RSS Portal

Поиск на RSSportal: названию ленты текстам новостей   


Matbugat.ru RSS

RSS Matbugat.ru
  • 2014-07-29 10:21 Мәдәният министрлыгы: Луиза Батыр-Болгари белән хезмәттәшлеккә әзер
    29.07.2014 Җәмгыять Татарстан мәдәният министрлыгы Луиза Батыр-Болгари белән алга таба хезмәттәшлеккә әзер булуын белдерә. Композитор исә авторлык хокуклары бәхәсенә нокта куелмавын, гаделлек эзләп Русия Югары мәхкәмәсенә барып җитәчәген әйтә. "Әкият" курчак театры белән композитор Луиза Батыр-Болгари арасындагы бәхәскә әлегә нокта куелмаган. 21 июль көнне Татарстан Югары мәхкәмәсе Вахитов районы мәхкәмәсенең композиторга гонорар түләмәскә дигән карарын үз көчендә калдырды. Югары мәхкәмә алдыннан Азатлыкка әңгәмәдә Батыр-Болгари үзенең гонорар өчен генә түгел, ә татар сәнгатенең киләчәге өчен көрәшүен белдереп, "Әкият"не генә түгел, ә Татарстан мәдәният министрлыгын да гаепләгәч, радио аңлатмалар сорап, бу гаепләүләрне министрлыкка да җибәргән иде. 25 июль көнне министрлыкның матбугат үзәге җитәкчесе Рузилә Мөхәммәтовадан Азатлыкка җавап килде. Министрлык белдерүенчә, алар композитор белән хезмәттәшлеккә әзер һәм язган әсәрләрен халыкка җиткерүдә дә ярдәм итәчәк. "Авторлык хокуклары – бик актуаль тема. Ул кануннар үзгәреп тору белән бәйле рәвештә, чыннан да, шактый бәхәс тудыра. Шуңа да цивилизацияле мөнәсәбәтләр урнаштыруы да җиңелләрдән түгел. Министрлык авторлык хокукларын саклау мәсьәләсе белән җитди шөгыльләнә, укулар да оештырыла. Мөхтәрәм композиторыбыз белән министрлык һәм “Әкият” театры арасында туган аңлашылмаучылыкка мәхкәмә карары нокта куйды. Татарстан Югары мәхкәмәсе дә әлеге карар белән килеште. Тататарстан мәдәният министрлыгы Габдулла Тукай исемендәге дәүләт бүләге иясе, бик күп популяр җырлар авторы Луиза ханым белән киләчәктә дә хезмәттәшлек итәргә әзер. Министрлык аңа язган әсәрләрен халыкка җиткерүдә, һичшиксез, ярдәм итәчәк", дип белдерде Рузилә Мөхәммәтова. Луиза Батыр-Болгари: Бәхәскә нокта куелмады Азатлык 28 июль көнне Луиза Батыр-Болгари белән элемтәгә керде. Композитор Югары мәхкәмә карарыннан канәгать булмавын, эшне югарырак җибәрәчәген әйтә. "Минемчә, "Әкият" курчак театры һәм шулай ук хөкүмәт тарафыннан да Югары мәхкәмәгә басым булган. Мәскәүдәге мәхкәмә дә минем файдага карар чыгармасын өчен, анда да барып җитәчәкләр дип тә сөйлиләр. Әгәр минем файдага карар чыкса, башка авторлар да минем арттан гонорар дауларга мөмкин. Мин барыбер Мәскәүгә җитәчәкмен. "Татюринформ" юристлары хәзер минем белән килешү төзеде һәм эшне арбитраж мәхкәмәгә дә шикаять итәчәкләрен белдерде. Авторлык хокукларын яклап без хәзер ике юридик зат буларак мәхкәмәләшәчәкбез. Юристлар да Мәскәүгә үк барып җитәчәгебезне әйтә. Без хәзер юристлар белән Татарстан Югары мәхкәмәсенең язма карарын көтәбез. Ул җавап ун көн эчендә кулга тапшырырлырга тиеш", ди Батыр-Болгари. Композитор сүзләренчә, аны җомга, 25 июль көнне Татарстан мәдәният министры Айрат Сибагатуллин чакырткан. "Аңа кадәр мин Татарстан президенты идарәсенә шалтыратып, Рөстәм Миңнеханов белән очрашырга теләвемне һәм милли сәнгатьтән китәчәгем турында хат әзерләвемне дә әйткән идем. Бу сөйләшү вакытында авторлык хокукларының сакланмавын, мәхкәмәгә басым булуын да белдердем. Шуннан мине министр чакыртты. Без бик җылы сөйләштек. Миңа ул: "Алга таба да мәхкәмәләшә аласыз, бу сезнең хокукыгыз", дип әйтте. Минем беренче җыентыгым 1988 елда чыккан иде, хәзер 25 елдан артык вакыт үтте. Шуннан бирле бер генә китабым да басылмады. Мин композитор буларак, һәр җырның үз гомере булганга, алар үз вакытында басылып, халыкка барып җитәргә тиеш дип саныйм. Мин Татарстан китап нәшриятының музыкаль редакторы булып эшләгәндә, татар композиторларының җыентыкларын, иң беренче чиратта, халык арасында хәзер дә популяр булган Рөстәм Яхинныкын, өч-биш ел эчендә бер тапкыр чыгарып тора идем. Министр киләсе ел планына минем яңа җыентыкны чыгаруны да кертәчәкләрен әйтте. Аннары алар мин чыгарган авторлык дискларымны да сатып алырга вәгъдә иттеләр. Миңа яңа музыка язарга кушарга җыенуларын да белдерде министр, әмма мин баш тарттым. Чөнки минем күңелем көр булганда гына көй тудыра ала. Күптән инде көй язарга теләгем юк. Миңа башка вәгъдәләр бирелмәде", ди Батыр-Болгари. Композиторга танышлары "Әкият" курчак театрында инде башка авторлар белән яңа килешүләр төзелгән дип тә сөйләгән. Алар, янәсе, аның моңа кадәр спектакльләрдә яңгыраган әсәрләренә яңа көйләр язарга тиеш. Композитор бу сүзләрнең дөрес-дөрес түгеллеген министрдан да сораган. Министр мондый килешү төзелмәгәнлеген әйткән. "Хәзер безнең өчен Югары мәхкәмә үзенең карарына ни язаганлыгы кызык. Безнең бөтен дәлилләребез дә бар, язмалар минем компьютерның хәтерендә сакланган. Мәхкәмәдә шаһитлар да безнең якта иде. Беләсезме, без гонорар өчен сораган бәяне ике мәртәбә төшердек. Башта театр "түлибез" дип безнең белән ризалашкан да иде. Без мәхкәмәдә үзара килешкән вакытта да (мировое соглашение), мин откан булып килеп чыга. Бу хәл исә, башка композиторларның да мәхкәмәгә шикаять итүенә юл ачачак", ди композитор. Ул, Югары мәхкәмә карары кулына кергәч тә, автолык хокукларын яклап, Татарстан президенты янына барачагын әйтә. "Республикада бөтен җирдә авторлык хокуклары бозыла. Башка театрлар да, Тукай исемендәге филармония, телерадиокомпанияләр һәм шулай ук Универсиада дирекциясе минем көйләрне уйнатты һәм уйната, ә авторлык хокуклары сакланмый, миңа түләүдән баш тарталар", ди Батыр-Болгари.  Наил АЛАН | 28.07.2014 (полный текст новости)

  • 2014-07-29 10:21 Кушаматың нинди – үзең шундыймы?
    29.07.2014 Җәмгыять Кушаматсыз гына яшәүчеләр сирәктер бу дөньяда. Сорап тормый гына тагалар да куялар аны. Һәм мәңге котылам димә. Үпкәлә, гарьлән, кимсен – башкаларның соңыннан анда бер эше дә юк. Кушамат димәктән, быел язын гына җитмеш җиде яшен тутырып бакыйлыкка күчкән элекке ут күршебез искә килеп төште әле. Мин үскән вакытларда да, аннан соң да, хатыны, анасы, туганнары өчен Нурмөхәммәт булган ирне, бөтен авыл, сүз берләшкәндәй, Урыс Нурмый дип йөртте. Татар авылында “урыс” булып йөрү җиңел түгел инде ул. Тик затлы, матур һәм яңгырашлы исемне шундый сүзгә алыштырып куюның, әлбәттә инде, сәбәбе дә булмыйча калмый. Армия хезмәтеннән кайткач, кыланып, дембельлеген күр­сә­теп, берара урысча сөйләшеп йөргәннән соң эләккән аңа андый кушамат. Егерме бер яшендә тигәнәк кебек килеп ябышкан да, фани дөнья белән тәмам хушлашканчы тагылып йөргән. Ул гынамы, хушлашкач та, ихтимал, котылмас­тыр әле Нурмөхәммәт абзый ул кушаматыннан. Искә алганда исем­нең пәйгамбәребездән калганын түгел, яңгырашлысын, халык кү­неккәнен сайларлар. Урыны җән­нәттә булсын. Күршебез генә микән, саный китсәң ул вакыттагы әллә күпме “тагылмалар” хәзер дә хәтердә яши: Көя Вәгыйзь, Әпә Варис, Кештер Фатыйма, Кызыл Миргазиян, Шы­рый Ибрай, Ахмак Зәкәрия, Фырт Фәнис, Аю Муллаян, тагын әллә кемнәр. Күбесе инде гүр ия­ләре, фамилияләре дә онытылып бара, ә менә кушаматлары, кушамат артына яшеренгән төс-кыя­фәтләре, буй-сыннары, хәтта сөйләнгән кайбер сүзләре һаман да истә аларның. Вәгыйзләр күп алар... Алда санап киткәннәрне “ачык­лагыч” кушаматлар дияргә булыр иде. Безнең урам Миргазиян абзый, чыннан да, чиртсәң каны чыгардай кызыл чырайлы, Әпә Варис исә һәрчак аз сүзле, мыштымрак, Фырт Фәниснең холкында фыртлык күренеп тора. “Тагылма­”лар­ кеше­нең чын исеме, аты алдын­нан йөри торган өлеше авылдагы бер исем­дәге кешеләрне аеру өчен дә кулланыла. Авылда берничә Миргазиян, берничә Вә­гыйз бар. Сүз иярә сүз чыгып, әң­гәмәдәшләрнең бе­рәрсе: “Кайсы Вәгыйз соң ул?” – дип сораса, икенче­се: “Шул Көя Вә­гыйз ин­де”, – дип ачыклап куя. Чөн­ки әле тагын авылда Бүре Вәгыйз, башка Вәгыйзләр дә бар... Әйе, кушаматларның төрләре, билгеләнеше, туры килү-килмәве буенча теләгәндә хәтта фәнни хез­мәт язарга да буладыр. Хуҗасына бик төгәл һәм кискен характерис­тика бирә торган кушаматлар бар. Иясенә бер яклап та тәңгәл кил­мәгәннәре дә юк түгел. Кешене шактый түбәнсетә, абруен тәмам юкка чыгара торганнардан алып, “хуҗа” үзе дә күптән ияләшкән, күнеккән, килешкәннәре, хәтта кушаматлы затка чын исемен оныттыра язганнары да булгалый. Сыйныфташыбыз Фәнилгә, белмим ни өчендер, ялгышып та үз исеме белән дәшми идек. Фамилиясе Галимов булгангадырмы, безнең өчен ул һәрчак “Галләм” иде. Әлеге бернәрсәне дә аңлатмаган кушаматка ул үзе дә шул тиклем күнекте, мулла кушкан атын паспортын караганда гына искә төшермәде микән? Мәктәптәге укытучы абый-апа­ларга карата кайчандыр кулланылган кушаматларны әйтеп, китереп тормыйм. Ул изге затларга булга­н ихтирамым кимер кебек. Шунысын гына белдерәсе килә: алар күпчелек вакытлы һәм аерым бер сыйныф эчендә генә кулланылган, мәктәпне бетергәч үк онытылган сүзләр булдылар. Ә менә институтта чагында, ул вакыттагы утыз яшьлек уңган-булган деканыбызны, соңыннан республика Фәннәр Академиясенең ви­це-президенты дәрәҗәсенә иреш­кән Шамил Чабдаровны (үзе белде микән), гел генә йөгерә-атлый йөргәне өчен, үзара “чаптар” дип аташтыргалый идек. Мондый бәяләмәне кимсетү дип кабул итү турында, миңа калса, сүз дә була алмый. Ниндидер “Чатан Хәсән” түгел бит, терекөмеш кебек тере җитәкче-галим. Кушамат шушы шәхескә безнең ниндидер аерым хөрмәтне аңлатмаса да, факультет башлыгын уңай яктан бәяләүнең бер формасы, рәвеше булды кебек... Калмык белән Горби арасы Ярар, алда язганнар яныбыздагы без күреп белгән халык. Кушамат дигәндә әле тагын беркайчан да ансыз яшәмәгән сәясәтчеләр, тарихка күбрәк тагылма исемнәре белән кереп калган шәхесләр дә бетәсе түгел. Кыскасы, кушамат өстенә кушамат. Рим императорларыннан алып Ленинга (“Бабай”, ”Калмык”, “Лукич”), Сталинга (“Коба”, “Усатый”, “Хуҗа”), Хрущевка (“Ку­курузник”, “Хрущ”, “Пеләш шайтан”) барысы да “тамга”лы­лар. Гай Август Германик дигән Рим императорын кем генә ишетте икән? Ә менә Калигуланы бар халык белә. Чынлыкта алар икесе бер үк кеше. Кушамат азгын һәм дә кансыз шушы затның “калиги” дип аталучы күн аяк киемен яратуыннан килеп чыккан дип фаразлана. Россия тарихындагы Грозный, Долгорукий, Ярослав Мудрый кебекләрнең дә кушамат икәнен бик тәфсиллисе юктыр. Бу яктан иң яңа тарих кызыклырак та әле. Горбачевның “Минеральный секретарь” булганын халыкның күп өлеше бәлки белеп тә бетер­мәгәндер. Аракыны чикләп, йөзем куакларын кистереп, халыкны айнытырга, минераль суга калдырырга тырышуы аркасында туган кушамат ул. Шуңа өстәп тагын “Горбач”, “Горби”, “Тамгалы”. Милек бүлү “остасы” Чубайс – “Тутыккан Толик” (“Ржавый Толик”) – җирәнлегенә төрттерү. “Ваучер” – монысы аңлатмаларсыз да аң­лашыла. Ельцинның бик күп кушаматлары арасыннан (“ЕБН”, “Яйцин”) “Дирижер” дигәнен – Гер­маниядә салмыш баштан хәрби оркестр белән идарә итүдән туганын искә төшерәсе килә. Күпләр әле Ельцин заманындагы финанс министры Лившицны да хәтер­лиләрдер. Аның кушаматы шактый мыскыллырак иде – “Ливчик”. Хәзерге сәясәтчеләр арасында кушаматлар саны буенча абсолют беренчелек, ихтимал, барыбыз да белгән Жириновскийдадыр: “Чиччолина”, “Либералиссимус”, “Клоун”, “Юрист улы”, “Баш либераст”, “Жир”. Бүгенге Илбашларына да, кушамат дигәндә, аерым мөнәсәбәт. Башкача әйткәндә андый затларга кушаматлар беркайчан да, бер генә дәүләттә дә булмый кала алмый. Тик хикмәт шунда: кайдадыр аны әйтергә, сөйләп йөрергә, кулланырга яраса, кайда – ярамый. Өлкән һәм кече Бушларны заманында “Томана” һәм “Тагын да томанарак” дип “олыладылар”. Матбугатта да яздылар, телеэфирда да ычкындыргаладылар. Тик беркемне дә аның өчен эзәр­лекләмәделәр, бу гамәлдән зурдан кубып проблема ясамадылар, тыймадылар. Бүген исә Обаманы көлеп тә, шаяртып та, үчләшеп тә маймыл рәвешендә сурәтләш-тергәлиләр. Бездә исә моннан 14 ел элек үк гөнаһсыз “Курчаклар” тапшыруын да тыйдылар. Шуңа күрә беренче җитәкчеләребезнең кушаматларын сез сорамагыз, мин әйтмим. Бабайны барыбыз да белә Татарстанның элекке һәм бүгенге җитәкчеләренең, югары чиновникларының кушаматлары бик үк мәгълүм түгел. Тик бу хәл әле алар бөтенләй кушаматсыз калганнар дигән сүз дә була алмый. Хакимият коридорларында шыпырт кына йөрергә, кулланылырга мөмкин “тагылмалар” тышка, шул исәптән мәгълүмат чараларына да чыкмый. Бер-берсенә үзара өстәмә исем тагарга яраткан халкыбыз да, бу яктан алганда әллә шөлләп, әллә шунда хөрмәт йөзеннән хакимияткә бик “бәй­ләнми”. Бары “Бабай”ның гына кем икәнен без генә түгел, хәтта Татарстаннан читтә дә беләләр. Әмма ул кушаматтан бигрәк, хөрмәт билгесе дә. Менә шулай, җәмәгать, Хө­күмәттә кәнәфи билисеңме, Думада утырасыңмы, редакциядә эшлисеңме, авылда фермада тирес чыгарасыңмы, кая барсаң да кара сакалың артыңнан калмый дигән кебек, үзең белгән яки белмәгән кушаматың янәшәңдә йөри, аерылмый. Эшләгән эш­ләреңә, гамәлләреңә, холык-фигылеңә, кыяфәтеңә карап ул бары үзгәрергә, яңалары килеп өстәлергә генә мөмкин. Бу юлларның авторының да, яшерен-батырын түгел, кушаматлары булгалады. Барысын да язып тору килешмәс, бары берсен, үпкәләтми торганын, ар­миядә хезмәт иткәндәгесен генә атап үтәм. Офицерлар арасында “Шериф” дип йөртәләр иде фәкыйрегезне. Ихтимал, дөрес­лек, гаделлек эзләргә ярату, төпченүләр аркасындадыр. Солдатлар биргәнен белә алмадым, аларныкы бераз борычлырак була, үзара гына әйтелә. Рәсми “кликуха” мыскыллы булмаганлыктан, алай начар дәрә­җәне, гамәлләрне аңлат­маганлыктан, фамилия белән аваздаш та булу сәбәпле, ниндидер кимсенүне инде әйткән дә юк, хәтта бераз гына горурлана да идем кушаматка. Хөрмәтле газета укучылар! Ә сез үз кушаматыгызны белә­сезме? Белмәсәгез, белергә тырышыгыз. Белеп тору зыян итмәс. Кайбер очракларда үз-үзеңне белүгә, үзеңә читтән карауга тиң ул.   Наил ШӘРИФУЛЛИН 108 | 25.07.2014 (полный текст новости)

  • 2014-07-29 10:21 Авылларга Wi-Fi килә
    29.07.2014 Интернет Тиздән Татарстанның зур авылларында социаль Wi-Fi эшли башларга мөмкин. Бу – шәһәрдән читтә гомер итүче халыкның тормыш сыйфатын яхшырту, аларны яхшы элемтә белән тәэмин итү максатыннан эшләнә. Авылларда Wi-Fi булдыру карарын күптән түгел генә Россиянең Элемтә һәм гаммәви коммуникацияләр министрлыгы әзерләгән. Документ буенча Wi-Fi нокталары 250-500 кеше яшәүче авылларда булдырылырга тиеш. Бу эш белән “Ростелеком” компаниясе шөгыльләнәчәк. Җитәкчеләр сүзенә ышансак, 2018 елга әлеге чыбыксыз челтәргә барлыгы 13,6 мең авыл җирлеге тоташачак. Wi-Fi нокталары исә универсаль таксофон булган салаларның элемтә корылмаларында урнашыр дип көтелә. Көзгә кадәр көтегез Чыбыксыз интернеттан файдалану түләүле булачак. Әлеге хезмәт өчен тарифларны Федераль элемтә агентлыгы билгели. Хәзерге вакытта ике тариф планы турында сөйләшүләр бара. Беренчесе көнлек тарифны 1 Гб итеп билгеләсә, икенчесе исә аена 15 Гб тариф тәкъдим итүне күздә тота. Шунысы да мөһим, интернетка тоташу тизлеге секундына 10 Мбит тан кимрәк булмаска тиеш. Әйтергә кирәк, бу – Татарстан авылларында гомер итүче халык өчен бик мөһим яңалык, чөнки интернет челтәренең начар эшләвеннән зарланучылар һаман да бихисап. Күп урыннарда әлеге челтәргә тоташу мөмкинлеге чикләнгән яисә инде, гомумән дә, юк. Бу исә, үз чиратында, авылларда гомер итүче халыкның заманадан артта калуына китерә. Шуңа күрә без әлеге проектның Татарстанда кайчан тормышка ашырыла башлаячагын белергә теләп, “Ростелеком” компаниясенең Идел буе федераль округындагы бүлегенә мөрәҗәгать иттек. - Хәзерге вакытта проект әзерлек стадиясендә. Без Россия хөкүмәте белән махсус сөйләшүләр алып барабыз, проектны тормышка ашыруның иң уңайлы юлларын эзлибез. Аның кайчан һәм ни рәвешле тормышка ашырыла башлаячагы әлегә төгәл билгеле түгел. Проектны Татарстанда җәелдерү турында төгәл мәгълүматны көз айларында биреп булачак, - дип белдерде компаниянең Идел буе федераль округындагы бүлеге матбугат хезмәте сәркатибе Снежана Иванова. Шунысы мөһим, Wi-Fi турында сүз чыккач, хәзерге вакытта Россиянең муниципаль берәмлекләрендә гамәлдә булган чыбыклы интернет көндәшлеккә сәләтлелеген югалтмасмы дигән сорау да туа. “Ростелеком”да хәбәр итүләренчә, хәзерге вакытта Россиянең муниципаль берәмлекләрендә чыбыклы интернетка тоташуның 21 меңнән артык махсус пункты бар. Авылларга Wi-Fi урнаштыру исә аларның юкка чыгуына китермәячәк. Шул рәвешле, халыкка интернетка тоташуның ике ысулы да тәкъдим ителергә тиеш. Район җитәкчеләре сөенә Татарстан районнарында гомер итүчеләр исә бу яңалыкны төрлечә кабул итте. Җитәкчеләр авылларны Wi-Fi га тоташтыруның бары тик уңай нәтиҗәләргә китерүен ассызыкласа, халык арасында бу яңалыкка сөенүчеләр белән беррәттән, әлеге мәгълүматтан риза булмаучылар да юк түгел. - Хәзерге вакытта авыл халкын тиешле шартлар белән тәэмин итүгә зур игътибар бирелә. Элемтә хезмәтләренең сыйфатын яхшырту исә - иң мөһим максатларның берсе. Авылларны Wi-Fi белән тәэмин итү турындагы яңалыкны тулысынча хуплыйм. Миңа калса, Wi-Fi дигәндә, салага килеп, чыбыксыз интернет җайланмасы урнаштырып китү генә күздә тотылмый. Беренче чиратта, авылларда элемтә хезмәтенең сыйфатын яхшырту турында сүз бара. Шул вакытта сала халкы чыбыклы интернеттан да, Wi-Fi дан да рәхәтләнеп файдалану мөмкинлеге алачак, - дигән уй-фикерләре белән уртаклашты Минзәлә районы башкарма комитеты җитәкчесенең инфраструктур үсеш буенча урынбасары Васил Гыйләҗетдинов. Кукмара районы башкарма комитетында да әлеге яңалыкны сөенеп кабул иткәннәр. Башкарма комитет җитәкчесенең инфраструктур үсеш буенча урынбасары Фоат Зарипов сүзләренә караганда, бу – авыл халкы тормышын уңай якка үзгәртәчәк. - Аллага шөкер, хәзерге вакытта районда элемтә хезмәтенең начар эшләвеннән зарланучылар юк. Бу өлкәдә бар да тәртиптә. Әгәр дә социаль Wi-Fi эшли башласа, бу авыл халкына өстәмә мөмкинлекләр генә ачачак, - дип сөйләде җитәкче. Шәһәрдән калышмаска исәп Авыл халкына килгәндә, бу яңалыкка өлкәннәрдән бигрәк, яшьләр шатлана. Яшь гаиләләр шулай ук социаль Wi-Fi дан файдаланырга атлыгып тора. - Шәһәр халкы Wi-Fi ны әллә кайчан куллана инде. Ә авылда андый мөмкинлек юк. Шәһәр җиренә баргач, үзебезне тормыштан артта калган кешеләр итеп сизәбез. Чыбыксыз интернет кертсәләр бик яхшы булыр иде. Бу – дөньядагы хәлләрдән хәбәрдар булу өчен дә менә дигән мөмкинлек, - дип саный Балтач районыныда яшәүче Илнур Вәлиев. Өлкәнрәкләр исә авылларга Wi-Fi кертүнең нигә кирәк булуын аңламый. Алар өчен бу – акча туздыруның бер ысулы булып тора. - Авыл кешесенә чыбыксыз интернет нигә кирәк? Аларның Wi-Fi дан файдаланырга вакытлары юк. Әллә нәрсәләр уйлап тапканчы, авылларны су һәм ут белән тәэмин итсәләр яхшырак булыр иде, - дип ризасызлыгын белдерде Яшел Үзән районындагы авылларның берсендә яшәүче Кадрия Хәсәнова. Хәер, алдарак әйткәнебезчә, проектның кайчан тормышка ашырыла башлаячагы әлегә төгәл билгеле түгел. Аның нинди нәтиҗәләргә китерәчәген исә вакыт күрсәтер.  Рәмзия ЗАКИРОВА | 29.07.2014 (полный текст новости)

