз мондый зур табыннар әзерләү бөтенләй мөмкин түгел. Аларны эзләп табуы, табып алгач, беркемне дә югалтасы килми. Боларның йөрәкләренә яңадан-яңа күперләр салып җибәрәсе дә, күңелләренә якын юлларны эзләп табасы. Юлларны эзлисе дә, эзлисе генә әле. Эзләп маташмасаң да ярап куяр иде дә бит. Киләсе Сабан туе бәйрәмнәре кычкырып дәшәләр шул.   Биредә спонсорлар белән эшләүнең тагын бер ысулын уйлап тапканнар. Сабан туе үтү белән спонсорларга персональ рәвештә мондыйрак эчтәлекле электрон хатлар җибәрелә: “Аллаһының бәхетле колы, мәрхәмәтлеләрнең-мәрхәмәтлесе, әфәнделәрнең-әфәндесе, я булмаса, гүзәлләрнең-гүзәле, сезнең фәлән кадәр акчагыз, фәлән җиргә тотылды”, - дип тулы мәгълүмат бирелүе кешеләр белән эшләгәндә отышлы ысул түгелмени?!   Алданулар, алдаулар чорында аларның күңелендә кечкенә генә булса да ышаныч уятасы килә. Чөнки халык белән эшлисе дә эшлисе әле!   Мәчетләребездә дә бу тәҗрибәне өйрәнеп, эшкә җигеп җибәрсәләр иде. Венераның бу фикере белән тулысынча килешәм. Нигә килешмәскә? Мәсәлән, Самараның Җәмигъ мәчете төзелүенә биш былтыр вакыт үтеп китсә дә, бу зур төзелешкә бирелгән акчаларның кая тотылганы турында әледән-әле төрле имеш-мимешләр чыгып тора. Новокуйбышевскида да шундыйрак хәл килеп чыккан, диләр. Мәчет төзелешенә китеп барган акчаларның яңадан ревизия астына куеп, тикшерүләр үткәрү тәкъдиме белән бер төркем дин тотучылар чыкмасынмы?! Авылларда яшәп яткан әби-бабайларның кулларына ноутбук кайчан керер бит әле. Шулай булгач, килгән керемнәрнең кая китеп барулары турында мәгълүматны мәчет коймасына, йә бинасы диварына нигә язып куймаска?   Мәҗлесләр, табыннар үткәрү - күптәнге йола ул   Әби-бабаларыбызның хөрмәтенә оештырылган табыннар халкыбызның матур традицияләрен дәвам иттерү түгелмени? Табыннарга йөрү - элек-электән килгән йола ул. Шәһәр җирлегендә табыннар теләсә кемгә эләкми. Таралып, таркалып яшәгәч, татарга анда эләгүләре ифрат та авыр. Бәлки, шуны истә тотып, “Туган тел” татар оешмасы Сабан туенда зур мәҗлес, бәйрәм табыны оештыра торгандыр да.   Быел Казан халыкара сервис институтында җирле колледжның бер төркем пешекче-педагоглары татар ашларын пешерү- әзерләү буенча махсус курслар үткәннәр. Димәк, киләсе Сабан туе табыннары тагын да матуррак, ризыклары тәмлерәк булуына өметләнергә урын бар.   Новокуйбышевскиның “Туган тел” оешмасына нибары биш яшь. Сабый бала яше бит бу. Шуңа да карамастан, абруе зурдан аның. Юкка гына Венера ханым “Туган тел” җәмгыяте исеменнән Новокуйбышевски шәһәре Думасына үзен депутатлыкка кандидат итеп күрсәтмәгәндер шул. Һәм, ниһаять, җиңү! Сайлаучыларның якынча җитмеш проценты аны яклап тавыш биргән. Мин зур җиңүе белән аны чын күңелдән котладым. Уңышларның иң зурысын теләп калдым аңа.   Ялгышмасам, Новокуйбышевски шәһәрендә, гомумән, бөтен өлкәбез тарихында, татар җәмгыяте исеменнән депутатлыкка теркәлеп, җиңү яулау беренче тапкырдыр бу. Татарлар хакимияттән читләшеп яшәргә тиешмени? Әлбәттә, юк! Венера ханымның кечкенә генә татар оешмасыннан шәһәр Думасына үрмәләп менүе шатлыклы хәбәрләремнең иң шатлыклысы дияр идем мин. Башкаларга да әйтәсе килә: “Венераның уңышын күрегез, өйрәнегез”, - дип.    Җәмгыятькә яңа көчләр, булышчылар кирәк   Новокуйбышевскида татар хәрәкәтенең иң актив эшлеклесе кем икән, дип сорасагыз - Маһирә Харис кызы Әбдрәхимова ул. Мәчет ачылу белән ислам дине нигезләрен өйрәнә башлаган. Коръән-Кәримне дөрес уку буенча Ринат Ситдыйковтан дәресләр ала, намазга баса. Олы яшьтә Коръән сүрәләрен яттан өйрәнү кыен, әлбәттә. Ләкин Аллаһы Тәгалә мондыйларга ярдәмне биреп кенә тора. Тик шунысы күңелен борчый - Мәликә исемле оныкчыгы дин дәресләренә йөрүдән мәхрүм калган. Хәзер бигрәк тә күңелсез аңа. Мәчеттә укуларны дәвам иттерәсе килә. Балаларга ислам дине нигезләрен өйрәткән Наил хәзрәт, көтмәгәндә, Самарага китеп бара. Хәзер исә Новокуйбышевскида мәктәп яшендәге балалар белән беркем дә шөгыльләнми. “Наил хәзрәтнең татарчалап та, русчалап та ачык, аңлаешлы иттереп бирелгән дәресләре балаларның күңеленә бигрәк тә хуш килгән иде”, - дип сөйли Маһирә апа.   Самара өлкәсе Диния нәзарәтенә мөрәҗәгать итәсем килә: “Талип хәзрәт, Новокуйбышевскида балаларга дин нигезләрен өйрәтү буенча оештыру эшләрен рәткә салып җибәрә алмассызмы икән?”   Балаларны дин юлына бастыру мәсьәләсе мәчет мәзине Мирсәед Әхмәт улы Мингалиевны да борчуга салган. “Мәчетебез матур, җылы, чиста, тик менә татарны эзләп табуы кыен биредә.    Мәктәп яшендәге балаларны якын-тирәдән җыеп, нигә, мәсәлән, дин дәресләре оештырып җибәрмәскә? Әхмәткәрим хәзрәт Миникаев зур мәчет төзеп бирде халыкка, тик бинаның көннәр, айлар, еллар буе буш торуы йөрәкне әрнетә”, - дип сөйли Мирсәед бабай.   ...Моннан биш ел элек Новокуйбышевскида кечкенә генә “Туган тел” исемле йолдыз калкып чыккан иде. Йолдызчыкның шифалы нурлары бар дөньяны үзгәртте дә куйды. Күпме кеше, татарсызлык чиреннән чыгып котыла алды, боларның күңелләрендә яп-якты киләчәккә ышаныч уты кабынып китте.    “Туган тел”нең эшчәнлегендә, әлбәттә, барсы да ал да гөл түгел. Моңа сәбәпләр дә бардыр. Мәсәлән, балаларга татар теле, дин дәресләрен яңадан торгызу мәсьәләсе хәл ителмәгән. Туктатылган дәресләрне яңадан оештырып җибәрәсе иде.    Шулай да Новокуйбышевски шәһәренең “Туган тел” татар милли-мәдәни җәмгыяте халык арасында җирле хакимият хакында зур эшләрне башкарып чыгарырга сәләтле булуын күрсәтә алды. “Туган тел”нең дөньяга яктылык сибүче ике аккошы бар. Беренчесе - Ринат Ситдыйков булса, икенчесе - Венера Ямалетдинова. Боларның абруйлары зурдан, димәк, “Туган тел” йолдызының тагын да яктырак янып китүенә ышаныч бар.   Новокуйбышевскидан чыгып киткәндә бу ике аккошның эшләре турында уйланып бардым. Таралып, таркалып яшәгән газиз балаларын, татарларын эзләп очулары бу! Алар безгә җим алып киләләр бит... Җим... Гади генә түгел ул! Татарны яшәтүче, бөтен бәлалардан саклап кала алучы сихри көчле җим бу!       Табын артында киңәшү.     Ринат СИТДЫЙКОВ һәм Венера ЯМАЛЕТДИНОВА.   Исхак АПАНАЕВ 42 | 19.10.2014 (полный текст новости)

  • 2014-10-19 05:30 "Казан егетләре" "Ак барс" турында КЛИП төшергән
    19.10.2014 Шоу-бизнес "Казан егетләре" төркеме "Ак барс" хоккей командасы турында "Ак барс" - чемпион" дигән клип төшергәннәр. "Матбугат.ру"да бүген шул җырның премьерасы.  "Ак барс" хоккейчылары турында бу беренче генә клип түгел. Әмма башкаларыннан аермалы буларак, ул хоккей клубы белән сөйләшенеп, бергә хезмәттәшлек итеп эшләнгән. Бу турыда "Матбугат.ру" хәбәрчесенә "Казан егетләре"ннән Айдар Әгъләмов сөйләде. Инде клипны карыйк:   Сүз уңаеннан, кайчандыр "Ак барс" турында Зөлфәт Зиннуров та җырлаган иде:  --- --- | 19.10.2014 (полный текст новости)

  • 2014-10-19 05:30 Серена Уильямс Шамил Тарпищевны расистлыкта гаепли (ВИДЕО)
    19.10.2014 Спорт Тарпищев белән килеп чыккан гауга инде берничә көн дәвам итә. "Вечерний Ургант" тапшыруында ямьсез шаяруыннан соң Шамил Әнвәр улын WTAда, ягъни Хатын-кызлар теннисы ассоциациясендә эшләвен бер елга туктатып тордылар. Менә ниләр әйткән булган ул Иван Ургант тапшыруында:    Видеоны 8нче минуттан карарга була:   Инде Серена Уильямсның да бу видеога карашы билгеле. Ул Тарпищевны сексистлыкта һәм расистлыкта гаепләгән. Ә сез ничек уйлыйсыз, бу очракта кем хаклы да, кем гаепле? Серена Уильямс Апалы-сеңелле Уильямслар   --- --- | 19.10.2014 (полный текст новости)

  • 2014-10-19 03:56 Габдрахман Әпсәләмовның “Ак чәчәкләр”е турында язучының оныгы Альбина Әпсәләмова белән ӘҢГӘМӘ
    18.10.2014 Мәдәният Бу көннәрдә Казанда Габдрахман Әпсәләмовның “Ак чәчәкләр” әсәре буенча фильм төшерәләр. Баксаң, әлеге романның язылуына 50 ел тулган икән инде. Язучының оныгы – рус телендә нәшер ителә торган “Идел” журналы мөхәррире, язучы Альбина Әпсәләмова шушы хакта сөйләде һәм онытылуга дучар ителгән фронтовик язучы, шагыйрьләрнең иҗатын популярлаштыру буенча фикерләре белән бүлеште. – “Ак чәчәкләр” телевизион спектакле җитмешенче елларда төшерелгән булган. Яңа­дан фильм төшерү идеясе кемнеке? Гадәттә классик әсәрне заманчалаштырырга яраталар, “Ак чәчәкләр” шушындый үз­гәрешләр кичердеме? – Бу фильмны төшерү идеясе күптән туган иде инде. Берничә ел элек талантлы режиссер Илдар Ягафаров әлеге уй белән янып йөрде. Әмма финанс мөм­кин­лек­ләрен таба алмагач, нияте тормышка ашырылмый калды. Быел әлеге идеяне Миләүшә Айтуганова күтәреп алды. Баксаң, аның “Ак чәчәкләр” фильмын күптәннән төшерәсе килгән, быел исә моңа җае чыккан. Шулай итеп, фильм­ны “Татарстан – Яңа гасыр” каналы төшерә. Аның продюсеры Миләүшә Айтуганова, режиссеры Ренат Әюпов. Гөлшаһидә ролен Тинчурин театры артисты Резеда Сәлахова башкара, Мансур – Әлмәт театрыннан Динар Хөснет­динов. Әсәр үзгәртелмәде диярлек, бары тик партиягә кагылышлы җирләре генә төшеп калды.   – Тамашачы Гөлшаһидәне Нәҗибә Ихсанова образы бе­лән тәңгәлләштерә. Ничек уйлыйсыз, ул яңача фильмны, яңа образны кабул итәрме? Элек­­ке составта уйнаучы актерлар бу юлы да җәлеп ител­мәдеме?   – Чыннан да, миңа да Гөл­шаһидә нәкъ менә Нәҗибә Ихсанова кебек булырга тиеш кебек тоела. Яңа образны караганда да Нә­җибә ханым кыяфәтен, аның холкы чагылышларын эзләдем. Бу – табигый да. Иманым камил, тамашачы да шундый ук хисләр ки­черәчәк. Чөнки заманында бу әсәр дә, әлеге фильм да бик популяр булган һәм бик күп тапкырлар күрсәтелгән. Шуңа күрә актерларга да, режиссерга да таләпләр югары булачак. Әмма Резедә үз Гөлшаһидәсенә гашыйк итә алачак. Аның ничек уйнавын карагач, мин моңа нык ышандым. Элеккеге составтан Әзһәр Шакиров катнаша. Ул заманында Мансурны уйнаган, хәзер пофессор Терегуловны башкара.   – Фильмда гаиләгез дә катнашамы?   – Мин энем белән бер эпизодта гына катнашабыз. Ә менә кызым Мансурның баласын уйнаячак. Төшерү эшләре безнең дачада барды. Анда алтмышынчы еллар җиһазлары, шул заман рухы сакланган. Иҗат төркеме шулай ук музейда һәм хаста­ханәдә эш­ләде. Шунысын да искәртик, 10 серияле бу фильм киләсе елда экранга чыгачак.   – Бу фильм заманында бик популяр булган бер әсәргә яңа сулыш өрәчәк. Ә бит бик күп язучы, шагыйрьләрнең әсәр­ләре заманга туры килми дигән сылтау белән кабатлап басылмый, хаксыз онытылуга дучар була. Менә аларны ничек кире кайтарырга? Бу бигрәк тә фронтовик иҗат әһелләренә кагыла.   – Балачагым сез телгә алган язучылар арасында, аларның әсәрләрен укып үтте. Мин, чыннан да, аларның исемнәренең онытылуы белән килешә алмыйм. Шәхсән үзем бу җәһәттән ниләр эшләдем соң? “Казан Кремле” музей-тыюлыгы җитәк­чесе Зилә Вәлиева белән бер­лектә “Мәң­ге­лек кеше” дигән күргәзмә әзер­ләдек. Ул ачык һавада, Кремльдә урын алды. Анда 33 язучы, шагыйрь, композитор турында мәгъ­лүмат урнаштырылды. Без бу сан белән генә чикләнергә җы­ен­мыйбыз, килә­чәктә күргәзмәдә фронтовик­ларның саны тагын да артачак. Башлаганда финанслау шушы кадәр генә иде. “Казан Кремле” музей-тыюлыгында “Мәң­­­гелек кеше” дигән очрашулар циклын оештырып җибәрдек. Аның беренчесе фронтовик шагыйрьләр­гә багышланса, икенчесе композитор фронто­вик­лар­ның иҗатын пропагандалады. Эмиль Җәлә­лет­динов шул чор җырларын башкара. Шулай ук фронтовик иҗат әһелләре варис­ларының клубын оештырдык. Ул “Династия” дип атала. Без бергә-бергә газета, листовкалар чыгарабыз, мәктәпләрдә, клубларда оч­рашулар оештырабыз. Хикмәт бит минем бабайның яки башка язу­чының онытылуында гына тү­гел, без тарихны санга сукмыйбыз, үт­кәнебезне белмибез. Балалар хәтта Габдулла Тукай белән Муса Җәлилне бутый. Бу – бик аяныч. Менә шулай булмасын өчен матбугатта да шушы юнәлештә эш башларга кирәктер. Әйтик, “Идел” журналында шул юнә­лештә ике рубрика ачылды. Аның берсе “Мәңгелек кеше” дип атала һәм фронтовикларга багышланган язмалар циклыннан торачак. Икен­чесендә – язу­чыларның әдә­бият­ка килеп кенә кергән мә­лен­дә, яшь вакытта язылган әсәрләре басыла башлаячак. Әйтик, озак­ла­мый Мирсәй Әмирнең повес­теннан өзек тәкъдим ителәчәк. Бу юнәлештә эш башлаганбыз икән, журналист фронтовик­ларның иҗа­тын да урап узарга ярамый. Бу җәһәттә “Татмедиа” белән уртак проект эшләнә.   – Укучылардан “Ак чә­чәк­ләр” китабын беркайдан да табып булмый дигән хатлар ки­лә. Габдрахман Әпсәлә­мов­ның китаплары яңадан басылмыймы?   – Рус телендә биш томлыгы әзерләнгән иде. Беренче томында “Ак чәчәкләр” әсәре урын алды. Бу китап чыннан да сатылып беткән, аны беркайда да табып булмый. Романның дөнья кү­рүенә 50 ел тулуга багышлап әсәр татар телендә кабат бастырылыр дип ышанасы килә. Аның үзе исән чагында чыккан “Күк күкрәр” һәм “Агыла болыт” романнары бар. Менә алар кабат беркайда да басылмаган. Ба­байның фронт көндәлекләре, публицистикасы да беркайда да дөнья күрмәгән әле. Язучылар варислары белән очрашуда без бу хакта уйланабыз һәм шушы көн­дәлекләрне җыеп укучыга җитке­рү юлларын эзлибез. Гөлинә ГЫЙМАДОВА 151 | 17.10.2014 (полный текст новости)

  • 2014-10-18 01:36 “Гөнаһымны юа алмам микән?” дигән язманы укыгач, дөньямның асты-өскә килде
    17.10.2014 Язмыш Күптән түгел “Ватаным Татарстан” газетасында “Гөнаһымны юа алмам микән?” дигән язма укыдым. Тетрәндерде ул мине. Шул көннән бирле дөньямның асты-өскә килде. Төннәрен йоклый алмый башладым. Кәүсәрия ханымның язмышы өчен ни шатланырга, ни борчылырга белмәдем. Үз язмышым турында оныткан да идем. Ә бу язма яңадан яшьлегемә алып кайтты. Кара бөдрә чәчле, матур кызчык идем мин. Әти гел эчеп кайтып тавыш чыгара. Әнине кыйный иде. Боларның тормышын күреп үскәнгә, кечкенәдән минем ирем булмый дип әйтә идем. Авылдан укырга чыгып киттем. Яныма әллә нинди матур егетләр килә. Тик берсе дә ошамый гына бит. Күңелем бай, акчалы, акыллы, машиналы егет көтә. Ике ел буена берсе белән дә дуслашмадым. Һәм, ниһаять, үземә кирәк дигән кешемне очраттым. Тик ул өйләнгән иде. Авылга айга бер генә кайта башладым. Мөнир мине кулларында гына йөртте. 45 яшьтә кочагына 21 яшьлек кыз килеп керсен дә, күтәреп йөртми кара! Мин бәхет диңгезендә йөздем. Ул вакытта аның өч баласы бар иде. Хатыны бер оешмада хисапчы булып эшләде. Ә мин тиз генә эшкә дә урнашмадым. Мөнир миңа акчасын кызганмады. Көннәрдән беркөнне мин авырлы икәнемне белдем. Бу хакта Мөниргә җиткердем. Ә ул: “Кеше көлдермә инде, нинди бала? Минекеләр өчәү. Мин бит си­нең белән бала кирәккә очрашмыйм”, – диде. Мин сабыемны таптым да бала тудыру йортында калдырып чыктым. Ул вакытта Мөнир белән аралар суынган иде инде. Базарга эшкә урнаштым. Шунда бер егет белән таныштым. Ташлаган балам турында бөтенләй диярлек оныттым. Берни булмагандай, бергә яши башладык. Аның әти-әнисе бик дини иделәр. Тиз арада никах укыттык. Еллар уза торды. Ирем бала сорап аптырата. Тик мин генә балага уза алмыйм. Нинди табибларга күренеп карамадык. Барысының да бер сорау: “Аборт ясатмаган идегезме?” – диләр. Ирем янында, ясаттым, әле бала тудыру йортында кызымны да калдырдым, дип әйтеп булмый бит инде. Менә шул вакытта гына нинди зур хата кылганымны аңладым. Аллаһы Тәгалә мине ташламады. Ялваруларым бушка кит­мәде. Мин тагын йөккә уздым. Озакламый улым дөньяга килде. Әтисе шатлыктан нишләргә бел­мәде. Мин бик бәхетле хатынга әйләндем. Тик бәхетем озакка бармады. Улыма биш яшь ди­гәндә, ирем түбәдән егылып тө­шеп үлеп китте. Яңадан тө­шен­келеккә бирелдем. Улымны беренче сыйныфка биргәндә, ике бала җитәкләп килгән ир-атны күреп алдым. Кызы өченчегә, улы беренчегә бара икән. Җит­мәсә, балаларыбыз бер сыйныфта укый торган булып чыкты. “Әниләре эштәмени?” – дип сорап куйдым.   – Хатыным моннан 3 ел элек үлеп китте,– дип җавап бирде ир. Күңелемдә бу ирнең хатыны түгел, ә балаларының әнисе буласы килү теләге туды. Беренче чирек тәмамлангач, без тагын очраштык. Бу юлы җыелышта. Кайтыр юлга бергә чыктык. Шулай итеп, дуслашып, аралашып яши башладык. Яңа елдан соң Салих мине өенә яшәргә чакырды. Озак уйлап тормадым, тәвәк­кәлләдем. Башта мине балалар авыр кабул итте. Тик тора-бара ияләштеләр. Иң элек Гөлсу белән уртак тел таптык. “Апа, ярый әле бездә яшисез”,– диде ул. Менә шул сүздән соң җаныма рәхәт булып китте. Икебезнең фатирларны сатып, зуррагын алдык. Матур гына яши башладык. Тормышым түгәрәкләнгәч, ташлап калдырган кызым исемә төшә башлады. Тик аны эзләп карарга батырчылыгым җитмәде. Кире кагар, күралмас дип курыктым.   Салих белән кушылганга алты ел вакыт узгач, Интернеттагы битемә хат килеп төште. “Апа, сез минем әни түгел микән? Төс-кыяфәтләребез охшаган. Исемегез дә Гөлия. Кыз чактагы фамилиягез Шакирова түгелме?” – дигән. Хатны укыганмын да аңымны җуйганмын. “Ашыгыч ярдәм” табиблары тавышына уянып киттем. Салих бер сүз дә әйт­мәде. Балалар да дәшмәделәр. Миңа берни аңлатырга туры килмәде. Ачык калган биттәге язуны барысы да укыган иде инде.   Шул көннән соң компьютер янына килергә куркып бик озак йөрдем. Бары тик ике айлап вакыт узгач кына бу кыз балага хат язып җибәрдем. Телефон номерымны бирдем. Адресымны күрсәттем. Ике атнадан ишектә кыңгырау чылтырады. “Исәнме, әни! Мин сине бик аңлыйм. Яшь вакытта бала кирәк түгел инде ул. Син мине хәзер кабул ит”, – диде.   Ни әйтергә дә белмәдем, еладым гына. Кызымның исеме Илсия икән. Балалар йортыннан алган әти-әнисе юл һәлакәтендә үлеп киткәннәр. Казанга укырга килгәч, Илсия мине эзли башлаган. Ул көнне миннән дә бәхетле әни юк иде. 19 яшен тутырган кызым “әни” дип каршымда тора. Янымда калган балаларым йөге­реп кенә йөри. Шул көннән Илсия бездә яши башлады. Аллаһы Тәгаләмә рәхмәтләр укыйм. Әллә ике ятим балага әни булганым өчен олыгайган көнемдә бәхетле итте микән? “Дүрт аяклы ат та абына”,– диләр. Ялгышмыйча гына яшәү авыр. Шуңа күрә хаталарны вакытында төзәтеп, яхшылыклар эшләп яшәргә кирәк.  Гөлия ГАЙНУЛЛИНА 151 | 17.10.2014 (полный текст новости)

  • 2014-10-18 01:36 Калфак чигү дә кыйблабызны барлау ул (ФОТО)
    18.10.2014 Мәдәният Мин үзем яшьтән чигү чигеп үстем, әле дә вакытым булганда тиз генә утырам да, үземә ошаган берәр нинди чигүне чигеп куям. Казанда Бөтендөнья “Ак калфак” хатын-кызлары оешмасы калфак һәм изү чигү буенча мастер-класс үткәрәчәген белгәч, түз¬мәдем, барсын да үзем барып күрәсем, өйрәнәсем килеп китте. Югыйсә, яшем дә бар бит инде, чигү чигәргә һәвәслегем дә, тиешле тәҗрибәм дә җитә кебек. Мин әйтәм: “Яшьләрне дә алып барырга кирәк, күрсеннәр, өйрәнсеннәр”. Ә инде мин үзем барсам, яңа гына эшли башлаган Самара өлкәсе хатын-кызларының “Ак калфак” оешмасында бу эшне җәелдереп җибәрергә җиңелрәк булачак. Тәвәккәлләдем һәм без өчәү - Самараның “Алтын инә” ательесы хуҗабикәсе Гөлнара Насыйрова, төрле милли киемнәр тегү остасы Алсу Баязитова һәм мин, төнге автобуска утырып, Казанга киттек.   Безне, иртән иртүк барып җитүгә, Бөтендөнья татар конгрессы башкарма комитетында бик җылы каршы алдылар. Чарага Татарстанның үзеннән дә, Россия төбәкләреннән дә, хәтта Казахстан, Кыргызстан, Латвия кебек илләрдән дә килүчеләр бар иде. Барлыгы сиксәннән артык хатын-кыз җыелды.   Мастер-класс Милли-мәдәни үзәк залларының берсендә түгәрәк ясап төзелгән зур өстәлләр артында алып барылды.   Безне котларга конгресс рәисе Ринат Закиров үзе килгән иде. Ул безгә зур уңышлар теләде, хатын-кызларыбызны татар милләтенең төп терәге дип атады. Бөтендөнья “Ак калфак” оешмасы җитәкчесе Кадрия Идрисова да безгә карата әйтергә җылы сүзләр таба алды.   Менә, ниһаять, без эшкә тотындык. Мастер-классны алып баручы, модельер Ләйсәнә ханым Хаҗиева иң элек күкрәк япмасын ничек дөрес итеп чигәргә икәнлеген аңлатты, аны бисерлар белән ничек бизәргә кирәклеген дә күрсәтте.   Без - самаралылар, Гөлнара, Алсу ханымнар һәм мин бергә утырып, башыбызны да күтәрмичә чигәбез дә чигәбез генә. Аеруча Гөлнарабыз бик җитез эшли, кулы-кулга иярми. Менә аның янына башкалар да килеп, киңәш бирүен сорый башладылар. Аның нык оста булуын әллә кайдан ук бик тиз күреп алганнар. Ә Гөлнарабыз беркемгә дә каршы килмичә, үзенең киңәшләрен бирергә тырышты. Аның чигүе дә күзгә күренеп матурая гына барды. Ә миңа әле озак, кичкә кадәр маташырга туры килде. Шулай да бу эштән башкалар кебек чын ләззәт таптым, диясем килә.    Бер кузгалмый чигү өстендә озак утыру бераз талчыктыра да икән. Әнә кайберәүләр үз алларына әкрен генә җырлый да башладылар. Җыр кешегә хәл өсти, ял иттерә, диләр бит. Мин дә кырыемда гына утырган танылган шагыйрәбез Шәмсия Җиһангировага кушылып шулай ук җырларга керештем.   Кадрия ханым безнең арганлыкны күреп, бераз ял итеп алырга рөхсәт бирде. Уртага чыгып биергә алынучы ханымнар да, туташлар да табылды. Башкортстаннан килгән Лилия ханым җитәкчелегендә чын “Аулак өй” башланып китте. Кайсыларыбыз бии, кайсыларыбыз җырлый, кайсыларыбыз чигүләрен дәвам итә.    Күпме тырышсам да кичкә кадәр чигүемне тәмамлап өлгерә алмадым. Барыбызны да баштан милли музейдагы Казанның 1000 еллыгына багышланган экспонатларны күрсәтергә алып бардылар, аннан зур тамаша залына җыелышып концерт карадык. “Кызыклы йорт” дип аталган әлеге концертны бер гаиләдә туып үскән биш кыз искиткеч итеп оештырган иде.    Шулай беренче көнебез сизелмичә үтеп тә китте. Кичен арып-талып кунакханәгә кайткач та, озак ял итәргә туры килмәде. Башкортстанның Бишбүләк районыннан килгән җирле “Ак калфак” оешмасының күптәнге җитәкчесе Лилия ханым Әхмәтшина безне үз бүлмәсенә чәйгә чакырып алды. Һәм биредә без чын “Аулак өй” оештырып җибәрдек. Анда без аерым-аерым да, күмәкләшеп тә халкыбыз җырларын җырладык, мөнәҗәтләр дә әйттек, Тукаебызның шигырьләрен дә укыдык. Башкортстанның Нефтекамск шәһәреннән килгән Сафия ханым якташлары, күренекле шагыйрь Әнгам Атнабаев шигыренә үзе иҗат иткән бик матур җыр башкарды, шагыйрьнең шигырьләрен дә укып күрсәтте. Мин дә яңа танышларыма “Әлхәмдерилләһи раббилгаләмин” догасының мәгънәсен аңлатып, аны ничек дөрес итеп әйтергә өйрәттем. Бу аларның барсына да ошады кебек. Башка догаларның укылышын язып бирүемне сораучылар да булды.   Икенче иртәдә эш урыннарыбызга килгәндә, зур зал төрле газета-журналларның, радио-телевидение каналларының хәбәрчеләре белән тулган иде. Гөлнара Насыйрова үзе белән Самарадан алып килгән чигүле түбәтәйләрне, камзулларны тезеп күргәзмәгә куйды. Үзен шунда ук уратып алып, фотосурәткә төшерә, интервью ала башладылар. Читтә яшәүче татарларның тормышы күпләрне кызыксындыра, күрәсең. Ә чыннан да, безнең дә дөньяга күрсәтерлек, мактанырлык әйберләребез бар бит. Без кемнән ким?! Менә калфак, изү чигәргә дә өйрәнәбез.   Мин үземнең күкрәк япмасын тәмамлап, калфагымны чигә башладым. Алсу да, Гөлнара кебек үк, үзенең бөтен чигү эшләрен тәмамлап килә иде инде. Алар икесе дә чын һөнәр ияләре шул.    Кич якынлашып килгәндә, үзебез чиккән әйберләребезне киеп, бөтенебез бергә күмәкләшеп, фотосурәткә төштек.Ә Кадрия ханым безнең белән саубуллашып, эшебездә уңышлар теләде.   Кунакханәдә барыбызны да бу ике көндә инде дустыбызга әйләнгән шагыйрә Шәмсия ханым Җиһангирова көтә иде. Аның белән бергәләп тагын бер шигърият кичәсе уздырдык. Шәмсия ханым үзенең “Кыйбла барлау” дигән шигырен укыды һәм барыбызга да аның нөсхәсен таратты. Анда мондый юллар да бар:   Кемнәр белән генә  аралашсам, Йөрсәм дә мин хәзер кайда да,  Беренче эш итеп кыйблам барлыйм, Кальбемне юнәлтәм  кыйблага... Без кыйбланы шөкер  таптык та бит... Күңел тыныч түгел шуңарга -  Онытмыйбыз микән  балалардан  “Кыйблаң кайда?” - диеп  сорарга.   Менә шундый гыйбрәтле тирән мәгънә салынган бу шигырь юлларына. Без Казанга һәрвакыт нәкъ менә шушы кыйблабызны барларга җыелабыз түгелме?! Менә бу килүебездә дә калфак, изү чигәргә өйрәнеп, кайткач өйрәнгәннәребезне башкаларга да, яшьләребезгә һәм балаларыбызга да өйрәтеп, аларны да кыйблабызны белергә һәм табарга, халкыбызның тарихын, мәдәният-сәнгатен, гореф-гадәтләрен саклап калырга булышырга тиеш икәнлегебезне ныграк аңладым кебек. Башкаларга да шушы хакыйкатьне аңлата алсам икән.   Югарыдагы фотода: Разия ӘЮПОВА (сулда) һәм Гөлнара НАСЫЙРОВА Казанда мастер-класс вакытында.     Күргәзмәдә Самара кәләпүшләре һәм камзуллары.   Разия ӘЮПОВА | (полный текст новости)

  • 2014-10-18 01:36 “14 сыердан – көнгә өч мең сум!”
    18.10.2014 Авыл “Мал-туар асрарга бик авыр” дип, яки шәһәрчә яшәү теләгенә буйсынып, сыер малын бетерүчеләр күбәеп китте авыл җирендә. Мал-туар арасында исләнеп йөрисе юк, җәен печән әзерләү эшеннән дә азат буласың. Сөтне сатып кына аласың да, шәһәрчә яшисең! Мин андыйларны гаепләргә теләмим, һәркем тормыш арбасын үзе булдыра алганча тарта... Ә менә Нурлат районы Биккол авылында яшәүче Әхмәтшиннар 14 баш сыер асрап көн күрә. Эштән зарланмый алар, алга таба мал башын арттыру да уйларында юк түгел. Мин килгәндә хуҗа кеше вак-төяк эш белән ишегалдында кайнашып йөри иде. – 1992 елда кисәк кенә әти үлеп китте. Без ул вакытта Тольятти шәһәрендә яши идек. Янәдән авылга күченеп кайттык, – дип сүз башлады гаилә башлыгы Рәис абый. – Хатыным Чүпрәле кызы. Аның белән Ульян өлкәсендә, туган көндә таныштык. Бер күрүдә гашыйк булдым үзенә. Алты айлап йөргәч, өйләнешеп тә куйдык... Әти үлгәндә хуҗалыкта ике сыер калды. Без шуларны әкренләп 14 башка җиткердек. Аннан кала алты баш бозау, ике зур үгез, бер тана, берничә баш сарыгыбыз бар.     Ә бит шуның кадәр малны ир белән хатын берүзләре карап тора! Улы белән кызлары Казанда яши, аларның да үз тормышлары инде хәзер. Әле шушы эшләргә өстәп, Абдуллиннар халыктан сөт тә җыя. Аны Самара өлкәсендәге Кошкин райпосына илтеп тапшыра Рәис абый. Ә хатыны Зөлфия халыкка сөт акчасы өләшә. “Бәянең 14 сумнан төшкәне юк.  Акчаны 10 көн саен биреп барабыз”, – ди йорт хуҗасы.   – Саву аппаратлары белән эш итәсездер инде? – дим.   – Бер аппаратны үзебез сатып алдык, икенчесен район башлыгы бүләк итте. Аңа кадәр хатын 7-8 сыерны кул белән үзе сауды. Хәзер дә берничәсен үзе башкара әле.    – Печән, азык-төлекне трактор белән ташыйсызмы?   – Гектарлаган җирләребез юк. Печәнне үзебез дә чабабыз, сатып та алабыз. Җәй буе сыерлар авыл көтүендә йөри. Трактор юк, бөтен эшне ат белән башкарабыз. Әле бер ай элек кенә ат белән тайны урлап чыгып киттеләр. Этне дә йоклатканнар, өрмәде. Эшләгәнне яратмыйлар бездә... Атым буаз да иде. Акчага әйләндерсәң, ким дигәндә 80-90 мең сум дигән сүз.    – ...Кеше бит башка төр мал белән дә эш алып бара... Сез кызыкмыйсызмы? Әллә сыер асрау файдалыракмы?   – Әлбәттә! Сыердан көн саен акча керә. Иртә-кич – 190 литр сөт савыла. Бер көнгә 3 мең сум дигән сүз. Бозавы да әзме-күпме файда китерә аның. Мисал өчен, быел 9 бозау саттык, 6сын үзебездә калдырдык. Берсен-берсен 5-6 меңгә җибәрдек.   Рәис абый белән сөйләшеп торганда, өй ишегеннән хуҗабикә күренде, ул да безнең әңгәмәгә кушылды:   – Кеше яллап эшләгәнебез юк, Аллага шөкер! Берәүнең дә безгә килеп, бер сәнәк тирес тә атканы юк. Төн дип тормыйбыз, салам, печәненә чыгып китәбез. Рәис: “Әйдә, берәрсенә әйтик”, дисә дә, “кирәкмәс” дип каршы төшәм. Аннары бездә  монысы – ир, тегесе хатын-кыз эше дигән нәрсә юк. Ялларда балалар кайтып булыша. Безгә тимәсеннәр, хәләл юл белән эш алып барганга көнләшмәсеннәр генә, – ди Зөлфия ханым.   – Шуның кадәр мал асрап, эштән арып киткән чакларыгыз да буладыр? – диюемә: “Арыгач, тәгәрәп китәсең дә, кабат сикереп торып эшли башлыйсың. Кыен булса, шуның кадәр мал асрап булмый. Кешегә түгел, үзебезгә дип эшлибез,  – диде Әхмәтшиннар.  Чын мәгънәсендә хезмәткә гашыйк гаилә булып күңелемдә калды алар.    Сүз уңаеннан шуны да әйтим, Бикколда бер генә сыер асраучылар бармак белән генә санарлык икән. Һәр йортта икедән алып бишкә кадәр сыер малы тоталар. Авылның төп кереме дә сөт һәм иттән. Яшелчә үстерү белән бик мавыкмыйлар бу якларда. “Самара өлкәсе белән чиктәш булгач, гомер-гомергә әлеге як татарлары “безне чуашлар ашата” дип яшәгән. Алар бит күпләп суган, яшелчә үстерү белән шөгыльләнә”,  – диде Биккол авыл советы рәисе Рәмилә Әхмәтшина.     1     2   Казан – Нурлат – Казан.   Нәзилә ХУҖИНА | (полный текст новости)

  • 2014-10-17 10:05 Диләрә Ваһапова: «Федераль каналда татарча җырлау – үзе бер җиңү» (ИНТЕРВЬЮ)
    17.10.2014 Шоу-бизнес Узган атнада Диләрә Ваһапова, «Голос» проектында татарча җыр башкарып, жюрине генә түгел, бар тамашачыны шаккатырды. 29 яшьлек кыз, федераль каналда татарча җырлауны үзе бер җиңү, дип белдерде. – Бүген Диләрә гастроль мәшәкате белән кайный. Без шалтыратканда, аларның «Мураками» төркеме Төмән өлкәсеннән Курганга юл тота иде. – Диләрә, «Голос» проектында ярымфиналга үтүең белән котлыйм. Гастрольләр белән бәйгене ничек берләштермәкче буласың? – «Голос» – телевизион проект, күп әйбер яздырып төшерелә. Алга таба күз күрер инде. Әле аның турында уйлаган юк. Минем директорым да хәлгә керә белә торган кеше. – Ни өчен чыгыш ясар өчен нәкъ менә «Солдат» җырын сайладың? Җырның татарча тәрҗемәсенең авторлары кем? – Бу җырны кайчандыр дустым Йолдыз Федорченко апам Карина белән «Йолдызлык» фестивалендә чыгыш ясар өчен махсус тәрҗемә иткән иде. Аннан соң бик күп вакыт үтте. Текст та онытылган. Татар телендә дөрес җырларга шулай ук иптәш кызым Алия Насыйрова ярдәм итте. Ләкин җырлавымда башкорт акценты сизелде. Минем әби башкорт, шуңа да сөйләмем татарларга хас булмаган каты (бас) тавыш белән чыга. – Проектта кайсы жюри әгъзасы төркеменә керергә теләгән идең? – Пелагея яки Леонид Агутин төркемендә үземне сынап карыйсым килде. Пелагеяның иҗаты якын миңа. Ләкин мине Дима сайлады, аның өчен дә чиксез шатмын. – Алга таба да проектта синең татарча җырлавыңны ишетербезме? – «Пятница» төркеменең җырын тәрҗемә итеп сәхнәгә чыгу да минем тарафтан үзе бер җиңү, шул ук вакытта чиктән тыш «оятсызлык» та иде. Миңа кадәр «сукыр» тыңлауларда татарча җырлаучы булмады. Алга таба урысча яки инглизчә җыр башкарырбыз дип уйлыйм. – Без, казанлылар, никтер сине гел гитара белән истә калдырган. Проектта да син үзеңә яхшы аккомпонировать иттең. Гитара белән ничә яшьтә «дуслаштың»? – 12 яшемдә «Носки» дигән беренче җырымны яздым. Аны Андрей Малаховның «Большая стирка» программасында да башкарырга туры килде. Шуннан бирле гитарадан аерылган юк инде. Мин кечерәк, әле уен коралларында уйный алмаган вакытымда да, апам Каринаны, бишәр тапкыр гитарада уйнап, бишек җырларын җырлатып тилмерткәнмен. – Сине «Сәләт» лагере «сәлкешләре» дә яратып искә ала. Ә синең үзең өчен бу лагерь нинди хатирәләр саклый? – Мин «Сәләт»не бик яратам. Кызым бераз үскәч, аны да телне, милләтне, гореф-гадәтләрне саклаучы шушы лагерьга бирәчәкмен. Ел саен фестиваль була торган Биләр шәһәре дә мәңге күңелемдә бер якты хатирә булып истә калыр. Минем өчен «Сәләт» ул – искиткеч мохит, иң яхшы балалар һәм шул балаларны туплап, сәләтле шәхесләр тәрбияли торган җиргә нигез салучы Җәүдәт абый Сөләйманов. – Синеңчә, күп җирдә татарның кем икәнен дә белмәгән заманда, яшь буында мили үзаң тәрбияләү кирәкме? – Мин үз халкымның бер генә традицияләрен дә калдырмаска тырышам. Татар тамырларын саклап калу безнең киләчәк өчен бик мөһим. – Син җырчы гына түгел, шагыйрә дә бит әле. Иҗат итәр өчен илһам чыганагын каян аласың? – Минем өчен илһам чыганагы ул – мәхәббәт. Тормышка, дөньяга, әйләнә-тирәмдәге кешеләргә мәхәббәт. Мин иҗат белән шөгыльләнүче бөтен хатын-кызлар кебек хаоска бирелүчән, беркатлы кеше, шуңа шигырьләрем дә бераз сәеррәк.  Алисә САБИРОВА | (полный текст новости)

  • 2014-10-17 10:05 Башкортстанда мамонтлар "зираты" табылган (ФОТО)
    17.10.2014 Могҗиза Быел җәйдә Кырмыскалы районында Агыйдел елгасы буендагы карьерда эшчеләр күпсанлы хайван сөяге калдыклары казып чыгарган. Бу турыда тиз арада галимнәргә җиткергәннәр. Әлеге хәбәр Этнологик тикшеренүләр институты сайтында шушы көннәрдә генә чыкты. Башкортстанда мамонт калдыклары моңа кадәр дә булган. 1970 елда табылган Хазәр (Башкорт) мамонты скелеты музейда тора инде. Җәйге табылдыкның зур әһәмияткә ия булуы шиксез. Чөнки анда сөякләр күп санда. Димәк, хайванның тулы скелетын җыеп булу ихтималы зур. Галимнәр карьерда казу эшләрен дәвам итәргә планлаштыра. Калдыкларны Археология һәм этнография музеена тапшырганнар. Музей хезмәткәре журналистларга "Мамонтның нинди җенестән булуын һәм яшен белү өчен, палеонтологлар чакырдык", дип белдергән.   --- --- | 17.10.2014 (полный текст новости)

  • 2014-10-17 10:05 Доллар һәм евроның артуына, сумның аска тәгәрәвенә борчыласызмы? (Сораштыру)
    17.10.2014 Икътисад Икътисад тотрыклы түгел, Россия сумы куәтен югалта бара. АКШ долларына карата ул арзаная. Бер доллар 40,9 сум тора. Евро да бер урында таптанып тормый, ул соңгы айларда үсәргә ярата, бер евро 52сумга кадәр җитте. Россия Үзәк банкы резервтагы 866 млн долларның сатылганын хәбәр итте, октябрь башыннан инде 5,9 млрд доллар сатылган. Россия Үзәк банкы башлыгы Эльвира Нәбиуллина тиздән валюталар тотрыкланачак дип өметләндерә дә үзе. Әмма халык сумның арзанаюына борчыла, аның белән бергә товарларга да бәяләр арта, диләр. Кемдер икътисадтагы бу күренешнең сәбәпләрен Украинадагы хәлләр кайтавазы ди, кайберәүләр Европа белән АКШның мәкерле эш итүендә күрә, өченчеләре Россия икътисады ярык тагарак янында утыра дип саный. Ә сезне сумның тотрыксыз булуы борчыймы? Нишләргә җыенасыз? Алсу ИСМӘГЫЙЛЕВА, эшмәкәр:   – Сумның аска тәгәрәве – борчылырлык хәл. Минем өчен бу актуаль, чөнки бизнес белән шөгыль­лә­нәм. Сумның бәясе төшү белән (ә бу хәл Кырымны кушканчы ук башланган иде), оешманың керем күләмен бүгенге хәлгә пропорциональ килеш саклар өчен, без күрсәткән хезмәт бәясен арттырдык. Әмма сум төшүен дәвам итте, ә бәяләрне көн саен күтәреп булмый. Озак вакытлы килешүләребез, күптәнге клиентларыбыз бар. Бәяне һаман-һаман арттырсак, алардан да колак кагуыбыз ихтимал. Икенче ягы да бар: икътисад түбәнгә тәгәрәгәндә күп кенә оешмалар чыгымнарын опти­маль­ләштерә башлады, кайбер хезмәтләрдән баш тартты. Бу исә – клиентлар саны кими дигән сүз. Бәя күтәрү турында сүз дә була алмый. Керем күләмен сак­лап калу өчен яңа төр хезмәтләр тәкъдим итү юлларын эзлибез. Хәзерге заманда бер кулга бер һөнәр җитми, шуңа һөнәрләрне арттыру мәслихәт.   Морат СИРАҖИН, фермер:   – Нинди паника ди?! Мин – оптимист! Бу – без­нең өчен бик уңайлы вакыт. Акчагыз бар икән, мал сатып алыгыз, сөт, каймак җитештерегез, ит продукциясен сатыгыз. Күп итеп җир алыгыз да бәрәңге, кишер, суган, помидор, кыяр утыртыгыз! Авыл хуҗалы­гында эшләүчеләр бу мөм­кинлекне куллансын. Чит илдән кергән  химияле ризык бетсен, аны сатып алу хәерле түгеллекне аңлый башлады кеше. Менә кәҗә сөте, сыр артыннан чират торалар миңа! Керемем, киресенчә, артты. Тик тормагыз, нидер эшләргә ки­рәк, акчамны югалтам дип калтырып торучылар акчаны белем эстәүгә тотсын.   Илдар ХӘКИМОВ, җырчы:   – Дөньяда, Россиядә барган хәлләрдән без дә читтә кала алмыйбыз, без­гә дә тәэсир итә ул. Кемдер аны ныграк сизә, кемдер азрак. Әмма кү­ңелле кү­ренеш түгел. Алай гаилә керемебез кимеде дип әйтә алмыйм, чыгымнар бюджеты да кыскармады. Кибеткә бар­ганда бәяләр­нең артуын сизмәдем, дөрес­рәге, мин тиеннәрне санамыйм. Ризыкны да арзанмы яки кыйммәтме дип карамыйм, ә файдалысын, сыйфатлысын сайларга тырышам. Концертлар азаермы – белмим. Быел без ял итәбез, тамашалар куймыйбыз. Килә­се елда ничек булыр, күз күрер. Әмма икътисад тотрыклы булса, күңел тынычрак.   Лилия ГАРИПОВА, Яшел Үзән районы, сатучы:   – Халык борчыла. Кибет­кә килүчеләр, бәяләр тагын артыр инде, дип сөйләшә. 1998 елдагы кебек хәлләр булырмы икән? Ничектер әле сумны тотып торалар кебек, әмма чуан кебек тишелеп чыгар да инфляция аркасында бәя­ләр кинәт үсеп китәр төсле. Ирем: “Нефть бәяләрен мах­сус шулай түбән тәгәрә­тәләр, шуңа күрә сум да авыр хәлгә калды. Килешә алсалар, барысы да үз урынына утырыр”, – дип әйтә. Авыл халкында “тере” акча юк инде ул, иң бай кешеләр – пенсионерлар. Танышларым фатир сата, менә алар авыр хәлдә. Сатсалар, ул акча югалмасмы? Берсе дә бернинди гарантия бирә алмый. Сатып алучыга да кыен, аннары фатир бәясе арзанайса, утыр да еламы? Бигрәк берни фаразлап булмый. Хәер­лесе белән килсен иртәләр дип телисе генә кала. --- 151 | 17.10.2014 (полный текст новости)

  • 2014-10-17 10:05 Төрмәдән ачык хат
    17.10.2014 Язмыш Ватан алдындагы бурычымны үтәргә 10 ай вакыт калып бара. Тик бер төн шул 10 ай вакытны 10 елга үзгәртте дә куйды... Ничек шулай булды соң бу? Теге вакытта шайтан мине нигә җинаять кылырга мәҗбүр итте? Бу сорауларга башымда җавап табарга күпме тырышам. Ул вакытта килеп чыккан хәлне аңлата алмыйм, әйтерсең минем уйларым белән читтән кемдер идарә итте. Төрмәгә эләгеп, берникадәр вакыт узгач, ул төнне килеп туган проблеманың башка чишелеше булганлыгын аңладым мин. Тик бик соң иде инде... Хөкем чыгарыл­ган: 10 елга ирегеннән мәхрүм итәргә. Бу сүзләрне ишеткәч, моның нәрсә икәнен ахырга кадәр аңламадым да. Бик тиз үтеп китәр кебек тоелды. Тик арттан тимер ишек ябылуга ирегемнән мәхрүм ителеп, аяз күкне һәм кояшны рәшәткә аша гына күреп үткәрәчәгемне аңладым.  Беренче көннәрдә, мин мондый шартларда бу кадәр вакыт түзә алмам кебек тоелды. Бу сис­темада физик түгел, ә әхлакый яктан сынуымнан курыктым мин. Биредә психологик яктан бик авыр, тирә-юньнән дә һәрвакыт басым. Төрмәнең үз кануннары һәм алар иректәге тормыштан күпкә аерыла. Үзеңнең көчсезлегеңне күрсәтсәң, синең өстән идарә итәргә әзер тоткыннар бик күп монда. Тик шулар арасында аңлаучан, ярдәм кулы сузарга әзерләре дә бар. Төрмәдәге кебек бердәмлекне минем иректә күргәнем юк иде. Хөкем ителүемнең беренче елларында мин бер карт белән таныштым. Ул вакытка бу карт инде 6 тапкыр ирегеннән мәхрүм ителеп, барлыгы 30 ел төрмәдә утырган иде. Ул миңа: “Бүре кануннары буенча яшәргә өйрәнсәң, көтү (өер) сине беркайчан ташламас. Төрмә күп нәрсәләргә өйрәтә”, - диде. Һәм бу, чыннан да, шулай. Тоткынлык башкача уйларга, фикерләргә өйрәтә. Бар яклап сынап карый. Мин монда кергәндә, 20 яшен тутырмаган егет идем. Биредә үстем дияргә була, тормышка карашым үзгәрде.   Иректә дә тормыш үзгәргәндер инде. Яраклашыр өчен күпме вакыт кирәк булыр икән? Яңадан яшәргә өйрәнәсе бар. Бүгенге көндә күңелемдә бары тик бер теләк - яшәү теләге. Мин моны нинди сүзләр белән аңлатып бирергә белмим. Менә шул теләк минем барлык эчке дөньямны биләп, көч биреп тора. “Күпме калды әле?” - дип сораучыларга: “1 ай”, - дип җавап биргәндә үзем дә ышанмыйм. 10 ел вакыт узар кебек тоелмаган иде. Шушы еллар эчендә Аллаһы Тәгаләдән әти-әниемнең исән булуын һәм минем кайтуымны көтүләрен сорадым. Һәр ата-ана үз сабыен нинди генә кыенлыклар килсә дә якларга, аңларга тырыша. Җавапсыз сораулар күп калса да, әти-әни моңа “күзен йомарга” тырыша. Минекеләр дә шундый! Тик мин аларны 1 дистә ел ут эчендә диярлек яшәттем. Алар өчен бала һәрвакыт бала булып кала. Тик моны без бик соң - әти-әниләргә якты дөньяны бүләк иткәннәре, назлары өчен рәхмәтләр җиткерергә аз гына вакыт калып барганда гына аңлыйбыз. Вакыт аккан саен, алар да картая бит...    Мин кылган җинаятем өчен бик үкенәм. Тик терсәкне тешләп булмый. Яшьлек рәшәткә артында узган. Ә тормыш дәвам итә. Кылган хаталардан сабак алып, алга таба яшисе бар. Заман белән бергә атларга өйрәнәсе бар, Алла боерса!   Барыгызны да һәр адымны уйлап ясарга киңәш итәм. Яшьлектәге юләрлек тормышка тап төшермәсен иде. Ирекнең кадерен белегез.   Исемем редакция өчен генә.   | (полный текст новости)

