RSS Portal

Поиск на RSSportal: названию ленты текстам новостей   


Matbugat.ru RSS

RSS Matbugat.ru
  • 2014-10-25 05:36 Гомерем буена әниле балаларга кызыгып яшәдем
    24.10.2014 Язмыш Лиза апа (шушы көннәрдә 80 яшьлек гомер бәйрәмен каршылаучы Елизавета Антонова-Әбделмановага без яратып шулай дәшәбез) белән сөйләшкән саен бер вакыйга исемә килеп төшә. Моннан шактый еллар элек “Сөембикә” журналында бер журналист балалар йорты турында язган һәм, монда тәрбияләнгән балалар дөнья көтәргә яраксыз, дигән нәтиҗә ясаган иде. Лиза апа бу сүзләр белән һич кенә дә килешергә теләмәде. Ә бит, чыннан да, аның тормыш юлын барласаң, килешерлек тә түгел. ...1943 ел, сентябрь. Теләче районының Субаш авылында Палый түтинең тугызынчы баласы аваз салырга җыена. “Кызым, бар, тиз генә әбине чакырып кайт әле”, – ди әнисе. Урамда дөм караңгы. Лизаның да дүртенче сыйныфта гына укыган чагы әле. Куркыта. Әмма әни сүзен тың­ламыйлар димени? Кендек әби­ләре яшәгән йортка йөгерә кыз. Йомышын әйткәч, капка төбенә чыгып утыра. Әби чыкмый да чыкмый. Яңадан керә. Барыбер үзенекен итә, алып китә әбине. Әнисе баланы бик авырлык бе­лән таба да аңын югалта. Балага сөт эчертмәкче булалар. Карасалар, ул үлгән. Сабыйны алып чыгып барганда, әнисе кинәт ке­нә торып утыра. Кулын изәп, баланы китерергә куша. Газизе белән саубуллаша да үзе җан бирә. ...Өйдә шундый салкын. Теш­ләр тешкә тия. Лиза мич башында йокларга яткан сеңлесе Мариянең кулларын өреп җы­лытмакчы була. Әллә файдасы тия, бала дерелдәүдән туктап йок­лап китә. Ә 11 яшьлек Ли­заның башында мең төрле сорау: көннәр башка җылынмас та инде, алга таба нишләргә, ничек яшәргә? Кычкырып, үксеп-үксеп елыйсы килә, ләкин ярамый: апа кеше бит, сеңлесен уятуы бар.   “Детдом”   Инде үзе дә изрәп, йокыга китеп бара бугай. Кинәт кенә колагына шакыган тавыш ишетелә. Әкрен генә мич башыннан төшә дә ишекне ачып җибәрә. Каршысында ике кеше пәйда була. Өйгә кереп караштыралар, үзара сөйләшәләр дә: “Иртәгә сезне алып китәрләр”, – дип чыгып китәләр. Кемнәр алып китә, кая? Лиза берни аңламый. Колагына бары тик “детдом” сүзе генә кереп кала. “Балалар йорты” дигән сүзне ишетсәм, хәзер дә мием кайный, җаным сулкылдый башлый, – ди Лиза апа. – Дөрес, безне ашаттылар, эчерттеләр. Әмма бу йортның үз законнары бар һәм алар бик кырыс иде. Мин “5ле“гә генә укыдым, белгән саен беләсе генә килә. Мактап кына торалар. Бүлмәдә парлап алмашка идән юабыз, караватларны күчерәбез. Чиста булды дип, әй, куанабыз. Тәрбиячене күрмибез дә, безнең белән өлкәнрәк яшьтәге бүл­мәдәшебез Ася идарә итә. Беркөн шулай тәрбияче керде дә: “Асяны начар укыган өчен старосталыктан төшерәбез, син буласың”, – дип миңа төртеп күр­сәтте. Тырышлыгым өчен җәфа чигүләрнең башы әнә шуннан башланды бугай. Элеккеге ста­рос­та беркемгә дә эш эшләт­тер­мәде, караватларны күчерт­термәде. Төн буе идән юам. Бер почмактан карават астына кереп китәм дә ята-ята юарга тырышам. Башны әзрәк күтәрсәң, чәч караватның сыгылмалы пружинасына эләгә, аны йолкып алып булмый. Тезелеп киткән караватлар астыннан чыкканда, баш канап бетә иде. Ә зарланырга ярамый, монысы да – детдомның язылмаган законы. Боларына түзәр идең дә әле, төнлә белән фаҗигале тормыш башлана. Малайларны, кызларны ялангач чишендереп бер рәткә тезеп куялар да кем белән кем йоклаганын “билгелиләр” иде. Бу хәлләрдән соң мин тәнем генә түгел, җаным да пычранган кебек хис иттем. Йөрәк ачысы, күңел җәрәхәте, намус сызлануы гомер буена калды.   Ана назы   Сугыш елларында эшче куллар җитмәү сәбәпле, балалар йортларыннан балаларны ФЗӨ- гә алып китә торган булалар. Дүртенче сыйныфны тәмам­лаган Лизага да чират җитә. Әмма бик яхшы укыганга аны РОНОдан “яшереп калдыралар”, исем­лек­кә кертмиләр. Үгез җигеп, күрше Тиләҗе авылына, җидееллык мәктәпкә илтеп куялар, ай саен детдом паегын биреп баралар. “Ана назын миңа фатир хуҗам Миңлебикә апа бирде. Ул мине бик күп хәсрәтләрдән йолып калды дип беләм. Барлык аналар да шундый әйбәт булалардыр дип, мин гомерем буена әниле балаларга кызыгып яшәдем. Миң­лебикә апаларда торып укыган елларым балачагымның иң бә­хетле мизгелләре булды. Мин аны беркайчан да онытмадым. Ул һәрчак читтән генә булса да минем күңелемне юатып, авыр чакта көч биреп тора иде”, – дип искә ала Лиза апа.   Ачтан үлә бит инде   Җиденче сыйныфны тә­мам­лагач, укуын дәвам итәргә кирәк, булыша алмаслармы икән дип, Лизаны туган авылына кайтаралар. Ул Кызыл Йолдыз ра­йо­нының Котлы-Бөкәш авылына йөреп укый. Унынчы сыйныфта укыганда, бер газетада Алабуга ки­тапханәчеләр техникумы турындагы язмага юлыга. Их, укырга иде шунда, дип хыяллана. Тәвәккәлли, берүзе ерак юлга чыгып китә. Имтихан биреп укырга керә, тулай торакка урнаша. Кызлар белән гөрләшеп, серләшә-серләшә чәй эчәләр. Тик берзаман акчасы бетеп китә. Башкалар чәй эчкәндә Лиза инде китап укыган булып утыра. Аларга кушыла алмый, чөнки бер тәгам ризыгы юк. Шундый көн­нәрнең берсендә аны завуч чакырып ала. Ятим бала икәнлеген белеп, ярдәм кулын суза. “Ачтан үлә бит инде ул”, – дип бүлмәдәш кызы Женя кереп әйткән икән. Кирәк бит, техникумны тәмам­лагач та аларга юлламаны бер үк җиргә – Дөбъяз районына би­рәләр.   Гамәл дәфтәре   “Ходайга рәхмәтләрем чиксез иде. Битаман авылына килеп эшли башладым. Аннан Әл­дер­мешкә күчерделәр. “Әлдермешкә кайтам әле” дип җырласалар, хәзер дә күзләремнән яшь чыга. Казан дәүләт университетының читтән торып уку бүлегенә укырга кердем. Аны тәмамлагач, Татарстан китап нәшриятына эшкә килдем. Рухи яктан бай тормыш кичердем. Коллектив исеменнән шахмат ярышларына җибәрәләр – нәшрият исеменә тап тө­шермим. Монда шактый гына язучылар, шагыйрьләр эшләсә дә, ни өчендер, “Китап” исемле өч метрлы стенгазетаның редакторы итеп мине билгеләделәр. Сәгатьләр буе укыйлар иде аны”.   Шулай тормышы көйләнгәч, гаилә бәхетен дә тапкан кебек була кыз. Әмма адәм баласының язмышы гамәл дәфтәренә язылып куела дигәннәре хактыр, күрәсең. Инде күпме авырлык­ларга дучар булып, тормышның кырыс кагыйдәләрен өйрәнеп җиткән кебек тә була үзе, әмма ир булачак кешенең чын йөзен танып өлгерә алмый. Язылышып, туйлар үткәч кенә ире инде бер тапкыр өйләнгән булуын, аерылышканын, ике балага алимент түләп торганын, эчкечелектән дәваланганын әйтә. Бу сүзләрне ишеткәч, Лиза апа аңын җуеп егыла. Әмма кеше ни әйтер дипме, яхшыга өметләнепме, яшәп кала. Лиза апа моны үзе яралы язмышның дәвамыдыр дип кабул итә. Әмма бирешми, сынмый, сыгылмый. Ике баласын ничек карап үстерүе, кыек юлга кереп китмәсеннәр өчен тырышуы, ничек акча җиткерүе турында ул үзе генә беләдер. Ике улын да хәрби училищеда укыта, аякка бастыра...   “Сәхнә арты” патшабикәсе   Эш-гамәлләре белән дә гел үрнәк була ул. Тик сәнгать өл­кәсендә генә түгел, әдәбият өл­кәсендә дә “сәхнә артында” калучылар, ягъни эш-гамәлләре беренче карашка күренеп тормаган, шул сәбәпле тиешенчә бә­я­ләнмәгән кешеләр гаять күп икән. Елизавета Григорьевнаның эшчәнлеге белән танышу йөзен­нән “Мәгариф” нәш­рияты әзер­ләгән “Кто есть кто” китабын актарып утырганда, мин әнә шундый фикергә килдем.   Лиза апа озак еллар Татарстан китап нәшриятында өлкән редактор вазыйфасын башкарган. Мәктәп балалары өчен “Русча-татарча сүзлек”, М.Зә­ки­евнең “Хәзерге татар әдәби те­ленең синтаксисы һәм пунктуациясе” кебек бүген дә актуаль китапларга аның кул җылысы кер­гән. Лиза апаның тагын бер саллы һөнәре бар,  ул – тәр­җе­мәче. Баксаң, без – татар мәк­тәп­лә­рендә укучылар барыбыз да аңа бик бурычлы икән. Лиза апа нигездә дәреслекләр тәр­җемә иткән. “Яңа тарих”, “Иң яңа тарих”, “СССР тарихы (8-10 сыйныфлар өчен), “Совет дәүләте һәм хокук нигезләре” (8 сыйныф), “Биология” (6-7 сыйныф) ке­бек дәреслекләр – шуларның бер өлеше генә. Алар янында Д.Колесовның “Мәктәп балаларында зарарлы гадәт­ләрне ки­сәтү”, В.Сухомлинс­кийның “Йө­рәгемне балаларга бирәм” дигән тәрбияви китаплар да бар. Бик зур җаваплылык таләп иткән “Кто такой? Что такое?” энцик­лопедиясенең тәр­җемәчесе дә, редакторы да ул. Бу эшләрне башкару өчен тирән белем, иҗади осталык, мәгъ­лү­матлы булу сорала. Лиза апа бүген дә бу сыйфатларны җуймаган. Ул, 70 яшендә “Өмет” газетасында тәр­җемәче булып эшләп, ихластан пенсионерларга, инвалидларга ярдәм итеп йөрде. Аннары Татарстан Журналистлар берлеге­нең ветераннар советы әгъзасы буларак, җәмәгать эшләренә кереп чумды. Бүген дә ветеран журналистларга матди һәм рухи ярдәм оештыруда янып-көеп йөри. Ул хәтта беренче Президентыбыз Минтимер ага Шәй­миевне дә “үз көенә җырлаткан”. 2004 елда Республика көнендә Президент “Керәшеннәр чатыры” янында туктала. Олы кунакны җыру әйтеп каршы алалар. Минтимер Шәрипович та керә­шен җыр­ларын яратып җыр­лавын әйтә. Лиза апа аннан җыр­лап күрсә­түен үтенә, бер генә куп­лет булса да керәшен җырын әйттерүгә ирешә. Ул гына да түгел, Лиза апа Татарстанның халык артисты Галина Казанцева белән Президент аппаратына барып, “Татарстан” радиосында “Ару­мы сез, керәшен карен­дәш­ләр?” дигән тапшыруны башлап җибәрү өчен рөхсәт алып кайта. Баштарак тапшыруларны да үзе әзерли. 2002 елда “Мә­гариф” нәшрияты Татарстан Мә­гариф министрлыгы рөхсәте белән ке­рәшеннәрнең этногенезын һәм этнографиясен өйрәнү буенча урта гомуми белем мәк­тәпләре өчен уку ярдәмлеге буларак “Без бер тамырдан” дигән китап бас­тыра. Бу китап­ның редакторы буларак, ул монда да үзенең киңәшләре белән бик нык ярдәм итә. Кыскасы, Лиза апаның һәр­кемдә эше бар. Аны бар да ярата, чөнки ул бик ярдәмчел, кече күңелле, кешелекле. Безнең “вакыт булмаса да”, ул дус-ишләрен онытмый. Шалтыратып, гел хәл­ләребезне белеп тора, алар бе­лән сөенә, кирәк булганда көенә.   Мескен буласым килми. Лиза апа үзе дә сизмәстән еш кабатлый бу сүзләрне. “Детдомнан авыл башындагы аланга уйнарга алып менәләр иде. Шунда авыл халкы, и, мескеннәр, дип артыбыздан карап кала иде. Шул сүзләр йөрәгемә уелып калган”. Ялгышкан авыл халкы. Алар арасында Лиза исемле бәләкәй генә кызчыкның чын кеше булачагын, халкына хезмәт итеп, эш-га­мәл­ләре белән барыбызга да үрнәк булып яшәячәген белмәгән. Фәния ӘХМӘТҖАНОВА 155 | 24.10.2014 (полный текст новости)

  • 2014-10-24 03:34 Гәбдерәүф туйдыргач, Марат буласы килә - исемеңне алыштыру язмышыңа йогынты ясыймы?
    24.10.2014 Җәмгыять Гомерлеккә дип бирелсә дә, кайчак исемне дә үзгәртергә туры килә. Берәүләр олыгайганда үзләренә яңа исем ала, икенчеләр башка дингә күчү сәбәпле. Ә кемгәдер атлаган саен “Гәбдерәүф” дигәнне кабатлау тәмам туйдыра – аның да калганнар кебек гади генә Марат буласы килә. Соңгы елларда яшьләр арасында исем-фамилия алыштыручылар күбәеп китте. Ни өчен мондый адымга баралар? Исем язмышны да үзгәртәме? “Авыруны җиңү өчен исемен үзгәрттек”  Айгөл Харисовага биш  яшь булганда кинәт күз күреме начарая. Аннан сул аягы шешә башлый. Табиблар күпме генә тырышса да, кызның ни сәбәпле авырганын аңламый. “Ул чакларны начар төш кебек кенә искә алам. Алма кебек тупырдап үскән балам күз алдында сула башлады, – ди Айгөлнең әнисе Гөлгенә. – Табиблар башта ревматизм дигән диагноз куйды. Казанда айлар буе дәвалану да нәтиҗә бирмәде. Аннан, яман шеш, диделәр. Бөтен нәсел белән кызыбызны терелтергә алындык. Казан–Мәскәү арасын 9 ел таптадык. Белгечләр төгәл диагноз куя алмады, чөнки кызыбызның авыруы күчеп йөрде. Әле башы авырта, әле ашказанына күчә... Мондый очрак бик сирәк балаларда гына була. Татарстанда нибары 21 бала гына шундый авыру белән интегә дип, безгә иң әйбәт шифаханәләргә юллама бирәләр иде. Бармаган күрәзәчеләр, әбиләр калмады. Күбесе кызның чем кара чәченә күз тиюен әйтте,  берсе: “Ай иҗегенә башланган исемнәр бәхетсезлек китерә, бик сирәкләр генә ул исемне күтәрә ала”, – дип, исемне алмаштырып карарга тәкъдим ясады. Озак кына нейтраль исем эзләдек – Ләйсән дигәненә тукталдык. Мәчеткә барып,  мулладан исем куштырдык. Аннан бөтен документларын алыштырдык”.    Ләйсән “язгы яңгыр” дип тәрҗемә ителсә дә, кеше аурасы өчен бернинди дә йогынты ясамый торган исем икән. Айгөлне Ләйсән дип атый башлагач, хәле күзгә күренеп яхшыра. Яңа исем яңа тормыш алып килә. Табиблар инвалидлыктан төшерергә ашыкмаса да, Ләйсән соңарып булса да мәктәпне тәмамлый, 25 яшендә югары белемле була.    “Лачын буласым килде”   Лачын Болгари – илләр яулап тарихка кергән хан да, патша да түгел. Ә XXI гасырда яшәүче, Мәскәүдә туып-үскән татар егетенең исем-фамилиясе. 36 яшенә кадәр аны танышлары Руслан дип йөртә. Әмма берара бу ир-ат тарих белән ныклап кызыксынып, болгарчылык юнәлешен өйрәнә башлый һәм... көннәрдән бер көнне исемен үзгәртеп куя. Аның белән бергә паспортын да, башка документларын да. Хәзер Лачын үзенә элеккечә – Руслан дип эндәшкәннәрен яратмый, ул исемне ишетүгә төзәтмә кертергә ашыга, әти-әнисен дә бу хакта кисәтеп куйган. “Без – болгарлар! Шуңа күрә исемебез дә милли, үзебезгә хас булырга тиеш. Лачын – ирекле һәм көчле кош исеме, Болгари – кайсы милләттән булуымны белдерә, – ди Лачын. – Тиешле исем йөртү, минемчә, борынгы әби-бабаларның атамасын мәңгеләштерә, тарихка, үткәнебезгә ихтирамны күрсәтә. Руслан исеме миңа беркайчан да ошамады, аңа 30 ел эчендә дә ияләшеп бетә алмадым. Үземә гомер буе кеше исеме белән эндәштеләр кебек. Лачынга әйләнгәч, җаным тынычланып калды, яңа исемгә берничә атна дигәндә күнегеп беттем”.   Белгечләр фикере “Республикада елына 2 меңләп кеше исемен алыштыра” Ольга Захаренко,  ТР Министрлар Кабинетының ЗАГС идарәсендә хокукый, оештыру һәм кадрлар эше бүлеге җитәкчесе:   – Ел саен ЗАГС органнарына исем-фамилияләрен үзгәртергә теләп меңләгән кеше килә. Күпчелеге – кала кешеләре. 2013 елда барлыгы 1960 кеше исем-фамилиясен алыштырырга дип гариза язды. Бу башка еллар белән чагыштырганда кимрәк. Әмма 2014 елның 8 ае эчендә 1321 кеше исемен алыштырырга теләк белдерде. Әлбәттә, сәбәпләре төрле: кемнеңдер нәсел фамилиясен югалтасы килми, аерылышкач, кыз фамилияләренә кайтырга теләүчеләр бар. Моннан тыш, исем яки фамилиянең авыр яңгырашлы булуы да безгә килеп гариза язарга мәҗбүр итә. 14 яшьтән бала үз теләге белән исем-фамилиясен алыштыра ала. Тик ата-ана ризалыгы булырга тиеш. Юк икән, бу эш суд карары нигезендә генә башкарыла. Бүген исем алыштыру өчен 1 мең сум түлисе, киләсе елдан ул 1600 сумны тәшкил итәчәк. Исем яки фамилия алыштыру бик мәшәкатьле һәм күп чыгымнар сорый торган эш. Чөнки паспорт белән берлектә барлык башка документларны, хәтта дипломны да алыштырасы булачак.    “Бу адымга үткәнен яратмаучылар бара” Рамил Гарифуллин, психотерапевт:    – Тикшеренүләр күрсәткәнчә, исем – кешенең психикасы үсешенә, формалашуына йогынты ясый. Ул кешенең “минлеген” формалаштыра. Ягъни, кеше үзен шул исем аша күрә, әйләнә-тирәгә тәкъдим итә. Исем үзгәртү – үз-үзеңне сату була инде. Димәк, кеше үз-үзенә ошамый, ышанмый дигән сүз. Андый вакытта ул үз тормышын үзгәртергә омтылып, иң беренче чиратта, исемен үзгәртә. Үзен ничек бар, шулай кабул итәргә аның ихтыяр көче җитми.    Яңгырашы белән авыр, әйләнә-тирәдә ирония, аңлашылмаучылык тудыра торган исеменнән туеп, башкага алыштыручылар да бар. Тормышларын төптән үзгәртергә теләгән кешеләр дә исемнәрен үзгәртә. Статистика күрсәткәнчә, андыйлар арасында рецидивист, төрмәдә утырып чыгучылар күп. Алар башка исем алып, үткәннәрен онытырга тели. Гомумән, исемен алыштыручылар үзләренең үткәннәрен яратмый, аннан качарга теләүчеләр ул.   “Ислам бу гамәлне тыймый”   Рөстәм хәзрәт Зиннуров:    - Пәйгамбәребез (с.г.в.): “Бала дөньяга килгәч, ата-аналары аңа матур, мәгънәле исем кушарга тиеш”, – дип әйткән. Шуңа да матур яңгыраган гына түгел, ә мәгънәви яктан да туры килә торган исем бирү – һәр ата-ананың бурычы. Исем үзгәртүгә килгәндә, дин буенча бу гамәл тыелмый. Әмма кушыласы яңа исем мәгънәле, исламга якын булырга тиеш.    Хәзер революция, совет чорында популярлашкан, әмма бернидә аңлатмаган исемнәрне алыштыручылар ешайды. Ленар, Маркс, Мелт, Трактор кебек исемнәрне борынгы, мөселман исемнәренә алыштыралар. Моңа каршы килмибез. Иң мөһиме – яңа атама белән сиңа өйдәгеләр, якын кешеләрең, балалар, күршеләр мөрәҗәгать итсен. Әгәр яңа исем белән эндәшмәсәләр, аны алыштыруның мәгънәсе булмый.   “Сыерның гына исемен үзгәртәләр”   Илфак Шиһапов, продюсер:   – Исемне һәр балага ата-анасы бирә, аны алыштыручыларга уңай карамыйм. Һәр ата-ана баласына исем кушканда, аны төптән уйлап, сайлап кушарга тиеш. Без дә тормыш иптәшем Илсөя белән улыбызга исемне озак эзләдек. Нариман – борынгы иран теленнән тәрҗемә иткәндә “җиңүче” дигәнне аңлата. Хәзерге яшьләргә бала тугач, беренче очракта төрки-татар исемнәренә игътибар итеп, үзебезнең татар исемнәрен кушарга киңәш итәр идем.   Исем алмаштырып  кына кеше үзе үзгәрми бит. Сыерлар гына бер хуҗадан икенче хуҗага күчкәндә атама алмаштыралар. Акыл утыртып, җитдиләнгән кешегә исем үзгәртү кирәкмидер, мондый адымга үсмерләр генә барадыр, дип уйлыйм.    Бу кызык!   Сталинның чын фамилиясе – Джугашвили, Рус Императоры  Екатерина I – Скавронская, Саддам Хуссейн – Саддам Аль-Тикрити, Анна Ахматова – Анна Горенко, Аркадий Гайдар – Аркадий Голиков, Марк Твен – Сэмюэл Ленгхорн Клеменс, Мать Тереза – Агнес Бояджиу.   Факт   Казанда туган балалар арасында бу көннәрдә иң популяр исемнәр: Кәрим, Әмир, Артур, Тимур, Азалия, Әминә, Анна, Арина, Милана, Полина.    Филүзә ХӘМИДУЛЛИНА 10 | (полный текст новости)

  • 2014-10-24 03:34 Казанга октябрьдә үк кыш килде (ВИДЕО)
    24.10.2014 Экология 21 октябрьдән Казанда кар-буран булып, тирә-юньне кар каплады, һава торышы 4-10 градус салкын иде, шул рәвешле көзнең уртасында ук кышкы һава торышы урнашты. Русиянең һәм Татарстанның гидрометеорология һәм әйләнә-тирә мохитне күзәтү идарәләре белдергәнчә, октябрьнең азагына кадәр аномаль салкын һава сакланырга мөмкин. Синоптикларның фаразлары чынга ашты, ил күләмендә кыш башланды, температура кинәт түбән төшеп китте. Татарстанның башкаладан ерак районнарында кар берничә көнгә иртәрәк яуса, Казанга карлы буран 21 октябрьдә килде. Көне буе кар яуганнан соң, төнлә һәм 22 октябрь иртәсендә температура ун градус салкынлыкка төшеп, карлы яңгыр юлларда, сукмалларда боз булып катты. Шул сәбәпле җәяүлеләргә, машиналарга йөрү кыенлашты, авария, бәрелү-имгәнү очраклары артты. Казандагы машина резиналарын кышкыга алмаштыру урыннары (шиномонтаж) көн-төн эшләп тә өлгерми башлады; төнге 12дә, иртәнге алтыда да кешеләр машиналарына кышкы тәгәрмәчләрен куярга ашыкты. Татарстанның гидрометеорология һәм әйләнә-тирә мохитне күзәтү идарәләре мәгълүматлары Мәскәү белгечләренеке белән туры килде, быелгы октябрь ае XXI гасырда иң салкыны булып тарихка керде.   "23-27 октябрьдә республикада температура 7-10 градус салкын булуы көтелә, кар явачак. Урыны белән буран булуы ихтимал, төньяк-көнбатыштан секундына 13-18 метр тизлектә җил булырга мөмкин, юлларда - бозлавык. 26-27 октябрьдә Татарстанда аномаль салкын һава саклана, явым-төшем көтелми", ди республиканың әйләнә-тирә мохитне күзәтү идарәсе.   Рөстәм ИСХАКЫЙ | 23.10.2014 (полный текст новости)

  • 2014-10-24 03:34 «Мин марҗа. Мин татарча белмим!»
    24.10.2014 Милләт Республикабызның дәүләт учреждениеләренә йомышың төшә калып, гозереңне татарча җиткергән очракта җавапны үз телеңдә ишетү мөмкин эшме? Бу юлы без шуны сынап карарга булдык. Пенсия фондының бер бүлекчәсенә шалтыраттым. – Исәнмесез!   – Здравствуйте.   – Яңа пенсия законына кагылышлы соравым бар иде минем.   – Я вас не понимаю.   – Мин дә сезне аңламыйм шул.   – Говорите по-русски.   Әңгәмәдәшемнең сабырлыгы бетә башлады. Соңгы җөмләләрне канәгатьсезлек белдереп, усалланып әйтә башлады. Ахырдан түзмәде, янәшәсендәге бер кызга эндәште: «Подойди, пожалуйста. Я – ее, она меня не понимает».   Трубканы ягымлы тавышлы кыз алып, татарча эндәште. Адресымны сорап, яшәгән урыным буенча кайсы бүлекчәнең якынрак булуын әйтеп, аларның телефон номерын хәбәр итте. Икенче кеше аша булса да, алар мине «ишетте». Тагын бер район бүлекчәсенә шалтыраттым. Трубканы бер ханым алды:   – Исәнмесез.   – Здравствуйте.   – Мин кем белән сөйләшәм?   – Мин марҗа. Мин татарча белмим (һәр сүзне иҗекләп-иҗекләп әйтеп чыкты).   – Янәшәгездә татарча сөйләшүче кеше юкмы соң?   – Мин марҗа. Мин татарча белмим.   – Ә мин русча белмим.   – Мин марҗа. Мин татарча белмим.   «Автоҗавапкайтаргыч» белән борчак пешереп булмыйсын аңлагач, саубуллашырга ашыктым.   Берочтан Казан шәһәренең мәшгульлек үзәгенә шалтыратып карарга булдым. Телефонны алган кыз минем белән матур итеп татарча сөйләште һәм мәшгульлек үзәгенең үзем яшәгән райондагы бүлекчәсенә шалтыратырга кушты. Нинди йомыш белән шалтыратырга кирәк икән дип баш ватарга туры килмәде, интернеттан өлкән яшьтәгеләр өчен «Интернет–долголетие» программасы эшли башлаганын укыган идем, күрше әби кызыксынган иде дип, шуның турында сорашасы булдым. Мин сөйләшкән ханым рус кешесе булып чыкты. Кая эләктем, мин кем белән сөйләшәм ише кереш сорауларыма, русча сөйләгез әле, мин аңламыйм, дип җавап кайтарды. Чираттагы соравыма шул әлеге дә баягы «Интернет–долголетие» сүзләре кереп киткәнгә, ә, сезне шул программа кызыксындырамыни дип, аның турында бөтен кирәкле мәгълүматны да җиткерде ул. «Долголетие» сүзенә рәхмәт яусын, мин – русча, ул татарча белмәсәк тә, шул сүз ярдәмендә аңлаштык та куйдык.   Транспорт буенча кайнар элемтә операторы да рус кешесе булып, русча сөйләшүгә күчүемне үтенде. Татарча белгән кеше юкмы соң анда дип сорагач, бездә бер генә оператор, диде.   Инде ике ай домофоным эшләми иде, берьюлы ике куян койрыгын тотам дип, торак-коммуналь хуҗалыкның дежур диспетчерына шалтыратырга булдым. Домофонымның эшләмәве турында татар телендә җиткердем. Татарчамны аңласа да, минем белән ул русча сөйләште һәм икенче бер номер белән шалтыратырга кушты. Ул әңгәмәдәшем дә татарчаны аңласа да, рус телендә сөйләшүне уңай күрде. Аның каравы мине монда да «ишеттеләр».   Булгач булсын инде дип, үзебездән ерак түгел урнашкан бер дәваханәнең дә телефон номерын җыеп карадым. Регистратурадагы ханым мине аңлады, ләкин җавапны рус телендә бирде...   Телләр турындагы закон дәүләт учреждениеләрендә үтәлеп бетмәсә дә, дәүләт органнарына юлланган мөрәҗәгатьләргә, татарча язылган хатларга җавапларны татар телендә бирәләр икән. Казан шәһәре башкарма комитеты белән Татарстан Дәүләт Советының хатлар белән эшләү бүлекләренә шалтыратып шуны белдем. Татарстан Дәүләт Советы аппаратының гражданнар мөрәҗәгатьләре белән эшләү бүлеге җитәкчесе Илнур Бәдретдинов әйтүенчә, Татарстан Республикасының «Татарстан Республикасында гражданнар мөрәҗәгатьләре турында»гы законның 5 нче маддәсендә «гражданнарның тәкъдимнәре, гаризалары, шикаятьләренә җаваплар мөрәҗәгать ителгән телдә бирелә» диелгән.   – Бездә әлеге закон төгәл үтәлә. Татар телендә язылган хатларга җавапны бары татар телендә генә бирәбез, – диде Илнур Бәдретдинов.   Татар телен белмиләр дип зарланырга яратабыз, чынлыкта исә телне яхшы белү безнең үзебездән тора. Телефон аша аралашкан вакытта минем татарча сөйләвемне аңлап та, рус телендә җавап кайтаручылар күп булды. Татар теленең кулланылышта булмавы татар телен белмәүдә түгел, аңа карата хөрмәт булмауда икән ләбаса.   Разил Вәлиев, Татарстан Дәүләт Советының мәдәният, фән, мәгариф һәм милли мәсьәләләр комитеты рәисе:   – Татарстанда дәүләт учреждениеләрендә эшләүчеләрнең ике дәүләт телен дә белүләре мәҗбүри дигән закон юк. Әмма, телләр законында телләрне өйрәнүгә кызыксындыру максатыннан, ике телне дә белүчеләргә 15 процентка кадәр өстәмә түләү каралган. Мәгариф һәм мәдәният системасында ул өлешчә үтәлә. Әйтик, мәдәният өлкәсендә ике дәүләт телен белүчеләргә хезмәт хакын алты процентка артыграк түләү каралган. 1992 елда кабул ителгән телләр турындагы законда ике дәүләт телен дә мәҗбүри белергә тиешле һөнәрләр исемлеген булдыру тиешлеге турында аерым маддә бар иде. Хөкүмәткә шул исемлекне төзеп, Дәүләт Советына тапшыру каралган иде.Тик ул эшләнмәде, моны кеше хокукларын бозу дип таптылар. Имештер, ул исемлек расланса,татар телен белмәүчеләр үзләре теләгән һөнәр буенча эшли алмаячаклар. Әлеге аңлашылмаучанлыктан чыгу юлын да таптык без. Тел өйрәтү буенча түләүсез махсус курслар уздырып, аны тәмамлаганда имтихан бирдереп, телне белү турындагы сертификат тапшырырга тәкъдим иттек. Кызганыч, монысына да каршы чыгучылар табылды.   Дәүләт учреждениеләренә мөрәҗәгать итүләргә килгәндә, татар телендә бирелгән сорауга сез шул ук телдә җавап алырга хокуклы. Әгәр дә берәр дәүләт оешмасына гозерегезне татар телендә җиткергәнсез икән, җавапны шул ук телдә бирүләрен таләп итә аласыз. Җавап бирмәсәләр, аларны административ җаваплылыкка да тартырга мөмкин, чөнки ул телләр турындагы законны бозу очрагы санала. Дилбәр ГАРИФУЛЛИНА | (полный текст новости)

  • 2014-10-24 03:34 Каһировның кайтуы, яки сандугач читлектә сайрыймы?
    24.10.2014 Шоу-бизнес Соңгы ел ярым эчендә тамашачы Филүс Каһировны тәмам югалтты – аның ни концертлары оештырылмады, ни радио-телевидениедә җырлары яңгырамады. Җырчының иҗатына гашыйклар редакциябезгә дә шылтыратты, килеп сораучылар да булды. Барысының да телендә бер сорау иде: Филүс Каһиров кая югалды? Ник аны җырлатмыйлар? Аптырарсың да, халкыбыз җыр сәнгатенең өмете булып калыккан, милли җырларыбызны да, опера арияләрен дә бердәй осталык белән башкаручы затлы җырчы лабаса. Ул берничек тә югалырга тиеш түгел, чөнки ул халкыбызга бик кирәк!.. Аның моңлы һәм куәтле тавышы, яшьлеге, хөр рухы татар өчен бик тә тансык, бик тә көтелгән иде бит.   Бу көз татар моңын, татар җырын сөючеләргә яхшы хәбәр алып килде. Югалып торган Филүсебез өр-яңа концерт программасы белән калкып килеп чыкты. М.Җәлил исемендәге республика бүләге һәм Р.Ваһапов исемендәге конкурсның гран-при иясе Филүс Каһиров “Минем дүрт мәхәббәтем” дип аталган яңа программасы белән Башкортстанның берничә районын урап кайтырга да өлгерде инде.   Гастрольләрен туган якларыннан башлавы һич тә гаҗәп түгел. Филүс үзе Бүздәк районының Килем авылында дөньяга килеп, җырлап үскән егет бит. Килем авылының туфрагы талантларга бай булып, алар арасыннан берсен – мәшһүр нәфис сүз остасы Айрат Арслановны гына да атап үтү җитәдер.   Уфаның үзендә дә, Дүртөйле белән Бүздәктә һәм башка район үзәкләрендә дә яңа программа зур уңыш белән тулы залларда үткән. Әле җитми дә калган, соңыннан кайбер районнардан шылтыратып: “Нигә бездә концерт куймыйча киттегез?” - дип үпкәләгән кайбер якташлары. Шул үтенечләрне истә тотып, Филүс Каһиров яңа елдан соң Башкортстанда өстәмә концертлар оештырырга җыена.   Ә хәзергә – яңа программаны Татарстан районнарында тәкъдим итү көтә. 22 октябрьдә Чаллыдагы чыгышлар белән республикабыздагы концерт туры башланып китә.   Яңа программасын җырчы ни өчен “Минем дүрт мәхәббәтем” дип атаган соң? Бу сорауга Халыклар дуслыгы йортында үткән матбугат очрашуында җырчы болай дип җавап бирде:   - Бу үзенә күрә интрига, сер, ул тамашачының күңелен кытыклап торырга тиеш. Дүрт мәхәббәтнең берсе, әлбәттә, минем хәләл җефетем Эльмира инде, ә калган өчесе тамаша барышында ачылачак.   - Ә инде репертуар мәсьәләсенә килсәк, мин традицияләргә тугры калдым: классик композиторларыбыз әсәрләре дә, халык җырлары да күп. Бу программаны мин иркенрәк, җиңелрәк рухлы, дияр идем. Әйтик, кайбер җырларны башкарганда биеп тә җибәрәм. Музыка училищесында өйрәнгән бию күнекмәләрен искә төшереп, чарларга туры килде. Коллективыбызда бик яхшы биючеләр Татьяна һәм Ренат Мифтаховлар эшли, алар нык ярдәм итте.   Филүснең концерт төркемендә шулай ук “Мирас” ансамбле, яшь җырчы Эльмира Гыйльфанова, алып баручы Замирә Гәрәева эшли.   Филүснең халыкка хезмәт итәр өчен табигый моң куәсе, бай тавышы өстенә төпле белеме дә бар. 2011 елда ул Казан дәүләт консерваториясен тәмамлады, белемен чарлауны аспирантурада дәвам итә. Остазларыннан бик уңган ул. Үз канат астына алып, күрше авылларга концертлар куярга йөрткән беренче укытучысыннан алып, Октябрьски музыка училищесындагы педагог Галия ханым Мусинаны, Казан консерваториясендәге остазы Зилә ханым Сөнгатуллинаны да олы хөрмәт, рәхмәт хисләре белән телгә ала яшь җырчы.   - Зилә Даяновна миңа кеше буларак та, остаз буларак та бик ярдәм итте. «Сәхнә артындагы сүз көрәштерүләрдән, конфликтлардан үзеңне сакла, үз сүзең өстен чыгуны сәхнәдә расла», - дип өйрәтте ул мине. Аның бу сүзләрен үземә кагыйдә итеп алдым, - диде Филүс.   Инде яңа программага әйләнеп кайтыйк. Тамашачыны концертта бары тик «тере» уен кораллары, «тере» тавыш көтә. Музыка бизәлешен «Мирас» уен кораллары ансамбле тәэмин итә. Филүс бу иҗат төркеме белән 7 елдан бирле бергәләп эшли. Ансамбльнең җитәкчесе, танылган баянчы Рөстәм Рәхмәтуллинны бик еш кына Филүскә охшатып, «Абыең түгелме ул?» дип сораучылар да бар икән. Аларга җырчы, шаяртып, «Белмим, бәлки, туганымдыр, кем белсен инде аны», дип җавап бирә. Бер дулкында, бик аңлашып эшләүләре, иҗат итүләре исә хак.   «Яңа Гасыр» каналыннан җырлары тапшырылмау мәсьәләсенә дә ачыклык кертте җырчы. Телевидение фондында саклана торган элеккеге язмаларын мәгълүм сәбәпләр аркасында эфирга бирү мөмкин түгел. Аларны «читлеккә ябылган җырлар» дип атарга да була. Халкыбызның рухи байлыгы булып торган ул язмаларга бүген җырчы үзе хуҗа түгел... «Яңа җырлар яздыру, клип төшерү өчен вакыт кирәк. Тик мин бу юнәлештә эшлим. Тамашачыма өр-яңа язмалар белән кайтырмын, дип ышанам», - диде Филүс. Шулай булыр, иншаллаһ. Ныклы адымнар белән халкыңның күңел түренә үткәнсең икән, китмәскә дип кайтуың булсын, җырчы. Зәвекъле тамашачы яраткан җырчысын опера сәхнәсендә күреп тә кабат сөенер әле.   P.S.Филүс Каһировның «Минем дүрт мәхәббәтем» дип аталган яңа программасын казанлылар 28 ноябрьдә «УНИКС» концертлар залында тамаша кыла ала.   Эльмира СИРАҖИ, "Мәдәни җомга". --- --- | 24.10.2014 (полный текст новости)

  • 2014-10-24 02:58 Лениногорскида 1981 елгы ир-егет югалган
    23.10.2014 Җәмгыять 2014 нче елның 17 маенда 1981 елгы Станислав Александрович Захаров өеннән чыгып китә һәм кире әйләнеп кайтмый. Билгеләре: буе 187 см, нык гәүдәле, чәче кара, бераз чал кергән, кыска итеп киселгән. Киеме: хаки төсендәге футболка, яшел төстәге чалбар һәм кроссовки кигән булган.   Аның турында мәгълүматы булган яисә кайда булуын белүчеләрнең түбәндәге телефоннар буенча шалтыратуларын сорыйбыз: 8-917-239-48-03, 8-937-29-74-549, 02. Бу хакта “Заман сулышы” газетасы хәбәр итә. | 22.10.2014 (полный текст новости)

  • 2014-10-24 02:58 Рәфыйк Мө­хәм­мәт­шин: Төп проблема – дини мә­гариф системасында стандартларны раслау мәсьәләсе
    23.10.2014 Дин Күптән түгел Казанда Россиядә эшләүче ислам вузлары ректорлары шурасы киңәшмәсе булып узды. Хезмәттәш­лә­ре­гезне нинди проблемалар борчый, нинди нәтиҗәгә килдегез кебек сораулар белән әлеге шураның рәисе, Татарстан мөф­тиенең мәгариф һәм фән мәсьәләләре буенча урын­басары, РИУ ректоры Рәфыйк Мө­хәм­мәт­шинга мөрәҗәгать иттек.  – Төп проблема – дини мә­гариф системасында стандартларны раслау мәсьәләсе. Бу хакта инде күптәннән сүз алып барабыз. ТР Диния нә­зарәтенең башлангычы бе­лән әлеге стандартларны эшләү­нең беренче этабы тәмам­ланды. Без ул стандарт­ларның бер вариантын эшләп тәкъдим иттек. Киләсе елның көзеннән, иншалла, аларны үзебездә кертербез дип уйлыйм. Аны эшләүдә ректорлар, мөгал­лим­нәр, мәд­рәсә укучылары да катнашты. Чөнки болар – башлангыч ике еллык дини гыйлем, урта һәм югары дини белем алу өчен эшләнгән, өч этаптан торган программалар. Дөрес, әле проблемалар өлешчә калды. – Бездә унлап мәдрәсә бар. Сер түгел, аларның кай­берләре үзләрен югары уку йорты дип атаса да, тиешле таләпләргә җавап бирми.   – Чынлап та, андый проблема бар. Менә хәзер, программаларны кабул иткәч, кем­нең кайсы йөкне тартырга сәләтле икәнен карыйбыз инде. Хәзер үзен югары дип са­наганның – урта, урта дип исәп­ләгәннең башлангыч булып калуы да ихтимал. Шулай да мин бик югары таләпләр куела дип әйтмәс идем. Хик­мәт шунда: стандарт­лар­ның ниге­зендә кайсы фән ничә сәгать укытыла дигән мәсьәлә түгел, без кемне әзерлибез дигән та­ләп торачак. Төп таләп – әзер­ләп чыгарган бел­гечнең вә­ка­ләтлелеге, ком­­петенция­се. Ягъ­ни ул нин­ди таләпләргә җавап бирергә тиеш. Әгәр без имам белгечлеге бирәбез икән, ул кеше гарәпчә камил белергә, гакыйдә һәм фикъһе фән­нәрен яхшы үзләштерергә тиеш. Элек, әйтик, фәлсәфә фә­лән сәгать укытылырга тиеш диелсә, хәзер вәкаләт­ле­лек эш­ләнә. Безгә бу юнә­лештә күп­ме белгеч кирәк: шуннан чыгып укытыласы фәннәрне бил­гелибез. Мөм­кинлекләр азрак артты дип әйтеп була моны.   – Югары дини уку йортлары да бакалавр, магистр дип белем бирәчәкме инде хәзер?   – Әйе, үзебездә – РИУда бакалавр программасы ни­ге­зендә эшлибез. Әмма әлегә про­граммаларда бакалавр, ма­­гистр дип бүлгә­лә­мәдек. Һәр­­хәлдә, уку йортын шул дүрт­ еллык бакалавр программасы эченә кертергә тырышабыз. Шул ук вакытта, әйтик, “Мөхәммәдия” биш ел укыта. Без исә дүрт ел.   – Аерма нәрсәдә соң?   – Әлбәттә, проблема – про­граммаларның төрле­легендә. Гадәттә мәдрәсәләр үзләрендә нинди белгеч бар, программаларга шулар яхшы белгән фәннәрне кертә. Шуңа күрә кайбер мәдрәсәләрдә гарәп теле буенча әзерләү яхшырак. Анда гарәп телен күбрәк укыталар. Әйтик, Әлмәттә гарәп теле – күп, гакыйдә һәм фикъ­һе фәне аз укытыла. Шуңа күрә әлеге фәннәрне начаррак бе­ләләр. Табигый, бүген авылда яки шәһәрдә имамга гарәп теле белүне вәкаләтлелекнең бе­ренче таләбе итеп куя алмыйбыз. Билгеле, имам гарәп­чә белергә тиеш, әмма бүгенге проблемаларны аңлату өчен күбрәк гакыйдә, фикъһе мәсь­ә­­ләләрен яхшы белү, аларны беренче планга чыгарырга кирәк.   – Укучыларыбызга гади генә аңлатып китик әле: гакыйдә нәрсә ул, фикъһе – нәрсә?   – Гакыйдә – дөньяга караш системасының нигезе. Ул – Ал­лаһы Тәгаләгә, изге ки­тап­лар­га инану, пәйгамбәр­ләр­не, тәкъ­­дирне, кыямәт көнен, җән­нәт-җәһәннәмне тану. Шуларны күзаллау ке­шенең дөнь­яга карашын формалаштыра. Фикъ­һе исә ислам динен тормышка ашыру юллары, әйтик, намаз уку тәртип­ләре. Анысы күбрәк шәри­гатькә карый. Гаилә хокукы, мирас хокукы... Алар бит бүген беренче планда. Миңа калса, аеруча гарәп телен камил белим әле дию­челәр – чит илдә укуымны дә­вам иттерермен, калганын шунда өйрәнер­мен әле дип өмет­ләнүчеләр. Без гакый­дә­не – Хәнәфи мәз­һәбе буенча, фикъ­һене безнең тради­ция­ләр буенча белергә тиеш ди­гән таләп куябыз. Россия законнарын, үзенчәлек­лә­реб­ез­не белү таләбе дә куела ком­петенциядә. Менә шулардан чыгып программа төзелә. Билгеле ки, әлегә программалар төрле. Шуңа күрә дә барча мәд­рәсә дә без эшләгән башлангыч белем бирү программасын күтәрә, үти алырмы, як­шәмбе курслары дәрә­җәсенә генә төшмәсме дигән шикләр дә бар.   – Якшәмбе курсла­ры­ның программасы бармы соң?   – Юк, алар нәрсә бар, шу­ның белән укыта. Дөрес, ТР Диния нәзарәте тарафыннан кабул ителгән программа бар. Ләкин аның нигезендә бернинди документ-диплом бирелми иде. Ләкин хәзер яңа закон нигезендә проку­ратура­ның мәҗбүр итеп куюы, аңа да лицензия таләп итүе бар, бу шактый мәшә­катьле эш булачак. Чөнки хәзерге вакытта якшәмбе мәктәпләрендә утыз мең кеше укый. Һәр мәчеттәге, биг­рәк тә авылларда эшләүче курсны кем лицензияли?! Мо­ңа хәзер программа, дәрес­лек, моны укытучы һәр мө­галлимгә документ кирәк булачак. Аннан соң бит анда укучы бүген килергә, иртәгә килмәскә мөмкин. Үзенә күрә бер системага кертү булса да, якшәмбе мәктәпләрен лицен­зияләү зур мәшәкатьләр тудырачак. Бу нәрсә әле хәл ител­мәгән проблема булып калды.   – Киңәшмәдә катнашу­чы­ларның күбесе, акча җитми, кайдан табарга инде, дип зарланды, диләр.   – Чынлап та, күп нәрсә акчага кайтып кала. Акча булмагач, ул программаны ничек тормышка ашырмак кирәк?! Бөтен мәдрәсәләр – дәүләти булмаган уку йортлары. Билгеле, аларның оештыручылары – Диния нәзарәтләре. Әмма аларның мәдрәсәләрне тоту мөмкинлеге юк. Шуңа күрә бу – бик мөһим мәсьәлә. Дөрес, ТР Диния нәзарәте хәзер мәдрәсәләргә ярдәм итә башлады. Тик әлегә акча җитеп бетми. Ул да 8-9 мәд­рәсә тота алмый. Бу мәдрә­сәләр барысы да кирәкме икән?! Байтагында бер курста 5-6 гына шәкерт укый. Алар республика­быз­ның теге яки бу төбәгендә урнашкан. Ике-өч мәдрәсә генә калдырып, аларга акча бүлеп бирергә мөмкин. Вәзгыять ничек тә үзгәрергә тиеш. Шул ук вакытта булган мәдрәсәләрне ябу да дөрес булмас. Чөнки аларның базалары, остазлары бар. Бәлкем аларны татар мәдәниятен өйрәнү үзәкләре дә итеп үзгәртеп корыргадыр?! Хәзер безнең алда да, нәзарәт алдында да зур бурычлар тора. Булган базаларны юкка чыгармыйча, аларны ничек тә махсуслаштырырга, юнәлеш бирергә кирәк. Бу стандартлар кабул ителә икән, Рособрнадзор оешмасы шу­ның нигезендә аларны тикшереп, бер карарга килә­чәк. Дини мәгариф системасын зур үзгәрешләр көтә дигән сүз бу. Стандартлардан тыш, дини мә­гариф систе­ма­сының укыту дәрәҗәсен бил­геләп булмый. Сыйфат дигән әйбер бүген бик шартлы.   – Ниндидер бер мәдрәсә ике ел укытып имам-ха­тыйб әзерләп чыгара. Сез­дә исә моның өчен дүрт ел укырга кирәк. Моны ничек аңларга?   Имам-хатыйб булу өчен ничә ел укырга? Әгәр ике ел гына укыса, кем була ул – мөәзинме? Әллә инде авыл имамы булу өчен ике ел уку да җитәме? Менә стандартта шул билгеләнергә тиеш. Башлангыч белем генә алса, ул кеше зур шәһәр мәчетлә­рен­дә имам булып тора аламы – андый мәсьәлә дә бар. Татарстандагы 50-60 авыл мәче­тендә бөтен­ләй имам булмаганда, билгеле, ике ел гына укыган кеше анда эшли алмый дигән катгый та­ләп куя алмыйбыз. Әле имам­нарның 70 процен­ты­ның бө­тенләй дини белеме юк.   – Диния нәзарәте төбәк­ләргә әзер вәгазьләр җи­бәрә башлады. Димәк, вузларда вәгазь язарга өй­рәтмәсәң дә була.   – Алай түгел ул. Аны укып чыгарга тиешсең дип беркем дә тикшерми. Лекциягә әзер­ләнү өчен материаллар дип кенә аңларга кирәк моны. Бәлкем авыл имамы кайбер дәлилләрен өстәп нәкъ шуны гына укып чыгадыр. Бүгенге шартларда ул да бик мөһим. Алар кайдан алып әзерләнсен – календарьдан тыш, әдә­би­ятлары да күп түгел. Шәһәр имамнары “Шура” журналы кайчан килер икән дип көтеп утырмыйлардыр.   – Сезне – РИУны бер калыпка керттеләр бугай инде?   – Әйе, без дәүләт дипломы бирәбез, Рособрнадзор гел тикшереп тора. Октябрь аеннан киләсе елга кабул итү кагыйдәләрен без сайтка куярга тиеш. Шуннан соң аны үзгәртеп булмый, үзгәртү хокукы юк. Бәлкем мәдрәсә­ләрне дә бер калыпка куып кертү дөрес түгелдер. Ләкин база белемнәрен мәдрәсә бирергә тиеш. Рәшит МИНҺАҖ 154 | 22.10.2014 (полный текст новости)

  • 2014-10-24 02:58 Яшьлек - яшьнәп яши торган чак (Удмуртиянең "Иман" татар яшьләр оешмасы турында)
    23.10.2014 Милләт Һәр буынның мәнфәгатьләре, кызыксынулары, максатлары үзгә. Яшьләрне генә алыйк. Уку, һөнәр үзләштерү, үзенә тиң яр табып кавышу, җыр-бию һәм башка өлкәләрдә сәләтләрен үстерү, аны халыкка таныту, гаилә кору, бәби алып кайту, эш урыны табып, һөнәри үсеш алу юнәлешендә үзенә юл сала башлау - боларның барысы да яшьлек чорына туры килә. Шуңа да иң катлаулы да, күңелле, вакыйгаларга бай булган да вакыт ул - яшьлек. Удмуртия татар яшьләре турында әйткәндә исә монда туып үскән генә түгел, төрле төбәкләрдән килеп, биредәге уку йортларында укучы, төрле өлкәләрдә хезмәт куючы кызлар-егетләр күз алдына килә. Шушы барлык яшьләрне бергә туплау, аларның уртак кызыксынуларын булдыру, милли юнәлештә файдалы эшләр башкаруга җәлеп итү өчен 1994 елда “Иман” татар яшьләре берлеген оештыру теләге туа. Бу матур тәкъдим белән иҗтимагый үзәге рәисе Мәсгуд Гаратуев чыкса, алга таба бу җаваплы эшне оештыруны Ирек Шәрипов үз өстенә ала.    Ул вакытларны искә төшереп Ирек Шәрипов үзе: “Искиткеч матур вакытлар иде ул - һәр юнәлештә күтәренкелек чоры. Барыбызның да акыллырак буласы килә, баерак, матуррак яшәү турында хыяллана идек. Терәгебез - Мәсгуд Гаратуев кебек һәр эштә төпле киңәшен биреп, ярдәм кулы сузарга әзер торучы өлкәннәр булу, һәркемнең үз һөнәре буенча милләткә хезмәт итү теләге көчле булу эшебезне бик тиз алга җибәрде. Сәләтле, егәрле яшьләр тупланып өлгерде: ул вакытта “Яңарыш” газетасында эшләүче журналист Амур Фәләх, Равил Газизов, Светлана Кайсина, Гөлназ Кәримова, Илшат Мутин... һәр атна саен 30лап кеше җыела идек. Алар белән теләсәң тау күчер! Баштарак Татар иҗтимагый үзәге каршындагы оешма булып эшләсәк, алга таба мөстәкыйль булырга теләдек. Чөнки яшьләр күп, потенциалыбыз зур иде. Үз хисапчыбыз, юристларыбыз бар иде. Биергә өйрәтүчебез, һәр үткәргән чарага җаваплы караучы кызлар-егетләребез җитәрлек булды.   Ул вакытта Удмуртиянең яшьләр эше буенча дәүләт комитеты буларак эшләп килгән, рес­публикабыздагы барлык милли яшьләр оешмаларын үзенә туплаган үзәкнең рәисе Владимир Гарнов безгә үз составына керергә тәкъдим итте. Без бик теләп ризалаштык. Яшьләр оешмасын җитәкләгән өчен аз булса да хезмәт хакы түләнә башлады. Үзебез дә төрле чаралар оештырып, чыгымнарны капларлык бераз акча эшли идек. Ни гаҗәп, татар чараларына яшьләр бик күп җыела, заллар шыгрым була торган иде”, - дип искә төшерә.   Әйе, әлеге чорның истәлекләре булып сакланган фотоальбомга күз салсаң да, нинди актив, күңелле эш алып барылуын аңларга була.    1995 елда “Иман” татар яшь­ләре берлеге милли көрәш сек­­­ция­сен оештыра. Аны Ижау дәү­ләт авыл хуҗалыгы академиясендә физик культура укытучы Илгиз Маннуров җитәкли. Секциягә йөрүче спортчылар республикада гы­на түгел Россиянең башка төбәк­ләрендә дә ярышларда катнашып мактаулы урыннар яулыйлар.   Беренче тапкыр 1990 елда Казан шәһәрендә Дөньякүләм татар яшьләре көне оештырыла. Анда бары тик бердәм, көчле оешмаларның вәкилләре генә катнаша ала. Удмуртия татар яшьләре беренче тапкыр әлеге чарага бару бәхетенә 1995 елда ия була. Бу елны Удмуртиядән 7 кеше катнаша.   1996 елда “Иман” татар яшь­лә­ренең Корылтае булып уза. Әле­ге чарада Ирек Шә­ри­пов оешма­ның ике еллык эшчәнлегенә хисап тота. Әлеге Корылтайда ул тагын ике елга “Иман” татар яшьләре берлеге рәисе итеп сайлана.   Ул вакытлардан соң бүгенгә кадәр әлеге оешманың җи­тәкчеләре инде берничә тапкыр алышынды.   Ирек Шәрипов белән әңгәмә барышында: “Оешманың болай ике ел саен рәисе алышынып тору, сезнеңчә, уңай кү­ренешме?” - дигән сорауны бирдем. Ул: “Мин моны начар дип санамыйм. Дүрт ел яшьләр өчен бик зур вакыт. Яшьлек чорының, минемчә, бер генә бик зур кимчелеге бар - ул бик тиз үтә. “Иман” татар яшьләре 20 ел эчендә бик күп үзгәрешләр кичерде, тулысынча мәдәнияткә генә игътибар биргән чаклары да, дингә кереп киткән еллар да булды. Әмма иң мөһиме: ул бар, ул яшьләргә кирәк, бүгенге көнгә сакланып калган һәм үсеш юнәлешендә. Мин моның белән чиксез горурланам”.   Бүген, 20 еллык юбилее алдыннан “Иман” яшьләре нинди уй-те­ләк­ләр белән янып яши, нинди эшләр башкара? Бу сорау­га җавап эзләп, “Иман” татар яшьләре берлегенең чираттагы җыелышына бардым. Биредә миңа таныш булган яшьләр дә бар, яңа кызлар-егетләр дә җитәрлек. Иң мөһиме: алар барысы бербөтен булып оешманың юбилеена әзерләнә. Кемдер фотоальбом ясый. Кемдер узасы чараларны җиһазлау белән мәшгуль. Ә кемнәрдер исә бар иҗади көчен, сәләтен эшкә җигеп программа төзи. Алар бу эшләрне киңәшеп, кат-кат фикер алышып башкара.   Җыелышка барып, тагын бер нәрсә турында белдем. Ноябрь аенда “Иман”ның Корылтае була, һәм әлеге җыенда яңа рәис сайланачак. Ринат Фәйзуллин оешма рәисе булып икенче срокка калудан баш тарткан икән. Бу яшьләрнең берникадәр кәефен кырса да, алар зур үҗәтлек белән эш башкара. Алда зур эшләр көтә. Юбилей кысаларында Идел һәм Урал буе округы яшьләрен бергә туплаган әйдәманнар мәктәбе лагерын оештыра икән алар. Бу көнне концерт, төрле милли остаханәләр, тренинглар уздыру күздә тотыла. Бу чараны “Иман” татар яшьләре берлеге УР Милли сәясәт министрлыгы белән бергә әзерли.   Соңгы вакытта ”Чәкчәк” бәй­рәмнәре, “Татар кызы” бәйгесе, балалар ял лагерьларын, Хәйрия акцияләре кебек чаралар уздырып, республикабыз татарлары күңеленә юл салган “Иман” татар яшьләре берлегенә сәләтле яшьләр килүен, яңадан-яңа уңышлар телибез.       Элмира НИГЪМӘТҖАН | (полный текст новости)