  • 2014-07-29 10:21 Вакытына карап якуты
    29.07.2014 Авыл Соңгы вакытларда әледән-әле явып узучы яңгырлар урып-җыю эшләрен сизелерлек тоткарлый. Өстән явып торганда турыдан суктыру түгел, игеннәрне егу да куркыныч. Ярый ла, синоптиклар фаразлавынча, алдагы көннәрдә һава торышы уңай якка үзгәрсә. Мактанырлык булмаса да... Татарстан Авыл хуҗалы­гы һәм азык-төлек министрлыгыннан алынган мәгъ­лүматлардан күренгәнчә, әле­гә 60 мең гектар иген турыдан урып суктырылган, 140 мең гектарда игеннәр теземнәргә салынган. Чагыштыру өчен: узган ел бу вакытка турыдан суктырылган мәйданнар – 260 мең, ә теземнәргә салынганы 512 мең гектар булган. Саннардан күренгәнчә, быел урып-җыю темплары әлегә шактый сүлпән. Эшләр болай барса, Зәй районында узган семинар-киңәшмәдә ТР Президенты тарафыннан иген­че­ләребез алдына август аенда урып-җыюның төп өлешен тәмамлау бурычы­ның тормышка ашырылуы әлегә зур сорау астында кала. Бик үк мактанырлык булмаса да, терлек азыгы әзерләү темплары узган ел күрсәткечләреннән югарырак. 2013 елгы июльнең бер көнендә 5 мең 200 тонна терлек азыгы әзерләнгән булса, быел бу күрсәткеч 9 мең 800 тонна тәшкил итә. Нәтиҗәдә республика хуҗалык­ларын­да бер баш терлеккә 15 центнер шартлы азык берәмлеге әзерләнгән. Тик бу кадәресе дә әле тиешле күләмнең яртысы гына шул. Турыдан урып суктырылган мәйданнар буенча иң зур күрсәткеч Буа районы хуҗа­лыкларында – 8943 гектар. 25326 гектарда игеннәрне теземнәргә салган буалылар әлегә беренчелекне бирергә җыенмый. Бары тик бер гектардан алынган уңыш буенча гына азнакайлылардан беразга калышалар. Урып-җыюда уңышлы старт алган азнакайлылар әлегә бер гектардан 28,6 центнер уңыш ала. Буада бу күрсәткеч – 28,3 центнер, Нурлат районы хуҗалыкларында – 26,7, Актаныш районы хуҗалыкла­рын­да – 25 центнер. Кыр кораблары сынатмасмы? Урып-җыюга әзерлек эш­ләре байтак хуҗалыкларда ел дәвамында барды дисәк тә, ялгыш булмастыр. Башкача мөмкин дә түгел. Ни өчен дигәндә, 1 миллион 585 мең 900 гектарда урып-җыю эш­ләрен вакытында һәм сыйфатлы итеп башкарып чыгу өчен хуҗалыкларда булган техниканың күпчелек өлеше инде күптән хезмәт итү срогын узган. Чит илләрдә булса, металлга озатылыр иде дә бит. Безнең механизаторлар – түзем халык. Ел саен ваты­к комбайннарның җи­ме­рек урыннарын төзәтеп, кем әйтмешли, “җитмеш җирдән ямаштырып” булса да, урып-җыюга әзерлек сызыгына куялар. Ни хикмәт­тер, шундый техника белән дә җае кил­гәндә тәүлек буена эшләп, чын фидакарь­ләрчә хезмәт батырлыклары күрсәтүчеләр дә бар. Иманым камил: чит ил механизаторлары безнең кырларны иңләүче кайбер комбайннарда тәүлек буенча эшләү түгел, кабызып җибәрә дә алмаячаклар. Быелгы урып-җыю чорында республика кырларында 3566 кыр корабы эшләячәк. Бу исә – бер комбайнга 440 гектардан артык мәйданда урып-җыю эшләре туры килә дигән сүз. Ягъни Татарстан хуҗалыкларында булган һәр комбайнга тиешле нормативны икеләтә арттырып эшләргә туры килә­чәк. Хуҗалыкларда югары җитеш­терүчән чит ил комбайннары булса, бер хәл дә бит. Юк шул. Андыйлары эре инвестор яки аягында нык басып торучы хуҗалыкларда гына. Дөрес, аларының да күбесе искереп бара. Ә крестьян-фермер ху­җалык­ла­рына башлыча кайчандыр үзебездә җитеш­терелгән комбайннар белән урып-җыюны “ерып” чыгарга туры киләчәк. Кыскасы, таушалган техника белән бу кадәр эшләрне кыска гына вакыт эчендә башкарып чыгу – хуҗалык җитәкчеләре, белгечләре, механизаторлары, урып-җыю эшендә катнашучы барлык хезмәтчәннәрдән зур оешканлык та сорый. Хуҗалыкларга узган елларда сынап каралган эш тәҗрибәсен быел да куллану комачау итмәстер. Комбайнчылар эшен мөмкин кадәр нәтиҗәлерәк итәр өчен барлык мөмкинлекләрне дә тулырак итеп файдаланасы бар. Матди кызыксындыру чаралары, эшне ике сменалы итеп оештыру, үзара ярдәм­ләшүне күздә тотып әйтүем. Кайчагында юк кына сәбәп аркасында югары җитеш­терүчәнлеккә ия булган техника атналар буе тик тора. Гадәттә, урып-җыю эшлә­ре хәтта янәшә хуҗалык­ларда да төрлесе төрле вакытта тәмамлана. Янәшә хуҗалыкларда эштән бушаган техниканы гына түгел, Россиянең башка төбәклә­рендәге комбайннарны файдалану да һәр як өчен отышлы булыр иде. Игенче хезмәте нигә табышсыз? Урып-җыю эшләре башланыр алдыннан Зәй районында узган семинар-ки­ңәшмәдә Татарстан Премь­ер-министры урынбасары – авыл хуҗалыгы һәм азык-төлек министры Марат Әх­мәтов ел дәвамында булачак уңыш өчен хуҗалыкларда тулаем алганда 27 миллиард сум чамасы акча тотылуын искә алган иде. Бары тик язгы кыр эшләренә генә дә 12 миллиард сум тотылган. Инде шундый эшләрнең нәти­җәсе нинди булыр? Бу кадә­ресе күпмедер күләмдә һәр хуҗалыкның үзеннән торса да, игенчегә бәйле булмаган факторлар да җитәрлек шул. Иң беренче чиратта ашлык бәяләре чыгымнарны кап­ларга мөмкинчелек бирерме? Гомумән алганда, ашлык җитештерү табышлы булырмы? Бүген һәркемне шушы сорау борчый. Белгечләр әйтүенчә, Рос­сиядә ашлык җитештерүнең соңгы 10-15 елда табышы кимегәннән-кими бара. Дө­рес, 2007 елда дөнья базарында бәяләр кискен күтә­релү нәтиҗәсендә ашлык җитештерү табыш китергән китерүен. Шуннан соң Рос­сиядә ашлык җитештерүдән алынган табыш ел саен кими бара. Моның төп сәбәпләрен ил эчендә ягулык-майлау материаллары, башка төр энергия чыганакларына булган бәяләрнең ел саен 10-15 про­центка арта баруы, авыл хуҗалыгы өчен бирелә торган кредит ставкаларының югары булуыннан да күрә­ләр. Бөтендөнья Сәүдә Оешмасына кушылып киткәннән соң ил базарына күпләп арзанрак товарлар, шул исәп­тән азык-төлек кертелә башлавы һәм башка күп төрле сәбәпләр дә тискәре йогынты ясамый калмыйдыр. Мондый шартларда ашлык җитештерүчегә ни эш­ләргә? Иң беренче чиратта җирдә дым саклаучы тех­нологияләр куллану мөһим, ди Марат Әхмәтов. Корылыктан бары тик соңгы 5 елда гына да хуҗалыклар якынча 50 миллиард сумлык зыян күргән. Минераль ашламалар куллану, артык чыгымнарны киметү, чәчү структурасын дөрес куллану, сугарулы һәм пар җирләреннән нәтиҗәлерәк файдалану да игенче хезмәтен табышлырак итәр иде.   Камил СӘГЪДӘТШИН 108 | 26.07.2014 (полный текст новости)

  • 2014-07-29 10:21 “Мәдәнияттә бер генә проблема – сүгенү сүзләре”
    29.07.2014 Мәдәният Депутатларыбыз законнарны уйлап чыгарып кына тора. 1 июльдән Путин тарафыннан яңасы имзаланды менә. Моннан соң әдәбиятта, матбугат битләрендә, спектакль һәм кинофильмнарда, кыскасы, мәдәни чараларда сүгенү сүзләре кулланган өчен штрафка тарта башлаячаклар. Гражданнарга – 2,5 мең, җитәкчеләргә – 5 мең, юридик затларга – 50 мең сум күләмендә штраф каралган. Шул уңайдан Әсхәт Хисмәт, Илфак Шиһапов, Марат Кәбиров, Рөстәм Галиуллин, Таһир Гайнуллин фикерен белдем. Әсхәт ХИСМӘТ (Г.Камал театры артисты): – Бу закон имзаланганнан гына мәдәният дөньясында әллә нинди үзгәрешләр булыр дип уйламыйм. Бервакыт кино-спектакльләрдә тәмәке тарту, аракы эчүне күрсәткән күренешләр тыела дигәннәр иде. Әмма үзгәреш юк бит. Байтак кына фильм-спектакльләрдә уйнарга туры килде, әмма образларым сүгенү сүзләре белән сөйләшмәде. Тормышта да начар сүзләрне өнәп бетермим. “Хайван”, “сволочь” кебекләрен әйтергә була әле. Шулай да машинада барганда начарраклары да ычкынгалый бит, кайвакыт. Үз җаең белән әйбәт кенә барганда алдагы машина көтелмәгәнне майтарса, “Ах, ...ны...” дип куясың инде. Илфак ШИҺАПОВ (продюсер, язучы): – Бу законга карап кына сүгенүдән туктап булмас инде. Иҗат дигән нәрсәдә сүгенгәнем юк – мө-хәррирләр үткәрми. Тормышта урыны туры килгәндә сүгенми кала алмыйм. Менә шундый хисләр, мизгелләр була, аларны “шундый” сүзләр белән генә яңгыратып, аңлатып була. Безнең як халкы ул яктан, гомумән, телгә бик бай. Кайвакыт шундый җөмләләр ишетәсең дә “борынгы татар теленең алтын фонды бит бу” дип куясың. Сүгенеп мин рәхәтлек алмыйм. Бәлки ниндидер җиңеллектер... Тик бу күңелеңдәге киеренке хиснең сүздә чагылуы гына. Сүз – мөһим түгел, хис мөһим. Бар җаннары үле кешеләр. Алар беркайчан да сүгенми, чөнки сүгенерлек хисләре юк. Марат КӘБИРОВ (язучы): – Бу законның чыгуын тилмереп көттек. Чөнки Россиядә мәдәният үсешенә аркылы төшүче бер генә проблема бар: ул да булса – сүгенү сүзләре. Мәдәниятнең бүтән бер проблемасы да юк. Үзегез үк күреп торасыз бит, Россиянең һәр авылында хан сарае сыман клублар төзелгән, алар гөрләп эшли, мәдәният эшлеклеләре умырып акча ала. Ә сәнгать җәмгыятьнең бөтен тармакларына да үтеп кергән: хәтта хөкүмәттә дә клоуннар утыра. Бу закон нәкъ үз вакытында, бик урынлы кабул ителде. Без ул депутатларны нәкъ шуның өчен асрыйбыз бит. Рөстәм ГАЛИУЛЛИН (язучы, “Идел” журналының баш мөхәррире): – Безнең өйдә сүгенүче булмагач, өстәвенә ике апа белән үскәнгәме, мин әлеге мәсьәләдә булдыксызрак кеше. Шуңа күрә әлеге яңа законга сөенмәдем дә, көенмәдем дә. Минем бик яхшы таныш абзыем ун сүзле җөмлә төзи икән, шуның сигезе “кабер тактасы”, “авыз”, “ден”, әңгәмәдәшенең әнисен искә алу сүзләре була. Асам дисәң дә, атам дисәң дә, ул әдәби телдә сөйләшә алмаячак. Язучы буларак, әлбәттә, миңа аның сөйләме бик кызык. Кайбер әсәрләремдә аның образы бар. Тагын шунысы да мөһим: безнең “әшәке” сүзләребезнең күпчелеге рус теленнән алына. Шуңа да яңа закон өчен руслар күбрәк борчылсын. Таһир ГАЙНУЛЛИН (юмор остасы): – Бик дөрес закон! Мәдәният өлкәсендә сүгенү сүзләре кулланылырга тиеш түгел. Минем сәхнәдә сүгенгәнем юк. Ләкин тормышта ачу чыкканда сүгенәм инде анысы. Ачу чыкканда гына. Гел-гел әшәке сүзләр белән сөйләшергә урам малае түгел ич мин!.. “Бөке”дә утырганда, каядыр җитешмәгәндә чыгып ычкына. Кызлар белән аралашканда да гел иләк аша уздырып булмый... Сүгенмәгән ир-ат бик сирәктер ул. Чын ир микән дигән шик тә туа әле. Менә хатын-кыз сүгенә башласа, бетте! Бер-ике тапкыр кыз кешегә дә: “Авызыңны тый инде”, – дигәнем булды. Яшермим, үземә дә кисәтү ясаучылар бар. Сүгенү турында берничә факт – Бервакыт галимнәр тәҗрибә уздырган. Төрле сүгенү сүзләре белән “өшкергән” суны бодай орлыкларына сипкәннәр. Нәтиҗәдә, орлыкларның 48 %ы гына тишелгән, ә менә изге су белән туендырылганының 93 %ы үсеп чыккан. – Дөньяда сүгенү сүзләренең кулланышы буенча, рус теле өченче урында. Беренче урында – инглиз, икенче урында – голланд теле. Нәзилә ХУҖИНА --- | 29.07.2014 (полный текст новости)

  • 2014-07-28 05:43 Без аны сагынабыз һәм юксынабыз! (Гакыйль Сәгыйровны искә алып)
    28.07.2014 Җәмгыять Менә аның вафатына инде биш ел үтеп тә киткән. Ә дөнья үз көенә һаман яши бирә. Шушы кыска гына вакыт эчендә күп нәрсәләр онытылган, ә яңадан-яңа эшләнәсе эшләр табылып кына тора. Шулай да каһарман якташыбыз, күренекле татар шагыйре һәм рәссам Гакыйль Сәгыйровның батырлыгын, башкарган изге гамәлләрен, дөнья мәшәкатьләренә бирелеп, һич кенә дә онытасы килми. Моннан өч ел элек нәкъ аның җирләнгән көнендә Кошки районы¬ның Иске Фәйзулла (Иске Җүрәй) авылы зиратындагы кабере өстенә истәлек ташы куйганда, без якташыбызның исемен мәңгеләштерү өчен күп нәрсәләр эшләргә вәгъдә иткән идек. Тик, ни кызганыч, шагыйрь күп еллар яшәгән йортның да әлегә төзекләндерелгәне юк, аның бөтен шигырьләре һәм рәсемнәре тупланган китапларын дөньяга чыгару да һаман хәл ителмәгән. Югыйсә, шагыйрьне үзләренең якташлары итеп санаучы, һәр өч төбәкнең - Татарстанның, Самара, Ульян өлкәләренең, иң югары дәрәҗәдәге җитәкчеләре бу гамәлләрне эшләргә булышачакларын белдергәннәр иде бит. Тик боларның барсы да әлегә сүздә генә кала бирә. 29 июльдә каһарман якташыбызның вафатына биш ел тулган көнне туган телебезгә, мәдәниятебезгә, сәнгатебезгә, гомумән, халкыбызның язмышына битараф булмаганнар Гакыйль Сәгыйровның кабере янына аны искә алу өчен җыелачаклар. Шагыйрь хөрмәтенә биредә Коръән сүрәләре, догалар укылачак. Бәлки, шунда каһарман якташыбызның исемен мәңгеләштерү буенча биргән вәгъдәләребезне дә исебезгә төшерербез һәм аларны үтәү кирәклеге турында тагын бер кат уйланырбыз. Гакыйль Сәгыйров кебек бөек шәхесләребезне онытсак, дөнья безне гафу итмәс. (Без бүген укучыларыбызга шагыйрьнең берничә шигырен тәкъдим итәбез). Җырларым... “Яшәсәгез – мин дә яшәрмен” Муса Җәлил. ...Җырларым, сез минем пар канатым, Тормыш буйлап үткән юлларым. Хыялларым, язын чәчәк атып, Көзен уңыш биргән кырларым. Сезнең белән бергә иснәп йөрдем Тугайларда әрем исләрен. Сезгә генә мин ышандым серен Күңелемдә туган хисләрнең. Күбегезне яздым уйнап-көлеп, Нурлар алып Айдан-Кояштан. Һәрберегез, җир гөлләре кебек, Керсез йөрәгемә тоташкан. Мин китәрмен – җирдә сез калырсыз, Дуслар искә алган чагында. Җырлар булып бәлки җырланырсыз, Һәйкәл булып басмасагыз да. Торналар ...Торрыйк! Торрыйк! Көзләр килеп җиткән, Кошкайларым китеп баралар. Калдылар ла һаман төзәлмичә Күңелләргә салган яралар. Очты кошлар зәңгәр юлларыннан, Күрешә алмабыз инде тиз генә. Әйтерсең лә, кагылып кулларыма, “Сау бул!” – дидең карап күземә. Торналарым очты еракларга, Кайтырлармы язын юл табып?.. Аерылышу өзгән йөрәкләргә Сагышлары калды уралып. Кичерегез Кичер мине, кичер, йөрәккәем,— Бик яхшыдан түгел хәлләрем; Кичерегез, очар канатларым. Зәгыйфь булган өчен тәннәрем. Кичерегез, куллар, Хезмәттән сез Үзегезне горур хис итеп, Талпынмыйсыз бер дә... Көч табалмыйм Гөлләр иркәләргә, үз итеп. Кичерегез мине, Җырларымда Бөтен көчем белән янмасам; Юлларымда тормыш утларының Бар ялкынын туплый алмасам. Үкенерсең әле... ...Алтын-акча табыла көче барга, Табалмасаң – ярлык тагылмый. Ә намус бит чыкмый базарларга, Ә намус бит - сатып алынмый. Үкенерсең әле, үкенерсең, Күп эзләрсең ТЕГЕ чакларны. Нәрсә белән юып бетерерсең Намусыңа тигән тапларны?... Тормыш мине артык итмәде Тормыш бит ул шундый матур нәрсә: Җирнең һәрбер гөлен сөясең, Шатлыклары белән шатланасың, Кайгылары белән көясең. Тормыш бит ул көчле агым кебек, Юлсыз җирдән үтә юл ярып. Үзе ошатмаган бар нәрсәне Ярларына ташлый чыгарып. Тормыш мине алай итмәде, Ярларына ташлап китмәде. Әллә үзен артык сөйгәнгәме, Дулкынында бәрде, кыйнады.   Рәфгать ӘҺЛИУЛЛИН 30 | 28.07.2014 (полный текст новости)