  • 2014-10-17 10:05 Рамил Шарапов: «Театрдан китүемне әни авыр кичерде»
    17.10.2014 Шоу-бизнес Куе кара кашлары аркасында «Мазда» кушаматы ябышкан Рамил Шарапов Буа сатира театрыннан киткәннән соң, аны мактаучылар да, хурлаучылар да булды. Инде аннан киткәнгә дә шактый вакыт узды. – Рамил, сине халыкка Буа сатира театры танытты. Бирегә ничек килеп урнашу тарихыңны искә төшереп ал әле. – Мин әлеге театрга кайчан кайтасымны белдем. Юллама белән укыдым чөнки. Раил Садриевка рәхмәт, бюджет бүлегендә укытты. Биредә биш ел эшләдем. Кеше гомеренең бер институт чоры инде бу. Европада кеше һәр биш ел саен эшен алыштырып тора бит, менә минем дә шулайрак булды инде.   – Китү карары ничек туды?   – Мәктәпне тәмамлагач та, оядан чыгып китәбез бит. Бу да шулай булды. Өйләнгәч, улым тугач, фикерләр үзгәрде. «Эшләсәм тагын бер ел гына эшлим», – дип уйлап куйдым. Китү теләгемне алты ай алдан әйттем. Артист кеше үсәргә тиеш. Ялгышсам да, абынсам да, җиңүгә ирешсәм дә – үзем гаепле.   – Барыбер күңелнең бер читендә сагыну хисе яшидер әле.   – Ничек әйтим? Коллективта булган кызык хәлләр, гастрольдәге маҗаралар сагындыра. «Елмай» проектын горурланып карыйм. Тарихка кереп калдым. Бик зур рәхмәт Буа сатира театрына!   – Киләчәктә яңадан юллар кисешеп, әлеге театр белән хезмәттәшлек итәргә уйлаганың юкмы?   – Уртак проектлар турында әйтәсеңме? Үзләре теләсәләр, мин әзер. Укучылар дөрес аңласын, мин театрны ташлап китмәдем, ә үз аягымда киләчәккә таба баруны сайладым.   – Раил Садриев белән ничек аерылыштыгыз?   – Дустанә мөнәсәбәттә калдык. Ир белән хатын кебек аерылыштык.   – Якыннарың, сине белүче буалылар театрдан китүне ничек кабул итте?   – Әнигә авыррак булды. Ара ерагайды чөнки. Иҗатка битараф булмаучылар: «Югалып калма!» – дип теләк теләде.   – Бүген кайларда эшлисең? Сине ничек күрергә була?   – Хөкүмәт эшендә эшлим. Дәүләт күләмендәге чаралар алып барам. Вазифам – алып баручы, педагог-оештыручы. Күптән түгел «Казан-Арена»да чираттагы бәйрәм концертын алып барганда, тамашачылар танып алды. Бер апа яныма килеп хәтта: «Син экраннардан гына җүләр, тормышта бик матур икәнсең», – диде.   – Рамил, киләчәккә планнарың нинди?   – Татарстан буйлап «сольный» концертлар оештырырга уйлыйм. Менә әле Пермь якларыннан кайтып төштек.   – Кайда яшисең?   – Буадагы фатирымны калдырып, гаилә белән Казанга күчендек. Фатир яллап торабыз.   БЕЛЕШМӘ:   Исеме: Шарапов Рамил Рафыйкъ улы; Туган көне: 1990 елның 13 апреле; Туган җире: Буа районының Адав-Толымбай авылы; Гаиләсе: Әтисе – Рафыйкъ, әнисе – Равия, тормыш иптәше – Земфира; улы – Раян. Белеме: Казан театр училищесы, Социаль-гуманитар белем институтында психолог белгечлеге алган. Читтән торып Мәдәният һәм сәнгать университетында укый. Ландыш КӘБИРОВА | (полный текст новости)

  • 2014-10-17 10:05 Сергач райпосы рәисен Равил хәзрәт Гайнетдин Рәхмәт хаты белән бүләкләде
    17.10.2014 Дин Җәмгыятьтә милли традицияләрне, мөселман йолаларын һәм милләтара, диниара бердәмлекне ныгытуга зур өлеш керткәне өчен Сергач Земство җыены депутаты, Сергач райпосы рәисе камкалы Равил Мангушевны Россия мөфтиләр Шурасы рәисе шәех Равил хәзрәт Гайнетдин күптән түгел Рәхмәт хаты белән бүләкләде (фотода). Шуны исбатлаган ачык мисал – Равил Салех улы Мангушев ике ел рәттән татар халык иҗаты фестивален уздырырга “Туган як” газетасы редакциясенә булышлык күрсәтте, өлкә татарларының милли-мәдәни тормышында, иҗтимагый эшчәнлегендә актив катнаша. Менә бүген дә ул дин кардәшләребезне Корбан гаете белән котлый. “Дини бәйрәмебез мөбарәк булсын! Ул һәрберебезгә көч-куәт өстәсен, игелекле эшләргә, гамәлләргә өндәсен, якты өметләр алып килсен. “Туган як”ны укучыларга ихлас күңелемнән саулык-сәламәтлек, тормыш тынычлыгы, гаилә бөтенлеге һәм иминлеге телим”, - дигән изге теләкләрен юллый Равил Мангушев. | (полный текст новости)

  • 2014-10-17 10:05 Татарча көрәш буенча республикакүләм ярыштан ФОТОрепортаж
    17.10.2014 Спорт Бүген 17 октябрь көнне һәм иртәгә Казанның "Ак барс" көрәш сараенда Татарстанның авыл-районнарыннан килгән иң көчле көрәшчеләр бил алыша. Безнең фоторепортаж:                   1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 Шамил АБДЮШЕВ фотолары --- | 17.10.2014 (полный текст новости)

  • 2014-10-17 06:41 Татарстанда яңгырлар һәм томан
    16.10.2014 Җәмгыять Татарстан синоптиклары фаразларына караганда, республикада томан, күз күреме 500 метр һәм аннан да азрак булырга мөмкин. Болытлы һава булачак, күпчелек районнарда яңгыр явачак. Төнлә Татарстан буенча температура 2-7 градус җылы, ә көндез – 3-8, көньяк районнарда 12 градуска кадәр җылы. Төнлә Казанда температура 3-6 градус җылы, көндез – 5-8.   17 октябрь төнендә республикада болытлы һава, юеш кар яварга мөмкин. Температура 2 градус салкын булачак, дип хәбәр итә ТР Гидрометеорология һәм әйләнә-тирә мохитне күзәтү идарәсе. | (полный текст новости)

  • 2014-10-17 06:41 “Татар кызы 2014” матурлык бәйгесендә Удмуртия данын Регина Хаҗиева яклаячак (ИНТЕРВЬЮ)
    16.10.2014 Җәмгыять 28 ноябрь - 8 декабрь көннәрендә Мәскәүдә татар дөньясында иң киң масштаблы россиякүләм “Татар кызы - 2014” матурлык бәйгесе узачак. Бу бәйгедә катнашу өчен татар гүзәлләрен сайлау максатыннан төбәкләрдә бәйгенең беренче туры үтте. Удмуртия Республикасы “Иман” татар яшьләре берлеге дә үз бүлекчәләре булган төбәкләрдә сайлау турлары узды. Республикабыз данын яклауга лаек дип табылган 3 кыз арасыннан Мәскәү жюрилары Можга кызы Регина Хаҗиеваны чакырдылар. Дөнья - кызыклы. Рәхмәт дисәң, сиңа рәхмәт дип әйтерләр.  Син елмайсаң, сиңа елмаерлар. Барысы да синнән башлана…   Регина Фирдәвес кызы Хаҗиева. 24 яшь. Тумышы белән Можга шәһәреннән. 2013 елда М. Т. Калашников исемендәге Ижау Дәүләт Техник Университетының “Системалы анализ һәм идарә” юнәлеше буенча магистратура тәмамлый. Параллель рәвештә “Кризиска каршы идарә белгече” дипломын да ала. Бүгенге көндә шул уку йортында аспирантурада укый һәм студентларга белем бирә.   - Регина “Татар кызы -2014” матурлык бәйгесенә кастинг турында каян ишеттең һәм ничек катнашырга җөрьәт иттең?   - Кастинг турында мин очраклы рәвештә дуслардан гына ишеттем, шулай да үземне сынап карарга булдым. Мин университет уздырган бәйгедә катнашып, “Тамашачы күңелен яулаучы мисс” исеменә лаек булган идем. Тәҗрибәмә таянып, кыюлыгымны туплап кастингта катнашырга булдым. Мин кечкенәдән бирле сәхнәдә чыгыш ясарга бик яратам. Күп еллар Можгада “Задоринки” хореографик ансамблендә шөгыльләндем. Студент елларында үзебезнең факультет уздырган һәр фестивальдә, һәр кичәдә актив катнаштым. Бу җәйдә “Селигер” халыкара форумына да бару бәхетенә ирештем. Биредә “Киләчәк укытучысы” сменасында А.И. Герцен исемендәге Россия Дәүләт университеты уздырган олимпиадада өченче урын яуладым.    - Кастинг нәтиҗәләрен гаиләң ничек кабул итте?   - Кастинг нәтиҗәләре турында мин әле күптән түгел генә белдем. Әтием дә, әнием дә, әлбәттә, бик сөенделәр. Чөнки бу - гади матурлык бәйгесе генә түгел, ә татар мәдәнияте фестивале.    - Удмуртия татарларының данын ничек якларга җыенасың?   - “Татар кызы - 2014” - бу бик тә кызыклы проект. Россиянең барлык төбәкләреннән җыелган татар кызлары бер атна буе финал өлешенә әзерләнәчәкбез. Ә финал өлеше бик кызыклы форматта узачак. “Кунакларны танылган артистлар катнашында Европа дәрәҗәсендәге театральләштерелгән шоу көтә”, - диләр оештыручылар. Финалда катнашу өчен милли костюм, кичке күлмәкләр, республика гербы төшерелгән футболка һ. б. кирәк. Бәйгедә сөйләр өчен мин Динар Абдуллинның “Туган як” шигырен дә ятлый башладым. Безнең милләт Россиядә халкыбыз саны буенча икенче урында тора. Шуңа да бу матурлык бәйгесендә үз республикабызны лаеклы яклыйсы килә.   - Регина, синең алда чыннан да бик зур максатлар тора, чөнки син Россия күләмендә Удмуртия татарларының йөзен күрсәтәчәксең. Без сиңа чын күңелдән уңышлар телибез.    Гүзәл ШАКИРОВА | (полный текст новости)

  • 2014-10-17 06:41 Мөнир Рахмаев гафу үтенә (ЭКСКЛЮЗИВ)
    16.10.2014 Шоу-бизнес Нәкъ өч атна элек Intertat.ru җырчы Мөнир Рахмаев белән шау-шу куптарган әңгәмәсен бастырып чыгарды. Ул язмада җырчы тормыш юлдашы Әдилә белән аерылышулары, аралары суынуның сәбәпләре хакында бәян итте. Мөнир 8 ай буе журналистлардан яшереп килгән серен Intertat.ru хәбәрчесенә сөйләгән иде. Һәркемнең дә тормышында үкенечле гамәлләре буладыр инде. Халык мәкалендә әйтелгәндәй, хатадан беркем дә хали түгел. Мөнир үзе дә, кызып китеп, ахырын уйлап бетермичә ачылып китүен әйтә. Ә журналист каләме эләктереп алган сүзләр дөньяның астын өскә китерергә сәләтле. Бу очракта да Мөнир үзе дә теләмәстән "капкынга эләккән" булып чыкты.  Хәзер бар сөйләгән сүзләре өчен үкенә... Бик зур хата ясаганына тәмам төшенеп, барлык кешедән гафу үтеүен белдерде. - Әдиләнең үзеннән, әтисе Айдардан, әнисе Эльмирадан, аларның якыннарыннан, барлык укучылардан, тамашачыларымнан гафу үтенәм... Кызып китеп, ачулык белән сөйләгәннәрем өчен бик үкенәм... Әдилә белән без гел сүзгә килеп яшәдек... Ләкин мин болар хакында сөйләми торып, бераз түзгән булсам, аның белән мөнәсәбәтләребез әйбәтләнгән дә булыр иде. Кызып китүем халык алдында нинди резонанс уятты?! Барысы да мине пиар өчен эшли дип уйлады... Әдиләне бик нык яратканымны хәзер генә аңладым. Аңардан башка яши алмаячакмын. Кешене югалткач кына, аны ничек яратуыңны, аңардан башка яши алмавыңны аңлыйсың икән. Аны ничек тә булса кире кайтарырга телим. Без бу тормышта барыбыз да хата эшлибез. Әдилә белән без бик күп нәрсәләр аша үттек. Ялгышуым аркасында, аны югалтасым килми, - диде Мөнир Рахмаев.     Бүгенгәчә Әдилә Мөнир белән аралашмый... Хәтта интрига тудырган әңгәмә турында белүгә, Мөнирнең Интернет челтәрендәге барлык битләренә “запрет” куйган. Берничек тә элемтәгә чыга алмаслык итеп эшләгән. Кесә телефонын әйтеп тә тормыйбыз. Мөниргә бик нык үпкәләгән.   Мөнир көннәр буе бары шулар хакында гына уйлый. Әдиләнең аны кичерә алу-алмавына бик борчылган чаклары... Хатасы өчен гафу үтенеп, 10 октябрь көнне Әдиләнең туган көненә сюрприз да ясаган булган. Танышлары аша Әдиләнең Казан дәүләт мәдәният һәм сәнгать университетында укыган сәгатьләрен белешеп, анда ул аниматор кыз җибәргән. Хәзер шулай котлау модага кереп китте бит. Махсус аниматор әйткән кеше янына килеп, заказ биргән кешенең теләкләрен, бүләкләрен җиткереп китә. Әлбәттә, болар барысы да түләүле хезмәт. Менә Мөнир дә шулай эшләргә булган. Аниматор кыз Әдиләгә Мөнирдән чәчәк һәм алтынчы модель i-phone бүләк иткән. Соңгы модель i-phone турында Әдилә күптән хыялланган булган. Аниматорның Әдиләне ничек котлаганын сез түбәндәге видеодан да күрә алырсыз.     Мөнир тагын бер сюрприз ясарга тора. 17 октябрь көнне узачак Казанның “LUXOR” төнге клубында җырчы Kristina Siның сольный концертына ике билет алган. Әлеге җырчының концертына бару – шулай ук Әдиләнең хыялы. Мөнир гел аның хыялларын тормышка ашырып килүе турында да әйтеп узды. Кайбер сәбәпләр, бер-береңне аңлап бетермәү, барысы да ызгыш-талашка китергән. Мөнир аерылышудан соң, Әдиләне бик нык яратканын аңлап, аны тизрәк үзенә кире әйләнеп кайтуын тели. Моның өчен барлык киртәләрне дә узып чыгарга әзермен, ди җырчы. Шулай ук Әдиләнең әти-әнисенә гафу үтенергә дип, өйләренә барачагын да әйтеп узды. Нәкъ җырдагыча, бер сүз житә кеше жанын яраларга, бер сүз җитә шул ярадан араларга... Без дә Мөнир белән Әдиләнең кавышуын, мәхәббәт учагын яңадан кабынуын телибез. Эльза ГАЗИЗОВА | 16.10.2014 (полный текст новости)

  • 2014-10-17 06:41 «ШК» журналисты гадәти булмаган тормыш рәвеше алып барган кешеләр янында булып кайтты (ФОТО)
    16.10.2014 Җәмгыять Кама Тамагы районының Антоновка авылында бер төркем сәеррәк кешеләр яши. Алар ялангач су коена, киенү рәвешләре дә үзгә. Кайберәүләр аларны секта, икенчеләре чегәннәрнең бер кавеме дип атый. Күпләр алар янына барырга, аралашырга курка, янәсе, сихерләп, гипнозлап, үзләре янында калдырырга мөмкиннәр. Әмма кызыксыну җиңде, тәвәккәлләп, барып кайтырга булдым. Дөрес, ирем үземне генә җибәрмәде. Антоновкадагы бу гаҗәп сәер кешеләрне күрергә икәү киттек. Кара төстән куркалар Башта шалтыратып очрашу турында сүз куештык. Трубканы алган Айгөл исемле хатын: – Безгә буш кул белән килмиләр, биш литр көнбагыш мае алып килегез, булмаса, бер капчык он, бәрәңге дә ярый, аннары безнең белән бергә ике сәгать агач утыртырга тиеш буласыз, безнең хәзер шундый акция бара, әгәр риза булсагыз, рәхим итегез. Әйтергә онытып торам, карадан киенмәгез, зинһар, бездә балалар бу төстән курка, кара төскә каршы түгелбез, шулай да ул төс дөньяда болай да күп бит, – дип тезде. Риза булмый кая барасың...Көнбагыш мае күтәреп, кунакка килеп төштек. Зур ак йортлары әллә кайдан күренеп тора. Чынлап та, кара төсне очратып булмый биредә. Бәдрәфләренә кадәр ак брезент белән тышланган. Капка тышында ук «Александрия бакчасы» дигән элмә такта каршы ала. Антоновкада мондый үзенчәлекле йортлар җидәү икән. Һәрберсенең үз исеме. Без килгән «Александрия бакчасы» дигәне кунак йорты булып санала, имеш. Ишегалдында торган машиналарның номерларына да игътибар иттек. Төрлесе төрле төбәктән, димәк, ераклардан җыелган халык яши биредә. Безне җылы каршы алдылар. Сүз уңаеннан, гап‑гади кешеләр, ялангач та йөрмиләр, бары хатын-кызлар озын итәктән, ир‑атлар ачык төстәге чалбарлардан. Башта без агач утыртырга барырга тиеш булдык. Җылы киемнәр, су үткәрми торган ыштаннар, резин итекләр бирделәр. Агач үсентеләрен машиналарына төягән арада, үзләре белән якынрак таныштырдылар. 72 дә дә бәби табарга була Бу үзенә күрә бер оешма икән. Төгәлрәк әйткәндә, «Ата-ана булу һәм балачакны танып белү үзәге» коммерцияле булмаган автоном оешма. Биредә хатын-кызларны ана булырга әзерлиләр, авырлы әниләрне баланы җиңел генә табарга өйрәтәләр. Үзләренең махсус системага салынган курслары бар, һәр гаилә белән бу шәхси хәл ителә дип аңлаттылар. Тагын бер үзенчәлек – баланы өй шартларында таптыралар. Үзләрендә белемле акушер, табиб та бар. Быел гына да аларда җиде бала туарга өлгергән инде. Иң карт әни 72 яшьлек әби булган. – Бабаеннан узган баланы өй шартларында үзе тапты, – ди оешма вәкиле Олеся. Тылсымлы урманда Көн бик салкын, җилле булуга карамастан, барыбер агач утырттык. Мине урманга атка атландырып алып бардылар. – Өч елга 50 гектардан артыграк мәйданга агачлар утырттык. Быел Россия Президенты Владимир Путин белән туры элемтә вакытында Украинадагы сугышны туктату максатыннан бөтен җирдә тынычлык урнаштырыйк, барыбыз да агачлар утыртыйк дигән тәкъдим белән чыккан идем, 26 апрельне Бөтендөнья агач утырту көне дип билгеләүләренә чиксез шатмын. Агач утыртырга бөтен гаиләбез белән киләбез, балалар да булыша, – ди Айгөл. Үсентеләрне оешмага янәшәдәге Тәмте урман хуҗалыгы, шулай ук Казандагы урманчылык ширкәте дә бирә икән. Быел 100 төп алмагач та утыртканнар. Без карагай, чыршы үсентеләрен сайладык. Әйтергә онытып торам, иң мөһиме – һәр агачны утыртканда теләк теләргә кирәк, чөнки урман гади түгел, тылсымлы булачак ди. Агачны, гадәттә, парлап утырталар. Бу оешмада күбесе парлы, тагын бер үзенчәлекләренә дә игътибар иттем, ирләреннән башка хатыннары фотога да төшми. Гаиләгә сыер кирәк Ниһаять, теге серле йортка уздык. Хәер, аңа кадәр Айгөлнең ире Ринат бакча, тирә‑юнь белән таныштырып чыкты әле безне. Әнә бакчада балалар уйный торган мәйданчык. Әйләнә-тирәли чалыш иттереп өрәңге үсентеләре утыртылган, баксаң, бу агачлар зур үсеп, тере йорт барлыкка китерәчәк икән. Бер-берсенә берегә-берегә ныклы стена, ә ябалдашлары, кушылып, түбә хасил итәчәк. – Мондый йортлардан торган бакчалар Германиядә еш очрый, – ди Ринат. Бакчада нәрсә генә үсми, бәрәңгедән алып әстерхан чикләвегенә кадәр бар. Ринат оешманың зоопаркы белән дә таныштырды. Вьетнам дуңгызлары, сирәк очрый торган токымлы үрдәкләр, эт балалары дисеңме. Бер кәҗәләре, ике атлары бар. Умартачылык белән дә шөгыльләнәләр. Киләчәктә сыер алырга хыялланалар. Кунак йортында Оешмада барлыгы 30лап кеше исәпләнә. 13 бала. Әле яңа туган имчәк сабыйлары да бар. Күбесе 25‑40 яшьләрдәге кешеләр. Иң беренче булып бирегә моннан сигез еллар элек Мәскәүдән Всеволод белән Галина кайтканнар. Шәһәр тынчуы, шау-шуы, көне буе транспортта узган тормыш тәмам туйдыргач, авылга юл тотканнар. Кайтып дүрт көн узды дигәндә, мунчада Галина беренче баласын тапкан. Аннары Мәскәүдәге фатирларын да сатып, монда төпләнеп үк калганнар. Бер йортта, гадәттә, өчәр гаилә яши. Һәрберсенең үз бүлмәсе. Күмәк көч белән кунак йортын җиткезгәннән соң, биредә бергәләп ашый, бәйрәмнәр уздыра башлаганнар. Йортка газ кермәгән. Мичкә ягалар, ипине, камыр ашларын да мичтә пешерәләр. Мин ике кат носки аша да аягым туңганны сизәм, кечкенә балаларның яланаяк идәндә йөгереп йөрүләренә исем китте. Бу үзенә күрә чыныктыру ысулы икән. Шулай ук балалар конфет, шоколадның нәрсә икәнен дә белми. Баллы ризыклар урынына – йөзем, чикләвекләр бирәләр. Конфетларны исә кариес, төрле авырулар чыганагы дип саныйлар. – Күп нәрсәне үзебез җитештерәбез, ашау– бакчабыздан, сөтне кәҗә бирә, 50 тавыгыбыз бар, үз умартабыз, итне күпләр ашамый, ашаганнарга казларыбыз бар, чиста су эчәбез яки үлән төнәтмәсе бик файдалы. Киемнәргә килгәндә, шулай ук сатып алган юк, тегүче үзебездә, кеше китергән искеләрдән күлмәкләр тегәбез, – ди Айгөл. – Сез берәр җирдә эшлисезме соң? – Әлбәттә, һәрберебезнең үз проекты бар. Әнә Ринат белеме буенча юрист булса да, үсемлекләр дөньясы, хайваннар тормышы белән кызыксына (чынлап та, әллә телен аңлый шуларның, без урманнан кайтып килгәндә иелә-бөгелә казлар телендә кошлар белән сөйләшә иде ул. Гаҗәпләнеп, «нишлисез?» дигәнебезгә, «конференция уздырабыз» дип кенә җавап бирде. – Э.М.). Илгиз исә шәхси мәктәп ачарга хыяллана. Әлегә балалар күрше Тенеш урта мәктәбендә белем ала. Җәен биредә лагерь оештырыла. Быел төрле төбәкләрдән, Татарстан районнарыннан 30лап бала ял итте. Төп максат – баланы компьютердан аерып, табигать дөньясында яшәтү, экологик яктан чиста продуктлар белән генә тукландыру. – Болар барысы да акча китерәме соң сезгә? – Юк, әлбәттә, иң мөһиме акча түгел бит дөньяда. Һәркемнең хәленә керергә тырышабыз, күп балалы гаиләләр бар, кемнеңдер акчасы яшәргә дә җитми, без акча сорамыйбыз, алыштырышабыз, мәсәлән, сезнең белән дә шулай иттек. Без мәгълүмат бирәбез, ә сез – май. Дусларыбыз нык булыша, безгә бала табарга килгән хатыннар да ярдәм итәләр. Араларында бик байлар да очрый. – Көнегез ничек уза? – Иртәнге дүрттә торабыз. Иртәнге зарядка ясыйбыз. Күмәкләп йорт җыештырабыз, ашарга пешерәбез. Төп яңалыгыбыз – татар телен ныклап өйрәнә башладык әле. Бу безгә бик кирәк икәнен аңладык (иремнең татар теле һәм әдәбияты укытучысы икәнен белгәч, дәрес уздыруын үтенделәр, үзлектән телне өйрәнүе авыр, ә читтән укытырга теләүче юк икән. – Э.М.). Үз театр студиябез, талантлы режиссерыбыз күп нәрсәләргә өйрәтә, концертлар куябыз, балаларга курчак театрлары күрсәтәбез, балалар бакчабыз бар, кош-кортларны, бакчаны карыйбыз, кыскасы, көн узганы сизелми дә. – Авырып китсәгез, хастаханәгез юк инде? – Шөкер, авырганыбыз юк әлегә, дөрес туклансаң, авырмыйсың. Нык температура күтәрелгәндә уксус ярдәмгә килә, үләннәр белән дәваланабыз, – ди Айгөл. Йортны күзәтәм. Аш бүлмәсендә зур гына өстәл. Аны аларга Юдино бистәсендә итальян сыйфатлы җиһаз ясаучы дуслары бүләк иткән. Өстәл чын агачтан ясалган, аяклары – агач тамырлары. Стенадагы рәсем өстәл җәймәсен хәтерләтә, анда пыяла савытлар эчендә төрле бөртекле культуралар тутырылган. Монысы да биредәгеләрнең фантазиясе. Себердән кайткан Наташа исемле кызлары оста рәссам икән. Өйдә аның рәсемнәре стеналарны бизи. Оешмадагыларның күбесе югары белемле. Консерватория тәмамлаганнары да бар. Шуңадырмы, музыка уен кораллары күп монда, күбесе уйный да белә. Айгөл пианинода да уйнап күрсәтте, балалар җырлады. Хәтта газ баллоннарыннан үзләре дә уен кораллары әмәлләгәннәр. Өйдә телевизор юк. Дөрес хатын-кыз Төп әңгәмәдәшем Айгөл Шәйхайдарова – Казан кызы. Югары уку йортын тәмамлап, икътисадчы һөнәрен үзләштергән. «Ак Барс» банкында эшләгән чаклары да булган. Әмма кечкенәдән авылда яшәргә хыялландым, ди үзе. Мөслим егете Ринат белән кавышып яши башлагач та яшь пар, төпләнү өчен, авыл җирендә урын эзли башлый. Язмыш аларны Антоновка авылына китерә. Биредә башта өй шартларында бала табарга карар кыла алар. Аннары яшәргә үк калалар. Кызлары Айсель хәзер өч яшендә. Онытканчы әйтим әле, Айсель кебек гадәти булмаган исемле балалар байтак монда: Апрель, Алтай, Светозар, Карамболина һ.б. – Табигать балалары без, табигатьтән дәрт, көч алабыз, – ди Айгөл. – Сез ни өчен шулай озын итәктән йөрисез (миңа да йортка керүгә озын итәк кидерделәр. – Э.М.)? – Хатын-кыз энергияне җирдән ала. Аның итәге озын, иркен булырга тиеш. Элек тә әбиләребез шулай киенгән бит, чалбар кигән хатын‑кызга ир-ат, үзе дә сизмәстән, энесенә караган кебек карый. Ә итәк ул – нәзакәтлелек, нәфислек билгесе. Аннары, гинекология буенча да кысып торган чалбарны хатын‑кызга кию катгый тыела. Элек нигә әбиләребез кырда да бала тапкан дип уйлыйсың? Алар бит джинсылар кимәгән. Чәч тә хатын-кызның бизәге. Без аны беркайчан да кисмибез, толым ул безнең горурлыгыбыз, космос белән элемтә урнаштыра. – Бизәнмисездәме? – Ә нигә бизәнергә? Кремнарны үзебез ясыйбыз, иреннәр ярылса, бит купшакланса, бик яхшы маебыз бар: ул балавыз, бал һәм атланмайдан ясала. Үз фитнесыбыз да бар. Гел хәрәкәттә, печән чабабыз, бакчада кайнашабыз. – Сезне ялангач су коена диләр? – Коенабыз, чөнки кием белән коену сәламәтлеккә зыян. Дөрес, үзебезгә аерым ябык комлык булдырырга кирәк инде. Башкалар моны чынлап та кабул итеп бетерә алмый. Кама Тамагы районы хакимиятендә, бу оешманың яшәү рәвешенә каршы түгелбез, хакимият башлыгы алар белән бергә агач утыртканы булмаса да, аларның бигрәк тә бу эшләрен хуплый, дип җавап бирделәр. Антоновкада яшәүче күршеләре Алефтина Моисеева исә: – Алар безгә комачауламый. Үз диннәре, үз гореф-гадәтләре. Без аларны протестант христианнарының бер юнәлеше – баптистлар дип атыйбыз. Берсендә авырып киткәч, миңа ирләре булыштылар да әле. Алар тынычлык яклы, – диде. Бүгенге көндә өйдә бала табу гайре табигый булып тоелганлыктан, район хастаханәсенә дә мөрәҗәгать иттек. – Аларның мондый тормыш алып баруларын хастаханә хезмәткәрләре, әлбәттә, хуплый алмый, – диде Кама Тамагы районы үзәк хастаханәсенең баш табиб урынбасары Павел Фирсов. – Бернинди прививкага килми алар, күпме генә үгетләсәк тә, ел саен бирелергә тиешле гади генә анализларны тапшырганнары да юк, флюорография турында әйтмим дә инде... Хәер, быел лагерь оештырганда, берничәсе медицина тикшерүе узды узуын. Алар белән аралашканым бар, бик эрудицияле, башлы алар. Тик үзләренә кызык темага гына сөйләшергә тырышалар, заманча медицинадан читләшәләр. Антоновкада 30 ел тәҗрибәсе булган фельдшерыбыз эшли. Ул-бу була калса, һәрчак сакта инде ул. Шөкер, әлегә андый гадәттән тыш очраклар булганы юк. Булмасын да...  1 2 3 4 5 6 7 8 Эльвира МОЗАФФАР | (полный текст новости)

  • 2014-10-17 06:41 Иртәгә буран, бозлавык, 1 градус салкын көтелә
    16.10.2014 Җәмгыять Иртәгә, 17 октябрьдә, Татарстан буенча һава шарларының кинәт бозылуы көтелә, төньяк-көнчыгыштан 18 м/с тизлектә, кыска вакытлы буран, бозлавык булуы ихтимал. Шулай ук җомга республикада яңгыр явачак, төньяк районнарда бозлы яңгыр һәм юеш кар явуы көтелә. Болар барысы да аерым участокларда бозлавык хасил итәргә мөмкин. Моннан тыш, 17 октябрьдә кайбер районнарда күз күреме 500 метр тирәсе томан булуы көтелә, дип хәбәр итә ТР Гидрометеорология һәм әйләнә-тирә мохитне күзәтү идарәсе.   Төнлә температура 2 градус салкыннан 3 градуска кадәр җылы тәшкил итә, көньяк районнарда 6 градуска кадәр җылы. Көндез 1 градус салкыннан 4 градуска кадәр җылы, ТР ның көньягында 9 градуска кадәр җылы булуы көтелә.   Иртәгә Казанда 2 градус салкыннан 2 градуска кадәр җылы, көндез – 1 градус салкыннан 2 градуска кадәр җылы, болытлы һава, карлы яңгыр явуы көтелә. --- --- | 16.10.2014 (полный текст новости)

  • 2014-10-16 10:11 “Шулай буласы билгеле иде инде“
    15.10.2014 Фаҗига Дүшәмбе көнне чыккан янгыннан соң исеме генә калган Вьетнам базарының капка төбендә җыелышып торган бер төркем хатын-кыз мине шундый сүзләр белән каршы алды. Хәер, капканың эчке ягына үткәч тә, бу фикерне шактый ишеттем әле мин... Миллионнан илле сум калды Дүшәмбе көнне кичке сәгать дүртләр тирәсендә “Вьетнам базарының бер павильоны яна икән“ дигән хәбәр таралды. Шәһәрнең ул почмагында мондый янгыннар еш булып, алар, зурга җибәрмичә генә, тиз арада сүндерелеп торгач, халык бу хәбәргә әллә ни игътибар да бирмәде кебек. Сүндерерләр дә бетәр дип уйлады. Ба­зарның аяк киеме сата торган өлеше генә ут эчендә икән дигән хәбәрне ишеткән эш­мәкәрләр дә бу фаҗиганең зурга китмәсенә ахыргача ышанган. Ләкин көткәннәре чынга ашмый... “Янгын чыгарга бер сәгать кала гына яңа кайткан товарны бушатып яттык. Эш беткәч, өйгә кайтып кына җитүем булды: “Базар яна!“ – дип шал­тыраттылар. Ничек кире барып җиткәнемне дә сизми калдым“, – дип искә ала ул вакытны эшмәкәр Ля Ту. Эш­мәкәр хатын әле дә шок хә­лендә. “Көне буе аңгыраеп йөрим. Башым эшләми. Нәр­сәдән тотынырга, кая барып бәрелергә белмим. Бер миллион сумлык товарым юкка чыкты бит!“ – дип күз яшьләренә буыла-буыла сөй­ләде ул. Перчатка һәм баш киемнәре саткан Ля Ту биредә Вьетнам базары ачылган көннән бирле сату итә. Шул гомердән бирле инде аның сәүдә ноктасы икенче тапкыр янгын корбанына әверелгән. Моннан биш ел элек Вьетнам базарында чыккан янгын вакытында да аның бөтен товары янып беткән булган. Хәзерге вакытта Ля Туның кулында ун капчык товары бар. Алары да склад янмаганлыктан гына исән калган. “Әлегә аларны “Яңа Ту­ра“да сату итүче бер таны­шымның “точкасы“на илтеп торачакмын. Аннан соң күз күрер инде“, – ди фаҗигадән әле дә булса аңына килмәгән ханым. Ә менә күптән түгел генә Мәскәүдән күченеп кайтып, Вьетнам базарында әле яңа гына үз сәүдә ноктасын ачып җибәргән Людмила Корчаги­наның хәле тагын да мөшкел­рәк. “Август аенда Мәскәүдән күченеп кайттым. Юньле- рәт­ле эш таба алмагач, үз бизнесымны ачып җибәрергә булдым. Әҗәткә бер миллион сум акча алып эшли генә башлаган идем, эшем бер мизгел­дә юкка да чыкты! Бер миллион сумнан кесәмдә 50 сум акча калды!“ – дип үкси бичара. Ышанмас дип булса кирәк, акча янчыгындагы соңгы 50 сум акчасын да чыгарып күрсәтте ул. Янгында берьюлы өч сәү­дә ноктасын югалткан эшмә­кәр Фирдәвес Алолов, башкалар белән чагыштырганда, үзен кулга алган. “Ходай бирде – Ходай алды! Берни эш­ләтеп тә булмый. Моннан алты ел элек Татарстанга күче­неп килгәндә, бернәрсәм дә юк иде. Авырлыкларны җи­ңәргә өйрәнгән инде без“, – ди ул. Фирдәвес сәгать һәм каешлар белән сату иткән. Эшмәкәрнең сүзләренә караганда, янгын аңа ике миллион сумнан артык матди зыян салган. Бу урын кемгәдер кирәк! Әлеге базарга катнашы булган һәркем янгын килеп чыгуның бер генә сәбәбен атый. Ул да булса – ут төртү. Мин аралашкан эшмә­кәр, сатучы, сатып алучылар – барысы да бер үк дәлилләрне китерә. Әйтик, янгын нәкъ менә дүшәмбе – Вьетнам базары эшләмәгән көнне килеп чыккан. Янгынның кайчан, ничек башланганын үз күз­ләре белән күргән бер генә шаһитны да табам димә. “Эш вакытында булса, янгын ки­тергән зыян да бу кадәр зур булмас иде“, – ди базардан юл аркылы гына сату итүче Валя ханым. “Кыска ялганыш дисәң, барлык утлар да сүнгән. Тәмәке төпчегеннән чыккан дисәң, дүшәмбе көнне монда кем йөрсен? Эт белән мәче­ләр тартса гына инде“, – дип киная белән әйтеп куйды балалар киеме белән сату иткән Җәмилә Солтангулова. “Безгә күптән теш кайрыйлар инде. Биш ел элек шундый ук янгын чыккан иде. Дөрес, ул вакытта базарның бер павильоны гына янды. Безне Яңа ел алдыннан ябып та карадылар. Менә тагын янгын чыкты. Бу урын кемгәдер кирәк инде“, – дип фаразлый Җәмилә ханым. Россия Гадәттән тыш хәлләр министрлыгының Татарстан идарәсендә исә әлегә янгын китереп чыгарырга мөмкин булган ике сәбәпне атыйлар. Шуның берсе – электр челтәрендәге хилафлыклар, икенчесе – ут белән сак эш итмәү. Безнекеләрне бар дип тә белмиләр! Дөрестән дә, моннан биш ел чамасы элек Вьетнам базарында янгын чыккан иде инде. Ул вакытта янгын базар­ның бишенче павильонында гына чыгып, аны вакытында туктатып калдылар. Ә быелгы янгын базарның язмышын тамырдан үзгәртте. Моннан берничә көн элек кенә гөрләп эшләгән базар­ның бүген инде каркаслары гына утырып калган. Беренче залның түбәсе ишелеп үк төшкән. Базар каршында исә, эшмә­кәрләрнең ярасына тоз салып, янган чүпрәк-чапрак, калайлар аунап ята. Сатучы һәм эшмә­кәрләр­нең күбесе шок хәлен­дә булса да, араларында аек акыл белән эш итәргә тырышучылар бар. Соңгыла­ры складта калган товарларын ташу белән мәш­гуль. “Калган товарларны әлегә хуҗаларның өенә ташып торабыз. Яңа сәүдә ноктасы таба калсалар, яңадан шунда ташыячакбыз. Хәер, аларны кабаттан сатып булачагына шик­ләнәм. Төтен исен, җил­лә­теп, киемнәргә эләккән пычракны ничек чистартып бетереп булсын?!” – ди Җә­милә ханым Солтангулова. Икенче бер эшмәкәр­ләр­ калган товарын таныш-бе­лешләренең сәүдә нокталарына куеп торырга ниятли. Ник дигәндә, яңа сәүдә ноктасын кулга төшерү дә проблемага әверелгән хәзер. Эшмә­кәрләрнең сүзләренә караганда, янәшәдә урнашкан “Бик зур”, “Алтын” базарларында буш сәүдә нокталары бөтенләй калмаган. Дөрес булса, “Адмирал” базарына да эшмә­кәр­ләрдән дилбегә буе чират тезел­гән. “Әрсез­легем генә булышты. Юкса, “Адми­рал”да урын алам ди­мә. Иң беренче чиратта вьетнам, таҗик милләтеннән булганнарга урын бирәләр. Без­не­ке­ләрне бар дип тә белми­ләр”, – дип зарланды эш­мәкәр Резеда Хәбибулли­на. Резеда ха­ным­ның сүзлә­ренә караганда, Вьетнам базарында аренда бәясе кыйм­мәт булса да, сату үз-үзен аклаган. “Ә менә, әй­тик, шул ук “Бик зур”да аренда бәясе күпкә арзанрак булса да, анда барасым килми. Кеше йөрми бит анда, шуңа күрә сату да бармый”, – ди эш­мәкәр. Яңадан торгызылачак Кайтыр юлда каршыма Вьетнам базары җитәкчесе Дао Тхи Кой очрады. Шәһәр башкарма комитетына барышы. Анда базардагы янгын уңаеннан чираттан тыш киңәшмә узарга тиеш. “Әлегә минем төп максат – булган сәүдәгәр һәм эшмәкәр­лә­рем­не саклап калу. Шәһәр башкарма комитетыннан аларга вакытлыча сату итү өчен бе­рәр урын сораячакмын. Ә базарны исә яңадан торгызырга җыенам”, – дип белдерде ул. Дөрес, әлегә ба­зарның искесе урынында булачакмы, әллә инде го­мумән, башка урында урнашачакмы икән­леге билгесез. Дао Тхи Кой да янгын ут төртү нәтиҗәсендә килеп чыккан дип фаразлый. Җитәкче сүзләренә караганда, сәүдә павильоннары гына түгел, бина үзе ими­ниятләштерелмәгән булган. “Янгыннан 800ләп кеше­ зыян күрде. Гомуми матди зыян күләмен якынча бер миллиард сум диеп әйтә алам”, – дип белдерде ул.  Динә ШӘКҮРОВА 150 | 15.10.2014 (полный текст новости)

  • 2014-10-15 04:56 Татарча КВНның иң кызыклы мизгелләре (ВИДЕО)
    15.10.2014 Җәмгыять 9 октябрь Казанда татарча Шаяннар һәм тапкырлар клубы быелгы беренче очрашуын үткәрде. 11 такым катнашкан чарада татар теленә, җырчыларына, сәясәткә кагылышлы мәзәкләр күрсәтелде. ШТК ның 2014 елгы беренче һәм 20нче юбилей сезоны булган очрашуда "Ачыш" бүләгенә Актаныштан килгән "Кисекбшлар" такымы, "Иң яхшы мәзәк" номинациясендә  КАИның "Кара малай" такымы, "Иң яхшы актриса" номинациясендә "Tatarteam" такымы, "Иң яхшы актер" номинациясендә Чаллының ТИСБИ уку йортын вәкиллек иткән "Тәп-тәти" такымы лаек дип табылды. Ярышта өченче урынны КФУ ның "32 август" такымы, икенче урынны Казан Аграр университетыннан "Афәрин" такымы, беренче урынны Мамадыштан "Биш бармак" такымы алды.   Быелгы ШТК беренче очрашуының Гран при бүләген исә Чаллының "Кампи" такымы яулады.   Райнур ШАКИР | 14.10.2014 (полный текст новости)

  • 2014-10-15 04:56 Татар гимназия-интернатында укучы Фәридәгә ашыгыч ярдәм кирәк!
    15.10.2014 Җәмгыять Казан шәһәре 4 нче номерлы татар гимназия-интернатының 10 нчы сыйныфында укучы Сафина Фәридә Фидаил кызын әле бүген генә реанимациядән (ДРКБ) чыгарганнар, хәзерге минутларда ул гомуми терапия палатасында ята. Фәридәнең баш миендә яман шеш тапканнар, һәм кызга мөмкин кадәр тизрәк операция ясау таләп ителә. Кыз баш авыртуына чыдый алмый, уянган хәлдә дә озак вакыт түзә алмый. Фәридәнең исән калуы өчен врачлар белән аның әти-әнисе генә түгел, ә укытучылары белән классташлары, гимназиядә укучы барлык дуслары да зур тырышлык куя. Фәридәнең нык баш авыртуы җәй ахырында билгеле була, ул төрле тикшеренүләр үтә һәм диагнозны ачыклый.  Кызга операция ясарга Германиядә врачлар инде әзер. Иртәгә яисә берсекөнгә аны МЧС вертолеты яисә Германиянең үз вертолеты белән операциягә алып китәчәкләр.    Бу операцияне ясатып Фәридәнең гомерен саклап калу өчен, бөтен мәктәп, кызның туганнары, якыннары акча җыя башлаган. Операциянең төгәл суммасы әле әйтелмәгән, барлык чыгымнар бергә 4-5 миллион сумга чыгасы гына билгеле.   Фәридәнең әти-әнисе, туганнары, классташлары, укытучылары бу язманы укыган һәркемнең читтә калмауларын, операция ясатып кызның гомерен саклап калу өчен мөмкин кадәр тизрәк акчалата ярдәм итүләрен үтенәләр. Әлеге мөрәҗәгать белән безгә Фәридәнең классташ кызлары чыктылар. Алар максималь репост һәм максималь ярдәм сорыйлар.   Акча күчерү өчен банк реквизитлары:   БИК:049205603 Кор.счет.30101810600000000603 ИНН:7707083893 КПП:165502001 Расчетный счет:40817810162264778173  Сафина Зульфия Тимергалиевна (85563)32802   Яндекс кошелёк: 410011368485438 | (полный текст новости)

  • 2014-10-15 04:56 Илһамга мәдхия
    15.10.2014 Мәдәният Филармония Гоголь урамындагы җыйнак кына бинада урнашкан елларны күпләр хәтерлидер әле. Ниндидер бер сихри җир иде ул. Казанның тарихи үзәген би­зәгән ул йорт яныннан узганда, аның ишегалдында көле­шеп-шаярышып сөй­ләш­кән бихисап җырчы­ларны, музыкантларны оч­ратырга, ә инде ишегалдына ук узарга җөрьәт итсәң, филармония ишегеннән чыккач, уңкул якта урнашкан ике генә кешелек “авылча” эскәмиядә Илһам абыйны күрергә була иде. Ул аның яраткан урыны иде бугай. Моннан 15 еллар элек шул эскәмиядә утырып, Ил­һам абыйдан артист мәзәк­ләрен сөйләткәнем дә хәтердә. Тагын бер яраткан урыны – Лядов бакчасындагы бер эскә­мия иде. Гел бер урында утыра иде ул. Аның янына туктап, һәркем сөй­ләшеп утыра, сораулар бирә ала иде. Мине һәрчак табигатьтән зур талантка ия шәхесләрнең шул гадилеге, аралашуга һәрчак ачыклыгы, һаваланмавы сокландырды һәм сокландыра. Илһам абыйга тиздән 80 яшь тулачак. Аның бәһасен аңлаган, бәяләгән татар дөньясы әлеге зур вакыйгага әзерләнә. Җырчының туган кө­не түгәрәк  датага җиткән­­че әле берничә ай вакыт булса да, аңа багышланган чаралар, концертлар башланды инде. Ваһапов фонды Татар дәүләт филармониясе сәхнә­сендә уз­дырган “Илһамга мәдхия” дип аталган җыр кичәсе – шуларның берсе. Татар сәнгать әһелләренә гаять игътибарлы әлеге фонд уздырган чаралар һәрчак югары зәвык, профессиональлек белән аерылып тора. Рифат Фәттахов туплаган команда иҗат ягыннан шактый таләпчән һәм яхшы мәгънәдә нәзберек. Илһам агага багышланган концерт моны тагын бер кат исбатлады.   Зал шыгрым тулы. Татар зыялылары, яшьләр, сәясәт­челәр, җитәкчеләр... Дәрәҗә белән аерылса да, моңга мөнәсәбәте белән охшаш тамашачы беренче авазны кө­тә.   “Атландым да атның, һай, биленә, Өч әйләндем Казан каласын...”   Бу тавышны бер ишет­кәннәрнең аны мәңге оныт­мая­чагы бәхәссез.   Сәхнәдә тере оркестр. Дирижёр таякчыгы югарыга талпына һәм зал “Казан нуры” оркестрының дистә­ләгән уен кораллары авазыннан туплаган “Җырлан­маган әле безнең җыр” көенә күмелә. Илһам ага җырларын мәдхия итеп тамашачыга җиткергән яшьләрне тың­лыйсың да, заман җырчы­ларына карашыбыз артык тәнкыйди икәнлеген аңлый­сың. Тыңлап туймаслык җыр­чылар бар яшьләр арасында. Сиринә Зәйнетдинова башкарган “Сарман”, Ришат Төх­фәтуллинның “Китмә, сан­дугач”ы, тавышында йөзлә­гән кыңгыраулар чылтыраган Гөлсирин Абдуллинаның “Син кайтмадың”ны җырла­вы, Айгөл Хисмәтуллинаның “Сах­ралар”ы, Илһам Вә­ли­евнең “Хушлашырга ашык­ма”, “Ме­нәргә иде Урал тауларына”, “Өнсә авылы көе”... Сокланырлык бит!   Рөстәм Асаев, Илүсә Хуҗина, Марсель Вәгыйзов, Артур Исламов, Фердинанд Сәлахов, Ярамир, “Болгар кызлары”, гармунчы Ринат Вәлиев, “Казан” бию ансамбле – татар халкының иң затлы җыр һәм көй үрнәкләрен, дәртле тыпырдауларны Ил­һам агага мәдхия итеп җиткергән әлеге сәнгать осталарына “Афә­рин!”нән баш­­ка сүзне кем әйтер.   Татарстанның халык шагыйре Разил Вәлиев сәхнәдә “Бер алманы бишкә бүләек” җырының сүзләре ничек туганлыгы хакында сөйлә­гәндә, нигәдер күз алдыма филармония ишегалдындагы теге эс­кәмия килде. Уйлап карасаң,  барлык бөек эшләр дә гади шартларда эшләнә түгелме?! Шагыйрь сөйлә­венчә, татар халкының гимны булырлык әлеге җырның сүзләре дә көт­мәгәндә-уйламаганда туган:   “...Бәхет булып, алма пеште, Бер алманы бишкә, һай, бүләек ...”   Хәзерге яшь шагыйрьләр арасында да яхшылары аз түгел. Бөек җырчыга мәдхия җырларлык тавышлары булган яшь башкаручыларга да замандаш шагыйрьләре бе­лән шундый очраклы, уңыш­лы очрашулар язсын. Татарны данлаучы иҗатчы­лар чыл­быры өзелмәсен.   Сәхнәдә – Илһам Шакиров, янында – татарның иң яхшы баянчылары, “Кара урман”.   “Карадагынай урман, караңгы төн, Яхшы атлар кирәк үтәргә...”   Исән-сау бул, Илһам ага! Бөек җырчыны зурлаган һәркем исән-сау булсын!   "Ватаным Татарстан"  | 14.10.2014 (полный текст новости)

  • 2014-10-15 04:56 Дилбәр Фәиз авариягә эләккән
    15.10.2014 Шоу-бизнес “Болгар радиосы” алып баручысы Дилбәр Фәиз Миллениум күперенә борылганда юл-транспорт һәлакәтенә эләккән. Каты түгел. Төнге эфирдан кайтып барганда, бер машина аның автомобиленә килеп бәрелгән. “Зыяны зур булмаса да, кәефне төшерергә җитә инде,” - ди Дилбәр. Машинаның кузовы бераз янчелгән. Шунысы кызганыч, ак төстәге Nissan Juke автомобилен ул күптән түгел генә ялган. Өр-яңа машина. Яңага кешенең күзе тия диләр. Хак, ахры. Күп кенә автомобиль йөртүчеләр яңа машина алуга авариягә юлыгабыз дип зарланалар. Иронияле очраклылык буенча, Дилбәр “Болгар радиосы”нда автомобильләр турында тапшыру алып бара. Хәзер бу тапшыруда үзе турында да сөйләрлек әйбер булды инде.     Nissan Juke (интернеттан алынган фото)   --- --- | 15.10.2014 (полный текст новости)