  • 2014-10-24 02:58 Роман ничек языла?
    23.10.2014 Җәмгыять Каләм кыштырдатуда азу ярган бер дустым очраган саен колак итемне кимерә: "Эте-бете, наданы-мокыты җилләнеп роман арты роман сырлый, ә синдә белем дисәң — дәрья, нинди генә кәттә оешмаларда кемнәр генә булып эшләмәдең, текәләрнең төрлесе белән юлларың кисеште, дәрт иткән — җиңгәсен үпкән дигәндәй, нигә тәвәккәлләмисең?" — дип йөдәтә. — Хикмәт романдамыни? — дип карышам мин моңа. — Әнә, Ләбиб Леронның “Халкым минем”, Айдар Хәлимнең “Без исән” дигән шигырьләре теләсә-кайсы поэмаңны сыртына сала торган. Янә килеп, Әмирхан ага Еникинең “Әйтелмәгән вәсыять” хикәясен алыйк. Аны кайчан, кемнең, кайсы романы куып җитә алганы бар? — Дурак син! — ди дустым. — Шигырь, хикәя, бәяннан толк юк хәзер, алар белән ничу пычранырга! Роман гонорары хикәя-микәя, шигырь-мигырьнекеннән йөз, мең тапкыр артык. Романны әпәләү дә җиңел иренмәгән җанга: шакмакны ахмакка, сукмакны тукмакка саплап, милләт, халкым дип уфылдый-уфылдый, кәлҗемәңне җәй дә җәй. — Тукта. Очсызлы шаяруларны куеп торыйк. Син шуны әйт: ничек алып барып чыгасы ул роман хәтле романны? — минәйтәм. — Аңа тотынырлык, чор иңләрлек багаж, ягъни акыл, белем, хыял, тәҗрибәне каян алырга?  — Бала-чага булма, — ди ахири. Ал любой — чит илме, үзебезнекеме берәр шәп язучы әсәрен, шуны пәлтә дип хис ит тә, бишмәткә охшатып, әйләндереп, бозып тек. Шулай гына эшли бит хәзер акыллы кешеләр. Илен-җирен, табигатен үз ягыңа турыла, кешеләрен — авылдаш, райондашларыңа охшата төш — һәм вәссәлам! Инде бер дә булмаса, үзеңне дөм мокытка санасаң, алдыңа җәеп саласың гәҗитләр һәм шундагы мәкаләләрне туры сөйләмгә күчерәсең. Тарихи әсәр мәтәштерим дисең икән, рәхим ит: аласың тарих дәреслегенең безгә кагылган өлешен һәм үзең шәп белгән район яки кала җитәкчесен патша, җаваплылыгы чикләнгән оешма башлыкларын бәкләр итеп тасвирлап, аларның маҗараларын, этлекләрен борынгыларга сылтап, кәҗә тизәгедәй чәчеләсең — и вчу! Машина урынына атка утыртасың, ишәккә атландырасың, кием, ашау-эчүне заманына турылыйсың. Андый чүпчар да шәп уза хәзер. Кайсы идиоты укып чиләнер дисең синең биш йөз битлек сафсатаңны бүгенге тизлек заманында, күз черетеп? Ярый, табылды ди шундый бер ахмак. Аның фикере белән кем чутлашыр дисең? Ике дә уйламый шартлатып Тукай премиясе тоттырсалар да гаҗәп түгел. Чүтәки роман бит, бите күп, нәрсәсе булса да бардыр дип фараз кылачаклар эчтәлекләрдән һәрвакыт гафил комиссия әгъзалары. — Барыбер төшенеп җитә алмыйм роман ясау серенә, бәлкем берәр мисалда технологиясен аңлатырсың, — минәйтәм. – Мисаллар, кәнишне, буа буарлык һәм барлык жанрларда да. Әйтсәң — сүз, төртсәң — күз. Бигрәк тә балалар поэзиясендә, аннары драматургиядә мул инде ул тегеннән- моннан пәчеп күчереп арканлаулар. —Юк, әйдә, алыйк бер үрнәк һәм син шуны үзгәртепме, балалатыпмы күрсәт. — Әйт, үрнәгеңне! — Баш өсте. Агния Бартоның русча язганын татарчага күчергәч, Танясы Әминәгә әйләнгән шигырьне беләсеңме? Онытсаң, исеңә төшерәм: Әминә елый үкереп, Тубым суга төште дип. Чү, Әминә, елама, Туп батмый ул елгада... Дускай бер кавым уйланып торды, күз кысты, аннары учын учка уыштырды. — Күз алдыңа китер, — дип башлады ул, тавышын әкренәйтә төшеп. — Кич. Синең белән минем сыман ике дус гаражда сыйланып утыра. Булулары җиткән. Берсе түрәсеннән зарлана: “Кеше түгел, хайван ул, — ди. — Эткә әйтмәгән сүзләр белән бакыра. Эш асылын аңламый, куша, соңыннан, үз ахмаклыгы аркасында нәрсәдер барып чыкмаса, гаепне бүтәннәргә өя. Күпләрнең канына тоз салган иде, Ходай Тәгалә бар ул, ниһаять, кешеләренә туры килде, өстеннән, имзалар куеп, шикаять юллаганнар рәхмәт яугырлары! “Син дә куйдыңмы кул?” — дип кызыксына дусты. “Ә кәк же! — ди әшнәсе. — Тик анысын оныт. Кабул итү бүлмәсендә сылу секретарьша Рәхилә утыра. Аяклары колакларыннан башлана. Мин исә, юк йомышны бар итеп, хәлне аңышу өчен шунда кереп, стена читендәге урындыкка чүңкәям, Рәхиләгә: “Чакырганнар ие, кирәгем чыгуы бар дигәннәр”, —дип алдашып, түрә кабинеты ишегенә ымлыйм. Рәхилә, кәс-кәс басып, телефон аша сораган кәгазьләрне шул ишектән алып керә, анда утыручы эшем ияләренә минераль су ташый. Ишек ачылганябылган мәлләрдә абайлап өлгерәм, текә комиссия әгъзалары тикшерү эшенә йомгак ясап, шефны суганлап-борычлап, шабыр тиргә батырып “мунча кертәләр”, буранын очыралар, күлмәген күтәртеп эченә, чалбарын төшертеп артына тибәләр, чыдап кына тор! Судта җинаятьчегә ахыргы сүз әйтү мөмкинлеге бирелә бит инде. Биредә дә тәртип шундый ахры. Менә безнең алда көн дә яшеннәр уйната, күкләр күкрәтә торган тавыш, егәрен тәмам җуйган хәлдә, “бу-бубу” килеп, бутала-бутала нәрсәләрдер мөгри. Аны төксе генә сорау биреп бүлдерәләр. Сизелеп тора, туры сорауга җавап тапмый абзыең, “йөзә” башлый. Рәхиләнең шефка битараф түгеллеге, ниһаять, азаккача фашлана, ачыграк калган ишектән саркыган сүзләр аша хәлне тәгаен аңлап алып, өстәленә йөзтүбән капланып, җилкәләрен сикертә-сикертә сулкылдап еларга керешә. Мин аптырап калам, аннары урынымнан торып, аның катына киләм һәм балачактан яратып укыган шигырь җирлегендә болай дип юатам: Рәхилә елый үкереп,Шефым суга төште дип. Чү, Рәхилә, елама,...к батмый ул елгада...” — Ха-ха-ха! Кыска метражлы фильм өчен ярыйсы сюжет... Тик романлык материал юк монда. — Сабыр ит. Эш моның белән генә бетми әле. Комиссия текә түрәнең этлекләрен ахыргача ачыклый, булдыксызлыгын тәгаенли, әмма, эшне зурга җибәрмичә, артына тибү хакына эшне йома. — Анысы аңлашылды. Тик, үпкәләмә, әсәр азагы тормышчан ук түгел. Комиссия рәисенә ул бер капчык акча биреп, үзен бәладән йолса, ышандырырарак төшәсе иде. — Ашыкма, галстугыңа басарсың. Икенче берәүгә, кемнеңдер туганына моның кәнәфие ашыгыч кирәк булгандыр бәлкем? Шул хөрмәткә югарыга ике капчык акча киткән булса нәрсә дисең? Коллектив шикаятькә хут бирүнең бәлки шундый матди нигезе булгандыр? Бүтәнчә, каяндыр, ниндидер гаделлек урнаштыручы десант килүенә аңлатма табып та булмый. — Менә монысы чынга охшый төшә. Хуш, дәвам ит. — Итәм. Кич. Түрә өендә траур. Хатыны Сәгыйдә ишекле-түрле йөренә. Тегесен атып бәрә, монысын томыра. Караватка ятып, акырып елап та ала. Кулыннан бер эш килмәгән шушы түтине, узган ел бизнеста казганып фәлән миллион акча эшләде дип, гәҗиттә мактап язганнар. Инде ярык тагаракка утырып, кая, ничек йөзәр? Боларның өендә хезмәтче вазыйфасында йөрүче, хуҗа хатыннан һичкайчан юньле сүз ишетмәгән, типке арты типкегә күнеккән апа аны җилкәсеннән сыйпап юата: Сәгыйдә елый үкереп, Ирем ярдан очты дип. Чү, Сәгыйдә, елама, Чук батмый ул елгада... Ә ни өчен “чук”? — дип, корт чаккандай урынымнан сикереп торганымны сизми дә калам. — Ярый, алайса, чүп дисен, — дип шунда ук ризалаша дус. — Катырагын әйтергә яхшысынмый торгандыр итагатьле апа. Хәзер бит затсызлык иҗтимагый баскычның югары басмасында торучыларга хасрак. — Тәмаммы? — Ә нәрсә? Сыңар дүртьюллыктан шулкадәр сыккач, җитмиме? — Яхшы. Синең коткыга бирелеп, кулай үрнәк сайлап, шуны әвеш-тәвеш китереп, вакыт уздырып, чалбар туздырып дигәндәй, роман яздым да ди. Шуннан ни? Кайда, ничек бастырам инде мин аны? — Китәсең иң әүвәл мөхәррир янына. Бераз әрсезләнергә кирәк иде, артыннан йөрергә, йөз суы түгүдән тайчанмаска. — Мин бит Казанда яшәмим. Ә мөхәррир минем килгәнне көтеп урынында гына утырып тора алмый: әле тегендә чакырып алалар, әле үзе каядыр барып чыга торгандыр. Ничек туры китерергә икән соң аны, — дим, дусның басымына “сына” башлавымны тоеп. — Ансат. Биш килсәң, берсендә, һичшиксез, аны урынында тотасың. — Ә ул көнне кабул итү бүлмәсендә чират тезелсә? Бар ич әле Тукайның “Таз” шигыре. Таз малай бүреген бер дә салмый йөри. Менә шул малай, еллар узып, язучы таз бабай булып җитлеккән дә, ничә килсәң дә шунда бутала һәм, җитмәсә, гел чиратсыз кермәкче булып әрсезләнә дип фараз кылыйк. Аның бүреген салдырып, тәрәзәдән ыргыту ярап бетмәс бит. Янә килеп, әкият персонажы “Колобок” та анда көтсә? Инде ул катып, калҗая төшкән, бер кыры ашалып, яшелләнеп күгәрә башлагандыр. Ул да булмый, галстугын киреләй таккан Шомбай рәхим итә. — Дәвам ит, дәвам ит язачак романыңны! — Һәм башка шундый әкияти персонажлар өстәлә тора. Бар да тартып карый мөхәррир ишеген. Ә ул ачылмый. Шиккә каласың. Әллә нәрсәсенә Мөдәррис Әгъләмнең “Шигырьләр сыктым мин, кан икән, икән...” дигән юллары исеңә төшә. Һәм күңелеңне шом били. Мөхәррир шигырьләр сыгу белән артык мавыгып китеп, кан эчендә тончыгып ятмыймы алайболай? Бәлки аны коткарырга кирәктер? Ишек тоткасын үзеңә йолкасың. Нәтиҗә шул ук. Синең гөманны башкалар да хәвефләнеп кабул итә. Инде шундагылар белән сүз берләшеп, йөгереп килеп, ишеккә берәм-берәм чиратлашып бәрелә башлаудан гайре чара калмый. Үгез гәүдәле бер язучы “сөзгәч”, ишек, ниһаять, бирешә һәм кабул итү бүлмәсенә су ташкыны бәреп чыга. Баксаң, түрдә мөхәррир ахры, кулына кемнеңдер кулъязмасын тоткан хәлдә чуптыр-чуптыр йөзеп йөри, безне абайлап, буш кулын изи. “Романнар сыктым мин, су икән, су икән”, — дип, гаепле елмая. Ул да булмый, ачык ишектән эчкә таба иң әүвәле таз бабай чулт итеп сикерә һәм бака рәвешле, кушаяклап суга бәрә-бәрә йөзеп китә, аның артыннан каткан калач һәм башкалар тәвәккәлли. “Ә син нигә чуммыйсың, Зарипов? — дип кычкыра кайсыдыр тәнкыйтьче Мансур Вәлиев тавышы белән. — Кулъязмаңны чылатсаң, әсәреңнең тозы юдырылыр дип шөллисең бугай? Курыкма, бүген бит тозсызлык модада...”   Рөстәм ЗАРИПОВ 41 | (полный текст новости)

  • 2014-10-24 02:58 Нияз Җәләловны радиодан тыңлап булмаячак?
    23.10.2014 Шоу-бизнес Шушы арада бер хәбәр ишеттем. Дөрес булса, Нияз Җәләловның җырларын радиолар әйләндерми башлаган икән. Шундук җырчының номерын җыйдым. - Андый хәбәр үземә килеп ишетелгәне юк әле. Дошманнар сөйли инде. «Эт өрә тора, бүре йөри тора», – диләр бит. Сөйләсеннәр! Баштагы мәлдә иҗатыма, шәхесемә карата начар сүз ишетсәм, кыенсына, читенсенә идем. Хәзер сөенәм генә. Сөйлиләр икән, битараф түгелләр. Эстрадада конкурентлык тудыра алам дигән сүз. Әле менә Татарстан буйлап гастрольдә йөрим. Тиздән бер атнага Түбән Новгород шәһәренә китәргә җыенам. Кеше сүзенә игътибар итмим, – диде Нияз Җәләлов.  --- --- | 23.10.2014 (полный текст новости)

  • 2014-10-23 11:42 Казанда берәү SMS укып йөрәк өянәгеннән үлгән
    22.10.2014 Фаҗига Ир-атка 1 миллион бурычы барлыгы турында смс-хәбәр җибәргәннәр. Казанның Юдино бистәсендә яшәүче ирнең кәрәзле телефонына хат килеп төшә. Бернинди бурычлары булмаса да, аннан 1 миллион сум күләмендә акча таләп итәләр. Әлеге хәбәрдән аның йөрәк өянәге кузгала һәм ир үлеп китә. Соңрак ир-атның үлемгә күршесе җиткергәнлеге ачыклана. Ул үлгән ир-атның паспортныа 1 миллион сум әҗәт рәсмиләштергән була. Алдаучының банкта таныш кызы эшләгән.   Әлеге факт буенча җинаять эше кузгатылган. | 23.10.2014 (полный текст новости)

  • 2014-10-22 10:17 Тәртипләре тайпылышлы булган балалар өчен махсус мәктәптән репортаж
    22.10.2014 Җәмгыять Казанның Левченко бистәсендә биек коймалар белән уратып алынган зур бер бина бар. Анда эләгү өчен, махсус рөхсәт алып, сакчылар аша узып, катлы-катлы ишектән керергә кирәк. Бу төрмә түгел, ә мәктәп. Шулай да биредә укучылар дәрестән соң өйләренә кайтып китми, шунда яши. “Яшүсмерләр һәм тәртипләре тайпылышлы булган балалар өчен махсус гомуми белем бирү мәктәбе” дип атала ул. “Атасыз” калу Мәктәп ТР Министрлар Кабинеты рөхсәте белән 2002 елда эшли башлый. Бүген биредә 11 яшьтән 18 яшькә чаклы 56 бала белем ала. Ә бәлки “срогын тутыра” дияргәдер, чөнки бу мәктәпкә суд карары нигезендә җибәрәләр. Берничә җинаять кылган (гадәттә урлау, сугышу кебек эшләр) балигъ булмаган яшүсмер ир-егетләр яши биредә.    Моннан биш ел элек әлеге мәктәптәге тәртипкә, укучылар белән директорның җылы мөнәсәбәтенә сокланып, гаҗәпләнеп кайткан идек. Директор Нәфис Әсгать улы Галләмов балаларга “улым” дип эндәшә иде. Ул биредәге балаларны хәтта үз гаиләсе янына алып кайтып, кунак итә дип сөйләделәр. “Яшүсмер җинаять кыла икән, бу әти-әни гаебе. Димәк, балага тиешле тәрбия бирмәгәннәр. Шундый ата-аналарның хаталарын төзәтү – безнең бурыч. Әгәр ул яшүсмерләргә бүгеннән үк “җинаятьче” дигән исем таксак, алар кем булып үсәр?! Мондагы балалар җинаятьче түгел, алар әле чын кеше булачак. Мин моңа ышанам...” – дигән фикердә иде Нәфис Галләмов.   Нәфис абый дүрт ел элек кинәт кенә вафат булган. Бүген мәктәптә кайсы укытучы белән генә сөйләшсәң дә, гел Нәфис абыйны, аның эшләгән эшен, кылган гамәлләрен сагынып сөйлиләр.   Чынлап та, биредәге шартларны күргәч гаҗәпләнәсең. Зур иркен спортзал, кул эшләре өчен остаханә, мунча, иркен йокы бүлмәләре... Җинаять кылган яшүсмерләр башка яшьтәшләреннән ким булмасын өчен барысы да бар.   “Кешечә яшисем килә”   Мәктәпкә күбрәк әти-әнисе эчкече, авыр хәлдә яшәүче балалар эләгә. Гадәттә, суд карары нигезендә, монда өч елга җибәрәләр. Теләге булган бала, гариза язып, бирегә укырга, яшәргә кала ала. Андыйлар да шактый икән.    Мәктәпнең социаль мәсьәләләр буенча директор урынбасары Илсөяр Бахасова белән дәрескә кереп укучылар белән танышып йөрдек. Төрле йөзләр бар: усал карашлар да, шат елмаюлы, балкып торган күзләр дә...    11нче сыйныфта укучы Ленар Кузьминга 17 яшь. Ноябрь аенда биредә яши башлавына өч ел  була икән, димәк, тиздән аның “срогы тула”. Яшүсмер үзе турында менә нәрсәләр сөйләде:   – 11нче сыйныфны монда укып бетерәм, гариза язып, тагын 7 айга калырга телим. Беррәттән машина йөртү таныклыгына да укытачаклар. Көзгә училищега кереп, автомеханик һөнәрен үзләштерергә уйлыйм. Армиягә барып кайтканнан соң эшкә урнашып, кешечә яшисем килә.   – Ни өчен бу мәктәпкә җибәрделәр сине, нәрсә эшләдең?   – Урлашканым өчен...   – Нәрсә урладың?   – Бер тапкыр кибеттән сок белән печенье алып курткага яшергән идем, тоттылар. Полициягә хәбәр иттеләр. Икенче юлы кибеттә бер апаның сумкасыннан акча алдым, күрделәр дә тагын полициягә хәбәр иттеләр. Аннан миңа суд булды, монда җибәрделәр.    – Әти-әниең исән-саумы, күрешәсезме?   – Исән-сау, күрешәбез. Мәктәпкә дә киләләр, мин дә өйгә кайткалыйм. Сеңлем, энем бар, Казанда яшиләр.   Ленарны укытучысы Вера Назимкина бик мактады. “Тырыш, тәртипле укучы, аның якты киләчәгенә ышанам”, – диде.    Ана сөте белән кермәсә...   Берничә ел элек биредә көчләү, хәтта кеше үтергән өчен суд юлына баскан укучылары да булган. Алар инде “срокларын тутырып” өйләренә таралышкан. Ана сөте белән кермәсә, тана сөте белән керми дигәндәй, мәктәпне тәмамлаучылар арасында бүген төрмәдә утыручылар да бар икән.   10 нчы сыйныф укучылары Вадим, Дима, Андрей да караклык өчен бирегә эләккәннәр. Андрей Казанның Киров районында әбисе белән яшәгән, әти-әнисе вафат. Үсмер малай, үзеннән зуррак ир-егетләргә ияреп кибет баскан. Мәктәптән дә еш кача торган булган. Андрей янына 70 яшьлек әбисе атна саен диярлек килә икән.   Андрейдан аермалы буларак, Вадимның әти-әнисе исән-сау, очрашып-күрешеп торалар.Үсмер егет үткәнен яшерми:   – Урамга чыккач, анда-монда сугылып йөреп, кызык эзли идем. Башкалардан аерылып торасым килде. Үзем шикелле “кызык эзләүче” малайлар белән дуслаштым. Төрле тәртипсезлекләр эшләдек. Вак-төяк урлау, сугышу. Берничә тапкыр кисәтү алганнан соң суд булды, мине монда җибәрделәр. Ике ел булды инде, җәйгә өйгә кайтам. Кайтасым, туганнарны, дусларны күрәсем килә.   “Бу балаларның күбесенең әти-әнисе эчкече, – ди директор урынбасары Илсөяр Бахасова. – Тик алар берсе дә бу хакта әйтми. Бала күңеле, нишләтәсең. Нинди генә булсалар да, әти-әниләре алар өчен иң яхшысы. Бервакыт бер малайны китерделәр. Бөтен башы җәрәхәт. Баксаң, исерек әнисе тәмәке төпчеген улының башына бастыра торган булган. Шул малай барыбер әнисенә сагыну тулы хатлар яза иде”.   Белгеч фикере   “Шулай тиеш, дип кабул итәләр”   Дмитрий Кладов, мәктәп директоры:    – 10-12 яшьлек бала ак белән караны аера белми бит. Әти-әнисе көне-төне эчеп ятса, гаиләдә яхшы сүз ишетмәсә, ул ялгызы кала. Яшьтәшләрендә телефон, велосипед күреп кызыга һәм, нәрсә эшләгәнен аңлап та бетермичә, урлау юлына баса. Бездә велосипед урлаганы өчен суд юлына баскан үсмерләр дә күп.    Монда килгәндә кайберләре укый-яза да белми. Ә сөйләм телләре... ике сүз саен сүгенү. Һәм иң кызганычы – алар моны шулай тиеш дип кабул итә, чөнки гаиләсендә әти-әнисе алар белән шул телдә генә аралашкан.    Сирәк булса да хәлле, төпле гаиләдән булган балалар да бирегә эләгә. Мондый очракларда, гадәттә, әти-әни баласына игътибар биреп җиткермәгән була. Алар көне буе эштә, бала урамга тартыла. Ә урам тәрбиясе юньлегә илтми.    Саннар   * Россия буенча яшүсмерләр өчен махсус мәктәп, колонияләрдән чыккан балаларның 80 процентка якыны вакыт узгач яңадан төрмәгә эләгә. Татарстанда әлеге күрсәткеч 20-30 процентны тәшкил итә. * ТР Эчке эшләр министрлыгы мәгълүматларына караганда, 2013 елда 1700гә якын яшүсмер спиртлы эчемлекләр кулланган өчен профилактик исәпкә алынган. Республика буенча, 4421 авыр хәлдә яшәүче бала ачыкланган һәм тәртипсез тормыш рәвеше алып баручы 4090 ата-ана исәпкә куелган. * АКШта авыр холыклы яшүсмерләр өчен түләүле махсус мәктәпләр бар. Биредә баласын бер ай яшәтү өчен ата-ана 1-5 мең доллар акча түли. Түләүсез махсус мәктәпләр дә бар. Тик биредә шартлар мәктәпне түгел, ә чып-чын төрмәне хәтерләтә.   Руфия РӘХМӘТУЛЛИНА 10 | (полный текст новости)

  • 2014-10-22 10:17 Ана капиталы турында 3 сорау
    22.10.2014 Җәмгыять Ана капиталы бетә диләр, бу дөресме? Капиталны түләүле түгәрәкләргә дә кулланырга буламы? Ничә сум һәм нинди сроклар? Ана капиталы бетә, диләр? Күптән түгел Россиянең икътисади үсеш  министры ана капиталы программасы балалар санын арттырмый, бәлки аны туктатырга вакыттыр, дигән мөрәҗәгать белән чыккан иде. Шул рәвешле дәүләт бюджетындагы 300 миллиардка якын сумны янда калдырырга була дип анализлаган иде ул. Министрның бу фикереннән соң, ана капиталының киләчәге турындагы имеш-мимешләр тагын да көчәйде. Кыскасы, бу мәсьәләне җитәкчеләр игътибарсыз калдырмаган. Россия премьер-министрының матбугат сәркатибе Наталья Тимакова белдерүенчә, премьер-министр программаны хәзер туктату вакытсыз һәм сәбәпсез дип саный. Һич югы программа 2016 елның ахырына кадәр гамәлдә булачак, ди. Ә аннары нәрсә көтә, бер Ходай белсен. Социаль өлкә ана капиталын саклап калырга тырышса, финанс өлкәсендәгеләр  анализларга, бу мәсьәләдә үзгәрешләр кертергә кирәк дип исәпли бугай.   Капиталны түләүле түгәрәкләргә дә кулланырга буламы?   Россия Федерациясе хөкүмәте ана капиталын куллану турындагы кагыйдәләргә үзгәрешләр кертте. Акчаны дәүләт аккредитациясе булган мәгариф программалары буенча күрсәтелә торган махсус хезмәтләргә файдаланырга да була. Баланың бакчага йөрүен дә ана капиталы белән түләргә мөмкин. Бу шарт мәктәпкәчә белем бирү учреждениесе белән төзелгән килешүдә искәртелгән булырга тиеш. Ә менә өстәмә белем алган өчен, шул исәптән түләүле түгәрәкләргә дә ана капиталын кулланып булмый, диделәр Татарстанның Пенсия фондында.   Моннан тыш, ана капиталын торак шартларын яхшыртуга, фатир алу өчен алынган кредитны капларга, әнинең булачак пенсиясенә өстәмә рәвешендә кулланырга була.   Ничә, кайчан?   Россиянең Татарстан буенча Пенсия фондына ана капиталына 165 меңләп гаиләдән гариза кабул ителгән. Ана капиталына ия булу өчен икенче баланың 2016 елның 31 декабренә кадәр туган яки уллыкка (кызлыкка) алынган булуы мөһим. Ана капиталын куллану вакыты исә чикләнмәгән.   – Ана капиталы сертификатын алган гаиләләргә аны тиз арада кулланырга ашыкмасыннар иде дип киңәш итәм, ана капиталы суммасы ел саен индексацияләнә. 2007 елда ул 250 мең булса, 2014 елда 430 меңгә кадәр җитте, – ди Татарстан буенча  Пенсия фонды бүлеге җитәкчесе Марсель Имамов.   Алдагы елларда сертификат алып, аны кулланмаган булсагыз, быел ул 429 409 сумны тәшкил итә.   Эльвира МОЗАФФАР | (полный текст новости)

  • 2014-10-22 10:17 “Музыкаль каймак”ка 10 яшь! 480 атна! 7 200 музыкаль композиция!
    22.10.2014 Шоу-бизнес “Музыкаль каймак” хит-парады сезне 31 октябрь 18:30 сәгатьтә Филармониягә “тәмле” концертка чакыра! Радиодан ишетү кызык, телевизордан карау тагын да күңеллерәк. Ә сәхнәдәге хәлләрне тамаша залыннан күзәтү - монысы бик шәп! Нәкъ менә “Музыкаль каймак” тапшыруы турында килеп чыкты бу. Аны “ТНВ” һәм “TMTV” каналыннан карап була, “Татар радиосы”ннан тыңларга мөмкин. Инде туган көне уңаеннан тапшыруны әзерләүчеләр “Музыкаль каймак”ны грандиоз концерт программасы итеп әзерли. Тапшыруга 10 яшь! Әлеге уңайдан 31 октябрьдә “Филармония” концерт залынды хит-парадлар җиңүчеләре - елның иң шәп 15 җырчысы җырлаячак. Ә ул кичтәге хит-парадта кем җиңеп чыгар, монысын инде бары тик сез генә хәл итәчәксез - алкышлар белән, әлбәттә.   Ун елда 480 атна бар дип санасак, шушы вакыт аралыгында 7 200 музыкаль композиция иң-иң исеменә лаек булган. Димәк тамашачылар һәр атнада бер җырчыны сөендереп торган. Менә бит нинди изге эштә катнаша безнең яраткан тамашачыларыбыз.   Тугры тамашачыларыбыз тапшырудагы үзгәрешләрнедә игътибар белән  күзәтеп баргандыр. Хәтерләсәгез, ул “Кәеф ничек?” дип тә  аталып алды. Ә инде йөзәрләгән җырчылар арасыннан атна саен унбиш иң-иңен сайлап алган тапшыруны каймак сүзе белән бәйләмичә берничек тә булмый: бары тик иң яхшыларын гына - каймагын гына җыеп, сөзеп-сөзеп алалар бит! Тапшыруның алып баручылары да алмашынып торды. Бүген исә матур җырларны, шул исәптән өр-яңа премьераларны тәкъдим итү белән бергә, җырчылар турында күп кенә кызыклы мәгълүматлар белән баетучылар: Гөлназ Сәфәрова, Ранил Нуриев, Айсылу Лерон һәм Айваз Садыров.   Сер капчыгын чишеп, концертта катнашучы кайбер җырчыларны атап үтәбез: Рөстәм Асаев, Мөнир Рахмаев, Иркә, Ландыш Нигъмәтҗанова, Илдар Әхмәтов, Дилә Нигъмәтуллина, Илнар Сәйфиев, Ришат Фазлыйәхмәтов һәм башка җырчыларыбыз.   Димәк, 31 октябрь 18:30 сәгатьтә Филармониядә очрашканчыга кадәр!     Белешмәләр өчен телефон: 297-43-77.   Билетларны Филормония  кассасында, https://www.kassir.ru, http://www.concert.ru сайтларыннан алып була.       | (полный текст новости)

  • 2014-10-22 10:17 Татарстан территориясендә аномаль салкын һава торышы көтелә
    22.10.2014 Экология 23-25 октябьдә республика буенча һава температурасы 4-10 градус салкын тәшкил итәчәк 23-27 октябрьдә Татарстан Республикасы территориясендә аномаль салкын һава торышы, температура 7-10 градус салкын булуы көтелә. Бу хакта ТР Гидрометеорология һәм әйләнә-тирә мохитне күзәтү идарәсе хәбәр итә. 23-25 октябрьдә республика территориясендә кар явачак. Урыны белән буран булуы ихтимал, төньяк-көнбатыштан 13-18 м/с тизлектә җил. Төнлә 6-11 градус салкын, аязганда 15 градуска кадәр, 25 октябрьдә хәтта 18 градуска кадәр салкын булырга мөмкин. Көндез температура 4-10 градус салкын, юлларда - бозлавык.   26-27 октябрьдә республика территориясендә аномаль салкын һава саклана, явым-төшем көтелми. | 22.10.2014 (полный текст новости)

  • 2014-10-22 10:17 Кар чистартучы машина йөртүчесе Внуковода һәлакәт турында сөйләде
    22.10.2014 Җәмгыять Внуково һава аланында булган очкыч казасында гаепләнгән кар чистартучы машинада эшләгән кеше Тикшерү комитеты сорауларына җавап биреп, очкыч юлына очраклы рәвештә ялгыш чыкканын белдерде. Якын килүче очкычны ул машина тавышы һәм карыңгы булуы сәбәпле ишетмәгән һәм күрмәгән. Машина йөртүчесе 60 яшьлек Владимир Мартыненко кичә кулга алынды. Ул Внуково һава аланында 10 ел эшләгән. Тикшерү комитеты Мартыненко "эш вакытында исерек иде", дип белдерде. Адвокаты аның йөрәге авыруы сәбәпле бөтенләй эчмәгәнен әйтте. Хезмәткәрнең аек булуын һава аланы табиблары да раслады. Мартыненко үз гаебен танымый. Иртәгә мәхкәмә утырышында аңа гаепләү белдереләчәк.   Казаны тикшерү өчен җинаять эше ачылды. Һәлакәтнең сәбәпләре шулай ук очучылар, диспетчерлар хатасы һәм начар һава шартлары да була ала.   Тикшерүне 2010 елда Смоленски янында казага очраган Лех Качиньский утырган очкыч һәлакәтен тикшергән  Михаил Гуревич алып бара.   Лех Качинскийның туганы Ярослав Качинский Дәүләтара авиация комитетының тикшерү нәтиҗәләрен кире кагып, "бер яклы һәм дәлилләнмәгән" һәм "Польшаны мыскыл итү" дип бәяләгән иде.   Смоленски янындагы казада ул вакыттагы президент Лех Качиньский җитәкчелегендә рәсми төркемнең барсы да – 96 кеше үлде. Алар Катыньга матәм чараларына юл алган иде. | 22.10.2014 (полный текст новости)

  • 2014-10-22 10:17 Татарстаннан киткән соңгы төркем хаҗдан кайтты (ВИДЕО)
    22.10.2014 Дин Казан халыкара һава аланына дүшәмбе төштән соң Татарстаннан киткән соңгы хаҗилар төркеме кайтып төште. Туганнары, республиканың диния нәзарәте вәкилләре аларны махсус бүләкләр әзерләп көтеп торды. Без җибәргән хаҗилар барысы да исән-сау кайтты, диде диния нәзарәтенең матбугат үзәге җитәкчесе Әхмәт Халиков. Татарстанның диния нәзарәте җыеп җибәргән хаҗиларның 220ләп кешедән торган соңгы төркеме Казанга көндезге икедә туры Мәдинә шәһәреннән кайтып төште. Һава аланында гадәти көнгә караганда кеше күп иде. Туганнары, дуслары чәчәкләр белән, нәзарәт вәкилләре Согуд Гарәбстаныннан кайткан сәфәрчеләрне махсус пакетларда бүләкләр әзерләп каршы алды. "Аллага шөкер, моңарчы да хаҗилар исән-сау кайтты. Болар инде соңгы төркем. Кайтып төшеп тикшерү үтүгә һәркайсына бүләк бирдек, стена сәгате, чынаяк, быел хаҗ кылган вакытларда төшерелгән фото-видео сүрәтләр, хаҗ фильмнары тапшырылды.   Быел меңнән артык кеше безнең аша изге сәфәргә барды. Нәрсә үзенчәлекле булды дисәк, президентыбыз Рөстәм Миңнеханов, хөкүмәтебез ярдәме белән сәламәтлек министрлыгы аша хаҗилар янында йөрергә 15 табип бирелде. 700 меңгә якын дарулар, медицина кирәк-яраклары алып барылды", диде изге сәфәрдән кайтучыларны һава аланында каршы алучыларның әйдаманы, Татарстанның диния нәзарәте вәкиле Габдулла хәзрәт Галиев.   Очкычтан төшеп, документларны тикшергәннән соң, хаҗиларны махсус җайланма аша үткәреп, читтән чир ияртмәгәннәрме дип тикшереп чыгардылар. Изге сәфәрдән кайтучылар өчен бу сынаулар инде берни түгел иде, чөнки төп хаҗ гамәлен алар үзләре, гаиләләре өчен җиренә җиткереп башкарып кайта алганнар. Күбесенең тизрәк туганнары белән өенә кайтып җылы аш ашыйсы, йоклыйсы килде. 20дән артык көн Согуд Гарәбстаннында булган хаҗиларның кайберләре тән авырлыкларын да киметергә өлгергән иде.    Русиянең кайбер мәгълүмат чараларында Татарстаннан киткән өлкән яшьтәге бер кешенең Согуд Горәбстанында вафат булганы хәбәр ителгән иде. Әлеге мәгълүматны тикшерер өчен без республиканың диния нәзарәте кул астындагы хаҗ идарәсенә һәм мөфтиятнең матбугат хезмәтен шалтыраттык. Алар Татарстаннан туплап, оештырып җибәргән 1800ләп кешенең барсының да исән-сау кайтуын әйтте. Казаннан киткән хаҗилар да кайтмый калган кешеләр турында ишетмәгәннәр.    Рөстәм ИСХАКЫЙ | 22.10.2014 (полный текст новости)

  • 2014-10-22 10:17 Айгөл Бариева, Лилия Муллагалиева, Рәсим Низамов, Азат Фазлыев спектакль куя (ФОТО)
    22.10.2014 Шоу-бизнес “Ашыгыгыз! Килегез! Эчегез катканчы көлегез! Әле беркайда да булмаган, беркем дә күрмәгән тамаша! Спектакльдә уйнаган эстрада артистларын күрегез” - дигән афишада Айгөл Бариева, Лилия Муллагалиева, Рәсим Низамов, Азат Фазлыевларны күрергә мөмкин. Бу ни бу?! Раушан Шәрифнең махсус алар өчен язылган “Мәхәббәт, кәҗә һәм башкалар...” спектакленең старт алуы дигән сүз түгелме?! Нәкъ тә шулай. Әлеге спектакльгә әзерлек алты ай буе барган. Җырчылардан кала, баянчы, яшь башкаручылар Илдар Ахмадуллин, Фәнил Мөбәрәкҗанов һәм бүгенге көндә Казан дәүләт мәдәният һәм сәнгать университетында белем алучы студент кызлар – Индира Гайфуллина, Гүзәлия Хөснетдинова кебек талантлы шәхесләр дә бар.   - Без бер биш еллап җырчы дустым Лилия Муллагалиева белән бергә эшләп киләбез. Гаилә дуслары да дип әйтергә кирәктер. Шулай ук биш ел элек безнең Лилия Муллагалиева, Рәсим Низамов, Азат Фазлыев һәм миннән торган бер команда оешты. Бергә концертлар куярга туры килде. Берсендә шулай бер дә көтмәгәндә спектакль кую идеясе уянды. Язучы Раушан Шәрифкә мөрәҗәгать итеп, ул һәрберебезнең холкына туры килгән җырлы-биюле спектакль язып бирде. Язып кына түгел, әлеге спектакльнең режиссеры да булды, - дип сөйләде Айгөл Бариева.   Әйтергә кирәк, алда әйтеп узган барлык җырчыларның кинода төшү тәҗрибәсе бар. Ә шулай да кинога төшү белән сәхнәдә спектакль куюны тагын да авыррак дип искәртте алар. Кинода өлешләп-өлешләп төшерсәләр, спектакль башыннан ахырына кадәр уйнарга, анда “яшәргә” кирәк. Театр артистларының эше никадәр авыр икәнлеген дә ассызыклап үттеләр.   Әйтеп узганымча, әлеге спектакльгә әзерлек бик тыгыз барган. Репетицияләргә йөрү дә алты айга сузылган. Ике атнасында алар бары рольләрне уку өстендә шөгыльләнеп, аннары төп уйнауга күчкәннәр. Репетицияләрне Казанның Халыклар дуслыгы йортында уздырганнар. Артистларның берьюлы җыела алмавы бераз авырлыклар китереп тудырган. Кемнеңдер концерт, кемнеңдер банкет, ә кемнеңдер бөтенләй башка эшләре “комачаулаган”. Шулай булуга карамастан, артист халкы җәй айларында ял иткән арада, көн саен диярлек репетицияләргә заводка эшкә килгән сыман йөргән. Завод дигәнен артистлар үзләре шаяртып сөйлиләр. Шулай ук артистларга махсус бию элементлары да өйрәнергә туры килгән. Аның өчен алар махсус биючене чакыртканнар. Бер атналары бары бию элементларына гына киткән.    Әлеге тамаша бары спектакльдән генә тора. Җырлы-биюле комедия дип әйтергә кирәктер. Монда концертның әсәре дә юк. Бары үз рольләрен башкаручы сәхнә артистларын гына күреп булачак. Инде спектакль үзенең стартын башлап җибәргән. Беренче көн Саба районының Иләбәр авылында куйган булсалар, икенчесе Арча районының Мүлмә авылында тамаша кылганнар. Быелгы сезоннарын артистлар “Мәхәббәт, кәҗә һәм башкалар...” спектакле белән йөреп чыгарга тора. Иҗат графигына Татарстан һәм чит төбәкләр дә кергән.   - Без - эстрада артистлары. Театр артистлары түгел. Шуңа күрә монда бераз җаваплылык та, шикләнү дә булды. Беренчедән, тамашачы өчен бу яңалык. Дөресен генә әйткәндә, бүгенге көндә тамашачыга нәрсә кирәклеген аңлап та бетереп булмый. Гел концерттан гына торган тамашадан тамашачы арды булса кирәк. Шушы якны да күздә тотып, спектакльгә алындык без. Тамашачы һәрвакыт яңалык көтә. Монда җыр да, тамаша да, мәзәк тә, бию дә бар. Ролемне башкаруымнан бик канәгать. Текстны өйрәнгәндә бераз авырлыклар булды анысы. Әмма сәхнәгә чыгып, уйный башлагач, шунда яшәгән кебек булдым, - дип уртаклашты Рәсим Низамов.     1     2     3     4     5      6     7     8     9     10     11     12     13  Эльза ГАЗИЗОВА --- | 22.10.2014 (полный текст новости)

  • 2014-10-22 05:24 XV “Татар Җыры” фестивале: Кайчан? Кайда? Кем белән? (ФОТО)
    21.10.2014 Шоу-бизнес Кунакчыл Казаныбызда ел вакыйгасы - 20 декабрьдә “Пирамида” мәдәни күңел ачу үзәге сәхнәсендә XV “Татар Җыры” фестивале! Әйе, быел фестивальнең юбилей елы. Әлеге чара Казан өчен генә түгел, ә күрше республикалардагы, хәтта Россия күләмендәге иҗат дөньясында кайнаучылар өчен дә көтеп алынган бәйрәм, тантана. Чөнки Фестивальгә ел саен Россиянең төрле төбәкләреннән, хәтта чит илләрдән дә татар эстрадасына, моңлы җырларыбызга мөкиббән тамашачы җыела. Аларны башкалабызга татар җыры тарта, барысын да фестиваль, музыка берләштерә. Әйтергә кирәк: тәүге башлангычыннан ук “Татар Җыры” фестивале мондый чараның заманча татар эстрадасы үсеше өчен бик мөһим булуын күрсәтте.    “Быел эстрада җырын яратучылар фестивальнең унбиш еллык тарихында хит булып, бүгенгәчә халык тарафыннан яратып тыңланган җырлар урын алачак. Күңелле көтелмәгән бүләкләр әзерлщнщ. Тамашачылар искитмәле чыгышларны күрәчәк, күз явын алырлык, үзенчәлекле сәхнә бизәлеше - бары иң яхшылары гына елга бер генә тапкыр “Татар Җыры” фестивале сәхнәсендә булыр дип көтелә!” – дип ышандыра быелгы фестиваленең режиссеры - “Шум” бию театрының сәнгать җитәкчесе Ирина Алешина (югарыдагы фотода).   Ирина моңарчы “Барс-Медиа” инновацион-эшлекле үзәге белән бию төркеме җитәкчесе буларак шактый хезмәттәшлек алып барган. “Барс”лылар оештырган күп кенә концерт-тамашаларда җырчыларның чыгышларын бию белән баетучы, бизәүче ул.   Фестиваль концертының кайбер серләрен белер өчен Ирина ханым белән әңгәмә кордык.    - Ирина, Сез беренче тапкыр «Татар Җыры» фестивалендә режиссер буларак чыгыш ясыйсыз. Сайлап алу ничек булды: үзегезне тәкъдим иттегезме? Әллә инде фестивальне ошетыручыларга сез башкарып чыккан проектлар мәгълүм идеме?   - Быелгы фестивальнең режиссеры булып билгеләнүемнең сәбәбе “Татар Җыры-2013”тә мин куйган номерларның оештыручыларга охшавыннан дип аңлыйм.    Шулай ук “Барс-Медиа” үзәге хезмәткәрләренә мин режиссер булган башка чараларга да күзәтү ясаган.   “Татар Җыры”нда эшләү мөмкинлеге - минем өчен бик сөенечле вакыйга булды. Эстрада сәнгатенең иң дәрәҗәле, иң модалы проетында күптән эшлисем килгән иде. Әлеге фестивальне тормышка ашыру вакытны күп алса да, бу иҗади процесс миңа бик нык ошый.    - Җырчыларга бию кую өчен татар эстрадасына гашыйк булу, җырны-моңны ярату кирәк бит!   - Казанга 1996 елда килдем. Шуннан бирле мин татар мәдәнияте белән кызыксынам. Татар эстрадасы белән якыннан ун ел элек таныша башладым. Татар эстрадасы йолдызлары белән эшләү бик күңелле, рәхәт.    - Быелгы “Татар Җыпы” унбишенче тапкыр уза. Быел – юбилей елы. Тамашачыларга нинди яңалык көтәргә? Серләрне азрак ачмассызмы?   - Төп игътибар быел иң яхшы унбиш җырга юнәләчәк. Әлбәттә, халык тарафыннан сайланган, яратылган җырлар турында сүз бара. Аларның кайберләре республикабыздан читтән дә мәгълүм.    Ә тамашаның бизәлешенә килгәндә, без көчебездән килгәнчә тамашачыларны шаккатырырга, куандырырга тырышабыз. Әллә концертның бизәлешендәге кайбер өлешләрне һаман да уйлыйбыз, тулыландырабыз. Шунысын төгәл әйтә алам: бу иң заманча, иң матур бизәлеше тамаша булачак.    - Милли музыка көндәшлеккә сәләтле түгел, ул замана шоу-бизнесына яраклаша алмый дигән фикерләр дә ишетергә туры килә. Сезнең фикерегезчә бу сүзләрдә хаклык бармы?   - Ә нәрсәгә мин бу фикергә каршы чыгып, аны кире кагарга, кешене киресенчә уйларга күндерергә тиеш соң? Андыйларга бер генә сүз әйтәм: “Татар Җыры” фестиваленә килсеннәр һәм үз күзләре белән милли музыканың шоуга лаек булуын күреп китсеннәр.    - Уңышлар сезгә, Ирина ханым!    Сүз уңаеннан, гала-концертта башкарылачак халык үзе тавыш бирү юлы белән сайлый. Тавыш бирүне оештыру, үткәрү кагыйдәләре, вакыты һәм тавыш бирүнең нәтиҗәләре, урыны турындагы мәгълүматны http://tatargiri.ru/ сайтыннан белә аласыз. Тавыш бирүдә катнашучы һәр җырга тәртип номеры куелган. Аның белән дә сайтта “Тавыш бирү” бүлегеннән танышып була. Татарстан республикасы буенча теләсә-кайсы оператордан sms-хәбәр җибәрү бәясе (НДСны исәпкә алмыйча) 15 сум. Тамашачылар фикеренчә лаеклы җырчыларны “Алтын Барс” сыны белән бүләкләячәкләр.    Партнерлар: ААЖ «Татнефть», ЖЧЖ «Камкомбанк», «Иль де Ботэ» парфюмерия һәм косметика челтәре, ITEC-Kazan чит илләрдә белем алу.      1     2     3     4     5     6     7     8     9     10 | (полный текст новости)

  • 2014-10-22 05:24 Внуковода самолет бәрелгән кардан чистарту машинасының йөртүчесе исерек булган
    21.10.2014 Фаҗига Якынча мәгълүматларга караганда, Внуково аэропортында самолет килеп бәрелгән кардан чистарту машинасының йөртүчесе аек булмаган, дип хәбәр итә “Интерфакс” Россия Тикшерү комитетының рәсми вәкиле Владимир Маркин сүзләренә сылтама белән. Искәртеп узабыз, сишәмбегә каршы төндә Внуково аэропортында шәхси самолет кардан чистарту машинасы белән бәрелешкән. Һәлакәт нәтиҗәсендә Total нефть компаниясе җитәкчесе Кристоф де Маржери, пилотлар һәм стюардесса үлгән. “Һәлакәт килеп чыгуның төп сәбәпләре буларак, пилот хатасы, аэропорт территориясендә транспорт хәрәкәте кагыйдәләрен бозу һәм диспетчерның ялгыш гамәлләре дә карала”, - дип белдерде “Интерфакс” ка Россия Тикшерү комитетының Транспортта Мәскәү идарәсе бүлеге җитәкчесе Иван Сибул. Моннан тыш, һәлакәт килеп чыгуга начар һава шартлары да йогынты ясаган булуы мөмкин. | 21.10.2014 (полный текст новости)

  • 2014-10-22 05:24 Тарих укытучылары яңа политрук булырмы?
    21.10.2014 Мәгариф Русия мәгариф министрлыгы тарих һәм җәмгыять белеме укытучыларына БДИ кертмәкче. Русия мәгариф һәм фән министрлыгы мәктәпләрдә тарих һәм җәмгыять белеме укытучыларыннан Бердәм Дәүләт Имтиханы бирдерергә җыена. Русия Думасының мәгариф комитеты рәисе урынбасары Владимир Бурматов, бүген болай да укытучылар кәгазь боткасына батканга, үзенең бу имтиханга каршы икәнлеген белдереп вицу-премьер Ольга Голодецка мөрәҗәгать итте. Бурматов сүзләренчә, бу эшне оештыру ниндидер бер хосусый ширкәткә тапшырылырга мөмкин, инде тендор игълан ителгән. БДИның төбендә укытучыларның үз эшенең остасы булу-булмауны ачыклау ятачак, ди Бурматов. Татарстанның мәгарифне үстерү институтындагы социаль һәм һуманитар фәннәр лабораториясенең өлкән методисты Илсөя Фокеева тарихчыларның инде болай да өч елга бер тапкыр аттестация үтеп торуларын һәм аның җитди сынауга караганда да катлаулырак икәнлеген белдерә. Аның өстенә хәзер тарихи-мәдәни стандартлар кертелгәнгә, укытучыларга әледән әле төрле семинарлар, укулар оештырыла.   "Безнең институтта узган ел Халыклар бердәмлеге көне уңаеннан түгәрәк өстәл үтте. Анда университет һәм безнең институт галимнәре, укытучылар катнашты. Быел шушы ук темага багышланган семинар үтәчәк. Хәзер тарихны дәүләт стандартлары нигезендә укыта башлыйбыз. Шул уңайдан Мәскәүдән методистлар күп килә. Алар укытучыларга укытуга карата булган бүгенге карашларны җиткерә. Нинди дәреслекләр булачак һәм аларның калганнардан ничек аерылачагы турында да аңлаталар", ди Фокеева.    Русиядә елдан артык бердәм тарих дәреслеге язу өчен эшләр барды. Галимнәр, җәмәгать эшлеклеләре аның милләтләрне бетерүдә чираттагы адым булачак, анда милли азчылыклар тарихына урын калмаячак, православ динен генә күтәрәчәкләр дип, бу проектка каршы булды. 2014 елның август ахырында әлеге дәреслекнең язылмаячагы, ә аның урынына тарихи-мәдәни стандартлар кертеләчәге игълан ителде.    Фокеева бүгенге көн белән чагыштырганда моннан 10-15 еллар элек тарих укытуны "ренессанс" чоры иде дип бәяли. "90 елларда республикада татары, русы, чуашы булсын, укытучылар туган як тарихы белән нык кызыксынып киткән иде. Татарстан тарихына сәгатьләр бирергә дә мөмкинлек булды. Хәзер исә, аерым сәгатьләр бирү бөтенләй мөмкин түгел", ди ул. Аның фикеренчә, хәзер Русия тарихы гына өстенлектә.   Фокеева хәзер укытканда өстән булган күрсәтмәдән читкә чыкмауларын әйтә. "Безнең караш алдагыча, аның турында укытучылар белән дә сөйләшәбез. Гомум тарих керә, аның сәгатьләре азрак. Ул нигез сыманрак булып тора. Аннары Русия тарихы керә, ә Татарстан тарихы исә, Русия тарихын белүгә нигезләнә. Бездә күрсәтмә шулайрак", ди Фокеева.      Галим Дамир Исхаков, БДИ кертелә калса, Советлар берлеге чорына кире кайту булачак һәм ике төрле фикерне балаларга төрле юллар белән җиткерүгә этәрәчәк, дип белдерә.   "Бу, чынлыкта, яңа әйбер түгел. Советлар чорында моңа ошаган әйберләр, дәрескә әзерләнгәндә төзегән конспектларыңны килеп тикшерүләр, дәрескә кереп тыңлап утырулар бар иде. Минемчә, бу шуның бер дәвамы гына. Бу имтихан кертелсә, тагын Советлар заманындагы кебек ике төрле фикерләүгә китерәчәк. Әгәр укытучыдан имтихан алып, аларның фикерләрен белә башласалар, укытучы моңа яраклашып, кирәк булган әйберне генә сөйләргә мөмкин. Әмма дәрестә башка әйберне дә сөйләргә була бит. Дәрестә булмаса балаларга тәнәфес вакытында сөйләргә мөмкин. Бу имтихан кертелә калса, көтелгән нәтиҗә бирмәячәк дип уйлыйм мин", ди Дамир Исхаков.   Тарихчы галим Фәйзелхак Ислаев та укытудагы бу үзгәрешләрне Сталинның эшен яңача дәвам итү буларак бәяли.    "Безнең илдә өйрәнгәннәр бит инде, барсы да контроль астында булырга тиеш, шул исәптән тарих дәреслеге дә. Мин боларны Сталинның эшен икенче формада гына дәвам итү дип уйлыйм. Элек КПСС тарихының кыска курсы язылган булса, хәзер менә тарихи-мәдәни стандартлар керә, барсын да бер калыпка салырга уйлыйлар. Моның төбендә чикләүләр һәм Русия тарихында булган иң мөһим вакыйгаларны дәүләт күзлегеннән генә чыгып дөрес итеп комментар бирдерү ята", ди Ислаев.     Наил АЛАН | 21.10.2014 (полный текст новости)

  • 2014-10-22 05:24 Икенче хатын алуыңны беренче хатыныңа әйтергәме - Камил Сәмигуллин аңлатмасы (ВИДЕО)
    21.10.2014 Дин Билгеле булганча, Ислам динендә ир-атка берничә хатын белән гаилә корырга мөмкин. Әмма бу тәртип күп кенә сораулар тудыра. Мәсәлән, мөселман ир-ат икенче хатынга өйләнергә теләвен беренче хатынына әйтеп торырга тиешме? Әлеге четрекле сорауга Islam Today порталына Татарстан мөфтие Камил хәзрәт Сәмигуллин аңлатма биргән.             --- --- | 21.10.2014 (полный текст новости)

  • 2014-10-22 05:24 "Бас, кызым, Әпипә, яптырный!" - дәүләт сайтыннан бәхәсле МУЛЬТФИЛЬМ
    21.10.2014 Юмор "Татмедиа" ширкәтенә кергән "События" порталы үзенчәлекле мультфильм тәкъдим итте. Аны FILMFAY студиясе эшләгән. Сюжет буенча герой актуаль яңалыкларны барлый. Берзаман чәк-чәк кабып карый да, диваналана башлый. Социаль челтәрләрдә утыручылар нәкъ менә шул мизгел буенча бәхәскә керде. Берәүләр фикеренчә, бу кызыклы шаяру. Икенчеләрнең бу мультфильм косасын китергән. Һәрхәлдә, вирус ролен бу видео бик яхшы үтәде. Аның турында сөйлиләр, язалар, бәхәсләшәләр. Вакытыгыз тар булса, мульфильмны 1 минут та 35 секундтан карагыз. Ә сез ничек уйлыйсыз, мультфильмдагы шаяру урынлымы, әллә адәм срамымы?   --- --- | 21.10.2014 (полный текст новости)

  • 2014-10-21 12:52 Күзгә төтен җибәрү
    21.10.2014 Авыл Өстәгеләр җае чыккан саен авыл хуҗалыгына дәүләт ярдәменең арта баруы турында искә төшереп үтәргә тырыша. Эшкәртелә торган җир мәйданына яки сатылган сөт күләменә карап субсидия, техника яки нәселле терлеккә дотация бирү, банктан кредит алсаң, процент ставкаларын кайтару һ.б... Эре инвесторларга гына түгел, крестьян-фермер һәм шәхси хуҗалыкларга да дәү­ләт ярдәме артканнан-арта, диләр. Авыл хуҗалыгын үс­терү буенча кабул ителгән утыздан артык дәүләт программасына йөзләгән миллиард сум акча бирелүен дә исәпкә алганда, авылда продукция җитештерүчеләр өс­тенә көн саен, сәгать саен акча яңгыры ява икән дип уйларга гына кала. Тик менә хуҗалыкларда булганда мондый күләмдәге дәүләт ярдәме күпләрнең төшенә дә кер­мәвенә инанасың. Авыл ху­җалыгына тиешле акча кая китә икән соң, дигән урынлы сорау туа. Язга дигәнең көзгә кала   Авыл хуҗалыгында продукция җитештерүчеләрнең дәүләт ярдәменә өметләре элек тә әллә ни зур түгел иде. Бүген дә хуҗалык җитәк­че­ләре, төп игътибарны җи­тештерелгән продукциягә тиешле бәя булмавына юнәл­тәсе иде дигән фикерне алга сөрә. Әйтик, ел буена күз текәп көткән ашлыкка бүген бәяләр шактый түбән. Арыш­ның 1 килограммын 2 сум 50 тиеннән алмакчылар. Дәүләт заказы булмагач, арадашчылар азына. Ит, сөт, яшелчә һәм башка төр продукцияләр белән дә шундый ук хәл. Нә­тиҗәдә күп хуҗалыклар яңа техника һәм техноло­гияләр кертү, җитештерүне арттыру турында түгел, ә ничек итеп очны-очка ялгап бару турында кайгыртырга мәҗ­бүр.   Ә дәүләт ярдәме? Якынча исәпләүләр аның күләме элекке елларда шактый артыг­рак булуын күрсәтә. Әйтик, элек ягулык, минераль ашлама, орлык яки башка кирәк-яраклар сатып ал­саң, дәүләт чыгым­нар­ның шак­тый өле­шен хуҗа­лыкка аерым-ае­рым кайтарган. Яр­дәм күләме гектарга 3000 сум чамасы бул­ган. Хәзер исә дәүләт ярдәме бары эшкәртелгән җир өчен калдырылгач, бу сумма гектарга 300 сумнан артмый. Күргәне­без­чә, аерма хуҗалык файдасына түгел. Чагыштыру өчен: Бөтен­дөнья Сәүдә Оешмасына кер­гән илләрдә 1 гектар сөрү җи­ренә бирелгән дәүләт ярдәме 350 евро, ягъни бездәгедән шактый артык.   Әмма ярдәмнең бу ка­дә­ресе дә хуҗалыкка барып җи­тәме-юкмы, билгесез. Ни өчен дигәндә, дәүләт ярдәме бары тик яхшы күрсәткечләр белән эшләүчеләргә генә тиеш. Ә андый хуҗалыклар юк дип әй­тер­лек дәрәҗәдә аз. Шуңа дәү­ләт ярдәменә өмет итү, бигрәк тә крестьян-фер­мер һәм шәх­си хуҗалык­лар өчен, зур сорау астында кала бирә.   Ярый, ниндидер могҗиза белән дәүләт ярдәме хуҗа­лыкка тиеш дип табылды, ди. Әмма ул акча хуҗалыкка вакытында барып җитәчәк ди­гән сүз түгел әле. Язгы чәчүгә тиешле ярдәм көзге кыр эш­ләре башланганчы алынса да, рәхмәт әйтәсе генә кала.   Качышлы уйнау кирәк түгел   Авыл хуҗалыгына дәүләт ярдәменең иң зур өлеше банк­лардан алынган кредит бурычларын кайтаруга юнәл­дерелә. Татарстанда да бу сум­ма миллиардларча сум бе­лән исәпләнә. Ил буенча исә авыл хуҗалыгының банк­лар­га бурычы берничә трил­лион сумнан арта, диләр. Кыс­касы, авыл хуҗалыгында берничә ел буена бернинди чыгымнарсыз продукция җи­теш­тереп сатсаң да, әлеге бурычлардан котылырлык тү­гел.   Иң аянычы, зур процентлар белән алынган мондый кредитлар авыл хуҗалыгына бернинди җиңеллек алып килми. Киресенчә, ничәдер еллар элек дөньяның әллә кайсы почмагыннан берсен-берсен әллә ничәшәр йөз меңгә алып кайткан нәселле сыерлар кайсы безнең та­бигатькә, кайсы тәрбиягә ярак­лаша алмый җан тәслим кылды. Хәзер инде нәселле сыер да, акча да юк.   Бары тик банкларга бурыч кына калды   Әйтергә кирәк, банклардан алынган ул кредитлар да җиңел генә эшләнгән эш булмагандыр. Моның өчен тонналаган кәгазь язылган, экспертлар, белгечләр, җаваплы җитәкчеләр тарафыннан имзаланган. Тик менә аларның берсе генә дә үз имзасы өчен җавап биргән юк. Бусы – бер. Икенчесе – әлеге хәлләрдән тиешле сабак алынганмы? Юктыр. Шуңа охшаш хәлләр­нең әле дә кабатланып торуын күздә тотып әйтүем. Банклардан кредит алыр өчен бүген дә меңләгән төрле кәгазь языла, бизнес-планнар эш­ләнә. Кемгә кирәк икән алар? Ягъни күпертелгән күр­сәт­кечләр, кабартылган саннар? Безнең илдә авыл хуҗа­лыгында киләсе елда нинди бәя буласын бер Ходай гына белә бит югыйсә. Россиядә җитештерүче белән банклар арасындагы мондый “качышлы” уйнауга чик куярга күп­тән вакыттыр бит инде. Югый­сә авыл хуҗалыгын тор­ган саен күбрәк бурычка батыру банкларның үзләренә дә, иртәме-соңмы, “мөгезе” бе­лән кирегә әйләнеп басарга мөмкин. Дәүләт ярдәме дә банкларны баету сәясәтеннән баш тартмаса, киләчәктә авыл хуҗалыгы бу кадәрле бурыч сазлыгыннан чыга алмаячак.   Авыл хуҗалыгында әлегә әзме-күпме отышлы продукция булып сөт җитештерү тармагы калып бара. Бүген хәл аеруча өметле. Ни генә дисәк тә, сыерларның баш санын ки­метмәгән хуҗалыклар алдан күрүчәнрәк булып чыкты. Әмма авызы бер пешкән авыл кешесенең киләчәктә салкын суны да өреп кабачагын онытырга ярамый. Сөткә бәяләр белән уйнауны әйтүем. Бүген Татарстанда да сөт кабул итү бәяләре төрле хуҗалыкларда төрлечә. Биг­рәк тә шәхси хуҗа­лыкларда аерма нык си­зелә. Җәйге чорда сөт бәя­ләрендәге аерма 4-5 сумга җиткән авыллар бар. Бу кадә­ресе инде муниципаль район һәм авыл җир­леге башлыкла­рының эш­чән­леген­нән дә тора. Гомумән алганда, авылның киләчәге фермер һәм шәхси хуҗа­лыкларга нык бәйле. Ит­кә, сөткә тиешле бәя­ләр булганда, авылда мал-туар асрарга өндәп йөрисе дә юк. Әйтик, сөтнең килограммын 25 сумнан ишегалдыннан килеп алып китсәләр, акчасы озакка сузылмый гына бирел­сә, авылда сыер асраучылар саны бермә-бер артыр иде. Бүген исә авыл хуҗа­лыгына яңача эшләр өчен тарихи мөмкинлек ачыла. Чит илләрнең эмбарго дигән булып, Россиягә азык-төлек кертүне чикләү турындагы карары үзебезнең җитеш­терү­че өчен яңа мөмкин­лекләр ача. Элеккеге чордагы кебек чит илләрдән елына 45 миллиард долларлык азык-төлек сатып алганчы, акча үзебездә калса, күпкә яхшырак булыр иде. Камил СӘГЪДӘТШИН 153 | 21.10.2014 (полный текст новости)