  • 2014-07-28 05:43 Августта Равил хәзрәт Гайнетдин Т.Новгород өлкәсенә килеп китәчәк
    28.07.2014 Дин Россиянең Европа өлеше мөселманнары Диния нәзарәте һәм Россия мөфтиләр Шурасы рәисе шәех Равил хәзрәт Гайнетдин эшлекле визит белән Т.Новгород өлкәсенә килеп китәчәк. 7 августта аны Сергачта каршы алачакбыз һәм шул ук көнне ул Пашат белән Семочки арасындагы шәһитләр каберлегендә яткан дин кардәшләребезне яд итәр. Аннары Россия мөфтиен Чүмбәлидә Рәис Мөҗипов каршылар. Ул рухи лидерыбызны туган авылының ике мәчете белән дә таныштырыр, мәрхүм чүмбәлилеләрнең рухын шатландырып, аларның якты истәлегенә төзелгән һәйкәлне бергәләп хәтем-дога белән ачарлар, ә Казан артистлары олы кунагыбыз хөрмәтенә һәм җыелган халык игътибарына саф һавада зур концерт бирер. Монысын инде Рәис әфәнденең авылдашларына бүләге дип кабул итәргә кирәк. Шуннан соң Равил хәзрәт Мәдәнәдә кунак булыр, ә Сергачта зур итеп оештырылачак кичке аш мәҗлесендә ул Сергач, Спас, Пильна һәм К.Октябрь районнарының татар җәмәгатьчелеге белән очрашыр. Икенче көнне, 8 августта, шәех Равил хәзрәт Гайнетдин Спас районындагы татар авыллары белән танышып чыгар, җомга намазын Татар Моклокасы мәчетендә укыр һәм шул ук көнне Мәскәүдән килгән олы делегация Түбән Новгородка юл алыр. Шәех Равил хәзрәт анда шәһәр башлыклары, өлкә хөкүмәте вәкилләре белән очрашыр, ә кич белән аны Нижгар татарларының региональ милли-мәдәни автономиясе рәисе Надир Хафизов кабул итәр. Әлеге эшлекле очрашуда Автономия Советы әгъзалары, өлкә Диния нәзарәте һәм татар җәмәгатьчелеге вәкилләре дә катнашыр дип көтелә. 9 августта Россия мөфтиләр Шурасы рәисе шәех Равил хәзрәт Дзержинскта яңа мәчет ачу тантанасында олы кунак булыр, химиклар шәһәре мөселманнары белән очрашыр. Әйтергә кирәк, өлкә Диния нәзарәте рәисе урынбасары Җәфәр хаҗи Фәйзрахманов белән Нижгар татарларының региональ милли-мәдәни автономиясенең башкарма директоры Рамил Салихҗанов шәех Равил хәзрәт Гайнетдинны югары дәрәҗәдә каршы алу, озатып йөрү турында күптән әзерлек эшләре алып баралар инде.   О.ХӨСӘИНОВ | (полный текст новости)

  • 2014-07-28 04:50 Самолетка утырырга шүрләмисезме? (Сораштыру)
    26.07.2014 Җәмгыять Соңгы арада очкычлар белән ике зур һәлакәт булды. Аның беренчесе – Малайзия һава юлларының “Боинг” очкычын бәреп төшерелүе. Бу һәлакәттә 298 кеше җан бирде. Икенчесе Алжир һава юллары самолеты белән бәйле. Ул да радарлар күзәтүеннән югалып Малида килеп төште, 51 кеше һәлак булды. Исегездә булса, моңа кадәр Малайзиянең тагын бер пассажир самолеты, гомумән, юкка чыкты. Озак эзләделәр, таба алмадылар. Узган ел Казанда да коточкыч авиаһәлакәт аркасында 117 кешене җирләдек. Самолетлар белән һәлакәтләр еш була, әмма алар очмый тормый. Ә сез очкычларга утырырга куркасызмы? Раил ӨМЕТБАЕВ, “Татарлар” тапшыруы алып баручысы: – Эш буенча һәр ай саен кайдадыр барырга туры килә, кайчакта бер илдән кайтып та өлгермисең, икенче дәүләткә командировкага китәр өчен чемодан туты­расың. Көньяк Африкадан Европага, аннары Япониягә очып кире Казанга кайткан вакытлар да булды. Андый зур араларны берничек тә поезд, автомобиль ярдәмен­дә узып булмый. Телисеңме, теләмисеңме, син очарга тиеш. Мин үзем самолетларны бик яратам. Пилотлыкка укырга исәп бар, әмма әлегә бу хыял гына булып кала бирә. Самолетка утыргач та, бу башка транспортка да кагыла, догаларымны укыйм да, Аллаһка тапшырып юлга кузгалам. Миңа аэропортлар мохите ошый, төрле һава юлларының очкычларын чагыштырам, ризыклары да төрле, кешеләр белән аралашу үзе кызык бер дөнья! Эльза НӘБИУЛЛИНА, Түбән Кама шәһәре 13 санлы гимназия-интернат укытучысы: – Элек 12шәр сәгать дә­вамында очканым бар иде, “ыһ” та итми идем, ә хәзер куркам! Әллә яшь бара, әллә шушы авиаһәлакәтләрнең тәэ­сире, белмим. Менә әле без зур сәфәргә чыгып киттек. Сәяхәтләрне бик яратабыз. Быелгы маршрутка Австралия, Яңа Зеландия, Таиланд, Малайзия, Индонезия, Вьетнам, Сингапур һ.б. кебек илләр керде. Самолетка утырган саен калтыранам, әллә ниләр күз алдыма килә башлый, үлермен дип куркам. Якыннарым бу югалтуны авыр кичерер дигән уйлардан йөрәк “жу” итә. Ирем уйлап та бирми: “Тагын 7 илгә барып кайтасы бар”, – дип миннән көлә. Дөресен әйтергә кирәк, Россиядәге һава юллары самолетлары куркынычрак йөри. Шулай да һәлакәт булмый дип берсе дә гарантия бирә алмый. Фатыйх СИБАГАТУЛЛИН, РФ Дәүләт Думасы депутаты: – Юлга чыкканда: “Уйлап та бирмим”, – дигән кеше­ләргә ышанмыйм, андыйлар белән сәфәргә чыгу да куркыныч. Барысын да Ходайга тапшырам да чыгып китәм, тәкъ­диреңә ни язылган, шул була. Авиаһәлакәтләр турында еш ишетеп куркабыз, әмма җир­дә йөргәндә дә күпме авария була, корбаннар саны коточкыч күп. Самолетларны яратмыйм, йө­рер­гә мәҗбүр булганга гына утырам. Ә болай, мөмкинлек булса, поездда гына йөрер идем. Әмма анда йоклап китә алмыйча ин­тегәм. Мәскәү бе­лән Казанны тоташтырган югары тизлек­тәге тимер юл­ның салынуын көтәм. Тизрәк салынсын иде, самолетта ин­текмәс идем. Фәнис ҖИҺАНША, Камал театры артисты: – Курыкмыйм, батып үләр­гә язса, су тулы ләгәндә дә батарга мөмкин. Авиа­һәлакәтләр элек тә булган инде ул, хәзер бары тик мәгълүмат кына тиз тарала, төрлесен ишетәбез, күрәбез. Май аенда гына 12 тапкыр очкычка утырырга туры килде, ансыз беркайда да өлгереп булмый. Туганнарым, дусларым арасында да алай куркучылар юк. Менә мәрхүм Туфан абый Миң­нуллин самолеттан шүрли иде, поезд, машина белән генә хәрәкәтләнде.   108 | 26.07.2014 (полный текст новости)

  • 2014-07-27 03:12 Легионерлар һәм җилгә очкан акчалар турында
    27.07.2014 Спорт Россия футболында акча патшалык итә. Быелгы сезоналды янә шул хакыйкатькә инандырды. Әле монда, әле тегендә акча белән бәйле скандаллар килеп чыга. Бездә әллә соң акча өчен генә уйнылармы дигән сорау туа. Ә бит футбол ул, беренче чиратта, җанатарлар өчен тамаша булырга тиеш. Тамаша булыр өчен дидем дә, тукталып калдым. Яхшы уен, матур голлар, мавыктыргыч тамаша өчен, әлбәттә, осталыгы югары дәрәҗәдә булган башкаручылар кирәк. Кызганыч, андый башкаручылар үзебездә дефицит. Тамаша белән генә бетми, нәтиҗә дә кирәк бит әле. Үзебездә ниндидер нәтиҗәләргә ирешү – мөмкин хәл әле, ә менә Европада, дөньяда бүгенге этапта Россия футболчылары белән генә уңышлар казанып булмаячак. Шуңа да күп кенә клублар легионерларга мөрәҗәгать итә. Ә аларына акча кирәк. Казан кирәкми, акча кирәк! Әйе, чит илләрдән килүче уенчыларны Казан яки Краснодарның матурлыгы, табигать, башкалары белән генә кызыктырып булмый. Питер ни дә аларга, Казан ни – легионерлар акча эшләү өчен килә. Араларында төрлеләре бар, әлбәттә. “Рубин”ны гына алыйк. Заманында, әле белгән-белмәгән легионерлар тулы вакытта, бездә дә төрле уенчылар булды. Казаннан китүгә карьерасын тәмамлаган (ягъни безгә шуның өчен генә килгән) Саво Милошевич, әйтик, 2008 елда “Рубин”да уналты уен уздырып, өч кенә гол кертергә өлгерде, әмма Россия чемпионы булуга үзеннән гаять зур өлеш кертте, алай гына да түгел, тамашачылар мәхәббәтен яуларга өлгерде. Рони, Калисто, Скотти, Домингес, Сибайялар да шундый ук хөрмәт-ихтирамга лаек булды. Андыйларның хезмәте тиешенчә бәяләнде һәм моңа артык сүз әйтүче дә булмады. Дөрес, соңрак шул ук Домингес тагын да зур акчаларга кызыгып (монысы инде нәфес дип атала), Питерга юл алды. Ральф, Петроуш, Досталек, Руссель, Алоизиолар исә - бөтенләй кире мисал. Рәсми чыганаклар ышансаң, бүгенге көнгә кадәр Казан командасында иң бай футболчылар булып француз Янн М'Вила һәм Финляндия җыелмасы уенчысы Роман Еременко санала. Соңгы мәгълүматлар буенча, беренчесе Италиядә җирле “Интер”га күчкән. Алай гына да түгел, дәрәҗәлерәк чемпионатта чыгыш ясау өчен ул хезмәт хакының киметелүенә дә ризалашкан. Бу очракта аңа “афәрин!” диясе генә кала, минемчә. Чөнки егетнең амбицияләре күбрәк акча эшләү теләгеннән өстен чыккан. Иң бай уенчыларның тагын берсе - бразилияле Карлос Эдуарду исә бездә ярыйсы гына акча эшләү өчен мәйданга чыгыпы тормаска да разый, бугай. Баш тренер Ринат Билалетдинов әле аны янә дубльгә җибәргән. Баксаң, иптәшләрчә матчларның берсендә ул үзен алмаштыруларына канәгатьсезлек белдереп, клуб футболксын җиргә аткан икән. Әлбәттә, андый футболчылардан арыну хәерлерәк булыр иде. Кызганыч, заманында бик зур суммага сатып алынган уенчыны үз сафларында күрергә теләүче клубы юк бугай. Килсәләр, Роберто Карлос яшендә килсеннәр Быелгы дөнья чемпионатында Франция җыелма командасында Матье Вальбуэна уңай тәэсир калдырган иде. Мәскәүнең “Динамо”сы да аны үз сафларында күрергә тели һәм французга елына 3 миллион евро хезмәт хакы белән бәяләнгән (әле монда төрле премияләр, бонуслар кермәгән) килешү тәкъдим иткән. Вальбуэна чыгыш ясаган “Марсель”гә исә җиде миллион евро тәкъдим итә. Клуб үзе әлеге тәкъдимнәргә риза да, әмма уенчы гына безгә килергә теләми икән. Хезмәт хакын азсына, диләр... Аның белән тагын Англия, Италия дә кызыксына. Бу очракта да инде шул ук акча мәсьәләсе беренче планда тора кебек: кем күбрәк тәкъдим итәчәк, уенчы шуныкы булачак. Бу нисбәттән, башка мисалларны да искә төшерергә була. Әйтик, кесәне (яки акча янчыгы – кем ничек тели) калынайту максаты тормаса, Гарай, Халк, Витсель, Кураньи, Воронин танылган уенчылар да, Роберто Карлос, Это’о кебек чын мәгънәсендә дөнья футболы йолдызлары да Россиягә килмәс иде. Хәер, асыл йолдызлар барыбер безнең ил чемпионаты белән вакланып торасы килмәс, мөгаен. Месси, Роналду, Ибрагимович, Мюллер, Роббен кебекләр безгә килсә дә, шул ук Роберто Карлос яшенә җиткәч кенә килер... Тренерлар белән дә шул ук хәл. “Рәхмәт”, РФСка, спорт министрлыгына. Аларның тырышлыгы белән Хиддинк, Адвокатлар безнең белән сезнең өлешенә шактый керде. Хәзер әнә Капелло да, Бразилиядә адәм хурлыгына калу тәҗрибәсен истә тотып, 2018 елга җиңүче-команда төзү идеясе белән “яна”. Анысын куып җибәргән очракта да кесәсен шактый тутырып кына җибәрә алачакбыз. Мәскәү “Локомотив”ыннан әнә Буссуфа белән Диарра киткән. Дөресрәге, китү теләген белдергән һәм күнегүләргә килеп тормаганнар. Бу очракта да аларның карарын хөрмәт итәргә кирәк дип саныйм. Әйе, алар – шактый оста футболчылар. Әйе, алар – шактый кыйбат уенчылар. Ләкин алар тәкъдим ителгән акчаларыннан үзләре баш тарта бит! Ә башка клубларга күчсәләр, уенчыларның хезмәт хакы (иманым камил) түбәнрәк булачак. Алар шуны аңлап эш итәләр. Китәргә теләү сәбәпләре төрле булырга мөмкин. Бөер һәм үпкә “Ростов” белән РФС (Россия) футбол клубы арасындагы вәзгыять кискенләшә. Бар да шул ук акчадан башланган, югыйсә. Баксаң, берничә ел элек шул клубта уйнап, сәламәтлеген югалткан элеккеге капкачы Деян Радич (бер уенда ул көндәш команда футболчысы белән бәрелешә, нәтиҗәдә бер бөерен югалта!) РФС президенты Николай Толстыхка клубның аңа булган бурычларын кире кайтаруда ярдәм итүен сорап мөрәҗәгать итә. Клубка үпкәләгән ул. Вакыйга кызганнан кыза, “Ростов”ның шактый гына гөнаһлары ачыла. Әйтик, берзаман клуб уенчыларының хезмәт хакы нибары 15 мең сум тәшкил иткән (акылга сыймаслык саннар), ләкин өстәмә акчаларны алар башка төрле чыганаклардан “суырып” яткан. Иманым камил, теге яки бу уенчының, тренерның тирләп тапкан акчалар турындагы хәбәрләрнең бик азы гына чынбарлыкка туры килә. Димәк, казына калсаң, башкаларның да гөнаһлары шактый әле. Әйе, бүгенге спорт бик зур суммалар таләп итә. Язма башында тукталып киткән тамаша турындагы уйлануларымның да буш куык икәнен яхшы аңлыймын. Йолдызлы тамаша ул туйдыра. Һичьюгы, файдасы булса икән ул җилгә очкан сыман тоелган акчаларның. Бу очракта республика президентының Татарстан спортында Татарстан егетләренә һәм кызларына өстенлек бирергә дигән бурычының асыл мәгънәсе бик җиңел аңлашыла. Чөнки туйдык инде ул утырып торып кына акча алучы, клуб футболкасы-әләмнәренә төкереп караган легионерлардан. Хәер, үзебездә дә миллионерлар футболчылар шактый. Анысы инде – башка тема... Радик САБИРОВ --- | 27.07.2014 (полный текст новости)

  • 2014-07-27 02:55 Сөт продукциясе җитештерүчеләргә таләпләр арта
    26.07.2014 Авыл Татарстанның сөт һәм сөт продукцияләре җитештерүчеләре арасында кулланучыларны алдаучы намуссыз ширкәтләр юк диярлек, дип белдерә кулланучылар хокукын яклаучылар. Товар сыйфатына карата күп тапкырлар шелтә ясалганнан соң да төзәлергә теләмәгән Лаештагы бер предприятиегә карата исә шушы көннәрдә катгый чаралар күрелгән. Продукцияләре техник регламентка җавап бирмәгән оешмага эшчәнлеген бөтенләй туктатырга туры килергә мөмкин. Федераль хезмәтнең Татарстан идарәсе агымдагы ярты елда сөт һәм сөт продукцияләре сатучы 262 оешманы тикшергән. Нәтиҗәдә, 527 сөт продукциясе пробасы 11,4 процент очракта техник регламентка туры килмәгән. Мәгълүм булганча, бүгенге көндә сөт продукцияләренә үсемлек майларын кушу – гадәти күренеш. Сөт ризыкларында нәкъ менә үсемлек майларында гына була торган органик матдәнең – стерин “эзләрен” табу максатында Татарстан белгечләре быел 125 сөт продукциясенә лаборатор анализ ясаган. Аларның чит-ят майларга юлыккан 37,6 проценты ялган продукция дип табылган. Гомумән, шушы 6 айда үткәрелгән планнан тыш тикшерүләр барышында Татарстанда 110 партия сөт продукциясе әйләнештән алынган, бракка чыгарылган товар күләме 1176, 654 килограммга җитә. Административ җаваплылыкка тарту турында 225 беркетмә тутырылган, аларның 107се суд органнарына җибәрелгән. – Хәзерге вакытта кулланучыларны алдап, кибет киштәләренә ялган сөт продукцияләре тәкъдим итүче җитештерүчеләр безнең республикадан түгел, андый товарлар нигездә Россиянең башка төбәкләреннән үтеп керә, – дип ассызыклый Кулланучылар хокукын яклау һәм кеше иминлеге өлкәсендә күзәтчелек федераль хезмәтенең Татарстан буенча идарәсе җитәкчесе Марина Патяшина. – Шунысын төгәл әйтә алабыз: сөт продукцияләре әйләнешен контрольдә тоту көннән-көн кырысланачак. Җитештерүчеләрне даими тикшереп тору уңай нәтиҗә бирә, безнең җирле җитештерүчеләр инде тыелган чимал файдаланудан курка. Чит төбәкләр дә республика базарына чыкканчы җитди уйлана башлар дип уйлыйбыз. Быел без сөт продукцияләре җитештерүчеләргә карата административ хокук бозу турында 12 беркетмә төзедек, аларның бишесе судка барып җитте. Җитештерүчеләр барлыгы 1 250 000 сумга штрафка тартылды. Быел полицейскийлар Татарстанда яшерен цехта ялган акмай ясап ятучы “эшмәкәрләрне” тоткарлаган иде. Кулланучылар хокукын яклау һәм кеше иминлеге өлкәсендә күзәтчелек федераль хезмәтенең Татарстан буенча идарәсе ул чакта кулга төшкән 7 төрле продукция үрнәгенә экспертиза ясатты, нәтиҗәләр җинаять эше ачуга бәхәссез дәлилләр бирде. Татарстанның Эчке эшләр министрлыгы мәгълүматлары буенча, ялган продукция җитештерүчегә карата Россия Җинаять кодексының 238нче маддәсе 2 бүлеге нигезендә җинаять эше кузгатылган инде. Россиядә ит һәм сөт продуктлары җитештерүнең техник регламентлары дәүләт, һәм соңгы өч айда Таможня берлеге таләпләре белән расланган. Аңлашыла ки, алар кешенең сәламәтлеген саклау һәм иминлеген тәэмин итү максатын тота. Сөткә килгәндә, техник регламент эшкәртү-саклау вакытын, шулай ук физик-химик сыйфатларны – майлылык, аксымнар һәм әче сөт продукциясендәге микроорганизмнарның күләмен билгели, микотоксин, антибиотик, пестицид, радионуклид кебек куркыныч матдәләрнең күләмен чикли. Техник регламент товарны “сөт”, “эчәргә яраклы сөт”, “сөт продукты”, “составында сөт булган продукт”, “сөт эчемлеге” кебек төшенчәләргә бүлә. Балалар өчен сөт продукцияләренә, шул исәптән күкрәк сөтен алыштыручы сөтләргә дә аерым таләпләр куела. Әмма Марина Патяшина фикеренчә, техник регламентны бозган җитештерүчене товар кабына “сөт продукты” дип язарга мәҗбүр итү өчен әле бик нык тырышырга туры киләчәк, чөнки мондый дөреслек кулланучыны югалту белән яный. Бүгенге көндә гади халыкның сыр продуктларына да ышанычын югалтырга сәбәпләр җитәрлек. Дөньяда пальма маен һәм казеин кушып ялган сыр ясарга мөмкинлек бирүче технологияләр билгеле. Җитештерүчләр исә андый сырны чын продукция итеп сатарга тырыша, бәясен дә шуңа тиң куя. Әлегә чит илләрдән кертелүче ялган сырга каршы ничек көрәшергә белмәгән Россиянең ветеринар һәм фитосанитар күзәтчелек буенча федераль хезмәте Россия Хөкүмәтенә “сыр продукты” өчен дә аерым-ачык таләпләр кабул итәргә тәкъдим итә. – Быел Татарстанда азык-төлек продуктлары әйләнешен контрольдә тоту бермә-бер көчәйтелде. Бу Россия Хөкүмәтенең сөт һәм балык продукцияләрен җитештерүчеләрне һәм сатучыларны планнан тыш тикшерергә әмер бирүе белән бәйле, – дип аңлата Татарстанның баш санитар табибы Марина Патяшина. – Агымдагы елның алты аенда без гигиена таләпләренә туры килүен ачыклау өчен 68 659 азык-төлек үрнәген пробага алдык. Азык-төлекнең микроблар белән пычрану фактлары күп түгел, әлеге күрсәткеч 4,4 процентны гына тәшкил итә, узган ел – 4,3 процент иде. Санитар-химик күрсәткечләргә җавап бирмәү очраклары да узган елгы кебек – 0,2 процент кына. Без тикшергән продуктларда ГМО һәм антибиотиклар табылмады. Шулай да Идарә таләбе белән быел яраклылык вакыты тәмамлану, тиешле документлары булмау һәм лаборатор тикшерүләр товарның норматив таләпләргә җавап бирмәвен күрсәтү сәбәпле барлыгы 120 тонна 1 914 партия азык-төлек продукты әйләнештән чыгарылган. Һәм бу бөтен 2013 ел күрсәткеченә тиң. Балык продукцияләрен искә алганда, Кулланучылар хокукын яклау һәм кеше иминлеге өлкәсендә күзәтчелек федераль хезмәтенең Татарстан буенча идарәсе әле июнь аенда гына 17 сәүдә һәм җәмәгать туклану оешмасын күз уңыннан кичергән. Тикшерелгән 20 төр продукциянең 41,7 процент очрагы дәгъва уяткан. Монда беренче чиратта чи балык сатканда аны артык бозландыруга тырышу күренешләре турында сүз бара. Таләпләр буенча, 1 килограмм балык продукциясендә 5 процент кына боз рөхсәт ителә, креветкада – 7 процент. Тикшерү нәтиҗәсендә, Татарстанда барлыгы 72 килограмм күләмендә 10 партия продукция брак дип аталган. Административ хокук бозу турындагы 19 беркетмә буенча 28 500 сум күләмендә штраф сугылган. Ике эш буенча суд карары көтелә.   Лилия ГАДЕЛШИНА | 25.07.2014 (полный текст новости)