  • 2014-10-15 04:56 Айдар Гыймадиев: "Сабантуй" журналы милләтне саклый" (ВИДЕО)
    15.10.2014 Матбугат Октябрь аенда балалар һәм үсмерләр өчен чыгучы "Сабантуй" журналына 90 ел тулды. Туган көн уңаеннан баш мөхәррир Айдар Гыймадиев Азатлыкка биргән әңгәмәдә "Сабантуй"ның балалар аша милләтне сакларга тырышуын әйтте. 90 еллык юбилейны "Сабантуй" журналының унлап кешедән торган редакциясе 10 октябрьдә бер өстәл артына җыелып, чәй мәҗлесе белән үткәреп җибәрде. Баш мөхәррир Айдар Гыймадиев белдергәнчә, купшы бәйрәм чараларына караганда, журналны тарату, күпсанлы укучыларга җиткерү мөһимрәк мәсьәлә. Дөрес, алга таба "Татамедиа" ширкәте белән берлектә истәлекле датага багышланган чаралар да үткәрергә ниятлиләр. Әмма, "Сабантуй"ның бай тарихын истә тотып яңа буынга күрсәтү мәсьәләсе алгы планда кала бирә. 1924 елның 10 октябрендә 1500 данә тираж белән чыга башлаган "Яшь ленинчы" ("Сабантуй") газетасы тарихы белән танышканда, Айдар Гыймадиевтан аның нинди максаттан һәм кемнәр тарафыннан чыгарылуын беләсебез килде. – "Сабантуй" балалар журналына 90 ел тулу, беренче каләмен чарлаган язучылар, шагыйрьләр, журналистлар өчен дә зур вакыйга дип саныйм. Бик күп шәхесләрнең хезмәте кергән газет, бүген ул инде журнал.   Аның чыга башлавы Шәһит Шаммазов дигән кеше белән бәйле. Яшь егет татар балалары өчен гәҗит булдырырга кирәк дип янып йөргән. Иң беренче саннар гарәп имласында чыккан, аннан латин графикасына күчкән. Бу 1941 елга сугышка кадәр булган чор, язмаларның күбесе революцион хәрәкәткә, кулак-буржуазларга каршы көрәшкә багышланган.     – Иң беренче чорларда материалларны кемнәр язган?   – "Сабантуй"ның үзенчәлекле, кызыклы ягы бар, ул гореф-гадәт бүген дә саклана, монда балалар үзләре яза. Бу безнең газета өчен иң кирәкле юнәлеш – балалар иҗаты. Ул өлкән язучылар, журналистлар язганга караганда "Сабантуй" өчен яхшырак иде. Шул вакыттан ул гадәт кереп киткән булган. 1924 елда Мәскәүдә әле балалар газетасы чыкмаган, безнең татарлар монда да алдынгылыкны алганнар. 1925 елда гына "Пионерская правда" дөнья күргән. Әлбәттә, ул пропаганда, дәүләт идеологиясе тарату өчен оештырылган. Соңрак газет күмәкләшү чоры язмалары белән бастырылган.   – Ул вакытта "Сабантуй" күпме тираж белән чыккан? Бөтен республикага таралганмы?   – Республика күләмендә таралган. Ул вакытта тиражлар 100 меңнәр белән исәпләнгән. Әйткәнемчә, ул пропаганда чарасы булган. Сугышка кадәр дә, сугыштан соң да күп тиражлы газет саналган. Икенче бөтендөнья сугышы башлангач, 1941 елда "Сабантуй" чыгудан туктап торган. Анда эшләгән язучы-журналистлар фронтта булганнар. Сугыш бетеп күпмедер вакыттан соң, 1961 елда Венера Ихсанова балалар газетасын яңадан торгызган. Аның чоры – сугыштан соңгы балалар дөньясы, совет чоры белән бәйле язмалар басылган. Инкыйлаб вакытлары белән чагыштырсак, газетада рәсемнәр, фотолар, инфографика арткан. Башка гәҗитләрдән аермалы буларак, язмалардагы баш исемнәрне аерым рәссамнәр буяп, матурлап чыгарган.   – "Сабантуй" газетасы булып ул кайчан үзгәрә, Советлар берлегеннән яңа заманга күчү ничек башкарыла? Ни өчен ул "Сабантуй" дип атала, "Балакаем", "Үсмерләрем-өлгерләрем" түгел?   – Венера Ихсановадан соң Роза Туфитуллова, Роберт Миңнуллин мөхәррир булган. 1991 елда Роберт Миңнуллин чорында "Яшь ленинчы" "Сабантуй" исеме белән чыга башлый. 90нчы еллар, үзгәртеп кору вакытлары, илдәге идеология башка юнәлешкә борыла. "Яшь ленинчы" совет чоры беткәч, татар баласы өчен чыга торган газет милли тәрбия юнәлешен ала. Максат – милләтне саклауга юнәлтү, бүген дә ул шул юнәлешне дәвам иттерә.   "Сабантуй" исеменә күчкәч газета тышкы кыяфәтен үзгәртә, эчтәлеге әйткәнемчә, милли темаларны күтәрә башлый. Ни өчен "Сабантуй" дигәндә, Сабантуй – ул бит милли уен, балаларның көтеп алган бәйрәме. Өлкәннәр өчен кызык булмаса да, сабыйларның иң куанып көтеп алган көне ул. Шуңа күрә, газет та балаларның көтеп алган бәйрәме кебек кабул ителсен иде дип телибез.   Ләлә Гыймадиева чорында, мәсәлән, компьютерлаштыру килә һәм балаларга "Сабантуй"ны тагын да төсле, бәйрәмчә, уеннар белән эшләү мөмкинлеге арта.   – Сез баш мөхәррир булган вакыттан "Сабантуй"да ниләр үзгәрә?   – 2004 елдан мөхәррир вазифасына күчтем, быел минем чорга ун ел. Ун ел элек "Сабантуй"ның беренче рәсми интернет бите пәйда булды. Балаларның активлыгын истә тотып газетның электрон битен тизрәк эшләргә тырыштык. Ул сайт әле дә эшли, әлбәттә инде ачылган вакыттагы түгел. Быелдан башлап газета айга ике тапкыр чыгучы журналга әверелде. Шуңа күрә интернет битне дә әле журнал рәвешенә яраклаштырып яңартырга кирәк.   Әле яңа гына октябрьнең юбилей саны басылды. Анда без бөтен тарихны күрсәтергә тырыштык.   – "Сабантуй"га гына хас әкияти геройлар бармы?   – 1963 елда Шәүкәт абый Галиев тарафыннан тудырылган шук, акыллы малаебыз Шәвәли әле дә яши, ул юбилей санында да төп урынны алды. Башка геройлар халык, Тукай әкиятләреннән. Кызганычка каршы, татар балалары өчен "Маша", "Ну погоди!" кебек популяр татар мультфильмы геройлары юк дәрәҗәсендә. Безнең мультфильм үзе дә әле яралгы хәлендә.   Шуңа да карамастан, безнең журналның рәссамнары, дизайнерлары белән бергә балаларга кызыклы рәсемнәр, комикслар һәм башка инфографик уеннар тәкъдим итеп киләбез. Алга таба "Сабантуй"ның телефон, планшетларга яраклы кушымталарын булдыру планы тора.   Рөстәм ИСХАКЫЙ | 14.10.2014 (полный текст новости)

  • 2014-10-15 04:56 А.Әхмәтгалиева. Мин гашыйк булдым
    15.10.2014 ЯҢА КИТАПЛАР Балалар өчен повесть һәм хикәяләр.         --- --- | 15.10.2014 (полный текст новости)

  • 2014-10-15 04:56 А.Хәсәнов. Бүре баласы Чатан
    15.10.2014 ЯҢА КИТАПЛАР Әлеге китапта урын алган әсәрләрдә Табигать-анабызның бөек казанышы кешеләр һәм җәнлек-җанварлар, кош-кортлар кебек тереклек ияләренең 6ир йөзендә ничек янәшә көн итүләре турында бәян ителә. «Гүзәл табигатебезне саклагыз!» – авторның һәрберебез күңеленә җиткерергә теләгән өндәмәсе әнә шуннан гыйбарәт.           --- --- | 15.10.2014 (полный текст новости)

  • 2014-10-15 04:56 Г. Гыйльманов. Илекәй батыр
    15.10.2014 ЯҢА КИТАПЛАР Язучы, шагыйрь, Татарстан Язучылар берлегенең Абдулла Алиш исемендәге әдәби премиясе лауреаты Галимҗан Гыйльманның әлеге китабында миф, легенда һәм риваятьләргә нигезләнеп язылган әкиятләре туплап бирелә. Г. Гыйльманов – татар халык авыз иҗатыннан килә торган әкият традицияләрен борынгы төрки миф, легенда, риваять һәм хикәят мотивлары белән баетып, әдәбиятның бу өлкәсендә өр-яңа иҗат юнәлеше тудырган язучы. Ул үз әкиятләрендә геройлар язмышын, халыкчан алымнар кулланып, милли рухта хәл итәргә омтыла.   Җыентык әкият укырга яратучы киң катлам укучыларга тәкъдим ителә. Ул шулай ук милли мирас, фольклор белән шөгыльләнүче галимнәрне, аспирантларны, студентларны һәм мәктәп укучыларын да битараф калдырмас дип уйлыйбыз.     --- --- | 15.10.2014 (полный текст новости)

  • 2014-10-15 04:56 Г. Мансурова. Уйный-уйный үсәбез
    15.10.2014 ЯҢА КИТАПЛАР Балалар өчен уеннар.                 --- --- | 15.10.2014 (полный текст новости)

  • 2014-10-15 04:56 Хатыйп Миңнегулов. Иҗади гамəлле шəхеслəр
    15.10.2014 ЯҢА КИТАПЛАР Күренекле галим Хатыйп Миңнегуловның бу китабына соңгы өч-дүрт елда язган мәкаләләре, доклад-чыгышлары, юлъязмалары тупланган. Аларда татар әдәбиятының, милләт яшәешенең төрле мәсьәләләре, Г. Исхакый, Г. Тукай, М. Гафури, Ф. Кәрими кебек классикларыбызның иҗади эшчәнлекләре, аерым төрки әдипләре, шулай ук халкыбызның башка кавемнәр белән рухи-мәдәни багланышлары яктыртыла. Җыентыкта хәзерге татар сүз сәнгатенә дә шактый урын бирелә. Китап киң катлау укучыларга тәкъдим ителә.       --- --- | 15.10.2014 (полный текст новости)

  • 2014-10-15 04:56 Л. Шагыйрьҗан. Кәрәз төбе каты бал...
    15.10.2014 ЯҢА КИТАПЛАР Татарстан Республикасының Г. Тукай исемендәге Дәүләт премиясе лауреаты, шагыйрә Лена Шагыйрьҗанның бу китабына, нигездә, соңгы 10–13 ел дәвамында иҗат ителгән әсәрләре туплап бирелде. Җыентыкка кертелгән шигырьләрнең тематикасы бик киң. Автор Ватан, туган тел, милләт турында эчке бер горурлык һәм уйланулар уята торган әсәрләре белән игътибарны җәлеп итә. Гражданлык лирикасы, шәхси кичерешләр дә китапны үзенчәлекле итә.     --- --- | 15.10.2014 (полный текст новости)

  • 2014-10-15 04:56 М. Җәлил. Сайланма әсәрләр
    15.10.2014 ЯҢА КИТАПЛАР Әлеге китапта татар халкының бөек каһарман-шагыйре, Советлар Союзы Герое, Ленин премиясе лауреаты Муса Җәлил иҗатыннан иң яхшы шигъри үрнәкләр оригиналда һәм рус теленә тәрҗемәдә тәкъдим ителә. Җыентык киң катлам укучыларга адресланган.             --- --- | 15.10.2014 (полный текст новости)

  • 2014-10-15 04:56 Р. Курамшин. Балачак бәйрәмнәре
    15.10.2014 ЯҢА КИТАПЛАР Күренекле баянчы, композитор, Татарстан Республикасының халык артисты Рамил Курамшинның бу җыентыгына балалар өчен төрле елларда иҗат ителгән җырлары туплап бирелә.                       --- --- | 15.10.2014 (полный текст новости)

  • 2014-10-15 04:56 Р. Мозаффаров. Камиллеккә ирешү юллары
    15.10.2014 ЯҢА КИТАПЛАР Бу хезмәт Татарстанның Г. Тукай һәм Россиянең М. Горький исемендәге Дәүләт премияләре лауреаты, Татарстанның халык шагыйре Сибгат Хәкимнең иҗат лабораториясен өйрәнүгә багышлана. Басма мирас һәм шәхси архив материалларына нигезләнеп, әдипнең иҗат барышы, язучылык хезмәтендәге үзенчәлекләре, әдәби осталыгы һәм аңа ирешү юллары яктыртыла.             --- --- | 15.10.2014 (полный текст новости)

  • 2014-10-15 04:56 Р. Мөхәммәтшин. Бүре мин
    15.10.2014 ЯҢА КИТАПЛАР Әлеге китапка шагыйрьнең соңгы елларда иҗат ителгән шигырьләре һәм поэмалары туплап бирелде.               --- --- | 15.10.2014 (полный текст новости)

  • 2014-10-15 04:56 Р. Мостафин. Һәммәсен исемләп искә алыйк
    15.10.2014 ЯҢА КИТАПЛАР Рафаэль Мостафинның бу китабы үзенең үтә кырыс, ачыктан-ачык, ә кайчак хәтта бик авыр хакыйкатьне ачуы белән күңелне тетрәндерә. 80 нче еллар ахырында ул, җәй айларын КГБ архивында үткәреп, репрессияләнгән татар әдипләренә кагылышлы документларны өйрәнә. Шул көннәрдә ул үзен начар хис итүе, кәефе кырылуы, күкрәге чәнчеп, йокысы качуы турында яза. Әмма китап эшләнеп бетә. Анда Сталин репрессияләре корбаннары һәм, кызганыч ки, хезмәттәшләренә яла яккан әдәбиятчыларның исемнәре, кылган гамәлләре дә бәян ителә. Рус, татар, инглиз телләрендә нәшер ителгән әлеге китап беркемне дә битараф калдырмас дип өметләнәбез.          --- --- | 15.10.2014 (полный текст новости)

  • 2014-10-15 04:56 Без Януковичтан ким мәллә?
    15.10.2014 Авыл Көз көне умарталыкта бал кортларын күзәткәнегез бармы? Әнә, ике эшче корт үзләреннән хәйран зур гәүдәле соры кортны ике канатыннан эләктереп алганнар да, баскыч башына өстерәп чыгарганнар һәм җиргә ыргытып маташалар. Шул рәвешле эшче кортлар сентябрь ахырына ояда бер генә соры кортны да калдырмыйлар. Эшче кортлар җәй көне берничә йөзгә җитүче, хәтта аннан да артып китүче соры кортларны көзгә кергәч, бер почмакка кысрыклап, бер атна тирәсе ач тоталар һәм тегеләр хәлсезләнгәч, тышка чыгарып ташлыйлар. Корт гаиләсендә ана кортның бары тик берәү генә булганын беләбез. Эшче кортлар төп көчне тәшкил итә. Соры кортлар – ата кортлар. Әмма аталану өчен аларның меңнән бере генә файдаланыла. Чөнки ана корт үз гомерендә бары тик бер генә мәртәбә аталана. Соры кортлар ояда бернинди хезмәт тә башкармый дип саныйлар. Ә яшәү өчен балны алар эшче кортка караганда биш тапкыр күбрәк ашыйлар – гәүдә зур бит. Шунлыктан кайбер умартачылар, күреп алуга, соры корт күзәнәкләрен пычак белән кисеп ташлыйлар. Галимнәр шундый тәҗрибә ясаганнар. Көчләре тигез булган ике төркем корт гаиләсе алганнар. Беренче төркемдә соры кортларны булдырмыйча, аларның күзәнәкләрен кисеп, юк итеп барганнар. Икенче төркемдәге соры кортларга тимәгәннәр. Нинди нәтиҗәгә ирешкәннәрме? Соры кортлары калмаган гаиләдә бал табышы сизелерлек әз чыккан. Нәтиҗә: берни эшләмичә ашап кына ятсалар да, соры кортларны юк итәргә ярамый. Алар гаиләне эшкә дәртләндереп, эшче кортларга “команда биреп” торалар булса кирәк. Моңарчы гаиләдә “команда бирүче” ролен ана корт башкара дип саналган. Умарта гаиләсендә эш бүленгән. Яшьрәкләре күзәнәкләрне чистарта, бала карый (личинкаларны ашата). Үсә төшкәннәре корт икмәге (чаршын) хәзерли, нектарны җилләтеп балның дымлылыгын киметә, күзәнәктәге балны берсеннән икенчесенә күчерә, бал өлгергәч аны пичәтләп-ябып куя. Өченчеләре ишек төбендә сакта тора, дошман һәм каракларны кертми. Кесәсенә нектар тутырып, хәлдән таеп, баскыч төбенә килеп төшкән чит корт башын иеп, борынын тактага төртә. Сакчылар андый юлаучыны җитәкләп алып керәләр һәм табышын бушатып, матур итеп озатып җибәрәләр. Разведчик кортлар сәфәрдән кайткач, табышның кайсы урында икәнен нектар яки чәчәк серкәсе җыючыларга хәбәр итәләр: кәрәз өстендә сигезле цифр ясап бииләр. Сигезленең симметрия күчәре – юнәлешне, ә бию тизлеге ераклыкны аңлата. Нектар җыючы кортлар кояшка һәм җирнең магнит кырына карап ориентлаша. Умарта ризыклары Умарта кортлары җитештергән продукция табигать байлыгы. Ул мең төрле авырудан дәва. Балның шифалы үзлекләрен санап тормыйм. Шуны гына искәртәм: кайнап суынган бер стакан суга бер бал кашыгы балны эретеп, ач карынга эчү венага глюкоза кадатуга тиң диләр. Халык медицинасында тома балавыз (аны корт җилеме дип тә йөртәләр, урысчасы – прополис) үпкә чирләрен, ашказаны ярасын, бавыр авыруын дәвалауда һәм башка күп төрле максатларда кулланыла. Даруханәләрдә сатыла торган тома балавызның спиртлы төнәтмәсе ун процентлы гына. Һәвәскәр умартачылар мондый төнәтмәне аракыда егерме процентлы итеп, яисә спиртлы катнашма кертмичә (шулай ук егерме процентлы) сары майда ясыйлар. Мондые авызга кабарга да уңайлы, тышкы яраларны дәваларга да кулай. Рам өстендә торып, тома балавызга катып беткән киндерне пар өстендә җылытып, сызлаган урыннарга куялар. Кортлар умартада тома балавыз белән ярыкларны сылыйлар. Умартада ул күп булмый. Аны оядан тулаем кырып алырга киңәш ителми. Төрле авыруларны кертмәү өчен кирәк ул. Кортлар аякларына чорнап чәчәк серкәсе җыялар. Аның өстенә бал коеп корт икмәге ясыйлар. Анысы балалар (личинкалар) үстерү өчен кулланыла. Оста умартачылар үзләренә дәвалану максатында чәчәк серкәсе дә җыялар. Дару сыйфатында чәчәк серкәсе (пыльца), чаршыны (перга) кибетләрдә сатыла. Шулай да умартачылык продукцияләреннән иң кадерлесе ана сөтедер, мөгаен. Ул ана казаны төбендә, күч аеру чорында табыла. Күп булмый. Шундый сөтне ашап үскәнлектән, корт анасы озак яши. Ана сөте (маточное молоко) кушып ясалган дару төймәләре “апилак” дип атала һәм даруханәләрдә сатыла. Ул нык хәлсезләнгән авыруларны аякка бастыру, гомерне озайту, сабый балаларны ныгыту максатында кулланыла. Корт анасы сөтен гади шартларда озак саклап булмый. Күпчелек умартачылар артык ана казанын күргәндә, аны бәләкәй калакчык белән алып, авызларына кабалар. Күбрәк җыю мөмкинлеге булганда, ана сөтен сыек бал белән болгатып, ягъни консервалап куярга кирәк. Бал белән катнаштырылган ризык тиз генә бозылмый. Подмор, забур, гомогенат, винивет... Корт агуы белән дәвалану да бик күптәннән билгеле. Корт агуы кушып ясалган кремнар яки мазьлар куллануны кемдер буыннар сызлаганда отышлы дип саный. Икенчеләргә ул килешми. Тәнне турыдан-туры чактыру ысулын кулланучылар да бар. Аллергия булмаганда, бу эш катлаулы түгел. Умарта каршына утырасың да, махсус эскәк белән кортны тотып аласың. Тәннең врач кушкан урынына куеп, бәләкәй стакан белән каплыйсың. Чакканын көтәргә кирәк. Чактыруны көн саен бергә арттыралар. Үлгән кортлар (подмор) төнәтмәсе белән дәвалану турында каләмдәшебез Фәрит Вафин “Үлгән корт дәвалый” дигән мәкаләсендә (“Т.Я.”, 5 июль) җентекләп язды. Бу ысул XXI гасырда гына кулланыла башлады дип беләм. Соңгы елларда дәвалану өчен умартачылык матдәләренең башка төрләре дә файдаланыла башлады. Шуларның берсе – забур. Бал бакканда без пичәтләнгән кәрәзне кайнар пычак белән уеп алабыз. Менә шул кәрәзне банкага тутырып куялар һәм дәва итеп файдаланалар. Аның составы нигездә балдан һәм балавыздан тора. Өлешчә тома балавыз һәм чәчәк серкәсе дә катнашкан булырга мөмкин. Соңгы елларда умартадан гомогенат җыю тәртибе керде. Бу – соры корт сөте (трутневое молоко). Эшче кортлар май аенда соры кортлар өчен гадәтидән зуррак булган күзәнәкләр үрә. Ана корт бу күзәнәкләргә аталанмаган күкәй сала. Өч көннән күкәйдән личинка чыга. Эшче кортлар әлеге личинкаларны ана сөте, корт икмәге белән туендырып торалар. Янә алты көннән личинка зурая, личинкалы күзәнәкне эшче кортлар пичәтләп куя. Тагын 16 көннән кәрәз капкачын ачып, соры корт чыга. Соры корт сөте алу өчен 24 көнне көтәргә кирәкми. Күкәй салып 9-10 көн үткәч, ягъни, личинка үскән һәм әлегә ачык яки яңа гына пичәтләнгән чорда, кәрәзнең шул өлешен кисеп алалар һәм марляга төреп кысалар. Личинкаларны эскәк белән генә җыйсаң да була. Кысканда алардан ак төстәге сыеклык чыга. Гомогенат менә шул инде. Аны күп итеп җитештергәндә зур күзәнәкле махсус рамнар, кысу өчен махсус кыскычлар кулланыла. Гомогенат составында витаминнар, аминокислоталар, микроэлементлар, ферментлар һәм башка биостимуляторлар бар дип язалар. Интернетта 10 грамм гомогенат 300 сум тора диелгән. Файдалы әлеге сыекчаны өй шартларында балга кушып саклап буладыр дип уйлыйм. Искергән кәрәзләрне эретеп балавыз алганда пресс астында балавыз чүбе (мерва) кала. Аның бәясе бик түбән. Гадәттә аны ташлыйлар. Берничә ел элек Казан галимнәре шул балавыз чүбеннән кошчылык өчен кыйммәтле биологик актив өстәмә (БАД) ясау технологиясен уйлап таптылар. Аны “Винивет” дип атадылар. Мервадан ясалган әлеге БАД чебиләрне тиз үстерә, тавыкларның күкәй салуларын яхшырта икән. Винивет Питрәчтәге кошчылык комбинатында сынау үткән, лицензия алынган. Кореялылар бу технологияне өйрәнү өчен Казанга килгән. Өй шартларында әлеге балавыз чүбен киптереп, иттарткычтан чыгарып тавык-чебеш азыгына кушып була, минемчә. Чөнки аның составында тома балавыз да, чәчәк серкәсе дә, башка стимуляторлар да бар. Умарта ятагы Тагын бер яңалык. Умартачыларның озын гомерле булуы билгеле. Моның сәбәбе системалы рәвештә бал ашаудан гына түгел. Умарта эчендәге һаваны еш сулау организмга бик файдалы. Хәзер мондый һаваны умартачы булмаган кеше дә сулый ала. Моның өчен ике яки өч баш умарта алына, ояларның капкачлары салдырыла һәм оя өсләре тимер челтәр белән каплана. Умарталар өстенә тактадан кеше кереп ятарлык ябык ятак ясап куела. Ятакның аскы өлешендәге тишемнәр оя өстенә тоташтырыла. Шулай умарта һавасы ятакка тулып тора. Корт гаиләләре гадәттәгечә эшли. Ятакка керү ишеге умарталарның арткы ягында булырга тиеш. Ятакка чишенеп кереп яткан кешенең авыз-борыны гына түгел, бөтен гәүдәсе шифалы һава сулый. Аңлашыладыр, ятакка бал кортлары керә алмый, тавышлары гына ишетелеп тора. Мондый умарта ятаклары киләчәктә шифаханәләрдә киң кулланыш табарга мөмкин. Матбугатта: “Җәй көне тәхетеннән чыгып качкан Украина президенты Янукович умарта ятагында сәламәтлеген ныгыта”, – дип яздылар. Без Януковичтан киммени?   Рәфхәт ЗАРИПОВ | (полный текст новости)

  • 2014-10-15 01:00 «Үлем сатам! Кем ала?»
    14.10.2014 Җәмгыять Берничә көн элек Уфада бер кыз тугызынчы каттан сикергән... Моңа Россиядә кабат тамыр җәя башлаган наркотик сәбәпче, ди. Аның атамасы да модалы, колакка да ятышлы, нәкъ яшьләр эчәргә ярата торган газлы су кебек – спайс. Җисеме генә түгел, исеме дә «модный» булып чыкты: әлеге наркотикны тартып, Россиядә күпме кеше агуланып хастаханәдә ята, ә күпмесе инде башка беркайчан да берни дә татый алмаячак... Фани дөньядан китеп барды андыйлар. «Тыелган алма» көзен өлгерә   Спайсны икенче төрле синтетик наркотик, тарта торган катнашма дип атыйлар. Аны үлән белән химик матдәләрне кушып ясыйлар. Тәэсир көче марихуананыкы белән бер. Спайсны тәүге тапкыр Европа илләрендә, ислемай дигән булып, 2004 елдан интернет-кибет аша сата башлаганнар.   Спайс Европадан Россиягә дә җәһәт кенә күпер салды. Роспотребнадзор кушуы буенча Россия медицина фәннәре академиясенең туклану институты спайска экспертиза ясап, психоактив матдәләр барлыгын ачыклады. Нәтиҗә буларак, 2009 елның 31 декабрендә составына «шалфей предсказатель», «гавайская роза» һәм «голубой лотос» үсемлекләре кергән тарта торган катнашмаларны тыелган наркотик матдәләргә тиңләгәннәр.   Спайсны Россиядә, Америкада һәм күп кенә Европа берлеге илләрендә тыйдылар. Әмма котылу сөенече озакка сузылмады. Тыелган «алма» быел көз башында кабат тамыр җибәрде Россия җиренә. Тыелган әйберне сатучы һәрвакыт табыла инде ул. Әйтик, шушы көннәрдә генә безнең белән чиктәш төбәкләр – Чувашия белән Башкортстанда яшәүче берничә кешедә бик күп тарта торган катнашма тапканнар. Тәмле конфетлары белән дан тоткан Чабаксарда да 80 кеше спайс тартып агуланган, берсе хәтта җан тәслим кылган. Бу язмада «хәтта» дигән кисәкчәне еш очратырсыз әле.   Башкортстанның дәүләт наркоконтроле матбугат хезмәте хәбәр итүенчә, республикада 29 сентябрьдән 7 октябрьгә 47 кеше спайс тартып агуланган. Җитмәсә, шуларның икесе – балигълык яшенә дә җитмәгән балалар!   Себердә дә халык кырылып спайс тарта. Сургутта наркоманнарны хастаханәгә хәтта урамнан ук алып керәләр, кайберләре клиник үлем хәлендә, ди.   Владимирда спайс – бер кешене, күршеләребез Кировта биш кешене теге дөньяга алып киткән. Ханты-Манси автоном округында аның тозагына 200ләп кеше эләккән.   Биш бала анасы наркотик саткан!   Атна башында Наркотикларга каршы дәүләт комитеты утырышында Наркотиклар әйләнешен контрольдә тоту буенча федераль хезмәт директоры Виктор Иванов хәбәр иткәнчә, Россиядә 25 кеше спайс тартып «мәрхүмнәр» сафына күчкән, 700 кеше агуланган. Тарта торган катнашмалар Россиягә Көньяк-Көнчыгыш Азиядән кертелгән дигән фараз бар. Әмма шунысы хикмәт – үлем‑китем очракларына китергән наркотик тыелганнар исемлегендә юк, ягъни аны теләсә кем – син дә, мин дә сатып алырга мөмкин. Дәүләт Думасы да бу уңайдан бик тиз сискәнеп, Россиядә тарта торган синтетик катнашмалар әйләнешен тыя торган закон проектын әзерләү белән мәшгуль. Баксаң, спайсның формуласын гел үзгәртеп торалар, шуңа да һәр яңа формуланы тыелганнар исемлегенә кертү өчен шактый вакыт кирәк икән.   Виктор Иванов утырышта әйткәнчә, тиз арада спайс сатучыларның эзенә төшеп, сату юлларын ачыклап, «спайс-эпидемия» туктатылган. Наркотиклар әйләнешен контрольдә тоту буенча федераль хезмәтнең Татарстан буенча идарәсе матбугат хезмәте белгече Евгения Дубровная хәбәр итүенчә, республикада дүрт ел эчендә 80нән артык синтетик наркотик ачыкланып, барысы да тыелган. Быел гына да синтетик наркотик таратучыларга карата 400 җинаять эше кузгатылган.   2014 ел башыннан бүгенгәчә Татарстанда спайс тартып үлгән кеше юк диләр. Аның каравы сатучыларны эләктереп кенә торалар. Әйтик, 25 яшьлек ир 27 яшьлек хатын белән бергә Түбән Камада спайсны күпләп сатарга җыенып йөргәннәр. Криминаль бизнес корырга җыенучыларга, наркотик матдәләр саклаган өчен, моңарчы да җинаять эше кузгатылган булган. Шунысы игътибарга лаек: спайс сатсалар да, нинди коточкыч зыян китергәнен белеп, үзләре кулланмаган. Кешеләрне гүргә кертергә җыенулары өчен яшьләр 20 елга кадәр иректән мәхрүм ителергә мөмкин.   Яшел Үзәндә 37 яшьлек биш балалы ана (олысына 17 яшь, кечкенәсенә биш яшь тә тулмаган) киоскта идән астыннан гына тыелган матдәләр сатып яткан. Баксаң, балаларын да юньләп карамаган, шуңа да өч баласына карата ана булу хокукларыннан мәхрүм ителгән. Пырдымсыз хатынның ниләр эшләп ятуын наркоконтрольнең Татарстандагы «ышаныч телефоны»на шалтыратып хәбәр иткәннәр. Сатучының фатирында электрон үлчәү белән тыелган матдәләрне тутыру өчен махсус пакетиклар да табылган.   Чаллыда 22 яшьлек автомәктәп инструкторы барысын да уздырган: арендага алынган фатирда наркотик лабораториясе булдырып, төрле матдәләрне әвеш‑тәвеш китереп, тарта торган катнашмалар ясап яткан. Аннары шуларны күпләп саткан. Лабораториядә 130 грамм наркотик табылган, аңардан 14 мең (!) доза тарта торган катнашма ясап булыр иде.   Аяк-куллары канга батса да   Наркотиклар әйләнешен контрольдә тоту буенча федераль хезмәт директоры киңәшчесе Михаил Габрильянц әйтүенчә, Россиягә кертелгән спайслар шулкадәр көчле, бер тартуда ук ул кешене аяктан ега. Исән калучылар нәрсә булганын сөйли дә алмый, хәтерләре җуела.   Интернетта спайс тарткан кешеләрнең видеолары да бар. Әйтик, бер егет үзен асфальтта йөзгән кебек хис итә. Аяк-куллары канга батса да, ул моңа игътибар да итми. Ә бер кыз шултиклем эсселәгән, хәтта мәктәп ишегалдында йөзләгән кеше күз алдында, җитмәсә, салкын көнне, чишенә башлый.   Россиядә спайсларны героинга караганда 1,5 тапкыр күбрәк сатып алалар. Интернет аша яки кайбер шәһәрләрдә «порох» яки «дым» дигән язу астында телефон номеры сырланган була. Еш кына андый игъланнар уку йортлары янында очрый. Владимир шәһәрендә «Трезвый город» хәрәкәте активистлары андый шикле игъланнарны бетереп йөри икән.   – Социаль челтәрләрдә безнең төркемдә кеше кайда нинди язу күргәне турында хәбәр язып калдыра. Без бөтен мәгълүматны барлыйбыз да кич буе буяп йөрибез, – диде волонтер Сергей Елфимов.   Волонтерларның күбесе – элекке наркоманнар. Алар ярдәме белән хокук сакчылары наркотик сатучылар эзенә төшкән.   Татарстанның наркология диспансеры баш табибы урынбасары Степан Криницкий әйтүенчә, аларга мөрәҗәгать итүче наркоманнарның яртысы диярлек – спайска бәйлелеге булганнар. Андый кешенең беренчел симптомы – үз‑үзен адекват тотмау. Баксаң, спайска булган бәйлелекне бетереп булмый, туктатып кына була икән. Чөнки спайс – наркотикның бер төре генә.   – Дәваланучылар арасында ирләр күбрәк, әти‑әнисе кулыннан җитәкләп алып килгән мәктәп укучылары да бар. Әгәр кеше үз акылында түгел икән, аны үз акылына килгәнче, гадәттә, бер ай диспансерда дәвалыйбыз. Аннары ул кеше реабилитацияне табиблар янына килеп йөреп кенә үтә, – диде ул.   Баш мие белән түлисе   Спайс тарту, беренче чиратта, психикага зыянлы. Аны еш кулланганда, галлюцинацияләр барлыкка килә, ягъни күз алдында хәшәрәтләр йөгерешә, кешенең тәгәрмәч астына яки тәрәзәдән ташланасы килә. Шулай ук укшыта, коточкыч курку барлыкка килә. Психика гына түгел, үпкә, бавыр кебек органнар да әкренләп сафтан чыга. Ә менә иң зур һөҗүмне спайс баш миенә ясый. Баш миендәге капиллярлар, агуны «үзәк»кә үткәрмәс өчен, кинәт йомарлана. Нәтиҗәдә, баш миенә кислород үтеп керми. Шушы күренеш аркасында кеше үзен гамьcез итеп хис итә башлый. Әмма берничә мизгеллек рәхәтлек өчен баш миең белән түлисе була бит...   Спайс тарткан хатын-кызлар бала таба алмаска мөмкин, ирләрнең потенциясе кими... Кыскасы, кеше «яшелчә»гә әйләнә. Әмма иң куркынычы – спайс тартып караган кешенең тагы да җитдирәк наркотикларга аппетиты ачыла.   Әгәр сез спайс, наркотикларның кайда сатылганын белсәгез, кичекмәстән Казандагы «ышаныч телефоны»на шалтыратыгыз: (843) 273-43-45. Шулай ук Наркотиклар әйләнешен контрольдә тоту буенча федераль хезмәтнең Татарстан буенча идарәсенә интернет аша мөрәҗәгать итәргә була: http://ufskn.tatarstan.ru.   Наркоконтрольнең Татарстан районнарындагы «ышаныч телефоннары»:   Әлмәт – (8553) 45-26-94 Бөгелмә – (85594) 4-22-50 Алабуга – (85557) 3-97-70, 3-28-52 Яшел Үзән – (84371) 5-55-00 Чаллы – (8552) 56-29-50, 54-06-89 Түбән Кама – (8555) 39-18-90   Шалтыратулар аноним рәвештә кабул ителә, ягъни сезнең кем икәнлекне берәү дә, хәтта шалтыратуны кабул итүче кеше дә белмәячәк. Линар ЗАКИРОВ | (полный текст новости)

  • 2014-10-15 01:00 Үзе бәхетсез ана баласын бәхетле итә алмый
    14.10.2014 Медицина Сабыйның кинәт аз гына йөткереп куюы да безне, ата-аналарны борчуга сала. Тизрәк чарасын күрергә ашыгабыз. Ләкин авыру бирешмәсә, нәтиҗә күренмәсә, авыр хәлгә тарыган ата-анага нишләргә? Бала язмышы өчен җаны-тәне белән борчылудан, тынгысызлыктан ничек арынырга? Тормышны ничек дәвам итәргә? “Авыру бала гаилә ныклыгын сыный” “Үзе бәхетсез ана баласын бәхетле итә алмый, – ди Республика балалар клиник хастаханәсенең психология бүлеге җитәкчесе, югары категорияле психолог Лилия Горохова. – Ә моның өчен ул балага гына түгел, иренә, туганнарына, иптәшләренә, җәмгыятькә кирәкле булуын тоеп яшәргә тиеш. Тормыш бит әле бала авыруы белән генә тукталып калмый.    Сөекле баласына инвалид тамгасы куелуын ана авыр кичерә. Хәер, ул гына түгел, баланың әтисе, аның якын туганнары өчен дә бу зур фаҗига. Алар балаларының гарип булуына күңеле белән ышанмый хәтта. Хәлнең асылына төшенгәч, депрессиянең агрессив төренә бирелергә мөмкиннәр. Ә агрессия ике төрле: эчтә җыелып килгәне һәм тышка бәреп чыга торганы була. Кайгысын эченә җыйган ата-ана баланың саусызлыгында үзен гаепли. Тора-бара гаиләдә ызгыш-талаш гадәти күренешкә әйләнә. Әмма ата-анасының низаглы мөнәсәбәтен күреп үсү саусыз гына түгел, сәламәт бала өчен дә җиңел түгел. Көчле авыруга каршы торып, авырлыкларда гаиләләрен саклап кала алганнар киләчәктә тагын да бердәм һәм дус яши”.   “Эшләүче әниләр – беренче ярдәмчеләребез”   Казанның 16нчы балалар бакчасында аерым коррекцион төркемнәр эшли. Биредә шикәр авырулы һәм терәк-хәрәкәт аппараты авыруларыннан интегүче сабыйлар тәрбияләнә. Тәрбияче Татьяна Мөхәммәтҗанова әйтүенчә, кайбер ата-аналар авыру бала белән нык шөгыльләнә, табибларга йөртә, кечкенә генә үзгәрешкә дә сөенә. Алар сабыйларының балалар бакчасында ничек көн үткәрүе, кем белән уйнавы, нәрсә һәм күпме ашавы белән дә кызыксынырга онытмый. Икенчеләр исә, баланы бакчага китерү белән тизрәк чыгып китү ягын карый, үз кайгысыннан һәм йөрәк авыртуыннан качарга тели. “Сабый биредә нык күзәтү астында, шуңа күпмедер вакытка гына булса да проблеманы онытып торырга, яңа көч туплап тормышны дәвам итәргә мөмкинлек бар, дигән сүз, – ди тәрбияче. – Эшкә чыккан аналар, гадәттә, коткыга бирелми, алар оптимист һәм эмоциональ яктан тотрыклы. Әлеге сыйфатлар балаларында да ачык чагыла. Шуңа өстәп, ананың эшләве матди яктан гаиләгә өстәмә керем булуын да онытмаска кирәк. Ә бу, үз чиратында, диңгезгә барып кайту, өстәмә түләүле дәвалау курслары узарга мөмкинлек. Эшләүче әниләр – тәрбиячеләрнең беренче ярдәмчеләре дә. Күргәзмәгә дип балалары белән бергә кул эшләре ясыйлар, бәйрәм алдыннан актлар залын бизиләр, баласына шигырен дә ятлатырга вакыт табалар. Бу төркемгә йөргән һәр бала яхшы сөйләшә алмый бит. Ата-ана сабыеның җәмгыятьтә “артык” булып яшәвен теләми, аның бу тормышта үз урынын табуы турында хыяллана”.    Эшме, баламы?   Сәламәтлекләре чикле сабыйларны тәрбияләү, дәвалау, укыту буенча  бүген Татарстанда киң күләмдә күп эшләр башкарыла. Андый балаларның аналарын да эшкә урнаштыру мәсьәләсе көн кадагына куелды. Моның өчен ТР Министрлар Кабинетының “Үзенчәлекле бала әнисенә ярдәмгә” дип исемләнгән махсус проекты эшли башлады. Шуңа таянып, «ТИСБИ» Идарә Университетының Даими белем бирү институты нигезендә, 22 әни инде яңа һөнәр алуга иреште. Директор Валентина Парубина билгеләвенчә, бу әниләргә һөнәрләрне үзләренә сайларга мөмкинлек бирелгән. Күбесе бухгалтер һәм кече эшмәкәрлек буенча белем туплаган инде. “Авыру бала белән өйдә утырган ана өчен вакыт бик кадерле әйбер. Әлеге һөнәрләрнең шактый гына уңайлы яклары бар. Әйтик, ярты көн эшләү, эшне өйдә башкара алу, гаилә бизнесын ачу мөмкинлеге һ.б. Хатын-кыз инвалид бала тәрбияләсә дә, бала караучы гына булып калмый. Үзенең җәмгыятькә файдалы, кирәкле булуын тоеп яшәргә тиеш”, – ди ул.     Казанның “Ышаныч” җирле инвалидлар оешмасы ТИСБИ белән килешү нигезендә, бу әниләргә яраклы эш таба, аларны эшкә урнаштыра. Әмма җитәкче урынбасары Родион Калашников билгеләвенчә, әлеге әниләрне эшкә урнаштыру – авыр мәсьәлә. Чөнки инвалид бала тәрбияләүче әниләр бала белән күбрәк вакыт бергә булырга тели, моны эштән өстен куя.    Ата-аналарга киңәшләр   “Мөнәсәбәтне генә үзгәртергә кирәк”   Лилия Горохова, психолог:   1. Үзеңне газаплаган халәтне үзгәртә алмасаң, аңа карата мөнәсәбәтеңне үзгәртеп кара, диләр. Әгәр бала авыруын төзәтеп булмаслык кайгы дип кабул итәсез икән, әлбәттә, сез шул кайгыда яшиячәксез. Авыруның ни өчен гаиләгә, балага бирелгәнен түгел, ә безне нәрсәгә өйрәтү өчен җибәрелгәнен уйларга кирәк.  2. Балаларга карата “инвалид” сүзен кулланудан качабыз, “мөмкинлекләре чикле”, “әлегә мөмкинлекләре ачылмаган балалар”, дибез. Гадәти тормышта ачылмаган мөмкинлекләр киләчәктә башка яктан ачылырга мөмкин.  3. Бәхетсез ананың баласы берничек тә бәхетле була алмый. Бала әнисе белән горурланып яшәсен!  4. Сәламәтлеге чикле баланы тәрбияләү алымнары сау-сәламәт сабыйныкыннан әлләни аерылмаска тиеш. Баланы артык иркәләргә, аңа үзеңне тулысынча корбан итәргә кирәкми. Аның мөмкинлекләреннән чыгып, эш кушыгыз, гаиләдә ул башкара алырдай вазыйфалар билгеләнсен.    Нинди ташламалар каралган?   * 18 яшькәчә инвалид баласы булган, эшләүче ата-ана үз ризалыгыннан башка өстәмә хезмәткә билгеләнә һәм командировкага җибәрелә алмый.  * Андый ата-ананың эшеннән елга бер мәртәбә 14 көнлек өстәмә түләүсез ял алырга хакы бар.  * Алар җитәкче белән килешү нигезендә, ярты көн генә дә эшли ала.  * Ул аена 4 көн күләмендә өстәмә түләүле ял алырга хокуклы.  * Тумыштан инвалид бала тәрбияләгән ана 50 яшьтән пенсиягә чыгарга хокуклы. Моның өчен баланы 8 яшькәчә тәрбияләргә һәм хезмәт стажы 15 елдан да ким булмаска тиеш.  * Инвалид балалар бакчага чиратсыз кабул ителә. * Әгәр сабый балалар бакчасына йөрсә, ата-анасы аның өчен бөтен түләүләрдән дә азат ителә.  * Мәктәпкә барып укырга мөмкинлеге булмаган очракта, инвалид балага белем өйдә бирелә.     Сан   Авыру бала тәрбияләүче барлык гаиләләрнең өчтән бере таркала.   Белешмә   Мөмкинлекләре чикле сабыйлар балалар бакчаларына медицина комиссиясе тикшерүе нәтиҗәләре буенча юллама белән урнаштырыла. Татарстан буенча авыру балаларны кабул итүче шактый гына махсус балалар бакчалары эшләп килә.    1. Кимчелекле сөйләмле балалар өчен махсус оештырылган 380 балалар бакчасында бүгенге көндә 12 меңнән артык сабый тәрбияләнә. 2. Күзләре начар күргән 1 меңнән артык сабый махсус 12 балалар бакчасына йөри. 3. Начар ишетүче 13 сабый 1 махсус балалар бакчасында тәрбияләнә. 4. Фикерләү сәләте (интеллекты) үзгәргән 500гә якын бала 13 балалар бакчасында тәрбияләнә. 5. Терәк-хәрәкәт аппараты бозылган 700гә якын сабый 11 балалар бакчасына йөри ала.   Татарстанда шулай ук, сәламәтлек юнәлешләре буенча эшәүче махсуслашкан балалар бакчалары да эшли.   1. Туберкулез интоксикацияле балаларны кабул итүче 31 балалар бакчасы бар. Бирегә хәзерге вакытта 1800дән артык бала йөри.  2. Аллергияле балаларны 12 балалар бакчасы кабул итәргә әзер. Биредә меңнән артык сабый тәрбияләнә. 3. Нефрология авырулы 400гә якын сабый 3 махсус балалар бакчасына йөри. 4. Еш авыручы 1600дән артык бала 24 махсус балалар бакчасында тәрбияләнә.   Рамилә НОТФУЛЛИНА 10 | (полный текст новости)

  • 2014-10-15 01:00 Тиктомалдан гына мине хатын яратмый башлады
    14.10.2014 Юмор Тиктомалдан гына мине хатын яратмый башлады. Узган атнада туйга барган идек... шунда кеше ирләренең биегәннәренә, җырлаганнарына сокланып карап утырган иде. Ә мин нәрсә... бии дә, җырлый да белмим. Мәҗлес иң кызу ноктасына җиткәч, биергә-җырларга чакырмасыннар дип, өстәл астына ук иңеп утырам. “Вәт Җәләйне ир дисәң  дә ярый, ичмасам, астагы катта­гы­ларның түшәме ярылганчы бии, җырлый башласа җырлавыннан хәйран калмаган кеше юк, Флүрәсе һөд-һөд кошы кебек түшен киереп кенә утыра. Бар инде дөньяда бәхетле хатыннар”, – дип сөйләшеп кайткан иде лә аны туйдан кайтканда. Ә бүген төн уртасында уянып китте дә:   – Фу, бар әле, Ярлыбай, раскладушкага төшеп ят, синнән одеколон исе килә, йоклый алмыйм, – ди.   Кичә һәвәскәр парикмахер Хәмиткә дача салышкан идем. Шунда йокты микәнни одеколон исе. Хәсрәтемне Хәмиткә дә сөйләдем. Хәлемә керде. Түгәрәк кара сакалын селкетмичә бик озак уйланып утырды да: “Чынлап та, Ярлыбай, биергә-җырларга өйрәнергә кирәк сиңа”, – дип, кистереп нәтиҗә чыгарды.   – Ничек итеп?   – Һи, бик ансат ул, – диде Хәмит һәм ташкүмер әрҗәсеннән какмалары шомарып, кайракланып беткән саратский гармун тартып чыгарды. Кара тиргә төшеп тырыша торгач, “Әпипә” көенә тыпырдарга, Җәләй яраткан “Мәк чәчәге” көенә җырларга өйрәндем.   – Тавышың зарарсыз синең, тагын бераз тырышсаң, филармо­ниядә артист булырлыгың бар, – дип канатландырып озатып җи­бәрде мине Хәмит. Берничә көн җыр-бию буенча күнегүләр үткәрдем. Атна кич бугай, хатын эштән кайткан чакта мин диванда “Мәк чәчәге”н сузып ята идем. Мәк чәчәген өздем ялгыш кына,   Чүп үләннәр белән бута-дым...   – Нәрсә, нәрсә? – дип, хатын чишенми-нитми залга атылып керде. – Тузга язмаганны, көпә-көндез яшелле-мөшелле тавышлар белән әшәке такмаклар кычкырып ятасың...   Аһ Алла, һичшиксез, миңа булган мәхәббәте сүнгән Вәсиләнең. Югыйсә, ничек инде һәвәскәр парикмахер Хәмит мактаган җы­рымны әшәке такмак дип мәс­хәрәләсен!   Әллә, ул-бу булганчы, разводка бирим микән? Юрист белән киңәшеп караргадыр, шәт. Ниләргә генә ир булып тудым икән бу дөньяларга?! Вәсиләнең һаман җене котыра.   – Нәрсәдер булган сиңа, карт зимагур, кемдер җилкендергән сине, – ди. Ашарга да пешермәде ул көнне. Кухня ягында шапыр-шопыр салкын чәй эчеп, шатыр-шотыр шикәр кимерде дә урынына менеп ятты.   Арабыздагы мәхәббәт кылла­рының кырыклы кәтүк җебедәй нечкәрүенә эчем пошып, мин дә хатын янына үрмәләдем. Өреп кенә төшерде караваттан. “Кү­рәсем килми, җенем сөйми, алла, кыяфәтләрең”, – ди. Кара кайгыга батып, тагын раскладушкага иңдем. Йоклап та булмый. Башка төрле-төрле уйлар килә. Торып, зал ягына чыктым. Көзгегә карадым. Бу кадәр дә ямьсез кеше булыр икән дөнья йөзендә. Әй, Ярлыбай, Ярлыбай, ни бит белән оялмыйча урамнарга чыгып, кеше күзенә күренеп йөрисең син? Көзгенең алдын артка әйләндереп куйдым. Кайнар учларым белән башымны кысып, өстәл янына килеп утырдым.   Өстәлдә яткан китапка күзем төште. Чехов. Ачам, укыйм: “Кешенең бөтен җире матур булырга тиеш: йөзе дә, киемнәре дә...” Ярабби, безнең ишегә рәт юк икән бу җиһанда. Комод өстендә хатынның бизәнү әсбаплары. Иннек, кершән, сөрмә, кына, лак, шинь­он, кыяр суы, кишер кремы, шалкан мае, унҗиде төрле хушбуй, күгәрчен сөте, елан агуы. Чәчкә шалкан мае сөртеп тарадым да көзгене үземә таба бордым. Ант әгәр, адәм кыяфәте керә башлады. Биткә кишер кремы сылап, массаж ясап җибәрдем. Тагын да чи­бәрләнебрәк киттем. Кершән савытын ачкач, җилкәмнән ниндидер кул эләктереп алды. Әйләнеп карасам – хатын. Күзләреннән очкыннар чәчеп, салкын идәндә ялан тәпи басып тора. Авызыннан сүзе чыкмый үзенең. Башы селкенә дә иреннәре кыймылдый.   Хатын секунд эчендә сыерчык каурые кебек елкылдап торган чәчләремнән морҗа чистарта торган пумала ясап ташлады.   Ул төнне безнең йортта ут сүнмәде. Уклау сынды. Алты пар чынаяк ватылды. Чиләк төбе төште, урындык арты каерылды.   Өстәвенә иртә белән фатирга су килүдән туктады. Хатын-кызны беләсез инде. Су булмаса, үзен ярга чыгарып ташлаган балык кебек хис итә. Әй йөри Вәсилә краннарга сынык уклау белән бәргәләп, әй йөри йокысызлыктан кызарган күзләрен угалап. Белешеп чыкты – башка фатирларга килә икән су. Аннары слесарьны чакырып китерде. “Бу арада эшем тыгыз, атна-ун көннән әйләнеп чыгармын”, – дип ишеккә юнәлде тегесе. Беләм инде мин безнең йорт слесарен – яртыңны куеп сөйләшмәсәң, тәмле телеңне әрәм дә итмә. Мин дәшмим. Отпус­кыдагы кеше булгач, ашыкмыйм, раскладушкага сеңеп, гырылдаган булам – йоклыйм, янәсе. Хатын чәйсез-нисез генә шикәр кимерде дә эшкә китте. Ашыйсы килә башлагач, мин дә тордым. Коры-сары белән тамак ялгап алдым һәм аермалы ачкыч алып, эшкә керештем. Мазутка, корымга батып беттем үзем. Краннардан шаулап су ага башлаганда, тәмам хәлдән тайган идем инде. Төн йокламаган кеше бит – юынмый-нитми раскладушкага авып йоклап киткәнмен.   Хатын яңагымнан сыйпап уятты.   Тор, Ярлыбай, карының ачкандыр, токмач пешердем, ди. Эшләсәң, кулыңнан эш килә бит синең, эшләмисең генә, ди. Яратам мин сине, шул мазут исе аңкып торган киемеңне, ди. Үзе тирләгән маңгаемнан чуп итеп үбеп алды.  Фаил ШӘФИГУЛЛИН 149 | 14.10.2014 (полный текст новости)

  • 2014-10-15 01:00 Казан базарларында берьюлы ике янгын - нәрсә бу? (ФОТО, ВИДЕО)
    14.10.2014 Фаҗига Бу атнада Казанда бер тәүлек эчендә ике зур янгын очрагы теркәлде. Ял көнне кичке якта "Каравай" базары ут эчендә калса, кичә Вьетнам базарының бер сәүдә повильоны янып бетте. Беренче очракта янгын кичке сәгать тугызынчы яртыларда башлана. Россия Гадәттән тыш хәлләр министрлыгының Татарстан идарәсеннән алынган мәгълүматларга караганда, янгын бинаның икенче катында чыккан. Биредә көнкүреш товарлары сатылган. Утны сүндерүгә сәүдә рәтләренең катлаулы рәвештә урнашканлыгы да комачау иткән.               Нәтиҗәдә, янгын 2,4 мең квадрат метр мәйданга зыян салган. Зыян күрүчеләр юк. Ә менә зарарланган товарлар бәясе исә миллионнар белән исәпләнә. Хәзерге вакытта Гадәттән тыш хәлләр министрлыгында янгын китереп чыгарган өч сәбәпне атыйлар. Ул да булса – ут белән сак эш итмәү, ут төртү һәм электр челтәрендәге хилафлыклар. Базар җитәкчелеге исә ни өчен нәкъ менә бу көнне бинага алдан кисәтмичә генә су бирү туктатылганын аңлый алмый. Вакыйганың шаһиты булган сатучылар да: “Су белән проблемалар килеп чыкмаган булса, янгын китергән зыян күләме дә азрак булыр иде”, – дип саный.     Кичә Вьетнам базарындагылар да шундый ук күренешкә тап булды. Кичке сәгать дүртләр тирәсендә базардагы сәүдә рәтләрнең берсендә янгын чыкты. Гадәттән тыш хәлләр министрлыгының матбугат хезмәте җитәкчесе Андрей Родыгин хәбәр иткәнчә, янгын сүндерергә ун машина җибәрелгән. Хәзерге вакытта аның нәрсә аркасында килеп чыкканлыгы ачыклана. Фаразларга караганда, моңа ут төртү сәбәпче булырга мөмкин.     Исегезгә төшереп үтәбез: узган елның май аенда Казан янында урнашкан “Яңа Тура” базарында да көчле янгын чыккан иде. Янгыннан зыян күрүчеләр булмады, ут бинаның 1 мең квадрат метрдан артыграк өлешен эштән чыгарды. Ул чакта янгын кыска ялганыш аркасында килеп чыккан дигән нәтиҗә ясалды.      Тулырак материалны биредә укый аласыз: Причиной пожара на Вьетнамском рынке мог стать "человеческий фактор" (ВИДЕО)   В Казани сгорел рынок Караваево (ФОТО, ВИДЕО)  Видео һәм фото: Гадәттән тыш хәлләр министрлыгы сайтыннан.   --- --- | 14.10.2014 (полный текст новости)