  • 2014-10-21 12:52 Камышлы, Кләүле, Исаклы районнары имам-мөхтәсибе Габдулла хәзрәт Мөхәммәткәрим турында ике язма
    21.10.2014 Дин Камышлы, Кләүле һәм Исаклы районнары мөхтәсибе Габдулла хәзрәт МӨХӘММӘТКӘРИМнең имамлык итә башлавына шушы көннәрдә егерме ел тулып узды. Бу уңайдан аның үткән тормыш юлына күз йөртеп чыгарга кирәктер. Ник дисәгез, “Бердәмлек” редакциясендә Габдулла хәзрәтне балачагыннан ук беләбез, һәр уңышына шатланып, саллырак эшләре турында халыкка да хәбәр итеп торабыз. Бу биттәге ике материал да аңа багышлана. Рамил (туу турындагы таныклыкта язылган исеме шулай аның) әле мәктәптә укыганда ук “Камышлы хәбәрләре”, “Бердәмлек” газетасы белән хезмәттәшлек итеп, редакцияләргә кызыклы кыска хикәяләр, мәзәкләр язып тора иде. “Болганчык заманда халкыбызның күңелен күтәрү иде ниятем”, - дип әйткән иде ул.  Әйе, һичшиксез, аңарда язучылык чаткысы бар, тик талантын үстерергә, язма телен чарларга вакыты гына юктыр. Чөнки Иске Ярмәктә 90нчы елларда ачылган яңа мәчет рәисе Мирсәет Вәлиәхмәтов тәкъдиме буенча Рамил Кәримов үзенең тормышын динебез ислам белән бәйләргә ниятли һәм Гали авылы мәдрәсәсенә укырга керә. “Үз теләгем белән киттем мин анда. Мәрхүмә әбием укый торган дини китапларга балачакта ук кызыгып карый идем. Ләкин әбием миңа аларны карарга бирмәде. Адәм баласына тәһарәтсез Коръән китабына кагылырга ярамаганлыгын үскәч кенә аңладым. Ә ул вакытта әбигә нык үпкәләвемне хәтерлим. Нәкъ шул вакытта серле гарәп графикасы белән язылган, матур итеп бизәлгән китапны укырга өйрәнү теләге туды да инде”, - ди ул.   Мәдрәсәне тәмамлаган егет туган авылы Иске Ярмәккә кайтып, мәзин вазифаларын башкаруга керешә. Ләкин бу эш аңа язылмаган икән. Ярты ел да узмый, карт имам авырып китә һәм мәхәллә Габдулланы хәзрәт итеп сайлый. Унсигез яше дә тулмаган Габдулла Мөхәммәткәрим Самара өлкәсендәге 24 мәхәллә муллалары арасында иң яшь имам булып китә.   Яшьлегенә карамастан, яңа мәчетнең яңа хәзрәте эшкә җиң сызганып керешә. Ул дин гамәлләрен яхшы башкара, мәчеткә авыл картларын гына түгел, яшьләрне дә китерү өстендә бертуктаусыз эшли.    1890 елда төзелгән, ә революциядән соң мәктәп булып хезмәт иткән мәчет бинасын сүтеп, хәзерге мәчет йортына күчереп салу да җиңел эш булмаган, әлбәттә. Ләкин Габдулла Мөхәммәткәрим бу ниятендә дә берүзе калмый, теләктәшләр таба һәм тиздән элеккеге мәчет диварлары эчендә якшәмбе мәдрәсәсе эшли башлый. 2007 елдан бирле Ярмәк балалары Казанда уздырылып килүче Бөтенроссия Коръән уку, “Мин исламны өйрәнәм” бәйгеләрендә катнашалар, еш кына призлы урыннар алып кайталар. Ә теләгән кеше Казан, Уфа шәһәрләренә, Биләр, Булгар музей-тыюлыкларына барып кайта ала. Бу чаралар да имам катнашыннан һәм оештыруыннан башка үтми, әлбәттә.    Зиратны тәртиптә тотуны да үз өстенә алган ул. Халыктан акча җыеп, башта иске зиратка өстәп, яңа 5 гектар җиргә койма коела, ә тагын бер елдан соң бөтен зиратның да рәшәткәләре яңартыла, буяла. Шул ук вакытта борынгы каберлекләр корыган агачлардан, чүп-чардан арындырыла. Габдулла хәзрәт шимбә өмәләре оештырганда искеярмәклеләр үз туганнарының гына түгел, караучысыз калган каберлекләрне дә төзекләндереп торалар.   Габдулла Мөхәммәткәримнең тагын бер мавыгуы бар әле. Ул - Иске Ярмәк авылының тарихы һәм анда яшәүче кешеләрнең шәҗәрәләрен төзү. 1997 елда ук аның ярдәме белән авылның 260 еллыгына багышлап, “Иске Ярмәк авылы тарихы” дип аталган брошюра бастырылган иде. Хәзер инде аның яңа, киңәйтелгән варианты өстендә эш алып барыла. Бу китапны язуда бөтен авыл катнаша, дип әйтергә була. Чөнки имам тырышлыгы белән һәркем үз нәселен, үз шәҗәрәсен барлаган, токымдагы иң танылган шәхесләр билгеләнгән, әзер материаллар Самараның Җәмигъ мәчетендә чыгып килүче “Сәләм” газетасында хәбәрче булып эшләүче авылдашыбыз Фәрит Ширияздановка тапшырылган. Хәзер шул материалларны системага салып, бастырып чыгарырга гына кирәк. Ләкин бу бик чыгымлы һәм четерекле эшкә акча бирүче юк әлегә.    Габдулла хәзрәтнең мәчет эшләренә генә йомылып ятмавын аңладыгыз инде. Ул мәктәп, авылның Мәдәният йорты белән дә актив хезмәттәшлек итә. Мәсәлән, танылган авылдашыбыз, шагыйрь Зыя Ярмәкинең юбилей кичәсен үткәрүгә күп көч куйган. Шагыйрьнең кызы Ләбибә ханымны, оныгы профессор Искәндәр Насыйровны авылга чакырып, бик матур кичә үткәргәннәр. Шулай ук “Безнең таң” китабы авторы Халикъ Садри юбилее да зурлап уздырылган. Бу турыда, хәтерләсәгез, “Бердәмлек”тә дә шактый зур гына материаллар басылган иде.   Ә инде авыл тарихын язып барган Гатиятулла Әхмәдуллинның 120 ел тулган көнен, ахун Хөснулла хәзрәт Баһаутдиновның 150 еллык юбилеен бәйрәм итүне сөйләргә дә түгел. Бик җылы атмосферада, Коръән сүзенә, туганнары һәм авылдашлары истәлекләренә, җыр-моңга уралып узган иде ул истәлек кичәләре.   Соңгы елларда Габдулла Мөхәммәткәрим фикердәшләре белән бергә авыл тирәсендәге каберлекләрне барларга кереште. Мәсәлән, Юкәле тау өстендәге Изгеләр кабере өстенә истәлек ташы куелган, тирә-ягына агачлар утыртылган. Гүр ияләре тынычлап ятсыннар өчен, Сабантуй урыны Юкәле таудан башка җиргә күчерелгән. Урман эчендә күмелгән Корбангали кабере дә хәзер һәркемгә билгеле. Ел саен аның янына бер төркем картлар барып дога укыйлар, каберлекне тиешенчә карап, чистартып китәләр.   Менә шулай дин һәм фани дөнья мәшәкатьләренә үрелеп уза мөхтәсибнең гомере. Кара инде, егерме ел егерме көн кебек кенә, узган да киткән. Әнә инде хәзрәтнең һәм остабикәнең балалары да буйга да, акылга да камил булып җитешкәннәр. Габдулла хәзрәтнең абруе да көннән-көн күтәрелә бара (күз генә тимәсен). 2013 елда ул Россия Федерациясе Хөкүмәте карары белән “Патриот России” һәм “Район алдындагы казанышлары өчен” медальләре белән бүләкләнгән булса, 2014 елда Россия мөселманнарының Үзәк Диния нәзарәте карары белән “Әл-Игътисам” (“Сплоченность”) медаленә лаек булган. Ә алда әле тагын, шул хәтле булмаса, күбрәк тә, халкына, туган авылына, Аллаһы рәхмәтенә багышланган хезмәт юлы җәелеп ята. Ислам динебез, күпсанлы мәхәлләләрнең тынгысыз тормышына багышланган гомер юлы сикәлтәсез булмыйдыр, әлбәттә. Ләкин ул элеккеге кебек ук кызыклы, вакыйгаларга бай һәм уңышлы булыр.   Эльмира ШӘВӘЛИЕВА.   Авылларыбызда дин учаклары сүнмәс   “Шәһри казан” газетасында хәбәрче Дилбәр Гарифуллинаның Татарстан мөфтиенең мөхтәсибәтләр белән эшләү буенча урынбасары Рөстәм хәзрәт Хәйруллин белән “Яшь имамнан да мескен кеше юк” дигән әңгәмәсе дөнья күргән иде. Анда дин әһеле: “Татарстанда булган мәчетләрнең 70 процентында имамлык вазифасын яшьләре җитмештән арткан бабайлар алып бара. Олы яшьтәгеләрнең мондый олы вазифаны алып барырга көчләре дә, белемнәре дә җитеп бетми. Ә яңа гына мәдрәсә тәмамлаган яшьләребез авыл мәчетләренә кайтырга ашыкмый, чөнки аларга анда яшәү һәм эшләү өчен шартлар юк”, - дип, авыл мәчетләре алдында торган проблемаларны да атап узган.    Ә менә безнең өлкә авыллары мәчетләре бүгенге көндә нинди шартларда яши икән соң? Бу сорауны без Камышлы, Кләүле һәм Исаклы районнары имам-мөхтәсибе, Иске Ярмәк авылы мәчете имамы Габдулла хәзрәт МӨХӘММӘТКӘРИМгә бирдек.   - Габдулла хәзрәт, Камышлы районы мәчетләрендә сезнең кебек яшь дин әһелләре хезмәт итәме?   - Камышлы районында безнең мөхтәсибәттә 13 мәхәллә теркәлгән. Шуларның биш мәхәлләсендә шактый яшь, әле пенсия яшендә булмаган дин әһелләре хезмәт куя. Шулардан бүгенге көндә Иске Усман авылында Әнвәр хәзрәт Рамазанов, Яңа Усман авылында Ренат хәзрәт Кәлимуллин, Камышлының Иске мәчетендә Инсаф хәзрәт Садретдинов (чыгышы белән Татарстанның Нурлат районы Күлбай-Мораса авылыннан), Балыклы авылында Ренат хәзрәт Хәлимов һәм Иске Ярмәктә мин - Габдулла хәзрәт Мөхәммәткәрим, имам булып торабыз. Берничә ел элек без, яшь имамнар, районда Әнвәр хәзрәт белән икәү генә идек, хәзер инде менә бишәү булдык.   - Имамнарга хезмәт хакы түләнәме?    - Кызганычка каршы, дин әһелләренә хөкүмәт тарафыннан хезмәт хакы түләү каралмаган. Райондагы әлеге яшь имамнарга Самара өлкәсе мөселманнарының Региональ Диния нәзарәте, юмарт дин кардәшләребез тарафыннан төрлечә ярдәм күрсәтелә. Мисал итеп монда Похвистнево шәһәренең “Дуслык” хәләл колбаса цехы мөдире Мөдәррис абый Латыйповны, Гали авылы эшкуары Расих абый Латыйповны һәм Мәскәүдә яшәүче Халикъ абый Шәрифуллинны да атыйсы һәм һәркайсысын рәхмәт сүзләре белән искә аласы килә. Монда шулай ук Самара өлкәсе мөселманнарының Региональ Диния нәзарәте мөфтиятеннән күрсәтелгән ярдәмнәрне дә искә алып китү урынлы булыр. Мөфтиләребез Вагыйз һәм Талип хәзрәтләрнең дә ярдәмнәрен һәрвакыт тоеп торабыз.   - Татарстан авылларына эшкә кайткан яшь имамнарга грантлар бирелә. Өлкәбездә яшь имамнарны, дин белгечләрен районнарга җәлеп итү буенча безнең Диния нәзарәтендә конкрет программалар каралганмы?   - Берничә ел элек Самара өлкә Диния нәзарәте тарафыннан яшь имамнарның кайберләренә, шул исәптән безнең районда хезмәт итүче берничә имамга да грант бирелде. Тик аларны алу бик мәшәкатьле эш булып, елдан-ел отчет бирү һәм башка мәсьәләләр аркасында катлауланганга күрә, яшь имамнарга акчалата грант бирү тукталды. Әмма безнең мөфтият, кайсы имамга нинди ярдәм кирәклеген белеп, безгә ярдәм күрсәтеп тора. Өлкәбездә башка регионнарга караганда мәхәлләләр саны күп булса да, бер мәхәлләнең дә читтә калганы юк, барысына да игътибар бирелә. Мәсәлән, 200ләп мәхәлләдәге имам-мәзиннәргә бушлай чалма-чапан өләштеләр, кая гына чакыру булса да, мөфтият һәр мәхәлләнең эшен үзләре күреп-карап кайта. Казандагы Дин әһелләре форумы вакытында чит төбәктәге имамнар белән аралашканнан соң, быел бигрәк тә Кырымнан килгән кардәшләребез белән әңгәмәләр вакытында бездәге эшләрнең күп төбәкләрдән алда баруына инандык.   - Авыл мәчетләре кем исәбендә? Утка, газга түләү мәсьәләсендә проблемалар бармы?    - Авыл мәчетләре, кызганычка каршы, авылдагы мәхәллә әгъзаларының юмарт садакалары белән генә яши, дисәм дә, ялгыш булмас. Коммуналь хезмәтләргә түләү өчен әнә шул тамчылап уйсу җиргә җыелган су сыман садака акчаларыннан түләнелә. Ә кечкенә авыллар өчен бу аеруча зур проблема булып тора. Кечкенә авылларда үз тырышлыгы белән динне өйрәнгән нурлы йөзле иманлы бабайларыбыз авыр хезмәтне башкармасалар, мәчетләргә йозак эләргә генә кала. Чөнки андый авылда имам тоту, аңа хезмәт хакы түләп тору мәсьәләсе генә түгел, газга, утка, башка чыгымнарга да түләү дә бар бит әле.   - Авылларда имамны борчыган иң зур мәсьәлә нинди?   - Имам буларак кына түгел, авыл кешесе буларак та, мине эш булмау проблемасы борчый. Шуның аркасында авылдан яшь гаиләләр читкә китәләр, картлар бакыйлыкка күчә барып, буш йортлар саны арта. Авылда калганнарында да балалар саны бик аз. Балалар бакчасында да, мәктәптә дә елдан-ел балалар саны кими. Бу бушлыкны асрамага алган (кайберләре хәтта зәгыйфь, кимчелекле) ятим балалар да тутыра алмый. Мәктәптә дә, балалар бакчасында да ана телендә, татар телендә сөйләшү кими бара. Төрле чаралар, хәтта башка милләт кешесе булмаган очракта да, туган телдә алып барылмавы күңелне тырный. Ни дисәң дә, үз телен камил белмәгән кеше башка телне дә сөймәс, дигән гыйбарә бар бит әле. Шулай ук дини йолаларны башкарганда безнең әрнеп сыкранган җиребез - егетләребезнең, кызларыбызның катнаш гаилә корулары. Алар нинди балалар үстереп, аларга нинди тәрбия бирерләр икән соң?! Әле моннан берничә ел элек кенә авыл гөрләп тора иде: йорт саен диярлек күңелле балалар тавышы, иртән таң беленгәндә халык көтү куган, сыер мөгрәгән тавышлар ишетелә иде. Бераздан күбесе эшкә китә, фермаларда терлекләр, кырларда игеннәр үсә, һәркем киләчәккә зур өмет белән карый иде. Кызганыч, ләкин бу матур вакытлар артта калып бара. Хәер, өметсез - шайтан, диләр, безне дә шул татлы хыял һәм зур өметләр яшәтә.    Сүземне тәмамлап, шуны әйтәсем килә: авылларда хөкүмәткә эшләргә риза булган хезмәткәрләргә генә түгел, ә дин әһелләренә дә акчалата ярдәм күрсәтелсә, бүгенге көнгә калмас, мәдрәсәләр дә яртылаш буш булмас иде. Яшьләребез төпле дин гыйлеме алып, авылларда практикалар үтеп чыныксалар, дин әһелләренә мохтаҗлык булмас иде. Яшь имамнарыбыз янына яшьләр җыела, һәм алар дини гыйлем алып, әдәп-әхлакка өйрәнәләр. Башка авылларга да яшь имамнар кайтыр һәм аларга да юмарт кардәшләребез тарафыннан ярдәм кулы сузылып, авылларыбызда дин учаклары сүнмәс, дип ышанасы килә.   - Амин, шулай булсын! Әңгәмәгез өчен рәхмәт, Габдулла хәзрәт!   Әңгәмәдәш Алия АРСЛАНОВА.   41 | (полный текст новости)

  • 2014-10-21 12:07 Фирдүс Тямаев: Сәхнәдә егылгач, кеше мине исерек дип уйлагандыр
    20.10.2014 Шоу-бизнес  – Фирдүс балаңа ни булды?   – Мин киткәндә хатыным бала белән Нурлатта калган иде. Ике көн буе бала елаган. Мин Башкортстанның Туймазы шәһәрендә концерт белән йөрим. Концерт алдыннан хатыным шалтыратып әйтте: “Безне срочно Казанга алып киттеләр, Казанга килеп җиттек, баланы операциягә алып кереп киттеләр”, – диде. Шул концертта үләм дип торам, бик авыр булды.   – Балаңа нәрсә булган соң?   – Нәзек җирендә салкыннан үлек сыман нәрсә җыелган. Ике айлык бала бит ул, бик курыккан идек.   – Балаң кая соң әле?   – Хатыным белән кибеткә китте.   – Балаңны үзең белән йөртәсеңме?     – Якын җиргә барганда үзебез белән алабыз. Калдырып китәсем килми, безнең белән йөрсен.   – Сәхнәдә егылганың бармы?   – Октябрьский шәһәрендә чабып та чыктым, абынып та егылдым. Адәм мәсхәрәсе, кеше мине исерек дип уйлагандыр. Идәнне юып чыкканнар да, таеп китеп ике теземә егылдым.   – Нәрсәдән куркасың?   – Тамашачы килерме, ошатырлармы икән – башта гел шул уй. Мамадышка дусларга бардым, карыйм, туй бара, башта минем дүрт-биш җырга биеделәр. Күзләремә яшьләр тулды, шатландым. Бу минем өчен бик зур уңыш дип уйлыйм.   – Яңа әти белән мөнәсәбәтең ничек? Әниеңнең янәдән кияүгә чыгуына каршы килмәдеңме?   – Юк. Үзем: “Әни, болай яшәп булмый, тормышка чык”, – дидем. Ниндидер гайбәт сүзләр ишетеп ятканчы... Ялгыз кеше ятим, чирле кеше ул. Ялгыз яшәү бик авыр нәрсәдер ул, ялгызлыктан Аллаһы Тәгалә үзе сакласын. Газинур абый белән бик әйбәт мөнәсәбәттәбез.   – Газинур абый дисеңме?   – Әйе. Иң мөһиме – ул минем иҗатымны бик нык ярата. Шәп яшибез. ГАБДРӘХИМ --- | 20.10.2014 (полный текст новости)

  • 2014-10-21 12:07 Илгиз Зәйниев: Мин кырыс түгел (ИНТЕРВЬЮ)
    20.10.2014 Мәдәният Драматург, режиссер Илгиз Зәйниев - татар театр сәнгатендә шактый мәгълүм шәхес. Ул мәктәп яшеннән үк пьесалар яза башлый. 17 яшендә иҗат иткән “Мәхәббәт турында сөйләшик” әсәре театр сәхнәсендә зур уңыш белән барды. Бүгенге көндә ул үзен фикерле режиссер буларак та танытты. - Генадий Хазанов бер әңгәмәсендә: «Гадәттә сәхнәгә игътибардан, мәхәббәттән берникадәр мәхрүм кешеләр менә», дигән иде. Синең фикереңчә, сәнгать юлын нинди кешеләр сайлый? - Дөньяны үзгәртәсе килгән кешеләр.   - Илгиз, яхшы драматург булу өчен тормыш тәҗрибәсе кирәк диләр, син моның киресен расладың. Димәк, талантлы драматург булып өлгерүдә яшь мөһим роль уйнамый...   - Драматург булу өчен тормыш тәҗрибәсе кирәк. Ләкин ул тәҗрибәнең үзеңнеке булуы шарт түгел. Мәсәлән, үлем турында язу өчен үлеп карап булмый бит. Иң мөһиме: күзәтү, игътибарлылык.   - Иҗат багажыңда 30дан артык сәхнә әсәре исәпләнә. 30 яше дә тулмаган иҗатчы өчен бу аз түгел, әммә шулай да “әлегә үземнән канәгать түгел”, дисең. Бу канәгатьсезлек күңел төшенкелегенә китермиме, әллә инде яңа үрләр яуларга гына этәрәме?   - Сан мөһим түгел дип исәплим. Иҗат кешесе һәрчак сыйфат өчен көрәшергә тиеш. Үз-үзеннән канәгать булган көннән башлап, иҗат кешесе иҗат итүдән туктый. Төрле чак буладыр, кайвакыт канатланып күктә очасың, кайчак дөньяның бөтенләй гаме калмый. Күңел халәте һәрчак төрле...   - Илгиз, драматург буларак, сәхнә әсәрләреңдә бүгенге көннең шактый кырыс якларын гәүдәләндерәсең - “Балакаем”, “Бәби” һ.б. бу тормыш кырыслыгыннан киләме, әллә инде заказлар шул темаларга кабул ителәме?   - Сез атаган пьесалар заказга язылмады. Кызганычка, тормыш үзе шундый. Аннары, минем бөтен пьесаларым да кырыс дип әйтмәс идем.   - Камал театрында эшләвең иҗат офыкларыңны тулысынча ачарга мөмкинлек бирәме?   - Әйе, Аллага шөкер! Камал театры – ул театр гына түгел, бөтен татар мәдәниятен, сәнгатен үз эченә җыеп, татар милләтен дөнья белән бәйләнештә тотучы үзәк.   - Киләчәктә кем буларак тануларын телисең? Драматургмы, режиссермы әллә актермы?   - Җырчы буларак! (елмая)   - Шекспирның “Ричард III” әсәрен cәхнәләштерүең белән театр тамашачысына зур бүләк ясадың. Спектакль үзенчәлекле юллар аша хакимлеккә омтылучыны күрсәтсә дә, урта гасыр тормышын аңлаешлы, шул ук вакытта күп мәгънәле итеп бирә алдың. Ричардны без тарихтан комсыз, кансыз итеп истә калдырган идек шикелле, ә синең героең андый булып тоелмады. Режиссер тарафыннан махсус шулай эшләндеме бу?   - Бу дөньяда һәркемнең үз хакыйкате. Ричард та үзенең явызлыгын, ямьсезлеген бу дөньяда яшәргә хаклы дип саный. Явызлык кылу – аның миссиясе. Ләкин Ричард тирәсендәгеләр дә бигүк изге җаннар димәс идем. Шуңа ул алар арасында йомшаграк булып тоеладыр бәлки.   - Кырыс драматург, дигән идем. «Ричард»та кырыс режиссер буларак күрдем. Кеше үтерү күренешләренә шактый басым ясала (каргыш күренешләрендә хәтта микрофон куллана). Бу нилектән шулай?   - Биредә мин түгел, ә Шекспирның пьесасы шундый кырыс. Үлемгә басым ясамасаң, үтерүченең явызлыгын ничек ассызыкларга!?   - Илгиз, спектакль азагында тамашачыны ак җәймә белән капладылар. Сезнең барыгызны да үлем көтә дип әйтергә теләмәгәнсеңдер ич?   - Әйтмим. Интрига булып калсын әле...   - Язган әсәрләрең арасында шактый кырыслары бар. Тормышта да кырыс ир, кырыс ата түгелсеңдер ич?   - Юк. Өйдә бер сүз әйтә алмаганга, әсәрләремдә кырыс бит инде мин...   - Әти кеше буларак, балалар темасына алынырга теләк юкмы?   - Балалар өчен язган әсәрләрем бар. Моннан соң да бу теманы читләтеп үтмәм дип уйлыйм.   Мөршидә КЫЯМОВА | 19.10.2014 (полный текст новости)

  • 2014-10-21 12:07 Фәрит Бикчәнтәев театраль лекторий үткәрә
    20.10.2014 Мәдәният 27 октябрьдә 19.00 сәгатьтә “Смена” Заман мәдәни үзәгендә “Милли театр һәм театр буларак театр” – дигән темага җәмгыяви лекция була. Лекцияне алып баручы – Г.Камал исемендәге Татар дәүләт Академия театрының баш режиссеры Фәрит Бикчәнтәев. Бу театраль лекториянең икенче очрашуы – Камал Театры һәм “Смена” үзәгенең уртак проекты. Узган гасыр башында барлыкка килгән татар театры шул вакыттан башлап ике үлчәнештә яшәп килә: халыкның уйларын, өмет-ышанычларын чагылдыручы һәм әдәби телне, мәдәни традицияләрне саклаучы һәм, шулай ук, дөнья сәнгать культурасы контекстына нигезләнгән заман театраль организмы буларак та яши. Бу ике үсеш юнәлеше һәрвакыт бер-берсе белән диалогка керә, кайвакыт бәхәсләшә дә, тик еш кына сүз сәнгать синтезы хакында бара.   Ничек Камал театры, рухы һәм формасы белән тирәнтен милли булып калып та, милли сәнгать чикләреннән чыгучы спектакльләр тудыра ала? Нәсрә ул “милли театр”? Традицияләргә тугъры калу мөһимрәкме, әллә яңа театраль тел эзләүме?   Камал театрының баш режиссеры Фәрит Бикчәнтәв менә шушы гади булмаган сорауларга җавап бирергә тырышачак.     Лекция 27 октябрьдә 19.00 сәгатьтә “Смена” Заман мәдәни үзәгендә, Б.Шаһиди, 7. адресы буенча үтә.    Белешмә өчен: Фәрит Бикчәнтәев – татар театры режиссеры, Камал Театырының баш режиссеры. 2011 елдан башлап – Татарстан Республикасы театр эшлеклеләре берлеге рәисе.  Россия Федерациясенең атказанган сәнгать эшлеклесе, ТРның Г.Тукай исемендәге Дәүләт премиясе лауреаты. “Алтын битлек” Бөтенроссия театраль премиясе-фестивале номинанты.     Казан шәһәрендә туа. 1983 елны Казан театр училищасын тәмамлый, 1991 елда — ГИТИСның режиссура факультетын. 1989 елдан башлап — Татар Академия театры режиссеры. 2002 елның 16 маеннан — Г.Камал исемендәге Татар дәүләт Академия театрының баш режиссеры. 2011 елның февраленнән – ТРның Театр эшлеклеләре берлеге рәисе. Фәрит Бикчәнтәев Төрки халыкларының “Нәүрүз” Халыкара театр фестивале һәм ике елга бер үткәрелүче фестиваль-форумының алыштыргысыз сәнгать җитәкчесе. Әлеге фестиваль һәм форумга бөтен дөньядан (Япония, АКШ, Франция, Төркия, Казахстан һ.б.). 40тан артык театр коллективлары җыела.  | (полный текст новости)

  • 2014-10-21 12:07 Ришат Төхвәтуллинның концерты өзелә язган (ФОТО)
    20.10.2014 Мәдәният Популяр җырчы Ришат Төхвәтуллинның кичә Казандагы сольный концерты чак кына өзелми калды. 17-18 октябрь көннәрендә узган 1000 урынлык залга билетлар тулаем алынып беткән иде. Концертның булу-булмавы бер сәгать кала гына хәл ителде. Беренче көнне концерт башланырга берничә сәгать кала, аппаратуралары янып чыккан. Ярый әле “УНИСК”ның үзенең аппаратурасы булган. Ришатның төркеме аларның аппаратурасы белән эшләгән. Әмма икенче көнгә табылган аппаратураның да бер өлешенә зыян килүе ачыкланган. Шул сәбәпле, концертны өзәргә теләгәннәр.   - Иң тәнкыйтьли торган һәм яраткан тамашачым – Казанда. Бөтен татар артистлары монда яши. Кайсы җырчының ничек җырлавын да Казан тамашачы бик яхшы аера белә. Менә быел да алдан ук аппаратураларыбызны тикшереп килгән идек. Концерт башланыр алдыннан аппаратурабызның микшер пульты янып чыкты. Икенче аппаратурада эшләдек. Хәтта беренче көнне репетиция дә ясый алмадык. Казанда узган һәр концертымда нинди дә булса бер каршылык килеп чыга. Мондый хәлнең беркая да күзәтелгәне булмады. Нишләптер гел Казанда... Беренче сольный концертымны куйганда да аппаратурабыз бөтен синтезаторлары белән килеп төшкән иде. Икенче бер концертымда микрофоным сүнеп, кире кабынмады. Үземнең микрофоным белән йөрим мин. Башка микрофон белән җырлаганда, үземне башкача тота башлыйм. Инде тавыш та дөрес яңгырамый. Үземнеке сүнгәч, бөтенләй икенче төрле микрофон тотып җырларга туры килде, - диде Ришат Төхвәтуллин.   Микрофон дигәннән, Ришат аны Америкадан заказ белән кайтарткан икән. Бик кыйммәтле, сыйфатлы ак микрофоны 160 мең сумга төшкән. Әлеге микрофон тавышны чиста итеп чыгаргач, анда җырлавы тагын да авыррак, ди. Очсыз микрофонга ничек кенә акырып җырласаң да, тембр дигәне теләгәнчә чыкмавын да ассызыклады. Шулай ук гигиена ягыннан да, Ришат чит микрофонга җырлаудан баш тартуын әйтте.   Ришатның 17-18 октябрь көннәрендә узган концертларында  аңлашылмаучанлыклар килеп чыкса да, җырчы үзенең концертын югары дәрәҗәдә куйды. Тамашачы концертның булмый калуын уена да китерә алмаган хәтта. Ришат та югалып кала торган җырчылардан түгел. Рәтле репетиция ясый алмаса да, бар җырын тере тавышка җырлап чыкты. Залга баянчы Рәзил Камалов белән җырларга төшүе дә тамашачыда ихтирам хисе уятты. Тамашачының бер өзлексез кул чабуы да ни тора иде?! Ә җырчы кешегә шуннан да зур бүләк юк бит. Быел җырчы тамашачысын яшьлеккә сәяхәткә алып кайтты. Быелгы сезон концертларында шул рухтагы җырлар һәм, әлбәттә, җырчының өр-яңа җырлары да урын алды.     Ришатның әти-әнисе продюсеры Рифат Фәттахов белән   Концертның чак кына өзелми калуын, бер сәгать калагына хәл ителүен җырчының продюсеры Рифат Фәттахов та әйтеп узды. Аның каравы, һәр ситуациядән чыгу юллары бар, ди ул. Андый гына киртәләрне җиңеп чыгарга өйрәндек инде, дип тә өстәде. Ришатның бик тә эзләнүчән җырчы икәнлеге турында да әйтеп узды. Ни дисәң дә, шоу-бизнеста яңалык булмаса, төшеп калуың барлыгын да алар бик яхшы белә. – Татар шоу-бизнесында шундый бер күренеш бар. Инде үз урыны булган җырчыларыбыз яшьләргә юл бирәселәре килми. Аларга юл бирмичә, яшьләрне бер-берсенә каршы куялар. Аларга акыллы киңәш бирәсе урынга, киресенчә, матур булмаган киңәшләр бирәләр. Шулай ук гайбәт тарату да күзәтелә. Ришатка карата да булып тора, -  диде Рифат Фәттахов. Ришат инде ничә елдан бирле шушы ук продюсерда матур гына эшләп килә. Продюсерыннан уңуын, аннан сәхнәнең эчке ягын, шоу-бизнесның эчке ягын күрергә өйрәнүен дә әйтте. Игътибар: Тамашачыларның күпсанлы сорауларын истә тотып, 30 ноябрь Казанда, УНИКС залында Ришат Төхвәтуллинның өстәмә концерты оештырыла. Билетлар – сатуда. Белешмәләр өчен: 296-06-27.       1     2     3     4     5     6     7     8     9     10     11     12     13     14   Интертат.ру сайтыннан.         Эльза ГАЗИЗОВА | 20.10.2014 (полный текст новости)

  • 2014-10-21 12:07 Удмуртиянең атказанган журналисты Хәмидә Гайфуллина белән ИНТЕРВЬЮ
    20.10.2014 Милләт Быелгы тәмамланып килүче ел республикабыз татарлары өчен юбилейларга бик бай. УР Татар иҗтимагый үзәгенә, “Очрашу” радиотапшыруына, “Шатлык” ансамбленә 25 ел, “Иман” татар яшьләре берлегенең эшли башлавына 20 ел тулу, аларның бу вакыт эчендә тотрыклы рәвештә даими эшләп килүләре бик әһәмиятле.  “Очрашу” радиотапшыруы мөхәррире һәм алып баручысы, Удмуртиянең атказанган журналисты Хәмидә Гайфуллина белән әңгәмәбезне сезнең игътибарга тәкъдим итәбез. - Хәмидә ханым, республикада татар радиотапшыруы ничек оешып китте?   - Татар тапшыруы барлык­ка килеп, үзенә ничек юл салуын хәтергә төшерә башласаң, ирексездән, татар радиосы гына түгел, республикада башланган милли хәрәкәт күз алдыннан үтә.   Тирәнрәк карасаң, Урта Идел һәм Урал буе татарлары дип йөртелгән халкыбызның озын, катлаулы үсеш юлы бар.   Тарихчылар сөйләвенчә, татар халкы бер-берсенә якынрак булырга, бергәрәк төпләнергә тырышкан, үзләре яшәгән авылларда мәчет, мәдрәсә төзегән.   Революциягә кадәр Ижауда мәчет, башлангыч һәм урта мәк­тәп эшләгән. Ул мәктәпләр белем бирү генә түгел, мәдәният учагы да булып торган. Биредә укучылар, ата-аналар өчен төрле оч­рашулар, кичәләр оештырыл­ган.   Ижауда татар мәктәбе 70нче еллар азагында ябылган. Рус мәктәпләрендә белем алучы татар балалары вакыт үткән саен үз телләрен, гореф-гадәтләрен оныта барган. 80нче еллар азагында республикабызда барлыкка килгән татар хәрәкәте телне һәм мәдәниятне саклау, үстерү мәсьәләләрен күтәрә башлады. Ул вакытта оешып, бик актив эшләүче Татар иҗтимагый үзәгенең “Удмуртия” телерадио­компаниясе җитәкчеләре белән сөйләшүләр уңай нәтиҗә биреп, 1989 елның 3 ноябрендә беренче “Очрашу” радиотапшыруы эфирга чыкты. Тапшыруның беренче алып баручысы журналист Ирек Хисаметдинов булды. Радиожурнал татар иҗтимагый үзәгенең, Ижау мәктәпләрендә ачылган татар сыйныфларының, үзешчән ансамбльләрнең, дини тормышның эшчәнлеген, татарларга кагылышлы яңалыкларны яктыртуга юнәлдерелгән иде. Баштарак тапшырулар айга бер чыкса, аннары атна саен дөнья күрә башлады. Мин радиога 1992 елны килдем.    - Беренче адымнар ясавы шатлыклы булса да, бераз куркыта да бит әле...   - Беренче елларны бик авыр булды. Чөнки татар милли хәрәкәтенең күтәрелеш чоры гына иде. Бүгенге кебек төрледән-төрле әдәби кулланмалар, сүзлекләр, җирле шагыйрьләребез иҗат иткән китаплар да юк. Милли мәсьәләләр күтәрү - үзе бик нечкә, күпкырлы эш. Тапшыруда яңгыраган һәр сүзне тикшереп, тәрҗемә итеп тордылар. Кыскасы, һәр тапшыру энә күзеннән үткәрелә торган иде.   Ул вакытта музыкаль әсәр­ләр фонотекасы да бик ярлы иде. Казан радиосы белән бәй­ләнешкә кереп, алардан яңадан-яңа җырлар яздырып кайта башладым. Удмуртиянең татар мәгърифәтчесе Фәнүс әфәнде Газизуллинның ярдәме күп булуын әйтеп үтәргә кирәк. Никадәр файдалы әдәбият, татар җырлары яздырылган кассеталар алып кайт­ты ул миңа Казанннан! Татар иҗтимагый үзәгенең, “Хәерле кич” тапшыруының, “Яңарыш” га­зетасының да ярдәме күп булды.   Әкренләп “Очрашу” радио­тапшыруының штаттан тыш авторлары тупланды. Сарапул, Глазов, Юкамен, Кияс, Воткинск, Алнаш, Можга, Балезино районнарындагы хәбәрчеләр җибәргән яңалыклар тапшыруның эчтәлеген баетып кына калмады, ул төбәкләрдә яшәүче радиотыңлаучылар санын да арттырды. Әледән-әле кайтаваз­лар килеп торды.   Ә “Очрашу” тапшыруына 7 ел тулганда, ГТРК “Удмуртия”нең яңа УКВ каналында икенче татар радиотапшыруы - “Юлдаш” дөнья күрә башлады. Ул күпчелек туры эфирда чыкты.   Төрле районнарга иҗади командировкаларга чыгу - үзе бер зур вакыйга. Бик күп кызыклы тарихи мәгълүмат, төбәкләргә хас үзенчәлекләр, яңа кешеләр белән танышасың.    - Күңелегездә бик нык уелып калган вакыйгалар бармы?   - Бер елны ата-аналарының рөхсәтеннән тыш балаларны чиркәүгә алып бару, чукынырга өндәүләр башланды. Бу татарлар өчен көнүзәк мәсьәләгә әверелде. Шушы проблема турында ул вакытта татар иҗтимагый үзәген җитәкләүче Мәсгуд Гаратуев радио аша бик үтемле чыгыш ясап, татар халкын сак булырга өндәгән иде. Бу тапшыруны тыңлаганнан соң татар телен яхшы белүче бер удмурт хатыны (ул һәрвакыт минем тапшыруларны тыңлап, анда яңгыраган фикерне җитәкчеләргә җиткереп тора иде) шалтыратып: “Нигә мондый тапшырулар әзер­лисез?” - дип яный башлады. Мин аннан: “Сезнең оныгыгыз бармы?” - дип сорадым. Ул: “Бар, Кирилл исемле”, - диде. Минем: “Әгәр дә сезнең Кирилл балалар бакчасына киткәннән соң, өйгә Кәрим булып кайтса, сезгә ошар идеме соң?!” - дигән соравыма җавап тапмады һәм трубканы куйды.    Әлбәттә, начары гына түгел, күңелдә матур хатирәләр дә җитәрлек. Шулар рәтенә мин Гата Котдусов (хәзер мәрхүм) белән очрашып аралашу, Мәсгуд Гаратуев белән бергә эшләү, Таңсылу Бәйрәмголова, Сәлимә Ситдыйкова белән тапшыру әзерләү мизгелләрен дә әйтеп үтәр идем. Мондый үзенчәлекле шәхесләр - республикабыздагы татар дөньясының зур горурлыгы.   - Радиожурналист булу өчен кирәкле мәгълүмат туплау гына җитми бит әле. Аны монтажлый, ­ аһәңле итеп сөйли белергә дә кирәк. Сезгә баштарак бу өлкәдә кыен булмадымы?   - Журналист, гомумән, үз өстендә һәрвакыт эшләргә тиеш дип уйлыйм. Һәр әзерләгән радио һәм телевидение тапшыруымнан мин нәрсәгәдер өйрәнеп калам. «Очрашу»ның геройлары - укытучылар, тәрбиячеләр, шагыйрьләр, милләтпәрвәр шәхесләр - барысы да искиткеч бай күңелле, тәҗрибәле, һәрберсе үзенчәлекле кешеләр. Республикабызда шундый гаҗәеп милләттәшләребез булуы белән чиксез горур мин.    Беренче елларны миңа оператор ярдәм итә. Аның рус милләтеннән икәнен белгәч: “Ничек эшләрбез икән?” - дип башта аптырап калган идем. Сөенечкә каршы, ул искиткеч аңлаучан, үз эшенең остасы булып чыкты. Гомумән, миңа хезмәттәшләрем бик ошый. Хәзер исә тапшыруларны үзем монтажлыйм, - дип компьютерда кардиограммага ошаган монтажлау программасын кушып җибәрде Хәмидә ханым. Анда сентябрь аенда Айдар Галимов белән әзерләнгән тапшыру яңгырый иде. Әңгәмә азагында җырчы “Очрашу” тапшыруының 20 еллыгы белән тәбрикләп, түбәндәге сүзләрне әйтте: “Бу кечкенә юбилей түгел. Димәк, радиотапшыру 25 ел дәвамында үз халкына, милләтенә хезмәт иткән, халкыбызның үзаңын үстерү, югарыга күтәрү өчен уңай йогынты ясаган. Киләчәктә дә бер-берегезне югалтмыйча, армый талмый эшләргә язсын. Күперләр өзелмәсен, алда тагын да иң матур мизгелләр, очрашулар көтеп торсын”. Айдар Галимовның шушы матур теләкләренә кушылып, мин дә Хәмидә Гайфуллинага һәм “Очрашу” тапшыруына изге теләкләремне җиткерәм.   Элмира НИГЪМӘТҖАН | (полный текст новости)

  • 2014-10-20 09:55 Татар газета-журналлары "Южный" сәүдә үзәгендә бәйрәм оештырды (ФОТОРЕПОРТАЖ)
    19.10.2014 Матбугат Бүген "Татмедиа" оешмасына караган матбугат чаралары Казанның "Южный" сәүдә үзәгендә бәйрәм үткәрде. Уен һәм тамашалар башлыча балалар өчен оештырылган иде.                 1 2  3  4  5  6  7  8  9  10  11  12  13  14  15  16  17  18  19  20  21  22  23  24  25  26  27  28  29  30  31  32  33  34  35  36  37 Шамил АБДЮШЕВ фотолары --- | 19.10.2014 (полный текст новости)

  • 2014-10-20 09:55 "Бу кадәр хур булырмын дип, кем уйлаган?" (ВИДЕО)
    20.10.2014 Җәмгыять Хатын-кызларның үз тәнен сатып акча эшләвенә өендәге ярлылык этәрә. Җенси коллыктан котыла алганнар исән калуларына шатланып бетә алмый. "Бу кадәр хур булырмын дип, кем уйлаган? Әтиемә кабер ташы куярга акча эшләрмен дигән идем. Әтием моны белсә гафу итмәс иде мине", дип язып калдырган көндәлегендә бер кыз. Истанбулдагы Кыргызстан илчелегендә эшләүче берәү, Азатлыкка, асылынып үлгән кызның әйберләре арасында шундый сүзләр язылган дәфтәр табылды, дип сөйләде. Төркиягә акча эшләргә килгән бу кыз Истанбулда торган бүлмәсендә үз-үзенә кул салган.   БМО мәгълүматларына караганда, 2002 клдан бирле җенси коллыктан 357 хатын-кыз азат ителгән, кайберләре үзләре качып котылган.   Азатлыкның Кыргыз редакциясе әзерләгән видео Наташа исемле бер кызның ярлы гаиләсенә ярдәм итәр өчен Үзбәкстаннан Кыргызстан аша Истанбулга эләгүе һәм кире кайтуы турында. | 17.10.2014 (полный текст новости)

  • 2014-10-19 05:30 Новокуйбышевскида “Туган тел” татар җәмгыяте оештырылуга 5 ел (ФОТО)
    19.10.2014 Милләт Новокуйбышевски шәһәренең “Туган тел” татар милли-мәдәни җәмгыяте оештырылуга 5 ел тулды. Бу язмабыз оешманың рәисе Ринат Сәлимҗан улы СИТДЫЙКОВ һәм аның урынбасары Венера Миннехатип кызы ЯМАЛЕТДИНОВАның миллимәдәни дөньябызда ирешелгән уңышлары һәм уңышсызлыклары турында. Татарсызлык... Татар дөньясында килеп чыккан бу хәлне ничек аңлатып була икән? Милли йөзеңне җуеп, олы юл чатында аунап ятумы бу? Әллә инде бар булмыш татарлыгыңны югалтып, үлем тигәнәсенә тәгәрәп китүме? Россия киңлекләрендә милләтсез җаннарның исәбен-хисабын кемнәр белеп бетергән? Халыкларның милли-мәдәни байлыкларын саклап калу, үстерү буенча дәүләт биеклегендә махсус программаның, милли сәясәтнең юк булуы, моңа ачык дәлил түгелмени?!   Казан ханлыгы бетерелгәч, Мәскәү түрәләре татарларга карата нинди генә пычрак уеннар оештырып җибәрмәгән! Мишәр кенәзе Юсуповны нишләткәннәр? Көчләп чукындырганнар! Чукынмыйсың икән - бөтен байлыгыңны тартып алабыз, дигәннәр. Бай татарларны чиркәүгә алып килгәннәр. Урысның котырынган миссионерлары җәбер-золымнарын эшкә җигеп, татарны шулай эшкәрткәннәр ки, мескеннәр бөтенләй милләтсез җаннарга әйләнеп киткәннәр.   Вәт менә ничек иттереп татардан зомби ясап куя торган булганнар. Акылыннан, күңеленнән мөселманлыгын, татарлыгын куып чыгартканнар. Дөрес, яңа чукындырылганнарның кайберәүләре, яшеренеп булса да, ислам диненә тугры булып кала алганнар, гомерләренең соңгы көннәренәчә намаз укуларын өйләрендә дәвам иткәннәр. Чукындырылганнарның балалары, оныклары исә тулысынча христианлыкка күчеп беткәннәр. Державин, Радищев, Карамзин кебек тарихи шәхесләрнең нәсел-нәсәбәләре шушы кимсетүләрнең зур тәгәрмәче аша уздырылмаган дисезме?!   Әйе, бу сынаулар - гасырларга сузылган сынаулар... Зур югалтуларга дучар булып та яшәү көчен каян табып аласың, татар?!   Тарих томаннарына сыенган татарның сагыш күлләрен кемнәр генә санап бетерә алыр икән? Илаһи Ходаем, бу дөньяның зур алдашуларын, кавымнарыңа кылынган явызлыкларны тиешенчә бәяләсәң иде.   Татар дөньясын мәңгелеккә озатып җибәрү турында хыялланып йөрүче җаннар бүген дә әле чыккалап торалар. Жириновский кебегрәк бәндәләр беткәмени? Татарны татарсыз итү сәясәте күптәннән алып барыла, бүген дә ул тукталмаган. Хәер, татарсызлык тоткынлыгыннан качып котыла алган адәмнәр дә юк түгелләр. Хәвефле үлем баткаклыгыннан ычкынып чыгулары, боларның татар дөньясына яңадан кайтып җитүләре ифрат та авыр булган. Ләкин йөзләре ачык, күңелләре киң. Милли дөньябызга яңадан кайтып аяк басулары ничегрәк була икән? Нәкъ шул татарның бүгенгесе, үткәне турында һәм халкыбызга бәйле башка хәлләр хакында Новокуйбышевски шәһәрендә яшәүче милләттәшләрем белән очрашып сүз куерттык.   Арыслан йолдызлыгында  туган егет ул   Новокуйбышевски шәһәренең татар милли-мәдәни җәмгыяте рәисе Ринат Ситдыйков белән сөйләшкәндә уйланылган имеш-мимешләр, уйдырмалар күңелдән бик тиз таралып киттеләр.    Тыштан егет бигрәк тә эшлекле булып күренде. Нинди генә темага сүз кузгатсаң да, аның үз фикере, дөньяга карашы бар. Татарчасы мишәрләндерелгән булуга карамастан, эчтәлекле сөйләшүендә тирән фикерләр ята. Юрист белгечлегенә ия Ринат спорт дөньясына китүне нигәдер кулайрак күргән.   Хәзер ул Самара шәһәренең 15 санлы спорт яшүсмерләр мәктәбе директоры. Кул астында кырыклап тренер-педагог исәпләнә. Администратор булу белән берьюлы тхеквондо (кореялылар каратэсы), велосипед спорты, спорт буенча көрәш һәм спорт биюләре буенча дәресләр бирә. Хәер, аның яңгыравыклы, музыкаль тавышы, сөйләшү тәртибе, мимикасы, гомумән, бөтен бар булмышы, хәрәкәтләре Россиянең танылган киноактеры Марат Башаровны хәтерләтте миңа. Кино өлкәсеннән тыш, телевидениегә дә кереп оялаган ул. Россия телевидениесен Маратсыз күз алдыңа китерүе кыен. “Звезды на льду”, “Битва экстрасенсов” кебек үтә популяр тапшыруларның төп алып баручысы буларак, бөтен илгә танылып өлгерде Маратыбыз.   Боларның бер-берсенә булган нык охшашлыклары зиһенемне таратып җибәрә сыман. Берсен икенчесеннән аера алмыйча интегәм. Ринат сөйли, Марат күз каршыма килеп баса шикелле. Әллә саташып китәм, әллә алдану гына?! Егетләрнең икесе дә "Арыслан" йолдызлыгы астына яшеренеп бу дөньяга аваз салганнар. Нәкъ ике бөркет, ике лачын, ике арыслан болар. Шуның белән бетте, дисезме? Юк! Егетләрнең икесе дә мишәрдән. Ринат Самарада туып үссә дә, әти-әнисенең чыгышлары Ульян төбәге Иске Кулаткы районыннан, Марат исә Мәскәүнең таш диварлары арасында дөньяга килә, әтисе дә, әнисе дә - Сергач ягыннан. Боларның икесенә генә хас тагын бер охшаш яклары бар. Татар дөньясына гашыйк булулары!   Кем белгән, бәлки, әле тагын бер охшашлыклары булып китәр. Нигә, мәсәлән, Маратка да, марҗаларын ташлап, Ринат кебек үк татарның гүзәлләрдән-гүзәл, уңганнардан-уңган бер хуҗабикәсен хатынлыкка алып, Мәскәү кадәр Мәскәү биеклегендә бөтен Россиягә татар гаиләсен танытмаска?   Диңгез ташкыныдай халык агылып яшәгән урысның иң зур шәһәрендә туып, татарлык дөньясына Маратның ничек кереп китүе турында төрле имеш-мимешләр йөри. Киносъемкадан арып кайткач, йоклап китә һәм төш күрә икән бу. Төшендә, нәкъ Рәшит Ваһапов кебек, күңел кылларын тибрәндереп, үзенең җырлавын сизеп ала. Мишәрчәләп тә, татарчалап та сөйләшүен башыннан кичерә. Әллә шатлыгыннан, әллә куркуыннан уянып киткәч, әнисеннән Тукай, Дәртмәнд шигырьләрен табып бирүен үтенә башлый. Мәскәүнең биек, таш диварларына сыенып үскән малай татар булуын сизенә, тоемлый... Кинәт кенә татар дөньясы аңа бөтен хозурлыгы белән ачылып китә. Чиләбедә татар гүзәле конкурсын, Казанда татарның иң бөек сәнгать фестивален җырларга күмеп алып баруы тикмәгә генә түгелдер. Мәскәүдә Нижгар мишәрләре оештырып җибәргән җыр ансамбленең алып баручысы да, солисты да диләр аны.   Әйе, милли дөньябызга һәркем үзенчәлекле юллар аша килеп керә. Ә менә Новокуйбышевски татарлары ничегрәк кереп киткәннәр икән? Моннан биш ел элек Новокуйбышевски татар дөньясының иң караңгы шәһәренең берсе иде. Самара, Тольятти, Сызранда милли-мәдәни учакларыбыз күптәннән гөрләп эшләсә дә, Новокуйбышевски өстендә кара болытлар куерганнан-куерды гына.   Шулай беркөнне җомга намазы укылгач, Новокуйбышевски мәчете имамы Әхмәткәрим хәзрәт Миникаев болайрак әйтеп куя:   - Яшьләр, әйдәгез, шәһәребездә татар милли-мәдәни җәмгыятен оештырып җибәрик әле.    Шул чакта хәзрәтнең күз-карашы турыдан-туры Ринатка юнәлгән була: “Әйдә, егет, син бит юрист та, директор да, көрәшче дә, оештыручы да. Татарларны уятып җибәр әле”. Ринат Әхмәткәрим хәзрәтнең бу сүзләрен гомере буена оныта алмас, мөгаен.   Олыларны хөрмәт итәргә, аларның акыллы киңәшләренә колак салырга гадәтләнгән Ринат моңа ризалаша. Ләкин нинди авыр йөкне җилкәсенә салганын аңлап җиткерде микән ул? Милли дөньядан читләшкән, адашып-саташып йөргән татарны ничек итеп берләштерәсе дә бер йодрыкка туплыйсы? Балаларны дин юлына бастыру, алар өчен ана теле дәресләре оештыру кебек сораулар да күңеленә тынычлык бирми интектерәләр.   Бөтен нәрсә Сабан туеннан башланып киткән   Һәрхәлдә, милли җәмгыять оештырылгач, шәһәрдә Сабан туе бәйрәмен үткәрү беренче бурыч булып калка. Шулай милли-мәдәни җәмгыять үзенең булмышын халыкка белгертә. Үзенә-үзе реклама ясый, дип әйтик моны. Новокуйбышевскида да хәлләр шулайрак килеп чыккан.   Ринат берүзе, ялгыз гына нишли алыр иде икән, белмим. Сабан туе уздырабыз дип әйтүе генә җиңел ул. Ярый әле, бәхеткә, гуманитар-техник колледж директоры - үтә сөйкемле, тәҗрибәле педагог, оештыручы, алты ел буе шәһәр хакимиятендә яшьләр эшләре буенча бүлек мөдире булып эшләүче татар кызы Венера Ямалетдинова ярдәмгә килә. Сабан туенда батырлар гына сынала дип әйтүе дөреслеккә килеп бетмәс. Сабан туе шушы бәйрәмне оештыручылар өчен дә зур имтихан ул. Әле ниндие! Зурысының иң зурысы! Ринат белән Венера нәкъ һавадагы ике аккош кебек парлашып, бөтен бар булган сәләтләрен эшкә җигеп, Сабан туе бәйрәмен оештыруга ныклап алыналар.    Көрәшчеләр коры җир өстендә аунап ятмаслар ич! Келәмне Ринат үзенең спорт мәктәбеннән алып килә. Иң оста көрәшчегә татар традициясе буенча бүләккә сарык бирү каралган, анысын каян алырга?! Ярый әле сарыкны Красноармейски фермеры, чыгышы белән Ульян төбәгенең Зур Черкели авылы егете Хәмит Хәмзин ышандырып куйган. Ышандыруын ышандырган да, сарыкны бит әле машина белән барып аласы да бар.   Әлеге дә баягы коммерсантлар артыннан чабып йөгерүләр... Ансат кына була дисезме? Ринат кайчакта: “Минем эш хакым җитәрлек. Коммерсантлар артыннан малай-шалай кебек чабып йөрүләрем, теләнче хәленә төшеп, акча сорап ялваруларның нигә кирәге бар?” - дип уйлап та куйгалый. Үземнең дә Ринатның шундыйрак сүзләрен ишеткәнем булды. Уйлануларында дөреслек юк түгел түгелен. Ләкин татар дөньясына иң зур юлны ачып җибәрүләре кемгә генә җиңел икән? Самара, Тольятти шәһәрләрендәге “Туган тел” оешмаларының беренче җитәкчеләре Рәшит Абдулловка, Азат Надировка, Исмәгыйль Әминовка җиңел булган, дип уйлаучылар бик нык ялгышалар. Милләттәшләрем белән очрашып сөйләшкәннән соң, Ринатка альтернатива юк икәнлеген аңладым. Шулай булгач нишләргә? Җитәкченең яңасын үстереп җиткермичә, я икенче кеше тапканчы түзәсең, Ринат, түзәсең, дияргә генә кала.    Сабан туе - дөньяның иң зур, татарның исә иң якты бәйрәме бит ул. Сабан туеннан кемнәр бүләксез киткәне бар? Сабан туе чишмәсе суларын эчеп, татарсызлык чиреннән качып котыла алган бәндәләрне белмибезмени? Сабан туе турыдан-туры татарга хезмәт күрсәтә. Тик нигә соң зур кесәле абзыйларыбыз халкыбызның олы бәйрәменә матди ярдәм күрсәтергә ашыкмыйлар?! Киресенчә, аңардан читләшүне якынрак күрәләр. Ярдәм кирәк сүзен ишеткәч, кайберәүләре борылып китә башлыйлар. Әллә ишетмәмешкә салышып, әллә шыр тилегә әйләнеп, башларын борып та куялар. “Чуртымамыни ул сабантуйлар?” - дип әйтеп җибәрүчеләре дә юк түгел. Бишәр-алтышар иномаркалары, җиңел һәм йөк машиналары булып та, зурдан-зур, биектән-биек, яктыдан-якты таш йортларында яшәп ятып та, Сабан туе өчен бер тиен акча бирмичә, өйләреннән чыгарып җибәрүче бәндәләр юкмыни?!   Татарның гомердән-гомергә меценатлары булган. Онытылмас шәхесләр алар. Тарих түренә менеп утырган Дибердиевлар, Акчуриннар, Апанаевлар милләтнең кирәк-ярагына акчаны җәлләмәгәннәр, күпме кирәгенчә бүлеп бирә алганнар. Әллә инде зур кесәле абзыйларыбыз татарның шундый матур традицияләрен онытып җибәргәннәрме?!    Кылган гамәлләребез өчен Ходай алдында да зур җавап тотасылары бар бит әле. Яхшылык адәмнәрнең үзләренә шушы яхшылыклары белән үк кайтып киләчәген онытып җибәрмәсәләр иде.   Әйе, җырсыз-моңсыз Сабан туен күз алдына китерүе кыен. Ринатның Татарстан культура министрлыгына бертуктаусыз шалтыратулары..., “Моңлыларның моңлы сандугачын Новокуйбышевскига җибәрә алмассызмы икән?” кебек үтенечләре бушка китмәгән. Нәфкать Нигъмәтуллин үзенең канатлы Акбүз атында Казаннан Новокуйбышевскига килеп төшмәсенме?! Шулчакта шәһәр өстендәге куе кара болытлар күз ачып йомганчы таралып беткәннәр. Нәфкатьнең сихри моңнары әнә нишләткән ул болытларны!   Ринатның беренче ярдәмчесе   Гуманитар-техник колледж директоры Венера Миннехатип кызы Ямалетдинова белән очрашу күңелдә җылы хисләр генә уятты. 13 ел буе шәһәр хакимиятендә яшьләр эшләре бүлегендә эшләгән ул. Моннан биш ел элек киңәшкә чакырып алалар аны. “Венера, әйдә татарның милли җәмгыятен оештырып җибәрик”, - дип сүз каталар. Ә Венера ханым: “Рәтле генә татарча сөйләшә белмәсәм дә, милләтем өчен барысын да эшләргә әзермен”, - дип ризалашкан. Әтисе, әнисе шушы татардан булгач, ни хәл итсен?! Новокуйбышевскиның Үзәк ял паркы Венера эшләгән колледжка терәлеп тора. Биредә дүрт ел рәттән татарның Сабан туе бәйрәмнәре, башкалардан аермалы буларак, үзенчәлекле иттереп оештырыла. Биредәге чисталыкка, матурлыкка карап таң каласың. Юкка гына Сабан туен үткәрү өчен бу урын сайлап алынмаган.    - Һәр Сабан туена менә дигән матур табыннар әзерләп куябыз, - дип сөйли Венера ханым. - Беренче табыныбыз - спонсорлар өчен, икенчесе - олы яшьтәге абзыйларыбыз хөрмәтенә, өченчесе исә - апа-абыстайларыбызның күңелләрен күрү өчен әзерләнә.    Ә спонсорларсыз мондый зур табыннар әзерләү бөтенләй мөмкин түгел. Аларны эзләп табуы, табып алгач, беркемне дә югалтасы килми. Боларның йөрәкләренә яңадан-яңа күперләр салып җибәрәсе дә, күңелләренә якын юлларны эзләп табасы. Юлларны эзлисе дә, эзлисе генә әле. Эзләп маташмасаң да ярап куяр иде дә бит. Киләсе Сабан туе бәйрәмнәре кычкырып дәшәләр шул.   Биредә спонсорлар белән эшләүнең тагын бер ысулын уйлап тапканнар. Сабан туе үтү белән спонсорларга персональ рәвештә мондыйрак эчтәлекле электрон хатлар җибәрелә: “Аллаһының бәхетле колы, мәрхәмәтлеләрнең-мәрхәмәтлесе, әфәнделәрнең-әфәндесе, я булмаса, гүзәлләрнең-гүзәле, сезнең фәлән кадәр акчагыз, фәлән җиргә тотылды”, - дип тулы мәгълүмат бирелүе кешеләр белән эшләгәндә отышлы ысул түгелмени?!   Алданулар, алдаулар чорында аларның күңелендә кечкенә генә булса да ышаныч уятасы килә. Чөнки халык белән эшлисе дә эшлисе әле!   Мәчетләребездә дә бу тәҗрибәне өйрәнеп, эшкә җигеп җибәрсәләр иде. Венераның бу фикере белән тулысынча килешәм. Нигә килешмәскә? Мәсәлән, Самараның Җәмигъ мәчете төзелүенә биш былтыр вакыт үтеп китсә дә, бу зур төзелешкә бирелгән акчаларның кая тотылганы турында әледән-әле төрле имеш-мимешләр чыгып тора. Новокуйбышевскида да шундыйрак хәл килеп чыккан, диләр. Мәчет төзелешенә китеп барган акчаларның яңадан ревизия астына куеп, тикшерүләр үткәрү тәкъдиме белән бер төркем дин тотучылар чыкмасынмы?! Авылларда яшәп яткан әби-бабайларның кулларына ноутбук кайчан керер бит әле. Шулай булгач, килгән керемнәрнең кая китеп барулары турында мәгълүматны мәчет коймасына, йә бинасы диварына нигә язып куймаска?   Мәҗлесләр, табыннар үткәрү - күптәнге йола ул   Әби-бабаларыбызның хөрмәтенә оештырылган табыннар халкыбызның матур традицияләрен дәвам иттерү түгелмени? Табыннарга йөрү - элек-электән килгән йола ул. Шәһәр җирлегендә табыннар теләсә кемгә эләкми. Таралып, таркалып яшәгәч, татарга анда эләгүләре ифрат та авыр. Бәлки, шуны истә тотып, “Туган тел” татар оешмасы Сабан туенда зур мәҗлес, бәйрәм табыны оештыра торгандыр да.   Быел Казан халыкара сервис институтында җирле колледжның бер төркем пешекче-педагоглары татар ашларын пешерү- әзерләү буенча махсус курслар үткәннәр. Димәк, киләсе Сабан туе табыннары тагын да матуррак, ризыклары тәмлерәк булуына өметләнергә урын бар.   Новокуйбышевскиның “Туган тел” оешмасына нибары биш яшь. Сабый бала яше бит бу. Шуңа да карамастан, абруе зурдан аның. Юкка гына Венера ханым “Туган тел” җәмгыяте исеменнән Новокуйбышевски шәһәре Думасына үзен депутатлыкка кандидат итеп күрсәтмәгәндер шул. Һәм, ниһаять, җиңү! Сайлаучыларның якынча җитмеш проценты аны яклап тавыш биргән. Мин зур җиңүе белән аны чын күңелдән котладым. Уңышларның иң зурысын теләп калдым аңа.   Ялгышмасам, Новокуйбышевски шәһәрендә, гомумән, бөтен өлкәбез тарихында, татар җәмгыяте исеменнән депутатлыкка теркәлеп, җиңү яулау беренче тапкырдыр бу. Татарлар хакимияттән читләшеп яшәргә тиешмени? Әлбәттә, юк! Венера ханымның кечкенә генә татар оешмасыннан шәһәр Думасына үрмәләп менүе шатлыклы хәбәрләремнең иң шатлыклысы дияр идем мин. Башкаларга да әйтәсе килә: “Венераның уңышын күрегез, өйрәнегез”, - дип.    Җәмгыятькә яңа көчләр, булышчылар кирәк   Новокуйбышевскида татар хәрәкәтенең иң актив эшлеклесе кем икән, дип сорасагыз - Маһирә Харис кызы Әбдрәхимова ул. Мәчет ачылу белән ислам дине нигезләрен өйрәнә башлаган. Коръән-Кәримне дөрес уку буенча Ринат Ситдыйковтан дәресләр ала, намазга баса. Олы яшьтә Коръән сүрәләрен яттан өйрәнү кыен, әлбәттә. Ләкин Аллаһы Тәгалә мондыйларга ярдәмне биреп кенә тора. Тик шунысы күңелен борчый - Мәликә исемле оныкчыгы дин дәресләренә йөрүдән мәхрүм калган. Хәзер бигрәк тә күңелсез аңа. Мәчеттә укуларны дәвам иттерәсе килә. Балаларга ислам дине нигезләрен өйрәткән Наил хәзрәт, көтмәгәндә, Самарага китеп бара. Хәзер исә Новокуйбышевскида мәктәп яшендәге балалар белән беркем дә шөгыльләнми. “Наил хәзрәтнең татарчалап та, русчалап та ачык, аңлаешлы иттереп бирелгән дәресләре балаларның күңеленә бигрәк тә хуш килгән иде”, - дип сөйли Маһирә апа.   Самара өлкәсе Диния нәзарәтенә мөрәҗәгать итәсем килә: “Талип хәзрәт, Новокуйбышевскида балаларга дин нигезләрен өйрәтү буенча оештыру эшләрен рәткә салып җибәрә алмассызмы икән?”   Балаларны дин юлына бастыру мәсьәләсе мәчет мәзине Мирсәед Әхмәт улы Мингалиевны да борчуга салган. “Мәчетебез матур, җылы, чиста, тик менә татарны эзләп табуы кыен биредә.    Мәктәп яшендәге балаларны якын-тирәдән җыеп, нигә, мәсәлән, дин дәресләре оештырып җибәрмәскә? Әхмәткәрим хәзрәт Миникаев зур мәчет төзеп бирде халыкка, тик бинаның көннәр, айлар, еллар буе буш торуы йөрәкне әрнетә”, - дип сөйли Мирсәед бабай.   ...Моннан биш ел элек Новокуйбышевскида кечкенә генә “Туган тел” исемле йолдыз калкып чыккан иде. Йолдызчыкның шифалы нурлары бар дөньяны үзгәртте дә куйды. Күпме кеше, татарсызлык чиреннән чыгып котыла алды, боларның күңелләрендә яп-якты киләчәккә ышаныч уты кабынып китте.    “Туган тел”нең эшчәнлегендә, әлбәттә, барсы да ал да гөл түгел. Моңа сәбәпләр дә бардыр. Мәсәлән, балаларга татар теле, дин дәресләрен яңадан торгызу мәсьәләсе хәл ителмәгән. Туктатылган дәресләрне яңадан оештырып җибәрәсе иде.    Шулай да Новокуйбышевски шәһәренең “Туган тел” татар милли-мәдәни җәмгыяте халык арасында җирле хакимият хакында зур эшләрне башкарып чыгарырга сәләтле булуын күрсәтә алды. “Туган тел”нең дөньяга яктылык сибүче ике аккошы бар. Беренчесе - Ринат Ситдыйков булса, икенчесе - Венера Ямалетдинова. Боларның абруйлары зурдан, димәк, “Туган тел” йолдызының тагын да яктырак янып китүенә ышаныч бар.   Новокуйбышевскидан чыгып киткәндә бу ике аккошның эшләре турында уйланып бардым. Таралып, таркалып яшәгән газиз балаларын, татарларын эзләп очулары бу! Алар безгә җим алып киләләр бит... Җим... Гади генә түгел ул! Татарны яшәтүче, бөтен бәлалардан саклап кала алучы сихри көчле җим бу!       Табын артында киңәшү.     Ринат СИТДЫЙКОВ һәм Венера ЯМАЛЕТДИНОВА.   Исхак АПАНАЕВ 42 | 19.10.2014 (полный текст новости)