  • 2014-07-26 01:23 Татарстан туристларга нинди экзотик урыннар тәкъдим итә ала?
    26.07.2014 Җәмгыять Милли ризыклар, татар халык иҗаты, авыл халкының көн күреше, Болгар – барысы да иң беренче чиратта читтән килүчеләргә кызык булачак, дип белдерә Татарстанның туристлык комитеты рәисе Сергей Иванов. Узган елның беренче биш ае белән чагыштырганда быел майга кадәр Татарстанга килгән туристлар 25 процентка арткан. Бу хакта Азатлыкка республиканың туристлык комитеты рәисе Сергей Иванов белдерде. Ул Татарстан белән кызыксынучылар арта барыр дип тә өметләнә. Узган ел, Универсиада шаукымы сәбәпле, Казанга килүчеләр ике миллион йөз мең кеше булган. Комитет быел аның кадәр үк булмаса да, 1,8 миллион кеше килер дип исәпли. Республика хөкүмәте раслаган "Татарстанның туристлык һәм кунакчыллык тармагын үстерү" програмында 2020 елга 3,3 миллион турист киләчәк дип белдерелә. Бу програм өчен 7 ел эчендә 1,8 миллиард акча тотарга исәплиләр. Бу програмда туристларга Татарстанга килү өчен арзанлы транспорт булмау, очкычларның тузганлыгы, тимер юлдагы вагоннарда сервисның аксавы, милли ризыклар җитәрлек дәрәҗәдә тәкъдим ителмәү дә әйтелә. Документта Татарстан һәм аның мөмкинлекләре турында мәгълүмат тарату, шул исәптән интернетта да, көндәшлеккә бирешмәү өчен туристлык бренды булдыру, төрле чаралар үткәрү кирәклеге дә күрсәтелә. Туристлык белгечләре бу програмны эшләгәндә җәмәгатьчелеккә чыгармауны тәнкыйтьли. Програм туристлык өлкәсендә файдага булачагына дип шик белдерүчеләр дә бар. Комитет документның Австриянең Kohl&Partner ширкәте әзерләгән проект нигезендә эшләнүен белдерә. Бу ширкәт 2007 елда Татарстан өчен шундый ук бер програм әзерләгән иде инде. Белгечләр акча тотылыр, әмма аның тагын нәтиҗәсе булмас дип тә борчыла. Турист кая гына җыенмасын, ул башка җирдә булмаган кызыклы тормышны, архитектура һәйкәлләрен, тарихи истәлекләрне, табигать гүзәллекләрен, башкача яшәү рәвешен күрергә юл ала. Татарстан чит илләрдән һәм шулай ук Русиядән килүче туристларга нинди авыз ачып шаккатырлык, ягъни экзотик урыннар тәкъдим итә ала соң? Андый урыннар бармы? Азатлык бу сорауны Татарстанның туристлык комитеты башлыгы Сергей Ивановка юллады. Комитет башлыгы сүзләренчә, татар мәдәнияте, иң беренче чиратта, читтән килгәннәр өчен экзотика булып тора. Иванов мәдәният дигән төшенчәгә гореф-гадәтләрне һәм милли ризыкларны да кертә. Татар милли ризыклары Иванов туристлар Казанда инде бүген үк өч урында татар милли ризыкларын авыз итә һәм кайбер урыннарда аларны әзерләү серләре белән якыннан таныша ала дип белдерә. Беренчесе – Иске татар бистәсендәге ресторан. "Андагы җиһазлардан, бизәлештән һәм шулай ук рухыннан да татарлык аңкып тора", ди Иванов.  Икенчесе – "Туган авылым" мәдәни күңел ачу үзәге. "Бу комплексның, бер яктан, татарча итеп төзелүе тартып торса, хәзер анда безнең тәкъдим белән фольклор төркеме дә чыгыш ясый. Бу коллектив туристларга милли киемнәрдә татарча бии, татар җырларын башкара", ди Иванов. "Туган авылым" комплексының "чәчәк аткан" һәм хуҗасы алышынып "сүнеп калган" вакытлары да булды. Казанның үзәгендәге миллилек белән аерылып торган бу өлеше туристлар яраткан урынга әйләнә алмый азапланды. Иванов милли ризыклар һәм "Сорнай" төркеме анда эшли башлау туристларны җәлеп итәргә этәргеч бирәчәк дип әйтә. "Сорнай үзе җырлап-биеп кенә калмый, ә туристларны да түгәрәккә чакыра. Бу без уйлап тапкан әйбер түгел. Милли фольклор бөтен илләрдә дә әнә шул рәвешле тәкъдим ителә. Карап кына тормыйлар, туристлар үзләре дә катнаша", ди Иванов. Иванов фикеренчә, татар милли ризыкларыннан, шулай ук, "Татар ашлары йорты"нда да авыз итәргә мөмкин. Киләсе елга комитет татар ашлары атналыгы үткәрергә тели. Атналык вакытында Казандагы күпләгән ресторан һәм кафелар да бу чарага кушылыр дип өметләнә ул. Иванов сүзләренчә, инде кайбер рестораннар татар ризыкларын әзерләү серләренә дә өйрәтә башлаган. "Ризыкны әзерләгәндә туристлар үзләре дә катнаша. Аларга ничек итеп әзерләү серләрен аңлаталар. Ә ризык пешеп чыккач, бергәләп авыз итәләр", ди Иванов. Иванов сүзләренчә, Казанны белмәгән турист үзеннән-үзе татар ашлары, татар фольклоры тәкъдим ителгән урыннарга барып керми. Ел саен Казанда төрле турширкәтләрнең чарасын үткәргәндә комитет бу урыннарны һәм шулай ук башка турист маршрутларын да тәкъдим итәчәк. Хәзер мәгълүмат чаралары белән ныграк эшләргә җыеналар. Туристларны җәлеп итәрлек төрле урыннарга алдан пресс-турлар оештыралар. Шулай ук үзләре чыгарган басма мәгълүматка бу урыннар турында тәфсиллерәк язачаклар. Халык көн-күреше һәм яшәү рәвеше Иванов республикада агротуристлыкның башланып китүен, әмма җитәрлек дәрәҗәдә булмавын әйтә. "Хәзер безнең республикада өч хуҗалык бар. Алар төрле дәрәҗәдә. Алар арасында ел буе меңләп турист кабул иткәне дә бар. Без мондый хуҗалыклар күбрәк булырга тиеш дигән максат куйдык. Без хәзер мондый хуҗалыклар оештырырга теләүчеләрне инде эшләп килгәннәре янына китереп укулар үткәрәбез. Минемчә бу юнәлеш яңа булса да, аның киләчәге зур", ди Иванов. Ул үзенә бигрәк тә Ямаширмә авылындагы Мөхәммәд Котдусов хуҗалыгы хуш килгәнлеген әйтә. "Ул барсын да бөтен яклап уйлаган. Кунакханәгә урнашырга, терлекләр һәм кошлар янында булырга, милли ризыклардан авыз итәргә, осталарның эшләре белән танышырга һәм сатып алырга да мөмкин. Бу авылдагы хуҗалыклар бер-берсе белән элемтәдә эшли дип тә әйтергә була. Туристлар авылда яшәүчеләрнең көн-күреше белән танышкач, милли һәдияләр җитештерүне дә барып карый ала. Авылда җитештерелгән сөт, май, эремчек, тәва кошы күкәйләре, мамыгы шунда ук туристларга сатып алу өчен тәкъдим ителә", ди Иванов. Аның сүзләренчә, авыл яратучы туристларга програмны тагын да кызыграк итеп була. "Мисал өчен, турист беренче көнне көтүгә чыга, икенче көнне мал-терлек белән була, өченче көнне умартачыга булыша, дүртенче көнне осталар белән һәдияләр эшли, кул эшләре белән мәшгуль була һәм башкалар. Болгарның ЮНЕСКО исемлегендә булуы үзе үк уникальлек Иванов Болгар һәм Зөяне шулай ук туристларны җәлеп итәрлек, бүтән беркайда да булмаган уникаль урыннар буларак тәкъдим итә. Болгарның ЮНЕСКО исемлегенә керүе башлык сүзләренчә, дөнья күләмендә әһәмияткә ия урын икәнен күрсәтеп тора. Татарстан үз вакытында Сабантуйны да ЮНЕСКОның матди булмаган мирас исемлегенә кертергә теләгән иде. Әлегә кадәр бу сорау ачык кала. Комитет Мирный бистәсендәге ел саен Казан Сабантуе үткәрелеп килгән мәйданны да ел дәвамында туристлар өчен кызык булган чаралар үткәрү урыны итәргә тели. Татарстандагы кайбер мәгълүмат чаралары Казанда ел әйләнәсендә Сабантуй үткәреп ятачаклар дип тә язып чыкты. Иванов сүзләренчә, бу дөреслеккә туры килми. "Хәзер бу мәсьәлә тикшерелә. Анда яшәеш челтәре өчен кирәкле су, ут үткәрү һәм башка уңайлыклар тудыру кирәк. Бу урын елга бер тапкыр гына җанланып ала. Ниндидер проект эшләргә телибез, әмма ул Сабантуй булмаячак", диде ул Азатлыкка. Татар тарихын бозып сөйләмиләрме? Казанда булган туристларның кайберләре экскурсияне оештыручылар чиркәүләр турында гына сөйли дә сөйли, ә татар тарихын бик аз телгә алар дип әйтә. Иванов сүзләренчә, чыннан да бу мәсьәлә бар, чөнки экскурсия оештыручыларның барсы да контрольдә түгел. "Өч ел элек безнең тәкъдим белән Татарстанда экскурсия оештыручылар оешмасы (гильдия) төзелде. Хәзер без бу оешма әгъзаларына даими рәвештә укулар үткәрәбез. Яңа урыннар турында мәгълүмат бирәбез. Шул ук вакытта аларны аттестациялибез дә. Алар башта үзләре үтәчәк маршрут турында имтихан тапшыра. Быел Болгар маршруты турында да имтихан тапшырачаклар", ди Иванов. Бу оешма эчендә хәзер аерым шура булдырылган. Алар экскурсия ясаучыларның белемен тикшерә. Казанда эшләүче бөтен экскурсоводлар да бу гильдия әгъзалары түгел. Оешмага 65 проценты гына керә. Казанга яңа зообакча кирәкме? Иванов сүзләренчә, туристлар Казанда курчак театры "Әкият"не, опера театрын, "Социалистик көнкүреш" музеен һәм башкаларын, Казан Кирмәнен дә карый ала. Инде ничә еллар сүз күтәрелсә дә, яңасы кирәк дип әйтелсә дә, Казан әлегә кадәр зообакчасы белән мактана алмый. Читтән килгәннәр генә түгел, ә татарстаннар үзләре дә бу урынны хайваннар һәм кошлар төрмәсе дип атый. Барганнар анда яшәүчеләрне кызганып кайта. "Казанныкы гына түгел, республика җитәкчелеге дә бу мәсьәләне хәл итмәкче була. Минемчә, алдагы өч-дүрт ел эчендә Казанда яңа зообакча төзеләчәк. Хәзерге зообакча урынында яңасын салып булмый. Казан җитәкчелеге бу зообакчаның начар хәлдә икәнен аңлый. Кайчан яңа зообакча булачагын мин түгел, ә мэрия генә әйтә алыр", ди Иванов. Татарстанның гүзәл табигате Татарстанның башкаларга да күрсәтерлек гүзәл урыннары бар. Моннан биш ел чамасы элек Чулман һәм Идел буендагы тыюлыкларны туристлар яратып йөри торган урыннар итү турында сүз дә күтәрелгән иде. Төрле проектлар да тәкъдим ителде һәм теләкләре сүнеп калды, очы-башы күренмәде. "Татарстанда бик матур урыннар күп булса да, мин табигатькә сәяхәт маршрутлары юк дип әйтә алам. Әлегә халыкның күпчелеге шәһәр читендәге ял итү урыннарына йөри. Кемнәрдер Нократ, кайберәүләр күл буйларына килә һәм җәяү йөреп, анда көн үткәреп кайта. Без хәзер табигать кочагына илтүче маршрутлар әзерлибез һәм киләсе елга әзер булыр дип исәплибез", ди Иванов. Универсиада өчен төзелгән спорт корылмалары Иванов Казанда Универсиадага дип төзелгән спорт корылмаларының читтән килгәннәргә, бигрәк тә русияләргә экзотик үк булмаса да, кызык икәнлеген әйтә. "Без хәзер туристларга кызык булган җиде спорт бинасын сайлап алдык. Һәр бина өчен экскурсия эчтәлеген төзедек һәм бина турында сөйләячәк кешене билгеләп куйдык. Без аңа туристлар белән ничек эшләргә икәнне аңлаттык. Шулай ук без сайлап алган спорт биналарының барсына да экскурсия үткәрә алырдай кешеләрне дә укыттык", ди ул. Иванов Казанны 2018 елдагы футбол дөнья беренчелеге уеннары үтәчәк башкала буларак тәкъдим итүләрен дә әйтә. "Бу безнең өчен бик көчле бренд. Без хәзер аның турынла бөтен җирдә әйтәбез һәм басма материалларга да язабыз", ди Иванов. Кол Шәриф дан казанды инде Азатлык Иванов белән сөйләшкәндә Казан күрке булган Кол Шәриф мәчетен бер тапкыр да искә алмады. Ул аны республиканы таныта торган үзгә корылма буларак та атамады. Азатлык бу архитектура үрнәген телгә алгач, Иванов: "Кол Шәриф республикабызны танытучы буларак болай да дан казанган урын ул. Казанга килүчеләр Кол Шәриф һәм Благовещение чиркәвенең янәшә торуына да соклана", диде.   Наил АЛАН | 26.07.2014 (полный текст новости)

  • 2014-07-26 01:38 Иреккә дә ирек кирәк (Җырчы Ирек Фатыйхов белән интервью)
    25.07.2014 Мәдәният Моннан ун еллап элек без аның турында “Унөч яшьлек имам” дип язган идек. Балтач районының Смәел авылында яшәүче әлеге яшүсмер Ирек Фатыйхов бүген нинди икән? Кабат күрешеп, сөйләшергә уйладык. Ә бу исем сезгә нәрсә дә булса сөйләмиме, кадерле укучыларыбыз? Әйе, дөрес аңладыгыз. Сүз “Сандугач кер­де күңелгә”, “Татар мо­ңы”, “Йолдызлык” фести­валь­ләре лауреаты, “Ягымлы яз” студентлар бәйгесе җи­ңүчесе, “Урмай моңы” халыкара фес­тивале гран-при иясе, Ка­барда-Балкарда үткән “Ал­тын мәйдан – Эльбрус” төр­ки халыклар фес­тивалендә шулай ук гран-при иясе булган, танылып килүче яшь җыр­чы Ирек Фатыйхов турында. – Ирек, күпләр синең киләчәгеңне диндә күргән иде бит. Унөч яше дә тулмаган чакта авыл мәче­тендә имам булып торган кеше турында башкача уйлап та булмый кебек. – Бу темага тирән керәсем килми. Дин белән сәхнәне алыштырдың диючеләр дә, гаепләүчеләр, тәнкыйть­ләү­челәр дә булды. Шуны гына әйтә алам: сабый чакта кү­ңелгә сеңгән әйберләр онытыла, югала алмый, алар да минем күңелдә. Җомгаларга йөрим, уразаны, намазларны калдырмаска тырышам. Сәхнәдә дә бит мин юк-бар җырлар җыр­ламыйм, мәгъ­нәле, тәрбияви сүзләргә өстенлек бирәм. – Сәхнәгә, җырга юл кайдан һәм кайчан башланды? – 1995 елда, миңа өч яшь тулган чакта, апам Лилия Салават репертуарыннан “Каторжан юлы” дигән җыр өйрәткән. Гел кычкырып шуны җырлап йөргәнмен. Ул елны юллар оешмасы безнең авылда асфальт юл салган. Кызык тоелгандыр инде, юлчылар мине җылы асфальт өстенә бастырып, һаман җыр­латканнар. Күрәсең, оял­маганмын да, ялындырмаганмын да... Менә шулай, беренче сәхнәм асфальт булды. Үсә төшкәч, мәктәптәге чараларда катнаштым. Унын­чыда укыганда “Сандугач керде күңелгә” фес­тивалендә катнашып, өчен­че урын алдым. Унберенчедә укыганда исә “Татар моңы” халыкара телевизион фес­тивалендә икенче булдым. Бу минем өчен хәлиткеч булды дип саныйм. Унынчыны бетергәч, шушы һөнәр буенча акча эшли башлаган идем инде. Туйлар, юбилейларда җыр­ла­дым. Әлеге фес­тивальдән соң зур сәхнәгә дә юл ачылды. Телевидениедә үткән чараларга, концерт-конкурс­ларга чакыра башладылар. – Күңелеңә нинди җыр­лар якынрак? – Ретро җырларга өстен­лек бирәм. Тамашачы да аларны ничектер икенче төрле кабул итә. Халык җырларын, Салих Сәйдәшев, Рөстәм Яхин, Мансур Мозаффаров җырларын яратып җырлыйм. Шулай ук Хәйдәр Бигичев, Әлфия Авзалова, Илһам Шакиров репертуарыннан булган җырларны яратам. – Бүген сәхнәдә җыр­чылар бик күп бит. Югалып калмас өчен нишләргә кирәк дип уйлыйсың? – Үз юлыңны табарга кирәк. Беркемне дә кабатламаган тавышың, үзеңнең ори­гиналь жанрың булырга тиештер. Үз өстеңдә эшләргә, костюмнарга, җыр язучыларга, биючеләргә, телеви­дениегә акчаңны жәл­лә­мәскә кирәк. Шунысына сө­е­нәм: әлегә әти-әнидән бо­ларның берсенә дә акча сораганым булмады, үзем эш­ләп тапкан белән яшим. – Быел гына укып бе­тердең түгелме соң әле? – Әйе, Казан дәүләт мә­дәният-сәнгать академиясен тәмамладым. Фольклор буенча диплом якладым. – Шулай дип әйтергә яраса, иң зур уңыш ки­тергән җырың? – Халык җыры “Иске кара урман”ны, акапеллага җыр­лап, гран-при алдым. – Үзеңнең дискыңны чыгармыйсыңмы әле? – Әлегә репертуар тулып бетмәде. Уйда юк түгел. – Иҗат өчен нәрсә ки­рәк? – Вакыт кирәк. Ирек ки­рәк. – Иреккә дә ирек кирәк, димәк? – Нәкъ шулай.  Гөлсинә ХӘБИБУЛЛИНА 106 | 23.07.2014 (полный текст новости)

  • 2014-07-26 01:38 Кызыл Байракта “Сәйдәшстанга сәяхәт” бәйрәме булачак
    25.07.2014 Мәдәният 9 августта 11.00 сәгатьтә Югары Ослан районы Кызыл Байрак авылында традиция буенча “Сәйдәшстанга сәяхәт” – Сәнгать бәйрәме үтәчәк. “Сәйдәшстан” – татар профессиональ музыка сәнгатенә нигез салучы, күренекле композитор Салих Сәйдәшев истәлегенә багышланган бәйрәм. “Сәйдәшстанга сәяхәт” беренче мәртәбә 2000 елда Татарстан Республикасы мәдәният министрлыгы, Г.Камал исемендәге Татар дәүләт Академия театры һәм шәхсән театрның ул вакыттагы директоры Шамиль Закиров тырышлыгы белән үткәрелде. Быелгы бәйрәм кунаклары – татар вокаль сәнгате осталары Зилә Сөнгатуллина, Резеда Галимова, Георгий Ибушев. Бөек композитрның әсәрләрен Татарстанның атказанган сәнгать эшлеклесе Фуат Әбүбәкеров җитәкчелегендәге Г.Камал исемендәге Татар дәүләт Академия театры оркестры һәм “Новая музыка” камера оркестры (София Гобәйдуллина исемендәге заман музыкасы Үзәге) башкарачак. “Сәйдәшстан”да шулай ук Татарстанның Халык шагыйре Равил Фәйзуллин, Башкортостан Республикасының атказанган артисткасы, Казах дәүләт Академия опера һәм балет театры солисткасы Әлфия Кәримова һәм башкалар катнашыр дип көтелә. Традиция буенча, “Сәйдәшстан”га сәяхәт кылырга теләүчеләр өчен бушлай автобуслар булдырылачак. Әлеге автобуслар Кызыл Байрак авылына Камал Театры каршыннан 9 августта 8.00 сәгатьтә кузгала. | (полный текст новости)

  • 2014-07-26 01:38 Дәүләт Советының битараф депутатлары барланды
    25.07.2014 Сәясәт Шушы көннәрдә Татарстан Дәүләт Советының рәсми сайтында дүртенче чакырылыш депутатларының парламент утырышларындагы активлыгын күрсәтә торган махсус документ урнаштырылды. Аның белән укучыларыбызны да таныштырабыз. Татарстанның Дәүләт Советы рәисе Фәрит Мөхәммәтшин депутатларның парламент утырышына йөрү-йөрмәүләрен һәрвакыт игътибар үзәгендә тота. Үз хезмәтенә салкын караучы депутатларга берничә мәртәбә шелтә дә белдергәне булды аның. Шушы көннәрдә Дәүләт Советының рәсми сайтына дүртенче чакырылыш депутатларының парламент эшчәнлегендә ни дәрәҗәдә актив катнашканлыгын күрсәтә торган мәгълүмат урнаштырылды. Документ парламентның комитетлар эшчәнлеге нәтиҗәләре һәм стенографик хисаплар ярдәмендә төзелгән. Әлеге статистика 2009 елдан алып 2014 елның июль аена кадәрге вакыт аралыгын үз эченә алган. Шушы вакыт эчендә Татарстанның Дәүләт Советы барлыгы 53 утырыш уздырырга өлгергән. Парламент эшчәнлегендә аеруча аз катнашкан депутатларның исем-фамилияләрен кызыл һәм сары төсләр белән күрсәткәннәр. 98 депутатның бишесе Дәүләт Советының 20дән артык (!) утырышында катнашмаган. “Казан” җитештерү-төзелеш берләшмәсе генераль директоры Равил Җиһаншин исә, гомумән дә, 30 утырышта булмаган. Ул исемлекнең беренче урынында тора. Сары төс белән билгеләнгән депутатлар саны – 22. Бу - 10-20 утырышны калдырган депутатлар. Күбесе – эре компанияләрнең генераль директорлары. Шунысы да бар – депутатларның яртысыннан артыгы Дәүләт Советына бер генә закон проекты да кертмәгән. Утырышларда чыгыш ясамаган депутатлар да бихисап. Хәер, Татарстанның Дәүләт Советы рәисе Фәрит Мөхәммәтшин парламент әгъзаларының барысының да закон проектлары әзерләп, чыгыш ясавы яклы түгел. Җитәкче сүзләренә караганда, депутатларның күбесе комитетларда актив эшли.  | 25.07.2014 (полный текст новости)