  • 2014-10-15 01:00 Язучылык сәләтен үстерү өчен 43 КҮНЕГҮ
    14.10.2014 Җәмгыять Язучылыкка өйрәнеп буламы? Яки бу Ходай биргән сәләтме? Беләбез, "Матбугат.ру"да яшь язучылар шактый утыра. Аларга бу күнегүләр файдалы булыр. Әллә файдалы булмасмы?                        Чыганак: vk.com --- --- | 14.10.2014 (полный текст новости)

  • 2014-10-15 01:00 Фән Вәлиәхмәтов: Җыр бакчасын чүп басты
    14.10.2014 Мәдәният Фән Вәлиәхмәтов белән без Казанда Ирек мәйданында очраштык. Аның Казанга «Татар моңы» бәйгесен уздыру мәсьәләләре белән килүе иде, чөнки ул быел жюри әгъзасы. Бүгенге көндә җырчы Башкортстанның Шаран район үзәгендә үз йорты белән яши. Бу – минем фикерләр – Фән абый, белүемчә, сез үзегез дә татарча моңлы җырлаучыларны барлап торасыз, берничә конкурс үткәрәсез. Әйтик, Туймазыда, үзегез кебек тальянчыларны, тальянда уйнап җырлаучыларны барлау максатыннан, «Үзем уйныйм, үзем җырлыйм» дигән бәйге оештыруыгызны беләм. Өметле яшьләр бармы?   – Бар, тик күп түгел...   – Бүгенге татар эстрадасына карашыгыз нинди?   – Моңсызлар басты сәхнәне. Илһам абый сүзләре белән әйтсәк, җырчылар күбәя, җырлый белүчеләр аз. Җиңел-җилпе җырны башкаруы җиңел бит ул. Каерып алып, бәгыреңне биреп җырлыйсы юк.Тамашачы да шуңа күнегә. Әйтик, әнә Фирдүс Тямаев дигән бер егеткә халык заллар тутырып йөри. Туймазыда ике көн куйган концертын. Ә менә минем яраткан җырчым, яшьләр арасында Илһам Шакировка тиңләшерлек моңлы Филүс Каһиров килде – йөз билет сатылган. Очсызланды сәхнә, җыр бакчасын чүп басты. Мөфтәдим Гыйләҗев: «Хәзерге эстрада каравылчысыз калган көзге уҗым басуы кебек, анда нинди генә хайван юк», – ди. Килешәм...   – Исем-фамилияләрне язмага кертсәм ярыймы?   – Керт, мин беркемнән дә курыкмыйм... Шуны да яз, Фәридә Кудашевалы Башкортстан хәзер Бибисара Азаматова кулында, Илһам Шакировлы Татарстан Нәфкать Нигъмәтуллин дәрәҗәсенә төште.   – Язсам ярыймы боларны, Фән абый?   – Ярый, ярый. Бу – минем фикерләр. Алар белән уртаклыгым юк, кем әйтмешли, чиркәүдә бала чукындырасым юк, мин инде эшлисен эшләгән, әйтәсен әйткән кеше. Аягымда нык басып торам. Куркып сөйләмим. Шуңа яратып та бетермиләр. Хәзер бит кәнтәйләрне, сатлыкларны ныграк ярата торган заман.   – Ә җырчының, сезнең сүз белән, җырлаучының сәхнәдә күпме булачагын кем хәл итә ала?   – Шул ук халык, әлбәттә. Менә үзебезнең Шаранда кемгә күпме билет сатылганын карап барам. Соңгы арада берничә җырчының концертына билетлар бик начар сатылды. Шул юл белән халык үзе туктатачак моңсызларны. Хәер, бәлки, мин хаклы да түгелмендер, тик, уйлавымча, чын сәнгатькә, ичмасам, баян белән җырлауга өлешчә кайтырга кирәк. Менә шунда булганын чыгарып саласың инде, шунда кемнең кем икәне ачыклана... Бүтән вариант юк. Флюра апа Сөләймановалар, Рафаэль Ильясовлар нигә һаман җырлыйлар? Чөнки алар гомердә дә тамашачыны алдамаган, үз тавышы белән җырлаган, аларның тавышы шуңа куелган. Алар мәңге фонограммага җырлый алмыйлар. Болар – шәхесләр. Фәридә апа Кудашева соңгы көннәренә кадәр диярлек җырлады.Тавышы да җитте, тыны да. Андыйлар сирәк.   – Фән абый, син сәхнәгә чыкканчы да, син чыккач та, тальян белән уйнап җырлаучылар булмады дип беләм. Баян белән булды. Әйтик, шул ук Фирзәр Мортазин...   – Фирзәр – үзенә аерым вакыйга, шәхес ул. Спорт сарайларын тутырып концертлар куя иде Фирзәр. Аны халык баян белән җырлаучы буларак кабул итте, яратты. Урысча әйтсәк, үзенә бер «явление» булды Фирзәр.   Халыкка чыгармаган җырларым бар   – Ярый, конкурслар үткәрәсең, эзлисең... Үзеңә дәвамчы булырдай берәрсен күрәсеңме?   – Борай районыннан Ратмир Галиев дигән егет бар. Әле менә дүрт гармунын алып килде, тугызынчы сыйныфта гына укый. Аннан, Рөстәм Янгиров дигән егет. Ул 14 төрле инструментта уйный, җырлый. Әле аларның тавышлары үз урынына утырмаган, тик алар бар. Моң кирәк безнең халыкка, моң!   – Ә нәрсә ул моң?   – Моң ул, кемдер тәрҗемә иткәнчә, мелизм, җырны бормалау түгел. Әгәр син бөтен кичерешләреңне тавышыңа, йөзеңә чыгара аласың икән, шул була моң. Тик аның өчен кичереш тә кирәк. Җырың белән яшәү кирәк. Мелизм, борма ул тавыш техникасы гына.   – Фән абый, син Уфада, Чаллыда яшәдең. Зур калалардан соң авылда уңайсыз түгелме?   – Күңелгә рәхәт. Мин 20 генә йортлы Хафиз авылында үстем. Кич җитәме, бар да гармун күтәреп чыга иде. Шул егерме йортка утызлап гармунчы бар иде. Йортта икешәрләр дә күп. Сугыштан кайткан абзыйлар. Шулардан күп нәрсәне оттым, әле халыкка чыгармаган запас җырларым да байтак. Ул җырларны бүген табып булмый инде.   – Ә тальянда уйнарга өйрәнү тарихы?   – Анысы болай. Мин инде җырчы булып эшли идем, Бөек Җиңүнең 40 еллыгы алдыннан дәшеп алдылар да тальянда уйнап җырлап карарга тәкъдим иттеләр. Мин бит хромкада уйнап, шуңа җырларга күнеккән, башта авыр булды. Утызның өстендә бит ул чакта. Өр-яңадан бу инструментны да өйрәндем, баянда да уйнаштырам.   – Хәзер авылларда да тальянда уйнаучылар юк диярлек.   – Юк шул. «Үзем уйныйм, үзем җырлыйм» бәйгесен без Фәнир Галимов белән шул максаттан чыгып оештырдык та бит инде, халык талантларын барлыйсы килә.   – Нишләп әз алар, Фән абый? Элек муллалар гармунда уйнаучыларны таяк белән куган, өйрәнергә теләүчеләр кара мунчада төннәрен баскан гармун телен. Аннан, җитмешенче елларда гитара модага керде. Нигә хәзер өйрәнергә теләүче юк?   – Нишләтәсең, заман үзгәрә, тормыш үзгәрә. Сәнгатькә акча килеп керде хәзер. Акча түли – клип төшерәләр, аны йөзләрчә тапкыр телевизордан күрсәтәләр. Тавыш, моң бармы-юкмы – халык фонограммага җырланган җырны, күрәсең, яхшы нәрсә дип кабул итә башлый. Әйткәнемчә, җырчы беренче чиратта баянга җырларга тиеш. Концерт дәвамында түгел, ичмасам бераз гына. Мин үзем баянга җырлый белмәгән җырчыны Коръән укый белмәгән мулла белән чагыштырыр идем. Аның иң кызыгы – бер дә җырлый белмәүчеләргә акча бирүчеләр, ярдәм итүчеләр дә күп бит.   Мин беренче чиратта җырчыда моң һәм беркемнекенә охшамаган тавыш булырга тиеш дип уйлыйм. Хәзер бит Айдарга, Салаватка, Хәниягә охшатып җырлаучылары да пачкасы белән, инкубатор чебешләре кебек. Җырлары да күбесенеке бер-берсен кабатлый, куплетларының урыннары гына алмаштырган кебек. Көе турында әйтмим дә инде. Чаллыда Виталий Агапов дигән бер егет бар. Үзе җырлар яза. Аның мин белгәне егерме алты авылга багышлап язган җыры бар, тик бөтенесенең көе бер төрле. Монысы инде акча эшләү.   – Фән абый, сезне композитор Фәнир Галимовтан аерып карап булмый кебек. Каян андый дуслык?   – Инде безне Лещенко һәм Винокур белән чагыштыра башладылар (көлә). Очраклы рәвештә таныштык без Фәнир белән. Минем Туймазыда машина ватылган иде, ул – бер оешмада механик. Машинамны ремонтлауны җайлады, үзе дә көйләр яза, баянда уйнап җырлый торган егет икәнен белгәч, берәр нәрсә уйнап күрсәтүен сорадым. Беренче җыры ук минеке иде. Хәзер Фәнирнең бер иллеләп җырын башкарамдыр, шул машина ватылганнан бирле бергә инде без, егерме елдан артык. Искиткеч чиста күңелле, талантлы, ярдәмчел кеше ул.   – Хәмдүнә апа белән Сез беркем белмәгән шактый халык җырын популярлаштырдыгыз. Әле халыкка таралмаганнары бармы?   – Бар, әлбәттә. Әле минем үземдә генә аудиториягә чыгармаган күпмедер халык җыры ята. Татар халкының җыр мирасы зур ул. Шуларны яздырасым килә, чөнки күбесен миннән башка белүче юк.   Сөйлисе сүзем күп   – Тальяннарың күпме, Фән абый?   – Күп булды алар миндә. Кайсысын бүләк иттем, кайсысын кирәккә бирдем дигәндәй. Йорт салганда бурага да алыштырдым берсен. Мин бит Зидияр Мухояров белән бик дус булдым. Әй оста иде, мәрхүм! Ул ясаган тальянны Италиягә, шул гармуннарны беренче чыгарган заводка алып барып, соңгы шөребенә хәтле сүтеп караганнар. Ниндидер технологияләр белән металлына, күненә, агачына анализ ясаганнар. Завод хуҗасы кем ясаганын сораган. Үлде инде ул, дигәннәр. «Эх, я бы ему одно место поцеловал бы, в мире нет аналогов этой гармони», – дип әйткән ди. Мухояровлар гаиләсендә бу нәселдән килгән осталык. Әтисе, бабасы һөнәре иде. Кызганыч, хәзер андый гармуннар ясаучылар юк. Зидиярнең гармунын суыкта да, кызуда да уйнап була, күпме тартсаң да була. Ясаганын карап торганым бар: егерме төрле эш белергә, «абсолют слух» булырга тиеш. Боларның нәселдән килгән үз серләре генә бар иде, абыйлары да үзләре белән алып киттеләр.   – Башкортстанда бүгенге көндә татарларга караш ничек?   – Хәзер бераз җиңеләйде, теге кара заманнар үтте кебек. Минем башкорт дусларым күп, ул бит милләт арасында булган нәрсә түгел, сәясәт. Мин үзем дә беренче башкортча җырлап җырчы булган кеше. 1988 елда татар төркеме оештырдым, ул зур вакыйга булды. Безне атлы милиция саклый иде концерт куйганда, халык залларга, стадионнарга сыймый иде. Мин тамашачыма бик рәхмәтле, ул күтәрде мине. Филармониядә туксан процент татар идек, хәзер, булса, ике-өч кеше бардыр.   – Нишләп татар эстрадасына күпчелек җырчыларны Башкортстан бирә икән?   – Башкортстан татарларының үз телендә җырлыйсы килүдән, бәгырьләре шуны сораудан. Рәхәт тормыштан түгел, күңел халәте ул. Сиңа чуашча җырларга кушсалар, рәхәтләнеп җырлый аласыңмы? Менә шуның кебек.   – Гаилә турында да бер-ике сүз, Фән абый.   – Хатын белән икәү генә торабыз. Кәтүк бабай әйтмешли, башлы-күзле булып бетте балалар, үз тормышлары. Кәтүк – шулай ук татар, Чишмә районыннан Әхәт Уразмәтов дигән кеше иде. Үзенең морза канлы булып та, татарча чыгыш ясый алмавына интегеп үтте гомере.   – Син белгән нәрсәләр күп, Фән абый...   – Күп. Бер сөйләрмен әле. Илфак ШИҺАПОВ | (полный текст новости)

  • 2014-10-15 01:00 “Яктылык”та тәрбия эшендә ата-аналар да катнаша
    14.10.2014 Мәгариф Кайбер уку-укыту учреждениеләре җитәкчеләре һәм укытучылары еш кына ата-аналар белән элемтә җитешмәвенә, үзара аңлашып эшләү булмавы турында сөйлиләр. Ә менә Самараның “Яктылык” татар мәктәбендә ата-аналар балалары белән бергә мәктәп тормышында кайнап яшиләр. БЕЛЕМ ЧИШМӘСЕ “Яктылык” мәктәбенең исеме генә дә аның коллективының баштан ук югары планка алып эшләве турында сөйли. Мәктәп диварларында татар телен һәм мәдәниятен кадерләп саклыйлар һәм балаларны милли рухта тәрбияләп үстерәләр. Шул ук вакытта өлкәдә яшәүче башка милләт кешеләренә карата хөрмәт тәрбияләү дә мәктәп эшендәге төп юнәлешләренең берсе булып санала.   Милли мәгариф һәм татар гореф-гадәтләре нигезендә алып барылган тәрбия нәтиҗәсендә барлыкка килгән мохит баланың акылына да, иҗади үсешенә дә яхшы йогынты ясый. 2013 елда мәктәп укуда ирешкән уңышлары өчен Бөтенроссия “100 иң яхшы мәктәп” конкурсы лауреаты исеменә лаек булган, ә аның директоры Радик Газизовны “Ел директоры” билгесе белән бүләкләгәннәр. Кыска вакыт эчендә дан казанып өлгергән мәктәпкә төрле милләттәге һәм төрле диндәге балаларны китерәләр, 1нче сыйныфка укырга килүчеләрнең саны өч класска да сыймый, сайлап алырга туры килә.   Ә инде мәктәпкә эләккән балаларның ата-аналары мәктәп эшеннән берничек тә читләшә алмыйлар. Беркем дә аларны җыелышларга һәм чараларга көчләп китерми, әлбәттә. Алар үзләре дә сизмәстән гөрләп торган мәктәп тормышына баш-аяклары белән кереп китәләр. Үткән елда, мәсәлән, мәктәп тирәсендә әтиләр күбрәк йөрде. Чөнки биредә махсус  “Әтиләр клубы” дип аталган җыелышлар уздырыла башлады. Бу чараларга кызыклы кешеләр чакырылып тора. Мәсәлән, танылган психологлар яшүсмерләрнең үз-үзләрен тотышы, тормышны аңлап белә башлавы турында сөйләгәннәр, баланы тәрбияләүдә ата кешенең ролен билгеләп үткәннәр, врач-уролог ир бала сәламәтлеген саклауга басым ясаган. Икенче бер очрашуга олимпия чемпионы Таһир Хәйбуллаев һәм аның әтисе килеп, баланы җиңүче итеп тәрбияләү өчен нишләргә кирәклеге турында нотык тотканнар. Аларга бирелгән сораулар да бихисап булган, чөнки һәр ата үзенең нарасыен җиңүче итеп тәрбияләргә тели.   ЯШЬ КӨРӘШЧЕЛӘР ҺӘМ ЙОЛДЫЗЧЫКЛАР   Берничә ел элек бу мәктәптә татар көрәше секциясе эшли башлаган. Шунда ук  олимпия төре – грек-рим көрәше алымнары да күрсәтелә. Физкультура укытучысы Руслан Йосыповның көрәш секциясенә кечкенә балалар да, җиткән егетләр дә йөри. Бу язны аңарда тәрбияләнгән көрәшчеләр аеруча зур уңышларга ирешә алганнар – Камил Әхмәтвәлиев ил беренчелегендә җиңүче булып чыккан, ә Әбдекәрим Шералиев шуннан ук бронза медале алып кайткан.   “Яктылык”та ел саен өлкә күләмендәге көрәш бәйгеләре дә үткәрелеп тора. Анда өлкә шәһәр-авылларыннан гына түгел, Татарстаннан килгән көрәшчеләр дә катнаша. Шундый югары дәрәҗәдәге ярышларда да яктылыклылар сынатмыйлар, беренче урыннарны алып киләләр.   Шәһәр мәктәпләре арасында үткәрелгән бер генә чараны да “Яктылык”ның “Йолдыз” бию театрыннан башка күз алдына китерү мөмкин түгел. Мәктәп театры өлкә, бөтенроссия конкурсларында гына түгел, халыкара фестивальләрдә дә катнаша һәм җиңүләр алып кайта. Мәктәп киштәсендә Польшадан һәм Литвадан алып кайткан “Гран-при” бүләкләре кадерләп саклана. Шулай ук “Йолдыз” Казанда үткәрелгән Бөтенроссия татар фольклор-этнографик фестивалендә дә җиңү яулаган. Аларның бию осталыклары өчен хореографлары Инзилә Гыйззәтуллина һәм Алия Газизовага рәхмәт әйтергә кирәктер.   АТА-АНАДАН БАШКА МӨМКИН ТҮГЕЛ   Мәктәп директоры Радик Рифкать улы фикеренчә, иҗаттагы, спорттагы һәм укудагы уңышлар (мәктәп эшли башлаганнан бирле бер генә укучы да имтиханнарны "начар" билгегә тапшырмаган) ата-аналар теләктәшлегеннән башка, бәлки, булмас та иде. “Укытучылар, балалар һәм ата-аналар бербөтен булып уку процессында катнашырга тиешләр, - дип саный директор. - Шуңа күрә без һәр ата-ананы мәктәпкә китерергә тырышабыз. Алар балалары белән бергә инде традициягә әверелгән Сәламәтлек көнендә катнашалар. Бу көнне без 15нче микрорайонның паркында чана, чаңгы, тимераякта шуабыз, төрле уеннар уйныйбыз. Язын һәм көзен ата-аналар шимбә өмәләренә килеп, мәктәп һәм күрше йорт тирәләрен җыештыралар, кипкән агачларны кисеп төшерәләр. Шулай ук безнең белән экскурсияләргә, Ширяевода, Муром шәһәрчеге хәрабәләрендә уздырылган тарих дәресләренә дә бик теләп йөриләр. Актив ата-аналар мәктәп эшләре, андагы мөнәсәбәтләр турында хәбәрдар. Шунысын да әйтеп үтәргә кирәктер - аларның кайберләре үзләре дә шушы мәктәптә укып чыккан балалар”.   Быел мәктәп Советын бик актив һәм башлап йөри белүче ата - Ленар Сабиров җитәкләгән. Ул татар компоненты булган төрле семинарларда катнашырга тырыша. “Оренбургта уздырылган татар мәктәпләре директорлары семинарында “Яктылык” мәктәбе турында әйтелгән уңай фикерләрне ишетеп бик шатланган идем, - дип уртаклаша мәктәп Советы рәисе. - Татарстанның мәгариф министры да безнең мәктәпне килеп күрергә теләк белдергән икән, димәк күрсәтерлек нәрсәләребез байтак”.      Мәктәп директоры Радик ГАЗИЗОВ һәм укытучы Алия СӘЙФЕТДИНОВА укучылары белән.     "Кояшкай" мәктәпкәчә балалар ансамбле.   (“Волжская коммуна”газетасыннан)   Наталья КОЛОКОЛЬЦЕВА | (полный текст новости)

  • 2014-10-15 01:00 Азат Фазлыев: Мине "Яшьлек бит ул бер генә" җыры танытты
    14.10.2014 Шоу-бизнес Азат Фазлыев тормышта бик гади, тырыш, гаилә җанлы, ярдәмчел кеше. Күпләр аны шушы сыйфатлары өчен хөрмәт итә, ә җырларын яшьләр дә, өлкәннәр дә яратып тыңлый. Азатның "Яшьлек бит ул бер генә" җыры яшен тизлегедәй зур популярлык казанды һәм аны тамашачыга тагын да якынайтты. Татар эстрадасының популяр җырчысы, "Татар моңы" конкурсы лауреаты, Р.Ваһапов исемендәге фестиваль, "Йолдызлык", "Ватан", "Сандугач керде күңелгә" конкурслары лауреаты Азат Фазлыев белән без аның 6 ноябрьдә Казанда узачак концерты уңаеннан әңгәмә кордык.   - Азат, быелгы концертның "фишкасы" нидә? Нинди сюрпризлар әзерләдең?   - Быелгы концерт башка концертларымнан бик нык аерылып торачак. Концертның исеме - "Яшьлек бит ул бер генә", ә девизы - "Яшәрәсегез килмәсә, килмәгез...". Девиздан ук күренеп тора: концерт юморга бай булачак. "Фишкасын" әйтсәк кызыгы калмас, анысы сер булып калсын. Сюрпризлар бик күп булачак. Шуларның берсен генә әйтәм: бик үзенчәлекле бию төркемен чакырабыз... Концертта тормыш иптәшем Алсу Фазлыева катнаша. Махсус кунак та булачак, аның да исеме әлегә сер булсын. Концерт бик кызык булырга охшап тора, үземнең дә сәхнәдән халык белән аралашып җырлыйсым килә. Безнең концертка килгән һәр кеше 20 елга яшәреп кайтып китәчәк! Сценарий авторы - Замирә Гәрәева.   - "Сольный" концертка әзерлекне ничә ай алдан башлыйсың? Аны оештыруда матди ярдәм күрсәтергә теләүчеләр юкмы?   - "Сольный" концерт турында берәр ел алдан уйлана башлыйм. Башка кешедә булмаган яңа номерлар, кызыклы тамаша әзерлисе килә. Халык концерт карап кына түгел, рәхәтләнеп ял итеп тә китсен иде дим. Безгә "әйдә, булышыйк әле" дип ярдәм кулы сузучы спонсорлар юк, барысын да үз көчебез белән башкарабыз. Алла боерса, яңа программа белән Татарстанның барлык шәһәр-районнарын йөреп чыгарга уйлыйбыз.   - Тормыш иптәшең, җырчы Алсу Фазлыева нинди генә эшкә алынса да, бик оста башкарып чыга. Аның төрле идеяләр белән янып йөрүен ишетеп кенә түгел, күреп тә беләм. Ә концерт оештыруда Алсуның роле нинди?   - Монда иң зур ярдәм - Алсуныкы. Ул үзенең киңәшләре белән булыша, концертка материал эзли, кызыклы, оригиналь номерлар карый. Кыскасы, бөтен концерт югары дәрәҗәдә узсын өчен зур көч куя, тырышлык күрсәтә.   - "Яшьлек бит ул бер генә" җыры сиңа зур уңыш китерде. Кая гына барсаң да, бу җырыңны кат-кат сорап җырлаталар. Үзеңә бу җырны башкару ошыймы?   - Бу җырым яратып башкарган җырларымның берсе. Аны Альфред абый Якшембетов иҗат итте. Альфред абыйның җырларын башкарырга күптәннән хыялландым. Иң элек телефон номерын табып үзенә шалтыраттым. Аннан соң өйләренә бардым. Бик гади кеше икән ул. Чәйләп алгач, кулына баянын алды да, "менә бу җырны тыңлап кара әле" диде һәм "Яшьлек бит ул бер генә" дип җырлап җибәрде. Шунда ук җырның минеке икәнен аңлап алдым. "Альфред абый, бу җыр минеке", - дидем. Шул ук көнне җырны аранжировкага бирдем. Халык аны бик җылы кабул итте, радиодан еш сорый башладылар. Шуннан соң җырга клип төшерергә уйладык. Аны бер авылда төшердек. Көндез төшерелә башласа да, безгә кичке йорт ясарга кирәк иде. Тәрәзәләрне каплап караңгылаттык. Клипны бер көн эчендә төшереп бетердек. Бу җыр мине танытты дисәм дә, ялгышмам. Аның аша мин халыкка тагын да якынайдым. Сабантуй чорларында зур абзыйлар килеп, "шушы җырың өчен" дип хәтта яңа клипка җитәрлек акча да биреп китте.   - Хәзерге вакытта яңа клип төшерү белән дә мәшгульсез. Ул нинди җырга төшерелә, сюжеты нинди?   - Әйе, ике клип төшерә башладык. Берсе минем башкаруда "Кунакларга йөрешик" (Фәрит Бариев муз., Гөлфия Шакирова сүз.) дип атала. Бу клип шулай ук бик кызыклы булыр. Монда танылган йөзләрне, кызыклы гаилә хәлләрен күреп булачак. Ә икенчесе Алсу белән минем башкаруда "Күгәрченем-гөлкәем" (Владимир Федоров муз., Гөлфия Шакирова суз.) исемле җырга булачак. Әлеге җырларны халык интернетта да, радиода да бик еш сорый.   - Сез Алсу белән даими рәвештә туй, юбилей, никах мәҗлесләре дә алып барасыз бит әле. Гаиләгә игътибар каламы? Улларыгыз ничек? Төпчеге нинди һөнәрләре белән сөендерә?   - Атна саен мәҗлесләр, төрле чаралар алып барабыз. Бу эшне бик яратып башкарабыз. Гаиләгә килгәндә, өйдә бик сирәк булам... Ипиебез шул булгач нишлисең?! Моңа хәзер балалар да, Алсу да күнекте инде. Шул ук вакытта бу эшемне, тормышымны башкасына алыштыра алмас идем. Мин хәзер артист тормышы белән агуландым инде. Олы улыбыз Аяз балалар бакчасына йөри, безне бик сагына. Кечкенәсе үз эшендә: кайдан, нәрсә алырга, ватырга дип йөри. Аны мин яратып, самолетларны атаган кебек, "ФИ-2013" дип йөртәм. Ул безнең бик кызу холыклы.   - Белүемчә, күптән түгел социаль ипотекага өч бүлмәле фатир алдыгыз. Кайчан күченергә уйлыйсыз?   - Берничә ел элек социаль ипотекага бер бүлмәле фатир алган идек. Хәзер шунда яшәп ятабыз. Тик гаилә зурайгач киңәергэ кирәк дип, өч бүлмәле фатир алдык. Әлегә анда ремонт бара. Алла боерса, киләсе язларга күчербез дип уйлыйм.   - Әңгәмәң өчен зур рәхмәт, Азат! Зур уңышлар, гаилә бәхете телим!   - Рәхмәт!   Эльвира ШАКИРОВА --- | 28.09.2014 (полный текст новости)

  • 2014-10-14 08:18 Түбән Кама районында BMW X5 автомобиле ат бәрдергән (ФОТО, ВИДЕО)
    13.10.2014 Фаҗига Юл һәлакәтендә хайван үлгән, пассажир кыз тән җәрәхәтләре белән хастаханәгә озатылган. Фаҗига Түбән Кама районының Шиңгәлчи һәм Ташлык авыллары арасында була. BMW X5 автомобиле белән яшь кыз идарә иткән, салонда өч пассажир кыз утырып барган. Бәрелү шулкадәр көчле булган: хайванның калдыклары берничә метрга очкан, автомобиль юл кырыена төшкән. Алда утырган пассажир кызга иң зур зыян килгә, аның күкрәк читлеге һәм муены сынган.  1 2 | 13.10.2014 (полный текст новости)

  • 2014-10-14 08:18 Майамидан Джорджиягә җыр яздырырга йөрүче Иделия бик текә машина алган (ФОТО)
    13.10.2014 Шоу-бизнес Җырчы Иделиянең Казаннан Майамига күченеп китүенә дә 4 ел булган икән бит. Иделия – татар шоу-бизнесын бер сулышта яулады да, инде дөньякүләм масштабта яуларга дип, Америкага китеп барган җырчы. Ул – күренекле композитор Марс Макаров белән фән өлкәсендә кайнаган Фирдания ханымның бердәнбер кызлары. Америкада 4 ел яшим. Бер үзем фатир «снимать» итәм. Әлегә кияүдә түгел. “Bridge12 Entertainment” музыка компаниясе белән җырлар иҗат итәбез. Яздыру өчен махсус Джоржия штатының Атланта шәһәренә очам. Әле күптән түгел генә кайттым. Кайсы компаниядә эшлиячәгемне әйтми торам. Әгәр минем шушы җырым үзен акласа, мин ул компания белән килешү төзиячәкмен. Ә ул компания белән дөньякүләм йолдызлар эшли. Алла боерса, бар эшләрем дә килеп чыккач, барысын да сөйләрмен. Татарстанга кайтып, пресс-конференция дә үткәрермен. Әлегә татарстанлыларга миннән күп сәлам, - диде җырчы Иделия. Татарстанда җырчы Иделия буларак танылган булса, киләчәктә без аны IDELIA MARS исеме астында күрә алачакбыз. Америка тамашачысы алдында ул шундый исем астында чыккан. Бик матур яңгырашлы, әтисенең исеменнән алынган. - Мин каядыр яшәүләре рәхәт, каядыр – начар, дип бер дә әйтәсем килми. Тирә-юньне ничек кабул итәсең бит. Әлбәттә, Майами миңа бик ошый. Хыялларымны тормышка ашыру максатыннан мин монда “эләктем”. Чөнки аларны тормышка ашыру өчен барлык мөмкинлекләр дә бар монда. Бер хыялымны тормышка ашырдым инде. “Chevrolet Camaro” маркалы кара төстәге спорт машинасын сатып алдым. Әле дә шатланып туя алмыйм, – дип хәбәр итте җырчы. Җырчы өчен Майами җәннәт кебек. Анда тропик һава саклана. Шулай ук туган шәһәре Казанны, анда яшәүче әти-әнисен, туганнарын, дусларын, тамашачыларын сагынуын да яшермәде. Ара ераклыгы нык сизелсә дә, Иделия көн саен диярлек якын кешеләре белән Skype аша элемтәгә чыгып тора. Ел саен җәй көне туган ягына кайта. Хәзер тормышында берөзлексез җәй аның. Ул үзе дә җылы һава ярата. Салкын кышларны бик авыр кичерүе турында да әйтте. Егете турында сөйләүдән баш тартса да, кайбер фотосурәтләрдә бергә төшкән егет түгел микән дигән шикләр уянды...  1 2 3 4 Иделиянең машинасы шушындый (интернеттан алынган фото)   Эльза ГАЗИЗОВА | 13.10.2014 (полный текст новости)

  • 2014-10-14 08:18 Бәрәңгегә бәя айлап түгел, көнләп үзгәрә
    13.10.2014 Авыл Җырларда җырланган бәрәңгегә бәя айлап түгел, көнләп үзгәрә. Бигрәк тә башкалабызда. Әле яңарак кына килограммын 8-10 сумнан сатып алып булса, хәзер инде яхшы бәрәңгене 15 сумнан кимрәккә алсаң, сөенергә генә кала. Дөрес, ярминкә узган көннәрдә бәрәңгене 10 сумнан да сатып алырга була үзе. Тик су буе чират торып уздырганчы, күпләр бераз кыйм­мәткәрәк булса да, чиратсыз урыннардан алырга тырыша. Шул ук бәрәңгенең ярминкә белән янәшә генә шактый кыйммәтрәк булуы гына кү­ңел­ләргә тия. Арадашчыларга мөмкинлек бир­сәң, бәяләр күз ачып йомганчы өскә таба үр­мәләячәген көт тә тор...   Югыйсә быел Россиядә бәрәңгенең тулаем җыемы 6 миллион тоннадан артып кит­кән. Бу исә узган ел белән чагыштырганда 2 тапкыр күбрәк дигән сүз. Россия Авыл хуҗалыгы министрлыгыннан алынган мәгъ­лүматтан күрен­гәнчә, әле­гә аның 90 проценты җыеп алынган. Димәк, гомуми уңыш тагын да күбрәк булачак.   Татарстан хуҗалыкла­рында да бәрәңгене җыеп алу соңгы гектарларда бара. Саклау урыннарына 120 мең тоннадан артык бәрәңге урнаштырылган. Уңыш – төрле ху­җалыкларда төрлечә. “Татмелиоводхоз” предприятиесе җи­тәкчесе Марс Хис­мәтуллин әйтүенчә, республика буенча уртача күр­сәткеч 117 центнер булса, сугарулы мәйданнарда уңыш 3-4 тапкыр күбрәк.   Кызганыч, Татарстанның байтак кына районнарында төрле сәбәпәр белән соңгы елларда бәрәңге үстерү мәй­даннары кими. Шәһәрдә генә түгел, авылларда да бүген бәрәңге үстереп ну­жалан­мас­ка тырышалар. Бу хәл дә, бәягә тәэсир итми калмый, бил­геле.   Бүген республика районнарында бәрәңге бәяләре ничек?  Районнардагы авыл ху­җалыгы идарәләренә шалтыратып, шуны ачыкларга тырыштык.   Әлки – 9-10 сум. Әгерҗе – 10-12 сум. Нурлат – 12-13 сум. Яшел Үзән – 13-15 сум. Биектау – 10-12 сум. Ютазы – 13-14 сум. Камил СӘГЪДӘТШИН --- | 11.10.2014 (полный текст новости)

  • 2014-10-13 03:17 "Матбугат.ру"да серле төймә барлыкка килде
    12.10.2014 Интернет Сайтны аска табарак әйләндерсәгез, уң якта аста ук рәсеме төшерелгән төймә барлыкка килгәнен күрерсез. Ул сайт белән идарә итүне уңайлырак итә. Зур текстлар укыганда яки су буе хәтле комментлар актарганда сайт башына эһ дигәнче менгезәчәк ул сезне. Басып карагыз әле, курыкмагыз. Ул төймә бушлай эшли )) --- --- | 12.10.2014 (полный текст новости)

  • 2014-10-13 03:17 Алинә Сафиуллина: "Тавышсыз җырчы да зал тутыра – тамашачыны аңлап булмый" (ВИДЕО)
    13.10.2014 Шоу-бизнес Җырчы Алинә Сафиуллина сигез ел татар сәхнәсендә чыгыш ясаганнан соң беренче тапкыр Казанда үз концертын оештыра. Бүгенге тамашачының зәвыгын аңлау кыен ди ул. Татарстанның Теләче районы кызы, "Татар җыры" фестивале лауреаты Алинә Сафиуллина өчен 2014 елның азагында концерт куярга барлык алшартлар туры килә. Кияүгә чыгып иренең бу эштә булышуы да аңа көч өсти. Сигез ел зур сәхнәдә җырлау дәверендә Алинәнең өч альбомы дөнья күрә. Гадәттә башка җырчылар беренчесендә үк концерт куялар, мин инде кыюсызлыгым сәбәпле бу эшне озаккарак сузганмын, ди ул. Алинә фикеренчә, тамашачының кайчан синең концертыңа тутырып киләсен фаразлау мөмкин түгел, тавышсыз башкаручылар да зал җыя ала. "Ни өчен тамашачылар минем концертка килергә тиеш дигән сорауны уйламаска тырышам. Артистларга карасаң, берәү классик тавыш белән җырлый – кеше ургылып бара, шундый ук классик тавыш белән икенче берәү чыгыш ясый – аңа борылып та карамыйлар. Берсе гомумән җырламый, биеп кенә тора, аның да тамашачысы бар. Үзләре, җырчылар җырлый белми, бөтенесе фонограммага җырлый, дип сөйли. Кайвакыт тамашачы башка сыймаслык хәлләр эшләп куя. Алар, җырчылар җырлый белми дип сәнгати яктан иң начар башкаручыга барырга мөмкиннәр. Тормышта да шулай бит,  кемнедер ошатасың, ә кемнедер юк. Энергетика ягыннан үзенә туры килгән җырчыны сайлый дияргә нигез бар", ди Алинә Сафиуллина.   Урта буын һәм өлкән яшьтәге тамашачы   Беренче концертына остазы Венера Ганиева, иҗатташ дусты Эльвира Хамматованы чакыра. Алып баручы итеп өлкән буын язучы-артист Алмаз Хәмзин белән Айдар Галиәскәров исемле яшь егетне билгели ул. Чөнки концертына урта һәм өлкән яшьтәге тамашачы килер дип көтә, күңеле белән аларга якын торуын әйтте.   Ни өчен Габдулла Тукай исемендәге Татар дәүләт филармония залын концерты өчен сайлавын ул әлеге бинаның эчендә җылы, җанлы атмосфера булу белән аңлатты. Аренда бәясе 100 меңләп булган залда бүген күпчелек татар җырчылары концерт куя.   Мәскәү "Тавыш"ларын алу җиңел түгел   Алинә белдергәнчә, ул Мәскәүдә үтүче "Тавыш" ("Голос") һәм башка рус телле илкүләм җыр бәйгеләре белән кызыксынмый. Бер сәбәбе – урысча җырлый белми, теләми дә.   "Мин авылда туып татарча җырларга өйрәндем. Ә кайбер җырчылар русча җырларга өйрәнеп, урысча килеш тавышларын куеп, Татарстанда яшәү аркасында татарча башкаруга күчә.   Мәскәүдә үзгә бер тусовка дип уйлыйм. Бәйгедә җиңү җиңел бирелми, анда бигрәк тә. Әлбәттә, җырлап ияләнгән, тавышы куелган кешегә җырлау авыр түгел. Эмоциональ киртәләр генә комачау итәргә мөмкин. Эчке халәтеңне контрольдә тота алмасаң сулыш алуың бозыла, тавышың калтырый башлый. Жюридагыларга бәйгедән төшереп калдырырга шул гына кирәк тә инде", ди җырчы. Алинә үзендәге каушауны бетерү өчен сәхнәгә чыгар алдыннан тавышын ачып, көйләп чыга. Әзерлексез җырлау уңышсызлыкка китерә икән. Зур сәхнәгә чыгар алдыннан тыныч булу шарт, валерианканы тел астына куйган вакытлары да булган.  Рөстәм ИСХАКЫЙ | 12.10.2014 (полный текст новости)

  • 2014-10-13 03:17 Ирем бәйләнчек, акылдан язам бугай
    13.10.2014 Ир белән хатын Исәнмесез, хөрмәтле редакция! Эч серемне сезгә ачарга булдым. Бәлки укучылар киңәше миңа алга таба яшәргә ярдәм итәр. Акылдан язам бугай. Ирем белән биш ел бергә яшибез. Балабыз бар. Ирем начар кеше түгел, эчми, тартмый, эш урыны әйбәт, акчаны да яхшы эшли. Былтыр чит илгә ял итәргә дә алып барды. Нәрсә җитми инде тагын сиңа, нәрсәгә зарланасың дисезме? Ул артык таләпчән. Менә берничә генә мисал китерәм. Аның эштән кайтуына ашарга пешереп торам, югыйсә үзем дә эштән арып кайткан булам. Ә ул нигә бу кәстрүлдә пешердең инде, кечкенәсе дә бар иде бит, хәзер менә суыткычка сыймый, нигә ике көн рәттән кәбестәле аш пешерәсең, ди. Аш кайнаррак булса, «Юри, мин ашамасын дип кайнарлаткансыңдыр», дип чыгып китә. Савыт-саба торганны күрсә, шунда ук, «ник ул юылмаган, ник вакытында эшләмисең», дип зарлана. Идәндә чүп бөртеге тапса, нидер мыгырдана-мыгырдана аны алып ташлый да тагын менә чүп, күзәтеп, әйтеп тормасаң, чүп оясында калабыз, дип сөйләнә. Еш кына кигән киемемне, прическамны яратмый. Берсендә туйга барыр алдыннан нык кына кәефемне кырды. Бергәләп сатып алган күлмәкне туй көне килеп җиткәч кенә, «Килешми дә бит бу сиңа. Ни дип алдың, фигураң кеше төсле булмагач, нигә кирәк булды мондый тар күлмәк», дип бәйләнде. Елап, шешенеп беттем. Гомумән, юктан сәбәп таба ул, бала авырса, мин гаепле, төнлә уянып еласа, тагын минем аркада, аның чалбары сүтелсә, мин вакытында күрмәгәнмен икән, моның өчен шундый каты тавыш куба инде, әйтерсең лә кияргә башка чалбары юк. Элек мин аның бу гадәтенә ничектер бик игътибар бирми идем, ә бәлки ул андый булмагандыр да, тик соңгы вакытта бик кызып китүчән, бәйләнчек иргә әйләнде. Минем әти-әниләрне яратмый, туганнарым белән артык аралашмый, кунакка килсәләр дә, авызына су капкандай, сүз дәшми, елмаймый утыра. Әйтә, бәхәсләшә башласаң, үзең барысына да гаепле, син мине шул дәрәҗәгә җиткерәсең, дип битәрли. Ә мин нишлим инде, ашарына әзер, кере юылган, бала белән шөгыльләнәм, азмы күпме акча эшлим, анысын да уртак кассага салып барам әле. Үземә эчке кием аласы булса да, аннан рөхсәт сорыйм. Кыскасы, мине мондый тормыш туйдырды. Бүген тагын нәрсә әйтер икән инде дип куркып арыдым. Нишлим, аерылыйммы икән әллә? Минем дә кеше кебек яшисем килә бит, мин дә эш аты гына түгел. Чын хатын-кыз итеп тоясым килә үземне, соңгы тапкыр бергәләп балага өч яшьтә циркка барган идек, инде баланың мәктәпкә барыр чагы җитә. Кибеткә дә бергә чыккан юк. Берәр киңәш бирсәгез иде. Сабадан Лилия Г. Исламия Мәхмүтова, Татарстанның халык, Россиянең атказанган артисты:   – Түзеп карасын. Аерылышу ул – соңгы чик. Бәлки ире яратмый башлагандыр, ә бәлки читтә берәүне тапкандыр. Аерылышу бала өчен бик авыр булачак. Дөрес, бала дип кенә дә түзеп яшәп булмый. Көн саен кимсетеп торган ир белән яшәү зур газапка әйләнергә мөмкин. «Нәрсә ошамый, нишлим, нәрсәне үзгәртим?» кебек сораулар белән ирнең күңелендәгесен ачып карарга була. Мин яшь чагымда бер егет белән танышкан идем. Ул мине театрга алып барды. Юлда барганда гына 45 тиенлек билетны берничә кат чыгарып күрсәтте. Шунда ук сөйләшү манерасыннан да бу егетнең саран, вакчыл икәнлеген аңлап алдым. Башка аның белән очрашмадым. Моңа кадәр бу парлар матур торганнар бит, хәзер генә нигә аралары бозылды икән? Гаилә мөнәсәбәтләрендә киңәш бирү бик четерекле, үзләре барысын да уртага салып ачыкласыннар иде.   Гөлнара Ибраһимова, «Сердәш» республика психологик ярдәм күрсәтү үзәгендә психолог:   – Минемчә, монда хатын-кыздан бигрәк ир-атта гаеп. Һәр кеше күңелендә нәрсә тулган, шуның белән уртаклаша. Бу вакытлыча күңел халәте булырга мөмкин. Бәлки ир-ат барысын да сөйләп бетермидер. Икенче яктан, бу хәлләрне хатын-кызның ничек кабул итүе. Бәлки ир-атка игътибар, мәхәббәт җитеп бетми торгандыр. Үзенә игътибар җәлеп итәр өчен ул шулай юк-барга бәйләнә. Үз- үзенә ышанмаган кешеләр, гадәттә шулай кылана. Төптәнрәк уйлап карасак, бу кешеләр кайчандыр яратышып өйләнешкәннәр бит инде. Бер-берсен тулындырып яшәгәннәр.Бәлки ир-ат хатынын кимсетеп күңел халәтен тигезли, үзенә җитмәгән балансны аладыр. Барысын да ачыклау өчен иң яхшысы – психологка мөрәҗәгать итү. Сөйләшү барышында үзләре белмәгән нәрсәләр дә ачыла бит ул.   Мансур Мифтяхов, «Зәңгәр» мәчетнең имам хатибы:   – Аерылышу мәсьәләсенә килгәндә, хатын-кыз ислам динендә үз теләге белән аерылып китә алмый. Моның өчен бик кискен сәбәпләр булса гына, әйтик, ирең бертуктамый хәмер куллана, кул күтәрә яки ирлек көче юк, хатынын канәгатьләндерми, менә бу очракларда аерылырга мөмкин. Әмма, гомумән, бары ир кеше өч тапкыр «талак» әйткәннән соң гына хатын-кыз ирекле санала. Сабырлык кирәк. Тормышта төрле хәлләр була. Бу хатын түземле булсын иде. Никахка тугры булыйк.   Эльвира МОЗАФФАР әзерләде | (полный текст новости)

  • 2014-10-13 03:17 Актерлар, телевидение йолдызлары, модельерлар, җәмәгать эшлеклеләре - җырчылар белән чыгыш ясаячак
    13.10.2014 Шоу-бизнес "2 артист" проектында театр артистлары, журналистлар, телевидение йолдызлары, модельерлар, җәмәгать эшлеклеләре... җырчылар белән бергә чыгыш ясаячак. Бу адымга әзерме икән соң алар, үзләренә сүз бирик: Римзил Валиев, Надежда Әюпова, Айгөл Мирзаянова, Марат Мухин, Илдар Кыямов, Люция Хәмит, Гөлүсә Исмагилова - бу исемнәр нәрсә турында булса да сөйлиме. Сөйләп кенә калмый, җырлаячаклар дим бит! Шунысы тагын да кызыграк: алар үзләре генә түгел, ә эстрадабызның танылган җырчылары белән дуэт башкарачаклар. Менә берничәсе: Айдар Галимов – Айгөл Мирзаянова, Зәйнәп Фәрхетдинова – Илфат Абдрахманов, Мөнир Рахмаев – Гөлүсә Исмагилова, Илсия Бәдретдинова – Люция Хәмит, Раяз Фасихов – Илдар Кыямов, Гөлназ Сафарова – Искәндәр Хәйруллин, Хәмдунә Тимергалиева – Айрат Арсланов, Фирдүс Тямаев - Надежда Аюпова, Эльмира Сөләйманова – Римзил Вәлиев. Җырчылар белән бер сәхнәдә җырларга әзерме икән соң алар, “2 Артист” проектында катнашучылар. Үзләренә сүз бирик.   Гөлүсә Исмәгыйлева - телевизион алып баручы.   “Мөнир мине биергә өйрәтә”   - Өч альбом чыгардык студент чакта. “Төнге Казан" төркемен әле дә белеп сорыйлар. “В контакте”га җырларны куюны сораучы күп. Ул вакытта “Барс-рекордс” дигән компания бар иде. Беренче альбомны бушлай бирсәк тә, калганнарына шактый акча да түләделәр әле. Чөнки кассеталар киоскларда бик күп сатылды. Үзебез дә сата идек.   Тавышым әллә ни түгел. Шулай да ул замананнада диско-стильдә җырлаучы юк иде әле, “Айфара”дан кала. Шуңа яратканнардыр инде. Телевидениега килгәч, җырчы буларак танылырга килдеңме, дип бер сораулары җитте - җырлаудан туктадым, эшемне югалтудан курыктым.   Менә хәзер эфирга чыкмыйм, шуңа җырларга да ярый дип уйлыйм. Җырчы буларак танылу максатым юк иде. Алып баручы буларак яратып, хөрмәт итәләр - монысы миңа бик мөһим.   “2 Артист”та Мөнир Рахмаев белән әйбәт дуэт килеп чыгар, дип ышанам. Безнең үз уебыз бар - импровизациядән курыкмыйм. Сәхнәне да яратам. Анда минем чыгышым белән кызыксынып килүче кешенең җылысын тоярмын әле, Алла боерса. Мөнир кебек үк булдыра алмасам да, оештыручылар мине әйбәт хәрәкәтләнә дип тапты. Әзерләп куйган кызыл озын күлмәк урынына кыскаракны табып өлгерәсе була инде (елмая).   Мөнир белән бии-бии җырламау мөмкин түгел ул, хәзер ул минем белән үзенең “визит карточкасы” булган хәрәкәтләре белән бүлешә. Эчендә җаны булган кеше түзмәс. Бар да әйбәт булып, бик күп унай хисләр кичерермен дип уйлыйм. Мин яңалыкларны бик яратам. Чынлап та, сәхнә сагындырды.   Римзил Вәлиев – журналист, җәмәгать эшлеклесе.   “1974нче елдан бирле җырлаганым юк иде”.   - Яшьрәк чакта җырлаган бар иде, кунакта утырганда, ялда, учак янында. Мәскәүдә укыганда сәяси җырлар конкурсында катнаштым, анысы да төркемдәшләр таләбе буенча. Анда 20-30 илдән килгән студент катнашты. Шунда Мостай Кәрим сүзләренә Сара Садыйкованың “Өченче көн тоташ кар ява” җырын башкардым. Фортепьянода африка егете аккомпонемент уйнады. Шундый озын, аяныч җырны тыңлап, шаккаттылар. Сүзләрен тәрҗемә итеп, сугыш турында дип әйттем. Бигрэк тә ГДР слудентлары яратты бу җырны. Иң оригиналь җыр булды. Беренче урын бирделәр. 1974 елгы шул конкурстан сон сәхнәгә чыкканым булмады.   “2 артист” проектында Эльмира Сөләйманова белән җырларга тәкъдим иттеләр. Ризалаштым, “Кирәк түгел” дигән җыры бик ошый иде миңа. Машинада йөргәндә гел шуны куеп, кушылып җырлыйм хәзер. “Кичерә алмыйм” дигән җырын да өйрәндем. Бик матур җыр бит. Үзен кургәнем юк әле, тавышына күнегеп беттем. Машинада гел дуэт яңгырый безнең - үзе беләме икән? (елмая).   Гөлнара Сабирова – журналист, шагыйрә.   “Бу кичтә генә җырлыйм”   - Җырлау тәҗрибәм юк. Үземнең җыр кичәмдә дә җырламадым. Бары тик “2 артист” проетында гына җырлаячакмын. Бу проектны кызыклы дип саныйм. Кәҗәсе түгел, мәзәге кыйммәт дигән кебек, монда бит инде кемнең ничек җырлавы беренче урында түгел, бу беренче чиратта шоу буларак кабул ителә. “2 артист” проектында ИлСаф белән дуэт башкарабыз. Без аның белән шактый якын дуслар, ә бу очракта бер-береңне аңлау да кирәк. Минем сүзләремә иҗат ителгән җырны башкарабыз - “Бәхет тукталышы” дип атала. Зөфәр Хәйретдинов көе. Минем өчен җыр - күңел халәте.   Барыгызны да 26 октябрь көнне 17:00 сәгатьтә “УНИКС”та сезонның иң шау-шулы проектында көтеп калабыз!   Белешмәләр өчен телефон: 297-43-77. Билетларны УНИКС кассасында (8(843) 292-70-06), https://www.kassir.ru, http://www.concert.ru сайтларыннан алып була.     | (полный текст новости)