  • 2014-10-19 05:30 "Казан егетләре" "Ак барс" турында КЛИП төшергән
    19.10.2014 Шоу-бизнес "Казан егетләре" төркеме "Ак барс" хоккей командасы турында "Ак барс" - чемпион" дигән клип төшергәннәр. "Матбугат.ру"да бүген шул җырның премьерасы.  "Ак барс" хоккейчылары турында бу беренче генә клип түгел. Әмма башкаларыннан аермалы буларак, ул хоккей клубы белән сөйләшенеп, бергә хезмәттәшлек итеп эшләнгән. Бу турыда "Матбугат.ру" хәбәрчесенә "Казан егетләре"ннән Айдар Әгъләмов сөйләде. Инде клипны карыйк:   Сүз уңаеннан, кайчандыр "Ак барс" турында Зөлфәт Зиннуров та җырлаган иде:  --- --- | 19.10.2014 (полный текст новости)

  • 2014-10-19 05:30 Серена Уильямс Шамил Тарпищевны расистлыкта гаепли (ВИДЕО)
    19.10.2014 Спорт Тарпищев белән килеп чыккан гауга инде берничә көн дәвам итә. "Вечерний Ургант" тапшыруында ямьсез шаяруыннан соң Шамил Әнвәр улын WTAда, ягъни Хатын-кызлар теннисы ассоциациясендә эшләвен бер елга туктатып тордылар. Менә ниләр әйткән булган ул Иван Ургант тапшыруында:    Видеоны 8нче минуттан карарга була:   Инде Серена Уильямсның да бу видеога карашы билгеле. Ул Тарпищевны сексистлыкта һәм расистлыкта гаепләгән. Ә сез ничек уйлыйсыз, бу очракта кем хаклы да, кем гаепле? Серена Уильямс Апалы-сеңелле Уильямслар   --- --- | 19.10.2014 (полный текст новости)

  • 2014-10-19 03:56 Габдрахман Әпсәләмовның “Ак чәчәкләр”е турында язучының оныгы Альбина Әпсәләмова белән ӘҢГӘМӘ
    18.10.2014 Мәдәният Бу көннәрдә Казанда Габдрахман Әпсәләмовның “Ак чәчәкләр” әсәре буенча фильм төшерәләр. Баксаң, әлеге романның язылуына 50 ел тулган икән инде. Язучының оныгы – рус телендә нәшер ителә торган “Идел” журналы мөхәррире, язучы Альбина Әпсәләмова шушы хакта сөйләде һәм онытылуга дучар ителгән фронтовик язучы, шагыйрьләрнең иҗатын популярлаштыру буенча фикерләре белән бүлеште. – “Ак чәчәкләр” телевизион спектакле җитмешенче елларда төшерелгән булган. Яңа­дан фильм төшерү идеясе кемнеке? Гадәттә классик әсәрне заманчалаштырырга яраталар, “Ак чәчәкләр” шушындый үз­гәрешләр кичердеме? – Бу фильмны төшерү идеясе күптән туган иде инде. Берничә ел элек талантлы режиссер Илдар Ягафаров әлеге уй белән янып йөрде. Әмма финанс мөм­кин­лек­ләрен таба алмагач, нияте тормышка ашырылмый калды. Быел әлеге идеяне Миләүшә Айтуганова күтәреп алды. Баксаң, аның “Ак чәчәкләр” фильмын күптәннән төшерәсе килгән, быел исә моңа җае чыккан. Шулай итеп, фильм­ны “Татарстан – Яңа гасыр” каналы төшерә. Аның продюсеры Миләүшә Айтуганова, режиссеры Ренат Әюпов. Гөлшаһидә ролен Тинчурин театры артисты Резеда Сәлахова башкара, Мансур – Әлмәт театрыннан Динар Хөснет­динов. Әсәр үзгәртелмәде диярлек, бары тик партиягә кагылышлы җирләре генә төшеп калды.   – Тамашачы Гөлшаһидәне Нәҗибә Ихсанова образы бе­лән тәңгәлләштерә. Ничек уйлыйсыз, ул яңача фильмны, яңа образны кабул итәрме? Элек­­ке составта уйнаучы актерлар бу юлы да җәлеп ител­мәдеме?   – Чыннан да, миңа да Гөл­шаһидә нәкъ менә Нәҗибә Ихсанова кебек булырга тиеш кебек тоела. Яңа образны караганда да Нә­җибә ханым кыяфәтен, аның холкы чагылышларын эзләдем. Бу – табигый да. Иманым камил, тамашачы да шундый ук хисләр ки­черәчәк. Чөнки заманында бу әсәр дә, әлеге фильм да бик популяр булган һәм бик күп тапкырлар күрсәтелгән. Шуңа күрә актерларга да, режиссерга да таләпләр югары булачак. Әмма Резедә үз Гөлшаһидәсенә гашыйк итә алачак. Аның ничек уйнавын карагач, мин моңа нык ышандым. Элеккеге составтан Әзһәр Шакиров катнаша. Ул заманында Мансурны уйнаган, хәзер пофессор Терегуловны башкара.   – Фильмда гаиләгез дә катнашамы?   – Мин энем белән бер эпизодта гына катнашабыз. Ә менә кызым Мансурның баласын уйнаячак. Төшерү эшләре безнең дачада барды. Анда алтмышынчы еллар җиһазлары, шул заман рухы сакланган. Иҗат төркеме шулай ук музейда һәм хаста­ханәдә эш­ләде. Шунысын да искәртик, 10 серияле бу фильм киләсе елда экранга чыгачак.   – Бу фильм заманында бик популяр булган бер әсәргә яңа сулыш өрәчәк. Ә бит бик күп язучы, шагыйрьләрнең әсәр­ләре заманга туры килми дигән сылтау белән кабатлап басылмый, хаксыз онытылуга дучар була. Менә аларны ничек кире кайтарырга? Бу бигрәк тә фронтовик иҗат әһелләренә кагыла.   – Балачагым сез телгә алган язучылар арасында, аларның әсәрләрен укып үтте. Мин, чыннан да, аларның исемнәренең онытылуы белән килешә алмыйм. Шәхсән үзем бу җәһәттән ниләр эшләдем соң? “Казан Кремле” музей-тыюлыгы җитәк­чесе Зилә Вәлиева белән бер­лектә “Мәң­ге­лек кеше” дигән күргәзмә әзер­ләдек. Ул ачык һавада, Кремльдә урын алды. Анда 33 язучы, шагыйрь, композитор турында мәгъ­лүмат урнаштырылды. Без бу сан белән генә чикләнергә җы­ен­мыйбыз, килә­чәктә күргәзмәдә фронтовик­ларның саны тагын да артачак. Башлаганда финанслау шушы кадәр генә иде. “Казан Кремле” музей-тыюлыгында “Мәң­­­гелек кеше” дигән очрашулар циклын оештырып җибәрдек. Аның беренчесе фронтовик шагыйрьләр­гә багышланса, икенчесе композитор фронто­вик­лар­ның иҗатын пропагандалады. Эмиль Җәлә­лет­динов шул чор җырларын башкара. Шулай ук фронтовик иҗат әһелләре варис­ларының клубын оештырдык. Ул “Династия” дип атала. Без бергә-бергә газета, листовкалар чыгарабыз, мәктәпләрдә, клубларда оч­рашулар оештырабыз. Хикмәт бит минем бабайның яки башка язу­чының онытылуында гына тү­гел, без тарихны санга сукмыйбыз, үт­кәнебезне белмибез. Балалар хәтта Габдулла Тукай белән Муса Җәлилне бутый. Бу – бик аяныч. Менә шулай булмасын өчен матбугатта да шушы юнәлештә эш башларга кирәктер. Әйтик, “Идел” журналында шул юнә­лештә ике рубрика ачылды. Аның берсе “Мәңгелек кеше” дип атала һәм фронтовикларга багышланган язмалар циклыннан торачак. Икен­чесендә – язу­чыларның әдә­бият­ка килеп кенә кергән мә­лен­дә, яшь вакытта язылган әсәрләре басыла башлаячак. Әйтик, озак­ла­мый Мирсәй Әмирнең повес­теннан өзек тәкъдим ителәчәк. Бу юнәлештә эш башлаганбыз икән, журналист фронтовик­ларның иҗа­тын да урап узарга ярамый. Бу җәһәттә “Татмедиа” белән уртак проект эшләнә.   – Укучылардан “Ак чә­чәк­ләр” китабын беркайдан да табып булмый дигән хатлар ки­лә. Габдрахман Әпсәлә­мов­ның китаплары яңадан басылмыймы?   – Рус телендә биш томлыгы әзерләнгән иде. Беренче томында “Ак чәчәкләр” әсәре урын алды. Бу китап чыннан да сатылып беткән, аны беркайда да табып булмый. Романның дөнья кү­рүенә 50 ел тулуга багышлап әсәр татар телендә кабат бастырылыр дип ышанасы килә. Аның үзе исән чагында чыккан “Күк күкрәр” һәм “Агыла болыт” романнары бар. Менә алар кабат беркайда да басылмаган. Ба­байның фронт көндәлекләре, публицистикасы да беркайда да дөнья күрмәгән әле. Язучылар варислары белән очрашуда без бу хакта уйланабыз һәм шушы көн­дәлекләрне җыеп укучыга җитке­рү юлларын эзлибез. Гөлинә ГЫЙМАДОВА 151 | 17.10.2014 (полный текст новости)

  • 2014-10-18 01:36 “Гөнаһымны юа алмам микән?” дигән язманы укыгач, дөньямның асты-өскә килде
    17.10.2014 Язмыш Күптән түгел “Ватаным Татарстан” газетасында “Гөнаһымны юа алмам микән?” дигән язма укыдым. Тетрәндерде ул мине. Шул көннән бирле дөньямның асты-өскә килде. Төннәрен йоклый алмый башладым. Кәүсәрия ханымның язмышы өчен ни шатланырга, ни борчылырга белмәдем. Үз язмышым турында оныткан да идем. Ә бу язма яңадан яшьлегемә алып кайтты. Кара бөдрә чәчле, матур кызчык идем мин. Әти гел эчеп кайтып тавыш чыгара. Әнине кыйный иде. Боларның тормышын күреп үскәнгә, кечкенәдән минем ирем булмый дип әйтә идем. Авылдан укырга чыгып киттем. Яныма әллә нинди матур егетләр килә. Тик берсе дә ошамый гына бит. Күңелем бай, акчалы, акыллы, машиналы егет көтә. Ике ел буена берсе белән дә дуслашмадым. Һәм, ниһаять, үземә кирәк дигән кешемне очраттым. Тик ул өйләнгән иде. Авылга айга бер генә кайта башладым. Мөнир мине кулларында гына йөртте. 45 яшьтә кочагына 21 яшьлек кыз килеп керсен дә, күтәреп йөртми кара! Мин бәхет диңгезендә йөздем. Ул вакытта аның өч баласы бар иде. Хатыны бер оешмада хисапчы булып эшләде. Ә мин тиз генә эшкә дә урнашмадым. Мөнир миңа акчасын кызганмады. Көннәрдән беркөнне мин авырлы икәнемне белдем. Бу хакта Мөниргә җиткердем. Ә ул: “Кеше көлдермә инде, нинди бала? Минекеләр өчәү. Мин бит си­нең белән бала кирәккә очрашмыйм”, – диде. Мин сабыемны таптым да бала тудыру йортында калдырып чыктым. Ул вакытта Мөнир белән аралар суынган иде инде. Базарга эшкә урнаштым. Шунда бер егет белән таныштым. Ташлаган балам турында бөтенләй диярлек оныттым. Берни булмагандай, бергә яши башладык. Аның әти-әнисе бик дини иделәр. Тиз арада никах укыттык. Еллар уза торды. Ирем бала сорап аптырата. Тик мин генә балага уза алмыйм. Нинди табибларга күренеп карамадык. Барысының да бер сорау: “Аборт ясатмаган идегезме?” – диләр. Ирем янында, ясаттым, әле бала тудыру йортында кызымны да калдырдым, дип әйтеп булмый бит инде. Менә шул вакытта гына нинди зур хата кылганымны аңладым. Аллаһы Тәгалә мине ташламады. Ялваруларым бушка кит­мәде. Мин тагын йөккә уздым. Озакламый улым дөньяга килде. Әтисе шатлыктан нишләргә бел­мәде. Мин бик бәхетле хатынга әйләндем. Тик бәхетем озакка бармады. Улыма биш яшь ди­гәндә, ирем түбәдән егылып тө­шеп үлеп китте. Яңадан тө­шен­келеккә бирелдем. Улымны беренче сыйныфка биргәндә, ике бала җитәкләп килгән ир-атны күреп алдым. Кызы өченчегә, улы беренчегә бара икән. Җит­мәсә, балаларыбыз бер сыйныфта укый торган булып чыкты. “Әниләре эштәмени?” – дип сорап куйдым.   – Хатыным моннан 3 ел элек үлеп китте,– дип җавап бирде ир. Күңелемдә бу ирнең хатыны түгел, ә балаларының әнисе буласы килү теләге туды. Беренче чирек тәмамлангач, без тагын очраштык. Бу юлы җыелышта. Кайтыр юлга бергә чыктык. Шулай итеп, дуслашып, аралашып яши башладык. Яңа елдан соң Салих мине өенә яшәргә чакырды. Озак уйлап тормадым, тәвәк­кәлләдем. Башта мине балалар авыр кабул итте. Тик тора-бара ияләштеләр. Иң элек Гөлсу белән уртак тел таптык. “Апа, ярый әле бездә яшисез”,– диде ул. Менә шул сүздән соң җаныма рәхәт булып китте. Икебезнең фатирларны сатып, зуррагын алдык. Матур гына яши башладык. Тормышым түгәрәкләнгәч, ташлап калдырган кызым исемә төшә башлады. Тик аны эзләп карарга батырчылыгым җитмәде. Кире кагар, күралмас дип курыктым.   Салих белән кушылганга алты ел вакыт узгач, Интернеттагы битемә хат килеп төште. “Апа, сез минем әни түгел микән? Төс-кыяфәтләребез охшаган. Исемегез дә Гөлия. Кыз чактагы фамилиягез Шакирова түгелме?” – дигән. Хатны укыганмын да аңымны җуйганмын. “Ашыгыч ярдәм” табиблары тавышына уянып киттем. Салих бер сүз дә әйт­мәде. Балалар да дәшмәделәр. Миңа берни аңлатырга туры килмәде. Ачык калган биттәге язуны барысы да укыган иде инде.   Шул көннән соң компьютер янына килергә куркып бик озак йөрдем. Бары тик ике айлап вакыт узгач кына бу кыз балага хат язып җибәрдем. Телефон номерымны бирдем. Адресымны күрсәттем. Ике атнадан ишектә кыңгырау чылтырады. “Исәнме, әни! Мин сине бик аңлыйм. Яшь вакытта бала кирәк түгел инде ул. Син мине хәзер кабул ит”, – диде.   Ни әйтергә дә белмәдем, еладым гына. Кызымның исеме Илсия икән. Балалар йортыннан алган әти-әнисе юл һәлакәтендә үлеп киткәннәр. Казанга укырга килгәч, Илсия мине эзли башлаган. Ул көнне миннән дә бәхетле әни юк иде. 19 яшен тутырган кызым “әни” дип каршымда тора. Янымда калган балаларым йөге­реп кенә йөри. Шул көннән Илсия бездә яши башлады. Аллаһы Тәгаләмә рәхмәтләр укыйм. Әллә ике ятим балага әни булганым өчен олыгайган көнемдә бәхетле итте микән? “Дүрт аяклы ат та абына”,– диләр. Ялгышмыйча гына яшәү авыр. Шуңа күрә хаталарны вакытында төзәтеп, яхшылыклар эшләп яшәргә кирәк.  Гөлия ГАЙНУЛЛИНА 151 | 17.10.2014 (полный текст новости)

  • 2014-10-18 01:36 Калфак чигү дә кыйблабызны барлау ул (ФОТО)
    18.10.2014 Мәдәният Мин үзем яшьтән чигү чигеп үстем, әле дә вакытым булганда тиз генә утырам да, үземә ошаган берәр нинди чигүне чигеп куям. Казанда Бөтендөнья “Ак калфак” хатын-кызлары оешмасы калфак һәм изү чигү буенча мастер-класс үткәрәчәген белгәч, түз¬мәдем, барсын да үзем барып күрәсем, өйрәнәсем килеп китте. Югыйсә, яшем дә бар бит инде, чигү чигәргә һәвәслегем дә, тиешле тәҗрибәм дә җитә кебек. Мин әйтәм: “Яшьләрне дә алып барырга кирәк, күрсеннәр, өйрәнсеннәр”. Ә инде мин үзем барсам, яңа гына эшли башлаган Самара өлкәсе хатын-кызларының “Ак калфак” оешмасында бу эшне җәелдереп җибәрергә җиңелрәк булачак. Тәвәккәлләдем һәм без өчәү - Самараның “Алтын инә” ательесы хуҗабикәсе Гөлнара Насыйрова, төрле милли киемнәр тегү остасы Алсу Баязитова һәм мин, төнге автобуска утырып, Казанга киттек.   Безне, иртән иртүк барып җитүгә, Бөтендөнья татар конгрессы башкарма комитетында бик җылы каршы алдылар. Чарага Татарстанның үзеннән дә, Россия төбәкләреннән дә, хәтта Казахстан, Кыргызстан, Латвия кебек илләрдән дә килүчеләр бар иде. Барлыгы сиксәннән артык хатын-кыз җыелды.   Мастер-класс Милли-мәдәни үзәк залларының берсендә түгәрәк ясап төзелгән зур өстәлләр артында алып барылды.   Безне котларга конгресс рәисе Ринат Закиров үзе килгән иде. Ул безгә зур уңышлар теләде, хатын-кызларыбызны татар милләтенең төп терәге дип атады. Бөтендөнья “Ак калфак” оешмасы җитәкчесе Кадрия Идрисова да безгә карата әйтергә җылы сүзләр таба алды.   Менә, ниһаять, без эшкә тотындык. Мастер-классны алып баручы, модельер Ләйсәнә ханым Хаҗиева иң элек күкрәк япмасын ничек дөрес итеп чигәргә икәнлеген аңлатты, аны бисерлар белән ничек бизәргә кирәклеген дә күрсәтте.   Без - самаралылар, Гөлнара, Алсу ханымнар һәм мин бергә утырып, башыбызны да күтәрмичә чигәбез дә чигәбез генә. Аеруча Гөлнарабыз бик җитез эшли, кулы-кулга иярми. Менә аның янына башкалар да килеп, киңәш бирүен сорый башладылар. Аның нык оста булуын әллә кайдан ук бик тиз күреп алганнар. Ә Гөлнарабыз беркемгә дә каршы килмичә, үзенең киңәшләрен бирергә тырышты. Аның чигүе дә күзгә күренеп матурая гына барды. Ә миңа әле озак, кичкә кадәр маташырга туры килде. Шулай да бу эштән башкалар кебек чын ләззәт таптым, диясем килә.    Бер кузгалмый чигү өстендә озак утыру бераз талчыктыра да икән. Әнә кайберәүләр үз алларына әкрен генә җырлый да башладылар. Җыр кешегә хәл өсти, ял иттерә, диләр бит. Мин дә кырыемда гына утырган танылган шагыйрәбез Шәмсия Җиһангировага кушылып шулай ук җырларга керештем.   Кадрия ханым безнең арганлыкны күреп, бераз ял итеп алырга рөхсәт бирде. Уртага чыгып биергә алынучы ханымнар да, туташлар да табылды. Башкортстаннан килгән Лилия ханым җитәкчелегендә чын “Аулак өй” башланып китте. Кайсыларыбыз бии, кайсыларыбыз җырлый, кайсыларыбыз чигүләрен дәвам итә.    Күпме тырышсам да кичкә кадәр чигүемне тәмамлап өлгерә алмадым. Барыбызны да баштан милли музейдагы Казанның 1000 еллыгына багышланган экспонатларны күрсәтергә алып бардылар, аннан зур тамаша залына җыелышып концерт карадык. “Кызыклы йорт” дип аталган әлеге концертны бер гаиләдә туып үскән биш кыз искиткеч итеп оештырган иде.    Шулай беренче көнебез сизелмичә үтеп тә китте. Кичен арып-талып кунакханәгә кайткач та, озак ял итәргә туры килмәде. Башкортстанның Бишбүләк районыннан килгән җирле “Ак калфак” оешмасының күптәнге җитәкчесе Лилия ханым Әхмәтшина безне үз бүлмәсенә чәйгә чакырып алды. Һәм биредә без чын “Аулак өй” оештырып җибәрдек. Анда без аерым-аерым да, күмәкләшеп тә халкыбыз җырларын җырладык, мөнәҗәтләр дә әйттек, Тукаебызның шигырьләрен дә укыдык. Башкортстанның Нефтекамск шәһәреннән килгән Сафия ханым якташлары, күренекле шагыйрь Әнгам Атнабаев шигыренә үзе иҗат иткән бик матур җыр башкарды, шагыйрьнең шигырьләрен дә укып күрсәтте. Мин дә яңа танышларыма “Әлхәмдерилләһи раббилгаләмин” догасының мәгънәсен аңлатып, аны ничек дөрес итеп әйтергә өйрәттем. Бу аларның барсына да ошады кебек. Башка догаларның укылышын язып бирүемне сораучылар да булды.   Икенче иртәдә эш урыннарыбызга килгәндә, зур зал төрле газета-журналларның, радио-телевидение каналларының хәбәрчеләре белән тулган иде. Гөлнара Насыйрова үзе белән Самарадан алып килгән чигүле түбәтәйләрне, камзулларны тезеп күргәзмәгә куйды. Үзен шунда ук уратып алып, фотосурәткә төшерә, интервью ала башладылар. Читтә яшәүче татарларның тормышы күпләрне кызыксындыра, күрәсең. Ә чыннан да, безнең дә дөньяга күрсәтерлек, мактанырлык әйберләребез бар бит. Без кемнән ким?! Менә калфак, изү чигәргә дә өйрәнәбез.   Мин үземнең күкрәк япмасын тәмамлап, калфагымны чигә башладым. Алсу да, Гөлнара кебек үк, үзенең бөтен чигү эшләрен тәмамлап килә иде инде. Алар икесе дә чын һөнәр ияләре шул.    Кич якынлашып килгәндә, үзебез чиккән әйберләребезне киеп, бөтенебез бергә күмәкләшеп, фотосурәткә төштек.Ә Кадрия ханым безнең белән саубуллашып, эшебездә уңышлар теләде.   Кунакханәдә барыбызны да бу ике көндә инде дустыбызга әйләнгән шагыйрә Шәмсия ханым Җиһангирова көтә иде. Аның белән бергәләп тагын бер шигърият кичәсе уздырдык. Шәмсия ханым үзенең “Кыйбла барлау” дигән шигырен укыды һәм барыбызга да аның нөсхәсен таратты. Анда мондый юллар да бар:   Кемнәр белән генә  аралашсам, Йөрсәм дә мин хәзер кайда да,  Беренче эш итеп кыйблам барлыйм, Кальбемне юнәлтәм  кыйблага... Без кыйбланы шөкер  таптык та бит... Күңел тыныч түгел шуңарга -  Онытмыйбыз микән  балалардан  “Кыйблаң кайда?” - диеп  сорарга.   Менә шундый гыйбрәтле тирән мәгънә салынган бу шигырь юлларына. Без Казанга һәрвакыт нәкъ менә шушы кыйблабызны барларга җыелабыз түгелме?! Менә бу килүебездә дә калфак, изү чигәргә өйрәнеп, кайткач өйрәнгәннәребезне башкаларга да, яшьләребезгә һәм балаларыбызга да өйрәтеп, аларны да кыйблабызны белергә һәм табарга, халкыбызның тарихын, мәдәният-сәнгатен, гореф-гадәтләрен саклап калырга булышырга тиеш икәнлегебезне ныграк аңладым кебек. Башкаларга да шушы хакыйкатьне аңлата алсам икән.   Югарыдагы фотода: Разия ӘЮПОВА (сулда) һәм Гөлнара НАСЫЙРОВА Казанда мастер-класс вакытында.     Күргәзмәдә Самара кәләпүшләре һәм камзуллары.   Разия ӘЮПОВА | (полный текст новости)

  • 2014-10-18 01:36 “14 сыердан – көнгә өч мең сум!”
    18.10.2014 Авыл “Мал-туар асрарга бик авыр” дип, яки шәһәрчә яшәү теләгенә буйсынып, сыер малын бетерүчеләр күбәеп китте авыл җирендә. Мал-туар арасында исләнеп йөрисе юк, җәен печән әзерләү эшеннән дә азат буласың. Сөтне сатып кына аласың да, шәһәрчә яшисең! Мин андыйларны гаепләргә теләмим, һәркем тормыш арбасын үзе булдыра алганча тарта... Ә менә Нурлат районы Биккол авылында яшәүче Әхмәтшиннар 14 баш сыер асрап көн күрә. Эштән зарланмый алар, алга таба мал башын арттыру да уйларында юк түгел. Мин килгәндә хуҗа кеше вак-төяк эш белән ишегалдында кайнашып йөри иде. – 1992 елда кисәк кенә әти үлеп китте. Без ул вакытта Тольятти шәһәрендә яши идек. Янәдән авылга күченеп кайттык, – дип сүз башлады гаилә башлыгы Рәис абый. – Хатыным Чүпрәле кызы. Аның белән Ульян өлкәсендә, туган көндә таныштык. Бер күрүдә гашыйк булдым үзенә. Алты айлап йөргәч, өйләнешеп тә куйдык... Әти үлгәндә хуҗалыкта ике сыер калды. Без шуларны әкренләп 14 башка җиткердек. Аннан кала алты баш бозау, ике зур үгез, бер тана, берничә баш сарыгыбыз бар.     Ә бит шуның кадәр малны ир белән хатын берүзләре карап тора! Улы белән кызлары Казанда яши, аларның да үз тормышлары инде хәзер. Әле шушы эшләргә өстәп, Абдуллиннар халыктан сөт тә җыя. Аны Самара өлкәсендәге Кошкин райпосына илтеп тапшыра Рәис абый. Ә хатыны Зөлфия халыкка сөт акчасы өләшә. “Бәянең 14 сумнан төшкәне юк.  Акчаны 10 көн саен биреп барабыз”, – ди йорт хуҗасы.   – Саву аппаратлары белән эш итәсездер инде? – дим.   – Бер аппаратны үзебез сатып алдык, икенчесен район башлыгы бүләк итте. Аңа кадәр хатын 7-8 сыерны кул белән үзе сауды. Хәзер дә берничәсен үзе башкара әле.    – Печән, азык-төлекне трактор белән ташыйсызмы?   – Гектарлаган җирләребез юк. Печәнне үзебез дә чабабыз, сатып та алабыз. Җәй буе сыерлар авыл көтүендә йөри. Трактор юк, бөтен эшне ат белән башкарабыз. Әле бер ай элек кенә ат белән тайны урлап чыгып киттеләр. Этне дә йоклатканнар, өрмәде. Эшләгәнне яратмыйлар бездә... Атым буаз да иде. Акчага әйләндерсәң, ким дигәндә 80-90 мең сум дигән сүз.    – ...Кеше бит башка төр мал белән дә эш алып бара... Сез кызыкмыйсызмы? Әллә сыер асрау файдалыракмы?   – Әлбәттә! Сыердан көн саен акча керә. Иртә-кич – 190 литр сөт савыла. Бер көнгә 3 мең сум дигән сүз. Бозавы да әзме-күпме файда китерә аның. Мисал өчен, быел 9 бозау саттык, 6сын үзебездә калдырдык. Берсен-берсен 5-6 меңгә җибәрдек.   Рәис абый белән сөйләшеп торганда, өй ишегеннән хуҗабикә күренде, ул да безнең әңгәмәгә кушылды:   – Кеше яллап эшләгәнебез юк, Аллага шөкер! Берәүнең дә безгә килеп, бер сәнәк тирес тә атканы юк. Төн дип тормыйбыз, салам, печәненә чыгып китәбез. Рәис: “Әйдә, берәрсенә әйтик”, дисә дә, “кирәкмәс” дип каршы төшәм. Аннары бездә  монысы – ир, тегесе хатын-кыз эше дигән нәрсә юк. Ялларда балалар кайтып булыша. Безгә тимәсеннәр, хәләл юл белән эш алып барганга көнләшмәсеннәр генә, – ди Зөлфия ханым.   – Шуның кадәр мал асрап, эштән арып киткән чакларыгыз да буладыр? – диюемә: “Арыгач, тәгәрәп китәсең дә, кабат сикереп торып эшли башлыйсың. Кыен булса, шуның кадәр мал асрап булмый. Кешегә түгел, үзебезгә дип эшлибез,  – диде Әхмәтшиннар.  Чын мәгънәсендә хезмәткә гашыйк гаилә булып күңелемдә калды алар.    Сүз уңаеннан шуны да әйтим, Бикколда бер генә сыер асраучылар бармак белән генә санарлык икән. Һәр йортта икедән алып бишкә кадәр сыер малы тоталар. Авылның төп кереме дә сөт һәм иттән. Яшелчә үстерү белән бик мавыкмыйлар бу якларда. “Самара өлкәсе белән чиктәш булгач, гомер-гомергә әлеге як татарлары “безне чуашлар ашата” дип яшәгән. Алар бит күпләп суган, яшелчә үстерү белән шөгыльләнә”,  – диде Биккол авыл советы рәисе Рәмилә Әхмәтшина.     1     2   Казан – Нурлат – Казан.   Нәзилә ХУҖИНА | (полный текст новости)

  • 2014-10-17 10:05 Диләрә Ваһапова: «Федераль каналда татарча җырлау – үзе бер җиңү» (ИНТЕРВЬЮ)
    17.10.2014 Шоу-бизнес Узган атнада Диләрә Ваһапова, «Голос» проектында татарча җыр башкарып, жюрине генә түгел, бар тамашачыны шаккатырды. 29 яшьлек кыз, федераль каналда татарча җырлауны үзе бер җиңү, дип белдерде. – Бүген Диләрә гастроль мәшәкате белән кайный. Без шалтыратканда, аларның «Мураками» төркеме Төмән өлкәсеннән Курганга юл тота иде. – Диләрә, «Голос» проектында ярымфиналга үтүең белән котлыйм. Гастрольләр белән бәйгене ничек берләштермәкче буласың? – «Голос» – телевизион проект, күп әйбер яздырып төшерелә. Алга таба күз күрер инде. Әле аның турында уйлаган юк. Минем директорым да хәлгә керә белә торган кеше. – Ни өчен чыгыш ясар өчен нәкъ менә «Солдат» җырын сайладың? Җырның татарча тәрҗемәсенең авторлары кем? – Бу җырны кайчандыр дустым Йолдыз Федорченко апам Карина белән «Йолдызлык» фестивалендә чыгыш ясар өчен махсус тәрҗемә иткән иде. Аннан соң бик күп вакыт үтте. Текст та онытылган. Татар телендә дөрес җырларга шулай ук иптәш кызым Алия Насыйрова ярдәм итте. Ләкин җырлавымда башкорт акценты сизелде. Минем әби башкорт, шуңа да сөйләмем татарларга хас булмаган каты (бас) тавыш белән чыга. – Проектта кайсы жюри әгъзасы төркеменә керергә теләгән идең? – Пелагея яки Леонид Агутин төркемендә үземне сынап карыйсым килде. Пелагеяның иҗаты якын миңа. Ләкин мине Дима сайлады, аның өчен дә чиксез шатмын. – Алга таба да проектта синең татарча җырлавыңны ишетербезме? – «Пятница» төркеменең җырын тәрҗемә итеп сәхнәгә чыгу да минем тарафтан үзе бер җиңү, шул ук вакытта чиктән тыш «оятсызлык» та иде. Миңа кадәр «сукыр» тыңлауларда татарча җырлаучы булмады. Алга таба урысча яки инглизчә җыр башкарырбыз дип уйлыйм. – Без, казанлылар, никтер сине гел гитара белән истә калдырган. Проектта да син үзеңә яхшы аккомпонировать иттең. Гитара белән ничә яшьтә «дуслаштың»? – 12 яшемдә «Носки» дигән беренче җырымны яздым. Аны Андрей Малаховның «Большая стирка» программасында да башкарырга туры килде. Шуннан бирле гитарадан аерылган юк инде. Мин кечерәк, әле уен коралларында уйный алмаган вакытымда да, апам Каринаны, бишәр тапкыр гитарада уйнап, бишек җырларын җырлатып тилмерткәнмен. – Сине «Сәләт» лагере «сәлкешләре» дә яратып искә ала. Ә синең үзең өчен бу лагерь нинди хатирәләр саклый? – Мин «Сәләт»не бик яратам. Кызым бераз үскәч, аны да телне, милләтне, гореф-гадәтләрне саклаучы шушы лагерьга бирәчәкмен. Ел саен фестиваль була торган Биләр шәһәре дә мәңге күңелемдә бер якты хатирә булып истә калыр. Минем өчен «Сәләт» ул – искиткеч мохит, иң яхшы балалар һәм шул балаларны туплап, сәләтле шәхесләр тәрбияли торган җиргә нигез салучы Җәүдәт абый Сөләйманов. – Синеңчә, күп җирдә татарның кем икәнен дә белмәгән заманда, яшь буында мили үзаң тәрбияләү кирәкме? – Мин үз халкымның бер генә традицияләрен дә калдырмаска тырышам. Татар тамырларын саклап калу безнең киләчәк өчен бик мөһим. – Син җырчы гына түгел, шагыйрә дә бит әле. Иҗат итәр өчен илһам чыганагын каян аласың? – Минем өчен илһам чыганагы ул – мәхәббәт. Тормышка, дөньяга, әйләнә-тирәмдәге кешеләргә мәхәббәт. Мин иҗат белән шөгыльләнүче бөтен хатын-кызлар кебек хаоска бирелүчән, беркатлы кеше, шуңа шигырьләрем дә бераз сәеррәк.  Алисә САБИРОВА | (полный текст новости)

  • 2014-10-17 10:05 Башкортстанда мамонтлар "зираты" табылган (ФОТО)
    17.10.2014 Могҗиза Быел җәйдә Кырмыскалы районында Агыйдел елгасы буендагы карьерда эшчеләр күпсанлы хайван сөяге калдыклары казып чыгарган. Бу турыда тиз арада галимнәргә җиткергәннәр. Әлеге хәбәр Этнологик тикшеренүләр институты сайтында шушы көннәрдә генә чыкты. Башкортстанда мамонт калдыклары моңа кадәр дә булган. 1970 елда табылган Хазәр (Башкорт) мамонты скелеты музейда тора инде. Җәйге табылдыкның зур әһәмияткә ия булуы шиксез. Чөнки анда сөякләр күп санда. Димәк, хайванның тулы скелетын җыеп булу ихтималы зур. Галимнәр карьерда казу эшләрен дәвам итәргә планлаштыра. Калдыкларны Археология һәм этнография музеена тапшырганнар. Музей хезмәткәре журналистларга "Мамонтның нинди җенестән булуын һәм яшен белү өчен, палеонтологлар чакырдык", дип белдергән.   --- --- | 17.10.2014 (полный текст новости)

  • 2014-10-17 10:05 Доллар һәм евроның артуына, сумның аска тәгәрәвенә борчыласызмы? (Сораштыру)
    17.10.2014 Икътисад Икътисад тотрыклы түгел, Россия сумы куәтен югалта бара. АКШ долларына карата ул арзаная. Бер доллар 40,9 сум тора. Евро да бер урында таптанып тормый, ул соңгы айларда үсәргә ярата, бер евро 52сумга кадәр җитте. Россия Үзәк банкы резервтагы 866 млн долларның сатылганын хәбәр итте, октябрь башыннан инде 5,9 млрд доллар сатылган. Россия Үзәк банкы башлыгы Эльвира Нәбиуллина тиздән валюталар тотрыкланачак дип өметләндерә дә үзе. Әмма халык сумның арзанаюына борчыла, аның белән бергә товарларга да бәяләр арта, диләр. Кемдер икътисадтагы бу күренешнең сәбәпләрен Украинадагы хәлләр кайтавазы ди, кайберәүләр Европа белән АКШның мәкерле эш итүендә күрә, өченчеләре Россия икътисады ярык тагарак янында утыра дип саный. Ә сезне сумның тотрыксыз булуы борчыймы? Нишләргә җыенасыз? Алсу ИСМӘГЫЙЛЕВА, эшмәкәр:   – Сумның аска тәгәрәве – борчылырлык хәл. Минем өчен бу актуаль, чөнки бизнес белән шөгыль­лә­нәм. Сумның бәясе төшү белән (ә бу хәл Кырымны кушканчы ук башланган иде), оешманың керем күләмен бүгенге хәлгә пропорциональ килеш саклар өчен, без күрсәткән хезмәт бәясен арттырдык. Әмма сум төшүен дәвам итте, ә бәяләрне көн саен күтәреп булмый. Озак вакытлы килешүләребез, күптәнге клиентларыбыз бар. Бәяне һаман-һаман арттырсак, алардан да колак кагуыбыз ихтимал. Икенче ягы да бар: икътисад түбәнгә тәгәрәгәндә күп кенә оешмалар чыгымнарын опти­маль­ләштерә башлады, кайбер хезмәтләрдән баш тартты. Бу исә – клиентлар саны кими дигән сүз. Бәя күтәрү турында сүз дә була алмый. Керем күләмен сак­лап калу өчен яңа төр хезмәтләр тәкъдим итү юлларын эзлибез. Хәзерге заманда бер кулга бер һөнәр җитми, шуңа һөнәрләрне арттыру мәслихәт.   Морат СИРАҖИН, фермер:   – Нинди паника ди?! Мин – оптимист! Бу – без­нең өчен бик уңайлы вакыт. Акчагыз бар икән, мал сатып алыгыз, сөт, каймак җитештерегез, ит продукциясен сатыгыз. Күп итеп җир алыгыз да бәрәңге, кишер, суган, помидор, кыяр утыртыгыз! Авыл хуҗалы­гында эшләүчеләр бу мөм­кинлекне куллансын. Чит илдән кергән  химияле ризык бетсен, аны сатып алу хәерле түгеллекне аңлый башлады кеше. Менә кәҗә сөте, сыр артыннан чират торалар миңа! Керемем, киресенчә, артты. Тик тормагыз, нидер эшләргә ки­рәк, акчамны югалтам дип калтырып торучылар акчаны белем эстәүгә тотсын.   Илдар ХӘКИМОВ, җырчы:   – Дөньяда, Россиядә барган хәлләрдән без дә читтә кала алмыйбыз, без­гә дә тәэсир итә ул. Кемдер аны ныграк сизә, кемдер азрак. Әмма кү­ңелле кү­ренеш түгел. Алай гаилә керемебез кимеде дип әйтә алмыйм, чыгымнар бюджеты да кыскармады. Кибеткә бар­ганда бәяләр­нең артуын сизмәдем, дөрес­рәге, мин тиеннәрне санамыйм. Ризыкны да арзанмы яки кыйммәтме дип карамыйм, ә файдалысын, сыйфатлысын сайларга тырышам. Концертлар азаермы – белмим. Быел без ял итәбез, тамашалар куймыйбыз. Килә­се елда ничек булыр, күз күрер. Әмма икътисад тотрыклы булса, күңел тынычрак.   Лилия ГАРИПОВА, Яшел Үзән районы, сатучы:   – Халык борчыла. Кибет­кә килүчеләр, бәяләр тагын артыр инде, дип сөйләшә. 1998 елдагы кебек хәлләр булырмы икән? Ничектер әле сумны тотып торалар кебек, әмма чуан кебек тишелеп чыгар да инфляция аркасында бәя­ләр кинәт үсеп китәр төсле. Ирем: “Нефть бәяләрен мах­сус шулай түбән тәгәрә­тәләр, шуңа күрә сум да авыр хәлгә калды. Килешә алсалар, барысы да үз урынына утырыр”, – дип әйтә. Авыл халкында “тере” акча юк инде ул, иң бай кешеләр – пенсионерлар. Танышларым фатир сата, менә алар авыр хәлдә. Сатсалар, ул акча югалмасмы? Берсе дә бернинди гарантия бирә алмый. Сатып алучыга да кыен, аннары фатир бәясе арзанайса, утыр да еламы? Бигрәк берни фаразлап булмый. Хәер­лесе белән килсен иртәләр дип телисе генә кала. --- 151 | 17.10.2014 (полный текст новости)

  • 2014-10-17 10:05 Төрмәдән ачык хат
    17.10.2014 Язмыш Ватан алдындагы бурычымны үтәргә 10 ай вакыт калып бара. Тик бер төн шул 10 ай вакытны 10 елга үзгәртте дә куйды... Ничек шулай булды соң бу? Теге вакытта шайтан мине нигә җинаять кылырга мәҗбүр итте? Бу сорауларга башымда җавап табарга күпме тырышам. Ул вакытта килеп чыккан хәлне аңлата алмыйм, әйтерсең минем уйларым белән читтән кемдер идарә итте. Төрмәгә эләгеп, берникадәр вакыт узгач, ул төнне килеп туган проблеманың башка чишелеше булганлыгын аңладым мин. Тик бик соң иде инде... Хөкем чыгарыл­ган: 10 елга ирегеннән мәхрүм итәргә. Бу сүзләрне ишеткәч, моның нәрсә икәнен ахырга кадәр аңламадым да. Бик тиз үтеп китәр кебек тоелды. Тик арттан тимер ишек ябылуга ирегемнән мәхрүм ителеп, аяз күкне һәм кояшны рәшәткә аша гына күреп үткәрәчәгемне аңладым.  Беренче көннәрдә, мин мондый шартларда бу кадәр вакыт түзә алмам кебек тоелды. Бу сис­темада физик түгел, ә әхлакый яктан сынуымнан курыктым мин. Биредә психологик яктан бик авыр, тирә-юньнән дә һәрвакыт басым. Төрмәнең үз кануннары һәм алар иректәге тормыштан күпкә аерыла. Үзеңнең көчсезлегеңне күрсәтсәң, синең өстән идарә итәргә әзер тоткыннар бик күп монда. Тик шулар арасында аңлаучан, ярдәм кулы сузарга әзерләре дә бар. Төрмәдәге кебек бердәмлекне минем иректә күргәнем юк иде. Хөкем ителүемнең беренче елларында мин бер карт белән таныштым. Ул вакытка бу карт инде 6 тапкыр ирегеннән мәхрүм ителеп, барлыгы 30 ел төрмәдә утырган иде. Ул миңа: “Бүре кануннары буенча яшәргә өйрәнсәң, көтү (өер) сине беркайчан ташламас. Төрмә күп нәрсәләргә өйрәтә”, - диде. Һәм бу, чыннан да, шулай. Тоткынлык башкача уйларга, фикерләргә өйрәтә. Бар яклап сынап карый. Мин монда кергәндә, 20 яшен тутырмаган егет идем. Биредә үстем дияргә була, тормышка карашым үзгәрде.   Иректә дә тормыш үзгәргәндер инде. Яраклашыр өчен күпме вакыт кирәк булыр икән? Яңадан яшәргә өйрәнәсе бар. Бүгенге көндә күңелемдә бары тик бер теләк - яшәү теләге. Мин моны нинди сүзләр белән аңлатып бирергә белмим. Менә шул теләк минем барлык эчке дөньямны биләп, көч биреп тора. “Күпме калды әле?” - дип сораучыларга: “1 ай”, - дип җавап биргәндә үзем дә ышанмыйм. 10 ел вакыт узар кебек тоелмаган иде. Шушы еллар эчендә Аллаһы Тәгаләдән әти-әниемнең исән булуын һәм минем кайтуымны көтүләрен сорадым. Һәр ата-ана үз сабыен нинди генә кыенлыклар килсә дә якларга, аңларга тырыша. Җавапсыз сораулар күп калса да, әти-әни моңа “күзен йомарга” тырыша. Минекеләр дә шундый! Тик мин аларны 1 дистә ел ут эчендә диярлек яшәттем. Алар өчен бала һәрвакыт бала булып кала. Тик моны без бик соң - әти-әниләргә якты дөньяны бүләк иткәннәре, назлары өчен рәхмәтләр җиткерергә аз гына вакыт калып барганда гына аңлыйбыз. Вакыт аккан саен, алар да картая бит...    Мин кылган җинаятем өчен бик үкенәм. Тик терсәкне тешләп булмый. Яшьлек рәшәткә артында узган. Ә тормыш дәвам итә. Кылган хаталардан сабак алып, алга таба яшисе бар. Заман белән бергә атларга өйрәнәсе бар, Алла боерса!   Барыгызны да һәр адымны уйлап ясарга киңәш итәм. Яшьлектәге юләрлек тормышка тап төшермәсен иде. Ирекнең кадерен белегез.   Исемем редакция өчен генә.   | (полный текст новости)

  • 2014-10-17 10:05 Рамил Шарапов: «Театрдан китүемне әни авыр кичерде»
    17.10.2014 Шоу-бизнес Куе кара кашлары аркасында «Мазда» кушаматы ябышкан Рамил Шарапов Буа сатира театрыннан киткәннән соң, аны мактаучылар да, хурлаучылар да булды. Инде аннан киткәнгә дә шактый вакыт узды. – Рамил, сине халыкка Буа сатира театры танытты. Бирегә ничек килеп урнашу тарихыңны искә төшереп ал әле. – Мин әлеге театрга кайчан кайтасымны белдем. Юллама белән укыдым чөнки. Раил Садриевка рәхмәт, бюджет бүлегендә укытты. Биредә биш ел эшләдем. Кеше гомеренең бер институт чоры инде бу. Европада кеше һәр биш ел саен эшен алыштырып тора бит, менә минем дә шулайрак булды инде.   – Китү карары ничек туды?   – Мәктәпне тәмамлагач та, оядан чыгып китәбез бит. Бу да шулай булды. Өйләнгәч, улым тугач, фикерләр үзгәрде. «Эшләсәм тагын бер ел гына эшлим», – дип уйлап куйдым. Китү теләгемне алты ай алдан әйттем. Артист кеше үсәргә тиеш. Ялгышсам да, абынсам да, җиңүгә ирешсәм дә – үзем гаепле.   – Барыбер күңелнең бер читендә сагыну хисе яшидер әле.   – Ничек әйтим? Коллективта булган кызык хәлләр, гастрольдәге маҗаралар сагындыра. «Елмай» проектын горурланып карыйм. Тарихка кереп калдым. Бик зур рәхмәт Буа сатира театрына!   – Киләчәктә яңадан юллар кисешеп, әлеге театр белән хезмәттәшлек итәргә уйлаганың юкмы?   – Уртак проектлар турында әйтәсеңме? Үзләре теләсәләр, мин әзер. Укучылар дөрес аңласын, мин театрны ташлап китмәдем, ә үз аягымда киләчәккә таба баруны сайладым.   – Раил Садриев белән ничек аерылыштыгыз?   – Дустанә мөнәсәбәттә калдык. Ир белән хатын кебек аерылыштык.   – Якыннарың, сине белүче буалылар театрдан китүне ничек кабул итте?   – Әнигә авыррак булды. Ара ерагайды чөнки. Иҗатка битараф булмаучылар: «Югалып калма!» – дип теләк теләде.   – Бүген кайларда эшлисең? Сине ничек күрергә була?   – Хөкүмәт эшендә эшлим. Дәүләт күләмендәге чаралар алып барам. Вазифам – алып баручы, педагог-оештыручы. Күптән түгел «Казан-Арена»да чираттагы бәйрәм концертын алып барганда, тамашачылар танып алды. Бер апа яныма килеп хәтта: «Син экраннардан гына җүләр, тормышта бик матур икәнсең», – диде.   – Рамил, киләчәккә планнарың нинди?   – Татарстан буйлап «сольный» концертлар оештырырга уйлыйм. Менә әле Пермь якларыннан кайтып төштек.   – Кайда яшисең?   – Буадагы фатирымны калдырып, гаилә белән Казанга күчендек. Фатир яллап торабыз.   БЕЛЕШМӘ:   Исеме: Шарапов Рамил Рафыйкъ улы; Туган көне: 1990 елның 13 апреле; Туган җире: Буа районының Адав-Толымбай авылы; Гаиләсе: Әтисе – Рафыйкъ, әнисе – Равия, тормыш иптәше – Земфира; улы – Раян. Белеме: Казан театр училищесы, Социаль-гуманитар белем институтында психолог белгечлеге алган. Читтән торып Мәдәният һәм сәнгать университетында укый. Ландыш КӘБИРОВА | (полный текст новости)

  • 2014-10-17 10:05 Сергач райпосы рәисен Равил хәзрәт Гайнетдин Рәхмәт хаты белән бүләкләде
    17.10.2014 Дин Җәмгыятьтә милли традицияләрне, мөселман йолаларын һәм милләтара, диниара бердәмлекне ныгытуга зур өлеш керткәне өчен Сергач Земство җыены депутаты, Сергач райпосы рәисе камкалы Равил Мангушевны Россия мөфтиләр Шурасы рәисе шәех Равил хәзрәт Гайнетдин күптән түгел Рәхмәт хаты белән бүләкләде (фотода). Шуны исбатлаган ачык мисал – Равил Салех улы Мангушев ике ел рәттән татар халык иҗаты фестивален уздырырга “Туган як” газетасы редакциясенә булышлык күрсәтте, өлкә татарларының милли-мәдәни тормышында, иҗтимагый эшчәнлегендә актив катнаша. Менә бүген дә ул дин кардәшләребезне Корбан гаете белән котлый. “Дини бәйрәмебез мөбарәк булсын! Ул һәрберебезгә көч-куәт өстәсен, игелекле эшләргә, гамәлләргә өндәсен, якты өметләр алып килсен. “Туган як”ны укучыларга ихлас күңелемнән саулык-сәламәтлек, тормыш тынычлыгы, гаилә бөтенлеге һәм иминлеге телим”, - дигән изге теләкләрен юллый Равил Мангушев. | (полный текст новости)

  • 2014-10-17 10:05 Татарча көрәш буенча республикакүләм ярыштан ФОТОрепортаж
    17.10.2014 Спорт Бүген 17 октябрь көнне һәм иртәгә Казанның "Ак барс" көрәш сараенда Татарстанның авыл-районнарыннан килгән иң көчле көрәшчеләр бил алыша. Безнең фоторепортаж:                   1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 Шамил АБДЮШЕВ фотолары --- | 17.10.2014 (полный текст новости)

  • 2014-10-17 06:41 Татарстанда яңгырлар һәм томан
    16.10.2014 Җәмгыять Татарстан синоптиклары фаразларына караганда, республикада томан, күз күреме 500 метр һәм аннан да азрак булырга мөмкин. Болытлы һава булачак, күпчелек районнарда яңгыр явачак. Төнлә Татарстан буенча температура 2-7 градус җылы, ә көндез – 3-8, көньяк районнарда 12 градуска кадәр җылы. Төнлә Казанда температура 3-6 градус җылы, көндез – 5-8.   17 октябрь төнендә республикада болытлы һава, юеш кар яварга мөмкин. Температура 2 градус салкын булачак, дип хәбәр итә ТР Гидрометеорология һәм әйләнә-тирә мохитне күзәтү идарәсе. | (полный текст новости)

  • 2014-10-17 06:41 “Татар кызы 2014” матурлык бәйгесендә Удмуртия данын Регина Хаҗиева яклаячак (ИНТЕРВЬЮ)
    16.10.2014 Җәмгыять 28 ноябрь - 8 декабрь көннәрендә Мәскәүдә татар дөньясында иң киң масштаблы россиякүләм “Татар кызы - 2014” матурлык бәйгесе узачак. Бу бәйгедә катнашу өчен татар гүзәлләрен сайлау максатыннан төбәкләрдә бәйгенең беренче туры үтте. Удмуртия Республикасы “Иман” татар яшьләре берлеге дә үз бүлекчәләре булган төбәкләрдә сайлау турлары узды. Республикабыз данын яклауга лаек дип табылган 3 кыз арасыннан Мәскәү жюрилары Можга кызы Регина Хаҗиеваны чакырдылар. Дөнья - кызыклы. Рәхмәт дисәң, сиңа рәхмәт дип әйтерләр.  Син елмайсаң, сиңа елмаерлар. Барысы да синнән башлана…   Регина Фирдәвес кызы Хаҗиева. 24 яшь. Тумышы белән Можга шәһәреннән. 2013 елда М. Т. Калашников исемендәге Ижау Дәүләт Техник Университетының “Системалы анализ һәм идарә” юнәлеше буенча магистратура тәмамлый. Параллель рәвештә “Кризиска каршы идарә белгече” дипломын да ала. Бүгенге көндә шул уку йортында аспирантурада укый һәм студентларга белем бирә.   - Регина “Татар кызы -2014” матурлык бәйгесенә кастинг турында каян ишеттең һәм ничек катнашырга җөрьәт иттең?   - Кастинг турында мин очраклы рәвештә дуслардан гына ишеттем, шулай да үземне сынап карарга булдым. Мин университет уздырган бәйгедә катнашып, “Тамашачы күңелен яулаучы мисс” исеменә лаек булган идем. Тәҗрибәмә таянып, кыюлыгымны туплап кастингта катнашырга булдым. Мин кечкенәдән бирле сәхнәдә чыгыш ясарга бик яратам. Күп еллар Можгада “Задоринки” хореографик ансамблендә шөгыльләндем. Студент елларында үзебезнең факультет уздырган һәр фестивальдә, һәр кичәдә актив катнаштым. Бу җәйдә “Селигер” халыкара форумына да бару бәхетенә ирештем. Биредә “Киләчәк укытучысы” сменасында А.И. Герцен исемендәге Россия Дәүләт университеты уздырган олимпиадада өченче урын яуладым.    - Кастинг нәтиҗәләрен гаиләң ничек кабул итте?   - Кастинг нәтиҗәләре турында мин әле күптән түгел генә белдем. Әтием дә, әнием дә, әлбәттә, бик сөенделәр. Чөнки бу - гади матурлык бәйгесе генә түгел, ә татар мәдәнияте фестивале.    - Удмуртия татарларының данын ничек якларга җыенасың?   - “Татар кызы - 2014” - бу бик тә кызыклы проект. Россиянең барлык төбәкләреннән җыелган татар кызлары бер атна буе финал өлешенә әзерләнәчәкбез. Ә финал өлеше бик кызыклы форматта узачак. “Кунакларны танылган артистлар катнашында Европа дәрәҗәсендәге театральләштерелгән шоу көтә”, - диләр оештыручылар. Финалда катнашу өчен милли костюм, кичке күлмәкләр, республика гербы төшерелгән футболка һ. б. кирәк. Бәйгедә сөйләр өчен мин Динар Абдуллинның “Туган як” шигырен дә ятлый башладым. Безнең милләт Россиядә халкыбыз саны буенча икенче урында тора. Шуңа да бу матурлык бәйгесендә үз республикабызны лаеклы яклыйсы килә.   - Регина, синең алда чыннан да бик зур максатлар тора, чөнки син Россия күләмендә Удмуртия татарларының йөзен күрсәтәчәксең. Без сиңа чын күңелдән уңышлар телибез.    Гүзәл ШАКИРОВА | (полный текст новости)