  • 2014-07-26 01:38 Камиләгә ярдәм итик!
    25.07.2014 Җәмгыять 30 сентябрьдә Мөхәммәтгалиева Камиләгә өч яшь тулачак. Камилә вакытыннан алда, 36нчы атнада туа. 6 айга кадәр Камилә сау-сәламәт бала кебек үсә, әмма соңыннан аның физик үсеше тоткарлана. Ул үрмәләми дә, утырмый да... Табиблар кызчыкка ДЦП, спастический тетрапарез диагнозы куялар һәм баланың кайчан да булса йөреп китүенә шик белдерәләр. Әмма әти-әнисе тырышлыгы белән Камилә үрмәләргә дә, утырырга да, хәтта тотынып йөрергә һәм фразалар белән сөйләшергә өйрәнгән. Камиләнең бу уңышлары юкка чыкмасын һәм алга таба да дәваланыр өчен “вертикализатор” дип аталган җайланма кирәк. Ул 19200 сум тора. Гаиләнең аны сатып алырга финанс мөмкинлеге булмаганлыктан, “Радость детства” дип аталган хәйрия фондына мөрәҗәгать иткән. Бу фонд ДЦП авырулы, начар күрүче һәм күрмәүче балаларга хәйрия ярдәмен күрсәтә. Фонд җыелган акчага 58 шундый вертикализаторны алып биргән инде, барлыгы 10 миллионнан сумга төрле ярдәм күрсәтелгән. Камилә Мөхәммәтгалиева үзенең чиратын көтүче 20ләп бала арасында. Вертикализатор көтүче сабыйларның тарихы берсеннән-берсе кызганыч. Фондның интернеттагы битендә басылган мөрәҗәгатләр арасында, ире ташлап киткән, үз көченә ышанып кына, авыру баланы үстерүче ялгыз хатын зары, тол булып калган 3 балалы ана үтенече, авыру игезәкләрне үстерүче гаиләләр дә бар. Сез дә Мөхәммәтгалиева Камилә һәм башка сабыйларга вертикализатор алып бирергә ярдәм итәргә теләсәгез “Радость детства» хәйрия фондына акча күчерә аласыз. Фонд Реквизитлары: Благотворительный фонд «Радость детства» ИНН 1659124296, КПП 165901001 ОГРН 1121600000796 420139 г. Казань, ул.Ю.Фучика,91 оф.19 р/с 40703810424640004020 в филиале №6318 Банка ВТБ 24 (ЗАО) г. Самара БИК 043602955 к/с 30101810700000000955 Акчаны банк аша, фонд хисабына квитанция белән салырга була. Акчагыз тиешле урынга банк аша тоткарланмыйча барып җитсен өчен, квитанциягә “Благотворительное пожертвование” дип язарга кирәк. Конкрет баланың исемен дә күрсәтсәгез була. “Мегафон” аша 89376271371, 89376271372, 89272439389 номерларына салырга була. Бу ысул белән акча җибәрүчеләр исемлеге фондның сайтында http://fond-rd.ru/otchet/otchety “Отчеты” ( Хисаплар) бүлегендә басылып бара. “МТС” һәм “Мегафон” абонентлары SMS аша ФОНД пробел «СУММА » дип язып 7715 номерына акча җибәрә ала. (Мисал ФОНД 100) Искәрмә: операторлардан яки түләү системаларыннан аз гына процент алынырга мөмкин. Интернетта алыш-биреш ясаучылар Web money: аша R415071559625, Яндекс.Деньги аша 410011372597110 кошелекларына акча җибәргән. “Тере акча” ны фонд кассасына Казан, Ю.Фучик урамы, 91 йорт, 19нче офиска ( «Татплодоовощпром» бинасы) алып килә ала яки сәүдә үзәкләрендә урнаштырылган акча җыю әрҗәләренә салып китә ала. Алар Вахитов ур, 4 йортта Тихорецкая ур..4 йортта урнашкан «МЕТRО» кибетләрендә, Мамадыш тракты, 32 йортта «SELGROS» кибетендә, Җиңү проспекты, 91 йорт, «Южный», «АШАН» сәүдә үзәкләрендә, К.Маркс урамы, 64 йортта урнашкан Татарстан дәүләт сынлы сәнгать музеенда, Карл Маркс урамы 59 йөртта урнашкан «Спурт Банк»ында куелган. Килгән акчаларның ничек тотылуы турында фонд хезмәткәрләре ай саен хисаплар бастырып бара. Алар белән http://fond-rd.ru/ сайтында танышып барырга була ( http://fond-rd.ru/otchet/okazannaya-pomoshh-detyam-za-ves-period-nashej-s-vami-raboty). Изге Рамазан аенда балаларга бергәләп ярдәм итик!   | (полный текст новости)

  • 2014-07-26 01:38 Камияр Байтимеров: “Эшлибез, аяк кына чалмасыннар”
    25.07.2014 Авыл Нефть белән химия, машина төзелеше генә түгел, Татарстан – авыл хуҗалыгы белән дә көн күрүче республика. Әмма бу тармакта проблемалар җитәрлек. Бигрәк тә соңгы елларда корылык булуы күпләрне аяктан екты. Әле БСОга кердек һәм кая барып эләгүебезне аңлап та бетерә алмыйбыз. Менә шул һәм башка мәсьәләләр турында Татарстан фермерлары һәм крестьян хуҗалыклары ассоциациясе башлыгы Камияр БАЙТИМЕРОВ белән әңгәмә кордык. – Камияр әфәнде, авылларга барсаң, фермерлар белән аралашканда җир эше керемсез, эшләргә мөм­кинлек юк дип зарланалар. Хокуклары бозу оч­рак­лары турында да еш ише­тергә туры килә, күп очракта алар район хакимияте белән уртак тел таба алмый. Сезгә фермерлар, авыл эшчәннәре ярдәм сорап еш мөрәҗәгать итәме? Проблемаларны хәл итүнең нинди юллары бар? – Базар мөнәсәбәтләренә күч­кәнгә инде ике дистәдән артык вакыт узды. Ул шәхси милекне үстерү, хосусыйлаштыруны күздә тота. Җиргә, хосусыйлаштыруга кагылышлы законнар кабул ителде. Законнар гамәлдәме? Статис­тик мәгълүматларга карасак, кә­газьдә барысы да ялт иткән. Җир­нең 96 проценты халыкка би­релгән дигән хисап бар. Ләкин чынбарлыкта җирләрне үз милке итеп рәсмиләштергән кешеләрне санасак, алар бик аз, шуңа күрә җирләр хосусыйлаштырылган, кеше үз җирендә хуҗа дип әйтергә телем әйләнми. Күп очракта ке­шеләр җирләрен куллана алмый. Шул проблема бар. Икен­чедән, бездәге аграр-икътисад сәясәте дәүләт белән авыл ху­җалыгы продукциясен җитеште­рүчеләр арасында диалог корырга ярдәм итәргә, эшне җайга салырга тиеш. Әмма мондый сәясәт бик акрын тормышка ашырыла. Россия җитештерүчесе чит илдәге хезмәттәшеннән бик нык аерыла бит ул. Төп проблема­ларның берсе ул – җитештерелгән товарга бәя сәясәтенең уңай булмавы. Югыйсә дәүләт моны кон­трольдә тотып, җайларга тиеш. Әм­ма бу юк. Җир кешесенең корылык вакытында да, хәтта уңыш булган чорда да кесәсе тулмый. Уңыш күп булса, арзанга сатарга туры килә. Тотылган чыгымнарын да кап­лый алмый. Мәсәлән, Канадада авыл җитештерүчесе 15 декабрьдә үк товарларына бәяне белә. Ки­лешү нигезендә 15 гыйнварга аңа бодайның ярты бәясен инде түләп тә куялар. Бу акчага фермер орлык, ашламалар сатып ала, бу яз көне эше тукталмасын өчен эшләнә. Соңгы елларда корылык белән дә интегәбез. Корылыктан кү­релгән зыян зур булды, дөрес, фермерлар бөлгенлеккә төшмә­сен өчен дәүләт казнасыннан күп акча бүленде. Бер генә фермер да хуҗалыгына кышка ашлык әзер­ләр өчен Татарстаннан читкә чыгып китмәде. Бу безнең җир кешеләренең зур потенциалы турында сөйли, алар корылыкны исән-имин кичерерлек көч таба алды. Шуны да әйтергә кирәк: эре малларның өчтән бер өлеше фермер һәм шәхси хуҗалыкларга туры килә. Әмма алар игътибардан читтә кала. 2011-2013 елларда ничек булды? Федераль үзәк һәм республика бюджетыннан бүлен­гән акчаның 92 проценты эре агрохолдингларны яшәтер өчен тотылды. Президент ярдәме белән фермер хуҗалыкларына да бирелде, әмма 8 процент ул “чәп” итәр өчен дә җитми. Ә бер уйласаң, шушы шартларда да республика кү­ләмендә авыл хуҗалыгында җи­теш­терелгән продукциянең 53,9 проценты фермер хуҗа­лык­лары өлешенә туры килә. Димәк, алар нәтиҗәле эшли ала. – Республикада хөкүмәт агрохолдингларга карата лояль булды, аларга ярдәм итте, ә фермерлар читтәрәк кала бирде. Кайбер белгечләр фике­рен­чә, фермерларга да вакытында зуррак ярдәм күр­сә­телсә, бездә авыл хуҗа­лыгы тагын да уңышлырак эшләр иде. Ә Сез бу хакта нәрсә әйтә аласыз? – Агрохолдинглар төзелгәндә, без бу үзгәрешләрнең нәрсәгә китерергә мөмкин икәне турында кисәттек, әмма тыңлаучы гына бул­мады. Алар бит проблемаларын үзләре хәл итми. Әлеге оеш­маларның эшчәнлеге күп ке­ше­нең язмышына, авыллар, районнар тормышына бәйле булганга күрә килеп чыккан мәсь­әләне хәтта дәүләт дәрә­җәсендә хәл итәргә туры килә. Ә кармакны һәр кешегә бирергә кирәк иде, ни тели – шуны җитештерсеннәр. 2003–2010 елларда авыллардан 50 мең кеше чыгып китте. Бу – агрохолдингларның чәчәк аткан вакыты. Кеше эшсез, җирсез калды. Бу – 3-4 район юкка чыккан дигән сүз бит. Ә чыгып китүчеләр ул – актив кешеләр. Алар бер китеп башка урында төпләнсә, кире кайтмый инде, димәк, авыл да картая. Агрохолдинглар чыны-ялганы бе­лән җирләрне үзләштерде, “залог” итеп банкларга салды. Хәзер агрохолдинглар бөлген­леккә төшә. “Алтын башак” юк, “Вамин” – банкрот. "Вамин" урынына башкасы килде, әмма һаман да шул ук хатаны кабатлыйбыз. Югый­сә тормыш сабак укытты бит инде! Бу очракта дәүләтнең роле бик зур, реформалар ясау эше Авыл хуҗалыгы министрлыкларына, ведомстволарына тапшырылды. Ни телисез, шуны эшләгез диделәр, җавап тотучы булмады, нәтиҗәдә без бүген менә шундыйрак хәлгә калдык. – Еш кына җир алалар да эшкәртмиләр дигән фикерне ишетергә туры килә. Бу – бер Татарстанга гына түгел, бөтен Рос­сиягә хас күренеш. Фермерлар гына моңа гаеплеме? – Статистика мәгълүмат­ла­ры­на караганда, Татарстанда 70 мең гектардан артык җир эшкәртелми. Сәбәпләре төрле. Аның берсе җиргә хуҗа булмауга бәйле. Базар мөнәсәбәтләре заманында яшибез икән, җир милкенең дә хуҗасы булырга тиеш. Андый очраклар бездә аз. Җир базары барлыкка килсен өчен дәүләт аның чарасын күрергә, шартлар тудырырга тиеш. Җирнең беренчел, икенчел базары бар. Торакны саткан кебек монда да шундый ук хәл. Дәүләт мәйданны үлчәп йә арендага бирә, йә сата. Бу – беренчел базар. Икенчел базар очрагында, сатып алынган, әмма мин аны, мәсәлән, эш­кәртә алмыйм икән, җир ки­шәрлеген кемгәдер сатам. Без­дә мондый тәҗрибә юк. Бу өлкәдә кем әйтмешли, “күләгәдәге базар" бар. Монысы вакытында алдау-йолдау белән җиргә хуҗа булганнарга бик уңайлы. Дәүләткә кирәкме бу? Аек акыл белән уйлаганда – кирәкми, әмма шул ук вакытта моны булдырмас өчен бармакка бармак сугылмый. Моның өчен җирне “залог”ка бирә торган институтлар булырга тиеш. Әйтик, кооператив җир банкы. Ул авыл хуҗалыгы продукциясен җитештерүче, дәүләт һәм банк арасындагы мөнәсәбәтләрне төзи, җайлаштыра алыр иде. Җирнең бәясе бар, ул акча китерергә тиеш. Бу система эшли башласа, елына 94-96 млн сум акча кереме алырга мөмкин булачак. Дәүләт ота, банк системасы да үзен ышанычлы хис итә. “Россельхозбанк” бар бит инде диярсез. Бүген аны нишләтергә бел­ми­ләр. Дәүләт җайлады-майлады, агрохолдингларга акчаны бирде, ә алар бөлгәч, бурычларын кайтара алмыйлар. Аларны кем түли? Җирнең ничек кулланылуы турында мониторинг ясалмады. Авылларда җир эшкәртергә кеше дә калмады, хәзер әнә кытайларга тәкъдим итәбез. – 2010 елда коточкыч корылык булып, республикада чә­челгән уңышны җыя алмадык дисәң дә була. Бу хәл бүгенгәчә дәвам итә. Ел саен һава торышын гаеплиләр. Алай­са, республикада корылыкка чыдам булган авыл ху­җалыгы продукциясен җитеш­терергә вакыт җит­кәндер? Инде мелиорацияне тор­гызу турында да күп сөй­лиләр. Нәрсә көтәргә? – Бу турыда Рөстәм Миңне­ханов 2013 елда әйтте. Ул да һава торышына сылтауны туктатырга кирәк, корылык комачаулады ди­гән аклану булмаска тиеш диде. Күрсәтмә бирде, әмма ул исәпкә алып кулланылдымы? Һичшиксез, безгә эшләүнең яңа ысуллары, агротехнологияне үз­гәртергә кирәк, диде. Карашыбызны, җиргә булган мөнәсәбәтне дә үзгәртәсе бар! Әнә комлы туфракта да әллә ниләр үстереп, безгә алып килеп саталар. Июнь аенда Казан базарларын айкап чыктым. Пакьстан, Мисырдан алып кайтылган бәрәңге саталар. Кыш буена Израиль редисын ашыйбыз. Без бәрәң­ге үстерә белмибезме? Беләбез, әмма моның өчен агротехнологияне алыштырырга ки­рәк. Мелиорациягә килгәндә, Татарстан авыл хуҗалыгы һәм азык-төлек министры Марат Әхмәтов, ревизия ясап, мелиорация җиһаз­ларын тикшерде. Вакытында без бу өлкәдә Россиядә беренчеләр рәтендә идек. Ревизия нәтиҗә­лә­ре нинди булдымы? Республикадагы мелиорация җиһаз­лары­ның 90 проценты бары тик фермер ху­җалыкларында гына сакланып калганы ачыкланды. Калганнары урланып беткән, тимер-томырга тапшырылган. Хәзер бу эшкә янә акча бүленде, яңа җиһазлар сатып алын­ды, алар фермер хуҗалык­ларында урнаштырылды, әмма бү­ленгән акча җитеп бетми. Гомумән, авыл хуҗалыгына керткән акчаны карасак, чит илләр белән чагыштырганда, без нык калышабыз. Мәсәлән, Европада бер гектарга уртача 365 евро акча бүленә (монда мелиорация дә, ашламасы да керә һ.б.), ә бездә бу 18-20 евро гына. Германия җир­ләренә фосфор ашламасын кертте, бу эшне 20 ел алдан башкарып куйды. Хәзер 1 гектардан 50 центнер рапс җыялар. Бездә 15-20 центнер да яхшы күрсәткеч санала. Уңыш күләмендә аерма зур бит. Арпа, солы, бодайның 1 гектардан уңышы 100 центнерга кадәр җитә. Гер­маниядә авыл хуҗалыгы продукциясен эре агрохолдинглар түгел, ә фермер хуҗалыклары җи­теш­терә. Һәрбер хуҗалык эшкәрт­кән җир мәйданы – 31 гектар. Бу ил АКШ­тан соң дөнья базарында авыл хуҗалыгы продукциясен сату буенча икенче урында тора. Франция фермерларының җир­нең мәй­даны – 28 гектар, ә Фин­лян­диядә – 13 гектар. Әмма безнең ит, сөт ризыклары Финляндиягә китми, ә без аларныкын сатып алабыз. Нигә булдыра алмыйбыз? Ростов, Ставрополь, Краснодар крайлары, Алтай дөнья базарына чыга. Без әлегә калышабыз. Кеше потенциалын күбрәк кулланмыйча, алар өчен шартлар булдырмыйча алга китешне көтү дөрес түгел. Фермерлар арасында уникаль шәхесләр бар. Акыл белән һәм күңел салып эш итүчеләргә халык та тартыла! Үзе үстерә, җитештерә, булган кеременә кыйммәтле йортлар, машиналар сатып алмый, ә җи­тештерүгә кертә. Мәсәлән, Тү­бән Камада Владимир Аппаков эшли. Җирне ярата торган искиткеч кеше. Шалтыратам: “Хәлләр ничек?”– дим. “Эш тукталды, солярка юк”, – ди. Килешү нигезендә товарын илтеп бирә, ә акчасын түләми­ләр, ди. Ул башлыча дәүләт оешмаларына тапшыра. Ә җәйнең көннә­ре санаулы... Тукай районында Мин­талип Миңнеханов дөнья стан­дарт­ла­рына туры китереп эш­ләп ята. Иген, бәрәңге үстерә. Су си­бү системасын сатып алган, бодайны да су сибеп үстерә! Ходай куш­са, бер гектардан 70 центнер уңыш алырга планлаштыра. Акыл белән эш иткәндә зур уңышка ирешеп була, әмма моның өчен агро­сәя­сәтнең системалы эшләве дә кирәк. – Сез гел чит илләрне үрнәк итеп куясыз, әмма түрәләр, район хакимияте башлыклары, фермерлар, тәҗрибә уртаклашыр өчен, Россия буйлап та йөри. Самарага яшелчә үстерү, Чуашстанга эре мал үрчетүне өйрәнү өчен барып кайттылар. Алар эшли белә дип үрнәк итеп, куялар. Бер нәрсә аңлашыл­мый: без, чыннан да, күршеләр кебек эшли алмыйбызмы соң, бездә алардагы кебек уңай шартлар юкмы, әллә башка сәбәп бармы? – Кайчакта күршенең тавыгы күркә булып күренә, әмма эш оештыруда, җир кешесенә карата мөнәсәбәтләрдә аерма бар. Шыгырданга Татарстанның район хакимияте башлыклары да барды, алар арасында авыл хуҗа­лыгы алга киткән район түрәләре дә, эшләре начар булганнары да бар иде. Киләләр, карыйлар, тың­лый­лар, әмма кайткач, күргәнне тормышка ашырмыйлар. Фермерлар, хакимият эшләргә бирми дип, зарлана. Мөмкинлек тудырмыйлар. Баш калкытканны яратмыйлар. Күптән түгел яныма нык бәдәнле өч ир килде, җир эше белән шөгыльләнәсе килә, диләр. Хакимият җир бирми, ничегрәк хәл итәргә, диләр. Шалтыратып сөй­ләшергә тәкъдим итүемә: “Ходай хакына шалтыратмагыз, хатыннарны эштән чыгарачаклар, ба­лаларга юл куймаячаклар, үч­ләшәчәкләр”, – диләр. Ә бу район башлыгы Шыгырданга вертолетта барды, сокланып йөрде. Шыгырданда да шул ук һава торышы, хезмәтләре бүлен­гән, кемдер мал асрый, башка фермер сатып ала, чала, эшкәртә. Бернинди дә киртә юк, хакимият ягыннан да тулы ирек­. Безнең түрәләр үзләре үк киртә куялар. Президент Рөстәм Миңне­ханов­ның муниципалитет белән эшмә­кәрләр, фермерлар арасында эшне җайларга, шартлар булдырырга дигән күрсәт­мәсе бар. Тормышка ашармы? Монысы инде барыбызга да кагыла.  Римма БИКМӨХӘММӘТОВА 107 | 25.07.2014 (полный текст новости)

  • 2014-07-25 12:25 Ял итәргә өлгердегезме әле? (Cораштыру)
    25.07.2014 Җәмгыять Россия халкының 49 проценты атна ахырында бирелгән ике көнлек ялны аз дип саный. Халыкның 51 проценты исә атна буе армый-талмый эшләү өчен ике көн дә бик җиткән дигән фикердә. Күптән түгел Работа@mail.ru порталы белгечләре уздырган сораштыру нәтиҗәләре шул хакта сөйли. Бу атнада исә татарстанлыларны өч көнлек ял көтә. Тагын бер атнадан җәйнең соңгы ае башлана. Ә сез ял итәргә өлгердегезме әле? Илгиз Зәйниев, драматург: – Соңгы арада эш бик тыгыз. Ял итү турында уйларга вакыт та юк. Төрле чара, бәйрәм­нәргә сценарийлар язам. Шуңа күрә яңа әсәрләр иҗат итәргә дә вакыт калмый. Әле күптән түгел генә Болгарның ЮНЕСКОга керүе уңаеннан бәйрәм уздырдык, хәзер “Идел” журналының 1 августта узачак юбилеена әзерлә­нәбез. Минем әле үзем аралашкан кешеләр арасында рәттән ике көн ял иткән кешене күргәнем юк. Күп дигәндә – бер көн. Ялларны азсынучыларга килгәндә, ике көн урынына өч көн ял бирелсә, атнаның ярты өлеше үткән була бит инде. Шәхсән үзем көн саен эшлим. Режиссер буларак эшем бет­сә – актер, актер буларак эшем тәмамланса – педагог, драматург буларак эшем башлана. Әлфинә ӘзҺәмова, җырчы: – Җәйге ялым эш белән бергә үрелеп бара. Соңгы арада сентябрь аенда узачак концертларыма әзер­ләнәм, яңа җырлар яздырам. Дү­шәмбе көнне бер җырыма клип төшерә башлыйбыз, Алла боерса. Аны көзгә кадәр тәмам­ларга исәп. Әле балалар Таиландка ял итәргә китте. Август аенда үзебез дә ял итәргә барырга җые­набыз. Уйлап куйган җи­ребез бар. Ләкин әлегә кая барачагыбызны кыч­кырып әй­тәсем килми, юкса барып чыкмавы да ихтимал. Безнең эш ок­тябрь аеннан башлап, кыш буе бик тыгыз була. Җәен ир­кенләп ял итәбез. Башкаларга атна ахырында бирелгән ике көнлек ял исә менә дигән! Бер көн бик аз – бернинди эшкә дә өлгереп булмый. Яллар өч көнгә китсә, артыгы белән була. Кеше ялкау­лана башлый. Рәзинә Сибгатуллина, Нурлат районының 5 нче номерлы “Камыр Батыр” балалар бакчасы тәрбиячесе: – Бу җәй вакыйгаларга бигрәк бай булды. Күптән түгел мин үземә яңа шө­гыль таптым. Кулдан эш­ләнгән табигый ташлардан дисбеләр, муенса, бе­ләзек, алка кебек бизәнү әйберләре ясыйм. Бу шөгылем аркасында май аенда Волгоград шә­һә­рендә узган Бөтен­россия, Казан, район Сабантуйларында, Нурлатта узган “Уяв“ бәйрәмендә катнашырга насыйп булды. Әле менә районыбызда шим­бә көнне узачак Халыклар дуслыгы бәйрә­ме­нә әзер­ләнеп утырам. Шуңа җәй­нең үтеп барганын сиз­мичә дә калдым. Ял турында уйларга вакыт та юк. Бөтен буш вакытым бакча тирәсендә үтә. Җи­ләк-җи­мештән кайнатмалар яптым, кыяр-поми­дордан кышка салатлар ясыйсы бар. Сентябрь аенда декрет ялым бетә, кызымны балалар бакчасына биреп эшкә чыгам, Алла боерса. Без дә атнасына ике көн ял итәбез. Яз, җәй, көз көннәрендә ял өчен ике көн генә җитми, кышын исә ул күбрәк тоела. Айваз, “Татар радиосы” ди-джее: – Җәй уртасына, Ураза аена туры китереп ике атна ял алган идем, бер атна ял иткән кебек булдым. Икенче атнасында түзеп булмый, эшкә чыгасы килә башлады. Минем нәкъ менә атна ахырында ял иткәнем юк. Гадәттә, шул вакытка туйлар, юбилейлар туры килә. Минем эш графигы, гомумән, нормалы түгел. Халык ял иткәндә – эшлим, эшләгәндә азрак ял эләгергә мөмкин. Болай эшләү кыен булса да, күнегелгән инде. Гөлназ Гатауллина, кибетче (Мамадыш районы, Баскан авылы): – Кая ул ял итү! Эш тә эш. Әле кибеттәге бүле­гебез вакытлыча ябылып торганга гына ял тәтеде. Ял көнем дә эш белән үтә – чия компоты ябарга җыенам. Болай, шәхси эшмәкәрдә эшләгәч, ялны кайчан телим, шунда алам. Атнасына биш көн эшләүчеләргә исә ике көнлек ял бик җиткән.  107 | 25.07.2014 (полный текст новости)