  • 2014-10-12 10:46 Туган телем - татар теле (Милли мәсьәлә)
    12.10.2014 Милләт Бу елның июнь башында Дәүләт Думасы депутатлары Гаджимет Сәфәргалиев һәм Григорий Балыхин “Россия Федерациясе халыклары телләре турындагы Законга үзгәрешләр кертү” мәсьәләсен күтәреп, аның проектын эшләп чыгарганнар һәм фикер алышуга куйганнар иде. Анда: “Шәхес үзенең сәләтенә, кирәксенүенә һәм кызыксынучанлыгына карап, Россиядә яшәүче халыкларның телләре арасыннан үзе теләгәнен сайлап, аны үзенең ана теле дип күрсәтә ала”, - диелгән. Янәсе, бу закон проекты кешегә туган телен ирекле рәвештә сайлап алырга мөмкинлек бирә. Шул ук закон буенча рус теленә дәүләт теле генә түгел, ана теле статусын бирү дә күздә тотыла. Проектны Татарстан, Башкортостан һәм Төньяк Осетия республикалары хупламады. Мәсәлән, Төньяк Осетиянең филология фәннәре докторы, профессор Тамерлан Камболов: “Бу закон проекты тормышка ашырылган очракта башка милләт халыкларының мәдәнияте, мәгариф системасы һәм туган телләре катастрофа кичерәчәк”, - ди. Аның сүзләренә караганда, бердәм дәүләт имтиханнары шартларында ата-аналар баланың туган теле итеп рус телен яздырырга тырышачаклар. Чөнки бу очракта балага рус телен дәүләт теле һәм ана теле буларак өйрәнү өчен вакыт күбрәк бирелә. “Бу закон проекты кабул ителә калса, без ана телен белмичә үскән миллионлаган манкорт тәрбияләячәкбез. Төзәтмәләрне керткән вакытта аны тагын бер кат һәрьяклап тикшерүегезне үтенәбез”, - диелгән осетиннарның мөрәҗәгатендә. Шулай итеп, татар баласы (башка милләт балалары кебек үк) тагын сайлау алдында тора һәм ике куянның да койрыгын тотып, ничек тә булса русчаны да яхшы өйрәнергә, татарчаны да белеп үсәргә тиеш. Бу бер дә начар түгел, чөнки галимнәр фикеренчә, ике тел белгән бала сәләтлерәк тә була, аның ми эшчәнлеге дә активлаша икән. "Телләр турындагы законга шушы үзгәрешләр кергән очракта, минемчә, милли мәгариф системасы ишелеп төшәчәк, - дип, үз фикерен белдерә Самара өлкәсенең “Туган тел” татар җәмгыяте аксакалы Азат Надыйров. - Без “Туган тел” оешмасы һәм Самара өлкәсе татарлары исеменнән Бөтендөнья татар конгрессының башкарма комитеты рәисе Ринат Закировка җибәргән хатыбызда моңа ризасызлык белдереп: “Бу закон безнең һәм башка халыкларның гореф-гадәтләренә туры килми һәм балаларыбызны руслаштыру өчен киң юл ача. Закон проектын кат-кат тикшереп, анализ ясарга һәм үзгәртергә кирәк, - дип яздык. Бердәм дәүләт имтиханнарын уңышлы тапшыру өчен күп ата-аналар үзләре үк балаларының туган телен “рус теле” дип язып куячаклар бит. Чөнки бу очракта рус телен яхшырак үзләштерү мөмкинлеге туа, аңа күбрәк сәгатьләр дә бирелә. Безнең өлкәнең татар авылларында ана теле болай да 1 - 2 сәгать кенә укытыла. Кайбер ата-аналар моны да күпсенеп, дәүләт салган кармакка эләгүләре бар. БДИ имтиханнары дия-дия балаларыбызны бөтенләй туган телдән аермыйк инде. Олыгаеп барганда балагызның тик русча гына сөйләшүен, оныкларыгызның бөтенләй рус булып бетүен күреп, үкенечкә калырлык булмасын иде”. Ә законны гамәлгә кертү арбасы үз эшен эшли тора. Менә күптән түгел генә Россия Президенты каршындагы милләтара мөнәсәбәтләр комиссиясе югарыда аталган закон проектын тикшергән һәм хуплаган. Ә менә Россия Федерациясе премьер-министры Дмитрий Медведев, кайбер республикаларның ризасызлыгын күреп, закон проектын яңадан яхшылабрак тикшерергә кирәк, дип белдергән. Моңа Татарстан һәм Башкортостан республикаларының мәгариф хезмәткәрләре шатланып куйганнар иде. Ләкин Россия Федерациясенең Мәгариф һәм фән министрлыгының милли проблемалар үзәге җитәкчесе Ольга Артеменко: “Проблема беркая да китмәде, киресенчә, ашыгыч рәвештә хәл итүне көтә, - диде. - Яхшылабрак тикшерү - ул әле закон проектын төшереп калдыру дигән сүз түгел. Җентекле анализ ясалгач, проект барыбер Дәүләт Думасы хуплавына куелачак”. Ольга Артеменко проблеманы үз күзлегеннән күреп, рус балаларының үз телләрен белмәүләренә борчыла, күрәсең. Быелгы бердәм дәүләт имтиханнары (БДИ) күрсәткән бик түбән баллар да шуны раслый бит. Чынында БДИ - ул безнең хөкүмәттә барган үзгәрешләрнең күрсәткече генә. Үзгәртеп кору елларында без иң яхшы укыту ысулларын, программаларны, дәреслекләрне юк иттек, иң яхшы укытучылар башка сфераларга акча эшләргә китеп беттеләр. 1992 елда “милли мәктәп” төшенчәсе дә юкка чыгарылып, аның урынына “региональ-милли компонент” килеп керде. Ә компонент белән кем санлашсын: татар авыллары мәктәпләрендә туган телләр йә бөтенләй укытылмый, йә факультатив рәвештә, йә атнасына ике дәрес кенә укытылып килә. Әлбәттә, программада татар тарихы да, болгар бабаларыбыз яшәеше дә чагылыш тапмый. Авыллар, мәктәпләр беткән саен шул милли компонент та бетә бара. Сүз уңаеннан, Самара өлкәсенең “Туган тел” татар җәмгыяте Ринат Закировка язган хатта күпмилләтле Россиядә яшәүче халыкларның телләрен саклап калу эше федераль дәрәҗәдә һәм комплекслы рәвештә алып барылырга тиеш, диелгән. Сабыйларны балалар бакчасыннан ук туган телебезгә өйрәтеп үстерү кирәклеге турында сүз күптән бара бит инде. Әйе, туган телләрне балалар бакчаларына, мәктәпләргә, көндәлек тормышка кайтару өчен максатлы федераль программа булдыру кирәк. Бу эштә Россиянең бөтен регионнары, бөтен милләтләре да катнашып, үз фикерләрен әйтсеннәр, уртак фикергә килеп, барыбызны да ризалатырлык программа булдырсыннар, ул үз телләребездән ваз кичмәслек итеп язылган булсын иде. Милләттәшләребез балаларын мәктәпкә китергәч: “Минем улым (йә кызым) - татар! Туган теле - татар теле!” - дип әйтерлек булсын иде. Шул очракта гына закон халык ихтыяҗларына җавап биреп, һәркемгә үз телендә сөйләшергә генә түгел, укырга һәм иҗат итәргә дә мөмкинлек тудырачак.   Эльмира ШӘВӘЛИЕВА 41 | 11.10.2014 (полный текст новости)

  • 2014-10-12 10:46 7 ноябрьдә - Камал театрында төп премьера
    12.10.2014 Мәдәният 7 ноябрьдә 19.00 сәгатьтә Г.Камал исемендәге Татар дәүләт Академия театрында “сезонның төп премьерасы” – төрек авторы Орхан Памукның “Минем исемем Кызыл” драмасы. Премьера атаклы режиссер Марсель Сәлимҗановның тууына 80 ел тулуга багышлана. Спетакльне кую өчен Казанга режиссер Максим Кальсин чакырылды. Спектакльдә труппаның әйдәп баручы артистлары катнаша: Илдус Габдрахманов, Радик Бариев, Әзһәр Шакиров, Алсу Гайнуллина, Айдар Хафизов, Нәфисә Хәйруллина һ.б. «Минем исемем Кызыл» - тарихи детектив. Биредә вакыйгалар XVI гасырда Төркиянең Госман империясенә кергән вакытында бара. Башваткычтагы сыман, катнашучыларның кыска монологларыннан акырынлап картина җыела - Кара исемле егет ике кешенең үтерүчесен табарга тиеш икәнлеге ачыклана... Спектакль күп тема һәм линияләрдән тукылган чуар төстәге келәмне хәтерләтә. Биредә ни генә юк: мәхәббәт хатлары һәм яшерен запискалар, калын китапларның кечкенә формалары һәм патша китапханәләре, һөнәр һәм сәнгать. Һәм тагын: күп кенә гыйбрәтле хикәяләр, алынма эпизодлар. Спектакль Осман Империясе тормышының вак детальләре белән тулган, тик шулай да, гомумән алганда, бу куелыш сәнгать хакында; төрки рәсем сәнгате традицияләре, төрекләрнең тормыш-көнкүрешләре һәм сәнгатьләренең Европа традицияләре йогынтысында ничек үзгәрүе һәм шушы үзгәрешләргә яраклашырга, бар көчләре белән мәдәни дөньяларын саклап калырга тырышкан кешеләр хакында. Режиссер Максим Кальсин әлеге спектакльне танылган театр рәссамы, “Алтын битлек” Бөтенроссия театраль премиясе лауреаты Алексей Вотяков белән берлектә куя. Спектакль тарихи детальләргә бәйле булуга карамастан, аның сәнгатьчә чишелешендә иң яңа заман технологияләре кулланыла: 3d форматындагы картиналар күрсәтеләчәк зур экран, җиңел генә йорт бүлмәсенә, чәйханә яки шаулы көнчыгыш базарына әверелүче хәрәкәтләнүчән корылмалар... “Минем исемем Кызыл” спектакленең премьерасы 7 ноябрьдә 19.00 сәгатьтә Г.Камал исемендәге Татар дәүләт Академия театрының Зур сәхнәсендә. Белешмә өчен: Орхан Памук – төрек язучысы. Орхан Памук 40 тан артык телдә бастырылган 7 роман авторы, Impac Халыкара әдәби премиясе лауреаты, Дөнья премиясе, "Prix Medicis Etranger" премиясе һәм тагын күп кенә исем-бүләкләр иясе. Ул бүгенге әдәбиятның классигы булып санала. Язучы 2006 елны әдәбият буенча Нобель премиясенә лаек була. Нобель комитеты хәбәрендә әйтелгәнчә, Памук премияне “туган шәһәренең меланхолик җанын эзләгәндә мәдәни алмашулар һәм бәрелешләрнең яңа символларын табуы өчен” алган. Максим Кальсин – МДУның тарих факультетын тәмамлаган, ВГИКта Карен Шахназаров остаханәсендә белем алган һәм А.П.Чехов исемендәге МХАТ мәктәп-студисендә данлыклы театр режиссеры Кама Гинкаста укыган. 2011 елдан башлап – А.Пушкин исемендәге Магнитогорск драма театрының баш режиссеры.   | (полный текст новости)

  • 2014-10-12 10:46 Филүс Каһиров матбугат конференциясеннән ФОТОрепортаж
    12.10.2014 Шоу-бизнес “Минем 4 мәхәббәтем”, сер булмаса, сөйләгез әле, кемнәр алар? Филүс Каһировның 7 октябрьдә Халыклар Дуслыгы йортында узган матбугат конференциясе шундый сорау белән башланып китте. 1 сәгать дәвамында Республиканың шәрәфле матбугат чараларыннан килгән журналистлар белән Филүс тәмле чәй өстәле артында төрле темаларга аралашты. Журналистларны кызыксындырган төп сораулар: быелгы репертуарда Филүс үз амплуасына тугры калганмы, замана шаукымына ияреп халык көйләрен, эстрада җырларына алыштырмаганмы, ни өчен бер ел югалып торган, ни өчен ТНВ каналында ул сирәк күренә, бүгенге көндә администратор вазыйфаларын кем башкара һ.б.    Филүс үзе дә әлеге очрашудан канәгать калдым, ди. Чөнки җырчы тирәсендә төрле имеш-мимешләр куера башлады, әнә шул аңлашылмаучанлыкка ачыклык кертәсе, гомумән, журналистлар белән җылы атмосфера аралашып утырасы килә иде, ди җырчы.    Ә концертка килгәндә, Филүс тиздән Республика һәм Казан сәхнәсендә булачак зур тамашасы хакында серләрне чишеп бетермәде. Шулай да, быелгы программаның сценарий авторы һәм режиссеры Замирә Гәрәева кайбер кызыклы моментларны әйтеп үтте анысы. “Филүс быел бииячәк һәм чит телдә яңа җыр әзерли. Гомумән, быел хореографиягә аеруча зур игътибар бирелә. Биюләрне Татарстанның атказанган артисты Татьяна Мифтахова һәм Ренат Мифтахов куйды, гомумән, 15 артисттан торган бригада һәрберсе профессионал, шуңа да әшләве җиңел һәм нәтиҗәле,” – ди Замирә.    Хәер, нәтиҗәне тамашачы үзе ясар, бик тиздән Филүс Каһировның Татарстан буенча зур гастрольләре башлана.   Матбугат конференциясенең берничә мизгеле фотоларда:           --- --- | 12.10.2014 (полный текст новости)

  • 2014-10-12 10:46 Фәндәс Сафиуллин: "Хәтер көнен рәсми көн итеп булмады" (ВИДЕО)
    12.10.2014 Милләт 90нчы елларда Хәтер көнен рәсми көн итү карарын Югары шурада үткәрү өчен алты тавыш җитми калды, дип искә ала Татарстан парламентының элекке депутаты Фәндәс Сафиуллин. Хәзерге депутатларга өмет бөтенләй юк ди ул.  11 октябрь Казанда уздырылган Хәтер көнендә катнашкан элекке депутат Фәндәс Сафиуллин Хәтер көненә карата фикерләре белән уртаклашты.   Аның фикеренчә, Хәтер көнен рәсми көн итү өчен Татарстан парламентына быел сайланган депутатларга өмет итәргә кирәкми.   "90нчы елларда Хәтер көне уздырыла башлагач та, мин ул вакыттагы Татарстан Югары шурасы депутаты буларак Хәтер көнен рәсми көн буларак игълан итүне тәкъдим иткән идем. Әмма бу карарны Югары шурадан үткәрергә безнең алты тавыш җитмәде. Шуннан соң да без аны кабатлап килдек, әмма аны үткәреп булмады. Хәтер көнен рәсми көн итү өчен әле дә соң түгел. Әмма Татарстан парламентының хәзерге депутатлары аны башкарыр дип ышанмыйм.   Хәзергеләр булган кануннарны гына бетереп атмасын иде инде. Яисә парламент өстендәге байракны гына йолкып алмасын. Минем Татарстан парламентына яңа сайланган депутатларга бернинди өметем дә юк. Хәзер республика парламентында йөз депутат арасыннан милләтне яклап сүз әйтерлек бер генә депутат бардыр", диде ул.   Фәндәс Сафиуллин сүзләренчә, Хәтер көне сәнгатьтә, архитектурада, дәүләтнең кануннарында, карарларында, халыкның күңелендә, җанында сакланырга тиеш.   "Аннан соң без бу датаны Казанны яулап алу көне дип әйтмибез. Бу көнне без ни сәбәпле дәүләтчелегебезне югалттык дигән мәгънәне, шуның сәбәбен тикшерү, үзеңә үзең анализ ясап диагноз кую көне дибез. Без ни сәбәпле дәүләтебезне югалта алдык? Ул чакта да без көчле дәүләт идек бит. Үзебезне яулап алган дәүләттән акыл ягыннан да, культура ягыннан да, көч ягыннан да ким түгел идек. Ә берләшкән чакта көчлерәк тә идек. Ни сәбәпле югалттык? Беренчедән, берләшә алмау булды. Аннан уртак фикер төзи алмадык.   Ул көннән без сабак алырга тиеш. Мин Хәтер көнен үткәннән, тарихтан сабак алу көне дип кабул итәм", диде Татарстан парламентының һәм Русия дәүләт думасының элекке депутаты Фәндәс Сафиуллин.   Райнур ШАКИР --- | 12.10.2014 (полный текст новости)

  • 2014-10-11 11:07 Гөлнара Тимерҗанова кыз бала тапты
    11.10.2014 Шоу-бизнес Тамашачы күз алдыннан соңгы араларда югалып торган Гөлнара Тимерҗанова 30 сентябрь көнне икенче сабыен тапты. Кыз бала! Җырчының шатлыгы белән уртаклашып, хәлен белештек: – Аллага шөкер, хәлләребез яхшы! Дүрт тәүлектән соң ук өйгә кайттык. Көтеп алынган кызым иртәнге 9 тулып 15 минут киткәч туды. Авырлыгы – 3,600, буе – 53 см. «Мин тудым» дигәндәй кычкырып җибәрүгә, күземнән мөлдерәп шатлык яшьләре акты. Көтелгән хәбәр булса да, ирем Ильер бу хәлгә баштарак ышана алмый йөрде.   Әбиемнең исеме Зифа. «Әзифа» дигән җырым да бар. Балама да шул исемне кушарга теләгән идем. Харис хәзрәт: «Айзифа» дип кушыйк», – диде. Әтисе дә, мин дә шундук ошаттык. Ай кебек нурлы йөзле, зифа буйлы кыз дигәнне аңлата.   Икенче бала икенче төрлерәк. Иделне тапканда яшь идем, ул вакытта беренче планда эш булган, күрәсең. Аңа ике айлык чакта концертта катнаштым. Ә кызымны өйдә тыныч кына, рәхәтләнеп, тәмләп үстерәсе килә. Сәхнәне артык сагынмыйм. Сәхнә – бер көнлек, гаилә – мәңгелек. Шулай да иҗаттан бөтенләй дә читтә түгелмен. Яңа җырлар язам. Киләчәктә клиплар төшерергә дә планда бар, – диде Гөлнара.   P.S. Гөлнара Тимерҗанова ире Ильер беләни ничек танышкан? Моннан укыгыз: http://matbugat.ru/news/?id=10220 --- --- | 11.10.2014 (полный текст новости)

  • 2014-10-11 11:07 Көлке куа килә... (“Безнең мирас”ның юмор битеннән)
    11.10.2014 Юмор Габделҗаббар КАНДАЛЫЙ  (1797-1860) КӘҖӘ Һәр кәҗәнең ике исме булыр, имеш: Бере кәҗә, бере каза булыр, имеш; Ул кәҗәне ярлы кеше асрар, имеш, Сыер урынына сөтен савып эчәр имди. Игътибар юк ул кәҗәнең гакылына, Инабәт юк ул кәҗәнең сакалына, Кая барсаң, шунда аны гайбәт кыйлгыл – Язык булмас, бәлки, сәвап булыр имди. Салып йөрер сыртына ул койрыгыны, Һич тыңламас ул хуҗаның бойрыгыны, Ашлыкның эзләп йөрер куерагыны, Һәр ашлыкның башын кыркып йөрер имди. Ул кәҗәнең караклыгы иртә белән, Җиңеп булмый ансын асла киртә белән; Үгет алмый колагына киертү белән, Кеше күрсә, кире чигенеп сикерер имди. Ул кәҗәнең аерыладыр тояклары. Бакча эчендә гизәр аның аяклары, Калмас андан кәбестә, суган кыяклары, Һәркайсының башын кыркып йөрер имди. Алмагачның кимерәдер ул кабыгыны, Гел сайлыйдыр яшь яфраклы аныгыны. Һич сөймидер рәнҗегәнне, арыгыны, Агачларның бәпкәләрен чүпләр имди. Ялтырыйдыр үткен күзләре ут кебек, Мөгезе сыйса, үзе дә кичәр ук кебек, Хуҗа килсә, уйлар бернәрсә юк кебек, Әллә кайчан бакчадан тыш булыр имди. Аны күреп, бакча иясе чабар ботын, Сугыйм дисә, күрсәтер ул аңа сыртын, Ләгънәт укыр бакчачы ушал көнен, Каргыш төшеп, җабагасын кояр имди. Йөрер үзе киртәнең буе белән, Ашлыкка керүнең уе белән, Ялгыз йөрмәс, ул йөрер туе белән, Чүмәләне үрә торып ашар имди. И яраннар, ул кәҗәне асрамагыз, Асрасагыз, ачык-тишек калдырмагыз! Ат алдыннан солыгызны алдырмагыз! Солы күрсә, җанын фида кылыр имди. Бәгъзесе ятыр аның печәнлектә, Бәгъзесе ятыр аның начальникта, Караклыкны үгрәнер ул кечеклектә. Акча биреп, иясе түләп алыр имди. Ул кәҗәнең тәкәсе мөрәүвәтле, Үзе чиркин сыйфатлы, кабих затлы, Суйсаң, аның тиресе бик кыйммәтле, Читек тексәң, биш елга чыдар имди. Дәхи мирза диерләр тәкәсенә. Мәхәббәтле басып торыр һәммәсе дә, Түрәмен дир куй сарыкның барчасына, Аларны кырдан башлап кайтыр имди. Төшкән чакта көтү күлгә су эчәргә, Алдан китәр ышыкка тизрәк күчәргә, Ирек бирмәс кешеләргә юл кичәргә, Читән буена тезелешеп ятар имди. М.ӘПКӘЛИ (Фаил Шәфигуллин, 1939-1982) Өлкән бүренең фаҗигале язмышы Гыйльми трактат Без үзебезнең бер фәнни хезмә­те­безне Г.Тукайның «Кәҗә белән сарык» әсәрендәге ботка проблемасын күтәрүгә һәм бүреләр казанында нинди ботка пешүен ачыклауга багышлаган идек. Инде, ниһаять, өлкән бүре проблемасы көн тәртибенә килеп басты. Бу аңлашыла да. Чөнки шагыйрь моннан ничәмә-ничә дистә еллар элек, ягъни урман-кырлар төрле ерткыч-җанварлар, албастылар белән мыжлап торган чагында ук бүреләр язмышы белән кызыксынган икән, бүген, табигатьне, шул исәптән бүреләрне саклау проблемасы көн кадагында торганда, без һич кенә дә бу мәсьәләгә битараф карый алмыйбыз. «Кәҗә белән сарык» әкиятендә өлкән бүре беренче тапкыр 73 нче юлда телгә алына. 19 нче строфада да шул ук өлкән бүре башлык дип искәртеп кителә. Димәк, бу бүре, һичшиксез, көтүнең башында йөргән булырга тиеш. Димәк, ул рядовой бүре кебек бернинди хәбәр-хәтәрсез югалырга да тиеш түгел. Иң элек безгә ике сорауны ачык­лап китү тиештер. Өлкән бүре сарык белән кәҗәдән куркып киткәнме, әллә булмаса чынлап та боткага су кирәк булганмы? Минемчә, бу сорауларның берсенә генә уңай җавап биреп була. Өлкән бүре сарык белән кәҗәдән куркып китмәгән. Ни өчен дигәндә, яшь бүреләр тыныч кына учак янында утырып кала. Югыйсә, бүре халкы бик сизгер бит ул. Аз гына куркыныч янаганын сизде исә, көтүе белән сыпырту ягын карый. Аучылар җәмгыятендә инде бу аксиома итеп кабул кылынган. Шулай булгач, өлкән бүре боткага су алырга киткән булып чыга. Монысы инде бик яхшы аңлашыла. Чөнки кәҗә белән сарык, ни әйтсәң дә, бүреләр табынына кунак булып килделәр бит. Кунаклар алдында оятка калмасын өчен өлкән бүре ботканы тәмлерәк итеп пешерергә тырыша. Аннан соң өлкән бүренең, барлык эшләрне дә яшь бүреләрдән эшләттерә икән бу, дип уйламасын әле кунаклар дип, фикер йөртүе ихтимал. Һәрхәлдә, өлкән бүренең су алырга китүе бәхәссез. Ә менә ни өчен ул су алырга киткән җиреннән әйләнеп кайтмаган? Монысы – икенче мәсьәлә. Әлбәттә, төрлечә гомән кылырга мөмкин: 1. Өлкән бүре бәхетсезлеккә дучар булган (аучы, җәдрә). 2. Юлда буран чыгып, адашкан. 3. Төлкегә очрап, бер-бер мәкер кор­ба­ны булган. Хәзер инде берәм-берәм бу версия­ләрне йә кабул итик, йә кире кагыйк: 1. Кәҗә белән сарык та, яшь бүреләр дә мылтык аткан тавыш ишетмәде. 2. Бүре нинди генә дуамал бураннарда да адашмый. Димәк, беренче ике версияне киреп кагып, өченчесен кабул итәбез. Бүрегә юлда төлке очрый. Юл уртасында җәелеп яткан да балык кимерә. Исәнлек-саулык сорашалар болар. Өлкән бүрегә су кирәк бит инде. Сүз арасында гына төлкедән су юлын сорый бу. Төлке өйрәтеп бирә. Шулай, шулай, авыл читендә бәке бар, бәкедә – су, суда балык бар. Ул койрыгыңны тыгып утырасың да берьюлы чиләк ярым су, пот ярым балык тартып чыгарасың, ди. Бүрегә балык чуртымамыни, аңа су булса, җиткән. Бүре бәке читенә барып, койрыгын суга тыга. Бераздан тикшереп карый. Су бик аз эләккән койрыкка. Кәҗә белән сарык алдында оятка калырмын, су күбрәк җыелсын дип, койрыгын тагын суга батыра бу. Шул килеш таң беленеп, авыл хатыннары суга төшә башлаганчы утыра. Торып качарга уйлый да соңыннан, ләкин койрыгы бозга катып өлгергән була. Ары талпына өлкән бүре, кире талпына. Әмма файдасыз. Әкият түгел бу сиңа – койрыкны өзеп качып булмый. Этләр өреп чыга, сәнәк күтәреп бер агай килә... Шулай итеп, кәҗә белән сарыкның итагатьсезлеге аркасында өлкән бү­ре­­нең язмышы фаҗигале рәвештә тәмамлана. (Язучыларның «Тынгысыз каләм» дигән дивар газетасыннан, 1980 ел.) Шәүкәт ГАЛИЕВ (1928 – 2011) РИФМА Урман күрде Шәвәли, Эчкә керде Шәвәли. – Әйт әле, – ди дәү әни, Агачларга ни булган? Ботакларга ни сарган? – Бөреләр, – ди дәү әни, – Бүреләр, – ди Шәвәли. – Бө-ре-ләр, –ди дәү әни, – Шү-ре-ләр, – ди Шәвәли. Ачулана дәү әни: – Сүзне бозма, Шәвәли! – Ачуланма, дәү әни... Рифма эзли Шәвәли. Рәсемдә: Шәүкәт ГАЛИЕВка Фәрит Вахитов ясаган шарж   10 | 11.10.2014 (полный текст новости)

  • 2014-10-11 11:07 Корбан гаетенда Пашатта дөя, Рбишчада 50 сыер чалдылар
    11.10.2014 Дин Корбан гаетендә без Пашат мәчетендә булдык. Намаз бүлмәсе бар кешене сыйдыра алмады, баскыч буйлары да халык белән тулды, ә хатын-кызлар мәчетнең беренче катында намаз укыды. Пашатта дөя бугазланды Гаеттән соң кемнәрдер зиратларга мәрхүмнәрне яд итәргә китте, кайберләре корбан чалырга ашыкты. Сарыклар һәм сыерлардан гайре, Пашатта бу көнне дөя дә чалынды (фотода). Җәфәр абый һәм Мөнирә апа Сәйфетдиновларның йортына барча балалары, киленнәре һәм оныклары җыелган иде. Таң атканчы ук биредә эшкә керешкәннәр, чөнки төштән соңга билгеләнгән мәҗлескә аш-су өлгертәсе бар. Корбанга диелгән дөягә барысы да сокланып карап торды. Сәйфетдиновлар гаиләсенә аны рбишчалылар Әстерхан өлкәсеннән китергәннәр. Корбан хәзрәти Рәсулуллага, йорт хуҗаларына, аларның балалары Илдарга, Йолдызга, Ринатка һәм Мөнирә апаның хаҗга бергә барган ахирәт дусты Әнисә Минаҗетдиновага аталып чалынды. Тәкъбир әйткәч ирләр эшкә кереште. Шул арада йорт хуҗабикәсеннән гаиләләре турында сораштым. Алар икесе дә гомерләрен колхозда эшләп үткәргәннәр. Балалары Мәскәүдә яши, биш оныклары бар. Мөнирә апа үзе дүрт тапкыр хаҗга барган, Җәфәр абый ике тапкыр. Мөнирә апа әйтүенчә, хәзер хаҗга бару күпкә җиңелрәк. Элек бит ничек мөмкинлек бар, шулай барганнар, әле инде бөтен шартлар тудырылган. - Быел инде хаҗга барганчы, дөя суярга ният кылдык. Аның итен 100гә якын кешегә өләшербез, - диде Мөнирә апа. Сөйләшеп бетергәнче ит әзер иде инде, тиз арада аш салдылар. Бу көнне Пашатта корбанга 12 сыер бугазланды, ә күрше Семочкида -19 сыер һәм бер дөя. Соңгысын Наил Башаров йортында чалганнар. Изге ният белән чалынган корбаннар Аллаһы Тәгалә тарафыннан кабул булсын иде. Рбишчада 50 сыер чалдылар 4 октябрьдә бөтен мөселман дөньясы, шул исәптә Зур һәм Кече Рбишча авыллары халкы да олы бәйрәмнәребезнең берсе булган Корбан гаетен олылап каршылады. Иртә таңнан ук мәрхүмнәрне зиярәт кылдык һәм зур сафларга тезелеп, тәкбир әйтә-әйтә мәчетләргә юнәлдек. Зур Рбишчада Абдулхамит Садеков исемен йөрткән мәчеткә дә бәйрәм намазына бик күпләп халык җыелды (2 нче фото). Мәчет имамы Харис хәзрәт Исмаилов мөфти Равил хәзрәт Гайнетдинның тәбрик хатын укыды һәм аның алдагы биш елга Россия мөселманнары Диния нәзарәте рәисе итеп сайлануын белдерде. Аннары өлкә Диния нәзарәте рәисе Гаяз хәзрәт Закировның, Кызыл Октябрь районы житәкчеләренең һәм «Туган як» редакциясенең котлау хатларын укыды. Харис хәзрәтнең корбан гаете вәгазе аның кайдан, ничек безгә хәтле килеп житүе һәм корбан чалуның кагыйдәләреннән гыйбарәт иде. Бәйрәм намазын укып, сәҗдәләр кылып дисбе тарткач, халык корбан чалырга ашыкты. Рбишча авылларында быел 50 сыер һәм ике дөя корбанга бугазланды. - Ә сарыкларның саны 500гә якын булырга тиеш, бер йортта хәтта 25 сарык корбанга чалынды, - диде Зур Рбишча имамы Мөнир хәзрәт Багаутдинов. Раббыбыз укылган намазларыбызны, чалынган корбаннарыбызны кабул итеп, киләчәктә дә олы бәйрәмнәребезне каршы алырга насыйп кылсын дигән изге теләктә калам. 1 2 Ришат РАМАЗАНОВ фотолары.   Илнар САДЕКОВ | (полный текст новости)

  • 2014-10-11 07:47 Диләрә Ваһапова "Голос"та татарча җырлары (ВИДЕО)
    10.10.2014 Шоу-бизнес Казан җырчысына бары тик Дима Билан гына борылды. Леонид Агутин исә Диләрәнең татарчасын тыңлаганнан соң, татар теле җырлар өчен иң отышлы һәм ягымлы тел дип искәртте.                  --- --- | 10.10.2014 (полный текст новости)

  • 2014-10-10 04:46 Зариф Бәширинең “Мишәрләр” хезмәте (ФОТО)
    10.10.2014 Тарих Үз заманында Зариф Бәшири (1888-1962) татар әдәбиятында шагыйрь булып танылган кеше. Аның чәчмә әсәрләре дә шактый. Аеруча «Чуаш кызы Әнисә» бәяны аңа шөһрәт китерә. Туган авылы Чүтинең (хәзерге Кайбыч районында) тирә-ягында чуаш авыллары булу сәбәпле, Зариф Бәшири бу халыкның телен, гореф-гадәтләрен яхшы белгән. «Шура» журналында чуаш халкының яшәү рәвешенә, этнографиясенә багышланган «Чуашлар» мәкаләсе дә шуңа бер дәлил. Бу язма маҗар (венгр) шәрыкчесе Ю.Мессарошның да дикъкатен җәлеп итә. Бу галим белән күрешү, әңгәмәләшү Зариф Бәширигә нык йогынты ясый. Мессарош (Ю.Мессарош – венгр шәрыкчесе.), яшь шагыйрьнең мишәр таифәсеннән булуына игътибар итеп, аңа туган кавеменең этнографиясе, көнкүреш мәдәнияте турында язарга киңәш итә. Шушы сүзләрдән рухланган Бәшири, Оренбургта чыга торган «Чүкеч» җурналындагы мөхәррирлек эшен ташлап, мишәрләр арасына балалар укытырга китә. «Поезд чаба, мине максатыма тизрәк ирештерергә ашыга сыман. Максатым: Тамбов губернасы Темников өязе Вәрәки дигән авылда балалар укыту, шуның белән бергә мишәрләр турындагы тикшеренүләремне дәвам иттерү!» – дип яза ул соңыннан үзенең истәлекләрендә. Нәтиҗәдә, 1910 елда «Шура» журналында аның «Мишәрләр» дигән хезмәте дөнья күрә. Шактый бәхәсле урыннары булуга да карамастан, әлеге язма бүген дә кызыксыну уята. Аны басмага филология фәннәре кандидаты Салават Галимов әзерләде.Фәннәр кандидатлыгына диссертациясен дә ул Зариф Бәшири иҗаты буенча яклаган иде. Биредә шуны да җиткерү күңелле: тиздән Татарстан китап нәшриятында Зариф Бәширинең «Сайланма әсәрләре» дөнья күрәчәк. Аңа язучының истәлекләре, әдәби әсәрләре тупланды. Ркаил ЗӘЙДУЛЛА Мишәрләр Зариф БӘШИРИ 1. Колагымда мишәр сүзе уйнау илә минем күкрәгемдә ихтыярсыз, бертөрле мактану вә горурият калка. Фәкать бу горурлыгым җенсият дәгъвасе, милли низаг вә изү кеби инсаниятсезлекләрдән пакьтер. Нигездә, мишәр халкында бу мактану гомуми бер гадәт буларак искедән канга сеңеп калгандыр. Яшь вакытларымда мәдрәсәдә укыганда, мишәр талибәсе илә казан татарлары дип әйтелмеш татар талибәсе арасында, бер-беренең гадәт вә телләрен тәнкыйть әйтеп низаглашулар бер-бер артлы булып торуы гадәт хөкемен алган иде. Мишәрләр исә казан татарларының асыл сөйләшләрен, казан татарлары исә мишәрләрнең рус сөйләменә тартым сүзләрен вә тавышларын тәнкыйть итә иделәр. Моннан шул аңлашыла: һәр милләт вә һәр җенес, нинди дәрәҗә мәдәни булуына карамастан, үзенең ана телен сөя вә шуны алгы сафка куясы киләдер. Татарлар илә мишәрләр арасында мондый тартышларның булуы арадан берлекне югалту вә ул исә безнең өчен бер зарурлык булуыннан отыры, андый мәгънәсез низагларны ташлау кирәклеге вә телләребезне берләштерү тиешле идеге һәр ике тарафның өмете вә теләгедер. Ләкин бу искедән калган бер дәгъва гына, татарлар илә мишәрләр арасында әүвәлдә бер суыклык булуы хәтеребезгә килмидер. Хәлнең асылын нечкәләп тикшереп караган вакытта, татарларның урыс теленнән һичбер сүзне файдаланмаулары вә соңрак вакытта файдалана башласалар да хозур аз булуы, хәтта урыс теленнән кергән сүзләрнең артикуляциясендә зәгыйфьлек күренә. Мишәрләрнең исә күп сүзләре урысча булып, асыл сөйләшләре дә шуңа охшаган булуы – бу ике җенеснең арасында мөнәсәбәтнең юклыгын, булган тәкъдирдә дә ерак тамырларда гына булуын күңелгә саладыр. Әгәр хәзерге казан татарлары белән мишәрләрнең милли санаган гадәтләреннән башка искедән калган гадәтләре, тормышлары чагыштырылып каралса, бер-берсенә туры килгән шәйләр бик күптер. Мишәрләрнең кирәк дин вә мәгариф тугрысында булган омтылышлары, сәүдә итү, алыш-биреш вә мәгыйшәт эшләрендәге хәрәкәтләре булсын, казан татаралары белән чагыштырганда бик күп дәрәҗәдә алдадыр. Минем беркадәр горурлыгым – шулдыр. Нигез­дә мишәр җенесендәгеләр барчасы мишәрлекләрен сөяләр вә үзләренең намусларын саклау юлында аңлаган вә күңелләре җиткән кадәр иҗтиһадларын кызганмыйлар. Минем бу сүзләрдән мишәрләрдә та­тар кардәшләребезгә дошманлык вә кырын күз бар икән, дип уйла­ма­сыннар. Мишәрләр хакында берни­ка­дәр мәгълүмат җыеп язарга мине мәҗбүр иткән нәрсә, горурлыгыбызны куәтләндерүгә сәбәп булган маҗар шәркыятьчесе Мисаруш1 әфәнде җәнап­ларының киңәше. Мисаруш җәнаплары белән беркадәр вакытлар мәҗлестәш булган заманда, сүз арасында «Русиядә гомумән татар исемләнгән әһле ислам арасындагы кавемнәрнең кайсы тәрәккыйга һәвәсле вә голүм мәгарифкә сәләтле?» булуы хакында бәндәләренә бер сөаль такты. Ләкин мин гыйлем вә мәгарифтә түбән вә тәҗрибәдән буш һәм дә милләттәшләрем арасына аз аралашучан булуымнан бу сөальгә катгый җавап бирүне өстемә ала алмадым. Шулай булса да, югарыда яралган фикерләремне бәян иткәннән соң, чама белән мишәрләр белән казан татарлары булуын сөйләргә батырчылык иттем. Шәркыятьче җәнаплары мишәр халкының башка татар кавемнәре белән чагыштырганда тәрәкъкый вә мәгарифкә сәләтлерәк кавемнәр икәнлеге турындагы фикере барлыгын бәян иткәннән соң, аларның сәүдәгәр, гайрәтле, җитез икәнлекләре вә эшләрендә чыдамлы, ныклы бер кавем булуларын хуплады. Бары тик аларның алыш-биреш итү эшендә башка милләтләр илә артык аралашуларыннан, элегрәк мәгарифтә зәгыйфьлекләре сәбәпле, телләрен югал­­ту­лары вә андый хәлләренең һаман баруы киләчәк өчен куркыныч булуын сөйләде. Шуның белән бергә аларның бу арада яхшы ук укуга ябышканлыкларыннан моның да чарасына керешерләр, дигән өметтә булуын бәян итте. Шәркыятьче җәнаплары миңа бер хезмәт йөкләү ниятендә булуын белдерде. Моның кебек бөек затларның хезмәтләрен кулдан килә торып та башкармау, әлбәттә, авыр эштер. Фәкать безнең кулыбыздан мондый затларның теләкләренә нинди хезмәт туры килер икән! Бу фикерне, әлбәттә, аңа да аңлаттым. «Чуашлар» хакында «Шура»да язган әйберләрем төпле тарихлардан алы­­нып язылмавы өстенә, аларның (чуаш­ларның) асыл вә нисбәтләре хакында булмыйча, бәлки үз тәҗрибә вә тикшерүләремнән гыйбарәт булуына карамастан, шәркыятьче әфәнде боларның тарих өчен бөек бер ярдәм икәнен сөйләп, мишәрләр хакында да шушы рәвешле нәрсәләр язуның зарарсыз булуын бәян итте. «Һәр милләтнең тарихы аларның искедән калган гадәт вә әхлакларын, тел вә мәгыйшәтләрен тикшермәк белән мәйданга чыгадыр. «Шура» журналы кеби әһәмиятле журналга ия була торып та беркадәр авыр, катлаулы эшләрне башкармау иҗтиһад әһеленә языктыр», – җөмләләре минем яшь вә һәвәскәр күңелемне очындырды. Аның каравы мин бер яшь бала хөкемендәмен вә матубгатта игътибарым да зәгыйфь. Хак илә ат уйнату кадәр дә булмаганлыгымнан, моны рәткә чалышсам да, бу хакта корыч каләмнәре белән матбугат сәхифәләрендә нурлар уйнатып: «Һәй, эшкә яраксыз, бөекләргә юл бир!» – димәк заманнары булмаганлыктан, бу көнгә кадәр бу хәлнең өмете күренеп тормаганлына ышандым. Шул сәбәпле, беркадәр мөһим эшләремне куеп, мишәр кардәшләремнең гадәт вә телләрен, мөмкин булса иске әсәрләрен дә тикшермәк ният илә Пенза губернасында мишәр боткасы булган Рахманка суы буендагы бер мишәр авылында кыш кичермәк ниятен тоттым. Мин монда мишәр кардәшләрем бе­лән аралашып, көннәр уздырдым. «Шура» сәхифәләре кабул иткәнчә, иң әүвәл мондагы Тамбов вә Пенза мишәрләре хәлләрен язып, гадәт вә телләрен бәян иткәннән соң, тарихыннан да беркадәр мәгълүмат бирәм. Җәнап хак тугры фикер йөрешендә максадыма ирешүемне насыйп әйләсен... 2 «Күңел белән тоташмаган күз – ботак тишеге» дигән мәкальнең дөреслегенә бу көн артыграк төшендем. Мин үзем – мишәр баласы, мишәрләр арасында туып, мишәр балалары белән уйнап үстем. Ләкин мишәр гадәтләреннән һичберсе диярлек хәтеремдә калмаган. Бары күрше әбиебезнең, башына «чалма» аталган озын вә киң ак бурларны чолгап йөргәне генә күз алдымда тора. Авылда әбинең мине сөйгәнлекләре, кыяк суганнар биреп күрсәткән яхшылыклары исемә төшеп, бөтен торышы белән җанлы картина рәвешендә булган сурәте күз алдыма төшкәч кенә мишәр карчык­ларында чалма бәйләү гадәте барлыгын хәтеремә килә. Мин артык татарлашуымнан үземдә мишәр баласы булуыма галәмәт булган бер гадәт таба алмыйм вә шулай ук башкалар да сизә алмыйлар. Тик мишәрләр арасына килгәч кенә, бөтен күңелем хушланып пешкән суган ашавым гына миндә мишәрлек гадәтләреннән табигый булган бер гадәт барлыгын белдерде. Мишәр халкы гомумият илә пешкән суган ашар өчен җан атар. Бу чуашларда да шулай ук. Мишәрләр вә чуашларның бу көнгә кадәре сакланган урыннары да Русиянең төньяк тарафындадыр. Бу тарафта булган чуашлар белән мишәрләр бер-берсенә якын булып, һичберсенең арасында татар карендәшләр юкдыр. Әмма башка тарафларда булган мишәрләр вә чуашлар, мәсәлән, Самара, Саратов, Хвалын, Чистай кеби җирләрдә, нык татарлашканнар яхуд урыслашканнар. Чуашлар хакында күбрәк төньяк чуашлар әхвәленнән язганым кебек, монда да төньяк мишәрләр хәленнән язуны кулаерак таптым. Мишәрләрнең татарларга караганда чуашларга булган мөнәсәбәтләре, кирәк тормышта вә кирәк гадәттә булсын, бик якындыр. Шушы сүзләремне исбатка байтак кына файдасы булганлыктан, үземнең мишәрләр арасына сәяхәт вакытында булган хәлләремне бераз язып китмәк булам. Казан вә Мәскәү тимер юлы өстендә булган Шихран (1925 елдан Канаш исеме белән аталган) станциясендә берәр кич куну теләге белән фатир эзләргә лазем күрелде. Бер чуаш йортына барып тәрәзә кактым да, урта яшьләрдә бер чуаш хатыны кечкенә генә тәрәзә тишегеннән башын тыгып, безне татарлар дип уйлап булса кирәк, каты күңелдән чыккан тавыш белән: «Кайсы авыл татарысыз?» – диде. «Җиңгәй, без татар түгел, Чүти мишәрләре», – җавабын ишеткәч җиңгәйнең сүзләре йомшакка әйләнсә дә, нинди эшле, кем баласы, кайда бару хакында озак сорашкач кына: «Бердән, мишәр вә икенчедән, Шәрәфи абзый баласы да булгач, ачык йөз белән кабул итәбез инде», – диде. Чуашларда, үзенә килгән кешене генә түгел, бәлки юлда очраган кешене дә начар эшле булмасын дигән курку белән төрлечә сөальләр биреп тикшерү гадәте бар. Алар бу гадәтләре белән кыргыз-казах халкына охшыйдыр. Кыр­гызларда да узган-барганны туктатып сорашмый җибәрү юктыр. Югарыда әйтелгән чуаш хатыны, безнең күрше авылдан киткәнлектән татарчага бик оста булуы өстенә, яшь вакытында әткәсе белән бездә берничә мәртәбә чәй дә эчкән икән. Менә шуның өчен дә миңа ничек ихтирам итәргә белми иде. Ихтирамына сәбәп ике төрле нәрсә булды: беренчедән, мишәрлегем вә икенчедән, әткәмнең икмәк-тозыдыр. Үзенең тукыган тышлы мендәрләрен баш астына салып, сары тунын өстемә яба вә һәр хәрәкәтендә: «Әй безнең Атау! Мишәрдән бер дә кайтмый иде. Авылыбызга мишәрләр киләләр иде. Мишәр кызлары белән кич утырыша идек, мишәрчә бәетләр (җырулар) әйтә идек. Кыз чакларым хәзер төштә күргән вакытлар кебек кенә булып калды... Монда килгәч тә чуаш телен өйрәнә алмый аптырап беттем (Урум, Гөбенә суы буенда чуашлар үзенчәлекле сөйләшә). Монда чуашлар татарча бик аз беләләр. Элек чуашларда мишәрчә бәетләр әйтү булып, бөтен күңелне өзә иде. Хәзер заман бөтенләй бозылды инде. Аларның берсе дә калмаган», – сүзләрен тәкърарлап күз яшьләре белән зарлана вә: «Безнең чуашлар урынсыз җирләргә җумардлык (юмартлык) кылмаганын сез дә белә торгансыз? Әгәр сез безнең җаныбыз тарткан мишәр булмасагыз, мин үзем ята торган мендәрләремне тиз генә сезгә бирер идемме! Әле ярый мондагы чуашлар да мишәрләр өчен өзелеп тора. Кайнатам да, мишәрләр булса, керсеннәр, дип сезнең килүгә ачык йөз бирде», – дип килүебезгә ничек шат булуын белдерә. Хатынның иркә кызы Анна да безгә ничек хөрмәт куярга белми йөри иде. Бу исә чуашлар белән мишәрләр арасында ихласлык белән бер мөнәсәбәт барлыгын белдерсә кирәк. *** Поездда вакыт югарыдагы хәлләрне уйлап бара идем, каршымда утырган бер татар карчыгы янына яшь кенә бер мишәр егете килеп утырды. Татар карчыгы бу егетнең каты теленнән мишәр идеген аңлагач та: «Җегет сез кайда барасыз?» – сөален биреп, «Ыстанбулга, әбекәй» җавабын алуына бөтенләй гаҗәпләнде вә моңа карап мыскыллы бер тавыш белән: «Анда нишләп йөри икән инде бу мишәр?» – дип, мишәрләрне начар бер халык дип уйлаганын аңлатты. Әбинең аңлатуынча, мишәрләр гаять җалкау, кеше арасына катнаша алмаслык пеш бер халык булдыгыннан, моның да шундый һәйбәт Истанбулга баруы дәрәҗәле бер вакыйга имеш... Минем сөальләремә каршы мишәр егете үзенең Истанбулга башлап баруының сәбәбен сөйли башлады: – Менә шәкерт! Бездә иң кыен нәрсә – өйләнү. Ул мине егерме бергә чаклы чыкмаган туган-үскән илемнән чыгып, ун еллар читтә йөрергә мәҗбүр итте. Солдаттан калгач өйләнергә теләсәм дә, кыз бәрабәренә бирергә тиеш булган сигез йөз сумны бирергә атамның көче җитмәде. Шул сәбәпле, мин читкә мал табарга чыгып китеп, йөри-йөри ике елдан соң Истанбулга барып чыктым. Анда сигез ел интеккәч, кайтып өйләндем». Бу егетнең кыз бәрабәренә сигез йөз сум бирүенә гәҗәпсенеп, мин: «Ник ул кадәр кыйммәт? Юкса, сөйгән кызыңны гына алмак булдыңмы?» – дидем. – Әй шәкерт, кайда ул сөйгән кыз! Нинди булса яраган булыр иде дә, таба алмадым. Бу әле урта бәһасе генә. Бездә кызлар мең йә мең ярым сум була. Шуңа күрә дә егетләре тиз генә өйләнми». – Соң ул акча кыз атасына буламы? – Юк, туй расходына, бирнә бүләкләренә бетә, – диде вә бу гадәтнең начарлыгын, шушы сәбәпкә күрә дә, кызларны үзе теләмәгән бай егетләргә кол урынына сатып, бөтен сәгадәтьләрен вәйран иткәнлекләрен бәяли башлады. – Алай булгач, нигә әллә никадәр маллар түгеп мишәр кызы аласыз, татарда беткәнмени кыз? Ул көрсенде: – Әй шәкерт! Үз җенесеңнән аерылу кадәр авыр эш дөньяда бармы икән?! – диде. Бу әфәнденең дөрес сөйләвенә Пенза мишәрләре арасында чынлап ышандым. Бер мишәр интеллигенты мине үзенең туена чакырды. Бу әфәнде, яхшы гына мәгълүматлы да булганга вә әдәбият җәдидә белән дә һәр ноктасына кадәр төшенеп мәшгуль булганга, хөр вә милли фикерле булып, фикере дә телдән генә булмый эш белән дә булганга зыялы диюгә дә лаеклыдыр. Фәкать ул өйләнү тугрысында гына үзенең фикерен эш белән күрсәтә алмаган. Ул бу тугрыда: «Мишәрләрнең болай уйланулары вә кыз бирүләре, бердән, кияү белән кызның бер-беренә гүзәл әхлаклы вә тугрылыклы булуларына карамыйча, фәкать зур туй, күп мәһәрне (калым) генә тикшереп, кияү белән кызны бер-беренә күрсәтми вә белдерми, бер-беренә мәхәббәтләре булмастан аларны кычкырыш вә низаг, кайгы вә хәсрәт боткасына боталган мәгыйшәткә ату вә икенчедән өйләнүченең барлы-юклы малын туй расходына түгеп, малы булмаса бурычка чумдырып, калган мәгыйшәтләре вә бурыч газаплары өчен кияүне читкә байлар хезмәтчесе яхуд сәүдәгәр итеп җибәрергә мәҗбүр иттегеннән, аларның ләззәтле яшь гомерләрендә бер-береннән аерылып торуларына, сагынып саргаюларына гына сәбәп була. Шулай булгач, ачы хәсрәтләрне, тәмле шатлыкларны шәрик (уртак) хәят белән уртаклашу, гаилә ләззәтенә алданып мәгыйшәт авырлыкларына чыдау өчен булган бу өйләнү, максатның киресенчә, яңа баштан кайгы вә хәсрәткә чуму, талаш вә кычкырышка юл ачу яхуд өскә артык бурычлар йөкләп тә, нәтиҗәдә бер-берең белән озын гомерләр күрешә алмау дәрте белән тилмереп йөрергә бер сәбәп һәм байларны коршау аша сикертүче, фәкыйрьләрне мәңгелек бурыч астына тыгучы бер бәла гына буладыр», – дип бөтен күңеленнән әрнегәнен, эченнән еглаганын белдерә вә моның начарлыгын таный. Сүз арасында, мисал өчен, алдыбыздагы бер хезмәтчене күрсәтеп: «Күр инде, менә шул әфәнде дә өч-дүрт йөз сумсыз өйләнә алмый бит! Әле җитмәсә шулкадәрле бурыч та яздыра. Кыз атасы аларның киләчәктә мәгыйшәтләрен уйлап та карамый микәнни!» – дип өзелә, шул гадәтне ничек тә булса бетерергә тели. – Үзең шуның начарлыгын белә торып та ник алай эшләдең? Поезддагы мишәр кеби бу интеллигент танышым да: – Шулай алмасаң өйләнми торырга кирәк, башка милләттән алсаң, миллилекне аяк астына салып таптау була, – дип җавап бирде. Монда кадәрле язган шәйләр мишәрләр хакында булган өч төрле нәрсәне аңлатмак өчен иде ки, алар да: мишәрләр белән чуашларның бер-беренә якынлыклары вә мишәрләрнең өйләнүләре тугрысында булган начар гадәтләре вә миллилекләредер. Әмма аларның бу тугрыда булган миллилекләре ялгыш юл белән булганын киләчәктә язачакмын. Шура. – 1910. – №1. – Б.5-6.; №3. – Б.74-77. Уңда – Зариф Бәшири, сулда – Галә Ходаяров. Кисловодск курортында. 1926 ел Зариф Бәшири (уртада) уйгыр яшьләре белән Сәмәркандта. 1926 ел Фоторәсемнәр Татарстан Фәннәр Академиясе, Галимҗан Ибраһимов исемендәге Тел, әдәбият һәм сәнгать институтының Язма һәм музыкаль мирас үзәге фондыннан алынды: 57 ф., 1 тасв., 75 сак. берәм.   10 | (полный текст новости)

  • 2014-10-10 04:46 "Германия архивларындагы татар документлары тиешенчә өйрәнелмәгән" (ВИДЕО)
    10.10.2014 Тарих Чит ил архивларында сакланган татар тарихы һәм мәдәниятенә кагылышлы документларга багышланган халыкара конференциядә катнашу өчен Казанга килгән алман галиме Мисте Хоттоп-Риеке Германия архивларында һәм китапханәләрендә сакланган тарихи татар документларына тиешле игътибар бирелми ди       | 09.10.2014 (полный текст новости)