  • 2014-10-17 06:41 Мөнир Рахмаев гафу үтенә (ЭКСКЛЮЗИВ)
    16.10.2014 Шоу-бизнес Нәкъ өч атна элек Intertat.ru җырчы Мөнир Рахмаев белән шау-шу куптарган әңгәмәсен бастырып чыгарды. Ул язмада җырчы тормыш юлдашы Әдилә белән аерылышулары, аралары суынуның сәбәпләре хакында бәян итте. Мөнир 8 ай буе журналистлардан яшереп килгән серен Intertat.ru хәбәрчесенә сөйләгән иде. Һәркемнең дә тормышында үкенечле гамәлләре буладыр инде. Халык мәкалендә әйтелгәндәй, хатадан беркем дә хали түгел. Мөнир үзе дә, кызып китеп, ахырын уйлап бетермичә ачылып китүен әйтә. Ә журналист каләме эләктереп алган сүзләр дөньяның астын өскә китерергә сәләтле. Бу очракта да Мөнир үзе дә теләмәстән "капкынга эләккән" булып чыкты.  Хәзер бар сөйләгән сүзләре өчен үкенә... Бик зур хата ясаганына тәмам төшенеп, барлык кешедән гафу үтеүен белдерде. - Әдиләнең үзеннән, әтисе Айдардан, әнисе Эльмирадан, аларның якыннарыннан, барлык укучылардан, тамашачыларымнан гафу үтенәм... Кызып китеп, ачулык белән сөйләгәннәрем өчен бик үкенәм... Әдилә белән без гел сүзгә килеп яшәдек... Ләкин мин болар хакында сөйләми торып, бераз түзгән булсам, аның белән мөнәсәбәтләребез әйбәтләнгән дә булыр иде. Кызып китүем халык алдында нинди резонанс уятты?! Барысы да мине пиар өчен эшли дип уйлады... Әдиләне бик нык яратканымны хәзер генә аңладым. Аңардан башка яши алмаячакмын. Кешене югалткач кына, аны ничек яратуыңны, аңардан башка яши алмавыңны аңлыйсың икән. Аны ничек тә булса кире кайтарырга телим. Без бу тормышта барыбыз да хата эшлибез. Әдилә белән без бик күп нәрсәләр аша үттек. Ялгышуым аркасында, аны югалтасым килми, - диде Мөнир Рахмаев.     Бүгенгәчә Әдилә Мөнир белән аралашмый... Хәтта интрига тудырган әңгәмә турында белүгә, Мөнирнең Интернет челтәрендәге барлык битләренә “запрет” куйган. Берничек тә элемтәгә чыга алмаслык итеп эшләгән. Кесә телефонын әйтеп тә тормыйбыз. Мөниргә бик нык үпкәләгән.   Мөнир көннәр буе бары шулар хакында гына уйлый. Әдиләнең аны кичерә алу-алмавына бик борчылган чаклары... Хатасы өчен гафу үтенеп, 10 октябрь көнне Әдиләнең туган көненә сюрприз да ясаган булган. Танышлары аша Әдиләнең Казан дәүләт мәдәният һәм сәнгать университетында укыган сәгатьләрен белешеп, анда ул аниматор кыз җибәргән. Хәзер шулай котлау модага кереп китте бит. Махсус аниматор әйткән кеше янына килеп, заказ биргән кешенең теләкләрен, бүләкләрен җиткереп китә. Әлбәттә, болар барысы да түләүле хезмәт. Менә Мөнир дә шулай эшләргә булган. Аниматор кыз Әдиләгә Мөнирдән чәчәк һәм алтынчы модель i-phone бүләк иткән. Соңгы модель i-phone турында Әдилә күптән хыялланган булган. Аниматорның Әдиләне ничек котлаганын сез түбәндәге видеодан да күрә алырсыз.     Мөнир тагын бер сюрприз ясарга тора. 17 октябрь көнне узачак Казанның “LUXOR” төнге клубында җырчы Kristina Siның сольный концертына ике билет алган. Әлеге җырчының концертына бару – шулай ук Әдиләнең хыялы. Мөнир гел аның хыялларын тормышка ашырып килүе турында да әйтеп узды. Кайбер сәбәпләр, бер-береңне аңлап бетермәү, барысы да ызгыш-талашка китергән. Мөнир аерылышудан соң, Әдиләне бик нык яратканын аңлап, аны тизрәк үзенә кире әйләнеп кайтуын тели. Моның өчен барлык киртәләрне дә узып чыгарга әзермен, ди җырчы. Шулай ук Әдиләнең әти-әнисенә гафу үтенергә дип, өйләренә барачагын да әйтеп узды. Нәкъ җырдагыча, бер сүз житә кеше жанын яраларга, бер сүз җитә шул ярадан араларга... Без дә Мөнир белән Әдиләнең кавышуын, мәхәббәт учагын яңадан кабынуын телибез. Эльза ГАЗИЗОВА | 16.10.2014 (полный текст новости)

  • 2014-10-17 06:41 «ШК» журналисты гадәти булмаган тормыш рәвеше алып барган кешеләр янында булып кайтты (ФОТО)
    16.10.2014 Җәмгыять Кама Тамагы районының Антоновка авылында бер төркем сәеррәк кешеләр яши. Алар ялангач су коена, киенү рәвешләре дә үзгә. Кайберәүләр аларны секта, икенчеләре чегәннәрнең бер кавеме дип атый. Күпләр алар янына барырга, аралашырга курка, янәсе, сихерләп, гипнозлап, үзләре янында калдырырга мөмкиннәр. Әмма кызыксыну җиңде, тәвәккәлләп, барып кайтырга булдым. Дөрес, ирем үземне генә җибәрмәде. Антоновкадагы бу гаҗәп сәер кешеләрне күрергә икәү киттек. Кара төстән куркалар Башта шалтыратып очрашу турында сүз куештык. Трубканы алган Айгөл исемле хатын: – Безгә буш кул белән килмиләр, биш литр көнбагыш мае алып килегез, булмаса, бер капчык он, бәрәңге дә ярый, аннары безнең белән бергә ике сәгать агач утыртырга тиеш буласыз, безнең хәзер шундый акция бара, әгәр риза булсагыз, рәхим итегез. Әйтергә онытып торам, карадан киенмәгез, зинһар, бездә балалар бу төстән курка, кара төскә каршы түгелбез, шулай да ул төс дөньяда болай да күп бит, – дип тезде. Риза булмый кая барасың...Көнбагыш мае күтәреп, кунакка килеп төштек. Зур ак йортлары әллә кайдан күренеп тора. Чынлап та, кара төсне очратып булмый биредә. Бәдрәфләренә кадәр ак брезент белән тышланган. Капка тышында ук «Александрия бакчасы» дигән элмә такта каршы ала. Антоновкада мондый үзенчәлекле йортлар җидәү икән. Һәрберсенең үз исеме. Без килгән «Александрия бакчасы» дигәне кунак йорты булып санала, имеш. Ишегалдында торган машиналарның номерларына да игътибар иттек. Төрлесе төрле төбәктән, димәк, ераклардан җыелган халык яши биредә. Безне җылы каршы алдылар. Сүз уңаеннан, гап‑гади кешеләр, ялангач та йөрмиләр, бары хатын-кызлар озын итәктән, ир‑атлар ачык төстәге чалбарлардан. Башта без агач утыртырга барырга тиеш булдык. Җылы киемнәр, су үткәрми торган ыштаннар, резин итекләр бирделәр. Агач үсентеләрен машиналарына төягән арада, үзләре белән якынрак таныштырдылар. 72 дә дә бәби табарга була Бу үзенә күрә бер оешма икән. Төгәлрәк әйткәндә, «Ата-ана булу һәм балачакны танып белү үзәге» коммерцияле булмаган автоном оешма. Биредә хатын-кызларны ана булырга әзерлиләр, авырлы әниләрне баланы җиңел генә табарга өйрәтәләр. Үзләренең махсус системага салынган курслары бар, һәр гаилә белән бу шәхси хәл ителә дип аңлаттылар. Тагын бер үзенчәлек – баланы өй шартларында таптыралар. Үзләрендә белемле акушер, табиб та бар. Быел гына да аларда җиде бала туарга өлгергән инде. Иң карт әни 72 яшьлек әби булган. – Бабаеннан узган баланы өй шартларында үзе тапты, – ди оешма вәкиле Олеся. Тылсымлы урманда Көн бик салкын, җилле булуга карамастан, барыбер агач утырттык. Мине урманга атка атландырып алып бардылар. – Өч елга 50 гектардан артыграк мәйданга агачлар утырттык. Быел Россия Президенты Владимир Путин белән туры элемтә вакытында Украинадагы сугышны туктату максатыннан бөтен җирдә тынычлык урнаштырыйк, барыбыз да агачлар утыртыйк дигән тәкъдим белән чыккан идем, 26 апрельне Бөтендөнья агач утырту көне дип билгеләүләренә чиксез шатмын. Агач утыртырга бөтен гаиләбез белән киләбез, балалар да булыша, – ди Айгөл. Үсентеләрне оешмага янәшәдәге Тәмте урман хуҗалыгы, шулай ук Казандагы урманчылык ширкәте дә бирә икән. Быел 100 төп алмагач та утыртканнар. Без карагай, чыршы үсентеләрен сайладык. Әйтергә онытып торам, иң мөһиме – һәр агачны утыртканда теләк теләргә кирәк, чөнки урман гади түгел, тылсымлы булачак ди. Агачны, гадәттә, парлап утырталар. Бу оешмада күбесе парлы, тагын бер үзенчәлекләренә дә игътибар иттем, ирләреннән башка хатыннары фотога да төшми. Гаиләгә сыер кирәк Ниһаять, теге серле йортка уздык. Хәер, аңа кадәр Айгөлнең ире Ринат бакча, тирә‑юнь белән таныштырып чыкты әле безне. Әнә бакчада балалар уйный торган мәйданчык. Әйләнә-тирәли чалыш иттереп өрәңге үсентеләре утыртылган, баксаң, бу агачлар зур үсеп, тере йорт барлыкка китерәчәк икән. Бер-берсенә берегә-берегә ныклы стена, ә ябалдашлары, кушылып, түбә хасил итәчәк. – Мондый йортлардан торган бакчалар Германиядә еш очрый, – ди Ринат. Бакчада нәрсә генә үсми, бәрәңгедән алып әстерхан чикләвегенә кадәр бар. Ринат оешманың зоопаркы белән дә таныштырды. Вьетнам дуңгызлары, сирәк очрый торган токымлы үрдәкләр, эт балалары дисеңме. Бер кәҗәләре, ике атлары бар. Умартачылык белән дә шөгыльләнәләр. Киләчәктә сыер алырга хыялланалар. Кунак йортында Оешмада барлыгы 30лап кеше исәпләнә. 13 бала. Әле яңа туган имчәк сабыйлары да бар. Күбесе 25‑40 яшьләрдәге кешеләр. Иң беренче булып бирегә моннан сигез еллар элек Мәскәүдән Всеволод белән Галина кайтканнар. Шәһәр тынчуы, шау-шуы, көне буе транспортта узган тормыш тәмам туйдыргач, авылга юл тотканнар. Кайтып дүрт көн узды дигәндә, мунчада Галина беренче баласын тапкан. Аннары Мәскәүдәге фатирларын да сатып, монда төпләнеп үк калганнар. Бер йортта, гадәттә, өчәр гаилә яши. Һәрберсенең үз бүлмәсе. Күмәк көч белән кунак йортын җиткезгәннән соң, биредә бергәләп ашый, бәйрәмнәр уздыра башлаганнар. Йортка газ кермәгән. Мичкә ягалар, ипине, камыр ашларын да мичтә пешерәләр. Мин ике кат носки аша да аягым туңганны сизәм, кечкенә балаларның яланаяк идәндә йөгереп йөрүләренә исем китте. Бу үзенә күрә чыныктыру ысулы икән. Шулай ук балалар конфет, шоколадның нәрсә икәнен дә белми. Баллы ризыклар урынына – йөзем, чикләвекләр бирәләр. Конфетларны исә кариес, төрле авырулар чыганагы дип саныйлар. – Күп нәрсәне үзебез җитештерәбез, ашау– бакчабыздан, сөтне кәҗә бирә, 50 тавыгыбыз бар, үз умартабыз, итне күпләр ашамый, ашаганнарга казларыбыз бар, чиста су эчәбез яки үлән төнәтмәсе бик файдалы. Киемнәргә килгәндә, шулай ук сатып алган юк, тегүче үзебездә, кеше китергән искеләрдән күлмәкләр тегәбез, – ди Айгөл. – Сез берәр җирдә эшлисезме соң? – Әлбәттә, һәрберебезнең үз проекты бар. Әнә Ринат белеме буенча юрист булса да, үсемлекләр дөньясы, хайваннар тормышы белән кызыксына (чынлап та, әллә телен аңлый шуларның, без урманнан кайтып килгәндә иелә-бөгелә казлар телендә кошлар белән сөйләшә иде ул. Гаҗәпләнеп, «нишлисез?» дигәнебезгә, «конференция уздырабыз» дип кенә җавап бирде. – Э.М.). Илгиз исә шәхси мәктәп ачарга хыяллана. Әлегә балалар күрше Тенеш урта мәктәбендә белем ала. Җәен биредә лагерь оештырыла. Быел төрле төбәкләрдән, Татарстан районнарыннан 30лап бала ял итте. Төп максат – баланы компьютердан аерып, табигать дөньясында яшәтү, экологик яктан чиста продуктлар белән генә тукландыру. – Болар барысы да акча китерәме соң сезгә? – Юк, әлбәттә, иң мөһиме акча түгел бит дөньяда. Һәркемнең хәленә керергә тырышабыз, күп балалы гаиләләр бар, кемнеңдер акчасы яшәргә дә җитми, без акча сорамыйбыз, алыштырышабыз, мәсәлән, сезнең белән дә шулай иттек. Без мәгълүмат бирәбез, ә сез – май. Дусларыбыз нык булыша, безгә бала табарга килгән хатыннар да ярдәм итәләр. Араларында бик байлар да очрый. – Көнегез ничек уза? – Иртәнге дүрттә торабыз. Иртәнге зарядка ясыйбыз. Күмәкләп йорт җыештырабыз, ашарга пешерәбез. Төп яңалыгыбыз – татар телен ныклап өйрәнә башладык әле. Бу безгә бик кирәк икәнен аңладык (иремнең татар теле һәм әдәбияты укытучысы икәнен белгәч, дәрес уздыруын үтенделәр, үзлектән телне өйрәнүе авыр, ә читтән укытырга теләүче юк икән. – Э.М.). Үз театр студиябез, талантлы режиссерыбыз күп нәрсәләргә өйрәтә, концертлар куябыз, балаларга курчак театрлары күрсәтәбез, балалар бакчабыз бар, кош-кортларны, бакчаны карыйбыз, кыскасы, көн узганы сизелми дә. – Авырып китсәгез, хастаханәгез юк инде? – Шөкер, авырганыбыз юк әлегә, дөрес туклансаң, авырмыйсың. Нык температура күтәрелгәндә уксус ярдәмгә килә, үләннәр белән дәваланабыз, – ди Айгөл. Йортны күзәтәм. Аш бүлмәсендә зур гына өстәл. Аны аларга Юдино бистәсендә итальян сыйфатлы җиһаз ясаучы дуслары бүләк иткән. Өстәл чын агачтан ясалган, аяклары – агач тамырлары. Стенадагы рәсем өстәл җәймәсен хәтерләтә, анда пыяла савытлар эчендә төрле бөртекле культуралар тутырылган. Монысы да биредәгеләрнең фантазиясе. Себердән кайткан Наташа исемле кызлары оста рәссам икән. Өйдә аның рәсемнәре стеналарны бизи. Оешмадагыларның күбесе югары белемле. Консерватория тәмамлаганнары да бар. Шуңадырмы, музыка уен кораллары күп монда, күбесе уйный да белә. Айгөл пианинода да уйнап күрсәтте, балалар җырлады. Хәтта газ баллоннарыннан үзләре дә уен кораллары әмәлләгәннәр. Өйдә телевизор юк. Дөрес хатын-кыз Төп әңгәмәдәшем Айгөл Шәйхайдарова – Казан кызы. Югары уку йортын тәмамлап, икътисадчы һөнәрен үзләштергән. «Ак Барс» банкында эшләгән чаклары да булган. Әмма кечкенәдән авылда яшәргә хыялландым, ди үзе. Мөслим егете Ринат белән кавышып яши башлагач та яшь пар, төпләнү өчен, авыл җирендә урын эзли башлый. Язмыш аларны Антоновка авылына китерә. Биредә башта өй шартларында бала табарга карар кыла алар. Аннары яшәргә үк калалар. Кызлары Айсель хәзер өч яшендә. Онытканчы әйтим әле, Айсель кебек гадәти булмаган исемле балалар байтак монда: Апрель, Алтай, Светозар, Карамболина һ.б. – Табигать балалары без, табигатьтән дәрт, көч алабыз, – ди Айгөл. – Сез ни өчен шулай озын итәктән йөрисез (миңа да йортка керүгә озын итәк кидерделәр. – Э.М.)? – Хатын-кыз энергияне җирдән ала. Аның итәге озын, иркен булырга тиеш. Элек тә әбиләребез шулай киенгән бит, чалбар кигән хатын‑кызга ир-ат, үзе дә сизмәстән, энесенә караган кебек карый. Ә итәк ул – нәзакәтлелек, нәфислек билгесе. Аннары, гинекология буенча да кысып торган чалбарны хатын‑кызга кию катгый тыела. Элек нигә әбиләребез кырда да бала тапкан дип уйлыйсың? Алар бит джинсылар кимәгән. Чәч тә хатын-кызның бизәге. Без аны беркайчан да кисмибез, толым ул безнең горурлыгыбыз, космос белән элемтә урнаштыра. – Бизәнмисездәме? – Ә нигә бизәнергә? Кремнарны үзебез ясыйбыз, иреннәр ярылса, бит купшакланса, бик яхшы маебыз бар: ул балавыз, бал һәм атланмайдан ясала. Үз фитнесыбыз да бар. Гел хәрәкәттә, печән чабабыз, бакчада кайнашабыз. – Сезне ялангач су коена диләр? – Коенабыз, чөнки кием белән коену сәламәтлеккә зыян. Дөрес, үзебезгә аерым ябык комлык булдырырга кирәк инде. Башкалар моны чынлап та кабул итеп бетерә алмый. Кама Тамагы районы хакимиятендә, бу оешманың яшәү рәвешенә каршы түгелбез, хакимият башлыгы алар белән бергә агач утыртканы булмаса да, аларның бигрәк тә бу эшләрен хуплый, дип җавап бирделәр. Антоновкада яшәүче күршеләре Алефтина Моисеева исә: – Алар безгә комачауламый. Үз диннәре, үз гореф-гадәтләре. Без аларны протестант христианнарының бер юнәлеше – баптистлар дип атыйбыз. Берсендә авырып киткәч, миңа ирләре булыштылар да әле. Алар тынычлык яклы, – диде. Бүгенге көндә өйдә бала табу гайре табигый булып тоелганлыктан, район хастаханәсенә дә мөрәҗәгать иттек. – Аларның мондый тормыш алып баруларын хастаханә хезмәткәрләре, әлбәттә, хуплый алмый, – диде Кама Тамагы районы үзәк хастаханәсенең баш табиб урынбасары Павел Фирсов. – Бернинди прививкага килми алар, күпме генә үгетләсәк тә, ел саен бирелергә тиешле гади генә анализларны тапшырганнары да юк, флюорография турында әйтмим дә инде... Хәер, быел лагерь оештырганда, берничәсе медицина тикшерүе узды узуын. Алар белән аралашканым бар, бик эрудицияле, башлы алар. Тик үзләренә кызык темага гына сөйләшергә тырышалар, заманча медицинадан читләшәләр. Антоновкада 30 ел тәҗрибәсе булган фельдшерыбыз эшли. Ул-бу була калса, һәрчак сакта инде ул. Шөкер, әлегә андый гадәттән тыш очраклар булганы юк. Булмасын да...  1 2 3 4 5 6 7 8 Эльвира МОЗАФФАР | (полный текст новости)

  • 2014-10-17 06:41 Иртәгә буран, бозлавык, 1 градус салкын көтелә
    16.10.2014 Җәмгыять Иртәгә, 17 октябрьдә, Татарстан буенча һава шарларының кинәт бозылуы көтелә, төньяк-көнчыгыштан 18 м/с тизлектә, кыска вакытлы буран, бозлавык булуы ихтимал. Шулай ук җомга республикада яңгыр явачак, төньяк районнарда бозлы яңгыр һәм юеш кар явуы көтелә. Болар барысы да аерым участокларда бозлавык хасил итәргә мөмкин. Моннан тыш, 17 октябрьдә кайбер районнарда күз күреме 500 метр тирәсе томан булуы көтелә, дип хәбәр итә ТР Гидрометеорология һәм әйләнә-тирә мохитне күзәтү идарәсе.   Төнлә температура 2 градус салкыннан 3 градуска кадәр җылы тәшкил итә, көньяк районнарда 6 градуска кадәр җылы. Көндез 1 градус салкыннан 4 градуска кадәр җылы, ТР ның көньягында 9 градуска кадәр җылы булуы көтелә.   Иртәгә Казанда 2 градус салкыннан 2 градуска кадәр җылы, көндез – 1 градус салкыннан 2 градуска кадәр җылы, болытлы һава, карлы яңгыр явуы көтелә. --- --- | 16.10.2014 (полный текст новости)

  • 2014-10-16 10:11 “Шулай буласы билгеле иде инде“
    15.10.2014 Фаҗига Дүшәмбе көнне чыккан янгыннан соң исеме генә калган Вьетнам базарының капка төбендә җыелышып торган бер төркем хатын-кыз мине шундый сүзләр белән каршы алды. Хәер, капканың эчке ягына үткәч тә, бу фикерне шактый ишеттем әле мин... Миллионнан илле сум калды Дүшәмбе көнне кичке сәгать дүртләр тирәсендә “Вьетнам базарының бер павильоны яна икән“ дигән хәбәр таралды. Шәһәрнең ул почмагында мондый янгыннар еш булып, алар, зурга җибәрмичә генә, тиз арада сүндерелеп торгач, халык бу хәбәргә әллә ни игътибар да бирмәде кебек. Сүндерерләр дә бетәр дип уйлады. Ба­зарның аяк киеме сата торган өлеше генә ут эчендә икән дигән хәбәрне ишеткән эш­мәкәрләр дә бу фаҗиганең зурга китмәсенә ахыргача ышанган. Ләкин көткәннәре чынга ашмый... “Янгын чыгарга бер сәгать кала гына яңа кайткан товарны бушатып яттык. Эш беткәч, өйгә кайтып кына җитүем булды: “Базар яна!“ – дип шал­тыраттылар. Ничек кире барып җиткәнемне дә сизми калдым“, – дип искә ала ул вакытны эшмәкәр Ля Ту. Эш­мәкәр хатын әле дә шок хә­лендә. “Көне буе аңгыраеп йөрим. Башым эшләми. Нәр­сәдән тотынырга, кая барып бәрелергә белмим. Бер миллион сумлык товарым юкка чыкты бит!“ – дип күз яшьләренә буыла-буыла сөй­ләде ул. Перчатка һәм баш киемнәре саткан Ля Ту биредә Вьетнам базары ачылган көннән бирле сату итә. Шул гомердән бирле инде аның сәүдә ноктасы икенче тапкыр янгын корбанына әверелгән. Моннан биш ел элек Вьетнам базарында чыккан янгын вакытында да аның бөтен товары янып беткән булган. Хәзерге вакытта Ля Туның кулында ун капчык товары бар. Алары да склад янмаганлыктан гына исән калган. “Әлегә аларны “Яңа Ту­ра“да сату итүче бер таны­шымның “точкасы“на илтеп торачакмын. Аннан соң күз күрер инде“, – ди фаҗигадән әле дә булса аңына килмәгән ханым. Ә менә күптән түгел генә Мәскәүдән күченеп кайтып, Вьетнам базарында әле яңа гына үз сәүдә ноктасын ачып җибәргән Людмила Корчаги­наның хәле тагын да мөшкел­рәк. “Август аенда Мәскәүдән күченеп кайттым. Юньле- рәт­ле эш таба алмагач, үз бизнесымны ачып җибәрергә булдым. Әҗәткә бер миллион сум акча алып эшли генә башлаган идем, эшем бер мизгел­дә юкка да чыкты! Бер миллион сумнан кесәмдә 50 сум акча калды!“ – дип үкси бичара. Ышанмас дип булса кирәк, акча янчыгындагы соңгы 50 сум акчасын да чыгарып күрсәтте ул. Янгында берьюлы өч сәү­дә ноктасын югалткан эшмә­кәр Фирдәвес Алолов, башкалар белән чагыштырганда, үзен кулга алган. “Ходай бирде – Ходай алды! Берни эш­ләтеп тә булмый. Моннан алты ел элек Татарстанга күче­неп килгәндә, бернәрсәм дә юк иде. Авырлыкларны җи­ңәргә өйрәнгән инде без“, – ди ул. Фирдәвес сәгать һәм каешлар белән сату иткән. Эшмәкәрнең сүзләренә караганда, янгын аңа ике миллион сумнан артык матди зыян салган. Бу урын кемгәдер кирәк! Әлеге базарга катнашы булган һәркем янгын килеп чыгуның бер генә сәбәбен атый. Ул да булса – ут төртү. Мин аралашкан эшмә­кәр, сатучы, сатып алучылар – барысы да бер үк дәлилләрне китерә. Әйтик, янгын нәкъ менә дүшәмбе – Вьетнам базары эшләмәгән көнне килеп чыккан. Янгынның кайчан, ничек башланганын үз күз­ләре белән күргән бер генә шаһитны да табам димә. “Эш вакытында булса, янгын ки­тергән зыян да бу кадәр зур булмас иде“, – ди базардан юл аркылы гына сату итүче Валя ханым. “Кыска ялганыш дисәң, барлык утлар да сүнгән. Тәмәке төпчегеннән чыккан дисәң, дүшәмбе көнне монда кем йөрсен? Эт белән мәче­ләр тартса гына инде“, – дип киная белән әйтеп куйды балалар киеме белән сату иткән Җәмилә Солтангулова. “Безгә күптән теш кайрыйлар инде. Биш ел элек шундый ук янгын чыккан иде. Дөрес, ул вакытта базарның бер павильоны гына янды. Безне Яңа ел алдыннан ябып та карадылар. Менә тагын янгын чыкты. Бу урын кемгәдер кирәк инде“, – дип фаразлый Җәмилә ханым. Россия Гадәттән тыш хәлләр министрлыгының Татарстан идарәсендә исә әлегә янгын китереп чыгарырга мөмкин булган ике сәбәпне атыйлар. Шуның берсе – электр челтәрендәге хилафлыклар, икенчесе – ут белән сак эш итмәү. Безнекеләрне бар дип тә белмиләр! Дөрестән дә, моннан биш ел чамасы элек Вьетнам базарында янгын чыккан иде инде. Ул вакытта янгын базар­ның бишенче павильонында гына чыгып, аны вакытында туктатып калдылар. Ә быелгы янгын базарның язмышын тамырдан үзгәртте. Моннан берничә көн элек кенә гөрләп эшләгән базар­ның бүген инде каркаслары гына утырып калган. Беренче залның түбәсе ишелеп үк төшкән. Базар каршында исә, эшмә­кәрләрнең ярасына тоз салып, янган чүпрәк-чапрак, калайлар аунап ята. Сатучы һәм эшмә­кәрләр­нең күбесе шок хәлен­дә булса да, араларында аек акыл белән эш итәргә тырышучылар бар. Соңгыла­ры складта калган товарларын ташу белән мәш­гуль. “Калган товарларны әлегә хуҗаларның өенә ташып торабыз. Яңа сәүдә ноктасы таба калсалар, яңадан шунда ташыячакбыз. Хәер, аларны кабаттан сатып булачагына шик­ләнәм. Төтен исен, җил­лә­теп, киемнәргә эләккән пычракны ничек чистартып бетереп булсын?!” – ди Җә­милә ханым Солтангулова. Икенче бер эшмәкәр­ләр­ калган товарын таныш-бе­лешләренең сәүдә нокталарына куеп торырга ниятли. Ник дигәндә, яңа сәүдә ноктасын кулга төшерү дә проблемага әверелгән хәзер. Эшмә­кәрләрнең сүзләренә караганда, янәшәдә урнашкан “Бик зур”, “Алтын” базарларында буш сәүдә нокталары бөтенләй калмаган. Дөрес булса, “Адмирал” базарына да эшмә­кәр­ләрдән дилбегә буе чират тезел­гән. “Әрсез­легем генә булышты. Юкса, “Адми­рал”да урын алам ди­мә. Иң беренче чиратта вьетнам, таҗик милләтеннән булганнарга урын бирәләр. Без­не­ке­ләрне бар дип тә белми­ләр”, – дип зарланды эш­мәкәр Резеда Хәбибулли­на. Резеда ха­ным­ның сүзлә­ренә караганда, Вьетнам базарында аренда бәясе кыйм­мәт булса да, сату үз-үзен аклаган. “Ә менә, әй­тик, шул ук “Бик зур”да аренда бәясе күпкә арзанрак булса да, анда барасым килми. Кеше йөрми бит анда, шуңа күрә сату да бармый”, – ди эш­мәкәр. Яңадан торгызылачак Кайтыр юлда каршыма Вьетнам базары җитәкчесе Дао Тхи Кой очрады. Шәһәр башкарма комитетына барышы. Анда базардагы янгын уңаеннан чираттан тыш киңәшмә узарга тиеш. “Әлегә минем төп максат – булган сәүдәгәр һәм эшмәкәр­лә­рем­не саклап калу. Шәһәр башкарма комитетыннан аларга вакытлыча сату итү өчен бе­рәр урын сораячакмын. Ә базарны исә яңадан торгызырга җыенам”, – дип белдерде ул. Дөрес, әлегә ба­зарның искесе урынында булачакмы, әллә инде го­мумән, башка урында урнашачакмы икән­леге билгесез. Дао Тхи Кой да янгын ут төртү нәтиҗәсендә килеп чыккан дип фаразлый. Җитәкче сүзләренә караганда, сәүдә павильоннары гына түгел, бина үзе ими­ниятләштерелмәгән булган. “Янгыннан 800ләп кеше­ зыян күрде. Гомуми матди зыян күләмен якынча бер миллиард сум диеп әйтә алам”, – дип белдерде ул.  Динә ШӘКҮРОВА 150 | 15.10.2014 (полный текст новости)

  • 2014-10-15 04:56 Татарча КВНның иң кызыклы мизгелләре (ВИДЕО)
    15.10.2014 Җәмгыять 9 октябрь Казанда татарча Шаяннар һәм тапкырлар клубы быелгы беренче очрашуын үткәрде. 11 такым катнашкан чарада татар теленә, җырчыларына, сәясәткә кагылышлы мәзәкләр күрсәтелде. ШТК ның 2014 елгы беренче һәм 20нче юбилей сезоны булган очрашуда "Ачыш" бүләгенә Актаныштан килгән "Кисекбшлар" такымы, "Иң яхшы мәзәк" номинациясендә  КАИның "Кара малай" такымы, "Иң яхшы актриса" номинациясендә "Tatarteam" такымы, "Иң яхшы актер" номинациясендә Чаллының ТИСБИ уку йортын вәкиллек иткән "Тәп-тәти" такымы лаек дип табылды. Ярышта өченче урынны КФУ ның "32 август" такымы, икенче урынны Казан Аграр университетыннан "Афәрин" такымы, беренче урынны Мамадыштан "Биш бармак" такымы алды.   Быелгы ШТК беренче очрашуының Гран при бүләген исә Чаллының "Кампи" такымы яулады.   Райнур ШАКИР | 14.10.2014 (полный текст новости)

  • 2014-10-15 04:56 Татар гимназия-интернатында укучы Фәридәгә ашыгыч ярдәм кирәк!
    15.10.2014 Җәмгыять Казан шәһәре 4 нче номерлы татар гимназия-интернатының 10 нчы сыйныфында укучы Сафина Фәридә Фидаил кызын әле бүген генә реанимациядән (ДРКБ) чыгарганнар, хәзерге минутларда ул гомуми терапия палатасында ята. Фәридәнең баш миендә яман шеш тапканнар, һәм кызга мөмкин кадәр тизрәк операция ясау таләп ителә. Кыз баш авыртуына чыдый алмый, уянган хәлдә дә озак вакыт түзә алмый. Фәридәнең исән калуы өчен врачлар белән аның әти-әнисе генә түгел, ә укытучылары белән классташлары, гимназиядә укучы барлык дуслары да зур тырышлык куя. Фәридәнең нык баш авыртуы җәй ахырында билгеле була, ул төрле тикшеренүләр үтә һәм диагнозны ачыклый.  Кызга операция ясарга Германиядә врачлар инде әзер. Иртәгә яисә берсекөнгә аны МЧС вертолеты яисә Германиянең үз вертолеты белән операциягә алып китәчәкләр.    Бу операцияне ясатып Фәридәнең гомерен саклап калу өчен, бөтен мәктәп, кызның туганнары, якыннары акча җыя башлаган. Операциянең төгәл суммасы әле әйтелмәгән, барлык чыгымнар бергә 4-5 миллион сумга чыгасы гына билгеле.   Фәридәнең әти-әнисе, туганнары, классташлары, укытучылары бу язманы укыган һәркемнең читтә калмауларын, операция ясатып кызның гомерен саклап калу өчен мөмкин кадәр тизрәк акчалата ярдәм итүләрен үтенәләр. Әлеге мөрәҗәгать белән безгә Фәридәнең классташ кызлары чыктылар. Алар максималь репост һәм максималь ярдәм сорыйлар.   Акча күчерү өчен банк реквизитлары:   БИК:049205603 Кор.счет.30101810600000000603 ИНН:7707083893 КПП:165502001 Расчетный счет:40817810162264778173  Сафина Зульфия Тимергалиевна (85563)32802   Яндекс кошелёк: 410011368485438 | (полный текст новости)

  • 2014-10-15 04:56 Илһамга мәдхия
    15.10.2014 Мәдәният Филармония Гоголь урамындагы җыйнак кына бинада урнашкан елларны күпләр хәтерлидер әле. Ниндидер бер сихри җир иде ул. Казанның тарихи үзәген би­зәгән ул йорт яныннан узганда, аның ишегалдында көле­шеп-шаярышып сөй­ләш­кән бихисап җырчы­ларны, музыкантларны оч­ратырга, ә инде ишегалдына ук узарга җөрьәт итсәң, филармония ишегеннән чыккач, уңкул якта урнашкан ике генә кешелек “авылча” эскәмиядә Илһам абыйны күрергә була иде. Ул аның яраткан урыны иде бугай. Моннан 15 еллар элек шул эскәмиядә утырып, Ил­һам абыйдан артист мәзәк­ләрен сөйләткәнем дә хәтердә. Тагын бер яраткан урыны – Лядов бакчасындагы бер эскә­мия иде. Гел бер урында утыра иде ул. Аның янына туктап, һәркем сөй­ләшеп утыра, сораулар бирә ала иде. Мине һәрчак табигатьтән зур талантка ия шәхесләрнең шул гадилеге, аралашуга һәрчак ачыклыгы, һаваланмавы сокландырды һәм сокландыра. Илһам абыйга тиздән 80 яшь тулачак. Аның бәһасен аңлаган, бәяләгән татар дөньясы әлеге зур вакыйгага әзерләнә. Җырчының туган кө­не түгәрәк  датага җиткән­­че әле берничә ай вакыт булса да, аңа багышланган чаралар, концертлар башланды инде. Ваһапов фонды Татар дәүләт филармониясе сәхнә­сендә уз­дырган “Илһамга мәдхия” дип аталган җыр кичәсе – шуларның берсе. Татар сәнгать әһелләренә гаять игътибарлы әлеге фонд уздырган чаралар һәрчак югары зәвык, профессиональлек белән аерылып тора. Рифат Фәттахов туплаган команда иҗат ягыннан шактый таләпчән һәм яхшы мәгънәдә нәзберек. Илһам агага багышланган концерт моны тагын бер кат исбатлады.   Зал шыгрым тулы. Татар зыялылары, яшьләр, сәясәт­челәр, җитәкчеләр... Дәрәҗә белән аерылса да, моңга мөнәсәбәте белән охшаш тамашачы беренче авазны кө­тә.   “Атландым да атның, һай, биленә, Өч әйләндем Казан каласын...”   Бу тавышны бер ишет­кәннәрнең аны мәңге оныт­мая­чагы бәхәссез.   Сәхнәдә тере оркестр. Дирижёр таякчыгы югарыга талпына һәм зал “Казан нуры” оркестрының дистә­ләгән уен кораллары авазыннан туплаган “Җырлан­маган әле безнең җыр” көенә күмелә. Илһам ага җырларын мәдхия итеп тамашачыга җиткергән яшьләрне тың­лыйсың да, заман җырчы­ларына карашыбыз артык тәнкыйди икәнлеген аңлый­сың. Тыңлап туймаслык җыр­чылар бар яшьләр арасында. Сиринә Зәйнетдинова башкарган “Сарман”, Ришат Төх­фәтуллинның “Китмә, сан­дугач”ы, тавышында йөзлә­гән кыңгыраулар чылтыраган Гөлсирин Абдуллинаның “Син кайтмадың”ны җырла­вы, Айгөл Хисмәтуллинаның “Сах­ралар”ы, Илһам Вә­ли­евнең “Хушлашырга ашык­ма”, “Ме­нәргә иде Урал тауларына”, “Өнсә авылы көе”... Сокланырлык бит!   Рөстәм Асаев, Илүсә Хуҗина, Марсель Вәгыйзов, Артур Исламов, Фердинанд Сәлахов, Ярамир, “Болгар кызлары”, гармунчы Ринат Вәлиев, “Казан” бию ансамбле – татар халкының иң затлы җыр һәм көй үрнәкләрен, дәртле тыпырдауларны Ил­һам агага мәдхия итеп җиткергән әлеге сәнгать осталарына “Афә­рин!”нән баш­­ка сүзне кем әйтер.   Татарстанның халык шагыйре Разил Вәлиев сәхнәдә “Бер алманы бишкә бүләек” җырының сүзләре ничек туганлыгы хакында сөйлә­гәндә, нигәдер күз алдыма филармония ишегалдындагы теге эс­кәмия килде. Уйлап карасаң,  барлык бөек эшләр дә гади шартларда эшләнә түгелме?! Шагыйрь сөйлә­венчә, татар халкының гимны булырлык әлеге җырның сүзләре дә көт­мәгәндә-уйламаганда туган:   “...Бәхет булып, алма пеште, Бер алманы бишкә, һай, бүләек ...”   Хәзерге яшь шагыйрьләр арасында да яхшылары аз түгел. Бөек җырчыга мәдхия җырларлык тавышлары булган яшь башкаручыларга да замандаш шагыйрьләре бе­лән шундый очраклы, уңыш­лы очрашулар язсын. Татарны данлаучы иҗатчы­лар чыл­быры өзелмәсен.   Сәхнәдә – Илһам Шакиров, янында – татарның иң яхшы баянчылары, “Кара урман”.   “Карадагынай урман, караңгы төн, Яхшы атлар кирәк үтәргә...”   Исән-сау бул, Илһам ага! Бөек җырчыны зурлаган һәркем исән-сау булсын!   "Ватаным Татарстан"  | 14.10.2014 (полный текст новости)

  • 2014-10-15 04:56 Дилбәр Фәиз авариягә эләккән
    15.10.2014 Шоу-бизнес “Болгар радиосы” алып баручысы Дилбәр Фәиз Миллениум күперенә борылганда юл-транспорт һәлакәтенә эләккән. Каты түгел. Төнге эфирдан кайтып барганда, бер машина аның автомобиленә килеп бәрелгән. “Зыяны зур булмаса да, кәефне төшерергә җитә инде,” - ди Дилбәр. Машинаның кузовы бераз янчелгән. Шунысы кызганыч, ак төстәге Nissan Juke автомобилен ул күптән түгел генә ялган. Өр-яңа машина. Яңага кешенең күзе тия диләр. Хак, ахры. Күп кенә автомобиль йөртүчеләр яңа машина алуга авариягә юлыгабыз дип зарланалар. Иронияле очраклылык буенча, Дилбәр “Болгар радиосы”нда автомобильләр турында тапшыру алып бара. Хәзер бу тапшыруда үзе турында да сөйләрлек әйбер булды инде.     Nissan Juke (интернеттан алынган фото)   --- --- | 15.10.2014 (полный текст новости)

  • 2014-10-15 04:56 Айдар Гыймадиев: "Сабантуй" журналы милләтне саклый" (ВИДЕО)
    15.10.2014 Матбугат Октябрь аенда балалар һәм үсмерләр өчен чыгучы "Сабантуй" журналына 90 ел тулды. Туган көн уңаеннан баш мөхәррир Айдар Гыймадиев Азатлыкка биргән әңгәмәдә "Сабантуй"ның балалар аша милләтне сакларга тырышуын әйтте. 90 еллык юбилейны "Сабантуй" журналының унлап кешедән торган редакциясе 10 октябрьдә бер өстәл артына җыелып, чәй мәҗлесе белән үткәреп җибәрде. Баш мөхәррир Айдар Гыймадиев белдергәнчә, купшы бәйрәм чараларына караганда, журналны тарату, күпсанлы укучыларга җиткерү мөһимрәк мәсьәлә. Дөрес, алга таба "Татамедиа" ширкәте белән берлектә истәлекле датага багышланган чаралар да үткәрергә ниятлиләр. Әмма, "Сабантуй"ның бай тарихын истә тотып яңа буынга күрсәтү мәсьәләсе алгы планда кала бирә. 1924 елның 10 октябрендә 1500 данә тираж белән чыга башлаган "Яшь ленинчы" ("Сабантуй") газетасы тарихы белән танышканда, Айдар Гыймадиевтан аның нинди максаттан һәм кемнәр тарафыннан чыгарылуын беләсебез килде. – "Сабантуй" балалар журналына 90 ел тулу, беренче каләмен чарлаган язучылар, шагыйрьләр, журналистлар өчен дә зур вакыйга дип саныйм. Бик күп шәхесләрнең хезмәте кергән газет, бүген ул инде журнал.   Аның чыга башлавы Шәһит Шаммазов дигән кеше белән бәйле. Яшь егет татар балалары өчен гәҗит булдырырга кирәк дип янып йөргән. Иң беренче саннар гарәп имласында чыккан, аннан латин графикасына күчкән. Бу 1941 елга сугышка кадәр булган чор, язмаларның күбесе революцион хәрәкәткә, кулак-буржуазларга каршы көрәшкә багышланган.     – Иң беренче чорларда материалларны кемнәр язган?   – "Сабантуй"ның үзенчәлекле, кызыклы ягы бар, ул гореф-гадәт бүген дә саклана, монда балалар үзләре яза. Бу безнең газета өчен иң кирәкле юнәлеш – балалар иҗаты. Ул өлкән язучылар, журналистлар язганга караганда "Сабантуй" өчен яхшырак иде. Шул вакыттан ул гадәт кереп киткән булган. 1924 елда Мәскәүдә әле балалар газетасы чыкмаган, безнең татарлар монда да алдынгылыкны алганнар. 1925 елда гына "Пионерская правда" дөнья күргән. Әлбәттә, ул пропаганда, дәүләт идеологиясе тарату өчен оештырылган. Соңрак газет күмәкләшү чоры язмалары белән бастырылган.   – Ул вакытта "Сабантуй" күпме тираж белән чыккан? Бөтен республикага таралганмы?   – Республика күләмендә таралган. Ул вакытта тиражлар 100 меңнәр белән исәпләнгән. Әйткәнемчә, ул пропаганда чарасы булган. Сугышка кадәр дә, сугыштан соң да күп тиражлы газет саналган. Икенче бөтендөнья сугышы башлангач, 1941 елда "Сабантуй" чыгудан туктап торган. Анда эшләгән язучы-журналистлар фронтта булганнар. Сугыш бетеп күпмедер вакыттан соң, 1961 елда Венера Ихсанова балалар газетасын яңадан торгызган. Аның чоры – сугыштан соңгы балалар дөньясы, совет чоры белән бәйле язмалар басылган. Инкыйлаб вакытлары белән чагыштырсак, газетада рәсемнәр, фотолар, инфографика арткан. Башка гәҗитләрдән аермалы буларак, язмалардагы баш исемнәрне аерым рәссамнәр буяп, матурлап чыгарган.   – "Сабантуй" газетасы булып ул кайчан үзгәрә, Советлар берлегеннән яңа заманга күчү ничек башкарыла? Ни өчен ул "Сабантуй" дип атала, "Балакаем", "Үсмерләрем-өлгерләрем" түгел?   – Венера Ихсановадан соң Роза Туфитуллова, Роберт Миңнуллин мөхәррир булган. 1991 елда Роберт Миңнуллин чорында "Яшь ленинчы" "Сабантуй" исеме белән чыга башлый. 90нчы еллар, үзгәртеп кору вакытлары, илдәге идеология башка юнәлешкә борыла. "Яшь ленинчы" совет чоры беткәч, татар баласы өчен чыга торган газет милли тәрбия юнәлешен ала. Максат – милләтне саклауга юнәлтү, бүген дә ул шул юнәлешне дәвам иттерә.   "Сабантуй" исеменә күчкәч газета тышкы кыяфәтен үзгәртә, эчтәлеге әйткәнемчә, милли темаларны күтәрә башлый. Ни өчен "Сабантуй" дигәндә, Сабантуй – ул бит милли уен, балаларның көтеп алган бәйрәме. Өлкәннәр өчен кызык булмаса да, сабыйларның иң куанып көтеп алган көне ул. Шуңа күрә, газет та балаларның көтеп алган бәйрәме кебек кабул ителсен иде дип телибез.   Ләлә Гыймадиева чорында, мәсәлән, компьютерлаштыру килә һәм балаларга "Сабантуй"ны тагын да төсле, бәйрәмчә, уеннар белән эшләү мөмкинлеге арта.   – Сез баш мөхәррир булган вакыттан "Сабантуй"да ниләр үзгәрә?   – 2004 елдан мөхәррир вазифасына күчтем, быел минем чорга ун ел. Ун ел элек "Сабантуй"ның беренче рәсми интернет бите пәйда булды. Балаларның активлыгын истә тотып газетның электрон битен тизрәк эшләргә тырыштык. Ул сайт әле дә эшли, әлбәттә инде ачылган вакыттагы түгел. Быелдан башлап газета айга ике тапкыр чыгучы журналга әверелде. Шуңа күрә интернет битне дә әле журнал рәвешенә яраклаштырып яңартырга кирәк.   Әле яңа гына октябрьнең юбилей саны басылды. Анда без бөтен тарихны күрсәтергә тырыштык.   – "Сабантуй"га гына хас әкияти геройлар бармы?   – 1963 елда Шәүкәт абый Галиев тарафыннан тудырылган шук, акыллы малаебыз Шәвәли әле дә яши, ул юбилей санында да төп урынны алды. Башка геройлар халык, Тукай әкиятләреннән. Кызганычка каршы, татар балалары өчен "Маша", "Ну погоди!" кебек популяр татар мультфильмы геройлары юк дәрәҗәсендә. Безнең мультфильм үзе дә әле яралгы хәлендә.   Шуңа да карамастан, безнең журналның рәссамнары, дизайнерлары белән бергә балаларга кызыклы рәсемнәр, комикслар һәм башка инфографик уеннар тәкъдим итеп киләбез. Алга таба "Сабантуй"ның телефон, планшетларга яраклы кушымталарын булдыру планы тора.   Рөстәм ИСХАКЫЙ | 14.10.2014 (полный текст новости)

  • 2014-10-15 04:56 А.Әхмәтгалиева. Мин гашыйк булдым
    15.10.2014 ЯҢА КИТАПЛАР Балалар өчен повесть һәм хикәяләр.         --- --- | 15.10.2014 (полный текст новости)

  • 2014-10-15 04:56 А.Хәсәнов. Бүре баласы Чатан
    15.10.2014 ЯҢА КИТАПЛАР Әлеге китапта урын алган әсәрләрдә Табигать-анабызның бөек казанышы кешеләр һәм җәнлек-җанварлар, кош-кортлар кебек тереклек ияләренең 6ир йөзендә ничек янәшә көн итүләре турында бәян ителә. «Гүзәл табигатебезне саклагыз!» – авторның һәрберебез күңеленә җиткерергә теләгән өндәмәсе әнә шуннан гыйбарәт.           --- --- | 15.10.2014 (полный текст новости)

  • 2014-10-15 04:56 Г. Гыйльманов. Илекәй батыр
    15.10.2014 ЯҢА КИТАПЛАР Язучы, шагыйрь, Татарстан Язучылар берлегенең Абдулла Алиш исемендәге әдәби премиясе лауреаты Галимҗан Гыйльманның әлеге китабында миф, легенда һәм риваятьләргә нигезләнеп язылган әкиятләре туплап бирелә. Г. Гыйльманов – татар халык авыз иҗатыннан килә торган әкият традицияләрен борынгы төрки миф, легенда, риваять һәм хикәят мотивлары белән баетып, әдәбиятның бу өлкәсендә өр-яңа иҗат юнәлеше тудырган язучы. Ул үз әкиятләрендә геройлар язмышын, халыкчан алымнар кулланып, милли рухта хәл итәргә омтыла.   Җыентык әкият укырга яратучы киң катлам укучыларга тәкъдим ителә. Ул шулай ук милли мирас, фольклор белән шөгыльләнүче галимнәрне, аспирантларны, студентларны һәм мәктәп укучыларын да битараф калдырмас дип уйлыйбыз.     --- --- | 15.10.2014 (полный текст новости)

  • 2014-10-15 04:56 Г. Мансурова. Уйный-уйный үсәбез
    15.10.2014 ЯҢА КИТАПЛАР Балалар өчен уеннар.                 --- --- | 15.10.2014 (полный текст новости)

  • 2014-10-15 04:56 Хатыйп Миңнегулов. Иҗади гамəлле шəхеслəр
    15.10.2014 ЯҢА КИТАПЛАР Күренекле галим Хатыйп Миңнегуловның бу китабына соңгы өч-дүрт елда язган мәкаләләре, доклад-чыгышлары, юлъязмалары тупланган. Аларда татар әдәбиятының, милләт яшәешенең төрле мәсьәләләре, Г. Исхакый, Г. Тукай, М. Гафури, Ф. Кәрими кебек классикларыбызның иҗади эшчәнлекләре, аерым төрки әдипләре, шулай ук халкыбызның башка кавемнәр белән рухи-мәдәни багланышлары яктыртыла. Җыентыкта хәзерге татар сүз сәнгатенә дә шактый урын бирелә. Китап киң катлау укучыларга тәкъдим ителә.       --- --- | 15.10.2014 (полный текст новости)

  • 2014-10-15 04:56 Л. Шагыйрьҗан. Кәрәз төбе каты бал...
    15.10.2014 ЯҢА КИТАПЛАР Татарстан Республикасының Г. Тукай исемендәге Дәүләт премиясе лауреаты, шагыйрә Лена Шагыйрьҗанның бу китабына, нигездә, соңгы 10–13 ел дәвамында иҗат ителгән әсәрләре туплап бирелде. Җыентыкка кертелгән шигырьләрнең тематикасы бик киң. Автор Ватан, туган тел, милләт турында эчке бер горурлык һәм уйланулар уята торган әсәрләре белән игътибарны җәлеп итә. Гражданлык лирикасы, шәхси кичерешләр дә китапны үзенчәлекле итә.     --- --- | 15.10.2014 (полный текст новости)

  • 2014-10-15 04:56 М. Җәлил. Сайланма әсәрләр
    15.10.2014 ЯҢА КИТАПЛАР Әлеге китапта татар халкының бөек каһарман-шагыйре, Советлар Союзы Герое, Ленин премиясе лауреаты Муса Җәлил иҗатыннан иң яхшы шигъри үрнәкләр оригиналда һәм рус теленә тәрҗемәдә тәкъдим ителә. Җыентык киң катлам укучыларга адресланган.             --- --- | 15.10.2014 (полный текст новости)

  • 2014-10-15 04:56 Р. Курамшин. Балачак бәйрәмнәре
    15.10.2014 ЯҢА КИТАПЛАР Күренекле баянчы, композитор, Татарстан Республикасының халык артисты Рамил Курамшинның бу җыентыгына балалар өчен төрле елларда иҗат ителгән җырлары туплап бирелә.                       --- --- | 15.10.2014 (полный текст новости)

  • 2014-10-15 04:56 Р. Мозаффаров. Камиллеккә ирешү юллары
    15.10.2014 ЯҢА КИТАПЛАР Бу хезмәт Татарстанның Г. Тукай һәм Россиянең М. Горький исемендәге Дәүләт премияләре лауреаты, Татарстанның халык шагыйре Сибгат Хәкимнең иҗат лабораториясен өйрәнүгә багышлана. Басма мирас һәм шәхси архив материалларына нигезләнеп, әдипнең иҗат барышы, язучылык хезмәтендәге үзенчәлекләре, әдәби осталыгы һәм аңа ирешү юллары яктыртыла.             --- --- | 15.10.2014 (полный текст новости)

  • 2014-10-15 04:56 Р. Мөхәммәтшин. Бүре мин
    15.10.2014 ЯҢА КИТАПЛАР Әлеге китапка шагыйрьнең соңгы елларда иҗат ителгән шигырьләре һәм поэмалары туплап бирелде.               --- --- | 15.10.2014 (полный текст новости)

  • 2014-10-15 04:56 Р. Мостафин. Һәммәсен исемләп искә алыйк
    15.10.2014 ЯҢА КИТАПЛАР Рафаэль Мостафинның бу китабы үзенең үтә кырыс, ачыктан-ачык, ә кайчак хәтта бик авыр хакыйкатьне ачуы белән күңелне тетрәндерә. 80 нче еллар ахырында ул, җәй айларын КГБ архивында үткәреп, репрессияләнгән татар әдипләренә кагылышлы документларны өйрәнә. Шул көннәрдә ул үзен начар хис итүе, кәефе кырылуы, күкрәге чәнчеп, йокысы качуы турында яза. Әмма китап эшләнеп бетә. Анда Сталин репрессияләре корбаннары һәм, кызганыч ки, хезмәттәшләренә яла яккан әдәбиятчыларның исемнәре, кылган гамәлләре дә бәян ителә. Рус, татар, инглиз телләрендә нәшер ителгән әлеге китап беркемне дә битараф калдырмас дип өметләнәбез.          --- --- | 15.10.2014 (полный текст новости)

  • 2014-10-15 04:56 Без Януковичтан ким мәллә?
    15.10.2014 Авыл Көз көне умарталыкта бал кортларын күзәткәнегез бармы? Әнә, ике эшче корт үзләреннән хәйран зур гәүдәле соры кортны ике канатыннан эләктереп алганнар да, баскыч башына өстерәп чыгарганнар һәм җиргә ыргытып маташалар. Шул рәвешле эшче кортлар сентябрь ахырына ояда бер генә соры кортны да калдырмыйлар. Эшче кортлар җәй көне берничә йөзгә җитүче, хәтта аннан да артып китүче соры кортларны көзгә кергәч, бер почмакка кысрыклап, бер атна тирәсе ач тоталар һәм тегеләр хәлсезләнгәч, тышка чыгарып ташлыйлар. Корт гаиләсендә ана кортның бары тик берәү генә булганын беләбез. Эшче кортлар төп көчне тәшкил итә. Соры кортлар – ата кортлар. Әмма аталану өчен аларның меңнән бере генә файдаланыла. Чөнки ана корт үз гомерендә бары тик бер генә мәртәбә аталана. Соры кортлар ояда бернинди хезмәт тә башкармый дип саныйлар. Ә яшәү өчен балны алар эшче кортка караганда биш тапкыр күбрәк ашыйлар – гәүдә зур бит. Шунлыктан кайбер умартачылар, күреп алуга, соры корт күзәнәкләрен пычак белән кисеп ташлыйлар. Галимнәр шундый тәҗрибә ясаганнар. Көчләре тигез булган ике төркем корт гаиләсе алганнар. Беренче төркемдә соры кортларны булдырмыйча, аларның күзәнәкләрен кисеп, юк итеп барганнар. Икенче төркемдәге соры кортларга тимәгәннәр. Нинди нәтиҗәгә ирешкәннәрме? Соры кортлары калмаган гаиләдә бал табышы сизелерлек әз чыккан. Нәтиҗә: берни эшләмичә ашап кына ятсалар да, соры кортларны юк итәргә ярамый. Алар гаиләне эшкә дәртләндереп, эшче кортларга “команда биреп” торалар булса кирәк. Моңарчы гаиләдә “команда бирүче” ролен ана корт башкара дип саналган. Умарта гаиләсендә эш бүленгән. Яшьрәкләре күзәнәкләрне чистарта, бала карый (личинкаларны ашата). Үсә төшкәннәре корт икмәге (чаршын) хәзерли, нектарны җилләтеп балның дымлылыгын киметә, күзәнәктәге балны берсеннән икенчесенә күчерә, бал өлгергәч аны пичәтләп-ябып куя. Өченчеләре ишек төбендә сакта тора, дошман һәм каракларны кертми. Кесәсенә нектар тутырып, хәлдән таеп, баскыч төбенә килеп төшкән чит корт башын иеп, борынын тактага төртә. Сакчылар андый юлаучыны җитәкләп алып керәләр һәм табышын бушатып, матур итеп озатып җибәрәләр. Разведчик кортлар сәфәрдән кайткач, табышның кайсы урында икәнен нектар яки чәчәк серкәсе җыючыларга хәбәр итәләр: кәрәз өстендә сигезле цифр ясап бииләр. Сигезленең симметрия күчәре – юнәлешне, ә бию тизлеге ераклыкны аңлата. Нектар җыючы кортлар кояшка һәм җирнең магнит кырына карап ориентлаша. Умарта ризыклары Умарта кортлары җитештергән продукция табигать байлыгы. Ул мең төрле авырудан дәва. Балның шифалы үзлекләрен санап тормыйм. Шуны гына искәртәм: кайнап суынган бер стакан суга бер бал кашыгы балны эретеп, ач карынга эчү венага глюкоза кадатуга тиң диләр. Халык медицинасында тома балавыз (аны корт җилеме дип тә йөртәләр, урысчасы – прополис) үпкә чирләрен, ашказаны ярасын, бавыр авыруын дәвалауда һәм башка күп төрле максатларда кулланыла. Даруханәләрдә сатыла торган тома балавызның спиртлы төнәтмәсе ун процентлы гына. Һәвәскәр умартачылар мондый төнәтмәне аракыда егерме процентлы итеп, яисә спиртлы катнашма кертмичә (шулай ук егерме процентлы) сары майда ясыйлар. Мондые авызга кабарга да уңайлы, тышкы яраларны дәваларга да кулай. Рам өстендә торып, тома балавызга катып беткән киндерне пар өстендә җылытып, сызлаган урыннарга куялар. Кортлар умартада тома балавыз белән ярыкларны сылыйлар. Умартада ул күп булмый. Аны оядан тулаем кырып алырга киңәш ителми. Төрле авыруларны кертмәү өчен кирәк ул. Кортлар аякларына чорнап чәчәк серкәсе җыялар. Аның өстенә бал коеп корт икмәге ясыйлар. Анысы балалар (личинкалар) үстерү өчен кулланыла. Оста умартачылар үзләренә дәвалану максатында чәчәк серкәсе дә җыялар. Дару сыйфатында чәчәк серкәсе (пыльца), чаршыны (перга) кибетләрдә сатыла. Шулай да умартачылык продукцияләреннән иң кадерлесе ана сөтедер, мөгаен. Ул ана казаны төбендә, күч аеру чорында табыла. Күп булмый. Шундый сөтне ашап үскәнлектән, корт анасы озак яши. Ана сөте (маточное молоко) кушып ясалган дару төймәләре “апилак” дип атала һәм даруханәләрдә сатыла. Ул нык хәлсезләнгән авыруларны аякка бастыру, гомерне озайту, сабый балаларны ныгыту максатында кулланыла. Корт анасы сөтен гади шартларда озак саклап булмый. Күпчелек умартачылар артык ана казанын күргәндә, аны бәләкәй калакчык белән алып, авызларына кабалар. Күбрәк җыю мөмкинлеге булганда, ана сөтен сыек бал белән болгатып, ягъни консервалап куярга кирәк. Бал белән катнаштырылган ризык тиз генә бозылмый. Подмор, забур, гомогенат, винивет... Корт агуы белән дәвалану да бик күптәннән билгеле. Корт агуы кушып ясалган кремнар яки мазьлар куллануны кемдер буыннар сызлаганда отышлы дип саный. Икенчеләргә ул килешми. Тәнне турыдан-туры чактыру ысулын кулланучылар да бар. Аллергия булмаганда, бу эш катлаулы түгел. Умарта каршына утырасың да, махсус эскәк белән кортны тотып аласың. Тәннең врач кушкан урынына куеп, бәләкәй стакан белән каплыйсың. Чакканын көтәргә кирәк. Чактыруны көн саен бергә арттыралар. Үлгән кортлар (подмор) төнәтмәсе белән дәвалану турында каләмдәшебез Фәрит Вафин “Үлгән корт дәвалый” дигән мәкаләсендә (“Т.Я.”, 5 июль) җентекләп язды. Бу ысул XXI гасырда гына кулланыла башлады дип беләм. Соңгы елларда дәвалану өчен умартачылык матдәләренең башка төрләре дә файдаланыла башлады. Шуларның берсе – забур. Бал бакканда без пичәтләнгән кәрәзне кайнар пычак белән уеп алабыз. Менә шул кәрәзне банкага тутырып куялар һәм дәва итеп файдаланалар. Аның составы нигездә балдан һәм балавыздан тора. Өлешчә тома балавыз һәм чәчәк серкәсе дә катнашкан булырга мөмкин. Соңгы елларда умартадан гомогенат җыю тәртибе керде. Бу – соры корт сөте (трутневое молоко). Эшче кортлар май аенда соры кортлар өчен гадәтидән зуррак булган күзәнәкләр үрә. Ана корт бу күзәнәкләргә аталанмаган күкәй сала. Өч көннән күкәйдән личинка чыга. Эшче кортлар әлеге личинкаларны ана сөте, корт икмәге белән туендырып торалар. Янә алты көннән личинка зурая, личинкалы күзәнәкне эшче кортлар пичәтләп куя. Тагын 16 көннән кәрәз капкачын ачып, соры корт чыга. Соры корт сөте алу өчен 24 көнне көтәргә кирәкми. Күкәй салып 9-10 көн үткәч, ягъни, личинка үскән һәм әлегә ачык яки яңа гына пичәтләнгән чорда, кәрәзнең шул өлешен кисеп алалар һәм марляга төреп кысалар. Личинкаларны эскәк белән генә җыйсаң да була. Кысканда алардан ак төстәге сыеклык чыга. Гомогенат менә шул инде. Аны күп итеп җитештергәндә зур күзәнәкле махсус рамнар, кысу өчен махсус кыскычлар кулланыла. Гомогенат составында витаминнар, аминокислоталар, микроэлементлар, ферментлар һәм башка биостимуляторлар бар дип язалар. Интернетта 10 грамм гомогенат 300 сум тора диелгән. Файдалы әлеге сыекчаны өй шартларында балга кушып саклап буладыр дип уйлыйм. Искергән кәрәзләрне эретеп балавыз алганда пресс астында балавыз чүбе (мерва) кала. Аның бәясе бик түбән. Гадәттә аны ташлыйлар. Берничә ел элек Казан галимнәре шул балавыз чүбеннән кошчылык өчен кыйммәтле биологик актив өстәмә (БАД) ясау технологиясен уйлап таптылар. Аны “Винивет” дип атадылар. Мервадан ясалган әлеге БАД чебиләрне тиз үстерә, тавыкларның күкәй салуларын яхшырта икән. Винивет Питрәчтәге кошчылык комбинатында сынау үткән, лицензия алынган. Кореялылар бу технологияне өйрәнү өчен Казанга килгән. Өй шартларында әлеге балавыз чүбен киптереп, иттарткычтан чыгарып тавык-чебеш азыгына кушып була, минемчә. Чөнки аның составында тома балавыз да, чәчәк серкәсе дә, башка стимуляторлар да бар. Умарта ятагы Тагын бер яңалык. Умартачыларның озын гомерле булуы билгеле. Моның сәбәбе системалы рәвештә бал ашаудан гына түгел. Умарта эчендәге һаваны еш сулау организмга бик файдалы. Хәзер мондый һаваны умартачы булмаган кеше дә сулый ала. Моның өчен ике яки өч баш умарта алына, ояларның капкачлары салдырыла һәм оя өсләре тимер челтәр белән каплана. Умарталар өстенә тактадан кеше кереп ятарлык ябык ятак ясап куела. Ятакның аскы өлешендәге тишемнәр оя өстенә тоташтырыла. Шулай умарта һавасы ятакка тулып тора. Корт гаиләләре гадәттәгечә эшли. Ятакка керү ишеге умарталарның арткы ягында булырга тиеш. Ятакка чишенеп кереп яткан кешенең авыз-борыны гына түгел, бөтен гәүдәсе шифалы һава сулый. Аңлашыладыр, ятакка бал кортлары керә алмый, тавышлары гына ишетелеп тора. Мондый умарта ятаклары киләчәктә шифаханәләрдә киң кулланыш табарга мөмкин. Матбугатта: “Җәй көне тәхетеннән чыгып качкан Украина президенты Янукович умарта ятагында сәламәтлеген ныгыта”, – дип яздылар. Без Януковичтан киммени?   Рәфхәт ЗАРИПОВ | (полный текст новости)