  • 2014-07-25 12:25 Матбугатка язылуны көнбагыш мае коткармаган (ТИРАЖЛАР)
    25.07.2014 Матбугат Тарихта беренче тапкыр Россиядә вакытлы матбугатка язылу дәүләт дотациясеннән тыш башкарылды. «БИЗНЕС Online» газетасы икенче яртыеллыкка язылу кампаниясе нәтиҗәләренә күзәтү ясады.  «Вечерняя Казань» газетасы - һәр бишенче, "АиФ" һәр унынчы укучысын югалткан, ә  «Татарстан яшьләре» беренче тапкыр 20 меңнән кимрәк тираж белән чыга башлый.  Татарстан Россиядә антирекрод куючылар арасында - язылу 37% ка кимеде.  «Татарстан почтасы» җитәкчесе Регина Кузнецова язылу тагын кимиячәк, дип уйлый. Басмаларга язылу бәясе уртача 1,5-2 тапкырга артты. Икенче яртыеллыкка язылу гадәттәгечә 30 июньдә түгел, 4 июльдә генә тәмамланды.  Язылу кампаниясенә ярдәм итү өчен, Россия почтасы акция дә уйлап тапкан иде. Исемлектәге билгеле бер басмага язылган өчен, көнбагыш мае бүләк иттеләр. Бу исемлеккә республика басмаларының 21е кертелде. Барысы 5136 бүләк бирелде, дип хәбәр итте Регина  Кузнецова.   "БИЗНЕС Онлайн" газетасы тиражларга анализны "Татарстан почтасы" мәгълүматлары буенча ясаган.    Татар телендә "Татмедиа" чыгара торган басма матбугат чараларының барысы да тираж югалтты. «Салават күпере» - 25% ка (тираж 8980), «Мәгариф» — 14% ка (7915), «Чаян» — 12% ка (4261), «Ялкын» — 25% ка (2312), «Мәйдан» — 8% ка (2256), «Сөембикә» — 13% ка (7678) кимүе күренә.   Искәрмә буларак, «Казан утлары» 25% ка (3905) һәм «Сәхнә» — 23% ка (1461) арткан.   Шәхси басмалар арасында «Ирек майданы» 30 539 данә тираж туплады. Ел башында бу сан 34 726 булып, тираж 14% ка кимеде. "Безнең гәҗит" - 18 мең (19 % ка кимегән), "Акчарлак" - 33 мең тираж (9% ка кимегән, "Юлдаш" - 19 мең ( 27 % ка кимегән) тираж җыйган.    --- --- | 25.07.2014 (полный текст новости)

  • 2014-07-25 12:14 Гомумйорт ихтыяҗлары өчен түләмәячәкбез
    24.07.2014 Җәмгыять Татарстанның күпкатлы йортларында яшәүчеләр июль аеннан башлап гомумйорт ихтыяҗлары өчен (ОДН) акча түләмәячәк. 14 июльдә республиканың Министрлар Кабинеты шул турыдагы документны имзалады. Узган елның 28 декабрендә республикада “Күпкатлы торак йорт эчендә кулланылган электр энергиясе, салкын һәм кайнар су чыгымнарын билгеләү” турында карар кабул ителгән иде. Аның нигезендә “гомумйорт ихтыяҗлары” өчен түләүләрне махсус исәпләү җиһазлары урнаштырылмаган фатирларга бүлеп түләтә башладылар. Бу республика халкында зур ризасызлык уятты. Алар Татарстан прокуратурасына әлеге яңа кагыйдәләрнең Россия торак кодексына туры килмәве турында белдереп, шикаятьләр яудыра башлады. Прокуратура әлеге документның дөреслеген тикшерүгә алынды. Нәтиҗәдә, Татарстан Министрлар Кабинеты тарафыннан кабул ителгән карардагы кайбер кушымталарның федераль законга туры килмәве ачыкланды. Әлеге кәгазьдә электр энергиясе, салкын һәм кайнар судан файдаланган өчен түләү формулалары билгеләнгән иде. Бактың исә, алар Россия Хөкүмәте тарафыннан билгеләнгән таләпләргә каршы килә икән. Нәтиҗәдә, Татарстан Прокуратурасы әлеге документны гамәлдән чыгаруны таләп итеп, Татарстан Хөкүмәтенә махсус протест җибәрде. - Министрлар Кабинеты безнең протестны игътибарсыз калдырды. Нәтиҗәдә, махсус гариза белән судка мөрәҗәгать иттек. Шул рәвешле судтан әлеге документның федераль Законга каршы килүе сәбәпле, аны гамәлдән чыккан дип санавын сорадык. Безнең гариза гражданнардан килгән башка шундый ук гаризалар белән кушылды, - дип аңлаттылар безгә Татарстан Прокуратурасында. Әлеге эш буенча соңгы суд утырышы 16 июльдә уздырылган. Биредә суд игътибарына Министрлар Кабинетының яңа карары тәкъдим ителгән. Аның нигезендә Татарстан Хөкүмәтенең “Күпкатлы торак йорт эчендә кулланылган электр энергиясе, салкын һәм кайнар су чыгымнарын билгеләү” турындагы карары гамәлдән чыккан дип санала. Бу документ Татарстан Премьер-министры Илдар Халиков тарафыннан 14 июль дә имзаланган. 15 июльдә исә бу карар Юстиция министрлыгының махсус сайтында дөнья күргән. Шул рәвешле, июль ае счет-фактураларында халык телендә ОДН дип йөртелүче гомумйорт ихтыяҗларына түләү графалары юкка чыгарга тиеш.  Рәмзия ЗАКИРОВА | 24.07.2014 (полный текст новости)

  • 2014-07-25 12:14 «Иске Казанда милли моңнар»
    24.07.2014 Мәдәният 17 августта “Ярдәм” милли ислам хәйрия һәм “Бәхетле дөнья» фондлары Биектау районы Камай авылындагы “Иске Казан дәүләт музей тыюлыгында” “Иске Казанда милли моңнар” хәйрия концертын оештыра. Иске Казанда мондый чара беренче тапкыр уза һәм ул Россиядә мәдәният һәм тарих елына багышлана. “Милли моңнар” бәйрәменең максаты – яшь һәм өлкән буыннарга Татарстандагы тарихи, милләтебез кадерде булган урыннар белән таныштыру һәм популярлаштыру. “Иске Казан” комплексы шундый тарихи урыннарның берсе. Моннан кала, Иске Казанда танылган татар җырчылары башкаруында милли моңнар тыңлап булачак. Чараны оештыручылар татар мәдәниятенең зур байлыгы булган татар моңын яңа буынга тапшыру бурычын куя. Чөнки хәйрия концертында тавышы булган, халык җырларын белгән профессионал җырчылар чыгыш ясыячак! Махсус кунакларның берсе , "Тавыш" ("Голос") проекты лауреаты - Эльмира Кәлимуллинна. Шулай ук янәдән ачылган "ТәртипFM"ның эфирында яңгыраган танылган, хәзер инде онытыла баручы Искәндәр Биктаһиров, Рафаэль Сәхәбиев, Газинур Фәрухшин, Дәниф Шәрәфетдинов кебек җырчылар да Иске Казанның сәхнә түрендә булачак. Моң бәйрәмен "Тәртип" радиосы баш мөхәррире Ризәлә Исмәгыйлова һәм Камал театры артисты Фәнис Җиһанша алып барачак. “Милли моңнар” концертыннан җыелган акчалар Казанның “Ярдәм” мәчетендә күрмәүчеләрне һәм ДЦПлы инвалидларны тернәкләндерүгә тотылачак. “Иске Казан” музей тыюлыгында Идел Болгары, Алтын Урда һәм Казан ханлыгы чоры һәйкәлләре бар. Иске Казанга килүче һәрбер кеше татар тарихының байлыгын үз күзләре белән күрә алачак. “Милли моңнар” проекты төп информацион партнерлары – ТНВ телеканалы , “Тәртип” радиосы һәм TMTV музыкаль каналы. “Милли моңнар” проектын һәм “Бәхетле дөнья” фондын Рөстәм Исхакый җитәкли. Концерт 17.00 сәгатьтә башлана. Элемтә өчен: сот:8917 222-05-65, емайл: 89274448388@mail.ru   | (полный текст новости)

  • 2014-07-25 12:14 Камил Кәримов: “Кечкенә кеше дөньяга сыймый” (+ шәһәр читендәге йортыннан ФОТОрепортаж)
    24.07.2014 Җәмгыять Камил Кәримовның юмор-сатира остасы булуыннан тыш, җирдә казынырга да яратуын күпләр белә. Кечкенәдән үк язучы булырга хыялланса да, иҗатка ул озын, урау юл белән килә. Кулына ныклап каләм алганчы, сигез ел су бораулау бригадасында эшли, бөтен дөньяны айкый. Шул еллар, әдәбият турында сөйләшә-сөйләшә Камил Кәримов белән аның Питрәч районы Татцик авылындагы бакчасына кузгалдык. Татцик Шәле янында урнашкан. Аларны Чаллы юлы гына аерып тора. – Камил абый, Биектауда Казансу елгасы ярында бик шәп бакчагыз булса да, Татцик авылында зурдан кубып йорт салып ятасыз. Соңгы елларда иҗатыгыз да гөрли, артистлар белән дә эшлисез. Барысына да өлгерергә каян көч аласыз? – Зур гәүдәле җан иясе ялкау була. Зоопаркка баргач, фил “менә хортумым, менә аягым селкенә”, дигән кебек әкрен генә кыймылдап күрсәтә. Маймыл исә ул арада сиксән төрле “оборот” ясый.  Мин дә җыйнак гәүдәле, хәрәкәтчән кеше һәм шуның белән горурланам. Хәрәкәтләнмәсәм буыннарым авырта башлый, тик тормау яшәтә дә инде. Биектауда бакча алып йорт салу теләге авылда кайтып йөрергә нигез булмаудан туды. Балаларым да авыл яшәешен күреп үссен, дидем. Биектаудагы бакчамда бөтен нәрсәне үз кулым белән эшләдем. Үзем турында “кечкенә кеше дөньяга сыймый” дигән мәкаль уйлап таптым. Балалар үсте, бакчадагы йортта кысан була башлады. Туган авылым Шәлегә кайтыр идем, мин төпләнмәсен, дип, безнең өйне яндырдылар, нигез калмады, анда хәзер чит кешеләр тора. 1992 елда Татцикта 20 сутый җир кишәрлеге алдым. Улым Рушан белән шунда хәзер йорт салабыз. – Ни өчен җирне Шәледән алмадыгыз? – Яңа бирелә торган кишәрлекләр авылдан ерак, юлның тиз генә буласы юк. Карурманга юл кем сала инде? Шуларны уйладым да, Татцикка тукталдым. Яшь чагында анда кызлар кочарга, су коенырга, бөрлегән җыярга, аю камыры ашарга йөри идек. Шунысы кызык: Шәледә мин туып-үскән йорт Совет урамы, 13 йорт адресы буенча урнашса, Татцикта да шул урамда яшибез. Ир кеше йорт салырга, бала үстерергә һәм агач утыртырга тиеш, диләр. Бу сүзләргә дә төзәтү кертәм. Ир кеше бала түгел, онык үстерергә тиеш. Улымның кызы Алия тугач дөньяның тәмен аңлый башладым. Мәктәпне бетергәч, укырга керә алмадым. Буровойга киткәнче, урман утырттык. Без утырткан наратлар йорт салырлык агачлар булып үсте. Димәк, өй җиткерер вакыт җиткән. Үземне чын ир итеп тоям. – Чүкеч тотып эшләү татар язучыларына хас нәрсә түгел кебек... – Талантлы кеше ялкау булырга тиеш, дип уйлыйм мин. Марсель Галиев, Ркаил Зәйдулла, Газинур Морат – барысы да ялкау, әмма талантлы чукынчыклар. Безнең язучылар, шагыйрьләр арасында талантлы булып күренү өчен ялкауланып йөрүчеләр дә җитәрлек. Мин талантлы түгел, шуңа да өйгә монтер чакырганым юк, электрны да үзем ясыйм, балта эшләрен дә үзем башкарам. – Кулыгыз эш белү иҗатка комачауламый, димәк? – Әтисез үскән бала булгач, кешедән ярдәм көтеп яши алмыйм. Бу мине мескенлектән саклый, башкаларга артык ялынмаска өйрәтә. – Җәй җитсә, районнардан халык су җитми дип шалтырата башлый. Кое казу серләрен белгән кеше буларак әйтегез әле, бездә сусызлык проблемасын хәл итү мөмкинме? – “Чаян” журналында эшләгәндә миннән ни өчен Татарстан халкы Идел суы эчә дип сорадылар. Алты эре шәһәр үзләренең канализация суын Иделгә агыза һәм без җиденче кала булып шуны эчәбез. Моңа симез борынлы инженерлар гаепле дип язып чыктым. Шуннан соң мине кара “Волга” белән килеп алып, Гвардия урамындагы проект институтына алып киттеләр. Анда мәкаләмә җавап бирү өчен алып барганнар икән. Казанда ике урында – Залесный бистәсе һәм Лаеш ягында җир астында эчәргә яраклы төче су катламнары бар. Шул сулыклардан шәһәргә су җибәрү проектын төзегәннәр, шуны тормышка ашырыр өчен көрәшәләр икән. Әмма монополия ирек бирми ди. Татарстан су өстендә ята. Сусызлык – ясалма проблема һәм аннан котылып булмаячак. Шулай дөнья хәлләре турында гәпләшә-гәпләшә юл сизелмәде дә, ярты сәгать дигәндә, Камил Кәримовның Татциктагы бакчасында идек инде. Экскурсия ясаганчы, героем бер тын эшләп алды: бер чатта өеп куелган пластик торбалар кисеп, шуларны йөк машинасына төяп җибәрде. Аннары бергә бакчаны әйләнеп чыктык. Камил абыйның теплицасы шәп. Ул аны 40 мең сумга  ясаткан. Анда помидор, борыч, баклажан үстерә. Помидор белән борычның орлыгын алып, үсентеләрен үзе утырта икән. “Безнең борыч бик тәмле, итләч, баллы.  Аны шул килеш ашыйм”, – диде ул. Язучыга Питрәч ала каргалары тынгы бирми икән, алар шултикле әрсез ди, кыяр түтәлендәге тиресне актарып, ашарга суалчан эзлиләр икән. Камил абыйның тапкырлыгы җитәрлек: кыяр түтәлен кояш нурлары, яңгыр үткәрә торган махсус ак чүпрәк белән каплап куйган. Җиләкне кош-корттан саклау өчен вак челтәр япкан. – Камил абый, кайтканыгызны капка төбендә көтеп торалар. Әллә монда сирәк буласызмы? – Клара белән һәр атна җомга кич китеп, дүшәмбе иртән кайтабыз.  Хатыным янәшәдә булмаса яза алмыйм. Үзем генә кунып карадым – күңелсез. Ялгызлыкны авыр кичерәм, колак чыңлый башлый. Ике сәгать саен “әү” дип кычкырып торырга кирәк миңа. – Машина белән кайтасызмы? – Әйе. Сигез ел чамасы “шестерка”да йөргәч, өч ел элек “Форд Фокус” машинасы алдым. Шуның белән җилдерәм генә. – Бакчада кем эшли? – Туктатмасаң, Клара егылганчы эшли. Мин дә иртәнге алтыда ук чыгам, караңгы төшеп беткәч кенә керәм. Газ тоташтырганда канау казып, сигез килога ябыккан идем. – Җирне 1992дә алдым, дидегез. Йортны кайчан сала башладыгыз? – Төзелешкә җир алуга әкренләп керештем инде. Башта бура, соңрак кирпеч юнәттем. Юбилеема Питрәч районы халкы исеменнән хакимият кирпеч бүләк итте. “Ат бирәбез”, – дигәннәр иде. “Өч бүлмәле фатирга ат сыймас, әрәм булыр”, – дигәч, өй салганны белеп, кирпеч китерделәр. Бурасын Питрәч турында китапны язып алдым. Бу йортны бик озак салдым. Улым Рушан эшли башлагач кына төзелеш худка китте, бөтен акчасын ул шунда кертә.   – Биектаудагы бакчагызны нишләтергә уйлыйсыз? – Баштагы мәлне монда кайтып эшлибез, пычранып бетәбез һәм Биектауга мунча керергә китә идек. Алай йөрү ардыра. Шуннан соң мунча салдык. Биектаудагы бакчага хәзер гаиләсе белән кызым барып йөри. – Йортның проектын кем сызды? – Рушан белән икәү уйладык. Башта катыргыдан кечерәйтелгән моделен ясадык. – Улыгыз бөтен эшләгән акчасын бу йортка керткәч, киләчәктә монда кем яшәячәк соң? – Менә быел тест режимында яшәп карыйбыз әле. Улыбызның бездән аерыласы килми. Ул гаилә җанлы егет, безгә тартыла. Тфү-тфү, киленнең дә канәгатьсезлек белдергәне юк. Алар яратышып өйләнеште, бер сүздә булырлар дип уйлыйм. – Суны каян аласыз? – Элек бергә эшләгән егетләрне чакыртып, кое бораулаттым. Алар эшләгәндә карап, яшь чакларны искә төшереп, кызыгып утырдым. Су 32 метр тирәнлектән менә. – Алмагачларыгыз матур булып үсеп килә. Нинди сортлар утырттыгыз? – Калай койма ясаганчы, бакчаны челтәр белән әйләндереп алган идек. Кыш көне шуның астыннан куяннар кереп, алмагачларны кыркып чыктылар. Бу хәл биш-алты ел рәттән кабатланды. Койма ясагач, куяннар керә алмый, алмагачлар да күтәрелеп китте. Узган ел монда бер ай чамасы төзүче егетләр эшләде. Алманы өлгереп җиткәнче ашап бетерделәр, нинди сорт икәнен белми калдык. Быел инде белербез, дим. Камил абыйның эшләп ябыгасы алда әле. Рушан киләчәктә бакчада балык үрчетү өчен күл ясарга хыяллана ди. Аның өчен бер өем таш алып кайтып аударганнар. Камил абый шулар арасыннан йомрыларын җыеп, бер читкә өеп бара. Әлегә улы күлдән тотып алып кайткан балыклар сулы мичкәдә яшәп тора. Балык өйдә дә булачак. Аның өчен 850 литрлы аквариум куйганнар. Су салгач, идән сыгылып төшмәсен өчен өрлекне ныгытырга кирәк ди. Аңа каршы гына камин ясарга уйлыйлар.  – Камил абый, йортыгыз бигрәк зур. Һәр бүлмә саен кондиционер, ике катта да бәдрәф, юыну бүлмәсе. Башта ук шулай итеп төзергә планлаштырган идегезме? – Юк. Рушан күреп кайта да, әйдә, эшлик дип тотына. Менә җәйге терасса уйлады. Хәзер кайдадыр “шашлычный” күргән. Шуны ясарга хыяллана... Шушы йортның рәхәтен күреп яшәргә иде инде бераз. Фото # 1 Фото # 2 Фото # 3 Фото # 4 Фото # 5 Фото # 6 Фото # 7 Фото # 8 Фото # 9 Энҗе БАСЫЙРОВА --- | 24.07.2014 (полный текст новости)

  • 2014-07-25 12:14 Рәшит Ваһапов фестивале тәкъдим итә: Хәйдәр Бигичев ядкаре (ВИДЕО)
    24.07.2014 Мәдәният Рәшит Ваһапов исемендәге халыкара татар җыры фестиваленең чираттагы проекты Хәйдәр Бигичевның якты истәлегенә багышлана. Мәдәни чара бөек җырчылар туган якта – Түбән Новгород өлкәсе Кызыл Октябрь районы үзәге Уразавылда 15 августта үткәрелә. Х. Бигичевның тууына 65 ел тулуга багышланган кичәдә җырчылар Илһам Вәлиев, Рөстәм Асаев, Марсель Вәгыйзов, Ришат Төхвәтуллин, Гөлсирин Абдуллина, "Мирас" инструменталь ансамбле, танылган нижгарлар - Рамил Курамшин, Найлә Фатехова, Ринат Вәлиев катнаша. Бәйрәм түрендә - мәрхүм җырчының хатыны, Татарстанның халык артисткасы Зөһрә Сәхәбиева. Концертны Замирә Гәрәева алып бара. Проектның авторы - Рифат Фәттахов. Нижгар татарларының милли-мәдәни тормышында тарихи вакыйга булачак әлеге бәйрәмгә Казан, Мәскәү, Санкт-Петербург, шулай ук Финляндия, Швециядән кунаклар көтелә.    | (полный текст новости)

  • 2014-07-25 12:14 ТНВдагы "Манзара" тапшыруында яңа алып баручы
    24.07.2014 Матбугат Моңарчы "Яңа гасыр" каналында "Кара-каршы" тапшыруын алып барган Илнар Хөснуллин моннан соң Ландыш Хөсәенова белән "Манзара" тапшыруын алып барачак. Иртәгә дебют-тапшыруны карагыз. Илнарга хәтле бу кәнәфи Инсаф Абдулланыкы иде. Узган атнаны эфирга Ландыш берүзе генә чыккач, тамашачылар бик аптыраган. Илнар исә "Кара-каршы"ны Альберт Шакиров белән алып бара иде. Альберт хәзер башка телевизион проектлар белән мәшгуль.           Ландыш Хөсәенова "Манзара" --- --- | 24.07.2014 (полный текст новости)