  • 2014-10-10 04:46 Ләйлә Дәүләтова үзенең кемгә кияүгә чыкканы турындагы имеш-мимешләргә нокта куячак (ФОТО)
    10.10.2014 Шоу-бизнес Татар эстрадасында аерым бер урын алып тора ул. Шагыйрә дә, журналист та, җырчы да, алып баручы да, 2 ноябрьдә бер яшен тутыручы кызы Гөлмәрьямгә әни дә. Ә иң кызыгы: бүгенге көнгә кадәр халык Ләйләнең кемгә кияүгә чыкканын белми. Ләйлә дә имеш-мимеш, гайбәт сүзләрдән тәмам туеп, тамашачыга бар булган серне ачарга теләвен әйтте. Шагыйрә Чаллы һәм Казанда октябрьдә узачак концертларында имеш-мимешләргә нокта куячак. Әлегә тамашачылар да, журналистлар да Ләйлә Дәүләтованың  кемгә кияүгә чыкканын белми. Тик шәхсән миндә, Ранил Нуриевка түгел микән, дигән шикләр туды. Ни өчен дигәндә, Ләйләнең кәрәзле телефонына шалтыратканда, Ранилнең тавышы да ишетелде. Өстәвенә, бу көннәрдә Ранил үзенең Instagram битенә Ләйләнең кызы белән төшкән фотосурәтен куйган. Әле җитмәсә “Минем принцессам” дип тә язган. Ләйлә исә үзе Ранил белән бары иҗади мөнәсәбәтләр генә бәйли, ди... Сүз уңаеннан, Ләйлә Дәүләтова декретта булу сәбәпле, “Адәм белән Һава” тапшыруы инде бер еллап күрсәтелми. Алып баручы тамашачыларын озакламый сөендерергә теләвен дә әйтте. Җитмәсә, бәлки тормыш иптәше белән икәү бергә алып барырлар.   – Гөлмәрьям – озак көтеп алынган балабыз, – ди бәхетле ана. – Тамашачыларга да концертымда яраткан кызымны да күрсәтергә телим. Концерт дигәннән, анда минем сүзләргә иҗат ителгән җырлар булачак. Быел радиога концертларым турындагы рекламаны да кызык форматта бирергә булдым. Башка артистларның җыр белән эшләнсә, минекендә бары шигырь юллары гына. Шуны ишеткәч, көненә 10 кеше генә шалтыратып, бу шигырь кая бар, дип сорый. Җавап бирәм: бу шигырь бары минем концертларда гына булачак. Яңа китабым дөньяга чыккач, анда күрә алачаклар.   Концертта бик күп яшь егет-кызлар катнашачак. Раяз Фасихов бөтенләй өр-яңа образда чыгачак. Альбина Апанаева белән Дилә Нигъмәтуллинадан кечкенә генә спектакль күрә алачаксыз. Үзенчәлекле тавышлы җырчы Лилия Мингулова да чыгыш ясаячак. Шулай ук “Казан егетләре” төркеме дә булачак. Тулаем алганда, концерт яшьләрчә булыр дип көтелә. Мин дә бөтенләй яңа образда чыгачакмын. Шаккатачаксыз! (Елмая).   – Алып баручы итеп кемне сайладыгыз икән?   – Данир Сабировны! Бик талантлы, профессионал алып баручы. Аңардан да яңа пародияләр булачак.   – Концертның режиссёрын да әйтеп узсагыз иде.   – Ул – Ранил Нуриев...   – Сезне күп нәрсә бәйли... Шулай да, сезнең арада нинди мөнәсәбәтләр?   – Ранил белән без күптән эшлибез. Кешеләр безнең арада әллә нәрсәләр бар дип сөйли. Безнең арада бөтен нәрсәләр дә бар (көлә)! Беренчедән, без – иҗади дуслар. 10 ел элек танышкан идек. Безнең дөньяга карашлар туры килә. Без аның белән рәхәтләнеп талашабыз (көлә.) Әмма ничектер күнегеп киттек бугай. Хәзерге талашулар бик кызык, бик тәмле. Дөресрәге, бәхәсләшүләр. Яшь аермасы бераз бар. Тик кешедә яшь аермасы булмый. Бары акыл аермасы була. Ул миннән күп нәрсәләрдән акыллырак. Бигрәк тә иҗат ягыннан киңәшләр биргәндә.     – Элегрәк сез Салават Фәтхетдиновка шигырьләр иҗат итә идегез. Ә хәзер Ранил Нуриевка...   – Әйе, берничә ел элек мин Салават Фәтхетдиновка яза идем. Хәзер Ранил Нуриевка. Беренчедән, мин иң яхшы кеше белән эшләргә күнеккән. Димәк, мин Ранилне иң яхшы җырчы дип исәплим. Ул бик талантлы, яшь, чибәр. Аның дәрәҗәсе Европа йолдызларына тиң. Ул татар сәхнәсендә генә түгел, Мәскәү сәхнәсенә чыгып, зур йолдыз була алыр иде. Аның моңа мөмкинлекләре бар.   – Ләйлә, кызыгыз Гөлмәрьямнең әтисе турында сөйләүдән баш тартасыз... Шулай да кызыгыз турында сөйләп китсәгез иде.   – Шәхси тормышка кагылышлы темаларга мин бары сәхнәдә генә сөйләшергә булдым. Чөнки болар барысы да кызымның әтисенең теләге буенча эшләнә (елмая). Ләкин шуны әйтә алам: мин бәбиебезнең әтисенә бик рәхмәтле... Шундый бала бүләк иткәне өчен... Гөлмәрьям бик акыллы, матур, җитди, усал, ләкин шул ук вакытта шаян да. Аны фотога төшерә башласаң, елмайтып кына булмый (көлә). Мин үземне карьеристка дип уйлый идем. Чынлыкта алай түгел икән. «Никләр тотындым бу концертка?» – дип тә уйлыйм инде. Чөнки балага вакытым азрак кала. Бәлки бу минем соңгы сольный концертларым булыр... Кызыбыз минем бар тормышымны үзгәртте... Без аны бик озак көтеп алдык. Балага узуымны белгәч, хәтта “Адәм белән Һава” тапшыруын туктатып торырга булдым. Дөресрәге, эшемнән китеп, декретка чыктым. Бала хакына гастрольләрне дә туктаткан идем. Сакланырга дип тизрәк хастаханәгә кереп яттым. Ике айлап шифаханәдә дә ятарга туры килде. Чиста һавада, әйбәт шартларда тууын теләдем.   – Декретта булсагыз да, берсендә мин сезне туй алып барганыгызны күрдем...   – Мин инде берничә елдан бирле төрле кичәләр, туйлар алып барам. Бу эшемне шулай ук яратып башкарам. Анысыннан баш тарта алмадым инде. Гомумән, төрле кичәләр, юбилейлар алып барырга яратам. Кешегә бәйрәм ясау – үзе бер кызык бит ул.   – Үзегезнең туегыз кайчанрак булган иде соң?..   – Елын әйтеп тормыйм... Гыйнвар аенда никахыбыз булган иде. Туй алдыннан Казаннан Чаллыга концертка барганда мин көчле юл һәлакәтенә эләктем. “КамАЗ” белән бәрелештем. Әлбәттә, рульдә үзем булмаган булсам, юл һәлакәтенә дә тарымаган булыр идем бәлки. Машинада үзем генә идем. Менә шул сәбәпле, шактый гына вакыт хастаханәдә ятып, туебыз булмыйча калды. Вакыты җиткәч, анысы да булыр. Аңа да бик җитди әзерләнергә кирәк бит. Әлегә концертлар турында гына уйлыйм һәм барыгызны шунда көтеп калам...   Эльза ГАЗИЗОВА | 10.10.2014 (полный текст новости)

  • 2014-10-10 04:46 Җомга көнне дә ял итәр идегезме? (Сораштыру)
    10.10.2014 Җәмгыять Россиядә дүрт көнлек эш атнасы кертеләчәк. Бу атнада мәгълүмат чараларында шундый эчтәлектәге хәбәр таралды. Берәүләр әлеге яңалыкны шатланып кабул итсә, икенче берәүләр исә атнага өч көнлек ялны күпсенде. Headhunter үзәге инде бу уңайдан халык арасында сораштыру уздырырга да өлгергән. Аның нәтиҗәләреннән күренгәнчә, россиялеләрнең 60 процентка якыны БМОның хезмәт шартларын саклау һәм көйләү белән шөгыльләнүче махсус бүлеге тарафыннан кертелгән бу тәкъдимне шатланып кабул иткән. Эш бирүчеләр арасында исә өч көнлек ялны хуплаучылар саны 20 процентка да тулмый. Россия Хөкүмәте исә бу тәкъдимне хыял дәрәҗәсендә генә калдырып, кире какты. Шулай да, бу тәкъдим тормышка ашкан булса, сез җомга көнне дә ял итәр идегезме?  Резеда Сәлахова, Кә­рим Тинчурин исемен­дәге Татар дәүләт драма һәм комедия театры артисты:   – Бу яңалыкны ишеттем, әлбәттә. Табибларның: “Әле­­ге график буенча эшли башласа, халык күпкә сәламәт, озын гомерле булачак”, – дигән сүзләре дә колагыма керде. Ләкин бу график безгә – артистларга кагылмый. Нинди генә законнар чыкса да, без аена – утыз бер, атнасына җиде көн, тәүлегенә егерме дүрт сәгать эшлибез. Атнасына өч көнлек ял бирелә башласа, гадәти график буенча эшләү­челәрнең гомере озы­найганга бик куаныр идем.   Данил Сәфәров, жур­­­налист, эшмәкәр:   – Бу сорауга мин төгәл җавап бирә алмыйм. Әмма шунысын төгәл беләм: эшнең нәтиҗәсе эштә күп­ме вакыт үткә­рүеңә берничек тә бәйле түгел. Күп кенә дәүләт оешмаларында эш көне озаклап чәй эчүдән башлана, аннары сериал һәм “Пусть говорят” геройларына күчә­ләр, баксаң, инде төшке аш та җиткән икән. Ә кичке биш­тә “проходной” халык бе­лән тыгыла. 16:59да аяклар инде марафончы пози­ция­сен­дә тора. Бу очракта дүрт көн эш­лисеңме, бишме – мөһим түгел. Әлбәттә, эш­нең дә төрлесе бар. Кеше­ләр дә төрле. Бе­рәүләр ялларын түзем­сезлек бе­лән көтеп ала, чөнки суыткычта аларны “стресстан арындыргыч” көтеп тора. Икенчеләр исә ялларда да акча эшләү җаен эзлиләр (һөнәрчелек, тамадалык, мал сую, плитә ябыштыру, машина белән “бомбить итү” һ.б.). Кем­гә ничектер, әмма ми­ңа бу яңа тәртип керсә, берничек тә йогынты ясамаячак. Чөн­ки минем эш ат­нам 7 көннең 24 сәга­теннән тора. Ял исә шу­ның теләсә кайсы вакытында булырга мөмкин.    Чулпан Гарипова, “Яңа гасыр” каналының “Хәбәрләр” тапшыруы журналисты:    – Бу тәкъдимгә тискәре карыйм. Россия халкы болай да күп ял итә. Бәй­рәмнәр саны буенча без – иң бәйрәмле ил. Эчеп өйдә ятканчы, халык эшләп йөр­сен. Эшләмәгәне болай да ял итәргә җай таба аның. Эшләгәненә кайчак тиешле ял көне дә тәтеми. Шуңа күрә атнасына ике көнлек ял бик җиткән! Аның урынына әнә отпуск ялы озынлыгын арттырсыннар. Укытучы белән табибтан баш­каларның кай җире ким?    Диләрә Ила­летд­и­но­ва, җырчы:   – Гаиләле кешеләр өчен бу яңалык бик уңайлы булыр иде. Әй­тик, гаилә белән каядыр барырга җыенсаң, анда рәхәтләнеп өч көн торып кайтырга мөмкин булачак. Икенче яктан караганда, ялларның күп булуы хез­мәт хакын киметеп, эш сәгатьләрен арттырачак. Халык хәзер болай да кө­ненә сигез сәгать эшләп, өенә арып кайта. Кай­чакларда атнасына биш көн эшләп, шимбә-як­шәмбе ял итүчеләргә кызыгып та куям. Артист халкы һәрчак кеше ял иткән вакытта эшли бит. Бер шәһәрдән икенчесенә йө­реп, бөтен гомеребез юлда үтә. Сабантуй, Яңа ел кебек бәйрәмнәр дә эш белән уза. Ләкин үз эшемне яратуым бу минуслардан өстенрәк.   Гөлия Галләмет­ди­нова, тарих укытучысы (Лаеш районы):   – Атнаның дүрт кө­нен­дә генә эшләп нинди эш барыр икән?! Бездә бәй­рәмнәр болай да күп. Бәй­рәм ял көненә туры килсә, башка көнгә күче­релә. Болай булгач, бө­тенләй эш­ләмик соң! Эшли алганда эшләп калырга ки­рәк. Яраткан эше­ңә барып кайтудан рәхәтрәк нәрсә юктыр ул.  147 | 10.10.2014 (полный текст новости)

  • 2014-10-10 04:46 Татарча КВНнан ФОТОрепортаж һәм уен нәтиҗәләре
    10.10.2014 Җәмгыять Кичә кич Казанда КВНның «Татар лигасы» фестивале узды. Анда Татарстаннан 11 команда катнашты. Жюрида Илназ Сафиуллин, Тәбрис Яруллин, Илдар Фәттахов, Рамиль Агдеев, Шакур, Алмаз Миргаязов һәм Фәридә Таштабанова иде. Фестивальне Роберт Исламов алып барды.            Уен нәтиҗәләре: 1 урын - "Биш бармак" (Мамадыш) 2 урын - "Афәрин" (Аграр университет) 3 урын - "32 август" (КФУ)  1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 --- --- | 10.10.2014 (полный текст новости)

  • 2014-10-10 04:46 Эбола вирусын Татарстанга Африкадан килгән 10 студенттан йоктыру куркынычы бар
    10.10.2014 Медицина Хәзерге вакытта Татарстанда Көнбатыш Африкадан килгән 10 студент, Эбола вирусын кертү куркынычына бәйле рәвештә, табиблар күзәтүендә. Бу хакта "Татар-информ" агентлыгына ТР буенча Кулланучылар хокукларын яклау һәм кеше иминлеге өлкәсендә күзәтчелек федераль хезмәте идарәсенең территорияләрне санитар саклау бүлеге башлыгы Луиза Борисова хәбәр иткән. "Соңгы мәгълүматлар буенча, Африка илләреннән килгән 10 студент  -  бишесе Нигерия, бишесе Демократик Конго Республикасыннан - күзәтү астында. Алар карантинда түгел, бары күзәтү астында гына. Димәк, вирусның 21 көн тәшкил иткән  инкубация чорында алар көн саен табибларга күренеп торачак", - диде Луиза Борисова. Аның сүзләренчә, бу чаралар кисәтү рәвешендә. Хәзерге вакытта Татарстан югары уку йортларында Африка илләреннән 220ләп студент белем ала. Африка студентлары укыган барлык вузларга хатлар җибәрелгән. Алар медицина күзәтүе максатларында йогышлы авырулар хастаханәсенә исәпкә бастыру өчен, студентларның Африка илләреннән килгәнен хәбәр итәргә тиеш.  "Бүгенге көндә күзәтү астындагы барлык студентлар да сау-сәламәт. Алар дәресләргә йөри, өйләрендә яши, көн саен тикшеренә", -  дип аңлатып узды Луиза Борисова. Әйтергә кирәк, РФ Сәламәтлек саклау министрлыгы фикеренчә, Россиягә куркыныч Эбола бизгәге керергә мөмкин, әмма күпләп авыру очраклары булмаячак. "Аеруча куркынычларын да кертеп, йогышлы авыруларга каршы көрәшнең зур тәҗрибәсенә нигезләнгән санитар-эпидемиология хезмәтенең нәтиҗәле эше, аның таралу ихтималын төшереп калдырырга мөмкинлек бирәчәк", - дип белдергән "Интерфакс"ка РФ Сәламәтлек саклау министрлыгы матбугат сәркәтибе Олег Салагай. | 10.10.2014 (полный текст новости)

  • 2014-10-10 04:46 Гөнаһымны юа алмам микән?
    10.10.2014 Язмыш Балачагым авыр булды. Мине табуга, әнием аяксыз калган. Ул вакытта өйдә каенанасы-каенатасы да булган. Авыру килен, аяксыз хатын ни әби-бабайга, ни әтигә кирәк булмаган. Мәктәпкә барган елымда әни бик сызланды. Янына килеп караучы да юк иде. Мин аның янына кереп хәлләрен белгәнне, ашарына биргәнемне хәтерлим. Әни бик елый иде. Бервакыт янына ятып йоклап киткәнмен. Төнлә уянып китсәм, әни нидер укый. Баксаң, ул Ходайдан, тизрәк мине ал, дип сорый икән. Күзләремә яшь килде. “Әни, мин синсез нишләрмен соң?” – дип елаганымны хәтер­лим. “И балам, сине ташламаслар. Әбиең-бабаң бар бит, әтиең дә сине ярата”,– диде ул. Әтинең әнигә карата сүрел­гәнен, аны сүз белән кыерсытканын еш ишетә башладым. Ә беркөнне әбием урамнан кайтты да, мине янына чакыртып: “Сиңа матур әни таптым әле. Әтиеңә әйтик тә, төшеп алсын”,– диде. Мин нишләргә дә белмәдем. Бала гына идем ул чакта. Әмма әни өстенә хатын кайтасын аңлап алдым. Ул көн килеп җитте. Бусагадан Нәсимә исемле хатын килеп керде. Әнием бүлмәсенә кереп, барысын да сөйләп бирдем. Ә ул сабыр гына: “Син әзрәк үскәч, башка йортка күчәрбез әле. Хәзер беркая да китеп булмый. Сабыр итәргә кирәк”,– дип җавап бирде. Әтинең бәхетле көннәре башланды. Ул балкып кына йөри. Өйдә авыру хатыны барлыгын белеп, безнең өйгә килеп кергән Нәсимә апага карата нәфрәтем көчле иде. “Хәзер минем әни кая барсын?”– дип сорадым. Ә ул исә: “Кызым, мин бу йортка әниеңне кызганып килдем. Бөтен авыл шаулый бит. Әниең сине тапкан вакытта мин дә хастаханәдә идем. Шул вакытта ул мине үлемнән коткарып калды. Мин аңа гомерем белән бурычлы”, – дип җавап кайтарды. Шул көннән әнигә, чыннан да, бәхет елмайды. Бер ел дигәндә башта әби, аннары бабай үлеп китте. Без дүр­тәү яши башладык. Тик әти­нең Нәсимә апага ачуы чыга иде. “Нәрсәгә дип чирле хатынны карыйсың? Аягына басса, рәхмәт әйтер дисеңме?”– дип гел кагып торды. Авыл халкы да безнең гаилә турында гел гайбәт сөйләде. Тизрәк каядыр читкә чыгып китәсем килә иде. Бервакыт әти кайтып керде дә киемнәрен җыя башлады. “Син кая китәсең?”– дигәнгә: “Гомерем буе авыру хатын тәрбияләгән кеше белән яши алмыйм. Чыгып китәм”,– дип җавап бирде. Һәм өйдәге бар әйберне алып чыгып китте. Хәтта чәй эчәргә самавыр да калмады. Без аптырадык. Ярый әле Нәсимә апа безне ташламады. Тиздән мин мәктәпне тәмамладым. Баштарак авылда каласы идем. Тик Нәсимә апа: “Шәһәргә барып урнаш. Мин әниеңне үзем карыйм”,– диде. Тик шәһәр тормышы миңа бәхетсезлек китерде. Бер әбигә фатирга кердем. Анда әбинең оныгы да яши иде. Бервакыт әби туганнарына кунакка киткәч, Раил мине көчләде. Бу хәлләрдән соң бик озак еладым. Күп тә үтмәде, авырлы икәнемне белдем. Иң якын дус кызыма бу хакта әйттем. Ә ул: “Балаң туганчы, бездә яшәп тор. Аннары бала тудыру йортында калдырырсың”, – дип ки­ңәш бирде. Һәм мин аны-моны уйламыйча баламны таптым да аннан баш тарттым. Шуннан соң бер айлап вакыт узгач, авылга кайттым. Әни әкренләп аягын өстерәп булса да йөри башлаган. Әти, башка хатынга ияреп, Казанга киткән. Нәсимә апа әнигә иптәш булып яшәп ята. Ә мин үзем белән булган хәлләрне сиздермәдем. Әнием генә: “Бер­көнне төшемә бер кыз бала керде. Әбием, мине килеп ал, дип әйтә”,– дип төшен сөйләде. Мин шулвакыт аңымны җуеп егылганмын. Хастаханәдә уянып киттем. Баксаң, гемоглобин кимегән, кан басымым төшеп беткән икән. Сәламәтлек какшап китте. Табиб­лар: “Өзлеккәнсең. Әле ярый аягыңа баса ал­ган­сың”,– диделәр. Шулвакыт әнием искә төште. Ул бит аяксызланса да, мине ташламаган иде. Әзрәк хәл кергәч, шәһәргә юл тотым. Үзем бала тудырган йортның ишеген яңадан ачып кердем. Баламны эзләтеп карыйм, төгәл генә берни дә әйтүче юк. Табиб кына: “Башта ни уйладың соң? Кызыңны күптән килеп алып киттеләр. Сау-сәламәт, тупырдап торган балалар озак тормый монда”,– дип җавап бирде. Мин тормышта бик хаталанганымны аңладым. Берничә елдан мине димләп кияүгә бирделәр. Иремнең бик тә бала сөясе килә. Ә мин исә һич кенә балага уза алмыйм. Аптырагач, ирем: “Кәүсәрия, әллә балалар йортыннан бер ятимне әти-әниле итикме?”– дип әйтеп куйды. Мин елап җибәрдем. Шулай итеп, без балалы булдык. Кызыбыз бик тиз үсте. Балага өч яшь вакытта әнием үлеп китте. Шуннан соң Нәсимә апа авырып урынга егылды. Ирем бик тә изге күңелле булып чыкты. “Кәүсәрия, Нәсимә апаны карау – синең бурычың. Ике бүлмәле дип торма, фатирга сыярбыз әле. Алып кил”,– диде. Нәсимә апа бездә яши башлады. Тик сәламәтлеге генә бетеп килә иде инде. Ике ел авырып ятканнан соң, аны да югалттым. Озак та үтмәде, әтинең туганнары шалтыртып, авылга кайтуымны үтенде. “Әтиең сине генә көтә. Бәхиллек алырга тели”, – диделәр. Баштарак кайтмам дисәм дә, Хафиз бу уемнан кире күндерде. “Ул бит – синең атаң. Бәхиллек алып кала алсам иде дип телә”,– диде. Мин, очып диярлек, авылга юл тоттым. Әтием мине генә көткән: “Балам, үпкәләмә. Ирләр шундый инде алар.Үзем турында гына уйлап дөрес эшләмәдем”,– диде дә күзләрен мәңгелеккә йомды.Әтине озаткач, китәр юлга кузгалдым. Авыл башында автобус көткәндә, яныма бер машина килеп туктады. “Апа, сезгә кая барасы? Мин Казанга ук барам. Утырыгыз”,– диде. Кыз бала йөрткән машинага утырганым булмаса да, теләр-теләмәс кенә менеп кунакладым. Сөйләшеп киттек. Гөлия бу авылга кунакка кайтып йөри икән. “Әтием бу авылныкы минем. Әнием – Казан кызы. Дәү әни чирләп тора. Атна саен чиратлашып кайтып киләбез. Буш вакытларымда мин атна уртасында да кайтам. Казанга алып китик дигән идек, ризалашмый. Нигезне ташламыйм”,– ди. Гөлиягә 20 яшьләр тирәсе бардыр. “Машинаны әтиең бүләк иттеме?”– дип сорап куйдым. “Юк, үзем акча эшләп алдым. Әти белән әни үземнеке түгел­ләр. Шуңа күрә алардан әйбер сорау әллә ничек. Алар мине кызлыкка алганда, бары тик өч кенә айлык булганмын. Үземне бер дә какмадылар, сукмадылар. Әле аларның чит икәнлекләрен мәктәпне тә­мамлагач кына белдем. Әнием, янына утыртып, сөйләп бирде. “Сине бер яшь кыз бала ташлап калдырган иде. Син аңа үп­кә­ләмә. Тапкан бит әле ул сине. Берәү булса, авырын өздерер иде. Ул сиңа гомер биргән”,– диде. Әниемнең шулай сөйләве аңа булган яратуымны арттырды гына. Тапкан анамны эзләмәскә булдым. Үзе эзләсен. Нинди зур бәхетен югалтканын аңла­мый­дыр ул”,– диде Гөлия. “Исемен белмисеңме соң син ул хатынның?”– дип сорап куйдым. “Ник белмәскә, Кәүсәрия исемле”,– диде. Шул көннән бирле газапландым. Нигә бер сүз дә әйтмәдем икән дим. Йөрәгем сизде: бу кыз – минем балам иде бит. Әтинең кырыгын укытырга кайткач, Гөлия хакында белешә башладым. Телефон номерын алып, шалтыратырга булдым. “Апа, ничә еллар сине көтә идем бит мин”,– дип очрашуга чакырды. Билгеләнгән урында кулына кызыл розалар тоткан Гөлия күренде. “Әни дия алмам, ә менә мине тапканың өчен гомерем буе ташламам”,– диде. Гөлиягә тәрбия биргән әти-әнисенә сокландым. Мин үс­тергән Венера да шундый булса, бәлки, мин бераз гына гөна­һымны юа алыр идем.   Кәүсәрия САФИНА 147 | 10.10.2014 (полный текст новости)

  • 2014-10-10 12:52 Римзил Вәли: Хәтер көнен кемнәр хәтерли?
    09.10.2014 Милләт 1552 елның 2 октябре – Казанның Мәскәү патшасы Иван IV гаскәрләре тарафыннан яулап алынган көн. Ел саен татар милләтчеләренең борчылып, дулкынланып көтеп ала торган көне бу. 1 Май, 8 Март, Сабан туе кебек халык бәйрәме дә түгел. Гаилә, авыл яки шәһәр үткәрә торган йолага да охшамаган. Хәтер көне – гомуммилли сәхифә, ул үзен татар дип аңлаучыларның һәммәсенә дә кагыла. Бер төбәккә, республикага, бер илгә генә сыеп бетми торган вакыйга. Кайда татар яши – шунда тарихи хәтер ярасы яши. Күпме соң ул, татарлыгын саклаган, үзаңы җитлеккән кардәшләр? Хикмәтле сорау бу. Аңа җавап бирү читен. Хәтер көнендә матәм җыенына килүчеләрнең саны хәзер бер меңгә дә җитми. Республиканың мөстәкыйльлеген даулап күтәрелгән елларда дистә меңләп җыелган чаклар да булды. Кайбер төбәкләрдә, авыл-шәһәрләрдә Казан һәм татар тарихының бу сәхифәсен искә алып китү табигый күренеш. Соңгы елларга кадәр матәм җыенына тарихчы-галимнәр, милли фикерле язучылар, кайбер депутатлар килә иде. Арабыздан киткән Туфан Миннуллин, күренекле шагыйрьләр Равил Фәйзуллин, Разил Вәлиев, Роберт Миңнуллин, шулай ук Адлер Тимергалин, Әбрар Кәримуллин, Лирон Хәмидуллин, Зәки Зәйнуллин кебек галим-язучылар, Әзһәр Шакиров, Равил Шәрәфиев кебек артистлар  һәм башка бик күпләр мәйданга килгән 500-600 кеше арасында була иде. Шәхесләр күп булса да, җыелган  халык  азрак була. Җыен-митинглар үткәрмичә, бу канлы көнне сызланып искә алу да милли үзаңның бер чагылышы. Өстән күрсәтеп  үткәрелә торган фәнни-мәдәни очрашулар турында сүз бармый монда. Мәҗбүрият белән милләтне туплый алмыйсың. Мондый чараны тыеп та, рөхсәт итеп тә булмый.   Элекке елларда Хәтер көнендә үтә торган матәм җыены Ирек мәйданында, Зур концертлар залының баскычында яки  опера һәм балет театрының каршында  башлана иде. Аннары берничә йөз (узган гасырның 90нчы елларында берничә мең) кеше яшел байраклар, тарихка бәйле шигарьләр күтәреп урам буйлап Казан кирмәненә китә иде. Анда һәлак булган Казанны саклаучылар рухына дога кылына. Соңыннан кайберәүләр татар зиратына барып, билгеле милләттәшләребезне дә искә ала.   Быел бу көннең кайчан, ничек билгеләп үтеләчәген белмим.  Мондый чараны оештыру, милли байраклар, тарихи персонажлар (Сөембикә, Кол Шәриф, Үтәмеш Гәрәй) сурәтендә чыккан артистларны киендерү, урам йөрешендә театраль композицияне алып баручы йөк машинасын оештыру мәшәкатьләре милли җанлы милләттәшләребезнең тырышлыгыннан тора. Башка төбәк-калалардан килүчеләрне каршылау, Хәтер көне җыенын үткәрергә рөхсәт алу, аның барышын, чыгыш ясаучыларны билгеләү гади эш түгел.   Шомлы көн кәефе   Шунысын да әйтик: Казандагы Хәтер көненә әзерлек һәрвакыт шактый кытыршы барса да, тәртип саклаучылар тиешле урынга алдан ук килеп, үз вазифаларына керешә. Ул-бу булмасын, сугыш-талаш чыкмасын дип борчылулар очраклы түгелдер. Хәлбуки, бервакытта да, 562 ел элек коелган кан өчен үч алу гамәлләре күзәтелмәсә дә. Чыннан да, 1552 елда Казанны  алганнан соң  мәетләр тау булып өелгән, һәр тарафка  кан исе таралган. Шул көннән соң күрелгән газаплар, милли басым да күпләргә билгеле. Шунлыктан ниндидер кызгану-рәнҗү хисләре дә уянган бу көнне шәһәр уртасында тәртип саклау чаралары күрелә икән, монысы да табигый күренә.   Дөрес, халкыбызның үз тарихына акыл белән каравы, мәдәнилеге, сабырлыгы мондый хәлләрдән яңа бәла-казалар чыгарырга юл куймый. Тарих никадәр катлаулы, авыр булса да, ничек кенә хакыйкатьне тергезсәк тә, дуамалланып тавыш чыгара торган халык түгел без.   Шәхсән үзем бу көнне каршылыклы хисләр кичерәм. Берәүләр өчен дәүләтне югалту, шәһәр егылу көне (моның сәбәпләре аерым тема), ягъни җиңелү датасы булса, икенчеләр өчен җиңү көне икәнлеген тану бер рәхәтлек китерми. Башка дин, милләт даирәләрендә андый карашлар да бар, дини йолалар да күренгәли башлады.   Без җиңелдекме?   Бу хакта мин ел саен үз фикеремне әйтә киләм. Татарларның җиңелүен таный алмыйм мин. Әгәр без җиңелсәк, татар милләте булмас иде. Ә без исән! Мәдәниятебез, әдәбиятыбыз бар, фәнни оешмалар, мәгариф системасы, матбугат, радио-телевидение бар. Алтын Урда җирләренең варисы булган Россиядә аерым роль уйнаучы Татарстан Республикасы бар. Аның Президенты, хөкүмәте,  парламенты, гомумтатар оешмаларыбыз бар. Соңгы 25 елда терелеп килүче милли-мәдәни инфраструктураның, мәдәният һәм мәгарифнең сыйфаты, нигездә, үзебездән тора. Кемгә үпкәләсәң дә, көзгегә карагач төп каһарманнарны күреп була. Димәк, без җиңелмәгән, киресенчә, авырлыклар аша булса да җиңгәнбез икән бит?!   Казанның алыну көнендә милләтебезнең йөрәк ярасы уяна. Һәлак булган бабаларыбызны искә алу, алар рухына дога кылу көне ул. Тарихтан сабак алу көне. Дәүләтчелек тарихын тирәнрәк өйрәнү, халкыбызның  мәдәни һәм хокукый тәҗрибәсен кайтару форсаты...   Ләкин минем сызлану-хәвефләнүем тарихта калган фаҗига өчен генә түгел. Эч пошуның төп сәбәбе – милли җәмәгатьчелекнең депрессиягә бирелүе. Гомумән, без дәүләтсез халык, безне җиңгәннәр, рәнҗеткәннәр дип лаф оруны яратмыйм. Күңел төшенкелеген  арттыру өчен махсус җыелып тору, милли пессимизмга, меланхолиягә бирелгән әсәрләр тудыру акыллы гамәл түгел. Булган мөмкинлекләрдән файдалану үзе дә рухны күтәрә, көчне арттыра түгелме? Аннан килеп, җиңелгән, рәнҗетелгән  кешегә (халыкка да!) кем сәлам бирсен дә, кем ярдәм итсен? Җиңүләрнең генә кардәшләре күп була, җиңелү һәрчак ятим, дигән борынгылар.   Эч пошыра торган сәбәпләр күбрәк үзебезгә бәйле. Әйтик, Хәтер көненең төгәл вакытын билгеләү четерекле булып чыкты. Шуның аркасында тарихи аңлы милләттәшләр туплана, очраша алмый. Хәтер көнен 15 октябрь диләр. Бу датаның каян алынганлыгын аңламыйм. Мөгаен, XVI гасырдагы 2 октябрьгә 13 көн өстәп хасил ителгән 15 октябрь турында сүз барадыр. Ләкин астрономнар, математиклар әйтә килә: иске календарьга 13 көн өстәү бары тик XIX гасырга карата кулланылырга тиеш. Фән буенча, XVI гасырдагы датага 10 көн генә өстәлүе шарт. Шулай булгач, Казанның алыну көне хәзерге календарь буенча 12 октябрьгә туры килә. Математик Раил Имамов һәр елны бу турыда аңлата һәм Казанны яклаучыларны искә алып дога кылу өчен дуслары белән Сөембикә манарасы янына 12 октябрьдә көндезге сәгать 12дә килә. Минем дә шул вакытта бу тарихи урынга барып, борынгы хәлләрне искә алганым бар. Төгәл дата, хәтта шәһәр алынуның сәгате-минуты да минем өчен мөһим. Ул тарихны яхшырак күзалларга ярдәм итә, дулкынландыра.   Еш кына Казанны саклаучыларга һәйкәл кую темасы депрессив факторга әверелә. Кирмәннең җимерелгән урынына таш та куелган иде берзаман. Бәлки бу мәсьәлә ничектер хәл ителер. Миңа тарихи урынны белү җитә. Казанны саклаучыларның юлбашчысы булган  Кол Шәриф исеме белән төзелгән мәчет, аның янындагы мәйдан – ата-бабалар рухына дога кыла торган урын, минемчә. Һәм бу урыннар миндә депрессив хисләр уятмый. Киресенчә.     Эч пошыручы башка сәбәп – Хәтер көнен сәясиләштерү. Тарихны кайтарып булмый, гасырлар үткәч рәнҗү конструктив түгел. Тарихка  фәнни һәм мәдәни караш  кайчандыр җиңелгән өчен реванш таләп итү түгел. Үткәннәр турында хак мәгълүмат, бүгенге шартлар, кануннар буенча аек һәм нәтиҗәле гамәлләр кирәк. Шуны аңлатсак, безнең милли гамәлләргә бермә-бер күбрәк фикердәшләр тартылыр иде. Хәтта үзебезнең милләттән булмаганнар да.   Әйе, данлы дәүләтләребез булган, ләкин бабаларыбыз аларны югалткан, туплана алмаган, үзара бүленешеп, талашып җиңелүгә дучар булган. Тарихта гомумән мәңгелек империяләр, дәүләтләр юк. Кемгә үпкәләргә? Урта гасырдагы “разборкалар”, кан кою, сатылу һәм сатып алу хәзерге  сәяси мантыйкка һәм нормаларга туры килми. Алардан сабак кына алырга мөмкин.  Явыз Иван гаскәрендә, хакимият даирәсендә татарлар хәтсез булган дигән гыйбарәгә үпкәлисе юк. Касыйм ханлыгы, рус кенәзлекләрендәге нәселдәшләр турында әйтеп тормыйм. Казан һәм Биләр-Болгар халкының да этник һәм милли составы чуар булган.   Бүгенге татарыбыз да милләт һәм нәсел ягыннан бер төрле генә түгел.  Катнаш гаиләләрнең өлеше гомуми санның яртысына якынлаша. Табигый ассимиляция нәтиҗәсендә (моның өчен шартлар тудырылганын танысак та) Россия татарлары рус халкының санын арттыруга 4-5 гасыр дәвамында зур өлеш керткән, бу турыда Мәскәү галимнәренең дә әйткәне бар. Менә шундый катлаулы тамырлы кардәшләребез, үзебезнең оныкларыбыз шикләнми һәм өрекми торган итеп оештырасы иде тарихка бәйле чараларны. Ни генә булса да, мин урта гасыр тәртипләре кайтуын, үткәннән сөңге-уклар очып килүен теләмәс идем. Башкалар да шулай фикерли дип чамалыйм.   Безгә ялгышырга ярамый!   Милли тарихны тергезү өчен соңгы елларда күп эшләр башкарыла. Татарстан Фәннәр академиясенең Тарих институты бастырып чыгарган хезмәтләрне, гомумән, мәктәп-университет өчен язылган дәреслекләрне яшьләребез ел әйләнәсендә укырга тиештер. Чыганаклар интернетта да күп. Милләтеңне яратасың, тарих белән кызыксынасың икән – рәхим ит! Газета-журналлар, китаплар, радио-телевидение тапшырулары кем өчен чыгарыла? Шуларга ябышып яту, милли һәм тарихи үзаңны ныгыту, яшьләргә аны тапшыру  борынгы Болгар, Казан дәүләтләрен зурлау булыр иде.   Тарихчылар, фәнни хезмәтләр язучылар арасында башка милләт вәкилләре дә аз түгел. Лев Гумилев, Михаил Худяков кына ни тора! Язучы, тарих фәннәре кандидаты Фәүзия Бәйрәмова быел Худяковның юбилее уңаеннан сөйләшү оештырган дип ишеттем. Бу – мәгънәле, дөрес  гамәл. Фәүзия ханымның Россия төбәкләре буйлап сәфәр кылуы, милләттәшләр яшәгән төбәкләр турында әсәрләр язуы да зур эш. Мондый шәхесләрнең сәясәткә катнашуы гына ни үзенә, ни милләткә файда китерми. Шәхсән мин бүген сәяси акцияләрдә катнашырга теләмим. Канунга сыйган, тыелмаган күпме эшләр башкарылмый ята, тотын гына! Сәяси технологлар, мәгълүмат сугышы чорында яшибез, анда үз башыңа ук яудыру куркынычы бар.   Кырым татарлары да ялгышты, минемчә. Аларның юлбашчылары Россия-Украина каршылыгы уртасына кереп,  бер якны хөкем итеп, икенчесен яклап, үз халкын авыр хәлгә куйды. Алар бары тик Украина мәнфәгате турында чыгыш ясый. Кырымда бүген гамәлдә булган кануннарга каршы чыгу үзмаксат булып чыга! Болай нинди җиңүгә өмет итәсең? Хәзер Кырымда яшәүче 300 меңлек халык “диссидент” булып, сәяси коралга әверелергә мөмкин. Ә бит хокук яклауда, сәясәттә тәҗрибәле кырым татарлары үз җирләренә ябышып ятып, үз халкы һәм якташлары мәнфәгатен, демократия һәм гаделлекне яклаучы иҗтимагый хәрәкәт төзеп, РФ кануннары буенча эш алып барса, сайлауларда да, гамәли тормышта да нәтиҗәгә ирешер иде. Шул рәвешчә, Кырымдагы җирле хакимиятнең авторитаризмы көчәюенә кардәшләребез үзләре дә өлеш кертте дип фаразлыйм. Без андый хаталарны ясамаска кирәклеген күптән аңлаган идек. Онытмаска иде моны.   Тарих һаман сабак бирә   Хәтер көнендә башкармаган эшләрне дә искә төшерү дөрес булыр иде. Милли хәрәкәт, Татар иҗтимагый үзәге, Бөтендөнья татар конгрессы тарихы турында китаплар, конференцияләр, милли хәрәкәт музеен оештыру борынгы бабаларыбызның рухын олылау булыр иде. Булган музейларга балаларыбызны җитәкләп бару, узганнарны аңлату  зыян итмәс. Тарихи вакыйгалар, милләт каһарманнары турында саллы китаплар (Г.Тукай бүләгенә быел лаек булган Вахит Имамов әсәрләре кебек), спектакльләр, фильмнар сирәк күренә. Татарны пычратучы “Орда” фильмына рәнҗү, зарлану гына җитми шул.   Ярый әле алдан көтелмәгән казанышлар бар. Резеда Әхиярованың  Татарстанның халык шагыйре Ренат Харис либреттосы буенча иҗат ителгән һәм М.Җәлил исемендәге опера һәм балет театрында куелган “Алтын Урда” балеты, Ильмир Низамов иҗат иткән “Алтын Казан” тамашасы, икътисадчы Фатих Сибагатуллин китаплары һәм башка әсәрләр тарихи иманны яңарта. Мондый  әсәрләрдә тарих сабакларының никадәр тирән булуы ярылып ята.   Кызыклы, мавыктыргыч, файдалы сабакларны сәнгать дәрәҗәсенә күтәрүче шәхесләр үссен дисәк, без милләткә, тарихка, гомумән, гуманитар фәннәргә мөнәсәбәтне үзгәртергә тиештер. Дусларны арттыру, торган җиребезне матурлау, ныгыту мәсләге тарихи ихтыяҗга яраклы.   Һәр елны 12 октябрь алдыннан мин Гаяз Исхакыйның “Ислам мәмләкәтләрендә” дигән юлъязмаларын ачып укыйм  (аны чыгарган Вәлиулла Якупка һәм Хатип Миңнегуловка рәхмәт!). Классик язучы һәм җәмәгать эшлеклесе, Казанның авыр хәлдә калгач, Госманлы солтаны Сөләйман Канунига мөрәҗәгать итүен искә ала. Төркия падишаһы бу вакытта Кодесны (Иерусалимны) таш койма белән уратып алуга бөтен көчен салган. Крит утравын, Венаны яулау идеясе белән дә мавыккан ул. Кайда анда ниндидер Казанны, мөселманлыкны яклау кайгысы! Төрек солтаны ерактагы “кечкенә” Казанга ярдәм итеп мәшәкатьләнми. Меңнәрчә төрекне корбан итеп яуланган Крит утравының  соңыннан  яхшы зәйтүн  үстерә торган губернага әверелүе, Кодес диварларының  каргалар ял итәргә куна торган хәрабәгә әйләнүе турында Исхакый киная белән яза. Казанның егылуы, Әстерханның, Себернең алынуы Евразиядә ислам һәм православие диннәре таралышының географиясен үзгәрткән. Ләкин бу тарих! Ул булган һәм аны үзгәртә алмыйсың. Әмма аннан сабак алырга мөмкин. Һәм бүгенге шартларда яшәп, хәрәкәт итеп була.   Римзил ВӘЛИ | 09.10.2014 (полный текст новости)

  • 2014-10-10 12:52 Буада иренең туганнарына ялган яла яккан хатын суд каршына баскан
    09.10.2014 Җәмгыять Ул Свердловск өлкәсеннән кунакка кайтучыларны 1,5 мең сум, кесә телефоны, паспорт урлауда гаепләп, полиция бүлегенә гариза язган. “Тик тикшерү барышында бөтенләй икенче фактлар ачыла. Баксаң, хатынның бернинди акчасы да булмаган, кесә телефонын ул иренең әти-әнисендә үзе калдырган, ә паспортны такси хезмәтеннән файдаланган өчен акча түли алмаганга залогка биргән. Ул, шул рәвешле, яратмаган туганнарыннан үч алмакчы булган. Ялганы өчен Э. РФ Җинаять кодексының 306 нчы маддәсенең 1 нче өлеше нигезендә гаепләнде”, дип белдерә Буа шәһәре прокуроры урынбасары А. Сөләйманов районның “Байрак” газетасына. | 08.10.2014 (полный текст новости)

  • 2014-10-10 12:52 Бергәләп эшләү кулай да, файдалы да (Милли мәсьәлә)
    09.10.2014 Милләт Мин элегрәк тә, Самарада беренче татар кафесы ачучы буларак, милләттәшләребез белән гел аралашып, милли-мәдәни оешмаларыбыз тарафыннан үткәрелгән чараларда катнашып, даими ярдәм итеп тора идем. Ә менә быел җәен Казанда Бөтендөнья хатын-кызлар форумына барып кайтканнан соң, өлкә күләмендә “Ак калфак” оешмасын оештырып, аның белән җитәкчелек итәргә алынгач, җәмәгать эшләрендәге активлыгым бермә-бер арта төште. Без башта күрше Ульян өлкәсендә инде 10 елдан артык эшләүче “Ак калфак” оешмасының тәҗрибәсен өйрәнү максатында Ульян шәһәрендә булып кайттык. Аннан соң ульянлылар Самарага килеп, без үткәргән милли чараларда, Ифтар мәҗлесендә катнашып киттеләр. Ә менә август башында без - Самараның татар җәмәгатьчелеге вәкилләре, күрше Ульян өлкәсенең Димитровоград шәһәреннән, Татарстанның Нурлат районыннан килгән милли-мәдәни оешмалар әгъзалары белән берлектә Кошки районының Иске Җүрәй (Иске Фәйзулла) авылында каһарман якташыбыз, күренекле татар шагыйре һәм рәссамы Гакыйль Сәгыйровның вафатына биш ел тулу уңаеннан искә алу чаралары үткәреп, аның каберенә зиярәт кылдык. Самара өлкәсе мөселманнарының региональ Диния нәзарәте президиумы әгъзасы, Самараның Зубчаниновка бистәсендәге “Болгар яңарышы” мәчете имамы Расих хәзрәт Вакказов, Иске Җүрәй авылы мәчете имамы Габделхәй хәзрәт Халитов әдипнең рухына багышлап, Коръән сүрәләре укып, дога кылдылар. Аннан соң барыбыз да Коръән мәҗлесендә булып, алып килгән садакаларыбызны тараттык. Самараның “Дуслык” татар иҗади-иҗтимагый оешмасы президенты, Бөтендөнья татар конгрессы Башкарма комитеты бюросы әгъзасы Фәхретдин Канюкаев та садакаларын җибәргән иде.   Авыл клубында үткәрелгән искә алу кичәсендә шагыйрьнең сүзләренә иҗат ителгән җырлар яңгырады, шигырьләре укылды. Чыгыш ясаучыларның барысы да Гакыйль Сәгыйровның иҗатына югары бәя биреп, аның ташландык хәлдәге йортын торгызып, музей ясарга кирәклеге турында әйттеләр. Мин дә, үзебезнең хатын-кызларыбыз белән бергәләп, йортны торгызу өчен, өмәләр оештырырга булышырга вәгъдә бирдем.   Шушы көнне без Иске Җүрәйдә өлкә “Ак калфак” оешмасының бүлекчәсен ачу мәсьәләсен дә хәл иттек. Клуб мөдире булып эшләүче Рәфисә ханым Минебаева, авыл фельдшер-акушерлык пунктының шәфкать туташы Разия ханым Синигатованы бүлекчәнең җитәкчесе һәм рәис урынбасары итеп сайлап куйдык. Алар эшләргә теләкләрен белдереп, тиз арада яннарына авылның актив хатын-кызларын җыярга сүз бирделәр. Көзен клубта “Аулак өй” кичәсен уздырырга җыенулары, өлкәгә барып, бу күренешне анда да күрсәтергә хыяллары булуы турында әйттеләр.   Иске Җүрәйгә баргач, мин биредә Зубчаниновка бистәсенең “Болгар яңарышы” мәчете имамы Расих хәзрәт Вакказовны беренче тапкыр күрдем. Бу Гали авылында туып үсеп, шунда мәдрәсәдә дини гыйлем алып, имам булып киткән, әле шактый яшь кешенең сөйләгән вәгазьләрен тыңлап сокландым. Яхшы, аңлаешлы итеп сөйли Расих хәзрәт. Ә безнең Самара төбәгендә андый укымышлы имамнар хәзер шактый күп, дип уйлыйм. Аларның барысы да үзләренең акыллы вәгазьләре белән халыкны чын дин юлына бастырырга тырышалар.   Әнә күптән түгел генә Муром шәһәрчегенә барганда да бу нәкъ шулай булды. Зур затлы автобуста утырып юлга кузгалуыбыз булды, озата баручы Габделәхәт хәзрәт Мингачев безгә тәсбихләребезне кулларыбызга алырга әмер бирде һәм тәкъбир әйттерә башлады. Аллаһының биргәненә шөкер итеп, рәхмәт белдереп, догалар кылдырганнан соң, хәзрәтебез дөнья хәлләре, табигатьнең матурлыгы, кырларда өлгергән игеннәр, болыннарда үскән төрле үләннәр, урманнардагы агачлар турында сөйләп китте. Без аның белән шулай ук автобуста хаҗга да барган идек инде. Шул чакта да ул үзенең гыйлемлелеге, бар нәрсәне белүе белән барыбызны да сокландырган иде. Менә хәзер дә аның вәгазьләрен, яшәебезнең мәгънәсен аңлатуын тыңлый-тыңлый Муром шәһәрчегенә барып җиткәнебезне сизми дә калганбыз.   Безне бик яхшы каршы алдылар. Жигулевск шәһәре музее оештырган Муром шәһәрчегенең тарихы турында күргәзмәне рәхәтләнеп карадык, милли-мәдәни оешмаларыбыз җитәкчеләренең, тарих галимнәренең чыгышларын тыңладык.   Очрашуның рәсми өлеше узгач, мин якындагы аланлыкка чыктым. Андагы матурлык, хозурлык минем балачагымда Хәлифә әбием белән урманга йөрүләребезне искә төшерде. Биредә  төрле төстәге мәтрүшкәләр, шалфей, ярма баш, пижма һәм башка үләннәр үсеп утыра. Җир җиләге дә, кара җиләк тә, башка җимешләр дә быел бик уңгандыр, мөгаен.   Нинди гаҗәеп матур урыннарда гомер иткәннәр икән бит безнең ерак бабаларыбыз, дип тә уйлап куйдым. Бу көнне мин биредә үзебезнең  Ульян өлкәсенең Зур Черкели авылында туып үскән, бүген Самарада яшәүче хатын-кызларыбыз Мәрьям Әюпова-Усяева, Назирә Рәфыйкова-Әюпова һәм башкалар белән очрашып, бик күп нәрсәләр  турында сөйләшә алдым. Алар да “Ак калфак” оешмасы эшендә катнашырга теләк белдерделәр. Ә күпме Кинель-Черкасс бистәсендәге җәйге лагерьда ял итүче мәктәп балалары катнашты бу изге чарада! Динле, безгә - өлкәннәргә, лаеклы алмаш үсә, һәм алар тарихыбызны да ныклап өйрәнерләр, белерләр, татарлыгыбызны да саклап калырлар, дип ышанасы килә.   Бу кирәкле зур чарада Самара татарларының региональ Диния нәзарәте рәисе, мөфтиебез Талип хәзрәт Яруллин үзе дә катнашты. Аның җитәкчелегендә барыбыз да - олылар да, балалар да, яшел үләнлеккә намазлыкларыбызны җәеп, өйлә намазын укыдык һәм кулларыбызны күтәреп, кайчандыр биредә яшәгән татар бабаларыбыз рухына багышлап, догаларыбызны кылдык.   Бу боларның барсын да ни өчен шулай озын итеп язды икән, дип сораучылар да табылыр. Чөнки шушы темаларга күп интернет сайтларда да, газеталарда да язмалар күренгәләде бит инде. Шулай да үземнең мәкаләмдә мин милли оешмалар әгъзаларының һәм дин әһелләренең ничек бергә, бер йөккә җигелеп эш алып барулары турында әйтәсем килгән иде. Татарлыгыбызны саклап калуда, балаларыбызны татар итеп тәрбияләүдә дин әһелләребезнең роле бәяләп бетергесез. Киләчәктә дә шулай бергәләп эшләргә, халкыбызга файда китерергә язсын.     Муром шәһәрчеге урынында мөфти Талип хәзрәт ЯРУЛЛИН имамлыгында бергәләп намаз уку.     Иске Җүрәйдә имамнарыбыз Габделхәй хәзрәт ХАЛИТОВ (уңнан сулга) һәм Расих хәзрәт ВАККАЗОВ Гакыйль СӘГЫЙРОВны искә  алу мәрсиясендә.   Разия ӘЮПОВА 40 | (полный текст новости)

  • 2014-10-10 12:52 Татарстанда мәктәпләрдә ата-аналардан акча җыю тыелды
    09.10.2014 Мәгариф Татарстан мәгариф һәм фән министрлыгы республика уку йортларына 7 октябрьдән башлап ата-аналардан мәктәпләрдә акча җыюны тыю турында хат юллады. Аны Татарстан премьер-министры һәм мәгариф министры Энгел Фаттахов имзалаган. Хатта балалар бакчалары һәм урта белем бирү мәктәпләрендә укыган балаларның ата-аналарыннан мәктәп һәм укыту кирәк-яраклары өчен акча җыюның тыелуы, театр һәм күргәзмәләр кебек өстәмә чыгымнар таләп иткән чараларны ата-аналар белән бергә укудан буш вакытта оештыру, уку өчен кирәк булган әйберләрнең җитмәве турында мәктәп җитәкчелегенә вакытында җиткерү кебек таләпләр куелган.  Әлеге хат белән Татарстанның барлык уку йортлары 10 октябрьгә кадәр танышып үти башларга тиеш, диелгән министрлык белдерүендә.  Республикада 9-19 сентябрь көннәрендә мәктәпләрдә һәм балалар бакчаларында акча җыюны шикаять итү өчен Казан хокук яклау үзәге ярдәмендә "кайнар элемтә" оештырылган иде. Юристларга 81 кеше мөрәҗәгать иткән. "Кара исемлеккә" 38 мәктәп һәм гимназия, 27 балалар бакчасы, ике музыка мәктәбе һәм бер сәнгәть мәктәбе кертелгән.   Казан хокук яклау үзәге җитәкчесе Игорь Шолохов министрлыкның бу тыю карары белән генә вазгыятьне үзгәртеп булачагына бик ышанмый. Республикада мәктәпләрдә коррупциягә каршы көрәшне күзәтү өчен Екатерина Матвеева җитәкчелегендә инициатив төркем төзелгән, әлеге ниятне министр Энгел Фаттахов хуплаган, дип яза kazan.mk.ru. | 08.10.2014 (полный текст новости)