  • 2014-10-15 01:00 «Үлем сатам! Кем ала?»
    14.10.2014 Җәмгыять Берничә көн элек Уфада бер кыз тугызынчы каттан сикергән... Моңа Россиядә кабат тамыр җәя башлаган наркотик сәбәпче, ди. Аның атамасы да модалы, колакка да ятышлы, нәкъ яшьләр эчәргә ярата торган газлы су кебек – спайс. Җисеме генә түгел, исеме дә «модный» булып чыкты: әлеге наркотикны тартып, Россиядә күпме кеше агуланып хастаханәдә ята, ә күпмесе инде башка беркайчан да берни дә татый алмаячак... Фани дөньядан китеп барды андыйлар. «Тыелган алма» көзен өлгерә   Спайсны икенче төрле синтетик наркотик, тарта торган катнашма дип атыйлар. Аны үлән белән химик матдәләрне кушып ясыйлар. Тәэсир көче марихуананыкы белән бер. Спайсны тәүге тапкыр Европа илләрендә, ислемай дигән булып, 2004 елдан интернет-кибет аша сата башлаганнар.   Спайс Европадан Россиягә дә җәһәт кенә күпер салды. Роспотребнадзор кушуы буенча Россия медицина фәннәре академиясенең туклану институты спайска экспертиза ясап, психоактив матдәләр барлыгын ачыклады. Нәтиҗә буларак, 2009 елның 31 декабрендә составына «шалфей предсказатель», «гавайская роза» һәм «голубой лотос» үсемлекләре кергән тарта торган катнашмаларны тыелган наркотик матдәләргә тиңләгәннәр.   Спайсны Россиядә, Америкада һәм күп кенә Европа берлеге илләрендә тыйдылар. Әмма котылу сөенече озакка сузылмады. Тыелган «алма» быел көз башында кабат тамыр җибәрде Россия җиренә. Тыелган әйберне сатучы һәрвакыт табыла инде ул. Әйтик, шушы көннәрдә генә безнең белән чиктәш төбәкләр – Чувашия белән Башкортстанда яшәүче берничә кешедә бик күп тарта торган катнашма тапканнар. Тәмле конфетлары белән дан тоткан Чабаксарда да 80 кеше спайс тартып агуланган, берсе хәтта җан тәслим кылган. Бу язмада «хәтта» дигән кисәкчәне еш очратырсыз әле.   Башкортстанның дәүләт наркоконтроле матбугат хезмәте хәбәр итүенчә, республикада 29 сентябрьдән 7 октябрьгә 47 кеше спайс тартып агуланган. Җитмәсә, шуларның икесе – балигълык яшенә дә җитмәгән балалар!   Себердә дә халык кырылып спайс тарта. Сургутта наркоманнарны хастаханәгә хәтта урамнан ук алып керәләр, кайберләре клиник үлем хәлендә, ди.   Владимирда спайс – бер кешене, күршеләребез Кировта биш кешене теге дөньяга алып киткән. Ханты-Манси автоном округында аның тозагына 200ләп кеше эләккән.   Биш бала анасы наркотик саткан!   Атна башында Наркотикларга каршы дәүләт комитеты утырышында Наркотиклар әйләнешен контрольдә тоту буенча федераль хезмәт директоры Виктор Иванов хәбәр иткәнчә, Россиядә 25 кеше спайс тартып «мәрхүмнәр» сафына күчкән, 700 кеше агуланган. Тарта торган катнашмалар Россиягә Көньяк-Көнчыгыш Азиядән кертелгән дигән фараз бар. Әмма шунысы хикмәт – үлем‑китем очракларына китергән наркотик тыелганнар исемлегендә юк, ягъни аны теләсә кем – син дә, мин дә сатып алырга мөмкин. Дәүләт Думасы да бу уңайдан бик тиз сискәнеп, Россиядә тарта торган синтетик катнашмалар әйләнешен тыя торган закон проектын әзерләү белән мәшгуль. Баксаң, спайсның формуласын гел үзгәртеп торалар, шуңа да һәр яңа формуланы тыелганнар исемлегенә кертү өчен шактый вакыт кирәк икән.   Виктор Иванов утырышта әйткәнчә, тиз арада спайс сатучыларның эзенә төшеп, сату юлларын ачыклап, «спайс-эпидемия» туктатылган. Наркотиклар әйләнешен контрольдә тоту буенча федераль хезмәтнең Татарстан буенча идарәсе матбугат хезмәте белгече Евгения Дубровная хәбәр итүенчә, республикада дүрт ел эчендә 80нән артык синтетик наркотик ачыкланып, барысы да тыелган. Быел гына да синтетик наркотик таратучыларга карата 400 җинаять эше кузгатылган.   2014 ел башыннан бүгенгәчә Татарстанда спайс тартып үлгән кеше юк диләр. Аның каравы сатучыларны эләктереп кенә торалар. Әйтик, 25 яшьлек ир 27 яшьлек хатын белән бергә Түбән Камада спайсны күпләп сатарга җыенып йөргәннәр. Криминаль бизнес корырга җыенучыларга, наркотик матдәләр саклаган өчен, моңарчы да җинаять эше кузгатылган булган. Шунысы игътибарга лаек: спайс сатсалар да, нинди коточкыч зыян китергәнен белеп, үзләре кулланмаган. Кешеләрне гүргә кертергә җыенулары өчен яшьләр 20 елга кадәр иректән мәхрүм ителергә мөмкин.   Яшел Үзәндә 37 яшьлек биш балалы ана (олысына 17 яшь, кечкенәсенә биш яшь тә тулмаган) киоскта идән астыннан гына тыелган матдәләр сатып яткан. Баксаң, балаларын да юньләп карамаган, шуңа да өч баласына карата ана булу хокукларыннан мәхрүм ителгән. Пырдымсыз хатынның ниләр эшләп ятуын наркоконтрольнең Татарстандагы «ышаныч телефоны»на шалтыратып хәбәр иткәннәр. Сатучының фатирында электрон үлчәү белән тыелган матдәләрне тутыру өчен махсус пакетиклар да табылган.   Чаллыда 22 яшьлек автомәктәп инструкторы барысын да уздырган: арендага алынган фатирда наркотик лабораториясе булдырып, төрле матдәләрне әвеш‑тәвеш китереп, тарта торган катнашмалар ясап яткан. Аннары шуларны күпләп саткан. Лабораториядә 130 грамм наркотик табылган, аңардан 14 мең (!) доза тарта торган катнашма ясап булыр иде.   Аяк-куллары канга батса да   Наркотиклар әйләнешен контрольдә тоту буенча федераль хезмәт директоры киңәшчесе Михаил Габрильянц әйтүенчә, Россиягә кертелгән спайслар шулкадәр көчле, бер тартуда ук ул кешене аяктан ега. Исән калучылар нәрсә булганын сөйли дә алмый, хәтерләре җуела.   Интернетта спайс тарткан кешеләрнең видеолары да бар. Әйтик, бер егет үзен асфальтта йөзгән кебек хис итә. Аяк-куллары канга батса да, ул моңа игътибар да итми. Ә бер кыз шултиклем эсселәгән, хәтта мәктәп ишегалдында йөзләгән кеше күз алдында, җитмәсә, салкын көнне, чишенә башлый.   Россиядә спайсларны героинга караганда 1,5 тапкыр күбрәк сатып алалар. Интернет аша яки кайбер шәһәрләрдә «порох» яки «дым» дигән язу астында телефон номеры сырланган була. Еш кына андый игъланнар уку йортлары янында очрый. Владимир шәһәрендә «Трезвый город» хәрәкәте активистлары андый шикле игъланнарны бетереп йөри икән.   – Социаль челтәрләрдә безнең төркемдә кеше кайда нинди язу күргәне турында хәбәр язып калдыра. Без бөтен мәгълүматны барлыйбыз да кич буе буяп йөрибез, – диде волонтер Сергей Елфимов.   Волонтерларның күбесе – элекке наркоманнар. Алар ярдәме белән хокук сакчылары наркотик сатучылар эзенә төшкән.   Татарстанның наркология диспансеры баш табибы урынбасары Степан Криницкий әйтүенчә, аларга мөрәҗәгать итүче наркоманнарның яртысы диярлек – спайска бәйлелеге булганнар. Андый кешенең беренчел симптомы – үз‑үзен адекват тотмау. Баксаң, спайска булган бәйлелекне бетереп булмый, туктатып кына була икән. Чөнки спайс – наркотикның бер төре генә.   – Дәваланучылар арасында ирләр күбрәк, әти‑әнисе кулыннан җитәкләп алып килгән мәктәп укучылары да бар. Әгәр кеше үз акылында түгел икән, аны үз акылына килгәнче, гадәттә, бер ай диспансерда дәвалыйбыз. Аннары ул кеше реабилитацияне табиблар янына килеп йөреп кенә үтә, – диде ул.   Баш мие белән түлисе   Спайс тарту, беренче чиратта, психикага зыянлы. Аны еш кулланганда, галлюцинацияләр барлыкка килә, ягъни күз алдында хәшәрәтләр йөгерешә, кешенең тәгәрмәч астына яки тәрәзәдән ташланасы килә. Шулай ук укшыта, коточкыч курку барлыкка килә. Психика гына түгел, үпкә, бавыр кебек органнар да әкренләп сафтан чыга. Ә менә иң зур һөҗүмне спайс баш миенә ясый. Баш миендәге капиллярлар, агуны «үзәк»кә үткәрмәс өчен, кинәт йомарлана. Нәтиҗәдә, баш миенә кислород үтеп керми. Шушы күренеш аркасында кеше үзен гамьcез итеп хис итә башлый. Әмма берничә мизгеллек рәхәтлек өчен баш миең белән түлисе була бит...   Спайс тарткан хатын-кызлар бала таба алмаска мөмкин, ирләрнең потенциясе кими... Кыскасы, кеше «яшелчә»гә әйләнә. Әмма иң куркынычы – спайс тартып караган кешенең тагы да җитдирәк наркотикларга аппетиты ачыла.   Әгәр сез спайс, наркотикларның кайда сатылганын белсәгез, кичекмәстән Казандагы «ышаныч телефоны»на шалтыратыгыз: (843) 273-43-45. Шулай ук Наркотиклар әйләнешен контрольдә тоту буенча федераль хезмәтнең Татарстан буенча идарәсенә интернет аша мөрәҗәгать итәргә була: http://ufskn.tatarstan.ru.   Наркоконтрольнең Татарстан районнарындагы «ышаныч телефоннары»:   Әлмәт – (8553) 45-26-94 Бөгелмә – (85594) 4-22-50 Алабуга – (85557) 3-97-70, 3-28-52 Яшел Үзән – (84371) 5-55-00 Чаллы – (8552) 56-29-50, 54-06-89 Түбән Кама – (8555) 39-18-90   Шалтыратулар аноним рәвештә кабул ителә, ягъни сезнең кем икәнлекне берәү дә, хәтта шалтыратуны кабул итүче кеше дә белмәячәк. Линар ЗАКИРОВ | (полный текст новости)

  • 2014-10-15 01:00 Үзе бәхетсез ана баласын бәхетле итә алмый
    14.10.2014 Медицина Сабыйның кинәт аз гына йөткереп куюы да безне, ата-аналарны борчуга сала. Тизрәк чарасын күрергә ашыгабыз. Ләкин авыру бирешмәсә, нәтиҗә күренмәсә, авыр хәлгә тарыган ата-анага нишләргә? Бала язмышы өчен җаны-тәне белән борчылудан, тынгысызлыктан ничек арынырга? Тормышны ничек дәвам итәргә? “Авыру бала гаилә ныклыгын сыный” “Үзе бәхетсез ана баласын бәхетле итә алмый, – ди Республика балалар клиник хастаханәсенең психология бүлеге җитәкчесе, югары категорияле психолог Лилия Горохова. – Ә моның өчен ул балага гына түгел, иренә, туганнарына, иптәшләренә, җәмгыятькә кирәкле булуын тоеп яшәргә тиеш. Тормыш бит әле бала авыруы белән генә тукталып калмый.    Сөекле баласына инвалид тамгасы куелуын ана авыр кичерә. Хәер, ул гына түгел, баланың әтисе, аның якын туганнары өчен дә бу зур фаҗига. Алар балаларының гарип булуына күңеле белән ышанмый хәтта. Хәлнең асылына төшенгәч, депрессиянең агрессив төренә бирелергә мөмкиннәр. Ә агрессия ике төрле: эчтә җыелып килгәне һәм тышка бәреп чыга торганы була. Кайгысын эченә җыйган ата-ана баланың саусызлыгында үзен гаепли. Тора-бара гаиләдә ызгыш-талаш гадәти күренешкә әйләнә. Әмма ата-анасының низаглы мөнәсәбәтен күреп үсү саусыз гына түгел, сәламәт бала өчен дә җиңел түгел. Көчле авыруга каршы торып, авырлыкларда гаиләләрен саклап кала алганнар киләчәктә тагын да бердәм һәм дус яши”.   “Эшләүче әниләр – беренче ярдәмчеләребез”   Казанның 16нчы балалар бакчасында аерым коррекцион төркемнәр эшли. Биредә шикәр авырулы һәм терәк-хәрәкәт аппараты авыруларыннан интегүче сабыйлар тәрбияләнә. Тәрбияче Татьяна Мөхәммәтҗанова әйтүенчә, кайбер ата-аналар авыру бала белән нык шөгыльләнә, табибларга йөртә, кечкенә генә үзгәрешкә дә сөенә. Алар сабыйларының балалар бакчасында ничек көн үткәрүе, кем белән уйнавы, нәрсә һәм күпме ашавы белән дә кызыксынырга онытмый. Икенчеләр исә, баланы бакчага китерү белән тизрәк чыгып китү ягын карый, үз кайгысыннан һәм йөрәк авыртуыннан качарга тели. “Сабый биредә нык күзәтү астында, шуңа күпмедер вакытка гына булса да проблеманы онытып торырга, яңа көч туплап тормышны дәвам итәргә мөмкинлек бар, дигән сүз, – ди тәрбияче. – Эшкә чыккан аналар, гадәттә, коткыга бирелми, алар оптимист һәм эмоциональ яктан тотрыклы. Әлеге сыйфатлар балаларында да ачык чагыла. Шуңа өстәп, ананың эшләве матди яктан гаиләгә өстәмә керем булуын да онытмаска кирәк. Ә бу, үз чиратында, диңгезгә барып кайту, өстәмә түләүле дәвалау курслары узарга мөмкинлек. Эшләүче әниләр – тәрбиячеләрнең беренче ярдәмчеләре дә. Күргәзмәгә дип балалары белән бергә кул эшләре ясыйлар, бәйрәм алдыннан актлар залын бизиләр, баласына шигырен дә ятлатырга вакыт табалар. Бу төркемгә йөргән һәр бала яхшы сөйләшә алмый бит. Ата-ана сабыеның җәмгыятьтә “артык” булып яшәвен теләми, аның бу тормышта үз урынын табуы турында хыяллана”.    Эшме, баламы?   Сәламәтлекләре чикле сабыйларны тәрбияләү, дәвалау, укыту буенча  бүген Татарстанда киң күләмдә күп эшләр башкарыла. Андый балаларның аналарын да эшкә урнаштыру мәсьәләсе көн кадагына куелды. Моның өчен ТР Министрлар Кабинетының “Үзенчәлекле бала әнисенә ярдәмгә” дип исемләнгән махсус проекты эшли башлады. Шуңа таянып, «ТИСБИ» Идарә Университетының Даими белем бирү институты нигезендә, 22 әни инде яңа һөнәр алуга иреште. Директор Валентина Парубина билгеләвенчә, бу әниләргә һөнәрләрне үзләренә сайларга мөмкинлек бирелгән. Күбесе бухгалтер һәм кече эшмәкәрлек буенча белем туплаган инде. “Авыру бала белән өйдә утырган ана өчен вакыт бик кадерле әйбер. Әлеге һөнәрләрнең шактый гына уңайлы яклары бар. Әйтик, ярты көн эшләү, эшне өйдә башкара алу, гаилә бизнесын ачу мөмкинлеге һ.б. Хатын-кыз инвалид бала тәрбияләсә дә, бала караучы гына булып калмый. Үзенең җәмгыятькә файдалы, кирәкле булуын тоеп яшәргә тиеш”, – ди ул.     Казанның “Ышаныч” җирле инвалидлар оешмасы ТИСБИ белән килешү нигезендә, бу әниләргә яраклы эш таба, аларны эшкә урнаштыра. Әмма җитәкче урынбасары Родион Калашников билгеләвенчә, әлеге әниләрне эшкә урнаштыру – авыр мәсьәлә. Чөнки инвалид бала тәрбияләүче әниләр бала белән күбрәк вакыт бергә булырга тели, моны эштән өстен куя.    Ата-аналарга киңәшләр   “Мөнәсәбәтне генә үзгәртергә кирәк”   Лилия Горохова, психолог:   1. Үзеңне газаплаган халәтне үзгәртә алмасаң, аңа карата мөнәсәбәтеңне үзгәртеп кара, диләр. Әгәр бала авыруын төзәтеп булмаслык кайгы дип кабул итәсез икән, әлбәттә, сез шул кайгыда яшиячәксез. Авыруның ни өчен гаиләгә, балага бирелгәнен түгел, ә безне нәрсәгә өйрәтү өчен җибәрелгәнен уйларга кирәк.  2. Балаларга карата “инвалид” сүзен кулланудан качабыз, “мөмкинлекләре чикле”, “әлегә мөмкинлекләре ачылмаган балалар”, дибез. Гадәти тормышта ачылмаган мөмкинлекләр киләчәктә башка яктан ачылырга мөмкин.  3. Бәхетсез ананың баласы берничек тә бәхетле була алмый. Бала әнисе белән горурланып яшәсен!  4. Сәламәтлеге чикле баланы тәрбияләү алымнары сау-сәламәт сабыйныкыннан әлләни аерылмаска тиеш. Баланы артык иркәләргә, аңа үзеңне тулысынча корбан итәргә кирәкми. Аның мөмкинлекләреннән чыгып, эш кушыгыз, гаиләдә ул башкара алырдай вазыйфалар билгеләнсен.    Нинди ташламалар каралган?   * 18 яшькәчә инвалид баласы булган, эшләүче ата-ана үз ризалыгыннан башка өстәмә хезмәткә билгеләнә һәм командировкага җибәрелә алмый.  * Андый ата-ананың эшеннән елга бер мәртәбә 14 көнлек өстәмә түләүсез ял алырга хакы бар.  * Алар җитәкче белән килешү нигезендә, ярты көн генә дә эшли ала.  * Ул аена 4 көн күләмендә өстәмә түләүле ял алырга хокуклы.  * Тумыштан инвалид бала тәрбияләгән ана 50 яшьтән пенсиягә чыгарга хокуклы. Моның өчен баланы 8 яшькәчә тәрбияләргә һәм хезмәт стажы 15 елдан да ким булмаска тиеш.  * Инвалид балалар бакчага чиратсыз кабул ителә. * Әгәр сабый балалар бакчасына йөрсә, ата-анасы аның өчен бөтен түләүләрдән дә азат ителә.  * Мәктәпкә барып укырга мөмкинлеге булмаган очракта, инвалид балага белем өйдә бирелә.     Сан   Авыру бала тәрбияләүче барлык гаиләләрнең өчтән бере таркала.   Белешмә   Мөмкинлекләре чикле сабыйлар балалар бакчаларына медицина комиссиясе тикшерүе нәтиҗәләре буенча юллама белән урнаштырыла. Татарстан буенча авыру балаларны кабул итүче шактый гына махсус балалар бакчалары эшләп килә.    1. Кимчелекле сөйләмле балалар өчен махсус оештырылган 380 балалар бакчасында бүгенге көндә 12 меңнән артык сабый тәрбияләнә. 2. Күзләре начар күргән 1 меңнән артык сабый махсус 12 балалар бакчасына йөри. 3. Начар ишетүче 13 сабый 1 махсус балалар бакчасында тәрбияләнә. 4. Фикерләү сәләте (интеллекты) үзгәргән 500гә якын бала 13 балалар бакчасында тәрбияләнә. 5. Терәк-хәрәкәт аппараты бозылган 700гә якын сабый 11 балалар бакчасына йөри ала.   Татарстанда шулай ук, сәламәтлек юнәлешләре буенча эшәүче махсуслашкан балалар бакчалары да эшли.   1. Туберкулез интоксикацияле балаларны кабул итүче 31 балалар бакчасы бар. Бирегә хәзерге вакытта 1800дән артык бала йөри.  2. Аллергияле балаларны 12 балалар бакчасы кабул итәргә әзер. Биредә меңнән артык сабый тәрбияләнә. 3. Нефрология авырулы 400гә якын сабый 3 махсус балалар бакчасына йөри. 4. Еш авыручы 1600дән артык бала 24 махсус балалар бакчасында тәрбияләнә.   Рамилә НОТФУЛЛИНА 10 | (полный текст новости)

  • 2014-10-15 01:00 Тиктомалдан гына мине хатын яратмый башлады
    14.10.2014 Юмор Тиктомалдан гына мине хатын яратмый башлады. Узган атнада туйга барган идек... шунда кеше ирләренең биегәннәренә, җырлаганнарына сокланып карап утырган иде. Ә мин нәрсә... бии дә, җырлый да белмим. Мәҗлес иң кызу ноктасына җиткәч, биергә-җырларга чакырмасыннар дип, өстәл астына ук иңеп утырам. “Вәт Җәләйне ир дисәң  дә ярый, ичмасам, астагы катта­гы­ларның түшәме ярылганчы бии, җырлый башласа җырлавыннан хәйран калмаган кеше юк, Флүрәсе һөд-һөд кошы кебек түшен киереп кенә утыра. Бар инде дөньяда бәхетле хатыннар”, – дип сөйләшеп кайткан иде лә аны туйдан кайтканда. Ә бүген төн уртасында уянып китте дә:   – Фу, бар әле, Ярлыбай, раскладушкага төшеп ят, синнән одеколон исе килә, йоклый алмыйм, – ди.   Кичә һәвәскәр парикмахер Хәмиткә дача салышкан идем. Шунда йокты микәнни одеколон исе. Хәсрәтемне Хәмиткә дә сөйләдем. Хәлемә керде. Түгәрәк кара сакалын селкетмичә бик озак уйланып утырды да: “Чынлап та, Ярлыбай, биергә-җырларга өйрәнергә кирәк сиңа”, – дип, кистереп нәтиҗә чыгарды.   – Ничек итеп?   – Һи, бик ансат ул, – диде Хәмит һәм ташкүмер әрҗәсеннән какмалары шомарып, кайракланып беткән саратский гармун тартып чыгарды. Кара тиргә төшеп тырыша торгач, “Әпипә” көенә тыпырдарга, Җәләй яраткан “Мәк чәчәге” көенә җырларга өйрәндем.   – Тавышың зарарсыз синең, тагын бераз тырышсаң, филармо­ниядә артист булырлыгың бар, – дип канатландырып озатып җи­бәрде мине Хәмит. Берничә көн җыр-бию буенча күнегүләр үткәрдем. Атна кич бугай, хатын эштән кайткан чакта мин диванда “Мәк чәчәге”н сузып ята идем. Мәк чәчәген өздем ялгыш кына,   Чүп үләннәр белән бута-дым...   – Нәрсә, нәрсә? – дип, хатын чишенми-нитми залга атылып керде. – Тузга язмаганны, көпә-көндез яшелле-мөшелле тавышлар белән әшәке такмаклар кычкырып ятасың...   Аһ Алла, һичшиксез, миңа булган мәхәббәте сүнгән Вәсиләнең. Югыйсә, ничек инде һәвәскәр парикмахер Хәмит мактаган җы­рымны әшәке такмак дип мәс­хәрәләсен!   Әллә, ул-бу булганчы, разводка бирим микән? Юрист белән киңәшеп караргадыр, шәт. Ниләргә генә ир булып тудым икән бу дөньяларга?! Вәсиләнең һаман җене котыра.   – Нәрсәдер булган сиңа, карт зимагур, кемдер җилкендергән сине, – ди. Ашарга да пешермәде ул көнне. Кухня ягында шапыр-шопыр салкын чәй эчеп, шатыр-шотыр шикәр кимерде дә урынына менеп ятты.   Арабыздагы мәхәббәт кылла­рының кырыклы кәтүк җебедәй нечкәрүенә эчем пошып, мин дә хатын янына үрмәләдем. Өреп кенә төшерде караваттан. “Кү­рәсем килми, җенем сөйми, алла, кыяфәтләрең”, – ди. Кара кайгыга батып, тагын раскладушкага иңдем. Йоклап та булмый. Башка төрле-төрле уйлар килә. Торып, зал ягына чыктым. Көзгегә карадым. Бу кадәр дә ямьсез кеше булыр икән дөнья йөзендә. Әй, Ярлыбай, Ярлыбай, ни бит белән оялмыйча урамнарга чыгып, кеше күзенә күренеп йөрисең син? Көзгенең алдын артка әйләндереп куйдым. Кайнар учларым белән башымны кысып, өстәл янына килеп утырдым.   Өстәлдә яткан китапка күзем төште. Чехов. Ачам, укыйм: “Кешенең бөтен җире матур булырга тиеш: йөзе дә, киемнәре дә...” Ярабби, безнең ишегә рәт юк икән бу җиһанда. Комод өстендә хатынның бизәнү әсбаплары. Иннек, кершән, сөрмә, кына, лак, шинь­он, кыяр суы, кишер кремы, шалкан мае, унҗиде төрле хушбуй, күгәрчен сөте, елан агуы. Чәчкә шалкан мае сөртеп тарадым да көзгене үземә таба бордым. Ант әгәр, адәм кыяфәте керә башлады. Биткә кишер кремы сылап, массаж ясап җибәрдем. Тагын да чи­бәрләнебрәк киттем. Кершән савытын ачкач, җилкәмнән ниндидер кул эләктереп алды. Әйләнеп карасам – хатын. Күзләреннән очкыннар чәчеп, салкын идәндә ялан тәпи басып тора. Авызыннан сүзе чыкмый үзенең. Башы селкенә дә иреннәре кыймылдый.   Хатын секунд эчендә сыерчык каурые кебек елкылдап торган чәчләремнән морҗа чистарта торган пумала ясап ташлады.   Ул төнне безнең йортта ут сүнмәде. Уклау сынды. Алты пар чынаяк ватылды. Чиләк төбе төште, урындык арты каерылды.   Өстәвенә иртә белән фатирга су килүдән туктады. Хатын-кызны беләсез инде. Су булмаса, үзен ярга чыгарып ташлаган балык кебек хис итә. Әй йөри Вәсилә краннарга сынык уклау белән бәргәләп, әй йөри йокысызлыктан кызарган күзләрен угалап. Белешеп чыкты – башка фатирларга килә икән су. Аннары слесарьны чакырып китерде. “Бу арада эшем тыгыз, атна-ун көннән әйләнеп чыгармын”, – дип ишеккә юнәлде тегесе. Беләм инде мин безнең йорт слесарен – яртыңны куеп сөйләшмәсәң, тәмле телеңне әрәм дә итмә. Мин дәшмим. Отпус­кыдагы кеше булгач, ашыкмыйм, раскладушкага сеңеп, гырылдаган булам – йоклыйм, янәсе. Хатын чәйсез-нисез генә шикәр кимерде дә эшкә китте. Ашыйсы килә башлагач, мин дә тордым. Коры-сары белән тамак ялгап алдым һәм аермалы ачкыч алып, эшкә керештем. Мазутка, корымга батып беттем үзем. Краннардан шаулап су ага башлаганда, тәмам хәлдән тайган идем инде. Төн йокламаган кеше бит – юынмый-нитми раскладушкага авып йоклап киткәнмен.   Хатын яңагымнан сыйпап уятты.   Тор, Ярлыбай, карының ачкандыр, токмач пешердем, ди. Эшләсәң, кулыңнан эш килә бит синең, эшләмисең генә, ди. Яратам мин сине, шул мазут исе аңкып торган киемеңне, ди. Үзе тирләгән маңгаемнан чуп итеп үбеп алды.  Фаил ШӘФИГУЛЛИН 149 | 14.10.2014 (полный текст новости)

  • 2014-10-15 01:00 Казан базарларында берьюлы ике янгын - нәрсә бу? (ФОТО, ВИДЕО)
    14.10.2014 Фаҗига Бу атнада Казанда бер тәүлек эчендә ике зур янгын очрагы теркәлде. Ял көнне кичке якта "Каравай" базары ут эчендә калса, кичә Вьетнам базарының бер сәүдә повильоны янып бетте. Беренче очракта янгын кичке сәгать тугызынчы яртыларда башлана. Россия Гадәттән тыш хәлләр министрлыгының Татарстан идарәсеннән алынган мәгълүматларга караганда, янгын бинаның икенче катында чыккан. Биредә көнкүреш товарлары сатылган. Утны сүндерүгә сәүдә рәтләренең катлаулы рәвештә урнашканлыгы да комачау иткән.               Нәтиҗәдә, янгын 2,4 мең квадрат метр мәйданга зыян салган. Зыян күрүчеләр юк. Ә менә зарарланган товарлар бәясе исә миллионнар белән исәпләнә. Хәзерге вакытта Гадәттән тыш хәлләр министрлыгында янгын китереп чыгарган өч сәбәпне атыйлар. Ул да булса – ут белән сак эш итмәү, ут төртү һәм электр челтәрендәге хилафлыклар. Базар җитәкчелеге исә ни өчен нәкъ менә бу көнне бинага алдан кисәтмичә генә су бирү туктатылганын аңлый алмый. Вакыйганың шаһиты булган сатучылар да: “Су белән проблемалар килеп чыкмаган булса, янгын китергән зыян күләме дә азрак булыр иде”, – дип саный.     Кичә Вьетнам базарындагылар да шундый ук күренешкә тап булды. Кичке сәгать дүртләр тирәсендә базардагы сәүдә рәтләрнең берсендә янгын чыкты. Гадәттән тыш хәлләр министрлыгының матбугат хезмәте җитәкчесе Андрей Родыгин хәбәр иткәнчә, янгын сүндерергә ун машина җибәрелгән. Хәзерге вакытта аның нәрсә аркасында килеп чыкканлыгы ачыклана. Фаразларга караганда, моңа ут төртү сәбәпче булырга мөмкин.     Исегезгә төшереп үтәбез: узган елның май аенда Казан янында урнашкан “Яңа Тура” базарында да көчле янгын чыккан иде. Янгыннан зыян күрүчеләр булмады, ут бинаның 1 мең квадрат метрдан артыграк өлешен эштән чыгарды. Ул чакта янгын кыска ялганыш аркасында килеп чыккан дигән нәтиҗә ясалды.      Тулырак материалны биредә укый аласыз: Причиной пожара на Вьетнамском рынке мог стать "человеческий фактор" (ВИДЕО)   В Казани сгорел рынок Караваево (ФОТО, ВИДЕО)  Видео һәм фото: Гадәттән тыш хәлләр министрлыгы сайтыннан.   --- --- | 14.10.2014 (полный текст новости)

  • 2014-10-15 01:00 Язучылык сәләтен үстерү өчен 43 КҮНЕГҮ
    14.10.2014 Җәмгыять Язучылыкка өйрәнеп буламы? Яки бу Ходай биргән сәләтме? Беләбез, "Матбугат.ру"да яшь язучылар шактый утыра. Аларга бу күнегүләр файдалы булыр. Әллә файдалы булмасмы?                        Чыганак: vk.com --- --- | 14.10.2014 (полный текст новости)

  • 2014-10-15 01:00 Фән Вәлиәхмәтов: Җыр бакчасын чүп басты
    14.10.2014 Мәдәният Фән Вәлиәхмәтов белән без Казанда Ирек мәйданында очраштык. Аның Казанга «Татар моңы» бәйгесен уздыру мәсьәләләре белән килүе иде, чөнки ул быел жюри әгъзасы. Бүгенге көндә җырчы Башкортстанның Шаран район үзәгендә үз йорты белән яши. Бу – минем фикерләр – Фән абый, белүемчә, сез үзегез дә татарча моңлы җырлаучыларны барлап торасыз, берничә конкурс үткәрәсез. Әйтик, Туймазыда, үзегез кебек тальянчыларны, тальянда уйнап җырлаучыларны барлау максатыннан, «Үзем уйныйм, үзем җырлыйм» дигән бәйге оештыруыгызны беләм. Өметле яшьләр бармы?   – Бар, тик күп түгел...   – Бүгенге татар эстрадасына карашыгыз нинди?   – Моңсызлар басты сәхнәне. Илһам абый сүзләре белән әйтсәк, җырчылар күбәя, җырлый белүчеләр аз. Җиңел-җилпе җырны башкаруы җиңел бит ул. Каерып алып, бәгыреңне биреп җырлыйсы юк.Тамашачы да шуңа күнегә. Әйтик, әнә Фирдүс Тямаев дигән бер егеткә халык заллар тутырып йөри. Туймазыда ике көн куйган концертын. Ә менә минем яраткан җырчым, яшьләр арасында Илһам Шакировка тиңләшерлек моңлы Филүс Каһиров килде – йөз билет сатылган. Очсызланды сәхнә, җыр бакчасын чүп басты. Мөфтәдим Гыйләҗев: «Хәзерге эстрада каравылчысыз калган көзге уҗым басуы кебек, анда нинди генә хайван юк», – ди. Килешәм...   – Исем-фамилияләрне язмага кертсәм ярыймы?   – Керт, мин беркемнән дә курыкмыйм... Шуны да яз, Фәридә Кудашевалы Башкортстан хәзер Бибисара Азаматова кулында, Илһам Шакировлы Татарстан Нәфкать Нигъмәтуллин дәрәҗәсенә төште.   – Язсам ярыймы боларны, Фән абый?   – Ярый, ярый. Бу – минем фикерләр. Алар белән уртаклыгым юк, кем әйтмешли, чиркәүдә бала чукындырасым юк, мин инде эшлисен эшләгән, әйтәсен әйткән кеше. Аягымда нык басып торам. Куркып сөйләмим. Шуңа яратып та бетермиләр. Хәзер бит кәнтәйләрне, сатлыкларны ныграк ярата торган заман.   – Ә җырчының, сезнең сүз белән, җырлаучының сәхнәдә күпме булачагын кем хәл итә ала?   – Шул ук халык, әлбәттә. Менә үзебезнең Шаранда кемгә күпме билет сатылганын карап барам. Соңгы арада берничә җырчының концертына билетлар бик начар сатылды. Шул юл белән халык үзе туктатачак моңсызларны. Хәер, бәлки, мин хаклы да түгелмендер, тик, уйлавымча, чын сәнгатькә, ичмасам, баян белән җырлауга өлешчә кайтырга кирәк. Менә шунда булганын чыгарып саласың инде, шунда кемнең кем икәне ачыклана... Бүтән вариант юк. Флюра апа Сөләймановалар, Рафаэль Ильясовлар нигә һаман җырлыйлар? Чөнки алар гомердә дә тамашачыны алдамаган, үз тавышы белән җырлаган, аларның тавышы шуңа куелган. Алар мәңге фонограммага җырлый алмыйлар. Болар – шәхесләр. Фәридә апа Кудашева соңгы көннәренә кадәр диярлек җырлады.Тавышы да җитте, тыны да. Андыйлар сирәк.   – Фән абый, син сәхнәгә чыкканчы да, син чыккач та, тальян белән уйнап җырлаучылар булмады дип беләм. Баян белән булды. Әйтик, шул ук Фирзәр Мортазин...   – Фирзәр – үзенә аерым вакыйга, шәхес ул. Спорт сарайларын тутырып концертлар куя иде Фирзәр. Аны халык баян белән җырлаучы буларак кабул итте, яратты. Урысча әйтсәк, үзенә бер «явление» булды Фирзәр.   Халыкка чыгармаган җырларым бар   – Ярый, конкурслар үткәрәсең, эзлисең... Үзеңә дәвамчы булырдай берәрсен күрәсеңме?   – Борай районыннан Ратмир Галиев дигән егет бар. Әле менә дүрт гармунын алып килде, тугызынчы сыйныфта гына укый. Аннан, Рөстәм Янгиров дигән егет. Ул 14 төрле инструментта уйный, җырлый. Әле аларның тавышлары үз урынына утырмаган, тик алар бар. Моң кирәк безнең халыкка, моң!   – Ә нәрсә ул моң?   – Моң ул, кемдер тәрҗемә иткәнчә, мелизм, җырны бормалау түгел. Әгәр син бөтен кичерешләреңне тавышыңа, йөзеңә чыгара аласың икән, шул була моң. Тик аның өчен кичереш тә кирәк. Җырың белән яшәү кирәк. Мелизм, борма ул тавыш техникасы гына.   – Фән абый, син Уфада, Чаллыда яшәдең. Зур калалардан соң авылда уңайсыз түгелме?   – Күңелгә рәхәт. Мин 20 генә йортлы Хафиз авылында үстем. Кич җитәме, бар да гармун күтәреп чыга иде. Шул егерме йортка утызлап гармунчы бар иде. Йортта икешәрләр дә күп. Сугыштан кайткан абзыйлар. Шулардан күп нәрсәне оттым, әле халыкка чыгармаган запас җырларым да байтак. Ул җырларны бүген табып булмый инде.   – Ә тальянда уйнарга өйрәнү тарихы?   – Анысы болай. Мин инде җырчы булып эшли идем, Бөек Җиңүнең 40 еллыгы алдыннан дәшеп алдылар да тальянда уйнап җырлап карарга тәкъдим иттеләр. Мин бит хромкада уйнап, шуңа җырларга күнеккән, башта авыр булды. Утызның өстендә бит ул чакта. Өр-яңадан бу инструментны да өйрәндем, баянда да уйнаштырам.   – Хәзер авылларда да тальянда уйнаучылар юк диярлек.   – Юк шул. «Үзем уйныйм, үзем җырлыйм» бәйгесен без Фәнир Галимов белән шул максаттан чыгып оештырдык та бит инде, халык талантларын барлыйсы килә.   – Нишләп әз алар, Фән абый? Элек муллалар гармунда уйнаучыларны таяк белән куган, өйрәнергә теләүчеләр кара мунчада төннәрен баскан гармун телен. Аннан, җитмешенче елларда гитара модага керде. Нигә хәзер өйрәнергә теләүче юк?   – Нишләтәсең, заман үзгәрә, тормыш үзгәрә. Сәнгатькә акча килеп керде хәзер. Акча түли – клип төшерәләр, аны йөзләрчә тапкыр телевизордан күрсәтәләр. Тавыш, моң бармы-юкмы – халык фонограммага җырланган җырны, күрәсең, яхшы нәрсә дип кабул итә башлый. Әйткәнемчә, җырчы беренче чиратта баянга җырларга тиеш. Концерт дәвамында түгел, ичмасам бераз гына. Мин үзем баянга җырлый белмәгән җырчыны Коръән укый белмәгән мулла белән чагыштырыр идем. Аның иң кызыгы – бер дә җырлый белмәүчеләргә акча бирүчеләр, ярдәм итүчеләр дә күп бит.   Мин беренче чиратта җырчыда моң һәм беркемнекенә охшамаган тавыш булырга тиеш дип уйлыйм. Хәзер бит Айдарга, Салаватка, Хәниягә охшатып җырлаучылары да пачкасы белән, инкубатор чебешләре кебек. Җырлары да күбесенеке бер-берсен кабатлый, куплетларының урыннары гына алмаштырган кебек. Көе турында әйтмим дә инде. Чаллыда Виталий Агапов дигән бер егет бар. Үзе җырлар яза. Аның мин белгәне егерме алты авылга багышлап язган җыры бар, тик бөтенесенең көе бер төрле. Монысы инде акча эшләү.   – Фән абый, сезне композитор Фәнир Галимовтан аерып карап булмый кебек. Каян андый дуслык?   – Инде безне Лещенко һәм Винокур белән чагыштыра башладылар (көлә). Очраклы рәвештә таныштык без Фәнир белән. Минем Туймазыда машина ватылган иде, ул – бер оешмада механик. Машинамны ремонтлауны җайлады, үзе дә көйләр яза, баянда уйнап җырлый торган егет икәнен белгәч, берәр нәрсә уйнап күрсәтүен сорадым. Беренче җыры ук минеке иде. Хәзер Фәнирнең бер иллеләп җырын башкарамдыр, шул машина ватылганнан бирле бергә инде без, егерме елдан артык. Искиткеч чиста күңелле, талантлы, ярдәмчел кеше ул.   – Хәмдүнә апа белән Сез беркем белмәгән шактый халык җырын популярлаштырдыгыз. Әле халыкка таралмаганнары бармы?   – Бар, әлбәттә. Әле минем үземдә генә аудиториягә чыгармаган күпмедер халык җыры ята. Татар халкының җыр мирасы зур ул. Шуларны яздырасым килә, чөнки күбесен миннән башка белүче юк.   Сөйлисе сүзем күп   – Тальяннарың күпме, Фән абый?   – Күп булды алар миндә. Кайсысын бүләк иттем, кайсысын кирәккә бирдем дигәндәй. Йорт салганда бурага да алыштырдым берсен. Мин бит Зидияр Мухояров белән бик дус булдым. Әй оста иде, мәрхүм! Ул ясаган тальянны Италиягә, шул гармуннарны беренче чыгарган заводка алып барып, соңгы шөребенә хәтле сүтеп караганнар. Ниндидер технологияләр белән металлына, күненә, агачына анализ ясаганнар. Завод хуҗасы кем ясаганын сораган. Үлде инде ул, дигәннәр. «Эх, я бы ему одно место поцеловал бы, в мире нет аналогов этой гармони», – дип әйткән ди. Мухояровлар гаиләсендә бу нәселдән килгән осталык. Әтисе, бабасы һөнәре иде. Кызганыч, хәзер андый гармуннар ясаучылар юк. Зидиярнең гармунын суыкта да, кызуда да уйнап була, күпме тартсаң да була. Ясаганын карап торганым бар: егерме төрле эш белергә, «абсолют слух» булырга тиеш. Боларның нәселдән килгән үз серләре генә бар иде, абыйлары да үзләре белән алып киттеләр.   – Башкортстанда бүгенге көндә татарларга караш ничек?   – Хәзер бераз җиңеләйде, теге кара заманнар үтте кебек. Минем башкорт дусларым күп, ул бит милләт арасында булган нәрсә түгел, сәясәт. Мин үзем дә беренче башкортча җырлап җырчы булган кеше. 1988 елда татар төркеме оештырдым, ул зур вакыйга булды. Безне атлы милиция саклый иде концерт куйганда, халык залларга, стадионнарга сыймый иде. Мин тамашачыма бик рәхмәтле, ул күтәрде мине. Филармониядә туксан процент татар идек, хәзер, булса, ике-өч кеше бардыр.   – Нишләп татар эстрадасына күпчелек җырчыларны Башкортстан бирә икән?   – Башкортстан татарларының үз телендә җырлыйсы килүдән, бәгырьләре шуны сораудан. Рәхәт тормыштан түгел, күңел халәте ул. Сиңа чуашча җырларга кушсалар, рәхәтләнеп җырлый аласыңмы? Менә шуның кебек.   – Гаилә турында да бер-ике сүз, Фән абый.   – Хатын белән икәү генә торабыз. Кәтүк бабай әйтмешли, башлы-күзле булып бетте балалар, үз тормышлары. Кәтүк – шулай ук татар, Чишмә районыннан Әхәт Уразмәтов дигән кеше иде. Үзенең морза канлы булып та, татарча чыгыш ясый алмавына интегеп үтте гомере.   – Син белгән нәрсәләр күп, Фән абый...   – Күп. Бер сөйләрмен әле. Илфак ШИҺАПОВ | (полный текст новости)

  • 2014-10-15 01:00 “Яктылык”та тәрбия эшендә ата-аналар да катнаша
    14.10.2014 Мәгариф Кайбер уку-укыту учреждениеләре җитәкчеләре һәм укытучылары еш кына ата-аналар белән элемтә җитешмәвенә, үзара аңлашып эшләү булмавы турында сөйлиләр. Ә менә Самараның “Яктылык” татар мәктәбендә ата-аналар балалары белән бергә мәктәп тормышында кайнап яшиләр. БЕЛЕМ ЧИШМӘСЕ “Яктылык” мәктәбенең исеме генә дә аның коллективының баштан ук югары планка алып эшләве турында сөйли. Мәктәп диварларында татар телен һәм мәдәниятен кадерләп саклыйлар һәм балаларны милли рухта тәрбияләп үстерәләр. Шул ук вакытта өлкәдә яшәүче башка милләт кешеләренә карата хөрмәт тәрбияләү дә мәктәп эшендәге төп юнәлешләренең берсе булып санала.   Милли мәгариф һәм татар гореф-гадәтләре нигезендә алып барылган тәрбия нәтиҗәсендә барлыкка килгән мохит баланың акылына да, иҗади үсешенә дә яхшы йогынты ясый. 2013 елда мәктәп укуда ирешкән уңышлары өчен Бөтенроссия “100 иң яхшы мәктәп” конкурсы лауреаты исеменә лаек булган, ә аның директоры Радик Газизовны “Ел директоры” билгесе белән бүләкләгәннәр. Кыска вакыт эчендә дан казанып өлгергән мәктәпкә төрле милләттәге һәм төрле диндәге балаларны китерәләр, 1нче сыйныфка укырга килүчеләрнең саны өч класска да сыймый, сайлап алырга туры килә.   Ә инде мәктәпкә эләккән балаларның ата-аналары мәктәп эшеннән берничек тә читләшә алмыйлар. Беркем дә аларны җыелышларга һәм чараларга көчләп китерми, әлбәттә. Алар үзләре дә сизмәстән гөрләп торган мәктәп тормышына баш-аяклары белән кереп китәләр. Үткән елда, мәсәлән, мәктәп тирәсендә әтиләр күбрәк йөрде. Чөнки биредә махсус  “Әтиләр клубы” дип аталган җыелышлар уздырыла башлады. Бу чараларга кызыклы кешеләр чакырылып тора. Мәсәлән, танылган психологлар яшүсмерләрнең үз-үзләрен тотышы, тормышны аңлап белә башлавы турында сөйләгәннәр, баланы тәрбияләүдә ата кешенең ролен билгеләп үткәннәр, врач-уролог ир бала сәламәтлеген саклауга басым ясаган. Икенче бер очрашуга олимпия чемпионы Таһир Хәйбуллаев һәм аның әтисе килеп, баланы җиңүче итеп тәрбияләү өчен нишләргә кирәклеге турында нотык тотканнар. Аларга бирелгән сораулар да бихисап булган, чөнки һәр ата үзенең нарасыен җиңүче итеп тәрбияләргә тели.   ЯШЬ КӨРӘШЧЕЛӘР ҺӘМ ЙОЛДЫЗЧЫКЛАР   Берничә ел элек бу мәктәптә татар көрәше секциясе эшли башлаган. Шунда ук  олимпия төре – грек-рим көрәше алымнары да күрсәтелә. Физкультура укытучысы Руслан Йосыповның көрәш секциясенә кечкенә балалар да, җиткән егетләр дә йөри. Бу язны аңарда тәрбияләнгән көрәшчеләр аеруча зур уңышларга ирешә алганнар – Камил Әхмәтвәлиев ил беренчелегендә җиңүче булып чыккан, ә Әбдекәрим Шералиев шуннан ук бронза медале алып кайткан.   “Яктылык”та ел саен өлкә күләмендәге көрәш бәйгеләре дә үткәрелеп тора. Анда өлкә шәһәр-авылларыннан гына түгел, Татарстаннан килгән көрәшчеләр дә катнаша. Шундый югары дәрәҗәдәге ярышларда да яктылыклылар сынатмыйлар, беренче урыннарны алып киләләр.   Шәһәр мәктәпләре арасында үткәрелгән бер генә чараны да “Яктылык”ның “Йолдыз” бию театрыннан башка күз алдына китерү мөмкин түгел. Мәктәп театры өлкә, бөтенроссия конкурсларында гына түгел, халыкара фестивальләрдә дә катнаша һәм җиңүләр алып кайта. Мәктәп киштәсендә Польшадан һәм Литвадан алып кайткан “Гран-при” бүләкләре кадерләп саклана. Шулай ук “Йолдыз” Казанда үткәрелгән Бөтенроссия татар фольклор-этнографик фестивалендә дә җиңү яулаган. Аларның бию осталыклары өчен хореографлары Инзилә Гыйззәтуллина һәм Алия Газизовага рәхмәт әйтергә кирәктер.   АТА-АНАДАН БАШКА МӨМКИН ТҮГЕЛ   Мәктәп директоры Радик Рифкать улы фикеренчә, иҗаттагы, спорттагы һәм укудагы уңышлар (мәктәп эшли башлаганнан бирле бер генә укучы да имтиханнарны "начар" билгегә тапшырмаган) ата-аналар теләктәшлегеннән башка, бәлки, булмас та иде. “Укытучылар, балалар һәм ата-аналар бербөтен булып уку процессында катнашырга тиешләр, - дип саный директор. - Шуңа күрә без һәр ата-ананы мәктәпкә китерергә тырышабыз. Алар балалары белән бергә инде традициягә әверелгән Сәламәтлек көнендә катнашалар. Бу көнне без 15нче микрорайонның паркында чана, чаңгы, тимераякта шуабыз, төрле уеннар уйныйбыз. Язын һәм көзен ата-аналар шимбә өмәләренә килеп, мәктәп һәм күрше йорт тирәләрен җыештыралар, кипкән агачларны кисеп төшерәләр. Шулай ук безнең белән экскурсияләргә, Ширяевода, Муром шәһәрчеге хәрабәләрендә уздырылган тарих дәресләренә дә бик теләп йөриләр. Актив ата-аналар мәктәп эшләре, андагы мөнәсәбәтләр турында хәбәрдар. Шунысын да әйтеп үтәргә кирәктер - аларның кайберләре үзләре дә шушы мәктәптә укып чыккан балалар”.   Быел мәктәп Советын бик актив һәм башлап йөри белүче ата - Ленар Сабиров җитәкләгән. Ул татар компоненты булган төрле семинарларда катнашырга тырыша. “Оренбургта уздырылган татар мәктәпләре директорлары семинарында “Яктылык” мәктәбе турында әйтелгән уңай фикерләрне ишетеп бик шатланган идем, - дип уртаклаша мәктәп Советы рәисе. - Татарстанның мәгариф министры да безнең мәктәпне килеп күрергә теләк белдергән икән, димәк күрсәтерлек нәрсәләребез байтак”.      Мәктәп директоры Радик ГАЗИЗОВ һәм укытучы Алия СӘЙФЕТДИНОВА укучылары белән.     "Кояшкай" мәктәпкәчә балалар ансамбле.   (“Волжская коммуна”газетасыннан)   Наталья КОЛОКОЛЬЦЕВА | (полный текст новости)

  • 2014-10-15 01:00 Азат Фазлыев: Мине "Яшьлек бит ул бер генә" җыры танытты
    14.10.2014 Шоу-бизнес Азат Фазлыев тормышта бик гади, тырыш, гаилә җанлы, ярдәмчел кеше. Күпләр аны шушы сыйфатлары өчен хөрмәт итә, ә җырларын яшьләр дә, өлкәннәр дә яратып тыңлый. Азатның "Яшьлек бит ул бер генә" җыры яшен тизлегедәй зур популярлык казанды һәм аны тамашачыга тагын да якынайтты. Татар эстрадасының популяр җырчысы, "Татар моңы" конкурсы лауреаты, Р.Ваһапов исемендәге фестиваль, "Йолдызлык", "Ватан", "Сандугач керде күңелгә" конкурслары лауреаты Азат Фазлыев белән без аның 6 ноябрьдә Казанда узачак концерты уңаеннан әңгәмә кордык.   - Азат, быелгы концертның "фишкасы" нидә? Нинди сюрпризлар әзерләдең?   - Быелгы концерт башка концертларымнан бик нык аерылып торачак. Концертның исеме - "Яшьлек бит ул бер генә", ә девизы - "Яшәрәсегез килмәсә, килмәгез...". Девиздан ук күренеп тора: концерт юморга бай булачак. "Фишкасын" әйтсәк кызыгы калмас, анысы сер булып калсын. Сюрпризлар бик күп булачак. Шуларның берсен генә әйтәм: бик үзенчәлекле бию төркемен чакырабыз... Концертта тормыш иптәшем Алсу Фазлыева катнаша. Махсус кунак та булачак, аның да исеме әлегә сер булсын. Концерт бик кызык булырга охшап тора, үземнең дә сәхнәдән халык белән аралашып җырлыйсым килә. Безнең концертка килгән һәр кеше 20 елга яшәреп кайтып китәчәк! Сценарий авторы - Замирә Гәрәева.   - "Сольный" концертка әзерлекне ничә ай алдан башлыйсың? Аны оештыруда матди ярдәм күрсәтергә теләүчеләр юкмы?   - "Сольный" концерт турында берәр ел алдан уйлана башлыйм. Башка кешедә булмаган яңа номерлар, кызыклы тамаша әзерлисе килә. Халык концерт карап кына түгел, рәхәтләнеп ял итеп тә китсен иде дим. Безгә "әйдә, булышыйк әле" дип ярдәм кулы сузучы спонсорлар юк, барысын да үз көчебез белән башкарабыз. Алла боерса, яңа программа белән Татарстанның барлык шәһәр-районнарын йөреп чыгарга уйлыйбыз.   - Тормыш иптәшең, җырчы Алсу Фазлыева нинди генә эшкә алынса да, бик оста башкарып чыга. Аның төрле идеяләр белән янып йөрүен ишетеп кенә түгел, күреп тә беләм. Ә концерт оештыруда Алсуның роле нинди?   - Монда иң зур ярдәм - Алсуныкы. Ул үзенең киңәшләре белән булыша, концертка материал эзли, кызыклы, оригиналь номерлар карый. Кыскасы, бөтен концерт югары дәрәҗәдә узсын өчен зур көч куя, тырышлык күрсәтә.   - "Яшьлек бит ул бер генә" җыры сиңа зур уңыш китерде. Кая гына барсаң да, бу җырыңны кат-кат сорап җырлаталар. Үзеңә бу җырны башкару ошыймы?   - Бу җырым яратып башкарган җырларымның берсе. Аны Альфред абый Якшембетов иҗат итте. Альфред абыйның җырларын башкарырга күптәннән хыялландым. Иң элек телефон номерын табып үзенә шалтыраттым. Аннан соң өйләренә бардым. Бик гади кеше икән ул. Чәйләп алгач, кулына баянын алды да, "менә бу җырны тыңлап кара әле" диде һәм "Яшьлек бит ул бер генә" дип җырлап җибәрде. Шунда ук җырның минеке икәнен аңлап алдым. "Альфред абый, бу җыр минеке", - дидем. Шул ук көнне җырны аранжировкага бирдем. Халык аны бик җылы кабул итте, радиодан еш сорый башладылар. Шуннан соң җырга клип төшерергә уйладык. Аны бер авылда төшердек. Көндез төшерелә башласа да, безгә кичке йорт ясарга кирәк иде. Тәрәзәләрне каплап караңгылаттык. Клипны бер көн эчендә төшереп бетердек. Бу җыр мине танытты дисәм дә, ялгышмам. Аның аша мин халыкка тагын да якынайдым. Сабантуй чорларында зур абзыйлар килеп, "шушы җырың өчен" дип хәтта яңа клипка җитәрлек акча да биреп китте.   - Хәзерге вакытта яңа клип төшерү белән дә мәшгульсез. Ул нинди җырга төшерелә, сюжеты нинди?   - Әйе, ике клип төшерә башладык. Берсе минем башкаруда "Кунакларга йөрешик" (Фәрит Бариев муз., Гөлфия Шакирова сүз.) дип атала. Бу клип шулай ук бик кызыклы булыр. Монда танылган йөзләрне, кызыклы гаилә хәлләрен күреп булачак. Ә икенчесе Алсу белән минем башкаруда "Күгәрченем-гөлкәем" (Владимир Федоров муз., Гөлфия Шакирова суз.) исемле җырга булачак. Әлеге җырларны халык интернетта да, радиода да бик еш сорый.   - Сез Алсу белән даими рәвештә туй, юбилей, никах мәҗлесләре дә алып барасыз бит әле. Гаиләгә игътибар каламы? Улларыгыз ничек? Төпчеге нинди һөнәрләре белән сөендерә?   - Атна саен мәҗлесләр, төрле чаралар алып барабыз. Бу эшне бик яратып башкарабыз. Гаиләгә килгәндә, өйдә бик сирәк булам... Ипиебез шул булгач нишлисең?! Моңа хәзер балалар да, Алсу да күнекте инде. Шул ук вакытта бу эшемне, тормышымны башкасына алыштыра алмас идем. Мин хәзер артист тормышы белән агуландым инде. Олы улыбыз Аяз балалар бакчасына йөри, безне бик сагына. Кечкенәсе үз эшендә: кайдан, нәрсә алырга, ватырга дип йөри. Аны мин яратып, самолетларны атаган кебек, "ФИ-2013" дип йөртәм. Ул безнең бик кызу холыклы.   - Белүемчә, күптән түгел социаль ипотекага өч бүлмәле фатир алдыгыз. Кайчан күченергә уйлыйсыз?   - Берничә ел элек социаль ипотекага бер бүлмәле фатир алган идек. Хәзер шунда яшәп ятабыз. Тик гаилә зурайгач киңәергэ кирәк дип, өч бүлмәле фатир алдык. Әлегә анда ремонт бара. Алла боерса, киләсе язларга күчербез дип уйлыйм.   - Әңгәмәң өчен зур рәхмәт, Азат! Зур уңышлар, гаилә бәхете телим!   - Рәхмәт!   Эльвира ШАКИРОВА --- | 28.09.2014 (полный текст новости)