  • 2014-07-24 11:31 Татар яшьләре Мединскийның рус теленә сәгатьләр арттыру тәкъдименә каршы
    24.07.2014 Милләт Татар яшьләре форумы Русия мәдәният министры Владимир Мединскийга мөрәҗәгать юллады. Бу мөрәҗәгатьтә соңгы вакытта милли телләргә каршы эшчәнлек барганлыгы әйтелә. Форум бу сәясәткә карата катырак таләпләр куярга җыенмый. Татар яшьләре форумы җитәкчесе Тәбриз Яруллин сүзләренчә, 22 июльдә узган утырышта бу мөрәҗәгать кабул ителгәннән соң ук Мединскийга да җибәрелгән. Рәсми җавап килер дип өмет итә алар. Яшьләр Мединскийның республикаларда милли телләр белән чагыштырганда урыс теле өстенлектә булырга тиеш дигән фикере белән һич тә килешми. Алар, киресенчә, милли телләрне куллану даирәсенең елдан-ел кими баруын белдерә. Мединскийның рус теленә генә өстенлекләр биреп, сәгатьләр санын күбәйтү турындагы фикерен яшьләр куркыныч гамәлләрнең башы буларак бәяли. "Аерым алганда, югары уку йортларында татар телендә белем бирү бетерелә, татар мәктәпләре дә рус телендә генә белем бирүгә күчә бара", ди яшьләр һәм милли телләрне кысып кына рус телен белү яхшырмаячагын да әйтә. "Татарстанда Бердәм дәүләт имтиханнарында рус теленнән нәтиҗәләр һәр ел саен илдәге гомум саннар белән чагыштырганда югарырак. 2014 елда Русиядә уртача 62,5 балл җыйган булсалар, Татарстанда ул 65,8 балл тәшкил итте... Рус телен укыту җитешсезлекләре өчен башка телләрне һәм бигрәк тә Русиядәге халыкларның телләрен гаепләү урынсыз", диелә мөрәҗәгатьтә. Яшьләр Мединскийның Русиядә яшәүче барлык халыкларның да мәдәният министры булуын дә исенә төшерә. "Конституциянең 68нче маддәсе нигезендә, Русия федерациясе илдә яшәгән бөтен халыкларның телләрен саклауны гарантияли һәм аны өйрәнү, үстерү өчен шартлар тудыра. Шул ук вакытта илнең төп кануны бер телнең һәм мәдәниятнең өстенлектә булуын пропогандалауга каршы. Сез әйткән сүзләр милләтчел һәм фашистик рухтагы оешмалар тарафыннан дөрес тәфсилләнмәскә мөмкин", ди татар яшьләре. Форум Мединскийга илнең мәдәни проблемнарын телләрне өйрәнүдән, башкаларның мәдәниятләреннән эзләмәскә, ә яшьләр яратып карый торган телеканалларга, Русия экраннарына чыгарган трейлерлардагы бозыклыкка, рухи шакшылыкка күз салырга чакыра. Тәбриз Яруллин бу мөрәҗәгатьнең форум канаты астындагы барлык Русия һәм чит ил татар яшьләре оешмалары исеменнән дә булуын әйтә.  3 июльдә Владимир Путин рәислегендә Русия президенты каршындагы миләттара мөнәсәбәтләр шурасының чираттагы утырышындагы Мединский белдерүеннән соң Татар иҗтимагый оешмалары вәкилләре – Милли мәҗлес рәисе Фәүзия Бәйрәмова, Татар иҗтимагый үзәге рәисе Галишан Нуриәхмәт – министрны эшеннән алу таләбе куярга җыенуларын белдергән иде. Әлегә бу таләп күренмәде.Башка миллиреспубликаларның да, иҗтимагый оешәмаларның да фикерләре ишетелсен дип тырышачакбыз" Яруллин форумның андый катгый чараларга бармаячагын, тел тирәсендәге һәм милләтләргә кагылган вазгыятьне күзәтеп үз фикерләрен белдереп торырга җыенуларын әйтә. "Әгәр без аның эштән китүен таләп итсәк, үзебезгә игътибар җәлеп итү кебек килеп чыгар иде. Таләп итсәң дә, аны барыбер эштән алмаячаклар. Булмаган эшкә керешүнең мәгънәсе юк. Бу хәлгә килсәк, Русиядә министрларның эштән китүен таләп итү урынсыз, ә үз фикереңне җиткерә белү дөресрәк була. Икенчедән, без Мединскийга татар теле тирәсендәге вазгыятьне тулысынча аңлатып бирергә тырыштык. Без киләчәктә дә телгә карата, аз санлы милләтләргә, татар эшләренә карата, иҗтимагый һәм сәяси хәлне күзәтеп, үз фикеребезне белдерергә тырышачакбыз. Без бу фикерләрнең бер яклы гына булуын теләмибез. Башка милли республикаларның да, иҗтимагый оешәмаларның да фикерләре ишетелсен дип тырышачакбыз", ди Яруллин. Путин җитәкчелегендәге утырышта Мединский сүзләреннән кала да милләтләргә куркыныч булган башка фикерләр дә әйтелде. Респубилкалардагы яшьләр театрларында рус классикларын гына уйнау, милли республикалардагы уку йортларында, мәктәпләрдә экстремизм эзләп даими мониторинглар үткәреп тору, ил кануннарын үзгәртеп, урыс телен ана теле дәрәҗәсенә күтәрү кебек милләтләрне бетерү гамәлләре барланды. Татар яшьләр форумы исә үз мөрәҗәгатендә тел мәсьәләсенә генә тукталды. "Барча сөйләүчеләргә каршы чыгып мөрәҗәгать итү дә дөрес булмас иде. Без кыл очында торган, соңгы вакытта бик актуаль булган тел мәсәләсен алдык", ди Яруллин. Татарстандагы һәм Башкортстандагы рәсми һәм иҗтимагый оешмалардан бу куркыныч вазгыятькә карата белдерүләр, мөрәҗәгатьләр әлегә булмады. Дөнья татар конгрессы да, Дөнья башкорт корылтае да дәшми. Яруллин фикеренчә, Мединскийга бу мөрәҗәгатьләре шул ук вакытта Конгресс исеменнән дә булып тора. "Мөрәҗәгатьләр күбрәк булса, яхшырак булыр иде. Татарларга гына кайтарып калдыру да дөрес булмас. Мин үзем конгрессның башкарма комитеты әгъзасы. Мин яшьләрдән мондый сүз чыгу урынлырак дип уйлыйм", ди Яруллин.   Наил АЛАН | 23.07.2014 (полный текст новости)

  • 2014-07-23 11:15 Иске Татар бистәсендә түләүсез Wi-Fi эшли башлаячак
    23.07.2014 Интернет Горький паркы һәм Казансу елгасы буенда да инженер инфраструктурасы булдыру юнәлешендә эш бара. Иске Татар бистәсе һәм Горький паркында сынау режимында «Мобиль гид» хезмәте эшли башлаячак. Кичә эшлекле дүшәмбедә Казан мэрының IT-технологияләрне үстерү мәсьәләләре буенча киңәшчесе Дмитрий Еремеев шәһәрдә бушлай Wi-Fi-интернетны җәелдерү планнары хакында сөйләде. Аның сүзләренә караганда, бүгенге көндә Казанның барлык метро станцияләрендә, Җиңү, 1000 еллык, Петров, «Крылья Советов» паркларында, Сыртланова һәм Тынычлык урамнарындагы скверларда, «Эрмитаж» бакчасында, елга портында һәм «Казан» милли-мәдәни үзәге янындагы мәйданда түләүсез Wi-Fi сервисына тоташырга мөмкин. Май аенда мондый объектларга Бауман урамы, ә июньдә «Казан» Гаилә үзәге территориясе дә кушылды. Башкалада яшәүчеләр һәм кунаклар шәһәрдә интернеттан тоткарлыксыз файдалана ала торган алдагы объект Иске Татар бистәсендәге Каюм Насыйри урамы булачак. Биредә Wi-Fi сервисын 1 августта тоташтырырга ниятлиләр. Шәһәр парклары, бакчалары, Бауман урамы һәм метро казанлылар Wi-Fi сервисыннан файдалана торган иң популяр урыннардан санала. Wi-Fi ның яшьләр арасында популяр булуы шәһәрдә тематик чаралар үткәрергә дә мөмкинлек бирә. Мисал өчен, 25 июльдә Казанның 1000 еллык паркында «Поймай Wi-Fi» шәһәркүләм квесты узачак, дип хәбәр итә башкаланың рәсми порталы. Дмитрий Еремеев шулай ук Казанда башкалада яшәүчеләр һәм туристлар, шулай ук төрле чаралар үткәрү өчен интерактив хезмәтләр тәкъдим итү эшенең дәвам итүе хакында сөйләде. «Аудиогид кушымтасын мәгълүмат белән тулыландыру эше дәвам итә, аның маршруты Казан Кремле территориясе буенча үтә. Кушымта кулланучылар өчен бушлай булачак. Иске Татар бистәсендә һәм Горький паркында сынау режимында «Мобиль гид» хезмәтен гамәлгә ашыру күздә тотыла», - диде Дмитрий Еремеев. Казан мэры Илсур Метшин парк һәм бакчаларда бушлай интернетның казанлылар өчен акрынлап нормага әверелүен билгеләп үтте. «Без инде моңа күнегеп барабыз. Алайса, Европаның кайбер зур гына шәһәрләренә баргач, гап-гади электрон почта да ала алмыйсың, 3G да юк. Казан әлеге юнәлештә хәрәкәт итүен туктатмаска тиеш», - диде шәһәр башлыгы.  | 22.07.2014 (полный текст новости)

  • 2014-07-23 11:15 Замана җирне дә үзгәртте
    23.07.2014 Җәмгыять Республикада ипотекага күчемсез милек сатып алучылар саны арткан. Бу хакта Хөкүмәт йортында узган брифингта әйтелде. Соңгы елларда халыкта милек мәсьәләсенә кагы­лыш­лы сораулар шактый туа. Элек кенә ул авыл Советы язып биргән кәгазь белән тынычлап, үз йортыңда яши ала идең. Хәзер исә һәр документны тиешле таләпләргә җавап бирерлек итеп рәсми­ләш­терергә кирәк. Нинди дә булса сорауга ачыклык кертү максаты белән дәүләт теркә­ве, кадастр һәм картография федераль хезмәтенең Татарстан Республикасы буенча идарәсенә (Росреестр) мө­рәҗәгать итми калган кеше юктыр ул бүген. Идарә җи­тәкчесе урынбасары Альберт Хәйретдинов әйтүенчә, ярты ел эчендә республикада 386 мең теркәү эшләре башкарылган. Шуның яртысы торак биналарга туры кил­сә, 37 проценты җир кишәрлегенә икән. Узган ел­ның шушы чоры белән чагыштырганда Аксубай, Мөс­лим, Питрәч, Баулы, Әтнә, Менделеевск, Лаеш районнарында теркәү эшлә­ре кү­бәйгән. Алдагы еллар белән чагыштырганда агымдагы елда ипотека килешүләре дә 11 процентка арткан. Ярты ел эчендә генә дә 45267 килешү теркәлгән. Шуның 65 проценты торак биналарына кагылышлы булса, 22 проценты җир кишәрлек­ләренә. Альберт Хәйрет­динов бел­дергәнчә, коммерциячел ипо­тека алучылар саны елдан-ел арта бара. 9753 гаилә классик юл белән фатир алса, социаль ипотека килешүе белән тораклы булучылар – 3572. Саннарга күз салсак, Аксубай, Әгерҗе, Нурлат, Мөс­лим районнарында үсеш күзәтелә икән. – Ипотекага фатир, йорт алучылар саны әлеге районнарда гына югары дип әйтеп булмый, ул бөтен республика күләмендә артты, – ди Альберт Хәйретдинов. – Кайбер районнарда былтыр 5 ипотека теркәве уздырылса, быел исә аның саны 8 булырга мөмкин. Процентлар белән чагыштыра башласак, кайбер җирлекләрдә менә шундый сикереш күзәтелә. Эре шәһәрләрдә саннар тагын да югарырак булса да, чагыштырулар барышында алар арткы планга күчә. Бүген халык нинди генә юллар белән милек алмый. Өлешләп түләү шарты белән алданучылар күп булуга карамастан, шушы алым аша милекле булу мөмкинле­ген­нән файдаланырга тырышучылар саны арта гына бара. Агымдагы елда 6805 килешү теркәлсә, узган ел бу сан 5651 булган. Җитәкче сүзен­нән күренгәнчә, бу юл белән милек алучылар аеруча эре шәһәрләрдә һәм аларга якын урнашкан районнарда күзәтелә икән. Сер түгел: “Бакча ам­нистиясе” гамәлгә кергәнче милек рәсмиләштерүдә шактый кыенлыклар барлыкка килгән иде. Моны истә тотып, ил җитәкчелеге җиңе­ләй­телгән формада теркәү эш­ләрен ­башкару мөмкинче­леге тудырды. 2006 елның 1 сентябреннән алып бүген­гәчә 646310 милек теркәлү узган, шуның 17856сы агымдагы елның яртыеллыгына туры килә. Белгечләр ачык­лык керткәнчә, халык күбе­сенчә җир кишәрлекләрен бу юл белән рәсмиләштерә икән. Аннан соңгы урында – торак йортлар һәм төзелеп бетмәгән биналар. Соңгы елларда күп балалы гаиләләр өчен җир кишәрлеге бушлай бирелә башлады. Билгеле инде, әле­ге категориягә керүче гаилә­ләр күчемсез милекне үзлә­ренеке итү өчен Росреестр идарәсенә мөрәҗәгать итәр­гә тиеш. Альберт Хәйрет­динов сүзләреннән аңла­шыл­ганча, җирле үзида­рә­ләр тарафыннан 26311 гаилә әлеге исемлеккә кертелгән булган. Шуның 16 меңнән артыгы җиргә үз хокукларын рәсмиләштерергә өлгергән инде. Иң күп кишәрлекләр Чаллы, Казан, Әлмәт, Түбән Кама, Кукмара, Арча районнарында бирелгән. Җир темасына бер кереп киткәч шунысын да әйтми калып булмас, заманалар үз­гәрү нәтиҗәсендә аңа караш та икенче борылыш алды. Аеруча авыл хуҗалыгы максатларында кулланыла торган кишәрлекләр тиешле максатларда кулланылмыйча, ашлык үсәсе урыннарда торак йортлар калкып чыга башлады. Шул рәвешле акча эшләүчеләр саны артты. Мондый хәлләргә юл куймау максатыннан тикшерүче органнар да төрле чаралар күрә. Росреестр идарәсендә дә җирдән тиешле максатларда файдаланмаучыларны даими тикшереп торалар. Бу уңайдан 9 меңләп тикшерү уздырылган булган. 5 меңләп җир турындагы законнарны бозу очракларына тап булганнар. Шуның яртысына якыны җирдән документларсыз файдаланган, 31 проценты тиешле максатларда кулланмаган.   Лилия НУРМӨХӘММӘТОВА 106 | 23.07.2014 (полный текст новости)

  • 2014-07-23 11:15 Казанда Ислам мәдәни үзәге ачылды (ВИДЕО)
    23.07.2014 Дин 21 июльдә Казанда Шиһабетдин Мәрҗани исемендәге Ислам мәдәни үзәге тәкъдим ителде. Үзәк беренче чиратта туган телне, аның мәдәни кыйммәтләрен саклау һәм үстерүне төп бурыч итеп куя. Ислам мәдәни үзәген тәкъдим итү Казанның Мәрҗәни мәчетендә оештырылган ифтар ашы белән бергә булды. Үзәкнең җитәкчесе, Казан мөхтәсибе һәм Мәрҗәни мәчете имамы Мансур Җәләлетдин сүзләренчә, бүгенге көндә мондый мәркәзләрнең саны күп булса да, Мәрҗәни мәчете каршында оештырылган Ислам мәдәни мәркәзе башкалардан үзенең киң юнәлешле булуы белән аерылып тора. "Бүгенге көндә без татар телен саклап калу, татар телен балаларыбызга өйрәтү, үзебезнең тарихыбызны белү, аны тарату һәм шулай ук Ислам дине нигезләрен, Хәнәфи мәзхәбен киңрәк җәелдерүне максат итеп алабыз. Бүгенге көндә, әлбәттә, дин дәүләттән аерым булгач финанслар кайдан килергә тиеш? Безгә әлеге финансларны үзебезгә эшләп табаарга кирәк. Бик күп илләрдә вакыф дигән систем бар. Бездә исә бу систем юк. Ислам мәдәни үзәге менә шушы вакыф системын булдырып, аны дәвам итәчәк. Без, шулай ук, социаль чараларга, ятимнәр белән эшләүгә һәм хәйриячелеккә дә бик зур әһәмият бирәчәкбез", дип белдерде Мәрҗәни мәчете имамы һәм үзәкнең җитәкчесе Мансур Җәләлетдин.   Райнур ШАКИР | 23.07.2014 (полный текст новости)

  • 2014-07-23 11:15 Җәяүле төнге сәяхәт
    23.07.2014 Җәмгыять Казанга, көтмәгәндә-уйламаганда чит илдә яшәүче дусларыбыз кайтып төште. Һәм безгә әзерләнергә дә вакыт бирмичә, каланың матурлыгын, бигрәк тә миллилеген күрсәтүебезне үтенделәр. Нәрсәсе бар инде аның, Кремльгә алып барасың, Милли музейга, диярсез сез. Ә кунак­лар төнге сәяхәт сораса, нишләрсең? Чит илдә яшәүче милләт­тәшләребезнең беренче үте­нече үк аяктан екты. Әйдә, берәр кинотеатрда татарча кино карыйк әле димәсен­нәрме?! Күңелдә “Бибинур”ны яңартып, андый кинолар булса да, билгеле бер көннәрдә генә күрсәтелә шул дип аңла­тырга туры килде. Шуннан капылт Камал театры каршындагы фонтаннар искә төште. Менә бит кая алып барырга кирәк читтән килгән милләт­тәшләребезне! Төсле фонтаннардагы су ташкыны Сәйдәш музыкасына ияреп атыла! Көн­дез үтеп киткәндә дә җан­ны иркәләрлек күре­неш, төн­лә ул тагын да матуррак булачак, билгеле. Килеп җиттек театр каршына, ә анда музыка да юк, фонтан да сүн­гән... Аптырап калуыбызны сизептер инде, дусларыбыз, әй­дәгез, Кремль тирә­ләрен урыйк дигән тәкъдим ясады. Кремль сәгатенең төн­ге уникене сукканын тыңлап, студент елларын искә төше­рә­селәре, ха­тирәләрен яңар­та­сылары килә икән. Вакыт шактый булганга, “Казан Кремле“ музей-тыюлыгына җәяү киттек. “Казан Кремле“ музей-ты­ю­лыгында ачык һавада да экспозицияләр шактый булып чыкты. Иң тәэсирлән­дергәне – “Мәңгелек кеше” булгандыр, мөгаен. Ул Бөек Ватан сугышы елларында кулларына корал алырга мәҗбүр булган иҗат кеше­ләренә багышланган. Күргәз­мәдә моңа кадәр беркайда да басылмаган материаллар да шактый. Шулай итеп күз алдында Татарстанның 33 язучысы, композиторы, ар­тист­ларының үзәк өзгеч тарихы җанланды. Алар арасында Муса Җәлил, Фатих Кәрим, Сибгат Хәким, Габдрахман Әп­сәләмов, Фәрит Яруллин, Һи­даят Солтанов һәм башка күре­некле шәхесләр бар. Күргәзмәнең эшләнеше дә үзен­чәлекле: бөтен мәгълү­мат, шәхеснең портреты багана рәвешендә куелган. Сине һәрберсенең үткен карашы сыный кебек. Менә шул карашлар арасында йөреп, унике туларга биш минут калганны сизмәгәнбез дә икән. Әмма санаулы минутлар узса да, дулкынландыргыч миз­гел­­ләр­­не кичер­мәдек. Спас манарасындагы сәгать­нең телләре тавыш-тынсыз гына унике саны өстенә күчте. Әллә Казанда граждан­нарның тынычлыгын саклау турындагы закон шулай төгәл үтәләме икән дип белешеп, шәһәр мэриясенә шалтыраттык. Мэриянең матбугат хез­мәте хәбәр иткәнчә, чыннан да, бу фикердә өлешчә хаклык бар икән. Г. Камал театры каршындагы фонтанның төнлә эшләмәвенең сәбәбе шул булып чыкты. Шулай итеп, Сәй­дәш музыкасын тыңлый-тыңлый фонтан белән хозурланасыгыз килсә, 7.30дан 22.00гә кадәр килергә кирәк. Көндезге 12.00дән 15.00гә кадәр техник тәнәфес ясала. “Казан Кремле“ музей-тыю­лыгында исә курантлар һәр сәгать саен суга, ләкин кайвакыт төнлә техник төзеклән­дерү эшләре башкарыла дип аңлаттылар. Без шундый төн­гә туры килгәнбез икән. Республика көнендә калада кунаклар тагын да ишәя. Казан аларны тагын нинди үзенчәлекләре белән сөен­дерер соң? Иң элек җәяү йөри торган урыннар артканын искәртеп китик. “Казан” милли мәдә­ният үзәге янындагы җәяү­леләр һәм велосипед белән йөрү юлларында төзеклән­дерү эш­ләре тәмамланачак. Ки­ләчәк­тә бу юллар “Миллениум” күперенә кадәр җитке­ре­ләчәк. Җәяүлеләр өчен тагын бер матур урын су буенда урнашкан. Ул “Казан” никахлашу сарае тирәсендә. Элек кызыну урыны булган комлык хәзер ял итү урыны булып үзгәр­теләчәк. Комлык яшел газон белән каплана һәм дамбадан өч рәт булып утыртылган агачлар белән ышыкланачак. Кунакларны Иске Татар бистәсенә дә алып барырга була. Анда авыл тормышын сурәтләгән “Казан ишегалды” скульптур композициясе урнашачак. Тора-бара урам “Манара”, “Вәли абый”, “Мотив” “Күнче” бәйгеләрендә җиңү яулаган әсәрләр белән дә тулыланачак әле. Дөрес, Республика көненә кадәр Горький паркы төзек­ләнеп бетә алмас. Әмма беренче чираттагы эшләр монда да тәмамлану алдында. Ә бу – юллар тәртипкә китерелә, фонарьлар һәм эскәмияләр куела дигән сүз. Киләчәктә парк юллары сынлы сәнгать әсәрләре белән тулыланып, Казансу елгасының ярына кадәр сузылачак. Сыннар дигәннән, “Казан Кремле” музей-тыюлыгында “Ташлар аһәңе” дигән халык­ара симпозиум тәмамланды. Ул “Казан – төрки илләрнең мәдәни мәркәзе” елына багышланган иде. Төрле илләр­дән килгән сынчылар үзлә­ренең сәнгать әсәрләрендә милли традицияләрне чагылдырырга тырыштылар. Россия, Кырым, Башкортстан, Әзәрбайҗан, Төркия, Татарстан сынчылары цифрлы технологияләр чорында да этник тарих, рухи мирасның үз көчен югалтмаганын раслады. Симпозиум көннәрендә ясалган сыннар Казан Кремле тирәсендә дә, башка урамнарда да урын алачак. Кунакларга милли Казанны күрсәтә алдыкмы соң без? Бу сорауны, кыенсынып булса да, үзләренә бирдек. Алар, бу урамнарга милли рух кайта, дип җавап бир­деләр. Әнә шул рухны раслардай күренешләр тагын да күбрәк булсын иде.  Гөлинә ГЫЙМАДОВА 106 | 23.07.2014 (полный текст новости)