  • 2014-10-10 12:52 Гөлшат Гыймадиева «Чәк-чәк шоу»дан ник киткән?
    09.10.2014 Шоу-бизнес Бу соравыбызга Гөлшат болай дип җавап бирде: – Гаиләләр дә аерылыша бит. Өч ел бергә яшәгән «Чәк-чәк» гаиләсеннән аерылып, башка чыктым. Гаилә аерылышса яхшыга түгел инде, диярсез. Аерылышкан һәм яңа гаилә корганнар бәхетлерәк тә була. Әлбәттә, башта кыенрак иде, егетләргә аеруча да  авыр булды. Хәзер кадерләп иртән шалтыратып уятучылары юк, эштә тәмләп чәй эчертүләр бетте. Ләкин тормыш дәвам итә бит. Мин хәзер гаилә әгъзасы түгел, мин хәзер – мин! Әле сез сорагач, 98 нче елларны искә төшердем. Чөнки иң беренче татар радиостанциясе «Курай»да 98 нче елда эшли башладым. Эфирга Язгөлем булып чыга идем. Мөстәкыйль алып баручы булу рәхәт. Бәлки тиздән яңа гаиләгә кушылырмын.   --- --- | 09.10.2014 (полный текст новости)

  • 2014-10-09 08:23 Канлы кеше талагы тотып ФОТОга төшү - чирме, әллә балалыкмы?
    08.10.2014 Медицина Казан медицина көллиятендә укучы студент Гөлназ Җәләлованың кеше талагы тотып төшкән фотосурәте Instagram челтәрендә пәйда булуга, ул рәсем бәхәс куерта торган темаларның берсенә әйләнде. Кыз ак халат, башлык, битлек кигән, йөзе ап-ачык таныла, ике учына каны саркып торган талак тоткан, үзе елмая. Рәсем астында сырхау турында мондый мәгълүмат та биргән: “Кызга 16 яшь, сигезенче каттан сикергән, авыр хәлдә. Кабыргасы сынган, башы җәрәхәтләнгән, талагы өзелгән. Ул “шизофреник”, гәүдә авырлыгы – 125 килограмм!” Интернет челтәренә әлеге сурәтне һәм язманы урнаштырганда, 20 яшьлек кыз үз өстенә кара болыт куып китергәнен бөтенләй уйлап карамаган, күрәсең. Сурәт тиз арада социаль челтәрләр буенча таралды һәм китте комментарий яудырулар... Башкортстанда туып үскән Гөлназ, укудан тыш, бер үк вакытта Республика клиник хастаханәсенең травматология үзәгендә санитар булып та эшләгән. Дөрес, моннан соң инде аны бу дәвалау оешмасына якын да җи­бәр­мәячәкләр. Яхшы укуына карамастан, көллияттән дә куарга мөмкиннәр. Менә берничә көн инде аны көллият җи­тәкчелеге эзли, аның белән психолог­лар сөйләшмәкче, ләкин кызны таба алмыйлар, ул суга төшкән кебек юкка чыккан. Медицина көллияте директоры Зөһрә Хисаметдинова да аптырашта. Килеп туган күңелсезлекне җитәкчелек болай аңлата: “Кызның психикасында тайпылыш булырга мөмкин яки бу гамәле аша табиблык һөнәренә туры килми торган кешелексезлек сыйфатлары чагыла”. Кыз янәшәсендә бүтән студентлар да булган, һәрхәлдә, аны кемдер фотога төшергән бит инде. Ике учына талак тоткан килеш ул үзен үзе төшерә алмый. Ул минутларда бүтәннәр дә фотога төшкән булуы ихтимал.  Гомумән, бала-чаганың, яшьләрнең нәрсә ашаган, нәрсә эчкән, ни эшләгән, һәр гамәлен фотога төшереп, Интернетка сала баруы модага әйләнде. Селфи (үз-үзеңне фотога төшерү) өчен компьютер да кирәк­ми, кесә телефоны җитә. Гөлназның да замана шаукымыннан ерак тормаганлыгы күренә. Тик бу юлы “табиблык этикасы” сак­ланырга тиеш иде бит. Комментарий язучыларның да фикере төрле: берәүләр, ул табиб булырга лаек түгел, дип гаепләсә, кемдер, нәрсәгә шаулыйсыз, Интернет мондый сурәтләр белән тулган, диде. “Миндә дә андый фотолар бар, моргта мәетләр арасында да төштем, аның өчен мине кем гаепләр?” – дигән язу калдырган бер студент. Яшьләр үзенчә кабул итсә, өлкәнрәкләр гомердә күзәтелмәгән хәл дип бәяләде.   “Кырык ел табиб булып эшләдем. Төрлесен күрдем, андый оч­ракның булганын хәтерләмим. Авыру турында мәгълүматларны читкә чыгару катгый тыела. Акылга сыймаслык очрак бу”, – ди табиб-терапевт Минзаһит Якупов. Аның фикеренчә, ул кыз медицина хезмәтен сайлап дөрес эшләмәгән. “Әлеге гамәлне психик тайпылыш белән аңлату дөрес түгел. Ул кыз әле балалыктан чыгып җитмәгән. Бар нәрсәне Интернетта яктырту үсмерләргә хас. Берзаман, эшкә күмелгәч, бу гадәт үзеннән-үзе бетәчәк. Студент белән яхшылап сөйләш­мичә торып, аны көллияттән куып чыгару да дөрес түгел дип саныйм”, – ди психотерапевт Гомәр Зыятдинов. Психолог Гөлнара Ибраһимованың фикере белән килешүчеләр дә, аны кабул ит­мәүчеләр дә булыр. – Instagramга сурәтләр салып ба­руның бернинди начарлыгын күрмим. Без болай да һәркайсыбыз үз эчебезгә йомылдык, аралашудан биздек. Ә Интернет аша кеше ачыла. Әйе, бу кыз авы­руның әгъзасын куеп, арттырып җи­бәр­гән, ләкин ул аны явыз нияттән, кемгәдер начарлык эшлим әле дип башкармаган.   Мин Гөлназны акларга җыенмыйм, ләкин кызганып куйдым, чөнки аңа бөтен дөнья ябырылды. Зинһар, кичерегез, Ходай Тәгалә инде әллә кайчан кичергәндер.Казан медицина көллияте студенты Гөлназның уйлап җиткермәгән адымы бик күпләр өчен сабак булыр төсле. Медицина уку йортларында гына түгел, мәктәпләрдә дә, БДИдан беркавым аерылып торып, тәрбия сәгатьләре үткәреп алсалар да комачауламас. Балама телефон, смартфон алып бирдем дә, шуның белән вәссәлам, эшем бетте, дип уйлаучы әти-әниләр, бу көннәрдә булса да, ул-кызлары белән сөйләшүне кирәк табар. Акны карадан аерырга өйрәтү – аларның да төп эше ләбаса.  Фәния АРСЛАНОВА 146 | 08.10.2014 (полный текст новости)

  • 2014-10-09 08:23 Дөньякүләм танылган баянчы Айдар Гайнуллин метрода уйнаган (ВИДЕО)
    08.10.2014 Җәмгыять Берничә көн элек «Московский комсомолец» гәҗите дөньякүләм танылган баянчы Айдар Гайнуллин белән эксперимент эшләде. Бу чыннан да шаккатмалы хәл! Мәскәү шәһәренең "Улица 1905 года" метро станциясендәге җир асты күчү юлында Айдар Гайнуллин эшкә ашыгып баручы гади халыкка баянда уйнаган. – Ниһаять, минем тагын бер хыялым тормышка ашты. Мин үтеп баручы гади халык алдында баянда уйнадым! Әйтеп бетерә алмаслык хисләр кичердем. Һава торышы да салкынчарак иде. Әмма бу миңа комачау итмәде, - диде Айдар Гайнуллин. Эксперимент өчен "Улица 1905 года" метро станциясендәге җир асты күчү юлын сайлыйлар. Бу урында үтеп баручылар көн саен диярлек олы яшьләрдәге аккордеончыны күреп өйрәнсәләр, берничә көн элек кара эшләпә кигән бөтенләй яшь баянчыга тап булалар. Экспериментта ике нәрсәне тикшереп карыйлар. Беренчесе: "йолдыз"ның шулхәтле җанлы уйнавы мәскәүлеләрнең йөрәген тетрәндерә алу-алмавы, ә икенчесе: югары дәрәҗәдәге уйнаучы белән гади музыка коралларында уйнаучылардан аера алу-алмаулары. Һава торышы +2 булуына карамастан, Айдарга бу бер дә комачау итми. Чөнки баянчы гади урам музыкантлары кебек "яшәп" карарга хыяллануы турында да әйтеп узды. Бераз бармаклары өшүен дә яшермәде. Бахны дөрес уйный алмамын дип куркуга да калган. Шулай да үзен кулга алган. Айдарның чын профессионаллар сыман уйнавын, ноталарны дөрес алуын, аркасына скрипка футлярын аскан музыкант кыз да абайлап ала. Моңарчы Мәскәү метросында ноталарга дөрес туры китереп уйнаучыны очратканы булмавын да әйтеп киткән кыз. Бик озак һәм игътибар белән Айдарның уйнаганын карап торган. Аннан соң смартфонын алып төшерә башлаган. Баянчы нинди генә классик музыкантларның әсәрләрен башкармаган?! Кеше җыелганнан-җыела барган! Баянчының уйнавын телефоннарына төшергәннәр, ә кайберләре бии дә башлаган. Моңарчы Айдар Гайнуллинның мондый форматтагы тагын бер кызыклы концерт биргәне булган. Ул җирдән 10000 метр югарылыкта музыкантлар белән Венециядән Мәскәүгә очканда була. Стюардесса Айдар янына килә дә: "Сезне бизнес-класста уйнарга чакыралар", - дип әйтә. Айдар өске киштәдән баянын ала да, алар янына чыга. Ул уйнаганда барысы да ишетсен дип, стюардесса микрофонын тотып тора. Пьяцолланың "Либертанго" сы бөтен салон буенча тарала. Шуннан соң музыкантка поднос китерәләр. "Сезгә бизнес-класстан бер ханым 2000 доллар акча тапшырды", - дигән стюрдесса. Айдар аптырап калмаган: "Хәзер мин сезгә Монтиның" Чардаш "ын уйныйм", - дигән. "Чардаш" ны уйнап бетерүгә, янә поднос килгән. Анда 10000 доллар акча булган. Айдар Гайннуллиның метро станциясендәге концерты 30 минутка сузылган. Аның уйнавын якынча 1000 кеше күреп китә алган. Барлыгы 2178 сум акча эшләгән. Акчаның күпмедер өлешен метрода утыручы финанс хәле бик үк яхшы булмаган хатынга биреп калдырганнар. 30 минут эчендә баянчы үз гомерендә бер дә кичермәгән хисләрне кичереп, И.С.Бахның органлы токката ре-минорын, Антонио Вивальдиның "Зима", Астор Пьяцолланың "Либертанго" сын, "Queen" ның рок, классик хитларын, әлбәттә инде, татар халык көйләрен уйнаган. Ә баянчы үзе 15000 евролы баянда уйнап, узып баручы гади халыкның күңелен күтәргән. Әйтергә кирәк, Айдар Гайнуллин инде 7 елдан артык Берлинда үз гаиләсе белән яши. Тормыш иптәше Лена белән 6 яшьлек Алинә исемле кызларын үстерәләр. Лена шулай ук баянда уйный. Музыка мәктәбендә укыта. Айдар үзе чит илдә яшәүне хуп күрә. Берлин халкының чиста һәм тәртипле яшәүләренә соклана. Анда бөтен нәрсәне дә алып була икән. Кредит, ипотека алган очракта да процентлары безнең илдән күпкә түбән. Барлыгы 1,9 процентны тәшкил итә, ди.  1 2 Эльза ГАЗИЗОВА | 06.10.2014 (полный текст новости)

  • 2014-10-08 03:31 Ринат Мөхәммәдиев: “Гаиләдә дә шәхес булып калырга кирәк” (ФОТО)
    08.10.2014 Җәмгыять Язучы һәм җәмәгать эшлеклесе Ринат Мөхәммәдиев белән аның Казандагы йортында очраштык. Искиткеч гүзәл урын, матурлыгы турында адресы ук сөйли кебек – Ясмин урамы. “Шушындагы 30 сутый бакчамда 70ләп төрле агач үсә. Монысы төче чия, менә фундык чикләвегеннән авыз итегез, алманың бу сорты искиткеч тәмле...” – дип керә-керешкә бакчасына экскурсия ясарга тотына ул. Аннары шул бакча уртасына куелган түгәрәк өстәл артына утырып, самавырдан чәй эчә-эчә әңгәмәбезне дәвам итәбез.   “Мәскәүдә мөмкинлекләр күбрәк” “Мәскәүдә 15 көн яшим дә, аннары 10 көнгә Казанга – шушы йортыма кайтып торам. Бу – ял һәм иҗат урыным, әлеге җирне алганыма 17нче ел китте. Мәскәүдә бер генә әсәр дә яза алганым юк, барлык китапларымны Казанда иҗат иттем”, – дип сүз башлый Ринат Мөхәммәдиев. – Киләчәктә бирегә бөтенләйгә күченеп кайту теләге дә бар. Әмма бу процесс һаман киләсе елга дип кала, кичектерелә. Казан сагындыра, тик Мәскәүдәге эшләрне дә ташлап китеп булмый. Яшь чакта да ике арада йөрергә туры килде: Казанда Татарстан Язучылар берлеген җитәкләгәндә, Мәскәүдә парламентта идем...” Ринат абый гына түгел, кызы Зөләйха да Казанны үлеп ярата икән. Бу юлы да әтисе Казанга кайтып китүгә, икенче көнне үк шалтыратып: “Уку башланмады бит әле, синең яныңда бер атна булса да торып китим”, – дип шалтырата да самолетка утырып кайтып та җитә. “Казандагы бакчабызны яратам, үз йортым белән тору ошый. Ә Мәскәүдә фатирда яшибез, – ди Зөләйха, безнең янга килеп утырып. – Әниемнең эше тыгыз, ул Казанга еш кайта алмый. Ләкин без әтием белән, кайчан карама, монда. Казанда дусларым бар, Азнакай һәм Мамадыш районнарында яшәүче әбиләремә кунакка кайтып киләбез. Казан ял итү өчен әйбәт, бик тыныч шәһәр, атмосферасы шәп. Ләкин Мәскәүдә мөмкинлекләр зуррак, театрлар, күргәзмәләр... Шуңа күрә киләчәктә Мәскәүдә каласым килә”. “Мин күргәнне башкаларга язмасын” Чү, Зөләйха белән якыннан танышырга өлгермәдек ич! Хәер, Ринат абыйның “Үз кешеләр” китабы белән танышучылар авторның “фәрештәсен” хәтерлидер. “Киребеткән кыз” хикәясендә вакыйга Таиландның Пхукет утравында бара. Мөхәммәдиевләр ял иткәндә утрауны су баса, бөтен дөньяның асты өскә килә, цунами меңләгән гомерне өзә. Мөхәммәдиевләрне кечкенә кызлары – 7 яшьлек Зөләйха коткара: башта диңгез буенда яшәүдән баш тарта, аннары экскурсиягә бармыйм дип киреләнә һәм иртән әтисен диңгез буена төшмәскә үгетли. Нәтиҗәдә, ир белән хатын киребеткән кызның җаена барырга мәҗбүр була һәм... цунамидан исән-имин котыла. Могҗизамы бу, баланың эчке тоемлаумы? “Интуиция дигән әйбер, безгә ярдәм итеп торучы көчләр бар ул. Аны тыңлый гына белергә кирәк, – ди Ринат абый, әлеге вакыйгаларны искә төшереп. – Цунами булган көнне безне өч төрле үлем сагалап торган. Беренчедән, су буена төшеп, урын алып яткан идем – Зәләйха артыннан кире мендем. Икенчедән, экскурсиягә китәсе көн, акчасы да түләнеп куелган иде. Ул автобус капланды, кешеләре юкка чыкты. Өченчесе – без диңгез ярындагы корпуста яшәргә тиеш идек, ул корпус та юк булды. Зөләйхада һәр кешегә хас булган тоемлау хисе уянгандыр, интуиция үземдә дә бар. Игътибар иткәнегез бардыр, кайбер кеше белән аралашасы килми, күңел тартмый. Ярар инде, хөрмәт итеп килгән бит, дип сөйләшеп утырасың. Башка килгән беренче фикер ахыр чиктә дөрескә чыга”. Әлеге хәлләр турында Зөләйхадан да сораштырабыз. “Юк ла, нидер сизенгәнемне хәтерләмим! Без яшәгән корпуста менә дигән бассейн иде, шунда ятасым килде. Балалык кирелеге генә булгандыр”, – дип елмая ул.   “Минем хәтле ыгы-зыгы күргән кеше татар әдәбиятында, гомумән, юк, – ди Ринат абый. – Таиландта цунамида, Төркиядә җир тетрәүнең үзәгендә булдым – Бурса шәһәрендә без яшәгән кунакханә җимерелде. Мәскәүдә Ак йортны аттылар, аның эчендә дә мин... Аннары, кайда гына эшләсәм дә, минем тирәдә һәрвакыт тавыш-гауга оештырырга тырыштылар. Түрәләргә ялагайлану, ярый белү сәләте булмаганнандыр анысы”. “Бала үз юлын үзе сайларга тиеш” Цунами вакыйгаларыннан соң төгәл 10 ел үтеп киткән. Кечкенә Зөләйха да зур кыз инде – 11нче сыйныфта укый. “Зөләйханың үсеп җиткәнен быел гына аңладым, моңарчы аны гел бәләкәй дип уйлап йөри идем, – ди әтисе. –Кечкенә чакта телевизор яныннан китми иде, соңгы 2-3 ел эчендә кабызып караганы да юк. “Телевизор вакыт калдыру өчен уйлап табылган, хәзер ул бернәрсә дә бирми. Кирәкле мәгълүмат интернетта, китапта бар”, – ди кызым. Дөрес фикер бит. Әле бер көнне үзе миңа кисәтү дә ясады: “Әти, син соңгы арада бер әйбер дә укымыйсың, артта каласың бит”. Үзе бөтен нәрсә белән кызыксына, бик акыллы кыз, “5”легә генә укый. Машина йөртергә дә өйрәнәсе килә, атка да атлана, йөгерергә дә чыга. Мәктәпне тәмамлагач хокукчы булырга хыяллана. Бу фикере белән килешеп бетмәсәм дә, каршы килмим. Чөнки 17 яшькә бала мөстәкыйль кеше булып формалашып бетә, ул үз юлын үзе сайларга тиеш. Әгәр кешенең белеме, көче, нигезе була икән, теләсә кайсы өлкәдә үз урыныңны табарга мөмкин. Ә ата-ана – терәк инде ул”. “Әтиең әниеңә хуҗалык эшләрендә булышамы?” – дибез Зөләйхага. “Әни белән әби пешергән коймакка караганда, әтинеке тәмлерәк була. Кичә мин кайтуга борчак ашы пешереп куйган, борчагы катырак. “Тере брчак тәмлерәк икән”, – дип мактый-мактый ашадым, – ди кыз. – Үзем камыр ризыклары ашарга тырышмыйм, иттән баш тарту яклы, яшелчәләрнең дә яхшы җирдә үскәнен генә кулланам. Дөрес яшәү рәвеше белән кызыксынам”. Тәрбия академиясе “Беренче хатыныгыздан да ике кызыгыз бар, Зөләйха алар белән уртак тел табамы?” – дип кызыксынабыз. “Юк, бик аралашмыйлар, анысы әниләреннән тора, мин кысылмыйм, – ди әти кеше. – Ләкин үземнең бер көнгә дә балалар белән араны өзгәнем юк, кызларым да шушыннан берничә йорт аша гына тора. Олысы Алсу КФУда икътисад фәннәре докторы, чит телләрне яхшы белә. Өч малае бар. Олы оныкка 19 яшь, яхшы теннисчы. Уртанчысына – 12, төпчегенә – 2. Икенче кызым Чулпан Казанда немец иминиятләштерү компаниясен җитәкли. Аның игезәк балалары үсеп килә – кыз белән малай. Балалар барысы да мине якын итә, ярата. Аларны махсус тәрбияләп утыру да булмагандыр, берсенә карата да кырыслык күрсәтергә тырышмадым – шуны гына әйтә алам. Тулысынча әниләре тәрбияләде дисәм дә, артык булмастыр. Ата-аналар җыелышларына йөрмәдем, һәрвакыт 2-3 җирдә эшләдем, эштән бушамадым. Хәзер дә шулай. Үз рәхәтем өчен генә чит җирләргә чыгып китмәдем, ләкин эш вакытында ялын да оештыра белдем. Матур итеп яшәдем! Махсус ял итәргә бары гаилә белән генә бара идек”. Аннары фикер сөреше авылга күчә: “Тәрбия дигәннән, татар авылы – үзе үк тәрбия академиясе иде бит ул,  – ди Ринат абый. – Хәтерлим, бер классташ малайның урамнан тәмәке пыскытып баруын күреп, өеннән бер абый йөгереп чыкты да тәмәкесе белән тегенең иренен пешерде. Сыйныфташым гомергә дә бүтән тартмады. Үзе дә, әти-әнисе дә бу абзыйга рәхмәтле булды. Хәзер шуны берәр кеше башкарса, судларга биреп, башыңны ашап бетерәләр. Ул заманда авылда бәлки бер югары белемле кеше дә булмагандыр, әмма барысы да тәрбияче иде. Менә шушы академия җитми бүген”. “Балачакны хәтерләмим...” Мөхәммәдиевләр үзләре дә күпбалалы гаилә була. Алты малай, бер кыз. “Аллаһка шөкер, бертуганнарымның барысы да исән-сау. Һәммәбез югары белемле, бер мин генә иҗат кешесе. Әниебезгә бүген 97 яшь. 1980 елларда Татарстанда берүзем калган идем, бертуганнар барысы да башка төбәкләрдә иде. Аларга ярдәм итәргә тырышып, бөтенесен Татарстанга җыйдым, чакырып кайтардым. Хәзер үзем генә читтә, – ди Ринат Мөхәммәдиев. – Безне хезмәт белән тәрбияләделәр. Әтинең вәгазь укып утырырга вакыты булмагандыр, әни исә бер көн декретта утырган кеше түгел. Баласын тапкан да икенче көнне үк колхоз эшенә чыккан. Без шушыларны күреп үскән. Мин, гомумән, балачакны хәтерләмим. Җәй буе печән, әз генә вакыт булса җиләккә барабыз, утын әзерлибез... Хәзер хезмәт белән тәрбияләү мөмкин дә түгелдер, берәү дә сабыен көне-төне эшләтә дә алмый. Иң мөһиме – бала ата-ана үрнәге белән тәрбияләнергә тиеш, дип саныйм. Һәр гамәлең, кылган эшең баланың гайрәтен чигерә торган түгел, ә аның алдында хөрмәт уята торган булсын”. “Өйдә сәясәт турында сөйләшәсезме? Гаиләгез Борис Ельцин белән дуслыгыгыз турында белеп тордымы, китапларыгызны укыдымы?” – дип кызыксынабыз. “Дөресен генә әйткәндә, сирәк дусларым белән гаилә һәм өй дәрәҗәсендә аралашабыз. Эш темасы өйгә үтеп керергә тиеш түгелдер. Кызларым да эшем турында махсус сораштырырга яратмый. Язганнарымны мыштым гына укыйлар, соңыннан аерым сораулар биреп куялар”, – ди ул. Сүзебез ир белән хатын мөнәсәбәтенә күчә: “Бу мәсьәләдә үземне идеаль дип санамыйм, шуңа күрә кешегә акыл өйрәтеп утырасым килми. Минемчә, гаиләдә һәр кеше үзен шәхес итеп тоярга тиеш. Үзеңне чикләп, икенче сортлы кемгәдер хезмәт итеп кенә яшәүне хупламыйм. Буйсынуга корылган гаилә барыбер бәхет китерми. Үзең бәхетле булмасаң, балаң да, тормыш иптәшең дә бәхетле була алмый бит”. “Сөт калыр, ватан китәр” “Без барыннан да бигрәк мөселманмы, әллә татармы?” Язучының бу сорауга җавабы кызыклы: “Бер көнне Мәскәүдә зур түгәрәк өстәл артында утырганда бер кеше шушы ук сорауны биргән иде. Мөфтинең беренче ярдәмчеләреннән берсе: “Әлбәттә, иң элек дин”, – дип җавап кайтарды. Мин исә: “Без, беренче чиратта, татар”, – дидем. Мине 7-8 кеше ахмаклыкта гаепләп чыкты. Югыйсә, без татар булып туган, дин соңрак кабул ителгән бит. Христиан булган татарлар да бар. Дәрдмәнд үз вакытында: “Сөт калыр, ватан китәр”, – дип язган. Сөт, димәк, ата-анадан бирелгән тәрбия, гореф-гадәт. Сөт, ягъни милли рух, моң, тел калырга тиеш. Диндә яшел ут күрсәтеп, аны төрлечә пропагандалап, культураны икенче планда калдырырга тырышу – безнең дәвердә зур ахмаклык, дип саныйм. Казанга кайткач, гарәпләр кебек ак башлыклар киеп, яулыклар ябып йөрүчеләрне күргәч, тетрәнеп китәм. Үземнең дингә мөнәсәбәтем күңелемдә генә. Кеше үз күңелендә Аллаһы Тәгаләнең булуына ышана, ата-баба диненә хөрмәт саклый икән, цивилизацияле кешегә шул җитә. Барлык диннәргә карата да фикерем шундый, һәркайсын хөрмәт итәм. Ә кысалар интеллигенцияле кеше өчен җәмгыятьтә болай да җитәрлек. Әйтик, татар халкының әхлакый кагыйдәләре...” “Без Мәскәүгә күченеп киткәндә миңа 3 яшь иде, – дип сүзгә кушыла Зөләйха. – Рус мохитендә үсеп, рус мәктәбендә укысам да, өйдә әти-әни белән бары тик татарча аралаштык. Хәзер берәребез гаиләдә ялгыш русчага күчсә, аңа шундук кисәтү ясыйбыз, татарча сөйләшергә кушабыз. Шулай булмый ни, мин бит татар кызы!” 1 2 3 Лилия ЗАҺИДУЛЛИНА 10 | (полный текст новости)

  • 2014-10-08 03:31 Түбән Новгородта “Татар кызы” бәйгесе узды
    08.10.2014 Милләт Түбән Новгородта беренче өлкә “Татар кызы” бәйгесе узды. Бу чарада катнашырга 30 кыз гариза биргән иде, алар арасыннан иң тыйнак, әдәпле, күркәм холыклы булган 10 кыз сайлап алынды. Төп бәйгедә таләпләрнең иң мөһиме – татар телен белү, киемнәрендә милли бизәкләр булу, халкыбызның гореф-гадәтләрен чагылдыру, милли татар ашларын әзерли алу иде. Өлкә татарларының региональ милли-мәдәни автономиясе тарафыннан оештырылган бу бәйгене уздыру “Татарстан – Түбән Новгород” Сәүдә йорты, “Окский берег” торак комплексы ярдәме белән мөмкин булды. Матурлык бәйгесе бәйрәмгә әверелеп, бер тында, бик күңелле, югары дәрәҗәдә узды. Тамашачыларның кызларга карата яхшы карашы да, хуплап каршы алулары да, көчле алкышлары да урынлы иде. Кызларыбыз бераз каушасалар да, үзләренең сәләтләрен күрсәтә алдылар. Кем биеде, кем җырлады, шигырь сөйләүчеләр дә булды. Әлфия Бадяутдинова башкаруында “Мин сине шундый сагындым” сәхнә күренешен хатын-кызлар күз яше белән тыңладылар. Тәнзилә Смелованың чигеп эшләнгән картиналары, Уразавылдан Зөлфия Измайлованың “Көз” картинасы жюрины да, тамашачыларны да битараф калдырмады. Алдан әзерләп китергән милли ашлары да төрледән-төрле, телеңне йотарлык тәмле, ымсындыргыч матур иде. Кәләпүштән сораулар язылган кәгазьләрне алганда, кызлар үзләрен имтиханда кебек хис иткәннәрдер, чөнки белгән җавапларын да татар телендә авырлык белән генә әйтә алдылар. Сүз уңаеннан, кызларыбыз уңган да, булган да, соклангыч гүзәлләр дә, тик туган телләрен ипи-тозлык кына беләләр. Кызганыч, әмма дөресе шул. Киләсе бәйгегә чаклы әле вакыт бар, теләге булганнарга татар телен тирәнрәк өйрәнергә мөмкинлек табарга кирәк. Шул ук вакытта кызларның тарихыбызны, мәдәниятебезне, милли үзенчәлекләребезне белүләре шатландырды. Бәйгенең дә таләбе шул иде бит, автономия рәисе Надир Хафизов әйткәнчә: “Матурлык фестиваленең үзенчәлеге – икейөзле булмау һәм ягымлылык, үзеңне лаеклы тота белү. Безнеңчә, бу максатка ирешә алдык. Гомумән, соңгы вакытта автономия структурасында бик күп үзгәрешләр булды - бюджеты ныгыды, татарларның көндәлек тормышына, аларның проблемаларына күбрәк игътибар бирелә башлады. Боларның барысы да яшьләр белән уңышлы эшчәнлеккә йогынты ясамый калмый. “Татар кызы” кебек бәйгеләр безнең тормышта лаеклы урын алыр дип ышанам.   Надир Мансур улы җитәкчелегендәге жюрига җиңүче кызны билгеләргә җиңел булмады. Бу эшкә алар бик җаваплы карап, кызларыбызның һәр чыгышына билгеләрне гадел куярга тырыштылар. Нәтиҗәдә, иң-иң уңган-булган, тыйнак һәм гүзәл “Татар кызы-2014” исеменә бертавыштан Лилия Гарипова лаек дип табылды. Лилия югары белемле юрист, аның башкаруындагы “Сөембикә” биюе 10 октябрьдә Татар Моклокасында узачак өлкә “Милли көй” фестивале тамашачыларын да сөендерер. Ә Лилия үзе мәскәүдә 7 декабрьдә Бөтенроссия “Татар кызы” матурлык фестивалендә башка регионнардан килгән гүзәлләр белән көч сынашыр.   Бәйрәмнең махсус кунаклары сәләтле яшь якташларыбыз Радик Яруллин, Рената Ильясова, танылган җырчы Сөмбел Билалова булдылар. Жюри йомгак ясаган арада алар тамашачыларга кечкенә генә концерт та куеп өлгерделәр. Алып баручылар Альберт Йосыпов белән Ләйсән Латыйпова да җыелган милләттәшләребезне уйнаттылар, биеттеләр. Матурлык бәйрәменә килгән берәү дә күңелсезләнеп утырмады. Барысының да кәефләре шат, күңелләре күтәренке, йөзләрендә кызларыбыз өчен горурлык хисе күренде. Ришат Төхвәтуллин концертына билет откан Руслан Закиров әйткәнчә: “Мондый чаралар кирәк, алар безне берләштерә, дуслаштыра, милләтебезнең киләчәгенә өмет уята”.   Зилә АХМАДУЛЛИНА | (полный текст новости)

  • 2014-10-08 03:31 Алмаз Хәмзин хатирәләре
    08.10.2014 Җәмгыять Үземнең кемлегемне барлап утырам әле. Бабам Зиннур искә төшә. Ни әйтсәң дә, аның нигезендә, ул салган йортта туган сабый бит мин. Гел бабай, әби янында үтте балачак. Әти дә, әни дә – көнозын эштә. Әби – мич, казан алдында, бабай – өстәл янында дигәндәй. Мин шунда мәш киләм, уйныйм, рәсем ясыйм, гомумән, үз дөньям, үз шөгылем. Тыныч кына яшәп булмый, энем Азат кысыла: уйный белми, чүкеч белән башка суга. Бишектә – нәни энем Айрат. Көйсезләнә башласа, әби аңа марляга эремчек төреп имезлек ясый да авызына каптыра. Еламый ул шуннан соң.  Миңа бабай ул чакта гел моңсу йөргән кебек истә калган. Беркөнне аның янына әллә нинди кешеләр килеп, кулын кысып, күкрәгенә медаль тагып китте. Әллә нинди батырлыгы өчен. Өйдә әби дә юк иде. Нигәдер, бабай елады. Елады дип, күзеннән яшь чыкты инде. Әти кайткач, ул медальне «Пленда күрсәткән батырлыклары өчен», – дип укыды. Шунда белдем: бабай да әтием шикелле сугышта булган икән. Тик аны әсир иткәннәр, ә әти аягын югалтып кайткан. Бабай үзе сугыш турында миңа беркайчан да сөйләмәде. Сөйләргә ярамаганлыгын соңыннан гына белдем, заманы шундый булган. Зиннур бабайның язмышы бик катлау­лы һәм гыйбрәтле — ул турыда бер нык­лап язармын әле. Инде Сафа бабайга күчим.   Кайбер елларда мине җәй буена әнинең авылы Иштирәккә кунакка җибәрәләр иде. Миңа анда тагын да рәхәтрәк. Сафа бабай да, Мәчтүрә әби дә (фотода), ни кылансам да, сүз әйтми. Умарталары бар, умырып бал ашыйм; сыерлары күп сөт бирә — каймак сыпырам, аннан соң бабайга булышам. Ул халыктан сөт җыя. Мин исә, бик тырышып, аның майлылыгын тикшерәм. Кысылып йөрим инде шунда, комачаулый торганмынмы?.. Әйтүче юк. Аннары бабай белән тире җыябыз. Мин сыйфатын карыйм: тишекләре, җыртыклары юкмы? Бабай сыйфатсызлыкка бик бәйләнми, күрше авыл җыючысын гел сүгәләр, шуңа күрә дә ул авыллар үзләре дә тирене бабайга китерә.   Без бабай белән умарта карыйбыз. Ул миңа яуда күргәннәрен сөйли. Сугышның дөньяда иң акылсыз гамәл икәнен аңлата. Тик менә үзенең бик озак әсирлектә ятуын әйтмичә калган икән, соңыннан белдем. Зиннур бабай кебек, аңа да рәхәт булмаган. Әле Сафа бабайга үләргә дә туры килгән — анысын соңрак язармын.   Кечкенә вакытта бер рәхәтлектән икенчесенә күчеп кенә йөргәнмен икән мин. Рәхмәт барысына да!   Үсә төштем, студент булгач, Казаннан авылга еш кайтам. Акча кирәк, бәрәңге, ит! Бар булганын бирәләр, укысын гына, диләр. Әле җәй көне кайтып йөрүләр истә. Мин кайтасын белеп, әбием Мәликә һәрвакыт капка төбенә чыгып утыра. Туксан биш яшь үзенә. Сөбханалла, таза-сау. Ходай Тәгалә алда да гомерен озайтсын! Янына якынлашу белән ул миңа:   — Нихәл, улым, кайттыңмы? Мин һаман исән бит әле, — ди.   — Әй, әбием, — мин әйтәм, — синең исән булуың шулкадәр шатлык, менә бит әле берәү дә каршыларга чыкмаган, ә син беренче булып кул бирәсең. Бәхет бит бу. Берәүнең дә мондый әбисе юк!   — Рәхмәт, улым, яхшы сүзеңә. Шулай да күп яшәдем инде, Ходайның рәхмәте, сез — оныкларым да йөзебезгә кызыллык китермәдегез. Телевизордан карап кына торабыз сине.   — Әби, әле син барында булдырабыз аны. Яшә генә! Тик озак яшәвеңә зарланма, яме! Кадер-хөрмәттә гомер итәсең, улларың, кызларың, оныкларың янәшәңдә. Икенче кайтуымда да шушында утырып каршыла, яме!   — Ярар, улым, исән-сау булсак, шулай итәрмен...   Сумкаларны тутырып, Казанга китеп барам. Вакыт дигәнең үтә тора, кесә такырая, эчләр суырыла, өйдәгеләрне сагынуның чамасы юк. Ябыккан сумканы алып, яңадан авылга сыпыртам. Әби капка төбендә:   — Әй, улым, әйтергә дә оят инде, мин һаман да исән бит әле, — дип каршы ала. Исән-саулыкка сөенешеп күрешүләр һәм үткән елгы шаяру катыш әңгәмәбез яңадан кабатлана.   Әбинең соңгы көннәренәчә — йөз дә бер яшенә кадәр – чөкердәшеп, сөйләшеп яшәдек. Урыны җәннәттә булсын! Аның урынында — капка төбендә – хәзер әнием утыра. Картлык шулай итә торгандыр инде, сагындырадыр... Һай, шуны белә торып та, сирәк кайтабыз шул туган нигезгә...   Мәчтүрә әбием турында язмадым бит әле. Матур әбиләрем күп. Ләкин әнинең әнисе — Мәчтүрә әбием кебек йомшак, киң күңелле, бер гөнаһсыз әбиләр сирәктер. Аның пешергән ашлары, аның кигән күлмәкләре, аның наз­лы сүзләре!.. Юк, аны кабатлап булмый. Аны бары тик күзеңне йомып, күз алдыңа китереп, күңелдән кичерергә генә була. Минем аңа пышылдап: «Әби, әби!..» — дип эндәшәсем килә. Ул, борылыр да, миңа: «Нәрсә, улым? Кулыңны канаттыңмы?» — дияр. «Пычак белән уйнамыйлар аны, ул — уенчык түгел», — дияр сыман һәм матур итеп чүпрәк белән бәйләп куяр. Ачуланмый гына назлап әйткән сүзләреннән бармак киселмәгән булып китә, авыртмый да.   Икенче вакыт мин тагын әбигә эндәшәм: «Әби, әби!» – «Нәрсә, улым? Һай, ул юньсез малайларны!..  Сугыштыгызмыни?.. Күзеңә төрттеләрме? Кылычлы уен куркыныч ул! Менә син үскәч, шафир булам, дисең, күзсез нишләрсең? Әй, балалар, ярамый, дисәң дә үзләренекен итә инде алар...»   Әби догасын укый. Күрәсең, Ходайдан мине бәла-казалардан саклауны сорый.   Мәчтүрә әбием дә туксанны узды. Хәтере бик начарланды, ләкин гадәтенә сеңеп калган ягымлылыгы кимемәде. Әни белән янына Иштирәккә баргач, яшь чакларны сөйләшеп утырабыз. Әби, тыңлый да, ара-тирә: «И, гүмерләр!» — дип куя. Язмышыннан канәгать рәвештә дисбесен тарта. Үзе өчен генә түгелдер, балалары, оныклары, гомумән, алдагы хәерле, бәрәкәтле тыныч тормыш өчен иреннәрендә дога сүзләре тирбәләдер аның. Сирәк кенә булса да әби-бабаларым, ягъни кода-кодагыйлар сабан туе алларыннан безгә — Зиннур бабайларга җыела иде. Әле алар янына күрше авылдан әтинең сеңлесе Динә апаның каенатасы Зиятдин бабай да чакырыла. Ул да пленда булган. Менә ичмасам бәйрәм башлана. Ләкин бу бәйрәмнең күп өлеше һаман шул каһәр суккан сугыш газаплары белән бутала иде. Зиннур бабай үзенең ничек итеп, үкенечле рәвештә Волхов фронтында камалышта калып, әсирлеккә эләгүен сөйли.    Конц­лагерьда нимесләрнең безнең илгә каршы татарлардан легионнар оештыра башлагач, анда бармавын, сугышның ахырынача эттән дә начар тормышта гомер кичерүен бәян кыла...Әй, Алла! Ни генә күрмәгән икән газиз бабам!   Аны аш бүлмәсендә тыңлап торган әбиләрем, әни, апаларым елый башлый.   Инде Зиятдин бабай сүз башлый:   — Концлагерьда исән калуымның сәбәбе бер генә булды. Үзегез беләсез — мин тегүче бит. Нимесләр шуны белеп алдылар. Бер ватык тегү машинасы китерделәр, шуны төзәтеп, әсирләрнең күл­мәк-ыштаннарын, бишмәтләрен ямап-җөйләп, нимесләрнекен рәтләп яшәдем. Нимесләр шуңа ипи сыныклары, һәм башка калдык-постыклар биргәли иде. Тоткыннар белән бүлешеп тордым. Безне әнә шул тегү машинасы үлемнән коткарды. Ә күпләребезгә хәзерге тормышны күрергә насыйп булмады. Көн саен лагерьдан, арба-арба төяп, «җәһәннәм»нән котылганнарны үлек базына ташыйлар иде...   Хатыннарның елавы көчәя төшә. Сүзгә Сафа бабай кушыла:   — Менә мин шул баздан чыккан кеше инде. Үлгәнемне хәтерләмим. Бик каты чирли идем. Ни өчен бу вакыйганы беләм, соңыннан концлагерьдагы дуслар сөйләделәр. «Сине, беткән инде бу, барыбер үләчәк, дип, арбага салып, алып чыгып киттеләр», — диләр.   Әйе, мин берзаман аңыма килеп уянып киттем. Ниндидер базда, үлекләр өстендә ятам. Үлгән кеше дә сикереп торып басарлык яман әшәке ис бугаздан кыса. Белмим, нинди көч тапканмындыр, бу чокырдан мин үрмәләп чыга алдым. Таң атып килә иде бугай. Төнлә үлгәннәрне җыючы мәет арбасы минем янда туктады. «Карале, — диде ахрысы арбаны озатучы нимес сакчысы, — тере бит бу». Мине, арбаны бушаткач, яңадан лагерьга алып керделәр...   Аш бүлмәсе ягындагылар тыела алмый үкси үк башлады.   — Менә шуннан соң, — дип дәвам итте Сафа бабай, — тернәкләнеп киттем. Хәзер сезнең каршыда утырырга насыйп булган.   Шулчак Зиннур бабай өстәлгә тозлы балык астына җәелгән район газетасыннан бер рәсем күреп алды.   — Карагыз әле, күрше авылдагы безнең гадук Гәсимгул түгелме соң бу?! Гаиләсе белән. Рәсем астына «Бәхетле гаилә» дип куелган. Ай-яй болар үрчегән. Зиятдин кода, син аны беләсең. Сволочьны! Без сугышта йөргәндә дизиртировать итеп калган ул. Хайван! Бармакларын имгәтеп. Менә шул хәзер «Алтын кеше» булган! Кара син аны!..   Гәҗитне чүп чиләгенә бәрделәр.   — Әйе, ул заманда төрлесе булды! Хәзергесен хәерлегә әйләсен! Әйдәгез, кодалар, бүгенге гадел тормыш өчен! — дип, Зиннур бабайның сабан туена махсус әзерләнгән балын чәкештереп куйдылар.   — Еламагыз, хатыннар! Без чиста яшәдек, сезгә безнең өчен кызарырлык булмады!   Алмаз ХӘМЗИН 10 | (полный текст новости)

  • 2014-10-08 03:31 Татарстанның яңа икътисад министры билгеләнде (ФОТО)
    08.10.2014 Сәясәт Бүгеннән Артем Здунов Татарстан Республикасы Икътисад министрлыгын җитәкли. Яңа җитәкче белән министрлык коллективын Татарстан Республикасы Премьер-министры вазыйфаларын башкаручы Алексей Песошин таныштырды. Артем Здунов 4 ел дәвамында икътисад министры урынбасары вазыйфаларын башкарды. Ул министрлыкта инвестиция һәм инновацияләр мәсьәләләре белән шөгыльләнгән.   | 08.10.2014 (полный текст новости)

  • 2014-10-08 02:30 Кем иренми, шул “хәләл“дип яза
    07.10.2014 Дин Хәләл ризык белән тукланам диючеләргә хәзер бернинди дә каршылык юк. Кибет киштәләрендә ит ризыкларының да төрлесе бар. Мөселманнарга хөрмәт йөзеннән аларны хәрамнан аерым тотарга да, хәләл ит өчен махсус пычак кулланырга да өйрәнделәр. Капкалап алыйм дисәң дә, Казанда да андый кафе-рестораннарга кытлык юк, сәфәрчеләр дә юл буенда хәләл кафеларны очрата ала. Икътисадның, ихтыяҗ тәкъ­дим­не тудыра, дигән гап-гади формуласы бу өлкәгә дә кагыла. Мөселманнар саны арткан саен, ислам дине кушкан ризыклар белән туклану урыннары да барлыкка килми тормый. Алар бар, әмма аларга ышану-ышанмау соравы да бар. Без шушы сорауны ачыклап карарга булдык. Га­дәттә, “хәләл“ дип языла икән, кулланучы аңа ышана. Шикләнә икән, сатучыдан төпченә. Мәсә­лән, хәләллеген раслаган документларны сорый ала. Бу – гап-гади эш, әмма һәрберсенә ышанырга ярамый дип кисәтәләр. Кем иренми, шул “хәләл“дип яза   Россиядә алты “Хәләл” комитеты эшли. Алар Казан, Уфа, Мәс­кәү шәһәрләрендә, Кавказ республикаларында эшли, һәркайсы­сы үзаллы оешма. Казандагы “Хәләл” комитеты Татарстан Диния нәзарәте каршында эшли. Аларның сүзләренчә, башкалада комитет сертификаты белән эш итүче туклану урыннары ул  – “Азу” рестораны, “Киш-миш”, “Хөррият”, “Лалә” кафелары. Әле тагын төрекләр тоткан “Софра кебаб”, “Барбекю”, “Ярдәм” мәчетенең имам-хатыйбы Илдар Баязитов оештырган “Рәйхан” кебек кафелар “Хәләл” тамгалы сертификатны алыр өчен чират тора. Әмма башкалада ярый, йөз булмасын, кимендә 50 хәләл кафе бар.   “Республика буенча хәләл ризык белән туклану урыннары шактый. Чаллы, Түбән Кама, Әлмәт, Бөгелмәдә дә шул ук хәл. Аларның төгәл санын әйтә алмыйбыз. Бездә бары хәләл сертификатлы булган кафе, рестораннар гына исәптә тора. Алар безнең тарафтан тикшерелгән, димәк, мөселманнарга да, башка дин кешеләренә дә анда ашарга ярый, дип ышандыра алабыз, – дип сөйләде безгә “Хәләл” комитеты хезмәткәре Алмаз хәзрәт Сәлахов. – Ләкин бүген ирен­мәгән кеше барысы да “хәләл” дип яза, бу – үзенә күрә бер маркетинг алымы. Клиентларны чакырып китерү өчен менә дигән ысул. Әмма “Кулланучылар хокукын яклау турында”гы Канунда эшмәкәр, җитештерүче ниндидер сыйфат билгесе, термин куллана икән, аны исбатларга тиеш дип язылган. Димәк, сертификат алырга кирәк.   Кайберәүләр үзләрен хәләл дип атый, ә менә сез итне кайдан алып килгәннәрен беләсезме? Тикшергәнегез бармы? Күптән түгел комитет белгечләре, хәзрәтләр волонтерлар белән Казандагы хәләл ризык ашаткан урыннарны әйләнеп чыкты. Кызганыч, үзләрен хәләл дип танытканнар арасында хәтта гап-гади ветеринария хезмәтеннән алынырга тиешле документлар булмавы яки срогы чыкканы ачык­лана.   Мәсәлән, барыбыз да “Сөем­бикә”не беләбез, анда тукланабыз. Сорагач: “Сыер, тавык ите дә, барлык ингредиентлар да хәләл”, – дип әйтәләр. Әмма кафеларында бер җиргә дә “хәләл“ дип язылмаган. Хуҗалары намаз да укый, хаҗга да барган кеше, аларга ышанабыз. Әмма һәр кешегә “без намазлы” дип әйтеп йөрү мөмкин түгел. Ә комитет тамгасы булса, үзләренә дә, килгән кешеләргә дә уңайлы”.   Сертификат алырга чират тормыйлар   Шулай да үзләрен “хәләл“ дип атаганнар комитеттан сертификат алырга ашыкмый. Аларның күпчелеге моның түләүле процедура булганын һәм аннан артык файда күрмәвен әйтә. Халык болай да ышана бит, “чегән” почтасы яхшы эшли. Сүз уңаеннан, сер­­тификат бәясен берсе дә әйт­мәде, ул комитетның рәсми сайтында да күрсәтелмәгән. Әмма “Хәләл” комитеты вәкил­ләре аның өстенлекләре күбрәк дип саный һәм сертификат алмаган кафе хуҗалары белән аңлату эшләрен алып барганын әйтә.   “Безнең максат – хәләл кафе оештыручыларны  шушы сертификатны алырга өндәү. Бездән алалармы, әллә Мөфтиләр шурасы каршында эшләүче комитеттанмы, яки Уфаданмы – мөһим түгел, андый стандартка туры китереп эшләү бар яктан да файдалы. Сөйләшүләр алып барабыз. Мөхтәсибәтләр белән аралашабыз, алар да үз чиратында дәгъват эшләрен оештыра,  – дип аңлатуын дәвам итә Алмаз хәзрәт. – Сертификатны түләп алуга килгәндә, без коммерцияле оешма түгел, Татарстан Диния нәзарәте кул астында эшлибез. Акча эшләү максаты юк. Анда зур акча түлисе түгел. Ул акча тик­шерү уздырган белгечләрнең юл чыгымнарын капларга, ислам, хәләл турында аңлатучы лекция-факультативлар оештыруга, ка­фе-рестораннарга реклама ясауга, аларны хәләл ит җи­теш­те­рүчеләр белән таныштыруга, килештерүгә кулланыла. Безнең тарафтан да чыгымнар бар.   Сертификат бирелде, инде шуның белән вәссәлам түгел. Квартал саен чакырылмаган кунак буларак килеп, иттән башлап алъяпкычларның чисталыгына  кадәр тикшерәбез. Хәләл икән, бар яклап та ялт итсен дибез. Тамгага эше дә туры килсен. Кеше килә, безнең тамганы күрә дә курыкмыйча ашый ала. Шик калмый, чөнки бу – сыйфат тамгасы. Кафе хуҗаларына да иркенләп эшләргә мөмкинлек бар. Казанда узган рейд вакытында кафеларга килеп керәсең – төрле реакция була: кемдер берсүзсез документларны күрсәтә, ә кемгәдер бу ошамый. Уртак тел табарга тырышабыз. Сөйләшүләрдән соң кемдер хәләл дигән язуларын алды, чөнки хаталарын таныды. Кемдер безгә килеп гариза тутырыр өчен бланклар алып китте”.   Безгә ышаналар, алдамыйбыз   Казандагы “Сәидә” кафесы эшли башлавына бер ел, аның “Хәләл” комитеты тарафыннан би­релгән сертификаты юк, әмма бирегә кешеләр танышларыннан, анда ризык хәләл, дигән сүзләр ишетеп килә. Кафе хуҗасы Сылу Үтәгәнова әйтүенчә, хәләллек өчен алар Аллаһ каршында җавап тота. “Без ачылганда тиз арада бу кадәр күп кеше йөри башлар дип уйламадык та, шөкер, тик торган юк, бинаны зурайтырга исәп­либез. Килүчеләр арасында, хә­ләлме, дип сораучылар шактый, мин моңа куанам гына. Даими төшке аш ашарга килүче берничә рус кешесе бар. Әле беркөнне генә берсе икенчесенә: “Халяль – это знак качества”, – дип аңлатып торды. Алар безнең ризыкларны тәмләп ашый, – дип сөйләде ул безгә. – Без “Хәләл” комитеты белән таныш, җитди итеп эшлим дисәң, клиентлар өчен ышанычлы булсын дисәк, аны алырга кирәктер. Әмма кафега килүчеләр безгә ышана. Без үзебез дә хәләл генә ашыйбыз, намаз укыйбыз. Документлар сорыйлар икән, бирәбез, яшерер караңгы га­мәлләребез юк. Без итне белгән кешедән алабыз, ул да намазлы.   Ул малларны үзе карап тәрбияләп үстерә. Дөрес, тавык итенә килгәндә, сораулар күп, аларны автоматик рәвештә чалу дөрес түгел, аның хәләллеге югала. Һәрбер тавыкны ислам кушканча чалырга кирәк. Әмма зур җитештерүдә бу ничек оештырылганын әйтә алмыйм, барып караганым юк. Тавыкларга нәрсә ашатканын да белмим. Әмма без алганнарында “Хәләл” комите­тының мөһере бар. Димәк, алар тикшергәннәр, мөселманнарга яраклы булуы өчен алар җавап бирә, без түгел. Хәләл ризыклар тәкъдим иткән кафелар күбрәк ачылсын иде. Күңелле бит! Бездән ерак түгел шулай ук кардәшләр кафе ачып эшли, аларның да, безнең дә клиентлар кимеми, арта гына”.   Аракы сата икән, итнең хәләллеге – сукыр бер тиен   Тимур Гыймранов – быел җәй Красноярскидан Казанга күче­неп кайткан татар егете. Башкаланы мөселманнарга яшәр өчен уңайлы шәһәр дип саный, чөнки адым саен хәләл кафелар бар, ди ул. “Мин дусларның сүзенә ышанам, комитет тамгасы булса, тагын да яхшы, ышанычлырак. Ми­ңа кафеда чисталык та мөһим. Кызларның башында яулык бармы, юкмы, аңа да игътибар итәм. Төрекләргә ышанам, алар ялган ит сатмый”, – дип, фикерләре белән уртаклашты.   Казандагы хәләл ризыклар белән сыйлаган кафеларның күп­челеге үзбәк ашларын тәкъдим итә. Андыйлар адым саен. Ә менә хәләл, әмма татар ризыклары пешергән урыннарны юл буенда очрату авыр. Баумандагы бер кафеда өчпочмак белән өлешләрне хәләл дип ашаталар ашатуын, сорасаң да: “Ризык авылдан алып киленгән, татарлардан сатып алынган. Хәләл иттән пешерелде”, – ышандырып әйтәләр. Ә киш­тәләрендә аракы, коньяк тезелеп тора, теләгән кешегә салып бирәләр. Менә бу ризык хәләл булса да, анда ашау инде хәрам булып санала. Кайсыбер төрек кафеларында да шул ук хәл, кальян да сатыла. Хәләл икән, тулысы белән кануннар үтәлсен иде. Тегесенә дә, монысына да ярыйм дип эш итү дөрес түгел. Шулай да хәләл рейд уздыручы Алмаз Сәлахов: “Хәмер саткан, кальян саткан хәләл кафелар бар дип әйткәннәре булды, ләкин без андыйларны очратмадык”, – ди. Хәер, ахыр чиктә, комитет яки тикшерүчеләр алдында гына җавап тотасы түгел бит.    Римма БИКМӨХӘММӘТОВА 144 | 03.10.2014 (полный текст новости)