  • 2014-10-14 08:18 Түбән Кама районында BMW X5 автомобиле ат бәрдергән (ФОТО, ВИДЕО)
    13.10.2014 Фаҗига Юл һәлакәтендә хайван үлгән, пассажир кыз тән җәрәхәтләре белән хастаханәгә озатылган. Фаҗига Түбән Кама районының Шиңгәлчи һәм Ташлык авыллары арасында була. BMW X5 автомобиле белән яшь кыз идарә иткән, салонда өч пассажир кыз утырып барган. Бәрелү шулкадәр көчле булган: хайванның калдыклары берничә метрга очкан, автомобиль юл кырыена төшкән. Алда утырган пассажир кызга иң зур зыян килгә, аның күкрәк читлеге һәм муены сынган.  1 2 | 13.10.2014 (полный текст новости)

  • 2014-10-14 08:18 Майамидан Джорджиягә җыр яздырырга йөрүче Иделия бик текә машина алган (ФОТО)
    13.10.2014 Шоу-бизнес Җырчы Иделиянең Казаннан Майамига күченеп китүенә дә 4 ел булган икән бит. Иделия – татар шоу-бизнесын бер сулышта яулады да, инде дөньякүләм масштабта яуларга дип, Америкага китеп барган җырчы. Ул – күренекле композитор Марс Макаров белән фән өлкәсендә кайнаган Фирдания ханымның бердәнбер кызлары. Америкада 4 ел яшим. Бер үзем фатир «снимать» итәм. Әлегә кияүдә түгел. “Bridge12 Entertainment” музыка компаниясе белән җырлар иҗат итәбез. Яздыру өчен махсус Джоржия штатының Атланта шәһәренә очам. Әле күптән түгел генә кайттым. Кайсы компаниядә эшлиячәгемне әйтми торам. Әгәр минем шушы җырым үзен акласа, мин ул компания белән килешү төзиячәкмен. Ә ул компания белән дөньякүләм йолдызлар эшли. Алла боерса, бар эшләрем дә килеп чыккач, барысын да сөйләрмен. Татарстанга кайтып, пресс-конференция дә үткәрермен. Әлегә татарстанлыларга миннән күп сәлам, - диде җырчы Иделия. Татарстанда җырчы Иделия буларак танылган булса, киләчәктә без аны IDELIA MARS исеме астында күрә алачакбыз. Америка тамашачысы алдында ул шундый исем астында чыккан. Бик матур яңгырашлы, әтисенең исеменнән алынган. - Мин каядыр яшәүләре рәхәт, каядыр – начар, дип бер дә әйтәсем килми. Тирә-юньне ничек кабул итәсең бит. Әлбәттә, Майами миңа бик ошый. Хыялларымны тормышка ашыру максатыннан мин монда “эләктем”. Чөнки аларны тормышка ашыру өчен барлык мөмкинлекләр дә бар монда. Бер хыялымны тормышка ашырдым инде. “Chevrolet Camaro” маркалы кара төстәге спорт машинасын сатып алдым. Әле дә шатланып туя алмыйм, – дип хәбәр итте җырчы. Җырчы өчен Майами җәннәт кебек. Анда тропик һава саклана. Шулай ук туган шәһәре Казанны, анда яшәүче әти-әнисен, туганнарын, дусларын, тамашачыларын сагынуын да яшермәде. Ара ераклыгы нык сизелсә дә, Иделия көн саен диярлек якын кешеләре белән Skype аша элемтәгә чыгып тора. Ел саен җәй көне туган ягына кайта. Хәзер тормышында берөзлексез җәй аның. Ул үзе дә җылы һава ярата. Салкын кышларны бик авыр кичерүе турында да әйтте. Егете турында сөйләүдән баш тартса да, кайбер фотосурәтләрдә бергә төшкән егет түгел микән дигән шикләр уянды...  1 2 3 4 Иделиянең машинасы шушындый (интернеттан алынган фото)   Эльза ГАЗИЗОВА | 13.10.2014 (полный текст новости)

  • 2014-10-14 08:18 Бәрәңгегә бәя айлап түгел, көнләп үзгәрә
    13.10.2014 Авыл Җырларда җырланган бәрәңгегә бәя айлап түгел, көнләп үзгәрә. Бигрәк тә башкалабызда. Әле яңарак кына килограммын 8-10 сумнан сатып алып булса, хәзер инде яхшы бәрәңгене 15 сумнан кимрәккә алсаң, сөенергә генә кала. Дөрес, ярминкә узган көннәрдә бәрәңгене 10 сумнан да сатып алырга була үзе. Тик су буе чират торып уздырганчы, күпләр бераз кыйм­мәткәрәк булса да, чиратсыз урыннардан алырга тырыша. Шул ук бәрәңгенең ярминкә белән янәшә генә шактый кыйммәтрәк булуы гына кү­ңел­ләргә тия. Арадашчыларга мөмкинлек бир­сәң, бәяләр күз ачып йомганчы өскә таба үр­мәләячәген көт тә тор...   Югыйсә быел Россиядә бәрәңгенең тулаем җыемы 6 миллион тоннадан артып кит­кән. Бу исә узган ел белән чагыштырганда 2 тапкыр күбрәк дигән сүз. Россия Авыл хуҗалыгы министрлыгыннан алынган мәгъ­лүматтан күрен­гәнчә, әле­гә аның 90 проценты җыеп алынган. Димәк, гомуми уңыш тагын да күбрәк булачак.   Татарстан хуҗалыкла­рында да бәрәңгене җыеп алу соңгы гектарларда бара. Саклау урыннарына 120 мең тоннадан артык бәрәңге урнаштырылган. Уңыш – төрле ху­җалыкларда төрлечә. “Татмелиоводхоз” предприятиесе җи­тәкчесе Марс Хис­мәтуллин әйтүенчә, республика буенча уртача күр­сәткеч 117 центнер булса, сугарулы мәйданнарда уңыш 3-4 тапкыр күбрәк.   Кызганыч, Татарстанның байтак кына районнарында төрле сәбәпәр белән соңгы елларда бәрәңге үстерү мәй­даннары кими. Шәһәрдә генә түгел, авылларда да бүген бәрәңге үстереп ну­жалан­мас­ка тырышалар. Бу хәл дә, бәягә тәэсир итми калмый, бил­геле.   Бүген республика районнарында бәрәңге бәяләре ничек?  Районнардагы авыл ху­җалыгы идарәләренә шалтыратып, шуны ачыкларга тырыштык.   Әлки – 9-10 сум. Әгерҗе – 10-12 сум. Нурлат – 12-13 сум. Яшел Үзән – 13-15 сум. Биектау – 10-12 сум. Ютазы – 13-14 сум. Камил СӘГЪДӘТШИН --- | 11.10.2014 (полный текст новости)

  • 2014-10-13 03:17 "Матбугат.ру"да серле төймә барлыкка килде
    12.10.2014 Интернет Сайтны аска табарак әйләндерсәгез, уң якта аста ук рәсеме төшерелгән төймә барлыкка килгәнен күрерсез. Ул сайт белән идарә итүне уңайлырак итә. Зур текстлар укыганда яки су буе хәтле комментлар актарганда сайт башына эһ дигәнче менгезәчәк ул сезне. Басып карагыз әле, курыкмагыз. Ул төймә бушлай эшли )) --- --- | 12.10.2014 (полный текст новости)

  • 2014-10-13 03:17 Алинә Сафиуллина: "Тавышсыз җырчы да зал тутыра – тамашачыны аңлап булмый" (ВИДЕО)
    13.10.2014 Шоу-бизнес Җырчы Алинә Сафиуллина сигез ел татар сәхнәсендә чыгыш ясаганнан соң беренче тапкыр Казанда үз концертын оештыра. Бүгенге тамашачының зәвыгын аңлау кыен ди ул. Татарстанның Теләче районы кызы, "Татар җыры" фестивале лауреаты Алинә Сафиуллина өчен 2014 елның азагында концерт куярга барлык алшартлар туры килә. Кияүгә чыгып иренең бу эштә булышуы да аңа көч өсти. Сигез ел зур сәхнәдә җырлау дәверендә Алинәнең өч альбомы дөнья күрә. Гадәттә башка җырчылар беренчесендә үк концерт куялар, мин инде кыюсызлыгым сәбәпле бу эшне озаккарак сузганмын, ди ул. Алинә фикеренчә, тамашачының кайчан синең концертыңа тутырып киләсен фаразлау мөмкин түгел, тавышсыз башкаручылар да зал җыя ала. "Ни өчен тамашачылар минем концертка килергә тиеш дигән сорауны уйламаска тырышам. Артистларга карасаң, берәү классик тавыш белән җырлый – кеше ургылып бара, шундый ук классик тавыш белән икенче берәү чыгыш ясый – аңа борылып та карамыйлар. Берсе гомумән җырламый, биеп кенә тора, аның да тамашачысы бар. Үзләре, җырчылар җырлый белми, бөтенесе фонограммага җырлый, дип сөйли. Кайвакыт тамашачы башка сыймаслык хәлләр эшләп куя. Алар, җырчылар җырлый белми дип сәнгати яктан иң начар башкаручыга барырга мөмкиннәр. Тормышта да шулай бит,  кемнедер ошатасың, ә кемнедер юк. Энергетика ягыннан үзенә туры килгән җырчыны сайлый дияргә нигез бар", ди Алинә Сафиуллина.   Урта буын һәм өлкән яшьтәге тамашачы   Беренче концертына остазы Венера Ганиева, иҗатташ дусты Эльвира Хамматованы чакыра. Алып баручы итеп өлкән буын язучы-артист Алмаз Хәмзин белән Айдар Галиәскәров исемле яшь егетне билгели ул. Чөнки концертына урта һәм өлкән яшьтәге тамашачы килер дип көтә, күңеле белән аларга якын торуын әйтте.   Ни өчен Габдулла Тукай исемендәге Татар дәүләт филармония залын концерты өчен сайлавын ул әлеге бинаның эчендә җылы, җанлы атмосфера булу белән аңлатты. Аренда бәясе 100 меңләп булган залда бүген күпчелек татар җырчылары концерт куя.   Мәскәү "Тавыш"ларын алу җиңел түгел   Алинә белдергәнчә, ул Мәскәүдә үтүче "Тавыш" ("Голос") һәм башка рус телле илкүләм җыр бәйгеләре белән кызыксынмый. Бер сәбәбе – урысча җырлый белми, теләми дә.   "Мин авылда туып татарча җырларга өйрәндем. Ә кайбер җырчылар русча җырларга өйрәнеп, урысча килеш тавышларын куеп, Татарстанда яшәү аркасында татарча башкаруга күчә.   Мәскәүдә үзгә бер тусовка дип уйлыйм. Бәйгедә җиңү җиңел бирелми, анда бигрәк тә. Әлбәттә, җырлап ияләнгән, тавышы куелган кешегә җырлау авыр түгел. Эмоциональ киртәләр генә комачау итәргә мөмкин. Эчке халәтеңне контрольдә тота алмасаң сулыш алуың бозыла, тавышың калтырый башлый. Жюридагыларга бәйгедән төшереп калдырырга шул гына кирәк тә инде", ди җырчы. Алинә үзендәге каушауны бетерү өчен сәхнәгә чыгар алдыннан тавышын ачып, көйләп чыга. Әзерлексез җырлау уңышсызлыкка китерә икән. Зур сәхнәгә чыгар алдыннан тыныч булу шарт, валерианканы тел астына куйган вакытлары да булган.  Рөстәм ИСХАКЫЙ | 12.10.2014 (полный текст новости)

  • 2014-10-13 03:17 Ирем бәйләнчек, акылдан язам бугай
    13.10.2014 Ир белән хатын Исәнмесез, хөрмәтле редакция! Эч серемне сезгә ачарга булдым. Бәлки укучылар киңәше миңа алга таба яшәргә ярдәм итәр. Акылдан язам бугай. Ирем белән биш ел бергә яшибез. Балабыз бар. Ирем начар кеше түгел, эчми, тартмый, эш урыны әйбәт, акчаны да яхшы эшли. Былтыр чит илгә ял итәргә дә алып барды. Нәрсә җитми инде тагын сиңа, нәрсәгә зарланасың дисезме? Ул артык таләпчән. Менә берничә генә мисал китерәм. Аның эштән кайтуына ашарга пешереп торам, югыйсә үзем дә эштән арып кайткан булам. Ә ул нигә бу кәстрүлдә пешердең инде, кечкенәсе дә бар иде бит, хәзер менә суыткычка сыймый, нигә ике көн рәттән кәбестәле аш пешерәсең, ди. Аш кайнаррак булса, «Юри, мин ашамасын дип кайнарлаткансыңдыр», дип чыгып китә. Савыт-саба торганны күрсә, шунда ук, «ник ул юылмаган, ник вакытында эшләмисең», дип зарлана. Идәндә чүп бөртеге тапса, нидер мыгырдана-мыгырдана аны алып ташлый да тагын менә чүп, күзәтеп, әйтеп тормасаң, чүп оясында калабыз, дип сөйләнә. Еш кына кигән киемемне, прическамны яратмый. Берсендә туйга барыр алдыннан нык кына кәефемне кырды. Бергәләп сатып алган күлмәкне туй көне килеп җиткәч кенә, «Килешми дә бит бу сиңа. Ни дип алдың, фигураң кеше төсле булмагач, нигә кирәк булды мондый тар күлмәк», дип бәйләнде. Елап, шешенеп беттем. Гомумән, юктан сәбәп таба ул, бала авырса, мин гаепле, төнлә уянып еласа, тагын минем аркада, аның чалбары сүтелсә, мин вакытында күрмәгәнмен икән, моның өчен шундый каты тавыш куба инде, әйтерсең лә кияргә башка чалбары юк. Элек мин аның бу гадәтенә ничектер бик игътибар бирми идем, ә бәлки ул андый булмагандыр да, тик соңгы вакытта бик кызып китүчән, бәйләнчек иргә әйләнде. Минем әти-әниләрне яратмый, туганнарым белән артык аралашмый, кунакка килсәләр дә, авызына су капкандай, сүз дәшми, елмаймый утыра. Әйтә, бәхәсләшә башласаң, үзең барысына да гаепле, син мине шул дәрәҗәгә җиткерәсең, дип битәрли. Ә мин нишлим инде, ашарына әзер, кере юылган, бала белән шөгыльләнәм, азмы күпме акча эшлим, анысын да уртак кассага салып барам әле. Үземә эчке кием аласы булса да, аннан рөхсәт сорыйм. Кыскасы, мине мондый тормыш туйдырды. Бүген тагын нәрсә әйтер икән инде дип куркып арыдым. Нишлим, аерылыйммы икән әллә? Минем дә кеше кебек яшисем килә бит, мин дә эш аты гына түгел. Чын хатын-кыз итеп тоясым килә үземне, соңгы тапкыр бергәләп балага өч яшьтә циркка барган идек, инде баланың мәктәпкә барыр чагы җитә. Кибеткә дә бергә чыккан юк. Берәр киңәш бирсәгез иде. Сабадан Лилия Г. Исламия Мәхмүтова, Татарстанның халык, Россиянең атказанган артисты:   – Түзеп карасын. Аерылышу ул – соңгы чик. Бәлки ире яратмый башлагандыр, ә бәлки читтә берәүне тапкандыр. Аерылышу бала өчен бик авыр булачак. Дөрес, бала дип кенә дә түзеп яшәп булмый. Көн саен кимсетеп торган ир белән яшәү зур газапка әйләнергә мөмкин. «Нәрсә ошамый, нишлим, нәрсәне үзгәртим?» кебек сораулар белән ирнең күңелендәгесен ачып карарга була. Мин яшь чагымда бер егет белән танышкан идем. Ул мине театрга алып барды. Юлда барганда гына 45 тиенлек билетны берничә кат чыгарып күрсәтте. Шунда ук сөйләшү манерасыннан да бу егетнең саран, вакчыл икәнлеген аңлап алдым. Башка аның белән очрашмадым. Моңа кадәр бу парлар матур торганнар бит, хәзер генә нигә аралары бозылды икән? Гаилә мөнәсәбәтләрендә киңәш бирү бик четерекле, үзләре барысын да уртага салып ачыкласыннар иде.   Гөлнара Ибраһимова, «Сердәш» республика психологик ярдәм күрсәтү үзәгендә психолог:   – Минемчә, монда хатын-кыздан бигрәк ир-атта гаеп. Һәр кеше күңелендә нәрсә тулган, шуның белән уртаклаша. Бу вакытлыча күңел халәте булырга мөмкин. Бәлки ир-ат барысын да сөйләп бетермидер. Икенче яктан, бу хәлләрне хатын-кызның ничек кабул итүе. Бәлки ир-атка игътибар, мәхәббәт җитеп бетми торгандыр. Үзенә игътибар җәлеп итәр өчен ул шулай юк-барга бәйләнә. Үз- үзенә ышанмаган кешеләр, гадәттә шулай кылана. Төптәнрәк уйлап карасак, бу кешеләр кайчандыр яратышып өйләнешкәннәр бит инде. Бер-берсен тулындырып яшәгәннәр.Бәлки ир-ат хатынын кимсетеп күңел халәтен тигезли, үзенә җитмәгән балансны аладыр. Барысын да ачыклау өчен иң яхшысы – психологка мөрәҗәгать итү. Сөйләшү барышында үзләре белмәгән нәрсәләр дә ачыла бит ул.   Мансур Мифтяхов, «Зәңгәр» мәчетнең имам хатибы:   – Аерылышу мәсьәләсенә килгәндә, хатын-кыз ислам динендә үз теләге белән аерылып китә алмый. Моның өчен бик кискен сәбәпләр булса гына, әйтик, ирең бертуктамый хәмер куллана, кул күтәрә яки ирлек көче юк, хатынын канәгатьләндерми, менә бу очракларда аерылырга мөмкин. Әмма, гомумән, бары ир кеше өч тапкыр «талак» әйткәннән соң гына хатын-кыз ирекле санала. Сабырлык кирәк. Тормышта төрле хәлләр була. Бу хатын түземле булсын иде. Никахка тугры булыйк.   Эльвира МОЗАФФАР әзерләде | (полный текст новости)

  • 2014-10-13 03:17 Актерлар, телевидение йолдызлары, модельерлар, җәмәгать эшлеклеләре - җырчылар белән чыгыш ясаячак
    13.10.2014 Шоу-бизнес "2 артист" проектында театр артистлары, журналистлар, телевидение йолдызлары, модельерлар, җәмәгать эшлеклеләре... җырчылар белән бергә чыгыш ясаячак. Бу адымга әзерме икән соң алар, үзләренә сүз бирик: Римзил Валиев, Надежда Әюпова, Айгөл Мирзаянова, Марат Мухин, Илдар Кыямов, Люция Хәмит, Гөлүсә Исмагилова - бу исемнәр нәрсә турында булса да сөйлиме. Сөйләп кенә калмый, җырлаячаклар дим бит! Шунысы тагын да кызыграк: алар үзләре генә түгел, ә эстрадабызның танылган җырчылары белән дуэт башкарачаклар. Менә берничәсе: Айдар Галимов – Айгөл Мирзаянова, Зәйнәп Фәрхетдинова – Илфат Абдрахманов, Мөнир Рахмаев – Гөлүсә Исмагилова, Илсия Бәдретдинова – Люция Хәмит, Раяз Фасихов – Илдар Кыямов, Гөлназ Сафарова – Искәндәр Хәйруллин, Хәмдунә Тимергалиева – Айрат Арсланов, Фирдүс Тямаев - Надежда Аюпова, Эльмира Сөләйманова – Римзил Вәлиев. Җырчылар белән бер сәхнәдә җырларга әзерме икән соң алар, “2 Артист” проектында катнашучылар. Үзләренә сүз бирик.   Гөлүсә Исмәгыйлева - телевизион алып баручы.   “Мөнир мине биергә өйрәтә”   - Өч альбом чыгардык студент чакта. “Төнге Казан" төркемен әле дә белеп сорыйлар. “В контакте”га җырларны куюны сораучы күп. Ул вакытта “Барс-рекордс” дигән компания бар иде. Беренче альбомны бушлай бирсәк тә, калганнарына шактый акча да түләделәр әле. Чөнки кассеталар киоскларда бик күп сатылды. Үзебез дә сата идек.   Тавышым әллә ни түгел. Шулай да ул замананнада диско-стильдә җырлаучы юк иде әле, “Айфара”дан кала. Шуңа яратканнардыр инде. Телевидениега килгәч, җырчы буларак танылырга килдеңме, дип бер сораулары җитте - җырлаудан туктадым, эшемне югалтудан курыктым.   Менә хәзер эфирга чыкмыйм, шуңа җырларга да ярый дип уйлыйм. Җырчы буларак танылу максатым юк иде. Алып баручы буларак яратып, хөрмәт итәләр - монысы миңа бик мөһим.   “2 Артист”та Мөнир Рахмаев белән әйбәт дуэт килеп чыгар, дип ышанам. Безнең үз уебыз бар - импровизациядән курыкмыйм. Сәхнәне да яратам. Анда минем чыгышым белән кызыксынып килүче кешенең җылысын тоярмын әле, Алла боерса. Мөнир кебек үк булдыра алмасам да, оештыручылар мине әйбәт хәрәкәтләнә дип тапты. Әзерләп куйган кызыл озын күлмәк урынына кыскаракны табып өлгерәсе була инде (елмая).   Мөнир белән бии-бии җырламау мөмкин түгел ул, хәзер ул минем белән үзенең “визит карточкасы” булган хәрәкәтләре белән бүлешә. Эчендә җаны булган кеше түзмәс. Бар да әйбәт булып, бик күп унай хисләр кичерермен дип уйлыйм. Мин яңалыкларны бик яратам. Чынлап та, сәхнә сагындырды.   Римзил Вәлиев – журналист, җәмәгать эшлеклесе.   “1974нче елдан бирле җырлаганым юк иде”.   - Яшьрәк чакта җырлаган бар иде, кунакта утырганда, ялда, учак янында. Мәскәүдә укыганда сәяси җырлар конкурсында катнаштым, анысы да төркемдәшләр таләбе буенча. Анда 20-30 илдән килгән студент катнашты. Шунда Мостай Кәрим сүзләренә Сара Садыйкованың “Өченче көн тоташ кар ява” җырын башкардым. Фортепьянода африка егете аккомпонемент уйнады. Шундый озын, аяныч җырны тыңлап, шаккаттылар. Сүзләрен тәрҗемә итеп, сугыш турында дип әйттем. Бигрэк тә ГДР слудентлары яратты бу җырны. Иң оригиналь җыр булды. Беренче урын бирделәр. 1974 елгы шул конкурстан сон сәхнәгә чыкканым булмады.   “2 артист” проектында Эльмира Сөләйманова белән җырларга тәкъдим иттеләр. Ризалаштым, “Кирәк түгел” дигән җыры бик ошый иде миңа. Машинада йөргәндә гел шуны куеп, кушылып җырлыйм хәзер. “Кичерә алмыйм” дигән җырын да өйрәндем. Бик матур җыр бит. Үзен кургәнем юк әле, тавышына күнегеп беттем. Машинада гел дуэт яңгырый безнең - үзе беләме икән? (елмая).   Гөлнара Сабирова – журналист, шагыйрә.   “Бу кичтә генә җырлыйм”   - Җырлау тәҗрибәм юк. Үземнең җыр кичәмдә дә җырламадым. Бары тик “2 артист” проетында гына җырлаячакмын. Бу проектны кызыклы дип саныйм. Кәҗәсе түгел, мәзәге кыйммәт дигән кебек, монда бит инде кемнең ничек җырлавы беренче урында түгел, бу беренче чиратта шоу буларак кабул ителә. “2 артист” проектында ИлСаф белән дуэт башкарабыз. Без аның белән шактый якын дуслар, ә бу очракта бер-береңне аңлау да кирәк. Минем сүзләремә иҗат ителгән җырны башкарабыз - “Бәхет тукталышы” дип атала. Зөфәр Хәйретдинов көе. Минем өчен җыр - күңел халәте.   Барыгызны да 26 октябрь көнне 17:00 сәгатьтә “УНИКС”та сезонның иң шау-шулы проектында көтеп калабыз!   Белешмәләр өчен телефон: 297-43-77. Билетларны УНИКС кассасында (8(843) 292-70-06), https://www.kassir.ru, http://www.concert.ru сайтларыннан алып була.     | (полный текст новости)

  • 2014-10-12 10:46 Туган телем - татар теле (Милли мәсьәлә)
    12.10.2014 Милләт Бу елның июнь башында Дәүләт Думасы депутатлары Гаджимет Сәфәргалиев һәм Григорий Балыхин “Россия Федерациясе халыклары телләре турындагы Законга үзгәрешләр кертү” мәсьәләсен күтәреп, аның проектын эшләп чыгарганнар һәм фикер алышуга куйганнар иде. Анда: “Шәхес үзенең сәләтенә, кирәксенүенә һәм кызыксынучанлыгына карап, Россиядә яшәүче халыкларның телләре арасыннан үзе теләгәнен сайлап, аны үзенең ана теле дип күрсәтә ала”, - диелгән. Янәсе, бу закон проекты кешегә туган телен ирекле рәвештә сайлап алырга мөмкинлек бирә. Шул ук закон буенча рус теленә дәүләт теле генә түгел, ана теле статусын бирү дә күздә тотыла. Проектны Татарстан, Башкортостан һәм Төньяк Осетия республикалары хупламады. Мәсәлән, Төньяк Осетиянең филология фәннәре докторы, профессор Тамерлан Камболов: “Бу закон проекты тормышка ашырылган очракта башка милләт халыкларының мәдәнияте, мәгариф системасы һәм туган телләре катастрофа кичерәчәк”, - ди. Аның сүзләренә караганда, бердәм дәүләт имтиханнары шартларында ата-аналар баланың туган теле итеп рус телен яздырырга тырышачаклар. Чөнки бу очракта балага рус телен дәүләт теле һәм ана теле буларак өйрәнү өчен вакыт күбрәк бирелә. “Бу закон проекты кабул ителә калса, без ана телен белмичә үскән миллионлаган манкорт тәрбияләячәкбез. Төзәтмәләрне керткән вакытта аны тагын бер кат һәрьяклап тикшерүегезне үтенәбез”, - диелгән осетиннарның мөрәҗәгатендә. Шулай итеп, татар баласы (башка милләт балалары кебек үк) тагын сайлау алдында тора һәм ике куянның да койрыгын тотып, ничек тә булса русчаны да яхшы өйрәнергә, татарчаны да белеп үсәргә тиеш. Бу бер дә начар түгел, чөнки галимнәр фикеренчә, ике тел белгән бала сәләтлерәк тә була, аның ми эшчәнлеге дә активлаша икән. "Телләр турындагы законга шушы үзгәрешләр кергән очракта, минемчә, милли мәгариф системасы ишелеп төшәчәк, - дип, үз фикерен белдерә Самара өлкәсенең “Туган тел” татар җәмгыяте аксакалы Азат Надыйров. - Без “Туган тел” оешмасы һәм Самара өлкәсе татарлары исеменнән Бөтендөнья татар конгрессының башкарма комитеты рәисе Ринат Закировка җибәргән хатыбызда моңа ризасызлык белдереп: “Бу закон безнең һәм башка халыкларның гореф-гадәтләренә туры килми һәм балаларыбызны руслаштыру өчен киң юл ача. Закон проектын кат-кат тикшереп, анализ ясарга һәм үзгәртергә кирәк, - дип яздык. Бердәм дәүләт имтиханнарын уңышлы тапшыру өчен күп ата-аналар үзләре үк балаларының туган телен “рус теле” дип язып куячаклар бит. Чөнки бу очракта рус телен яхшырак үзләштерү мөмкинлеге туа, аңа күбрәк сәгатьләр дә бирелә. Безнең өлкәнең татар авылларында ана теле болай да 1 - 2 сәгать кенә укытыла. Кайбер ата-аналар моны да күпсенеп, дәүләт салган кармакка эләгүләре бар. БДИ имтиханнары дия-дия балаларыбызны бөтенләй туган телдән аермыйк инде. Олыгаеп барганда балагызның тик русча гына сөйләшүен, оныкларыгызның бөтенләй рус булып бетүен күреп, үкенечкә калырлык булмасын иде”. Ә законны гамәлгә кертү арбасы үз эшен эшли тора. Менә күптән түгел генә Россия Президенты каршындагы милләтара мөнәсәбәтләр комиссиясе югарыда аталган закон проектын тикшергән һәм хуплаган. Ә менә Россия Федерациясе премьер-министры Дмитрий Медведев, кайбер республикаларның ризасызлыгын күреп, закон проектын яңадан яхшылабрак тикшерергә кирәк, дип белдергән. Моңа Татарстан һәм Башкортостан республикаларының мәгариф хезмәткәрләре шатланып куйганнар иде. Ләкин Россия Федерациясенең Мәгариф һәм фән министрлыгының милли проблемалар үзәге җитәкчесе Ольга Артеменко: “Проблема беркая да китмәде, киресенчә, ашыгыч рәвештә хәл итүне көтә, - диде. - Яхшылабрак тикшерү - ул әле закон проектын төшереп калдыру дигән сүз түгел. Җентекле анализ ясалгач, проект барыбер Дәүләт Думасы хуплавына куелачак”. Ольга Артеменко проблеманы үз күзлегеннән күреп, рус балаларының үз телләрен белмәүләренә борчыла, күрәсең. Быелгы бердәм дәүләт имтиханнары (БДИ) күрсәткән бик түбән баллар да шуны раслый бит. Чынында БДИ - ул безнең хөкүмәттә барган үзгәрешләрнең күрсәткече генә. Үзгәртеп кору елларында без иң яхшы укыту ысулларын, программаларны, дәреслекләрне юк иттек, иң яхшы укытучылар башка сфераларга акча эшләргә китеп беттеләр. 1992 елда “милли мәктәп” төшенчәсе дә юкка чыгарылып, аның урынына “региональ-милли компонент” килеп керде. Ә компонент белән кем санлашсын: татар авыллары мәктәпләрендә туган телләр йә бөтенләй укытылмый, йә факультатив рәвештә, йә атнасына ике дәрес кенә укытылып килә. Әлбәттә, программада татар тарихы да, болгар бабаларыбыз яшәеше дә чагылыш тапмый. Авыллар, мәктәпләр беткән саен шул милли компонент та бетә бара. Сүз уңаеннан, Самара өлкәсенең “Туган тел” татар җәмгыяте Ринат Закировка язган хатта күпмилләтле Россиядә яшәүче халыкларның телләрен саклап калу эше федераль дәрәҗәдә һәм комплекслы рәвештә алып барылырга тиеш, диелгән. Сабыйларны балалар бакчасыннан ук туган телебезгә өйрәтеп үстерү кирәклеге турында сүз күптән бара бит инде. Әйе, туган телләрне балалар бакчаларына, мәктәпләргә, көндәлек тормышка кайтару өчен максатлы федераль программа булдыру кирәк. Бу эштә Россиянең бөтен регионнары, бөтен милләтләре да катнашып, үз фикерләрен әйтсеннәр, уртак фикергә килеп, барыбызны да ризалатырлык программа булдырсыннар, ул үз телләребездән ваз кичмәслек итеп язылган булсын иде. Милләттәшләребез балаларын мәктәпкә китергәч: “Минем улым (йә кызым) - татар! Туган теле - татар теле!” - дип әйтерлек булсын иде. Шул очракта гына закон халык ихтыяҗларына җавап биреп, һәркемгә үз телендә сөйләшергә генә түгел, укырга һәм иҗат итәргә дә мөмкинлек тудырачак.   Эльмира ШӘВӘЛИЕВА 41 | 11.10.2014 (полный текст новости)

  • 2014-10-12 10:46 7 ноябрьдә - Камал театрында төп премьера
    12.10.2014 Мәдәният 7 ноябрьдә 19.00 сәгатьтә Г.Камал исемендәге Татар дәүләт Академия театрында “сезонның төп премьерасы” – төрек авторы Орхан Памукның “Минем исемем Кызыл” драмасы. Премьера атаклы режиссер Марсель Сәлимҗановның тууына 80 ел тулуга багышлана. Спетакльне кую өчен Казанга режиссер Максим Кальсин чакырылды. Спектакльдә труппаның әйдәп баручы артистлары катнаша: Илдус Габдрахманов, Радик Бариев, Әзһәр Шакиров, Алсу Гайнуллина, Айдар Хафизов, Нәфисә Хәйруллина һ.б. «Минем исемем Кызыл» - тарихи детектив. Биредә вакыйгалар XVI гасырда Төркиянең Госман империясенә кергән вакытында бара. Башваткычтагы сыман, катнашучыларның кыска монологларыннан акырынлап картина җыела - Кара исемле егет ике кешенең үтерүчесен табарга тиеш икәнлеге ачыклана... Спектакль күп тема һәм линияләрдән тукылган чуар төстәге келәмне хәтерләтә. Биредә ни генә юк: мәхәббәт хатлары һәм яшерен запискалар, калын китапларның кечкенә формалары һәм патша китапханәләре, һөнәр һәм сәнгать. Һәм тагын: күп кенә гыйбрәтле хикәяләр, алынма эпизодлар. Спектакль Осман Империясе тормышының вак детальләре белән тулган, тик шулай да, гомумән алганда, бу куелыш сәнгать хакында; төрки рәсем сәнгате традицияләре, төрекләрнең тормыш-көнкүрешләре һәм сәнгатьләренең Европа традицияләре йогынтысында ничек үзгәрүе һәм шушы үзгәрешләргә яраклашырга, бар көчләре белән мәдәни дөньяларын саклап калырга тырышкан кешеләр хакында. Режиссер Максим Кальсин әлеге спектакльне танылган театр рәссамы, “Алтын битлек” Бөтенроссия театраль премиясе лауреаты Алексей Вотяков белән берлектә куя. Спектакль тарихи детальләргә бәйле булуга карамастан, аның сәнгатьчә чишелешендә иң яңа заман технологияләре кулланыла: 3d форматындагы картиналар күрсәтеләчәк зур экран, җиңел генә йорт бүлмәсенә, чәйханә яки шаулы көнчыгыш базарына әверелүче хәрәкәтләнүчән корылмалар... “Минем исемем Кызыл” спектакленең премьерасы 7 ноябрьдә 19.00 сәгатьтә Г.Камал исемендәге Татар дәүләт Академия театрының Зур сәхнәсендә. Белешмә өчен: Орхан Памук – төрек язучысы. Орхан Памук 40 тан артык телдә бастырылган 7 роман авторы, Impac Халыкара әдәби премиясе лауреаты, Дөнья премиясе, "Prix Medicis Etranger" премиясе һәм тагын күп кенә исем-бүләкләр иясе. Ул бүгенге әдәбиятның классигы булып санала. Язучы 2006 елны әдәбият буенча Нобель премиясенә лаек була. Нобель комитеты хәбәрендә әйтелгәнчә, Памук премияне “туган шәһәренең меланхолик җанын эзләгәндә мәдәни алмашулар һәм бәрелешләрнең яңа символларын табуы өчен” алган. Максим Кальсин – МДУның тарих факультетын тәмамлаган, ВГИКта Карен Шахназаров остаханәсендә белем алган һәм А.П.Чехов исемендәге МХАТ мәктәп-студисендә данлыклы театр режиссеры Кама Гинкаста укыган. 2011 елдан башлап – А.Пушкин исемендәге Магнитогорск драма театрының баш режиссеры.   | (полный текст новости)

  • 2014-10-12 10:46 Филүс Каһиров матбугат конференциясеннән ФОТОрепортаж
    12.10.2014 Шоу-бизнес “Минем 4 мәхәббәтем”, сер булмаса, сөйләгез әле, кемнәр алар? Филүс Каһировның 7 октябрьдә Халыклар Дуслыгы йортында узган матбугат конференциясе шундый сорау белән башланып китте. 1 сәгать дәвамында Республиканың шәрәфле матбугат чараларыннан килгән журналистлар белән Филүс тәмле чәй өстәле артында төрле темаларга аралашты. Журналистларны кызыксындырган төп сораулар: быелгы репертуарда Филүс үз амплуасына тугры калганмы, замана шаукымына ияреп халык көйләрен, эстрада җырларына алыштырмаганмы, ни өчен бер ел югалып торган, ни өчен ТНВ каналында ул сирәк күренә, бүгенге көндә администратор вазыйфаларын кем башкара һ.б.    Филүс үзе дә әлеге очрашудан канәгать калдым, ди. Чөнки җырчы тирәсендә төрле имеш-мимешләр куера башлады, әнә шул аңлашылмаучанлыкка ачыклык кертәсе, гомумән, журналистлар белән җылы атмосфера аралашып утырасы килә иде, ди җырчы.    Ә концертка килгәндә, Филүс тиздән Республика һәм Казан сәхнәсендә булачак зур тамашасы хакында серләрне чишеп бетермәде. Шулай да, быелгы программаның сценарий авторы һәм режиссеры Замирә Гәрәева кайбер кызыклы моментларны әйтеп үтте анысы. “Филүс быел бииячәк һәм чит телдә яңа җыр әзерли. Гомумән, быел хореографиягә аеруча зур игътибар бирелә. Биюләрне Татарстанның атказанган артисты Татьяна Мифтахова һәм Ренат Мифтахов куйды, гомумән, 15 артисттан торган бригада һәрберсе профессионал, шуңа да әшләве җиңел һәм нәтиҗәле,” – ди Замирә.    Хәер, нәтиҗәне тамашачы үзе ясар, бик тиздән Филүс Каһировның Татарстан буенча зур гастрольләре башлана.   Матбугат конференциясенең берничә мизгеле фотоларда:           --- --- | 12.10.2014 (полный текст новости)

  • 2014-10-12 10:46 Фәндәс Сафиуллин: "Хәтер көнен рәсми көн итеп булмады" (ВИДЕО)
    12.10.2014 Милләт 90нчы елларда Хәтер көнен рәсми көн итү карарын Югары шурада үткәрү өчен алты тавыш җитми калды, дип искә ала Татарстан парламентының элекке депутаты Фәндәс Сафиуллин. Хәзерге депутатларга өмет бөтенләй юк ди ул.  11 октябрь Казанда уздырылган Хәтер көнендә катнашкан элекке депутат Фәндәс Сафиуллин Хәтер көненә карата фикерләре белән уртаклашты.   Аның фикеренчә, Хәтер көнен рәсми көн итү өчен Татарстан парламентына быел сайланган депутатларга өмет итәргә кирәкми.   "90нчы елларда Хәтер көне уздырыла башлагач та, мин ул вакыттагы Татарстан Югары шурасы депутаты буларак Хәтер көнен рәсми көн буларак игълан итүне тәкъдим иткән идем. Әмма бу карарны Югары шурадан үткәрергә безнең алты тавыш җитмәде. Шуннан соң да без аны кабатлап килдек, әмма аны үткәреп булмады. Хәтер көнен рәсми көн итү өчен әле дә соң түгел. Әмма Татарстан парламентының хәзерге депутатлары аны башкарыр дип ышанмыйм.   Хәзергеләр булган кануннарны гына бетереп атмасын иде инде. Яисә парламент өстендәге байракны гына йолкып алмасын. Минем Татарстан парламентына яңа сайланган депутатларга бернинди өметем дә юк. Хәзер республика парламентында йөз депутат арасыннан милләтне яклап сүз әйтерлек бер генә депутат бардыр", диде ул.   Фәндәс Сафиуллин сүзләренчә, Хәтер көне сәнгатьтә, архитектурада, дәүләтнең кануннарында, карарларында, халыкның күңелендә, җанында сакланырга тиеш.   "Аннан соң без бу датаны Казанны яулап алу көне дип әйтмибез. Бу көнне без ни сәбәпле дәүләтчелегебезне югалттык дигән мәгънәне, шуның сәбәбен тикшерү, үзеңә үзең анализ ясап диагноз кую көне дибез. Без ни сәбәпле дәүләтебезне югалта алдык? Ул чакта да без көчле дәүләт идек бит. Үзебезне яулап алган дәүләттән акыл ягыннан да, культура ягыннан да, көч ягыннан да ким түгел идек. Ә берләшкән чакта көчлерәк тә идек. Ни сәбәпле югалттык? Беренчедән, берләшә алмау булды. Аннан уртак фикер төзи алмадык.   Ул көннән без сабак алырга тиеш. Мин Хәтер көнен үткәннән, тарихтан сабак алу көне дип кабул итәм", диде Татарстан парламентының һәм Русия дәүләт думасының элекке депутаты Фәндәс Сафиуллин.   Райнур ШАКИР --- | 12.10.2014 (полный текст новости)

  • 2014-10-11 11:07 Гөлнара Тимерҗанова кыз бала тапты
    11.10.2014 Шоу-бизнес Тамашачы күз алдыннан соңгы араларда югалып торган Гөлнара Тимерҗанова 30 сентябрь көнне икенче сабыен тапты. Кыз бала! Җырчының шатлыгы белән уртаклашып, хәлен белештек: – Аллага шөкер, хәлләребез яхшы! Дүрт тәүлектән соң ук өйгә кайттык. Көтеп алынган кызым иртәнге 9 тулып 15 минут киткәч туды. Авырлыгы – 3,600, буе – 53 см. «Мин тудым» дигәндәй кычкырып җибәрүгә, күземнән мөлдерәп шатлык яшьләре акты. Көтелгән хәбәр булса да, ирем Ильер бу хәлгә баштарак ышана алмый йөрде.   Әбиемнең исеме Зифа. «Әзифа» дигән җырым да бар. Балама да шул исемне кушарга теләгән идем. Харис хәзрәт: «Айзифа» дип кушыйк», – диде. Әтисе дә, мин дә шундук ошаттык. Ай кебек нурлы йөзле, зифа буйлы кыз дигәнне аңлата.   Икенче бала икенче төрлерәк. Иделне тапканда яшь идем, ул вакытта беренче планда эш булган, күрәсең. Аңа ике айлык чакта концертта катнаштым. Ә кызымны өйдә тыныч кына, рәхәтләнеп, тәмләп үстерәсе килә. Сәхнәне артык сагынмыйм. Сәхнә – бер көнлек, гаилә – мәңгелек. Шулай да иҗаттан бөтенләй дә читтә түгелмен. Яңа җырлар язам. Киләчәктә клиплар төшерергә дә планда бар, – диде Гөлнара.   P.S. Гөлнара Тимерҗанова ире Ильер беләни ничек танышкан? Моннан укыгыз: http://matbugat.ru/news/?id=10220 --- --- | 11.10.2014 (полный текст новости)

  • 2014-10-11 11:07 Көлке куа килә... (“Безнең мирас”ның юмор битеннән)
    11.10.2014 Юмор Габделҗаббар КАНДАЛЫЙ  (1797-1860) КӘҖӘ Һәр кәҗәнең ике исме булыр, имеш: Бере кәҗә, бере каза булыр, имеш; Ул кәҗәне ярлы кеше асрар, имеш, Сыер урынына сөтен савып эчәр имди. Игътибар юк ул кәҗәнең гакылына, Инабәт юк ул кәҗәнең сакалына, Кая барсаң, шунда аны гайбәт кыйлгыл – Язык булмас, бәлки, сәвап булыр имди. Салып йөрер сыртына ул койрыгыны, Һич тыңламас ул хуҗаның бойрыгыны, Ашлыкның эзләп йөрер куерагыны, Һәр ашлыкның башын кыркып йөрер имди. Ул кәҗәнең караклыгы иртә белән, Җиңеп булмый ансын асла киртә белән; Үгет алмый колагына киертү белән, Кеше күрсә, кире чигенеп сикерер имди. Ул кәҗәнең аерыладыр тояклары. Бакча эчендә гизәр аның аяклары, Калмас андан кәбестә, суган кыяклары, Һәркайсының башын кыркып йөрер имди. Алмагачның кимерәдер ул кабыгыны, Гел сайлыйдыр яшь яфраклы аныгыны. Һич сөймидер рәнҗегәнне, арыгыны, Агачларның бәпкәләрен чүпләр имди. Ялтырыйдыр үткен күзләре ут кебек, Мөгезе сыйса, үзе дә кичәр ук кебек, Хуҗа килсә, уйлар бернәрсә юк кебек, Әллә кайчан бакчадан тыш булыр имди. Аны күреп, бакча иясе чабар ботын, Сугыйм дисә, күрсәтер ул аңа сыртын, Ләгънәт укыр бакчачы ушал көнен, Каргыш төшеп, җабагасын кояр имди. Йөрер үзе киртәнең буе белән, Ашлыкка керүнең уе белән, Ялгыз йөрмәс, ул йөрер туе белән, Чүмәләне үрә торып ашар имди. И яраннар, ул кәҗәне асрамагыз, Асрасагыз, ачык-тишек калдырмагыз! Ат алдыннан солыгызны алдырмагыз! Солы күрсә, җанын фида кылыр имди. Бәгъзесе ятыр аның печәнлектә, Бәгъзесе ятыр аның начальникта, Караклыкны үгрәнер ул кечеклектә. Акча биреп, иясе түләп алыр имди. Ул кәҗәнең тәкәсе мөрәүвәтле, Үзе чиркин сыйфатлы, кабих затлы, Суйсаң, аның тиресе бик кыйммәтле, Читек тексәң, биш елга чыдар имди. Дәхи мирза диерләр тәкәсенә. Мәхәббәтле басып торыр һәммәсе дә, Түрәмен дир куй сарыкның барчасына, Аларны кырдан башлап кайтыр имди. Төшкән чакта көтү күлгә су эчәргә, Алдан китәр ышыкка тизрәк күчәргә, Ирек бирмәс кешеләргә юл кичәргә, Читән буена тезелешеп ятар имди. М.ӘПКӘЛИ (Фаил Шәфигуллин, 1939-1982) Өлкән бүренең фаҗигале язмышы Гыйльми трактат Без үзебезнең бер фәнни хезмә­те­безне Г.Тукайның «Кәҗә белән сарык» әсәрендәге ботка проблемасын күтәрүгә һәм бүреләр казанында нинди ботка пешүен ачыклауга багышлаган идек. Инде, ниһаять, өлкән бүре проблемасы көн тәртибенә килеп басты. Бу аңлашыла да. Чөнки шагыйрь моннан ничәмә-ничә дистә еллар элек, ягъни урман-кырлар төрле ерткыч-җанварлар, албастылар белән мыжлап торган чагында ук бүреләр язмышы белән кызыксынган икән, бүген, табигатьне, шул исәптән бүреләрне саклау проблемасы көн кадагында торганда, без һич кенә дә бу мәсьәләгә битараф карый алмыйбыз. «Кәҗә белән сарык» әкиятендә өлкән бүре беренче тапкыр 73 нче юлда телгә алына. 19 нче строфада да шул ук өлкән бүре башлык дип искәртеп кителә. Димәк, бу бүре, һичшиксез, көтүнең башында йөргән булырга тиеш. Димәк, ул рядовой бүре кебек бернинди хәбәр-хәтәрсез югалырга да тиеш түгел. Иң элек безгә ике сорауны ачык­лап китү тиештер. Өлкән бүре сарык белән кәҗәдән куркып киткәнме, әллә булмаса чынлап та боткага су кирәк булганмы? Минемчә, бу сорауларның берсенә генә уңай җавап биреп була. Өлкән бүре сарык белән кәҗәдән куркып китмәгән. Ни өчен дигәндә, яшь бүреләр тыныч кына учак янында утырып кала. Югыйсә, бүре халкы бик сизгер бит ул. Аз гына куркыныч янаганын сизде исә, көтүе белән сыпырту ягын карый. Аучылар җәмгыятендә инде бу аксиома итеп кабул кылынган. Шулай булгач, өлкән бүре боткага су алырга киткән булып чыга. Монысы инде бик яхшы аңлашыла. Чөнки кәҗә белән сарык, ни әйтсәң дә, бүреләр табынына кунак булып килделәр бит. Кунаклар алдында оятка калмасын өчен өлкән бүре ботканы тәмлерәк итеп пешерергә тырыша. Аннан соң өлкән бүренең, барлык эшләрне дә яшь бүреләрдән эшләттерә икән бу, дип уйламасын әле кунаклар дип, фикер йөртүе ихтимал. Һәрхәлдә, өлкән бүренең су алырга китүе бәхәссез. Ә менә ни өчен ул су алырга киткән җиреннән әйләнеп кайтмаган? Монысы – икенче мәсьәлә. Әлбәттә, төрлечә гомән кылырга мөмкин: 1. Өлкән бүре бәхетсезлеккә дучар булган (аучы, җәдрә). 2. Юлда буран чыгып, адашкан. 3. Төлкегә очрап, бер-бер мәкер кор­ба­ны булган. Хәзер инде берәм-берәм бу версия­ләрне йә кабул итик, йә кире кагыйк: 1. Кәҗә белән сарык та, яшь бүреләр дә мылтык аткан тавыш ишетмәде. 2. Бүре нинди генә дуамал бураннарда да адашмый. Димәк, беренче ике версияне киреп кагып, өченчесен кабул итәбез. Бүрегә юлда төлке очрый. Юл уртасында җәелеп яткан да балык кимерә. Исәнлек-саулык сорашалар болар. Өлкән бүрегә су кирәк бит инде. Сүз арасында гына төлкедән су юлын сорый бу. Төлке өйрәтеп бирә. Шулай, шулай, авыл читендә бәке бар, бәкедә – су, суда балык бар. Ул койрыгыңны тыгып утырасың да берьюлы чиләк ярым су, пот ярым балык тартып чыгарасың, ди. Бүрегә балык чуртымамыни, аңа су булса, җиткән. Бүре бәке читенә барып, койрыгын суга тыга. Бераздан тикшереп карый. Су бик аз эләккән койрыкка. Кәҗә белән сарык алдында оятка калырмын, су күбрәк җыелсын дип, койрыгын тагын суга батыра бу. Шул килеш таң беленеп, авыл хатыннары суга төшә башлаганчы утыра. Торып качарга уйлый да соңыннан, ләкин койрыгы бозга катып өлгергән була. Ары талпына өлкән бүре, кире талпына. Әмма файдасыз. Әкият түгел бу сиңа – койрыкны өзеп качып булмый. Этләр өреп чыга, сәнәк күтәреп бер агай килә... Шулай итеп, кәҗә белән сарыкның итагатьсезлеге аркасында өлкән бү­ре­­нең язмышы фаҗигале рәвештә тәмамлана. (Язучыларның «Тынгысыз каләм» дигән дивар газетасыннан, 1980 ел.) Шәүкәт ГАЛИЕВ (1928 – 2011) РИФМА Урман күрде Шәвәли, Эчкә керде Шәвәли. – Әйт әле, – ди дәү әни, Агачларга ни булган? Ботакларга ни сарган? – Бөреләр, – ди дәү әни, – Бүреләр, – ди Шәвәли. – Бө-ре-ләр, –ди дәү әни, – Шү-ре-ләр, – ди Шәвәли. Ачулана дәү әни: – Сүзне бозма, Шәвәли! – Ачуланма, дәү әни... Рифма эзли Шәвәли. Рәсемдә: Шәүкәт ГАЛИЕВка Фәрит Вахитов ясаган шарж   10 | 11.10.2014 (полный текст новости)

  • 2014-10-11 11:07 Корбан гаетенда Пашатта дөя, Рбишчада 50 сыер чалдылар
    11.10.2014 Дин Корбан гаетендә без Пашат мәчетендә булдык. Намаз бүлмәсе бар кешене сыйдыра алмады, баскыч буйлары да халык белән тулды, ә хатын-кызлар мәчетнең беренче катында намаз укыды. Пашатта дөя бугазланды Гаеттән соң кемнәрдер зиратларга мәрхүмнәрне яд итәргә китте, кайберләре корбан чалырга ашыкты. Сарыклар һәм сыерлардан гайре, Пашатта бу көнне дөя дә чалынды (фотода). Җәфәр абый һәм Мөнирә апа Сәйфетдиновларның йортына барча балалары, киленнәре һәм оныклары җыелган иде. Таң атканчы ук биредә эшкә керешкәннәр, чөнки төштән соңга билгеләнгән мәҗлескә аш-су өлгертәсе бар. Корбанга диелгән дөягә барысы да сокланып карап торды. Сәйфетдиновлар гаиләсенә аны рбишчалылар Әстерхан өлкәсеннән китергәннәр. Корбан хәзрәти Рәсулуллага, йорт хуҗаларына, аларның балалары Илдарга, Йолдызга, Ринатка һәм Мөнирә апаның хаҗга бергә барган ахирәт дусты Әнисә Минаҗетдиновага аталып чалынды. Тәкъбир әйткәч ирләр эшкә кереште. Шул арада йорт хуҗабикәсеннән гаиләләре турында сораштым. Алар икесе дә гомерләрен колхозда эшләп үткәргәннәр. Балалары Мәскәүдә яши, биш оныклары бар. Мөнирә апа үзе дүрт тапкыр хаҗга барган, Җәфәр абый ике тапкыр. Мөнирә апа әйтүенчә, хәзер хаҗга бару күпкә җиңелрәк. Элек бит ничек мөмкинлек бар, шулай барганнар, әле инде бөтен шартлар тудырылган. - Быел инде хаҗга барганчы, дөя суярга ният кылдык. Аның итен 100гә якын кешегә өләшербез, - диде Мөнирә апа. Сөйләшеп бетергәнче ит әзер иде инде, тиз арада аш салдылар. Бу көнне Пашатта корбанга 12 сыер бугазланды, ә күрше Семочкида -19 сыер һәм бер дөя. Соңгысын Наил Башаров йортында чалганнар. Изге ният белән чалынган корбаннар Аллаһы Тәгалә тарафыннан кабул булсын иде. Рбишчада 50 сыер чалдылар 4 октябрьдә бөтен мөселман дөньясы, шул исәптә Зур һәм Кече Рбишча авыллары халкы да олы бәйрәмнәребезнең берсе булган Корбан гаетен олылап каршылады. Иртә таңнан ук мәрхүмнәрне зиярәт кылдык һәм зур сафларга тезелеп, тәкбир әйтә-әйтә мәчетләргә юнәлдек. Зур Рбишчада Абдулхамит Садеков исемен йөрткән мәчеткә дә бәйрәм намазына бик күпләп халык җыелды (2 нче фото). Мәчет имамы Харис хәзрәт Исмаилов мөфти Равил хәзрәт Гайнетдинның тәбрик хатын укыды һәм аның алдагы биш елга Россия мөселманнары Диния нәзарәте рәисе итеп сайлануын белдерде. Аннары өлкә Диния нәзарәте рәисе Гаяз хәзрәт Закировның, Кызыл Октябрь районы житәкчеләренең һәм «Туган як» редакциясенең котлау хатларын укыды. Харис хәзрәтнең корбан гаете вәгазе аның кайдан, ничек безгә хәтле килеп житүе һәм корбан чалуның кагыйдәләреннән гыйбарәт иде. Бәйрәм намазын укып, сәҗдәләр кылып дисбе тарткач, халык корбан чалырга ашыкты. Рбишча авылларында быел 50 сыер һәм ике дөя корбанга бугазланды. - Ә сарыкларның саны 500гә якын булырга тиеш, бер йортта хәтта 25 сарык корбанга чалынды, - диде Зур Рбишча имамы Мөнир хәзрәт Багаутдинов. Раббыбыз укылган намазларыбызны, чалынган корбаннарыбызны кабул итеп, киләчәктә дә олы бәйрәмнәребезне каршы алырга насыйп кылсын дигән изге теләктә калам. 1 2 Ришат РАМАЗАНОВ фотолары.   Илнар САДЕКОВ | (полный текст новости)

  • 2014-10-11 07:47 Диләрә Ваһапова "Голос"та татарча җырлары (ВИДЕО)
    10.10.2014 Шоу-бизнес Казан җырчысына бары тик Дима Билан гына борылды. Леонид Агутин исә Диләрәнең татарчасын тыңлаганнан соң, татар теле җырлар өчен иң отышлы һәм ягымлы тел дип искәртте.                  --- --- | 10.10.2014 (полный текст новости)