  • 2014-10-08 02:30 Көлдерми торган юмор
    07.10.2014 Җәмгыять Сөйләм осталыгы – Күкләрдән. Гап-гади ферма эшчесе, тракторчы, бүтән бер шундый хезмәтчән, очкын чәчрәтеп, гавәмне җәлеп итү сәләтенә ия, һәм әллә ниткән дәрәҗәле түрәләр, титуллары, фәнни исемнәре барлар авызларында ботка пешерә. Җор кешеләрнең матур сөйләвен тыңлавы – тәнгә сихәт, җанга рәхәт. Бәлкем аларның кулларыннан әллә ни эш тә килмидер, әмма кеше арасында күз өстендә каш, талга кунган сандугач була белүләре гөнаһлы җирдән үзләрен күккә таба ничәдер карыш күтәрә төшә. Карап торышка мокыт кына кыяфәтле булсалар да, тора-бара алар ягымлы, күркәм күренә, туганыңдай якын тоела башлый, күңелләрендәге яктылык, хәерхаһлылык һәм юмор хисе карашларына күчеп, гавәм җанына җылы һәм нур өсти. Бар икенче төр шәп егетләр: төс-бит, буй-сын карап кына торышлы, кием килешеп тора, куллары алтын, белгеч буларак төшеп калганнардан түгел, үсәчәкләре көн күк. Мондыйлар компаниядә шыпырт кына серле караш ташлашкалап, елмайгалап утырса, иң чибәр кызлар аларныкы дигән сүз. Гамил Афзалда “бер сүз дәшми елмайгалап йөрсәң, ахмак икәнеңне белмиләр” дигән юл бар. Хикмәт тә шунда шул, мөмкинлегеңне дөрес чамалап эш итәр өчен зиһен кирәк. Байтак уңай сыйфатларга ия икенче төр егетләрнең кайберләре кызык сүз сөйләп тә алдырасы, һәммәсен шаккатырасы, көлдерәсе, авызына каратасы килеп ялгыша. Һәм авыз ачыла да, аннан чабата күренә. Сүзгә оста танышы сөйләгәндә, тыңлаучылар тарафыннан хуплап, кызыгын табып кабул ителгән кыйссаны ул үзенчә дәртләнеп, хәтта беркадәр кабаланып сөйләп ыргыта һәм пырхылдап көлә башлый. Гөж килеп торган табын тын кала, берәү дә моңа кушылмый. Егет, эчтәлекне аңламадылар ахры дип, ирештергәнен тагын бер кат, катырак кычкырып бәян итә. Монысында да азактан тыелыбрак көлә. Аптырагач, һич югы елмаючы булмасмы дип, уңга-сулга борыла, табындашларының күзләренә тутырып-тутырып текәлеп карый. Юк, кушылмыйлар. Тешләре сызлаган кыяфәттә моңаеп тик утыралар. Менә шундый уңайсыз мизгел. Анысы бер хәл, тост күтәрү сылтавы белән шундыйлар кайчандыр күргән кинодагы кызыкны сөйләп, табындашларын көлдерергә, яки сокландырырга азапланырга мөмкин. Кино эчтәлеген кызу-кызу сөйли башлап, төгәлли алмый аһ итүчеләр очрый. Ә рюмка күтәргән куллар арый һәм сусынның басылмый торуы тоткарлаучыга карата ачуны чыгара, нәфрәт уята. Дөрес, әлеге егет солтаны, нотыгы барышында Могамаев яки Басков җырлагандагы аһәңне аңлатыр өчен алар төсле җырлап күрсәтүгә үк барып җитми, анысына да рәхмәт, нибары үзе кызык, мавыктыргыч дип тапкан эпизодларны үз хикәяләвендә җанландырырга гына мәтәләнә. Бахыркай, кызыклы эпизодлар тудыруда актер, режиссер, язучы акылы һәм таланты катнашуын һәм күмәк иҗат җимешен япа-ялгызы, җитмәсә әлеге өлкәләрдән сәләте дөм юк хәлдә табындашларына күзалларлык шәкелдә җиткерә алмавын, көчәнүенең мәгънәсезлеген аңламый. Әйтергә кирәк, Чарли Чаплинны, Луи де Фюнесны, яки Рәшит Шамкайны, Равил Шәрәфиләрне кабатлап булмый, аларны күрергә генә кирәк. Нәтиҗәдә, мәҗлеснең яме китә. Оста сөйли белүче табындашлар да сүрелә, чөнки күрделәр: бу егетнең азагы-очы күренмәгән ялкыткыч чыгышына нәкъ менә кайсыныңдыр оригиналь тостымы, йомры сүз кыстыруымы мәҗлес тарафыннан җанланып кабул ителүе рухландырды. Кичәнең сүрелеп калуында каһарманыбыз үз гаебен күрми, киресенчә, мине аңларга теләмиләр дип, табындашларына рәнҗи, яки “шуны” да аңлый алмаучы ахмакларга санап, аудиторияне ялгыштым ахры дип, кителгән күңелен юата. Ул гади бер нәрсәне, бик кызык һәм үткен фикернең дә ике тапкыр кабатлагач, кыйммәтен югалтуына, тәмен җуюына төшенми. Җитмәсә, каты кычкырып сөйләү табындашларның тыңлау сәләтен арттырмавын да аңларга теләми. Игътибар җәлеп итү, ихтирам казану өчен аның судагы балык кебек хис итәрдәй үз темасы бар, югыйсә. Ул исә үзенекенә түгел, ә чит “басу”га кереп, харап була. Ә бит белмәгән эштән шайтан көлгән диләр. “Үз атыңны ку” ди бит әле татар халык әйтеме дә. Авызыннан “чабата” күренү аркасында аңа инде беренче номерлы чибәркәйләрнең исләре китми, нәфис борыннарын гына җыералар. Әмма арада буйсыны да, төс-кыяфәте дә әлләкем түгел, әмма һушлы бер чандыр яисә бүлтерек гәүдәле кыз табыла һәм ул,юкка очсызланучы егеткә теләктәшлек белдереп, көләсе килмәсә дә көлә, кулларын чәбәкәйли башлый, батып барганда салам суза. Табындашлар туташны аңлап елмаешалар һәм аңа хөрмәт йөзеннән егетебезнең кайбер мокыт репризаларын риядан кул чабып, елмаеп билгеләп үткәли башлыйлар. Сөлектәй егетебез шул туташ катында үз-үзенә ышанычын кабаттан торгыза, соңыннан аны өенә озата китә һәм теге хәйләкәркәй, “сөйләгән кыйссагыз бик ошады” дип, табын салкын кабул иткән сакаллы анекдотны янә кабатлаттыра. Шул барысын да хәл итә. Бәхет өчен күп кирәкмени? Алар өйләнешә. Мәҗлесләрдә әлеге егет инде ир сыйфатында, сүз алып, гадәтенчә тоссыз-кызыксыз нәрсәләр хакында очына-очына сайрый башлаганда хатыны, күзләрен түшәмгә юнәлтеп, мәрткә киткән сыман тын гына утыра. Сайрасын, эчен бушатсын. Эше катлаулы, җаваплы, тарткан атка йөкне күп өяләр. Башкаларның саруы кайнаса ни? Аның каравы ире аның кадерен белә, кеше алдында зурлый, киемен салганда һәм кигәндә каударланып булыша, табында утырганда тәмнүшкәләрне тәлинкәсенә әллә кай очлардан үрелеп, чәнечкесенә эләктереп, өстәп кенә тора. Фатирлары иркен, машиналары затлы, балалар урнашкан, оныклар туып тора, тагын ни кирәк? Бауман урамындагы Матбугат йортында татар язучылары кайнап, гөрләп гомер сөргән чор хәтердән китми. Шагыйрь Наис Гамбәр нәшрият мөхәррире булып эшләгәндә шунда сугылгалый торган идем. Бина коридорында янә бер чын шагыйрь Нияз Акмалга юлыккалавым истә. Саф йөрәкле, күңелгә хуш кеше белән күрешеп сөйләшү тормышка яктылык өсти бит ул. Язучыларның да стена гәҗите булуын шунда күрдем. “Тынгысыз каләм” дип атала иде кебек, кызыклыгы, үткенлеге тар каләми даирәгә якынрак һәм аңлаешлырак, эчтәлек, производствода, башка даирәләрдә казганучыларны җәлеп итмәскә дә мөмкин дип чамалавым истә калган...   Алдарак әйтергә теләгәнем аңлашыла төшсен өчен нәни бер лирик чигенеш ясамый булмый.   ...Кыш ае буе туктаусыз кар ява, әллә өч, әллә дүрт норма тутырган, имеш. Кичке планеркадан чыккач, бер төркем хезмәттәшләр урамда гәпләшеп торабыз. Кайсыдыр берәү, тәэминатчыбызны ирештермәкче булып: “Фәлән Фәләнич, син кар кайтарту буенча заявкаларны бутап бетергәнсең бугай”, – дип куя. Төрле-төрле хезмәт җитәкчеләре һәм белгечләре, әйтелгәнне кызык санап, дәррәү көлеп җибәрәләр. Әмма Фәлән Фәләнич тә төшеп калганнардан түгел: “Дефект ведомостьләрен дөрес төземәгәнсез”, – дип тегеләрнең авызын каплый. Көлеш янә кабатлана. Хикмәт шунда, материалларга заявкалар, төрле тармак җитәкчеләре, белгечләре тарафыннан имзаланган дефектлар турындагы мәгълүматтан чыгып төзелә. Әлбәттә, мондый мәзәк тар даирә өчен генә бата, киң катлау укучыларга эчтәлек хәтта аңлашылса да, бөтенләй дә кызык тоелмаска бик мөмкин (кызыгын аңлар өчен ул документларны үзең кырык кат төзеп, инстанцияләр белән килештерә-килештерә, кат-кат төзәтә-үзгәртә, әле югары, әле түбән катларны урап, чабуыңа ут капкандай йөгереп йөрүләрең кирәк).   Кыскасы, әйтергә теләгәнем шул, бер мәлне менә шушындый “кыйсса” сыман үз даирәләре өчен генә кызык, үз стена газеталарына гына лаек нәрсәләрне язучыларыбыз гәҗит-журнал битләренә турылый башлады. Тәкъдим иткән язмалар, “менә мин шулвакыт нинди акыллы сүз ябыштырдым” дип үз-үзен мактау (самореклама) һәм “менә фәлән әфәнде шулчакны нинди тапкыр сүз әйтте” дип үзара макташу касәфәте ташып торуы белән үзенчәлекле иде. Мондый матавык, әйтми булмый, киң катлау укучылар хозурында авыздагы чабатаны күрсәтешүгә кайтып калды. Ә бит бар иде язучыларыбыз арасында да юмор белән нәзакәтле эш итүче осталар. Мөхәммәт ага Мәһдиев, самими геройларының гына түгел, үзенең дә ахмак ситуацияләргә таруын, үз-үзеннән көлеп бәян итүдән һичкайчан өрекмәде. Ә укучылар мактанчыкка, мин-мин дип кукраючы буш куыкка түгел, ә ихлас авторга теләктәш, чөнки берәү дә хатадан хали түгел һәм барыбыз да әледән-әле, язмабыз башында телгә алынган егет сыман, гел кирәкмәгән җирләрдә дә тилегә калгалап торабыз.   Әйе, бар иде бездә юмор осталары. Гамил ага Афзал язганнар гомумән халык җәүһәрләре дәрәҗәсендә иде дип уйлыйм. Фаил Шәфигуллин язганнарны уку да җан рәхәте иде.   Узган ел июнь аенда Ләбиб Леронның интернетка эленгән юморескасына бәйле шактый кызык фикер алышу булып алды. Шул әңгәмәгә 15 нче булып катнашучы берәү “Болай ул” дигән исем астында: “Нәфис юмор – Марсель Галиевтә, тарихи юмор – Р.Батуллада, халык юморы – Т.Нәҗмиевтә, сәхнә юморы – К.Кәримовта, калганнар – тәк сибә” дип язган иде. Аңа 19 нчы номерлы әңгәмәче “Алай түгел, болай ул” дигән баш астында “Бар яхшы фильмнар, бар начар фильмнар һәм бар кытай фильмнары: Бар – халык юморы, ә бар Батулла, Марсель, Кәримов, Буа театры юморлары” дип җавап кайтарды. Ни генә димәсеннәр, бүген дә юк юк та энҗе-җәүһәрләрне хәтерләткән үрнәкләр күренгәләп ала. Якташым, телевидение алып баручысы Зөлфәт Зиннуров башкарган, интернетка эленгән “Халкым минем” җыры шундыйлардан. Якташыбыз Айдар Тимербаев язган көй дә искиткеч шәп, Мөслим егете Ләбиб Лерон язган сүзләр дә җелекләргә үтәрлек. Ниндидер үзәк өзгеч сагышлы юмор.   Язма кашына чыгарылган эпиграф авторын кемдер балалар шагыйре дип бара. Үзем исә “Әнкәй безне Сөннән алып кайткан”, “Әбиләр чуагы” кебек җыр канатларына күтәрелгән шигырьләре аша аны лирик шагыйрь дип белә идем. Гәрчә нәзакәтле юмор өлкәсендә дә сай йөзмәве әлеге эпиграммадан анык күренә. Быел Казанда опера-балет театры комырыгында моңаеп торган Тукай һәйкәле хозурында уздырыла торган бәйрәмгә килү насыйп булды. Роберт әфәндене очраттым. Исәнләшкәч-күрешкәч, ул хәйләкәр генә елмаеп? “Ай-яй, каты язасың мәкаләләрне. Миңа кайчан чират җитәр инде дип, куркып кына йөрим”, – дип шаяртты. Бик җиткерәсе иде дә чиратны, тик мин эшләгән идарә җитәкчесе аның якташы һәм якын дусты Ришат әфәнде Нурисламовны бергә узган егерме ел дәверендә бер тапкыр да сүгенмәгән җиреннән сүгендермәгәем дип шыкаям.   Алай да, үзем ихтирам иткән иҗатчыларга, шул исәптән Роберт әфәнде язганнарга да, уенын-чынын кушып, эпиграммалар багышлаганым бар. 2004 елда Татарстан китап нәшрияты чыгарган “Тамчы гөл” исемле китабымда басылган бик ихтимал, көлдерми торган юмор жанрына караган берничәсен тәкъдим итсәм, мөхтәрәм “Т.Я.” укучылары бәлкем гаеп итмәсләрдер.  Рөстәм ЗАРИПОВ | (полный текст новости)

  • 2014-10-08 02:30 Сөен, Казан: Ришат Төхвәтуллиннан өстәмә концерт!
    07.10.2014 Мәдәният Бүгенге көндәге татар сәхнәсенең йолдызы Ришат Төхвәтуллинның Казанда 17-18 октябрьгә билгеләнгән концертларына билетлар инде сатылып бетте диярлек. Күп санлы тамашачыларның сорауларын истә тотып, Ваһапов фестивале Ришат Төхвәтуллинның өстәмә концертын оештыра. Ул 30 ноябрь Казанның “УНИКС” концерт залында үтәчәк. Башлана 17.00 сәгатътә. Билет бәяләре: 500-1500 сум. Билетлар – “УНИКС”, “Кассир.ру” һәм “Концерт.ру” кассаларында. Белешмәләр өчен: 296-06-27.   | (полный текст новости)

  • 2014-10-08 02:30 Фирзәр Мортазинның хатыны: Кәҗәне Салаватка биреп котылдык
    07.10.2014 Шоу-бизнес Камал театрында Салават Фәтхетдинов концертлары вакытында Фирзәр Мортазинның хатынына юлыктым. – Наилә ханым, Фирзәр белән ничә ел яшисез?   – 36. Кош-кортлар асрыйм: 50 үрдәк, 70 бройлер, индоүрдәкләрем бар. Кәҗәне Салаватка бирдек, аннан котылдык.   – Кызыгыз Чулпан Тимур исемле егеткә кияүгә чыгып, өч ел тордылар да аерылыштылар. Ни өчен?   – Характерлары туры килмәде. Бик әйбәт егет иде, хәзер дә аралашалар. Бу киявебез дә әйбәт, Аллага шөкер. Мәскәү егете.   – Үзегез кайда эшләдегез?   – Ательеда. 25 ел эшләмим инде. Фирзәр мине эшләтмәде. Кунак каршы алып, кунак озатып үтте гомерем. Артистлар күп килә иде.   – Бик авырмы?   – Авыр түгел. Кайгы-хәсрәт килмәсен, кеше килсен дип телим һәрвакыт.   – Фирзәр белән яшәве рәхәтме?   – Бик нык рәхәт. Бер-беребезгә бик ияләштек, бер-ике көн булмаса, сагындыра, өй буш. Кызса да, шундук килеп кочаклый ул.   – Озак еллар тату яшәү өчен нишләргә кирәк?   – Көнләшмәскә, биеп торырга, тәмле пешерергә.   Шулвакыт чаттан Фирзәр Мортазин килеп чыкты.   – Фирзәр, заманында көненә өчәр концерт куйган чакларың бар иде, сагынасыңмы?   – Сагынмыйм, миңа бүгенге көн ошый.   – Бүгенге көндә сине нәрсәләр борчый?   – Авыл бетә. Туган авылымда 220 хуҗалык калды. Өч ел элек кенә 54 яшь гаилә авылдан китте. Юл юк, эш юк. Машиналарын калдырып, авылга җәяү керәләр. Минем урамда 25 ел элек салынган асфальт бар, анысы. Юл төзү буенча хат та язып карадым, минем ишеләрне танымыйлар анда: “Акча каралмаган”, – дип кенә әйттеләр. Клубы тора – эшләми, мөдир акчасын алып ята.   Мәктәпләрдә физкультура, музыка дәресе бармы? Юк! Татарстанда футбол, хоккей командасында бармы Татарстан уенчысы? Юк! Мактанабыз, күпме миллионнар түгәбез, хәтта район мәктәбендә дә юньле физкультура укытучылары юк. Ике тиенгә нинди укытучы кайтсын?! ГАБДРӘХИМ --- | 07.10.2014 (полный текст новости)

  • 2014-10-08 02:30 Казанда уртача хезмәт хакы 31 000 сумга җиткән һәм миллионерлар саны арткан
    07.10.2014 Җәмгыять Реаль хезмәт хакы куллану бәяләре индексларын исәптә тотып чыгарылган. 2014 елның гыйнвар-август айлары өчен Казанның эре һәм уртача предприятиеләре эшчеләренең хезмәт хакы 31 244 сум тәшкил итә. Узган ел белән чагыштырганда әлеге күрсәткеч 12,1 процентка арткан. Бер ел эчендә республикада миллионерлар саны 15 процентка арткан.  Татарстан буенча федераль салым хезмәте идарәсеннән алынган мәгълүматларга караганда, узган елның беренче сентябренә республикада 12 мең 440 миллионер исәпләнсә, бүген аларның саны 14 мең 276 кешегә җиткән. Миллиардерлар сафы исә үзгәрешсез калган. Бүген Татарстанда дүрт миллиардер исәпләнә. --- --- | 07.10.2014 (полный текст новости)

  • 2014-10-07 01:24 Саба кызы Гөлсу Төхвәтуллина: “Бер сезонда 120 спектакль карадым”
    07.10.2014 Мәдәният “108 сезонда “Камал”дагы бөтен спектакльләрне карап чыгарга кирәк булыр”, – дип шапырынсам да, хыяллар тормышка ашып бетмәде минем. Гел ниндидер сәбәпләр табылып, кайбер спектакльләр каралмыйча калды. Журналист буларак, бу хатамны тану авыр, билгеле. Әмма яшереп тә тормыйм. Ә менә Саба районы Шәмәрдән бистәсендә туып-үскән гап-гади студент кыз – Гөлсу Төхвәтуллина бер спектакльне дә калдырмыйча карап бара. Алай гына да түгел, кайберләрен берничә тапкыр карарга өлгергән инде ул. Театр бинасы – аның икенче йорты. – Гөлсу, узган 108 сезонда ничә спектакль карадың? – 120не, шуның 19ы – “Мәхәббәт FМ”. – Елның өчтән бер өлеше театрда узган дигән сүз бит бу! Рекорд! Бер ел эчендә бер спектакльне 19 тапкыр карап буламы ул? – Спектакльне бер карагач, икенче тапкыр каравы кызык түгел диләр иде. Мин бу фикер белән килешмим! Тамашаны әз булса да аңлар өчен аны кимендә өч тапкыр карарга кирәк. Мин спектакльне караган саен үземә яңа ачышлар ясыйм. Уйнаган саен артистлар берәр яңа әйбер өсти, яңа төрле уйныйлар, остаралар. Мәсәлән, без әнием белән беренче тапкыр "Мәхәббәт FМ"ны карагач, әнием анда мәхәббәт, ихласлылык линиясен күрмәгән. Әйе, пародияләр, биюләр матур, шуның белән шул. Икенче тапкырында гына ул аны күрде. – Сорау бәлки урынсызрактыр да, билетларны сатып аласызмы соң сез? Әллә чакыру билеты белән йөрисезме? – Гел сатып алырга тырышабыз. Ике тапкыр гына чакыру билетын отып кердем. Камалга билет булмаса, Тинчурин театрына китәбез. Миңа күп кеше: “Син бит артистларның барысы белән дә диярлек таныш, ник алардан сорамыйсың?” – диләр. Әмма мин алай булдыра алмыйм. – Театрга йөрү нәрсә бирә? – Бик авыр, кайгылы, арыган чакларым була. Шул вакытта өйгә кайтмыйм, ә театрга киләм. Үзем теләгән китап¬ларымны сатып алам, тере оркестр тыңлыйм, сихри дөньяга кереп чумам. Шуннан соң бөтен борчуларым югала. Өйгә кайткач, тырышып укуга биреләм. Театрның шундый ягы бар, ул табиб сыман, кешене терелтеп җибәрә, илһам өсти. – Әниең дә синең белән спектакльләргә еш йөри бугай? – Әнием дә театрны би-ик ярата. Һәрвакыт аның белән йөрергә тырышам. 20 ел элек, әтием үлгәч, ул бик борчуга бирелә, тик бирешми. Без – ике баланы аякка бастыра. 2011 елда мин Казанга укырга килгәч, ул да калага күченеп килде. Әнием дә: “Камал театрында җаныма тынычлык таптым”, – ди. Ул караган спектакльләр дә 100дән артып китте. Без хәзер өйдә спектакльдәге фразалар белән генә сөйләшәбез. Әниемнең спектакльдән чыккач, артистларга яратып әйтә торган сүзе бар: “Ну, егет-кызлар, бәрдегез генә бүген!”. Быел әниемә 60 яшь тулды. Без бу истәлекле бәйрәмне кафе-ресторанда уздырмадык, ә 60 туганыбызны җыеп, театрга килдек! “Банкрот”, “Яшь йөрәкләр”не карадык. Бик күңелле булды! – Театр чире белән үзең генә “авыр¬мыйсыңдыр” әле. Бу чирне ничә кешегә йоктырдың? – Алай санын әйтә алмыйм. Тик күп дусларым театрга йөри башлады. Мин татарларны гына түгел, русларны да алып килергә тырышам. Тагын шуны әйтәсем килә, мин бүләк бирергә бик яратам. Артистларның уйнавына рәхмәт йөзеннән чәчәк бирү бик рәхәт. Тик үземә шуны ачтым, әгәр дә чәчәк бүләк итәсең икән, бөтен артистка бирергә кирәк. Алай күңеллерәк.   Нәзилә ХУҖИНА | (полный текст новости)

  • 2014-10-07 01:24 Бер хуҗалыклы авылда яшәү җиңелме?
    07.10.2014 Авыл Авылдан кеше китәмени? Саба районындагы бер хуҗалыклы Түлешкә авылында яшәүче 75 яшьлек Мансур ага Хәйруллин­ның гаҗәпләнүе бу. “Шәһәр халкы итен-сөтен, башка авыл хуҗалыгы продукциясен акчага сатып ала. Ит бәясе дә кыйммәт бит. Без яшелчә, җиләк-җимешне үзебез үстерәбез, мал-туар асрыйбыз. Ел саен бәрәңге сатабыз. Авылда рәхәтләнеп яшибез”, – ди ул. Көнем мал-туар карап үтә 20 сарык, ат, ике үгез, дис­тә­дән артык үрдәк, каз, тавык, че­бешләр... Хәйруллиннарның хуҗа­лыгы мал-туарны әнә шулай күп асрый. Йорт тирәсендә зур итеп эскерт өелгән, бер почмакта – утын өеме. Йортка газ кермәгәч, утынны мулдан хәстәрләргә туры килә. Без килгәндә, аның бакча артыннан иңенә печән салып кайтышы иде. “Көнемне мал-туар карап үткәрәм”, – ди Мансур ага. Дөрес, бу йортта ул үзе генә түгел, өйләнмәгән Хаҗинур һәм Флорид исемле уллары белән яши. Мансур абый ике ел элек күзенә операция ясаткан булган, шуңа күрә авыр күтәрмәскә тырыша. Шулай да бер дә тик торырга яратмый. “Гомер буе колхозда эшләдем. Сугыш чорында авылда 25ләп ат бар иде. Атлар карадым”, – ди. Кызы исә Казанда яши. Күптән түгел гаиләсе белән кайтып, бәрәңге алырга булышып киткәннәр. Хаҗинур абый – балта остасы да әле. Аның кулыннан килмәгән эше юк. Тәрәзә рамнары ясап сата. Заказларны Казаннан кадәр килеп бирәләр икән. Икенче улы көтү көткән. Алар хастаханәдә иде. Мансур абыйның тормыш иптәше Зө­ләйха апа 7 ел элек бакыйлыкка күчкән.   Читкә китеп, кем рәхәт күргән?   “Әти сугышка киткәндә, мин ике яшьлек булып калганмын, шуннан бирле авылда яшим. Түлешкәдә укыдым, эшләдем. Элек ул 24 хуҗалыклы авыл иде. 80 нче елларда таркала башлады. Горбачевның авылларны эреләндерү сәясәтенең нәти­җәсе бу. Авылдан беренче булып Хәммәт абый Закиров, аннан күрше Рифкать, яшьләр чыгып китте. Менә шулай үзебез генә унбиш еллап яшибез инде, – дип искә төшерде ул авылның үткәнен. – Кечкенә генә булса да, заманында гөрләп тора иде. Зуррак авылларда яшәүчеләр без­нең кибеткә йөрде хәтта. Күңел ачарга клубы да бар иде. Авылдан күчеп киткән кешеләр, нәрсә, рәхәт күрде дисезме? Алар арасында начар юлдан ки­түчеләр, эчеп, тормышларын упкынга салучылар да булды”.   Тугыз хуҗалыкта яшәү рухы сизелә үзе. Җирсү хисе барыбер үзенекен итә, димәк. Әнә Һашим абый да авылына кайтып йөри. Монда яшәмәсә дә, 19 баш умарта тота. Бөтенләй кайту теләге дә бар, диләр. “Монда яхшы гына агач йорт бар, авыл советы 50 мең сумга бирәм дип әйтә. Читтән кайтучыларга яхшы булыр иде”, – ди бабай.   Чишмәне дүрт көндә яңарттым...   “Бер хуҗалыклы авылда яшәү күңелсез, куркыныч түгелме?” – дип сорыйм Мансур агадан. “Юуууук, сеңлем, Аллага шөкер!” Мансур абый бу сүзләрне еш кына кабатлап калмыйча, аны күтәренке рух белән җанга рәхәт итеп әйтә. Зарланырга яратмый. Дөресрәге, моңа ирек куймый. Гомер буе шушы авылда яшәгән ага – чын-чынлап, табигать баласы. Тау битендә үскән чыршыларга, челтерәп аккан чишмә суына, иртән сызылып аткан таңга, кояш баюына, ишегалдындагы тавыкларның җырлашып йө­рүенә хәтле соклана белә. “Сең­лем, менә шушы көннәрдә генә чишмәне яңарттым. Чишмә – изге нәрсә, аны сакларга кирәк. Башта аны таштан эшләгән идем, хәзер аларын алып, өстенә яңа кир­печләр өйдем. Кирпечне “уфалла” арбасы белән ташыдым. Чишмә өен дүрт көндә ясап бетердем. Суны шуннан ташыйм”, – ди гаилә башлыгы. Җәй көне авылда җиләк бик күп була икән. Тау битләренең халык белән тулуы Мансур абый өчен үзе бер бәйрәмгә тиң. Бирегә авыл советы, полиция вәкилләре, журналистлар да килгәли икән.   – Мөмкинлекләр булмаган авылда яшәү җиңел түгелдер бит? – дим аңа.   – Кибеткә интекмибез, атыбыз бар, күрше Шыңарга йө­ри­без. Кышын юлларны ачып торалар. Авылны әле дә таратмаска була. Моның өчен Сабантуй кебек берәр кечкенә генә бәйрәм, күңел ачу чарасы уздырырга кирәк. Аннан халык кайта башлый. Биредәге табигатьне күпләр ял йортына тиңли, – ди ул.   Көн саен иртән күнегү ясыйм   Иртән сәгать 5-6да торган Мансур абыйның һәр көне гим­нас­тика ясаудан башлана. Үлән­нәрдән дә файда тапкан. Ике ел инде кырлыган (иван-чай) эчә. Шикәр чире, баш авыртуыннан, арыганлыктан шифасы бар икән. “Аны күләгәдә киптереп, турап, кышлыкка капчыкка тутырып куям. Көн саен берничә стакан эчәм. Топинамбур бәрәң­гесен кулланам. Кызыл чө­ген­дердән бер дә өзелмибез, аны күп итеп утыртабыз. Ике ел инде бер төймә дару да эчкәнем юк”, – ди яшәү тәмен белгән карт. Телевизор карарга яратмый, әмма төрле газета-журналлар белән танышып бара. Җәй буе су коенган әле ул. Әгәр үз күңелен үзе күрә бел­мәсә, ялгыз, шул ук вакытта соры тормышны җиңү авыр булыр иде. Әмма тормышны яратуы аны рухи һәм физик яктан көчле итә дә инде. Эчке матурлыгы, дөньяны ярата торган үткер күзләре аны һаман да зирәк, шул ук вакытта зарлану белмәс карт итеп яшәтә.  Сәрия САДРИСЛАМОВА 144 | 03.10.2014 (полный текст новости)

  • 2014-10-07 12:30 М7 трассасында тугыз кабан дуңгызын бәрдергәннәр
    06.10.2014 Авто Әлеге хәл Новониколаевка поселогы янында булган. Бу урын төнлә яктыртылмый. Hyundai автомобиле йөртүчесе сүзләренә караганда, кабан дуңгызы көтүен ул соңгы секундта гына күреп ала. 9 баш яшь кабанны үтергән өчен ир-атка зур штраф түләргә туры киләчәк. Юлларда сак булыгыз! --- --- | 06.10.2014 (полный текст новости)

  • 2014-10-07 12:30 Филюс Каһиров журналистларны матбугат конференциясенә чакыра
    06.10.2014 Мәдәният 7 октябрь көнне Филюс Каһиров матбугат конференциясе оештыра. Журналистлар белән очрашу Татарстанның Халыклар дуслыгы йортында узачак. Чара җырчының яңа концерт сезоны уңаеннан оештырыла. Башлану вакыты - 11.00 сәг. Яңа программа "Минем 4 мәхәббәтем" дип атала. Филюснең ижатына, тормышына кагылышлы кызыклы сорауларга җырчы үзе җавап бирәчәк. --- --- | 06.10.2014 (полный текст новости)

  • 2014-10-06 11:17 Янгында үлгән сабыйларымны сагынам
    06.10.2014 Фаҗига Яшел Үзән районының Норлат авылында булган янгында ике баласын югалткан Ләйсән Хәйретдинова әле дә елаудан туктый алмый. “2 яшьлек Ниязым, ике айлык Илназым әле дә күз алдымда торалар. Аларны уйламаган көнем юк”, – ди ул. – Янгын быел июль аенда чыкты. Бу хакта газеталарга да язганнар. Әмма анда күп нәрсә дөреслеккә туры килми. Хәс­рәтле көннәремдә хәлем авыр булганга, мин беркем белән сөйләшә алмадым. Ике айлап вакыт узгач, азрак тынычлангач, бу хакта сөйлисем килде. Әтием 2005 елда, әнием 2011 елда үлеп китте. Әнинең үлеме сәер генә булды. Гыйнвар ае иде ул. Мин Яңа елдан соң әни янында 10 көн яшәдем. Казанга киткән генә идем, 14е көнне әнинең үлүе турында хәбәр килде. Ул елны бик салкын булды. Әнием кемнедер өстенә дә кимичә озатырга чыккан да күпер төбендә утырган килеш үлеп киткән. Ни өчен шулай булган? Бу гомерлеккә сер булып калды. Тик серләр моның белән генә бетмәгән икән әле”, – ди Ләйсән. Ләйсән Казанда әйбәт кенә эшләп йөргән җиреннән, туган йортын ялгыз калдырмас өчен, авылга кайтып китә. “Ярты ел узгач, эш урынымнан шалтыратып чакырдылар. Әмма мин кире китмәдем инде. Ул вакытта Ильяс белән никах укытып яши башлаган идек. Башта бер улыбыз туды, аннары аңа иптәш булыр дип икенчесен алып кайттык. Яшем дә бара иде инде”. Янгын чыгар алдыннан эт­ләре бик каты улаган. “Әбием дә аның улаганын яратмый иде. Этебезне сүгеп тә карадык – туктамады. Фаҗига буласы көнне иремнең әниләрендә авыз ачтыру мәҗлесе иде. Нәкъ шул көнне туганнан-туган сеңлем Айгөл мунча ягуымны сорады. Без җомга гына ягып юынган идек югыйсә. Сеңлемә: “Ике бала бе­лән миңа кыенрак. Үзең як”, – дидем. Без сәгать 7ләр тирәсендә әниләргә киттек. 12 тулганда өйгә кайттык. Балалар бик арган иде. Аларны тиз генә йокларга яткырдым. Ирем Ильяс та йок­ларга ятты. Бу вакытта Айгөл кызы Айсылу белән мунчада иде. Алар янына юынырга киттем. Мин кергәч тә Айгөл бәдрәфкә чыгып китте. Ул керүгә мунчада ут сүнде. Баштарак Ильяс: “Чык!”– дип сигнал бирәдер дисәм, ут кабат янмады. Айгөл чыгып китте. Шул ук минутта йөгереп тә керде. “Янгын”, – дип кычкыра башлады. Мин шәрә килеш урамга чыктым. Иң элек кухня ягы тәрәзәсенә барып карадым. Аннан соң түр тәрәзәгә килдем. Ачып җибәргән идем, кара төтен чыкты. “Ильяс, янабыз. Балаларны коткар!” – дип кычкырдым. Каяндыр бер төркем яшьләр килеп чыкты. Бу вакытта бер сөлге алып капланган идем инде. Егет­ләргә: “Түр якта, тәрәзәдән метр ярым гына ераклыкта кечкенә балам йоклый, аны алып бирегез әле”, – дидем. Бер әйбер тартып чыгардылар, бала караваты түгел иде ул. Аптырагач, олысын алып чыгыгыз, дидем. Тик янгын эченә керүче табылмады. “Су кирәк”,– диделәр. Ул вакытта Ильяс урамда ята иде. Эчке киемнән генә булганга, тәне пешеп беткән. Ә мин караңгыда аның нинди хәлдә икәнен күрмим дә. “Ильяс, балаларны кереп алучы юк. Син кер инде”,– дип ялынам. Әй­бәт­ләбрәк карасам, аның хәле бик авыр икән. Шул арада “Ашыгыч ярдәм” килеп, аны алып китте. Мин күр­шеләргә суга кердем. Чыккач, балаларсыз калганымны аң­ла­дым”, – дип сөйли Ләйсән. Ильясның тәненең 80 проценты пешү сәбәпле, Казан хастаханәсенә үк җибәрәләр. Ул әзрәк рәтләнә башлау белән сабыйлары хакында сорый. Ләй­сәннең аңа, балаларың үлде, дип әйтергә теле әйләнми. “Яшел Үзәндә хастаханәдә алар”, – дип әйтә. Бу вакытта малайларны бер кабергә күмеп, ашларын уздырган булалар инде. Ләйсәннең еш елаганын кү­реп ире Ильяс шушы көннәрдә генә малайларын югалтканын белгән. “Без хастаханәдә ятабыз. Әлегә иремнең хәле уртача. Телефоннан кешеләр белән сөй­ләшкәнемне тыңлап, сабый­лар­ның юклыгын аңлаган. “Ник әйт­мәдең?” – ди. Ә мин аны кызгандым. Бик авыр иде бит хәле. Сабыр итәргә тырыштым. Иремнең сәламәтлегенә зыян килмәсен дип, балалар үлемен яшердем. Хәзер икәүләшеп уйланабыз, борчылабыз, кайгырабыз. Йок­ларга яткач, догалар укыйм. Шул гына тынычландыра мине”, – ди Ләйсән. Янгын узган, әлегә аның сәбәпләрен әйтмиләр. Тикшерү нәтиҗәсе октябрь ахырында булачак, ди Ләйсән. Әмма ул бу кинәт булган янгында кемнеңдер катнашы бар дип уйлый. Әлеге хәл хакында туганнары белән сөйләшәсе килгән иде. Тик элем­тәгә чыга алмадым. Ничә еллар дус-тату яшәгән туганнар янган йорт аркасында авыр хәлдә калган. Тик алар арасындагы аңлашылмаучанлыкка сабыйларның гаебе юк бит! Тик­шерү эшләре ни белән төгәл­лә­нер, гаепле кеше булырмы, әлегә билгесез. Тик нигәдер кайчак дөнья малы дигәндә, татулык, туганлык, дуслык югала да куя. Ләйсәнгә ярдәм итәргә теләүчеләр өчен Сбербанктагы исәп-хисап счеты: №42307810962486704387/48 Хәйретдинова Ләйсән Илдаровна.  Гөлгенә ШИҺАПОВА 144 | 03.10.2014 (полный текст новости)

  • 2014-10-06 11:17 Картайган, аз белемле имамнарга гына таяну дөресме?
    06.10.2014 Дин “Нур” мәдрәсәсенең 10 еллык эшчәнлегенә багышлап, Самараның Җәмигъ мәчетендә “Рух һәм мәгариф: максатлар һәм бурычлар бердәмлеге. Тәҗрибә һәм алга таба үсеш мөмкинлекләре”, дип аталган фәнни-практик конференция үткәрелде. Аны Самара өлкәсе губернаторы администрациясе ярдәмендә Самара өлкәсе мөселманнарының региональ Диния нәзарәте оештырды. Мондый чаралар һәрвакыттагыча Коръән укудан башланып китә. Бу юлы да шулай булды. Җыелучыларны - региональ дәүләт хакимияте органнарын, иҗтимагый оешмалар вәкилләрен, өлкә һәм күрше регионнарның дин әһелләрен, фән, мәгариф, мәдәният хезмәткәрләрен, мәдрәсә мөгәллимнәрен һәм шәкертләрне, губернаторыбыз исеменнән өлкә администрациясенең җәмәгать фикерен өйрәнү департаментының милли һәм конфессиональ сәясәт идарәсе баш консультанты Роман Кирсанов, Россия мөселманнарының үзәк Диния нәзарәте баш казые, мөфти Вагыйз хәзрәт Яруллин, Самара өлкәсе мөселманнарының региональ Диния нәзарәте рәисе, мөфти Талип хәзрәт Яруллин котлады. Ислам мәгарифе һәм традицион исламны ничек итеп саклап калу, аны үстерү, татарның зыялы уллары Фатыйх Мортазин, Мәхмүт Баишев, җәдитчелек хәрәкәте турында мәгълүматларны Мәскәү педагогия институтының Самара филиалы проректоры Юлия Гусева җиткерде. Мәдрәсәнең ректоры Али хәзрәт Сөләйманов үзенең чыгышында биредә көндезге һәм кичке уку бүлекләре барлыгын, ә ял көннәрендә балалар һәм өлкәннәргә дин дәресләре укытылуы турында сөйләде. Гомум алганда, мәдрәсәдә ел әйләнәсендә 300дән артык кеше дин белемен арттыра икән. Елына ике мәртәбә 60лап имам һәм мәзиннәр махсус курсларда укыйлар. Мәдрәсә үткәргән җәйге укуларда 100 - 150шәр бала шөгыльләнә. Бүгенге көндә көндезләрен мәдрәсәдә даими рәвештә 15ләп яшүсмер дин белеме ала. Аларның кайберәүләре берүк вакытта Самараның төрле колледжларында, техникумнарында да укыйлар икән әле. Бу начар түгел, әлбәттә. Мәдрәсәдә шәкертләрне бушлай ашаталар, яшәүләре дә бушка. Ике җирдә укыгач, уку йортларын тәмамлагач, кулларына дин буенча да, дөньяви һөнәрлек буенча да дипломнар алу мөмкинлеге бар. Самара өлкәсе мөфтие Талип хәзрәт Яруллин фикеренчә, бу эш зур игътибарга лаек. Әгәр мәдрәсәнең үзендә дә шәкертләрне дөньяви белемнәргә укыту хәл ителсә, начар булмас иде, билгеле. Тик әлегә моның өчен биредә квалификацияле укытучылар да, аларга хезмәт хакын түләргә акча да юк. Моның өчен мәдрәсәне фән һәм мәгариф министрлыгының гомум белем бирү системасына кертү зарури. Татарстан Республикасы мөселманнарының Диния нәзарәте баш казые Җәлил хәзрәт Фазлыев мәдрәсә шәкертләренә психологик тәрбия бирү җитмәвенә борчыла. - Алардан: “Нигә мәдрәсәгә укырга килдең?” - дип сорасаң, кайберәүләре күз дә йоммыйча: “Мөфти буласыбыз килә”, - дип җавап бирәләр. Ә авыл мәчетләреннән практикадан кайткач, ул шәкертләрнең биштән берсе мәдрәсәне ташлап китә”, - дип ачынып сөйли Җәлил хәзрәт. Россия мөселманнарының Диния нәзарәте каршында эшләп килүче Уфа Ислам университеты ректоры Ринат хәзрәт Раев Башкортстанда 120ләп имам җитешмәве турында әйтеп үтте. Ислам мәгарифе таркалу хәлендә. Уку-укыту, тәрбияви программаларның юклыгы эш барышында яңадан-яңа аңлашылмаучанлыклар китереп чыгара. - Самара мәчетләренә йөрүчеләрнең күпчелеге дагстан, чечен, үзбәк, таҗик, кыргыз милләтләреннән. Аз санлы татар белән күп санлы чит яклардан килгән мөселманнар арасында ыгы-зыгылар, аңлашылмаучанлыклар чыккалап тора, - дип сөйләде Самара өлкә мәгариф һәм фән министрлыгының уку-укыту программаларын тормышка ашыру идарәсенең әйдәп баручы белгече, тарих фәннәре кандидаты Дамир Гатин. - Исламиятнең мәгариф системасы православиенеке белән чагыштырганда, шактый артка калган, - диде ул. - Самара епархиясе төрледән-төрле, яңадан-яңа темаларга багышлап конференцияләр үткәрә. Нигә Ислам дине әһелләренә дә рус телле аудиторияләргә Ислам дине турында тәфсилләп сөйләмәскә, массакүләм мәгълүмат чараларында халык арасында аңлату-тәрбия эшләрен җәелдереп җибәрмәскә? Нигә Самараның Ислам дине әһелләре хәзерге көнгә кадәр православие руханилары кебек күпкырлы фәнни эшчәнлек алып бармыйлар?! Мин Али хәзрәт Сөләйманов әйткән фикерләр белән тулысынча килешәм. Чынлап та, бүгенге шартларда дин әһелләребезнең югары белемле ораторлар булуыннан бик күп нәрсә тора. Имамның чыгышы халык арасында һәрвакытта да үрнәк булырга тиеш. Кызганыч ки, авыл җирләрендә мәчетләребездә бүгенгә 70 - 80 яшенә җиткән олы яшьтәге абзыйлар имамлык итә. Олы муллаларга алмашка килердәй яшь белгечләр юк. Мәдрәсәләрдә укыган яшь имамнар арасында авыл мәчетләренә эшкә барырга теләүчеләр аз. Сәбәбе - имамга түләргә акча булмавы, социаль яклау, фатир юклыгы. Ә садака акчасына гына яшәү мөмкин түгел. Шуңа күрә мәдрәсәләрдә яшьләрне дин гыйлеменә укыту белән беррәттән аларга киләчәктә эшләү өчен тиешле шартлар тудыру турында да уйларга кирәк. Бу Диния нәзарәтләренең һәм дәүләтнең уртак эше булырга тиеш. Элегрәк авылларда 3 - 4 балалы гаиләләр - гадәти күренеш иде. Хәзер исә аларның саны 1 - 2 баладан артмый. Ә кайбер гаиләләрдә балалар бөтенләй юк. Икенче күңелсез күренеш - татар белән башкортларның дингә тартылу көче кимегәннән кими, дини акыллары зәгыйфләнгәннән зәгыйфләнә бара. Ә менә чит-ят яклардан күчеп килгән мөселман халыкларында бөтенләй киресенчә - ислам диненә тартылу көче үскәннән үсә бара. Бу хәлне ничек аңларга соң? Киләчәктә татар имамнары кәнәфиенә мәчетләребездә таҗиклар, үзбәкләр, дагстанлылар менеп утырмаслар дисезме? Мөселман булып йокларга яткан татар, иртән уянганчы, мөселман түгел адәмгә әйләнеп китмәсме? Конференция барышында Җәмигъ мәчете мәхәлләсе рәисе Җәүдәт Шәрапов бер шатлыклы хәбәр дә җиткерде. Быелдан башлап, Җәмигъ мәчете бинасы янында 60 балага исәпләнгән мөселман балалар бакчасын һәм татар милли-мәдәни үзәге биналарын төзү эшләре башланачак икән. Конференциядә тагын бер матур мизгел булып алды. Самараның “Яктылык” татар мәктәбе директоры Радик Газизовның дүртенче баласы туган һәм аңа Ибраһим исеме биргәннәр. Дамир Гатин өлкәбезнең мәгариф һәм фән министрлыгы исеменнән Радик Газизовны кайнар котлап, кыйммәтле бүләк тә тапшырды. Фәнни-практик конференция тәмамланып, мәчет бинасыннан чыгып барганда башыма мондыйрак уй килде: яшүсмерләрнең мәдрәсәдә укырга зур теләк белдермәүләрен, укырга кергәннәренең дә укуларын ташлап чыгып китүләрен нәрсә белән аңлатып була икән соң? Җыеп әйткәндә, авыл, шәһәр җирлекләрендә балаларның кимүе, яңа эшли башлаган имамнарның хезмәт хакы яшәү минимумыннан да түбәнрәк булуы, мәдрәсәләребездә психологик тәрбиянең түбән дәрәҗәдә я бөтенләй булмавы, бердәм уку-укыту, тәрбияви программаларның булмавы, телевидениедә мөселманнарга карата тискәре юнәлештәге программа алып барылуы моңа ачык дәлил түгелме? Димәк, бу проблемалар өстендә ныгытыбрак эшләргә кирәк. Бу конференция нәкъ шуны ачык итеп күрсәтте дә бит инде. Мәдрәсәләребез булганда, анда дин әһелләре әзерләнгәндә, элеккечә, дини эшләрне алып баруда картайган, аз белемле имамнарга гына таяну, әлбәттә, дөрес түгел. Конференциядә күтәрелгән мәсьәләләргә кагылышлы кайбер фикерләр: Илгизәр хәзрәт СӘГЪДИЕВ, Сызран шәһәре, Сызран һәм Шигон районнары мөселманнарының имам-мөхтәсибе, ахун: - Бик файдалы һәм актуаль конференция булды бу. Бигрәк тә Дамир Гатинның төгәл, аргументлы чыгышы ошады. Бүген иң зур проблема – авылларда дини кадрлар җитешмәве (авыл мәхәлләләрендә яшь имамнарга хезмәт хакына гына түгел, коммуналь түләүләргә дә акча юк), ә без шәһәрләрдә артык тәкәббер проектлар корабыз, әлеге вакытта бәлки кирәге дә булмаган эшләргә миллионлаган сум акча түгәбез. Тамагы тук ач кешене аңламый, диләр бит. Шулай ук без дә авыл мәхәлләләрендә эшләр ничек барганын белмибез дә, белергә дә теләмибез. Безнең “акбай” иганәчеләребез үз авылларындагы яшь имамнарга һәм Ислам мөгәллимнәренә аз булса да ярдәм күрсәтә алалар бит. Мондый очраклар әлегә еш очрамаса да, өлкәбездә булгалый. Габдулла хәзрәт МӨХӘММӘТ-КӘРИМ, Камышлы һәм Кләүле районнары мөселманнарының имам-мөхтәсибе, Иске Ярмәк авылы мәчете имамы: - Мөхтәрәм Илгизәр хәзрәтнең сүзләре белән тулысынча килешәм. Бездә, Татарстан Республикасындагы кебек, авылларга эшкә кайткан яшь имамнарга грантлар бирә башламыйча, авыл мәхәлләләренә кайтырга теләүче мәдрәсәдә укып чыккан яшь дин әһелләре булмастыр ахыры. Үз вакытында мөфти Вагыйз хәзрәт Яруллин: “Мәхәллә имамны үзе тәэмин итәргә тиеш”, - дип әйтә торган иде. Ләкин бу революциягә кадәр генә шулай булган диләр. Хәзер күпләр диннән ераклашты, аларга нык кирәк булганда гына: никах укырга (кеше сөйләүдән куркып) яисә якыннары бакыйлыкка киткәндә генә дин әһелләрен чакыралар. Бу йолаларны укымышлы яшь имаммы, әллә үзлегеннән өйрәнгән авыл карты үткәрәме – аларга барыбер. Быел Казанда үткән “Милли үзенчәлек һәм дин” дип аталган Бөтенроссия дин әһелләре җыелышында “Мәдәни Җомга” газетасының мөхәррире чыгыш ясап, яшь имамнарга төрле яктан ярдәм күрсәтергә кирәклеген әйтте. Бу вакытта безнең кайбер мөфтиләребез авызларын ерып, аның сүзләреннән көлеп утырдылар, чөнки без аларга кирәкмибез. Ә бит һәркайсысы һәрвакыт кадрлар җитешмәве турында сөйли. Кешеләр күп урыннарда мәһабәт гыйбадәтханәләр төзеп тә, анда намаз укырга өйрәтүче булмау - ахырзаман якынлашуының билгесе түгелме? Күп җирләрдә мәчет булган өстенә анда йөрүче кеше, хезмәт итәргә имамнарыбыз юк. Ни дә булса төзегәнче, безгә ул кирәкме-юкмы, исраф кына булмасмы, дип уйларга өйрәнергә кирәк. Безгә барысы өчен дә Аллаһыбыз алдында җавап бирергә кирәк булачак бит әле, бу турыда да онытмасак иде. Югарыдагы фотода: Дамир ГАТИН чыгыш ясый. 1   2. Конференция президиумында Вагыйз хәзрәт ЯРУЛЛИН (уңнан сулга), Али хәзрәт СӨЛӘЙМАНОВ, Талип хәзрәт ЯРУЛЛИН, Роман КИРСАНОВ, Ринат хәзрәт РАЕВ. 3   Исхак АПАНАЕВ 40 | 04.10.2014 (полный текст новости)

1   (Всего 1)

RSSportal.RU - крупнейший каталог русскоязычных новостных лент в формате RSS по различным тематикам, от бизнеса и образования до медицины и литературы. Новости в лентах обновляются несколько раз в сутки.

Яндекс.RSS
Бизнес
Автомобили
Hi-Tech
Кино
Здоровье
Мода
Новости
Музыка
Путешествия
Игры
Семья
Спорт
Шоу-бизнес
Культура
Политика
Экономика
Недвижимость
Юмор
Главные новости
Кулинария
Наука
Другие ленты

Обратная связь