  • 2014-10-10 04:46 Зариф Бәширинең “Мишәрләр” хезмәте (ФОТО)
    10.10.2014 Тарих Үз заманында Зариф Бәшири (1888-1962) татар әдәбиятында шагыйрь булып танылган кеше. Аның чәчмә әсәрләре дә шактый. Аеруча «Чуаш кызы Әнисә» бәяны аңа шөһрәт китерә. Туган авылы Чүтинең (хәзерге Кайбыч районында) тирә-ягында чуаш авыллары булу сәбәпле, Зариф Бәшири бу халыкның телен, гореф-гадәтләрен яхшы белгән. «Шура» журналында чуаш халкының яшәү рәвешенә, этнографиясенә багышланган «Чуашлар» мәкаләсе дә шуңа бер дәлил. Бу язма маҗар (венгр) шәрыкчесе Ю.Мессарошның да дикъкатен җәлеп итә. Бу галим белән күрешү, әңгәмәләшү Зариф Бәширигә нык йогынты ясый. Мессарош (Ю.Мессарош – венгр шәрыкчесе.), яшь шагыйрьнең мишәр таифәсеннән булуына игътибар итеп, аңа туган кавеменең этнографиясе, көнкүреш мәдәнияте турында язарга киңәш итә. Шушы сүзләрдән рухланган Бәшири, Оренбургта чыга торган «Чүкеч» җурналындагы мөхәррирлек эшен ташлап, мишәрләр арасына балалар укытырга китә. «Поезд чаба, мине максатыма тизрәк ирештерергә ашыга сыман. Максатым: Тамбов губернасы Темников өязе Вәрәки дигән авылда балалар укыту, шуның белән бергә мишәрләр турындагы тикшеренүләремне дәвам иттерү!» – дип яза ул соңыннан үзенең истәлекләрендә. Нәтиҗәдә, 1910 елда «Шура» журналында аның «Мишәрләр» дигән хезмәте дөнья күрә. Шактый бәхәсле урыннары булуга да карамастан, әлеге язма бүген дә кызыксыну уята. Аны басмага филология фәннәре кандидаты Салават Галимов әзерләде.Фәннәр кандидатлыгына диссертациясен дә ул Зариф Бәшири иҗаты буенча яклаган иде. Биредә шуны да җиткерү күңелле: тиздән Татарстан китап нәшриятында Зариф Бәширинең «Сайланма әсәрләре» дөнья күрәчәк. Аңа язучының истәлекләре, әдәби әсәрләре тупланды. Ркаил ЗӘЙДУЛЛА Мишәрләр Зариф БӘШИРИ 1. Колагымда мишәр сүзе уйнау илә минем күкрәгемдә ихтыярсыз, бертөрле мактану вә горурият калка. Фәкать бу горурлыгым җенсият дәгъвасе, милли низаг вә изү кеби инсаниятсезлекләрдән пакьтер. Нигездә, мишәр халкында бу мактану гомуми бер гадәт буларак искедән канга сеңеп калгандыр. Яшь вакытларымда мәдрәсәдә укыганда, мишәр талибәсе илә казан татарлары дип әйтелмеш татар талибәсе арасында, бер-беренең гадәт вә телләрен тәнкыйть әйтеп низаглашулар бер-бер артлы булып торуы гадәт хөкемен алган иде. Мишәрләр исә казан татарларының асыл сөйләшләрен, казан татарлары исә мишәрләрнең рус сөйләменә тартым сүзләрен вә тавышларын тәнкыйть итә иделәр. Моннан шул аңлашыла: һәр милләт вә һәр җенес, нинди дәрәҗә мәдәни булуына карамастан, үзенең ана телен сөя вә шуны алгы сафка куясы киләдер. Татарлар илә мишәрләр арасында мондый тартышларның булуы арадан берлекне югалту вә ул исә безнең өчен бер зарурлык булуыннан отыры, андый мәгънәсез низагларны ташлау кирәклеге вә телләребезне берләштерү тиешле идеге һәр ике тарафның өмете вә теләгедер. Ләкин бу искедән калган бер дәгъва гына, татарлар илә мишәрләр арасында әүвәлдә бер суыклык булуы хәтеребезгә килмидер. Хәлнең асылын нечкәләп тикшереп караган вакытта, татарларның урыс теленнән һичбер сүзне файдаланмаулары вә соңрак вакытта файдалана башласалар да хозур аз булуы, хәтта урыс теленнән кергән сүзләрнең артикуляциясендә зәгыйфьлек күренә. Мишәрләрнең исә күп сүзләре урысча булып, асыл сөйләшләре дә шуңа охшаган булуы – бу ике җенеснең арасында мөнәсәбәтнең юклыгын, булган тәкъдирдә дә ерак тамырларда гына булуын күңелгә саладыр. Әгәр хәзерге казан татарлары белән мишәрләрнең милли санаган гадәтләреннән башка искедән калган гадәтләре, тормышлары чагыштырылып каралса, бер-берсенә туры килгән шәйләр бик күптер. Мишәрләрнең кирәк дин вә мәгариф тугрысында булган омтылышлары, сәүдә итү, алыш-биреш вә мәгыйшәт эшләрендәге хәрәкәтләре булсын, казан татаралары белән чагыштырганда бик күп дәрәҗәдә алдадыр. Минем беркадәр горурлыгым – шулдыр. Нигез­дә мишәр җенесендәгеләр барчасы мишәрлекләрен сөяләр вә үзләренең намусларын саклау юлында аңлаган вә күңелләре җиткән кадәр иҗтиһадларын кызганмыйлар. Минем бу сүзләрдән мишәрләрдә та­тар кардәшләребезгә дошманлык вә кырын күз бар икән, дип уйла­ма­сыннар. Мишәрләр хакында берни­ка­дәр мәгълүмат җыеп язарга мине мәҗбүр иткән нәрсә, горурлыгыбызны куәтләндерүгә сәбәп булган маҗар шәркыятьчесе Мисаруш1 әфәнде җәнап­ларының киңәше. Мисаруш җәнаплары белән беркадәр вакытлар мәҗлестәш булган заманда, сүз арасында «Русиядә гомумән татар исемләнгән әһле ислам арасындагы кавемнәрнең кайсы тәрәккыйга һәвәсле вә голүм мәгарифкә сәләтле?» булуы хакында бәндәләренә бер сөаль такты. Ләкин мин гыйлем вә мәгарифтә түбән вә тәҗрибәдән буш һәм дә милләттәшләрем арасына аз аралашучан булуымнан бу сөальгә катгый җавап бирүне өстемә ала алмадым. Шулай булса да, югарыда яралган фикерләремне бәян иткәннән соң, чама белән мишәрләр белән казан татарлары булуын сөйләргә батырчылык иттем. Шәркыятьче җәнаплары мишәр халкының башка татар кавемнәре белән чагыштырганда тәрәкъкый вә мәгарифкә сәләтлерәк кавемнәр икәнлеге турындагы фикере барлыгын бәян иткәннән соң, аларның сәүдәгәр, гайрәтле, җитез икәнлекләре вә эшләрендә чыдамлы, ныклы бер кавем булуларын хуплады. Бары тик аларның алыш-биреш итү эшендә башка милләтләр илә артык аралашуларыннан, элегрәк мәгарифтә зәгыйфьлекләре сәбәпле, телләрен югал­­ту­лары вә андый хәлләренең һаман баруы киләчәк өчен куркыныч булуын сөйләде. Шуның белән бергә аларның бу арада яхшы ук укуга ябышканлыкларыннан моның да чарасына керешерләр, дигән өметтә булуын бәян итте. Шәркыятьче җәнаплары миңа бер хезмәт йөкләү ниятендә булуын белдерде. Моның кебек бөек затларның хезмәтләрен кулдан килә торып та башкармау, әлбәттә, авыр эштер. Фәкать безнең кулыбыздан мондый затларның теләкләренә нинди хезмәт туры килер икән! Бу фикерне, әлбәттә, аңа да аңлаттым. «Чуашлар» хакында «Шура»да язган әйберләрем төпле тарихлардан алы­­нып язылмавы өстенә, аларның (чуаш­ларның) асыл вә нисбәтләре хакында булмыйча, бәлки үз тәҗрибә вә тикшерүләремнән гыйбарәт булуына карамастан, шәркыятьче әфәнде боларның тарих өчен бөек бер ярдәм икәнен сөйләп, мишәрләр хакында да шушы рәвешле нәрсәләр язуның зарарсыз булуын бәян итте. «Һәр милләтнең тарихы аларның искедән калган гадәт вә әхлакларын, тел вә мәгыйшәтләрен тикшермәк белән мәйданга чыгадыр. «Шура» журналы кеби әһәмиятле журналга ия була торып та беркадәр авыр, катлаулы эшләрне башкармау иҗтиһад әһеленә языктыр», – җөмләләре минем яшь вә һәвәскәр күңелемне очындырды. Аның каравы мин бер яшь бала хөкемендәмен вә матубгатта игътибарым да зәгыйфь. Хак илә ат уйнату кадәр дә булмаганлыгымнан, моны рәткә чалышсам да, бу хакта корыч каләмнәре белән матбугат сәхифәләрендә нурлар уйнатып: «Һәй, эшкә яраксыз, бөекләргә юл бир!» – димәк заманнары булмаганлыктан, бу көнгә кадәр бу хәлнең өмете күренеп тормаганлына ышандым. Шул сәбәпле, беркадәр мөһим эшләремне куеп, мишәр кардәшләремнең гадәт вә телләрен, мөмкин булса иске әсәрләрен дә тикшермәк ният илә Пенза губернасында мишәр боткасы булган Рахманка суы буендагы бер мишәр авылында кыш кичермәк ниятен тоттым. Мин монда мишәр кардәшләрем бе­лән аралашып, көннәр уздырдым. «Шура» сәхифәләре кабул иткәнчә, иң әүвәл мондагы Тамбов вә Пенза мишәрләре хәлләрен язып, гадәт вә телләрен бәян иткәннән соң, тарихыннан да беркадәр мәгълүмат бирәм. Җәнап хак тугры фикер йөрешендә максадыма ирешүемне насыйп әйләсен... 2 «Күңел белән тоташмаган күз – ботак тишеге» дигән мәкальнең дөреслегенә бу көн артыграк төшендем. Мин үзем – мишәр баласы, мишәрләр арасында туып, мишәр балалары белән уйнап үстем. Ләкин мишәр гадәтләреннән һичберсе диярлек хәтеремдә калмаган. Бары күрше әбиебезнең, башына «чалма» аталган озын вә киң ак бурларны чолгап йөргәне генә күз алдымда тора. Авылда әбинең мине сөйгәнлекләре, кыяк суганнар биреп күрсәткән яхшылыклары исемә төшеп, бөтен торышы белән җанлы картина рәвешендә булган сурәте күз алдыма төшкәч кенә мишәр карчык­ларында чалма бәйләү гадәте барлыгын хәтеремә килә. Мин артык татарлашуымнан үземдә мишәр баласы булуыма галәмәт булган бер гадәт таба алмыйм вә шулай ук башкалар да сизә алмыйлар. Тик мишәрләр арасына килгәч кенә, бөтен күңелем хушланып пешкән суган ашавым гына миндә мишәрлек гадәтләреннән табигый булган бер гадәт барлыгын белдерде. Мишәр халкы гомумият илә пешкән суган ашар өчен җан атар. Бу чуашларда да шулай ук. Мишәрләр вә чуашларның бу көнгә кадәре сакланган урыннары да Русиянең төньяк тарафындадыр. Бу тарафта булган чуашлар белән мишәрләр бер-берсенә якын булып, һичберсенең арасында татар карендәшләр юкдыр. Әмма башка тарафларда булган мишәрләр вә чуашлар, мәсәлән, Самара, Саратов, Хвалын, Чистай кеби җирләрдә, нык татарлашканнар яхуд урыслашканнар. Чуашлар хакында күбрәк төньяк чуашлар әхвәленнән язганым кебек, монда да төньяк мишәрләр хәленнән язуны кулаерак таптым. Мишәрләрнең татарларга караганда чуашларга булган мөнәсәбәтләре, кирәк тормышта вә кирәк гадәттә булсын, бик якындыр. Шушы сүзләремне исбатка байтак кына файдасы булганлыктан, үземнең мишәрләр арасына сәяхәт вакытында булган хәлләремне бераз язып китмәк булам. Казан вә Мәскәү тимер юлы өстендә булган Шихран (1925 елдан Канаш исеме белән аталган) станциясендә берәр кич куну теләге белән фатир эзләргә лазем күрелде. Бер чуаш йортына барып тәрәзә кактым да, урта яшьләрдә бер чуаш хатыны кечкенә генә тәрәзә тишегеннән башын тыгып, безне татарлар дип уйлап булса кирәк, каты күңелдән чыккан тавыш белән: «Кайсы авыл татарысыз?» – диде. «Җиңгәй, без татар түгел, Чүти мишәрләре», – җавабын ишеткәч җиңгәйнең сүзләре йомшакка әйләнсә дә, нинди эшле, кем баласы, кайда бару хакында озак сорашкач кына: «Бердән, мишәр вә икенчедән, Шәрәфи абзый баласы да булгач, ачык йөз белән кабул итәбез инде», – диде. Чуашларда, үзенә килгән кешене генә түгел, бәлки юлда очраган кешене дә начар эшле булмасын дигән курку белән төрлечә сөальләр биреп тикшерү гадәте бар. Алар бу гадәтләре белән кыргыз-казах халкына охшыйдыр. Кыр­гызларда да узган-барганны туктатып сорашмый җибәрү юктыр. Югарыда әйтелгән чуаш хатыны, безнең күрше авылдан киткәнлектән татарчага бик оста булуы өстенә, яшь вакытында әткәсе белән бездә берничә мәртәбә чәй дә эчкән икән. Менә шуның өчен дә миңа ничек ихтирам итәргә белми иде. Ихтирамына сәбәп ике төрле нәрсә булды: беренчедән, мишәрлегем вә икенчедән, әткәмнең икмәк-тозыдыр. Үзенең тукыган тышлы мендәрләрен баш астына салып, сары тунын өстемә яба вә һәр хәрәкәтендә: «Әй безнең Атау! Мишәрдән бер дә кайтмый иде. Авылыбызга мишәрләр киләләр иде. Мишәр кызлары белән кич утырыша идек, мишәрчә бәетләр (җырулар) әйтә идек. Кыз чакларым хәзер төштә күргән вакытлар кебек кенә булып калды... Монда килгәч тә чуаш телен өйрәнә алмый аптырап беттем (Урум, Гөбенә суы буенда чуашлар үзенчәлекле сөйләшә). Монда чуашлар татарча бик аз беләләр. Элек чуашларда мишәрчә бәетләр әйтү булып, бөтен күңелне өзә иде. Хәзер заман бөтенләй бозылды инде. Аларның берсе дә калмаган», – сүзләрен тәкърарлап күз яшьләре белән зарлана вә: «Безнең чуашлар урынсыз җирләргә җумардлык (юмартлык) кылмаганын сез дә белә торгансыз? Әгәр сез безнең җаныбыз тарткан мишәр булмасагыз, мин үзем ята торган мендәрләремне тиз генә сезгә бирер идемме! Әле ярый мондагы чуашлар да мишәрләр өчен өзелеп тора. Кайнатам да, мишәрләр булса, керсеннәр, дип сезнең килүгә ачык йөз бирде», – дип килүебезгә ничек шат булуын белдерә. Хатынның иркә кызы Анна да безгә ничек хөрмәт куярга белми йөри иде. Бу исә чуашлар белән мишәрләр арасында ихласлык белән бер мөнәсәбәт барлыгын белдерсә кирәк. *** Поездда вакыт югарыдагы хәлләрне уйлап бара идем, каршымда утырган бер татар карчыгы янына яшь кенә бер мишәр егете килеп утырды. Татар карчыгы бу егетнең каты теленнән мишәр идеген аңлагач та: «Җегет сез кайда барасыз?» – сөален биреп, «Ыстанбулга, әбекәй» җавабын алуына бөтенләй гаҗәпләнде вә моңа карап мыскыллы бер тавыш белән: «Анда нишләп йөри икән инде бу мишәр?» – дип, мишәрләрне начар бер халык дип уйлаганын аңлатты. Әбинең аңлатуынча, мишәрләр гаять җалкау, кеше арасына катнаша алмаслык пеш бер халык булдыгыннан, моның да шундый һәйбәт Истанбулга баруы дәрәҗәле бер вакыйга имеш... Минем сөальләремә каршы мишәр егете үзенең Истанбулга башлап баруының сәбәбен сөйли башлады: – Менә шәкерт! Бездә иң кыен нәрсә – өйләнү. Ул мине егерме бергә чаклы чыкмаган туган-үскән илемнән чыгып, ун еллар читтә йөрергә мәҗбүр итте. Солдаттан калгач өйләнергә теләсәм дә, кыз бәрабәренә бирергә тиеш булган сигез йөз сумны бирергә атамның көче җитмәде. Шул сәбәпле, мин читкә мал табарга чыгып китеп, йөри-йөри ике елдан соң Истанбулга барып чыктым. Анда сигез ел интеккәч, кайтып өйләндем». Бу егетнең кыз бәрабәренә сигез йөз сум бирүенә гәҗәпсенеп, мин: «Ник ул кадәр кыйммәт? Юкса, сөйгән кызыңны гына алмак булдыңмы?» – дидем. – Әй шәкерт, кайда ул сөйгән кыз! Нинди булса яраган булыр иде дә, таба алмадым. Бу әле урта бәһасе генә. Бездә кызлар мең йә мең ярым сум була. Шуңа күрә дә егетләре тиз генә өйләнми». – Соң ул акча кыз атасына буламы? – Юк, туй расходына, бирнә бүләкләренә бетә, – диде вә бу гадәтнең начарлыгын, шушы сәбәпкә күрә дә, кызларны үзе теләмәгән бай егетләргә кол урынына сатып, бөтен сәгадәтьләрен вәйран иткәнлекләрен бәяли башлады. – Алай булгач, нигә әллә никадәр маллар түгеп мишәр кызы аласыз, татарда беткәнмени кыз? Ул көрсенде: – Әй шәкерт! Үз җенесеңнән аерылу кадәр авыр эш дөньяда бармы икән?! – диде. Бу әфәнденең дөрес сөйләвенә Пенза мишәрләре арасында чынлап ышандым. Бер мишәр интеллигенты мине үзенең туена чакырды. Бу әфәнде, яхшы гына мәгълүматлы да булганга вә әдәбият җәдидә белән дә һәр ноктасына кадәр төшенеп мәшгуль булганга, хөр вә милли фикерле булып, фикере дә телдән генә булмый эш белән дә булганга зыялы диюгә дә лаеклыдыр. Фәкать ул өйләнү тугрысында гына үзенең фикерен эш белән күрсәтә алмаган. Ул бу тугрыда: «Мишәрләрнең болай уйланулары вә кыз бирүләре, бердән, кияү белән кызның бер-беренә гүзәл әхлаклы вә тугрылыклы булуларына карамыйча, фәкать зур туй, күп мәһәрне (калым) генә тикшереп, кияү белән кызны бер-беренә күрсәтми вә белдерми, бер-беренә мәхәббәтләре булмастан аларны кычкырыш вә низаг, кайгы вә хәсрәт боткасына боталган мәгыйшәткә ату вә икенчедән өйләнүченең барлы-юклы малын туй расходына түгеп, малы булмаса бурычка чумдырып, калган мәгыйшәтләре вә бурыч газаплары өчен кияүне читкә байлар хезмәтчесе яхуд сәүдәгәр итеп җибәрергә мәҗбүр иттегеннән, аларның ләззәтле яшь гомерләрендә бер-береннән аерылып торуларына, сагынып саргаюларына гына сәбәп була. Шулай булгач, ачы хәсрәтләрне, тәмле шатлыкларны шәрик (уртак) хәят белән уртаклашу, гаилә ләззәтенә алданып мәгыйшәт авырлыкларына чыдау өчен булган бу өйләнү, максатның киресенчә, яңа баштан кайгы вә хәсрәткә чуму, талаш вә кычкырышка юл ачу яхуд өскә артык бурычлар йөкләп тә, нәтиҗәдә бер-берең белән озын гомерләр күрешә алмау дәрте белән тилмереп йөрергә бер сәбәп һәм байларны коршау аша сикертүче, фәкыйрьләрне мәңгелек бурыч астына тыгучы бер бәла гына буладыр», – дип бөтен күңеленнән әрнегәнен, эченнән еглаганын белдерә вә моның начарлыгын таный. Сүз арасында, мисал өчен, алдыбыздагы бер хезмәтчене күрсәтеп: «Күр инде, менә шул әфәнде дә өч-дүрт йөз сумсыз өйләнә алмый бит! Әле җитмәсә шулкадәрле бурыч та яздыра. Кыз атасы аларның киләчәктә мәгыйшәтләрен уйлап та карамый микәнни!» – дип өзелә, шул гадәтне ничек тә булса бетерергә тели. – Үзең шуның начарлыгын белә торып та ник алай эшләдең? Поезддагы мишәр кеби бу интеллигент танышым да: – Шулай алмасаң өйләнми торырга кирәк, башка милләттән алсаң, миллилекне аяк астына салып таптау була, – дип җавап бирде. Монда кадәрле язган шәйләр мишәрләр хакында булган өч төрле нәрсәне аңлатмак өчен иде ки, алар да: мишәрләр белән чуашларның бер-беренә якынлыклары вә мишәрләрнең өйләнүләре тугрысында булган начар гадәтләре вә миллилекләредер. Әмма аларның бу тугрыда булган миллилекләре ялгыш юл белән булганын киләчәктә язачакмын. Шура. – 1910. – №1. – Б.5-6.; №3. – Б.74-77. Уңда – Зариф Бәшири, сулда – Галә Ходаяров. Кисловодск курортында. 1926 ел Зариф Бәшири (уртада) уйгыр яшьләре белән Сәмәркандта. 1926 ел Фоторәсемнәр Татарстан Фәннәр Академиясе, Галимҗан Ибраһимов исемендәге Тел, әдәбият һәм сәнгать институтының Язма һәм музыкаль мирас үзәге фондыннан алынды: 57 ф., 1 тасв., 75 сак. берәм.   10 | (полный текст новости)

  • 2014-10-10 04:46 "Германия архивларындагы татар документлары тиешенчә өйрәнелмәгән" (ВИДЕО)
    10.10.2014 Тарих Чит ил архивларында сакланган татар тарихы һәм мәдәниятенә кагылышлы документларга багышланган халыкара конференциядә катнашу өчен Казанга килгән алман галиме Мисте Хоттоп-Риеке Германия архивларында һәм китапханәләрендә сакланган тарихи татар документларына тиешле игътибар бирелми ди       | 09.10.2014 (полный текст новости)

  • 2014-10-10 04:46 Ләйлә Дәүләтова үзенең кемгә кияүгә чыкканы турындагы имеш-мимешләргә нокта куячак (ФОТО)
    10.10.2014 Шоу-бизнес Татар эстрадасында аерым бер урын алып тора ул. Шагыйрә дә, журналист та, җырчы да, алып баручы да, 2 ноябрьдә бер яшен тутыручы кызы Гөлмәрьямгә әни дә. Ә иң кызыгы: бүгенге көнгә кадәр халык Ләйләнең кемгә кияүгә чыкканын белми. Ләйлә дә имеш-мимеш, гайбәт сүзләрдән тәмам туеп, тамашачыга бар булган серне ачарга теләвен әйтте. Шагыйрә Чаллы һәм Казанда октябрьдә узачак концертларында имеш-мимешләргә нокта куячак. Әлегә тамашачылар да, журналистлар да Ләйлә Дәүләтованың  кемгә кияүгә чыкканын белми. Тик шәхсән миндә, Ранил Нуриевка түгел микән, дигән шикләр туды. Ни өчен дигәндә, Ләйләнең кәрәзле телефонына шалтыратканда, Ранилнең тавышы да ишетелде. Өстәвенә, бу көннәрдә Ранил үзенең Instagram битенә Ләйләнең кызы белән төшкән фотосурәтен куйган. Әле җитмәсә “Минем принцессам” дип тә язган. Ләйлә исә үзе Ранил белән бары иҗади мөнәсәбәтләр генә бәйли, ди... Сүз уңаеннан, Ләйлә Дәүләтова декретта булу сәбәпле, “Адәм белән Һава” тапшыруы инде бер еллап күрсәтелми. Алып баручы тамашачыларын озакламый сөендерергә теләвен дә әйтте. Җитмәсә, бәлки тормыш иптәше белән икәү бергә алып барырлар.   – Гөлмәрьям – озак көтеп алынган балабыз, – ди бәхетле ана. – Тамашачыларга да концертымда яраткан кызымны да күрсәтергә телим. Концерт дигәннән, анда минем сүзләргә иҗат ителгән җырлар булачак. Быел радиога концертларым турындагы рекламаны да кызык форматта бирергә булдым. Башка артистларның җыр белән эшләнсә, минекендә бары шигырь юллары гына. Шуны ишеткәч, көненә 10 кеше генә шалтыратып, бу шигырь кая бар, дип сорый. Җавап бирәм: бу шигырь бары минем концертларда гына булачак. Яңа китабым дөньяга чыккач, анда күрә алачаклар.   Концертта бик күп яшь егет-кызлар катнашачак. Раяз Фасихов бөтенләй өр-яңа образда чыгачак. Альбина Апанаева белән Дилә Нигъмәтуллинадан кечкенә генә спектакль күрә алачаксыз. Үзенчәлекле тавышлы җырчы Лилия Мингулова да чыгыш ясаячак. Шулай ук “Казан егетләре” төркеме дә булачак. Тулаем алганда, концерт яшьләрчә булыр дип көтелә. Мин дә бөтенләй яңа образда чыгачакмын. Шаккатачаксыз! (Елмая).   – Алып баручы итеп кемне сайладыгыз икән?   – Данир Сабировны! Бик талантлы, профессионал алып баручы. Аңардан да яңа пародияләр булачак.   – Концертның режиссёрын да әйтеп узсагыз иде.   – Ул – Ранил Нуриев...   – Сезне күп нәрсә бәйли... Шулай да, сезнең арада нинди мөнәсәбәтләр?   – Ранил белән без күптән эшлибез. Кешеләр безнең арада әллә нәрсәләр бар дип сөйли. Безнең арада бөтен нәрсәләр дә бар (көлә)! Беренчедән, без – иҗади дуслар. 10 ел элек танышкан идек. Безнең дөньяга карашлар туры килә. Без аның белән рәхәтләнеп талашабыз (көлә.) Әмма ничектер күнегеп киттек бугай. Хәзерге талашулар бик кызык, бик тәмле. Дөресрәге, бәхәсләшүләр. Яшь аермасы бераз бар. Тик кешедә яшь аермасы булмый. Бары акыл аермасы була. Ул миннән күп нәрсәләрдән акыллырак. Бигрәк тә иҗат ягыннан киңәшләр биргәндә.     – Элегрәк сез Салават Фәтхетдиновка шигырьләр иҗат итә идегез. Ә хәзер Ранил Нуриевка...   – Әйе, берничә ел элек мин Салават Фәтхетдиновка яза идем. Хәзер Ранил Нуриевка. Беренчедән, мин иң яхшы кеше белән эшләргә күнеккән. Димәк, мин Ранилне иң яхшы җырчы дип исәплим. Ул бик талантлы, яшь, чибәр. Аның дәрәҗәсе Европа йолдызларына тиң. Ул татар сәхнәсендә генә түгел, Мәскәү сәхнәсенә чыгып, зур йолдыз була алыр иде. Аның моңа мөмкинлекләре бар.   – Ләйлә, кызыгыз Гөлмәрьямнең әтисе турында сөйләүдән баш тартасыз... Шулай да кызыгыз турында сөйләп китсәгез иде.   – Шәхси тормышка кагылышлы темаларга мин бары сәхнәдә генә сөйләшергә булдым. Чөнки болар барысы да кызымның әтисенең теләге буенча эшләнә (елмая). Ләкин шуны әйтә алам: мин бәбиебезнең әтисенә бик рәхмәтле... Шундый бала бүләк иткәне өчен... Гөлмәрьям бик акыллы, матур, җитди, усал, ләкин шул ук вакытта шаян да. Аны фотога төшерә башласаң, елмайтып кына булмый (көлә). Мин үземне карьеристка дип уйлый идем. Чынлыкта алай түгел икән. «Никләр тотындым бу концертка?» – дип тә уйлыйм инде. Чөнки балага вакытым азрак кала. Бәлки бу минем соңгы сольный концертларым булыр... Кызыбыз минем бар тормышымны үзгәртте... Без аны бик озак көтеп алдык. Балага узуымны белгәч, хәтта “Адәм белән Һава” тапшыруын туктатып торырга булдым. Дөресрәге, эшемнән китеп, декретка чыктым. Бала хакына гастрольләрне дә туктаткан идем. Сакланырга дип тизрәк хастаханәгә кереп яттым. Ике айлап шифаханәдә дә ятарга туры килде. Чиста һавада, әйбәт шартларда тууын теләдем.   – Декретта булсагыз да, берсендә мин сезне туй алып барганыгызны күрдем...   – Мин инде берничә елдан бирле төрле кичәләр, туйлар алып барам. Бу эшемне шулай ук яратып башкарам. Анысыннан баш тарта алмадым инде. Гомумән, төрле кичәләр, юбилейлар алып барырга яратам. Кешегә бәйрәм ясау – үзе бер кызык бит ул.   – Үзегезнең туегыз кайчанрак булган иде соң?..   – Елын әйтеп тормыйм... Гыйнвар аенда никахыбыз булган иде. Туй алдыннан Казаннан Чаллыга концертка барганда мин көчле юл һәлакәтенә эләктем. “КамАЗ” белән бәрелештем. Әлбәттә, рульдә үзем булмаган булсам, юл һәлакәтенә дә тарымаган булыр идем бәлки. Машинада үзем генә идем. Менә шул сәбәпле, шактый гына вакыт хастаханәдә ятып, туебыз булмыйча калды. Вакыты җиткәч, анысы да булыр. Аңа да бик җитди әзерләнергә кирәк бит. Әлегә концертлар турында гына уйлыйм һәм барыгызны шунда көтеп калам...   Эльза ГАЗИЗОВА | 10.10.2014 (полный текст новости)

  • 2014-10-10 04:46 Җомга көнне дә ял итәр идегезме? (Сораштыру)
    10.10.2014 Җәмгыять Россиядә дүрт көнлек эш атнасы кертеләчәк. Бу атнада мәгълүмат чараларында шундый эчтәлектәге хәбәр таралды. Берәүләр әлеге яңалыкны шатланып кабул итсә, икенче берәүләр исә атнага өч көнлек ялны күпсенде. Headhunter үзәге инде бу уңайдан халык арасында сораштыру уздырырга да өлгергән. Аның нәтиҗәләреннән күренгәнчә, россиялеләрнең 60 процентка якыны БМОның хезмәт шартларын саклау һәм көйләү белән шөгыльләнүче махсус бүлеге тарафыннан кертелгән бу тәкъдимне шатланып кабул иткән. Эш бирүчеләр арасында исә өч көнлек ялны хуплаучылар саны 20 процентка да тулмый. Россия Хөкүмәте исә бу тәкъдимне хыял дәрәҗәсендә генә калдырып, кире какты. Шулай да, бу тәкъдим тормышка ашкан булса, сез җомга көнне дә ял итәр идегезме?  Резеда Сәлахова, Кә­рим Тинчурин исемен­дәге Татар дәүләт драма һәм комедия театры артисты:   – Бу яңалыкны ишеттем, әлбәттә. Табибларның: “Әле­­ге график буенча эшли башласа, халык күпкә сәламәт, озын гомерле булачак”, – дигән сүзләре дә колагыма керде. Ләкин бу график безгә – артистларга кагылмый. Нинди генә законнар чыкса да, без аена – утыз бер, атнасына җиде көн, тәүлегенә егерме дүрт сәгать эшлибез. Атнасына өч көнлек ял бирелә башласа, гадәти график буенча эшләү­челәрнең гомере озы­найганга бик куаныр идем.   Данил Сәфәров, жур­­­налист, эшмәкәр:   – Бу сорауга мин төгәл җавап бирә алмыйм. Әмма шунысын төгәл беләм: эшнең нәтиҗәсе эштә күп­ме вакыт үткә­рүеңә берничек тә бәйле түгел. Күп кенә дәүләт оешмаларында эш көне озаклап чәй эчүдән башлана, аннары сериал һәм “Пусть говорят” геройларына күчә­ләр, баксаң, инде төшке аш та җиткән икән. Ә кичке биш­тә “проходной” халык бе­лән тыгыла. 16:59да аяклар инде марафончы пози­ция­сен­дә тора. Бу очракта дүрт көн эш­лисеңме, бишме – мөһим түгел. Әлбәттә, эш­нең дә төрлесе бар. Кеше­ләр дә төрле. Бе­рәүләр ялларын түзем­сезлек бе­лән көтеп ала, чөнки суыткычта аларны “стресстан арындыргыч” көтеп тора. Икенчеләр исә ялларда да акча эшләү җаен эзлиләр (һөнәрчелек, тамадалык, мал сую, плитә ябыштыру, машина белән “бомбить итү” һ.б.). Кем­гә ничектер, әмма ми­ңа бу яңа тәртип керсә, берничек тә йогынты ясамаячак. Чөн­ки минем эш ат­нам 7 көннең 24 сәга­теннән тора. Ял исә шу­ның теләсә кайсы вакытында булырга мөмкин.    Чулпан Гарипова, “Яңа гасыр” каналының “Хәбәрләр” тапшыруы журналисты:    – Бу тәкъдимгә тискәре карыйм. Россия халкы болай да күп ял итә. Бәй­рәмнәр саны буенча без – иң бәйрәмле ил. Эчеп өйдә ятканчы, халык эшләп йөр­сен. Эшләмәгәне болай да ял итәргә җай таба аның. Эшләгәненә кайчак тиешле ял көне дә тәтеми. Шуңа күрә атнасына ике көнлек ял бик җиткән! Аның урынына әнә отпуск ялы озынлыгын арттырсыннар. Укытучы белән табибтан баш­каларның кай җире ким?    Диләрә Ила­летд­и­но­ва, җырчы:   – Гаиләле кешеләр өчен бу яңалык бик уңайлы булыр иде. Әй­тик, гаилә белән каядыр барырга җыенсаң, анда рәхәтләнеп өч көн торып кайтырга мөмкин булачак. Икенче яктан караганда, ялларның күп булуы хез­мәт хакын киметеп, эш сәгатьләрен арттырачак. Халык хәзер болай да кө­ненә сигез сәгать эшләп, өенә арып кайта. Кай­чакларда атнасына биш көн эшләп, шимбә-як­шәмбе ял итүчеләргә кызыгып та куям. Артист халкы һәрчак кеше ял иткән вакытта эшли бит. Бер шәһәрдән икенчесенә йө­реп, бөтен гомеребез юлда үтә. Сабантуй, Яңа ел кебек бәйрәмнәр дә эш белән уза. Ләкин үз эшемне яратуым бу минуслардан өстенрәк.   Гөлия Галләмет­ди­нова, тарих укытучысы (Лаеш районы):   – Атнаның дүрт кө­нен­дә генә эшләп нинди эш барыр икән?! Бездә бәй­рәмнәр болай да күп. Бәй­рәм ял көненә туры килсә, башка көнгә күче­релә. Болай булгач, бө­тенләй эш­ләмик соң! Эшли алганда эшләп калырга ки­рәк. Яраткан эше­ңә барып кайтудан рәхәтрәк нәрсә юктыр ул.  147 | 10.10.2014 (полный текст новости)

  • 2014-10-10 04:46 Татарча КВНнан ФОТОрепортаж һәм уен нәтиҗәләре
    10.10.2014 Җәмгыять Кичә кич Казанда КВНның «Татар лигасы» фестивале узды. Анда Татарстаннан 11 команда катнашты. Жюрида Илназ Сафиуллин, Тәбрис Яруллин, Илдар Фәттахов, Рамиль Агдеев, Шакур, Алмаз Миргаязов һәм Фәридә Таштабанова иде. Фестивальне Роберт Исламов алып барды.            Уен нәтиҗәләре: 1 урын - "Биш бармак" (Мамадыш) 2 урын - "Афәрин" (Аграр университет) 3 урын - "32 август" (КФУ)  1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 --- --- | 10.10.2014 (полный текст новости)

  • 2014-10-10 04:46 Эбола вирусын Татарстанга Африкадан килгән 10 студенттан йоктыру куркынычы бар
    10.10.2014 Медицина Хәзерге вакытта Татарстанда Көнбатыш Африкадан килгән 10 студент, Эбола вирусын кертү куркынычына бәйле рәвештә, табиблар күзәтүендә. Бу хакта "Татар-информ" агентлыгына ТР буенча Кулланучылар хокукларын яклау һәм кеше иминлеге өлкәсендә күзәтчелек федераль хезмәте идарәсенең территорияләрне санитар саклау бүлеге башлыгы Луиза Борисова хәбәр иткән. "Соңгы мәгълүматлар буенча, Африка илләреннән килгән 10 студент  -  бишесе Нигерия, бишесе Демократик Конго Республикасыннан - күзәтү астында. Алар карантинда түгел, бары күзәтү астында гына. Димәк, вирусның 21 көн тәшкил иткән  инкубация чорында алар көн саен табибларга күренеп торачак", - диде Луиза Борисова. Аның сүзләренчә, бу чаралар кисәтү рәвешендә. Хәзерге вакытта Татарстан югары уку йортларында Африка илләреннән 220ләп студент белем ала. Африка студентлары укыган барлык вузларга хатлар җибәрелгән. Алар медицина күзәтүе максатларында йогышлы авырулар хастаханәсенә исәпкә бастыру өчен, студентларның Африка илләреннән килгәнен хәбәр итәргә тиеш.  "Бүгенге көндә күзәтү астындагы барлык студентлар да сау-сәламәт. Алар дәресләргә йөри, өйләрендә яши, көн саен тикшеренә", -  дип аңлатып узды Луиза Борисова. Әйтергә кирәк, РФ Сәламәтлек саклау министрлыгы фикеренчә, Россиягә куркыныч Эбола бизгәге керергә мөмкин, әмма күпләп авыру очраклары булмаячак. "Аеруча куркынычларын да кертеп, йогышлы авыруларга каршы көрәшнең зур тәҗрибәсенә нигезләнгән санитар-эпидемиология хезмәтенең нәтиҗәле эше, аның таралу ихтималын төшереп калдырырга мөмкинлек бирәчәк", - дип белдергән "Интерфакс"ка РФ Сәламәтлек саклау министрлыгы матбугат сәркәтибе Олег Салагай. | 10.10.2014 (полный текст новости)

  • 2014-10-10 04:46 Гөнаһымны юа алмам микән?
    10.10.2014 Язмыш Балачагым авыр булды. Мине табуга, әнием аяксыз калган. Ул вакытта өйдә каенанасы-каенатасы да булган. Авыру килен, аяксыз хатын ни әби-бабайга, ни әтигә кирәк булмаган. Мәктәпкә барган елымда әни бик сызланды. Янына килеп караучы да юк иде. Мин аның янына кереп хәлләрен белгәнне, ашарына биргәнемне хәтерлим. Әни бик елый иде. Бервакыт янына ятып йоклап киткәнмен. Төнлә уянып китсәм, әни нидер укый. Баксаң, ул Ходайдан, тизрәк мине ал, дип сорый икән. Күзләремә яшь килде. “Әни, мин синсез нишләрмен соң?” – дип елаганымны хәтер­лим. “И балам, сине ташламаслар. Әбиең-бабаң бар бит, әтиең дә сине ярата”,– диде ул. Әтинең әнигә карата сүрел­гәнен, аны сүз белән кыерсытканын еш ишетә башладым. Ә беркөнне әбием урамнан кайтты да, мине янына чакыртып: “Сиңа матур әни таптым әле. Әтиеңә әйтик тә, төшеп алсын”,– диде. Мин нишләргә дә белмәдем. Бала гына идем ул чакта. Әмма әни өстенә хатын кайтасын аңлап алдым. Ул көн килеп җитте. Бусагадан Нәсимә исемле хатын килеп керде. Әнием бүлмәсенә кереп, барысын да сөйләп бирдем. Ә ул сабыр гына: “Син әзрәк үскәч, башка йортка күчәрбез әле. Хәзер беркая да китеп булмый. Сабыр итәргә кирәк”,– дип җавап бирде. Әтинең бәхетле көннәре башланды. Ул балкып кына йөри. Өйдә авыру хатыны барлыгын белеп, безнең өйгә килеп кергән Нәсимә апага карата нәфрәтем көчле иде. “Хәзер минем әни кая барсын?”– дип сорадым. Ә ул исә: “Кызым, мин бу йортка әниеңне кызганып килдем. Бөтен авыл шаулый бит. Әниең сине тапкан вакытта мин дә хастаханәдә идем. Шул вакытта ул мине үлемнән коткарып калды. Мин аңа гомерем белән бурычлы”, – дип җавап кайтарды. Шул көннән әнигә, чыннан да, бәхет елмайды. Бер ел дигәндә башта әби, аннары бабай үлеп китте. Без дүр­тәү яши башладык. Тик әти­нең Нәсимә апага ачуы чыга иде. “Нәрсәгә дип чирле хатынны карыйсың? Аягына басса, рәхмәт әйтер дисеңме?”– дип гел кагып торды. Авыл халкы да безнең гаилә турында гел гайбәт сөйләде. Тизрәк каядыр читкә чыгып китәсем килә иде. Бервакыт әти кайтып керде дә киемнәрен җыя башлады. “Син кая китәсең?”– дигәнгә: “Гомерем буе авыру хатын тәрбияләгән кеше белән яши алмыйм. Чыгып китәм”,– дип җавап бирде. Һәм өйдәге бар әйберне алып чыгып китте. Хәтта чәй эчәргә самавыр да калмады. Без аптырадык. Ярый әле Нәсимә апа безне ташламады. Тиздән мин мәктәпне тәмамладым. Баштарак авылда каласы идем. Тик Нәсимә апа: “Шәһәргә барып урнаш. Мин әниеңне үзем карыйм”,– диде. Тик шәһәр тормышы миңа бәхетсезлек китерде. Бер әбигә фатирга кердем. Анда әбинең оныгы да яши иде. Бервакыт әби туганнарына кунакка киткәч, Раил мине көчләде. Бу хәлләрдән соң бик озак еладым. Күп тә үтмәде, авырлы икәнемне белдем. Иң якын дус кызыма бу хакта әйттем. Ә ул: “Балаң туганчы, бездә яшәп тор. Аннары бала тудыру йортында калдырырсың”, – дип ки­ңәш бирде. Һәм мин аны-моны уйламыйча баламны таптым да аннан баш тарттым. Шуннан соң бер айлап вакыт узгач, авылга кайттым. Әни әкренләп аягын өстерәп булса да йөри башлаган. Әти, башка хатынга ияреп, Казанга киткән. Нәсимә апа әнигә иптәш булып яшәп ята. Ә мин үзем белән булган хәлләрне сиздермәдем. Әнием генә: “Бер­көнне төшемә бер кыз бала керде. Әбием, мине килеп ал, дип әйтә”,– дип төшен сөйләде. Мин шулвакыт аңымны җуеп егылганмын. Хастаханәдә уянып киттем. Баксаң, гемоглобин кимегән, кан басымым төшеп беткән икән. Сәламәтлек какшап китте. Табиб­лар: “Өзлеккәнсең. Әле ярый аягыңа баса ал­ган­сың”,– диделәр. Шулвакыт әнием искә төште. Ул бит аяксызланса да, мине ташламаган иде. Әзрәк хәл кергәч, шәһәргә юл тотым. Үзем бала тудырган йортның ишеген яңадан ачып кердем. Баламны эзләтеп карыйм, төгәл генә берни дә әйтүче юк. Табиб кына: “Башта ни уйладың соң? Кызыңны күптән килеп алып киттеләр. Сау-сәламәт, тупырдап торган балалар озак тормый монда”,– дип җавап бирде. Мин тормышта бик хаталанганымны аңладым. Берничә елдан мине димләп кияүгә бирделәр. Иремнең бик тә бала сөясе килә. Ә мин исә һич кенә балага уза алмыйм. Аптырагач, ирем: “Кәүсәрия, әллә балалар йортыннан бер ятимне әти-әниле итикме?”– дип әйтеп куйды. Мин елап җибәрдем. Шулай итеп, без балалы булдык. Кызыбыз бик тиз үсте. Балага өч яшь вакытта әнием үлеп китте. Шуннан соң Нәсимә апа авырып урынга егылды. Ирем бик тә изге күңелле булып чыкты. “Кәүсәрия, Нәсимә апаны карау – синең бурычың. Ике бүлмәле дип торма, фатирга сыярбыз әле. Алып кил”,– диде. Нәсимә апа бездә яши башлады. Тик сәламәтлеге генә бетеп килә иде инде. Ике ел авырып ятканнан соң, аны да югалттым. Озак та үтмәде, әтинең туганнары шалтыртып, авылга кайтуымны үтенде. “Әтиең сине генә көтә. Бәхиллек алырга тели”, – диделәр. Баштарак кайтмам дисәм дә, Хафиз бу уемнан кире күндерде. “Ул бит – синең атаң. Бәхиллек алып кала алсам иде дип телә”,– диде. Мин, очып диярлек, авылга юл тоттым. Әтием мине генә көткән: “Балам, үпкәләмә. Ирләр шундый инде алар.Үзем турында гына уйлап дөрес эшләмәдем”,– диде дә күзләрен мәңгелеккә йомды.Әтине озаткач, китәр юлга кузгалдым. Авыл башында автобус көткәндә, яныма бер машина килеп туктады. “Апа, сезгә кая барасы? Мин Казанга ук барам. Утырыгыз”,– диде. Кыз бала йөрткән машинага утырганым булмаса да, теләр-теләмәс кенә менеп кунакладым. Сөйләшеп киттек. Гөлия бу авылга кунакка кайтып йөри икән. “Әтием бу авылныкы минем. Әнием – Казан кызы. Дәү әни чирләп тора. Атна саен чиратлашып кайтып киләбез. Буш вакытларымда мин атна уртасында да кайтам. Казанга алып китик дигән идек, ризалашмый. Нигезне ташламыйм”,– ди. Гөлиягә 20 яшьләр тирәсе бардыр. “Машинаны әтиең бүләк иттеме?”– дип сорап куйдым. “Юк, үзем акча эшләп алдым. Әти белән әни үземнеке түгел­ләр. Шуңа күрә алардан әйбер сорау әллә ничек. Алар мине кызлыкка алганда, бары тик өч кенә айлык булганмын. Үземне бер дә какмадылар, сукмадылар. Әле аларның чит икәнлекләрен мәктәпне тә­мамлагач кына белдем. Әнием, янына утыртып, сөйләп бирде. “Сине бер яшь кыз бала ташлап калдырган иде. Син аңа үп­кә­ләмә. Тапкан бит әле ул сине. Берәү булса, авырын өздерер иде. Ул сиңа гомер биргән”,– диде. Әниемнең шулай сөйләве аңа булган яратуымны арттырды гына. Тапкан анамны эзләмәскә булдым. Үзе эзләсен. Нинди зур бәхетен югалтканын аңла­мый­дыр ул”,– диде Гөлия. “Исемен белмисеңме соң син ул хатынның?”– дип сорап куйдым. “Ник белмәскә, Кәүсәрия исемле”,– диде. Шул көннән бирле газапландым. Нигә бер сүз дә әйтмәдем икән дим. Йөрәгем сизде: бу кыз – минем балам иде бит. Әтинең кырыгын укытырга кайткач, Гөлия хакында белешә башладым. Телефон номерын алып, шалтыратырга булдым. “Апа, ничә еллар сине көтә идем бит мин”,– дип очрашуга чакырды. Билгеләнгән урында кулына кызыл розалар тоткан Гөлия күренде. “Әни дия алмам, ә менә мине тапканың өчен гомерем буе ташламам”,– диде. Гөлиягә тәрбия биргән әти-әнисенә сокландым. Мин үс­тергән Венера да шундый булса, бәлки, мин бераз гына гөна­һымны юа алыр идем.   Кәүсәрия САФИНА 147 | 10.10.2014 (полный текст новости)

  • 2014-10-10 12:52 Римзил Вәли: Хәтер көнен кемнәр хәтерли?
    09.10.2014 Милләт 1552 елның 2 октябре – Казанның Мәскәү патшасы Иван IV гаскәрләре тарафыннан яулап алынган көн. Ел саен татар милләтчеләренең борчылып, дулкынланып көтеп ала торган көне бу. 1 Май, 8 Март, Сабан туе кебек халык бәйрәме дә түгел. Гаилә, авыл яки шәһәр үткәрә торган йолага да охшамаган. Хәтер көне – гомуммилли сәхифә, ул үзен татар дип аңлаучыларның һәммәсенә дә кагыла. Бер төбәккә, республикага, бер илгә генә сыеп бетми торган вакыйга. Кайда татар яши – шунда тарихи хәтер ярасы яши. Күпме соң ул, татарлыгын саклаган, үзаңы җитлеккән кардәшләр? Хикмәтле сорау бу. Аңа җавап бирү читен. Хәтер көнендә матәм җыенына килүчеләрнең саны хәзер бер меңгә дә җитми. Республиканың мөстәкыйльлеген даулап күтәрелгән елларда дистә меңләп җыелган чаклар да булды. Кайбер төбәкләрдә, авыл-шәһәрләрдә Казан һәм татар тарихының бу сәхифәсен искә алып китү табигый күренеш. Соңгы елларга кадәр матәм җыенына тарихчы-галимнәр, милли фикерле язучылар, кайбер депутатлар килә иде. Арабыздан киткән Туфан Миннуллин, күренекле шагыйрьләр Равил Фәйзуллин, Разил Вәлиев, Роберт Миңнуллин, шулай ук Адлер Тимергалин, Әбрар Кәримуллин, Лирон Хәмидуллин, Зәки Зәйнуллин кебек галим-язучылар, Әзһәр Шакиров, Равил Шәрәфиев кебек артистлар  һәм башка бик күпләр мәйданга килгән 500-600 кеше арасында була иде. Шәхесләр күп булса да, җыелган  халык  азрак була. Җыен-митинглар үткәрмичә, бу канлы көнне сызланып искә алу да милли үзаңның бер чагылышы. Өстән күрсәтеп  үткәрелә торган фәнни-мәдәни очрашулар турында сүз бармый монда. Мәҗбүрият белән милләтне туплый алмыйсың. Мондый чараны тыеп та, рөхсәт итеп тә булмый.   Элекке елларда Хәтер көнендә үтә торган матәм җыены Ирек мәйданында, Зур концертлар залының баскычында яки  опера һәм балет театрының каршында  башлана иде. Аннары берничә йөз (узган гасырның 90нчы елларында берничә мең) кеше яшел байраклар, тарихка бәйле шигарьләр күтәреп урам буйлап Казан кирмәненә китә иде. Анда һәлак булган Казанны саклаучылар рухына дога кылына. Соңыннан кайберәүләр татар зиратына барып, билгеле милләттәшләребезне дә искә ала.   Быел бу көннең кайчан, ничек билгеләп үтеләчәген белмим.  Мондый чараны оештыру, милли байраклар, тарихи персонажлар (Сөембикә, Кол Шәриф, Үтәмеш Гәрәй) сурәтендә чыккан артистларны киендерү, урам йөрешендә театраль композицияне алып баручы йөк машинасын оештыру мәшәкатьләре милли җанлы милләттәшләребезнең тырышлыгыннан тора. Башка төбәк-калалардан килүчеләрне каршылау, Хәтер көне җыенын үткәрергә рөхсәт алу, аның барышын, чыгыш ясаучыларны билгеләү гади эш түгел.   Шомлы көн кәефе   Шунысын да әйтик: Казандагы Хәтер көненә әзерлек һәрвакыт шактый кытыршы барса да, тәртип саклаучылар тиешле урынга алдан ук килеп, үз вазифаларына керешә. Ул-бу булмасын, сугыш-талаш чыкмасын дип борчылулар очраклы түгелдер. Хәлбуки, бервакытта да, 562 ел элек коелган кан өчен үч алу гамәлләре күзәтелмәсә дә. Чыннан да, 1552 елда Казанны  алганнан соң  мәетләр тау булып өелгән, һәр тарафка  кан исе таралган. Шул көннән соң күрелгән газаплар, милли басым да күпләргә билгеле. Шунлыктан ниндидер кызгану-рәнҗү хисләре дә уянган бу көнне шәһәр уртасында тәртип саклау чаралары күрелә икән, монысы да табигый күренә.   Дөрес, халкыбызның үз тарихына акыл белән каравы, мәдәнилеге, сабырлыгы мондый хәлләрдән яңа бәла-казалар чыгарырга юл куймый. Тарих никадәр катлаулы, авыр булса да, ничек кенә хакыйкатьне тергезсәк тә, дуамалланып тавыш чыгара торган халык түгел без.   Шәхсән үзем бу көнне каршылыклы хисләр кичерәм. Берәүләр өчен дәүләтне югалту, шәһәр егылу көне (моның сәбәпләре аерым тема), ягъни җиңелү датасы булса, икенчеләр өчен җиңү көне икәнлеген тану бер рәхәтлек китерми. Башка дин, милләт даирәләрендә андый карашлар да бар, дини йолалар да күренгәли башлады.   Без җиңелдекме?   Бу хакта мин ел саен үз фикеремне әйтә киләм. Татарларның җиңелүен таный алмыйм мин. Әгәр без җиңелсәк, татар милләте булмас иде. Ә без исән! Мәдәниятебез, әдәбиятыбыз бар, фәнни оешмалар, мәгариф системасы, матбугат, радио-телевидение бар. Алтын Урда җирләренең варисы булган Россиядә аерым роль уйнаучы Татарстан Республикасы бар. Аның Президенты, хөкүмәте,  парламенты, гомумтатар оешмаларыбыз бар. Соңгы 25 елда терелеп килүче милли-мәдәни инфраструктураның, мәдәният һәм мәгарифнең сыйфаты, нигездә, үзебездән тора. Кемгә үпкәләсәң дә, көзгегә карагач төп каһарманнарны күреп була. Димәк, без җиңелмәгән, киресенчә, авырлыклар аша булса да җиңгәнбез икән бит?!   Казанның алыну көнендә милләтебезнең йөрәк ярасы уяна. Һәлак булган бабаларыбызны искә алу, алар рухына дога кылу көне ул. Тарихтан сабак алу көне. Дәүләтчелек тарихын тирәнрәк өйрәнү, халкыбызның  мәдәни һәм хокукый тәҗрибәсен кайтару форсаты...   Ләкин минем сызлану-хәвефләнүем тарихта калган фаҗига өчен генә түгел. Эч пошуның төп сәбәбе – милли җәмәгатьчелекнең депрессиягә бирелүе. Гомумән, без дәүләтсез халык, безне җиңгәннәр, рәнҗеткәннәр дип лаф оруны яратмыйм. Күңел төшенкелеген  арттыру өчен махсус җыелып тору, милли пессимизмга, меланхолиягә бирелгән әсәрләр тудыру акыллы гамәл түгел. Булган мөмкинлекләрдән файдалану үзе дә рухны күтәрә, көчне арттыра түгелме? Аннан килеп, җиңелгән, рәнҗетелгән  кешегә (халыкка да!) кем сәлам бирсен дә, кем ярдәм итсен? Җиңүләрнең генә кардәшләре күп була, җиңелү һәрчак ятим, дигән борынгылар.   Эч пошыра торган сәбәпләр күбрәк үзебезгә бәйле. Әйтик, Хәтер көненең төгәл вакытын билгеләү четерекле булып чыкты. Шуның аркасында тарихи аңлы милләттәшләр туплана, очраша алмый. Хәтер көнен 15 октябрь диләр. Бу датаның каян алынганлыгын аңламыйм. Мөгаен, XVI гасырдагы 2 октябрьгә 13 көн өстәп хасил ителгән 15 октябрь турында сүз барадыр. Ләкин астрономнар, математиклар әйтә килә: иске календарьга 13 көн өстәү бары тик XIX гасырга карата кулланылырга тиеш. Фән буенча, XVI гасырдагы датага 10 көн генә өстәлүе шарт. Шулай булгач, Казанның алыну көне хәзерге календарь буенча 12 октябрьгә туры килә. Математик Раил Имамов һәр елны бу турыда аңлата һәм Казанны яклаучыларны искә алып дога кылу өчен дуслары белән Сөембикә манарасы янына 12 октябрьдә көндезге сәгать 12дә килә. Минем дә шул вакытта бу тарихи урынга барып, борынгы хәлләрне искә алганым бар. Төгәл дата, хәтта шәһәр алынуның сәгате-минуты да минем өчен мөһим. Ул тарихны яхшырак күзалларга ярдәм итә, дулкынландыра.   Еш кына Казанны саклаучыларга һәйкәл кую темасы депрессив факторга әверелә. Кирмәннең җимерелгән урынына таш та куелган иде берзаман. Бәлки бу мәсьәлә ничектер хәл ителер. Миңа тарихи урынны белү җитә. Казанны саклаучыларның юлбашчысы булган  Кол Шәриф исеме белән төзелгән мәчет, аның янындагы мәйдан – ата-бабалар рухына дога кыла торган урын, минемчә. Һәм бу урыннар миндә депрессив хисләр уятмый. Киресенчә.     Эч пошыручы башка сәбәп – Хәтер көнен сәясиләштерү. Тарихны кайтарып булмый, гасырлар үткәч рәнҗү конструктив түгел. Тарихка  фәнни һәм мәдәни караш  кайчандыр җиңелгән өчен реванш таләп итү түгел. Үткәннәр турында хак мәгълүмат, бүгенге шартлар, кануннар буенча аек һәм нәтиҗәле гамәлләр кирәк. Шуны аңлатсак, безнең милли гамәлләргә бермә-бер күбрәк фикердәшләр тартылыр иде. Хәтта үзебезнең милләттән булмаганнар да.   Әйе, данлы дәүләтләребез булган, ләкин бабаларыбыз аларны югалткан, туплана алмаган, үзара бүленешеп, талашып җиңелүгә дучар булган. Тарихта гомумән мәңгелек империяләр, дәүләтләр юк. Кемгә үпкәләргә? Урта гасырдагы “разборкалар”, кан кою, сатылу һәм сатып алу хәзерге  сәяси мантыйкка һәм нормаларга туры килми. Алардан сабак кына алырга мөмкин.  Явыз Иван гаскәрендә, хакимият даирәсендә татарлар хәтсез булган дигән гыйбарәгә үпкәлисе юк. Касыйм ханлыгы, рус кенәзлекләрендәге нәселдәшләр турында әйтеп тормыйм. Казан һәм Биләр-Болгар халкының да этник һәм милли составы чуар булган.   Бүгенге татарыбыз да милләт һәм нәсел ягыннан бер төрле генә түгел.  Катнаш гаиләләрнең өлеше гомуми санның яртысына якынлаша. Табигый ассимиляция нәтиҗәсендә (моның өчен шартлар тудырылганын танысак та) Россия татарлары рус халкының санын арттыруга 4-5 гасыр дәвамында зур өлеш керткән, бу турыда Мәскәү галимнәренең дә әйткәне бар. Менә шундый катлаулы тамырлы кардәшләребез, үзебезнең оныкларыбыз шикләнми һәм өрекми торган итеп оештырасы иде тарихка бәйле чараларны. Ни генә булса да, мин урта гасыр тәртипләре кайтуын, үткәннән сөңге-уклар очып килүен теләмәс идем. Башкалар да шулай фикерли дип чамалыйм.   Безгә ялгышырга ярамый!   Милли тарихны тергезү өчен соңгы елларда күп эшләр башкарыла. Татарстан Фәннәр академиясенең Тарих институты бастырып чыгарган хезмәтләрне, гомумән, мәктәп-университет өчен язылган дәреслекләрне яшьләребез ел әйләнәсендә укырга тиештер. Чыганаклар интернетта да күп. Милләтеңне яратасың, тарих белән кызыксынасың икән – рәхим ит! Газета-журналлар, китаплар, радио-телевидение тапшырулары кем өчен чыгарыла? Шуларга ябышып яту, милли һәм тарихи үзаңны ныгыту, яшьләргә аны тапшыру  борынгы Болгар, Казан дәүләтләрен зурлау булыр иде.   Тарихчылар, фәнни хезмәтләр язучылар арасында башка милләт вәкилләре дә аз түгел. Лев Гумилев, Михаил Худяков кына ни тора! Язучы, тарих фәннәре кандидаты Фәүзия Бәйрәмова быел Худяковның юбилее уңаеннан сөйләшү оештырган дип ишеттем. Бу – мәгънәле, дөрес  гамәл. Фәүзия ханымның Россия төбәкләре буйлап сәфәр кылуы, милләттәшләр яшәгән төбәкләр турында әсәрләр язуы да зур эш. Мондый шәхесләрнең сәясәткә катнашуы гына ни үзенә, ни милләткә файда китерми. Шәхсән мин бүген сәяси акцияләрдә катнашырга теләмим. Канунга сыйган, тыелмаган күпме эшләр башкарылмый ята, тотын гына! Сәяси технологлар, мәгълүмат сугышы чорында яшибез, анда үз башыңа ук яудыру куркынычы бар.   Кырым татарлары да ялгышты, минемчә. Аларның юлбашчылары Россия-Украина каршылыгы уртасына кереп,  бер якны хөкем итеп, икенчесен яклап, үз халкын авыр хәлгә куйды. Алар бары тик Украина мәнфәгате турында чыгыш ясый. Кырымда бүген гамәлдә булган кануннарга каршы чыгу үзмаксат булып чыга! Болай нинди җиңүгә өмет итәсең? Хәзер Кырымда яшәүче 300 меңлек халык “диссидент” булып, сәяси коралга әверелергә мөмкин. Ә бит хокук яклауда, сәясәттә тәҗрибәле кырым татарлары үз җирләренә ябышып ятып, үз халкы һәм якташлары мәнфәгатен, демократия һәм гаделлекне яклаучы иҗтимагый хәрәкәт төзеп, РФ кануннары буенча эш алып барса, сайлауларда да, гамәли тормышта да нәтиҗәгә ирешер иде. Шул рәвешчә, Кырымдагы җирле хакимиятнең авторитаризмы көчәюенә кардәшләребез үзләре дә өлеш кертте дип фаразлыйм. Без андый хаталарны ясамаска кирәклеген күптән аңлаган идек. Онытмаска иде моны.   Тарих һаман сабак бирә   Хәтер көнендә башкармаган эшләрне дә искә төшерү дөрес булыр иде. Милли хәрәкәт, Татар иҗтимагый үзәге, Бөтендөнья татар конгрессы тарихы турында китаплар, конференцияләр, милли хәрәкәт музеен оештыру борынгы бабаларыбызның рухын олылау булыр иде. Булган музейларга балаларыбызны җитәкләп бару, узганнарны аңлату  зыян итмәс. Тарихи вакыйгалар, милләт каһарманнары турында саллы китаплар (Г.Тукай бүләгенә быел лаек булган Вахит Имамов әсәрләре кебек), спектакльләр, фильмнар сирәк күренә. Татарны пычратучы “Орда” фильмына рәнҗү, зарлану гына җитми шул.   Ярый әле алдан көтелмәгән казанышлар бар. Резеда Әхиярованың  Татарстанның халык шагыйре Ренат Харис либреттосы буенча иҗат ителгән һәм М.Җәлил исемендәге опера һәм балет театрында куелган “Алтын Урда” балеты, Ильмир Низамов иҗат иткән “Алтын Казан” тамашасы, икътисадчы Фатих Сибагатуллин китаплары һәм башка әсәрләр тарихи иманны яңарта. Мондый  әсәрләрдә тарих сабакларының никадәр тирән булуы ярылып ята.   Кызыклы, мавыктыргыч, файдалы сабакларны сәнгать дәрәҗәсенә күтәрүче шәхесләр үссен дисәк, без милләткә, тарихка, гомумән, гуманитар фәннәргә мөнәсәбәтне үзгәртергә тиештер. Дусларны арттыру, торган җиребезне матурлау, ныгыту мәсләге тарихи ихтыяҗга яраклы.   Һәр елны 12 октябрь алдыннан мин Гаяз Исхакыйның “Ислам мәмләкәтләрендә” дигән юлъязмаларын ачып укыйм  (аны чыгарган Вәлиулла Якупка һәм Хатип Миңнегуловка рәхмәт!). Классик язучы һәм җәмәгать эшлеклесе, Казанның авыр хәлдә калгач, Госманлы солтаны Сөләйман Канунига мөрәҗәгать итүен искә ала. Төркия падишаһы бу вакытта Кодесны (Иерусалимны) таш койма белән уратып алуга бөтен көчен салган. Крит утравын, Венаны яулау идеясе белән дә мавыккан ул. Кайда анда ниндидер Казанны, мөселманлыкны яклау кайгысы! Төрек солтаны ерактагы “кечкенә” Казанга ярдәм итеп мәшәкатьләнми. Меңнәрчә төрекне корбан итеп яуланган Крит утравының  соңыннан  яхшы зәйтүн  үстерә торган губернага әверелүе, Кодес диварларының  каргалар ял итәргә куна торган хәрабәгә әйләнүе турында Исхакый киная белән яза. Казанның егылуы, Әстерханның, Себернең алынуы Евразиядә ислам һәм православие диннәре таралышының географиясен үзгәрткән. Ләкин бу тарих! Ул булган һәм аны үзгәртә алмыйсың. Әмма аннан сабак алырга мөмкин. Һәм бүгенге шартларда яшәп, хәрәкәт итеп була.   Римзил ВӘЛИ | 09.10.2014 (полный текст новости)

1   (Всего 1)

RSSportal.RU - крупнейший каталог русскоязычных новостных лент в формате RSS по различным тематикам, от бизнеса и образования до медицины и литературы. Новости в лентах обновляются несколько раз в сутки.

Яндекс.RSS
Бизнес
Автомобили
Hi-Tech
Кино
Здоровье
Мода
Новости
Музыка
Путешествия
Игры
Семья
Спорт
Шоу-бизнес
Культура
Политика
Экономика
Недвижимость
Юмор
Главные новости
Кулинария
Наука
Другие ленты

Обратная связь