  • 2014-07-23 10:19 Россия кышкы вакытка кайта
    22.07.2014 Җәмгыять Россия Президенты Владимир Путин “Вакытны күчерү турында” гы (исчисление времени) Федераль законга үзгәрешләр кертү турында”гы Федераль законны имзалады. Искәртеп узабыз: документ 1 июльдә Дәүләт Думасы тарафыннан кабул ителгән һәм аны 9 июльдә Федерация Советы раслаган. Аерым алганда, федераль закон нигезендә Россия территориядә 11 сәгать зонасы куела. Сезон буенча вакытны күчермәү карала. Закон 2014 елның 26 октябрендә 2.00 сәгатьтә үз көченә керәчәк, дип хәбәр итә Кремль матбугат хезмәте. Шул рәвешле, көзен илебез 1 сәгатькә кире кайта, кышкы вакытка, алга таба җәйге (кышкы) вакытка күчү булмый, дип аныклый бу турыда "ИТАР-ТАСС"   | 22.07.2014 (полный текст новости)

  • 2014-07-23 10:19 Азюрка авылында 1 сентябрьне борчылу белән көтәләр: мәктәпкә яулыктан килү тыелган
    23.07.2014 Дин 12 майда Мордовия республикасы хөкүмәтенең мәктәп киеме һәм укучының тышкы кыяфәтенә бәйле карары чыккан һәм анда яулык бәйләүгә каршы да берничә пункт бар. Документта әйтелгәнчә, бу таләпләр дәүләт уку йортында социаль һәм дини аермалыкларны юк итү өчен эшләнгән. Карарда язылганча, мәктәптә дини киемнәр, дини билгеләр булган киемнәр, башлыклар тыела, һәм, гомумән, тышкы кыяфәт дөньяви стильдә булырга тиешлеге билгеләнгән. Әлеге документны республика хөкүмәте башлыгы имзалаган һәм ул инде гамәлгә кергән. Ромодан районы хакимияте башлыгы Сергей Чалов үзендә җыелыш уздырып эшмәкәрләрне, җәмәгать эшлеклеләрен җыйган һәм укучыларга яулыкларын салсын, дип әйткән. "Азюркада 372 укучы бар һәм аларның яртысы кызлар. Бу кызлар, теләсә нинди карар чыгуга карамастан, яулыкларын салмаячагын әйтә, чөнки бу Конституциягә һәм, гомумән, аек акылга сыймый. Конституциянең 20 еллыгы уңаеннан бу документтагы төп таләпләр бозыла булып чыга. Моңа кадәр яулыклы килеш йөрделәр һәм беркемгә комачауламадылар. Яулыкны салмасагыз, мәктәпкә штрафлар булыр, финанслауны азайтырга мөмкиннәр дип әйтелгән. Балалар бакчасы төзүне сораган идек бит, яулыкларыгызны салмасагыз, сезгә бакча да юк дигәннәр, физкультура-сәламәтләндерү комплексы да булмас, дигән Чалов. Бу, белмим, янаумы, шантажмы. Ул Чалов инде озак еллар эшли һәм татарлар өчен беркайчан да файда китергәне булмады. Яулыкның балалар бакчасына ни катнашы бардыр инде. Мин ул балалар бакчасы язмышын белергә теләп инде өч ел рәттән Русия президенты Владимир Путинның "кайнар элемтәсенә" мөрәҗәгать итеп киләм, миңа "сәлам дә юк, рәхмәт тә юк, бернинди җавап килгәне булмады" ди җәмәгать эшлеклесе Айся Әхмәров. "Равил Гайнетдин һәм адвокатлар авылга килергә тиеш" Хәзер Мордовиядәге өч мөфтияттән бары Равил Гайнетдингә караган мөфти Илдуз Исхаков кына яулык бәйләүне тыюга каршы ниндидер эш башкара. Ул укучыларның һәм аларның ата-аналарының паспорт күчермәләрен җыеп алып бу хөкүмәт карарын мәхкәмәгә шикаять итәчәген әйткән. Әхмәров үзе исә Мордовия балалар хокуклары вәкиле Наталья Юткинага мөрәҗәгать әзерләгән. "Мөфтияткә активрак булырга һәм бу эшне 1 сентябрьгә кадәр сузмаска иде. Төрле оешмалар бит кануни нигездә мөрәҗәгатьне бер ай карый. Аннары халык ни эшләр соң? Укучылар сентябрь буе мәктәпкә йөрмәсме? Өч мөфтиятнең икесе бөтенләй дәшми. Аннары Русия мөфтиләр шурасы рәисе Равил хәзрәт Гайнетдин кичекмәстән килсен иде, бу бит аның бурычы. Анда Мурат Мусаев дигән адвокат бар. Килсеннәр. Халык каршылыгын кетмәсеннәр. Мордовия Диния нәзарәтендә җыелыш вакытында авыл халкы Путинга һәм башка җитәкчеләргә хат язсын дигәннәр, әмма бездә авылда интелигенция дә, хокук яклаучылар да юк. Халык нәрсә эшләргә дә белми. Мордовиядә татар депутатлары, башка җитәкчеләр дә бар бит, аларны да җыярга иде", ди ул. Милли һәм дини нәфрәт арта Әхмәров әйтүенчә, 2013 елда басым башлангач, яулыкларын салырга мәҗбүр булучы кызлар да булган. "Саранскида 30нчы мәктәптә, медицина көллиятендә кызлар яулыгын салды, электро-механик көллияттә дә яулыклы кызга басым булган. Ул ислам динен кабул иткән урыс кызы барыбер салмаган. Минем әбиемнең яулыкларын Азюркада мәктәптә 1937 елда салдырган булганнар. Шуннан бирле авылда беркемнең дә яулыкларын салдырмаганнар. Совет хөкүмәте вакытларын сүккән булабыз тагы, яулыкларны салдырмаганнар, шул ураза тотмасын өчен балаларга су эчерткәннәр-эчертүен", ди ул. Әхмәров статистика нәтиҗәләре нигезендә, Мордовиядә милләт һәм конфессияара нәфрәт бик нык арта баруын әйтә. "Прездиентның Идел буе бүлгесе вәкиле Бабич катнашлыгында хөкүмәт утырышы булган, һәм анда интелигенция дә, дин әһелләре дә катнашкан. Шунда Мордовиядә милләтара каршылыклар, Азюркада яулык мәсьәләсе бармы, дигәннәр. Тегеләр, бернинди проблем юк, дигәннәр. Миңа моны институт укытучысы сөйләде", ди ул.  Ландыш ХАРРАСОВА | 23.07.2014 (полный текст новости)

  • 2014-07-22 09:27 “Ак калфак” оешмасында ифтар мәҗлесе үтте
    22.07.2014 Дин Самарада күптән түгел генә оешкан “Ак калфак” оешмасы җитәкчесе Разия Әюпованың эше уң булырга охшаган. Чөнки ул аны ничек хәер-дога белән башлап җибәргән булса, шулай дәвам итә дә. Рамазан аенда ул оешманың беренче зур эше итеп үзенең “Татар кафесы”нда ифтар мәҗлесе үткәрде. Мәҗ¬лескә Ульян өлкәсенең “Ак калфак” оешмасы рәисе Асия Мөлекова, “Өмет” газетасы хәбәрчесе Рузия Хәлимова, өлкә милли-мәдәни автономиясе рәисе Рамис Сафин һәм өлкә Татар мәдәнияте йорты җитәкчесе Рамилә Сафина чакырылган иде. Кунаклар ифтар мәҗлесенә генә түгел, гомумән, Самараны күрергә, биредә яшәүче күпсанлы татарлар тормышы белән танышырга килгәннәр иде. Аларны беренче булып “Дуслык” иҗади-иҗтимагый оешмасы президенты Фәхретдин Канюкаев кабул итте. Хуҗа ерак юлдан килгән кунакларны бераз ял иттергәч, шәһәр белән таныштыру өчен, үзләренә Гөлфия Кәримова һәм Винер Нур¬мөхәмитовны ияртеп, иң затлы ике машинасына утыртып озатты. Ә Халыклар дуслыгы йортында аларны “Ак калфак” оешмасы рәисе Разия Әюпова һәм “Бердәмлек” газетасы хезмәткәрләре көтә иде инде. Кунакларга безнең чиста-пөхтә йортыбыз, эш бүлмәләребез бик ошады. Редакциянең өч бүлмәсе дә, “Туган тел” офисындагы “Ак калфак” почмагы да зур тәэсир калдырды. Рамис Сафин Казан телевидениесе өчен репортаж төшергән арада Асия апа Мөлекова “Бердәмлек” өчен интервью бирде. Кызганычка, шәһәр белән танышып йөрергә вакыт аз калып бара иде инде. Кунаклар ифтар мәҗлесендә очрашырга сүз куешып, саубуллаштылар. Аллаһыга шөкер, Самара татарларының килгән кешегә күрсәтер нәрсәләре байтак: “Яктылык” татар мәктәбе дә, Җәмигъ мәчете дә, “Нур” мәдрәсәсе дә, Тарихи мәчет тә, күптән түгел төзекләндерелгән гүзәл Идел буе ярлары да... Кыскасы, кунаклар барысын да күреп, “Татар кафесы”ндагы ифтар мәҗлесенә бераз соң¬гарыбрак килделәр. Анда инде иллеләп ак яулыклы хатын-кызларыбыз мул өстәлләр артында Коръән сүрәләрен укып, авыз ачу вакытын көтәләр иде. Асия абыстай Яруллина ”Йасин” сүрәсен укып бетерү белән, аны Ульян кунагы Асия хаҗия Мөлекова алыштырды. Шулай итеп, Самара һәм Ульян остабикәләре дә, мәҗлескә җыелган һәр хатын-кыз да догалар укып, тагын бер Ураза көнен тәмамладылар, сәдакалар өләшеп, Ходайдан ярлыкау сорадылар, әр¬вахларга һәм бакыйлыкка күч¬кән туганнарына киң һәм якты каберләр, җәннәттән урыннар теләделәр. Авыз ачкач, сүз салмак кына Ульян һәм Самараның “Ак калфак” оешмалары эшенә күчте. Разия ханым Әюпова үзе чыгышы белән Ульян өлкәсенең Зур Черкели авылыннан булганлыктан, мәҗлескә якташларын да чакырган. Араларыннан берсе: “Разия мәктәптә укыганда да башлап йөрүчеләрдән иде бит. Линейка алдында аңа рапорт бирүебезне әле дә хәтерлибез. Хәзер дә без аны әйдаман дип таныйбыз һәм хатын-кызлар оешмасын алып барырлык җитәкче дип саныйбыз. Әллә кайчан оешма булдырып, Разияне сайларга кирәк иде!” - дип әйткәч, барысы да аны хупладылар. Асия апа Мөлекова тугыз ел буе җитәкләгән “Ак калфак” оешмасы эшләре белән бераз таныштырып үтте, “Бердәмлек” газетасының тиражы төшү белән борчылуын белдерде: “Ульян өлкәсенең “Өмет” газетасы тиражы алты меңнән төшкәне юк, ә өлкәдә яшәүче татарлар саны буенча без бертигез. Самара татарларына килешми торган эш бу. 25 еллык тарихы булган газетаны юк итмәс өчен, барыгызга да газетага язылырга кирәк. Укымасагыз да язылыгыз! Татарлар 320 сум акчага калмагандыр, бер-беребезгә терәк булып, ярдәмләшеп яшик!” - диде. Башка кунаклар да аның сүзенә кушылып, газетаның әһәмияте турында сөйләделәр, Ульян өлкәсе татарлары тормышына тукталып үттеләр. Быел Ульянның “Өмет” газетасы һәм “Чишмә” радиоте¬левизион тапшырулары эфир¬га чыга башлауга 25 ел ту묬¬ган. Радионың тәүге тапшы¬руын оештыручылар арасында бүгенге кунагыбыз Асия апа Мөлекова да булган. Ә бүген тапшыруларны Та¬тар¬станның атказанган мә¬дәният хезмәткәре Рамилә Сафина алып бара, ә аның тормыш ип¬тәше Рамис Сафин - телевизион тапшыруларның авторы да, редакторы да. Айга ике тапкыр эфирга чыгучы әлеге тапшыру Сембер татарларының тормыш манзарасында аерым бер урын алып тора... Шушы кыска гына очрашу да безгә Сембер татарларыннан әле бик күп тәҗрибә алырга кирәклеге турында сөйли. Ди¬мәк, бу очрашулар әле дәвам итәчәк, кунакка йөрешүләр тук¬тамаячак. Күршеләр шулай ара¬лашып яшәргә, бер-берсенә үр¬нәк һәм терәк булырга тиештер. “Күрше хакы - Тәңре хакы”, - дип халык юкка гына әйтми бит.  Эльмира ШӘВӘЛИЕВА | (полный текст новости)

  • 2014-07-22 09:27 Рабит Батулла: “Бакчадан корт чүпләтеп, хатынны кол итеп тоттым” (ФОТО)
    22.07.2014 Җәмгыять Узган ел Биектауның Чыршы авылына Шәмси Закировларга кайткач, шушы ук авылда Рабит Батулланың да яшәвен әйткән иделәр. Чыршыдагы йортларына кайтуыма каршы килмәде Рабит абый. Ләкин без очрашканчы ике атналап вакыт узды. Бер шалтыратканда язучының сәламәтлеге какшап китсә, икенчесендә җиләккә җыеналар, өченчесендә тагын башка эше килеп чыккан иде. Шулай әрсезләнеп йөри торгач, Рабит абыйның авылга кайткан чагын тәки туры китердем бит. Капканы ачып, ишегалдына үттем. Асфальт җәелгән сукмак. Як-ягында матур-матур чәчәкләр үсә. Агачлар арасыннан яланаяк атлап килүче Рабит абый күренде. Иң беренче эш итеп, элек яшәгән иске өйләренә алып керде ул. – Безнең заманда сигез почмаклы йорт дип атала иде бу. 14 ел шушында тордык. Хәзер үзенә күрә бер музей инде, – дип йорт эчендәге әйберләр белән таныштыра башлады. Стенада бихисап чигелгән сөлге-кулъяулыклар, элеккеге эш кораллары, көмешкә куа торган аппарат, кабыктан ясалган бала бишеге... Кыскасы, бу өйдә үзеңне совет чорына кайткандай хис итәсең. – Сөлгеләрне төрле җирләрдән җыйдым. Менә монысына: “Кул тастымалы. Фәхрибану эше. Саба”, – дип язылган. Элек бит кыз кеше килен булып төшү белән, йортны үзенең кул эшләре белән киендерергә тиеш булган. Ничә кайнеше булган, шуның кадәр кулъяулык чиккән. Эссе көннәрдә монда бик рәхәт була. Яшьләр куна калганда, җәй көне монда йоклыйлар, – дип бик тәмләп элекке заман рухы сеңгән өй эче белән таныштырды Рабит абый. – Чыршы авылын ничек эзләп таптыгыз соң? – Безгә Казаннан 40-50 чакрым ераклыкта урнашкан татар авылы кирәк иде. Ни өченме? Чөнки шәһәр кырыенда рус авыллары гына урнашкан. Бу – Иван Грозный законы. Татарларга Казан янәшәсендә төпләнергә рөхсәт ителмәгән. Рус авылларында тәртип юк, дачаларны да талап торалар. Ә биредә тәртип нык. 18 ел яшибез, капканы да бикләгәнебез юк. Без булмаганда йортка күршеләр күз-колак булып тора. 1995 елда Биектау районы башлыгы булып Рөстәм Миңнеханов торды. Аның янына кердем дә: “Бер татар авылына урнашасым килә”, – дип гозеремне җиткердем. Ул шушы авылны күрсәтте... Кирпечләп тышланган яңа йортка да кереп чыктык. Аны ярты ел эчендә  төзеп куйганнар. Суы кергән, кайнары да бар. – Йортны осталар эшләде, мин катышмадым, – ди Рабит абый. – Андый эшкә һәвәслегем юк. Крестьян хезмәте авыр бирелә миңа. Чөнки 17 яшьтә авылдан чыгып киттем. Авылда калган яшьтәшләрем яхшы балта остасы, тимерче булып бетте, әнә, андый эшкә куллары ятып тора. Ә безнең кебек иҗат кешеләре тормышка яраклашмаган була. Мәсәлән, “квартплата”ның нәрсә икәнен дә белмим мин, анысын хатын түли. Кибеткә дә кергәнем юк... Сөйләшә-сөйләшә өйдән чыгып, бакчаның урманны хәтерләткән аскы өлешенә таба тәпиләдек. Биредә кечкенә генә бер бәйрәм өстәле оештырылган, кунаклар җыелган иде. – Монысы безнең килен – Алена (Нурбәкнең хатыны. Яшь гаилә Санкт-Петербургта яши – авт.), – дип аш өстәле янында кайнашучы бик мөлаем кызга төртеп күрсәтте Рабит абый. – Болары кинорежиссер  Фәрит Дәүләтшин белән хатыны Талия (“Бичаракай”, “Мәдинә” фильмын ул төшергән – авт.). Күп еллар Үзбәкстанда яшәп, Казанга күченеп кайттылар.  Алар янәшәсендә – минем карчык – Рузия, каршыда – кода белән кодагый. Ә иң түрдә утырганы – Рузиянең тутасы, Украинадан качып килде. Кичкә Нурбәк белән Байбулат та кайтырга тиешләр, – дип һәрберсе белән дә таныштырып чыкты, аннары үземне дә өстәл янына дәште. Ташкент дөгесеннән әзерләнгән чын үзбәк пылавы белән сыйладылар. Батуллиннарның кода-кодагыйлары тумышлары белән Питрәч районы Янсуар авылыннан икән. Бик мөлаем, ачыклар. Рабит абый белән сөйләшүебез кунаклар белән бергә табын артында дәвам итте: – 1995 елда мондагы йортны 19 миллион сумга сатып алдык, – диде ул. –  Бакчаны нәселле кычыткан, әрекмән, алабута басып киткән, бер генә агач та юк иде. Ике ел рәттән җирен эшкәртеп, хатынга бәрәңге чәчтердем. Ул вакытта үзем операциядән генә чыккан идем. Адәм көлкесе, 22 сутыйлы бакчадан корт чүпләтеп, кол итеп тоттым бит карчыкны. Акыл бөтенләй дә булмаган икән. Ул елларда бәрәңгенең уңганлыгын күрсәгез! Малыбыз юк, кая куярга белмәдек. Шуннан мине дәвалаучы табибка ике капчык, Рузиянең табибына ике капчык илтеп бирдем. Алай да таратып бетерә алмадык. Хәзер менә 50 төп бәрәңгебез бар. Бик рәхәт, шөкер итсәк җитә. Кирәк икән, авылда бушка бирергә әзер торучылар да күп. Ике ел бәрәңге утырткач, “Карчык, сине болай изеп булмый, урман ясыйм”, – дидем. Хәзер шул “урман”ны киңәйтә, хатынның яшелчә утырту мәйданын кыса барам. Аның дүрт сутый җире бар. Шунда түтәлләр ясап, кишер-чөгендер, суган-сарымсак үстереп мәш килә. Мондагы агачлар үзләреннән-үзләре артып тора. Усак тамырдан китеп үрчи икән. Әлегә хатынга әйтми торам үрчегәнен, алайса кисеп барырга мөмкин, – дип Рабит абыйның ярым шаярып әйткән сүзеннән табын артындагылар рәхәтләнеп көлештек. Бу  вакытта Рузия апа каядыр читкәрәк киткән иде. – Рабит абый, ураза тотасызмы? – Сәламәтлек рөхсәт итми. Дару эчеп кенә торам. Кан басымы ике кешегә бүлеп бирерлек була. Һәркөн иртән 200гә җитә. Аны әкренләп төшерәбез. Дөрес, мин авыруга игътибар итә торган кеше түгел, “песиемләп” тормыйм. Чирне никадәр иркәләсең, шулкадәр сине баса ул. Әле бер ай элек кенә чак үлемнән калдым. Реанимациядә яткан чаклар да байтак булды инде. Бераз сөйләшеп утыргач, Рабит абый самавырны кабызып җибәрергә дип табын яныннан торды. Мин дә аның янына килеп басып, әңгәмәне дәвам итәр өчен чираттагы соравымны яудырам: “Улларыгыз бигрәк акыллы, тәүфыйклы, тәрбия юнәлеше нинди булды соң?”  –  дим. – Без балаларны тәрбиялибез дип тәрбияләмәдек. Бала биш яшькә кадәр иң кыйммәтле вазасын төшереп ватса да, японнар бер сүз әйтми. Чөнки бу яшькә кадәр бала берни дә аңламый. Соңрак кына “ярамый” дигән нәрсәне төшендерә башлый. Японнар тирән йола белән тәрбияләнә.  Шуңа күрә  алар акыллы да, техник яктан да алга киткән халык. Бездә йола буенча тәрбияләү юк,  хәтта авылларда да бетеп бара ул нәрсә. Рузия беркайчан да балаларга кычкырмады. Әмма Нурбәк белән Байбулатны “әтиегез” сүзе белән шүрләтеп тәрбияләде. Алай иткәндә гаиләдә ирнең абруе да күтәрелә.   Шулвакыт Рузия апа: “Бабай, әйдә, өстәл янына”, –  дип дәште. – Нишләп бабай дисез? – дигәч, “Бабай бит инде, 76 яшьтә егет булмыйлар”, – дип елмайды. Сүзне Рабит абый дәвам итеп китте: – Мин дә аңа “карчык” дип әйтәм. Ул “бик яратам” дигәнне аңлата. Безнең әти-әниләр, әби-бабайлар да шул сүзне әйтеп сөйләште. Үзенә күрә бер комплимент ул. Минем әби бабайның “карчык” дигәнен көтеп кенә тора иде. Шуны әйтсә, димәк, иренең кәефе яхшы. Рузиягә йөри башлаган чорда ук “карчыгым” дидем. Бер тапкыр да “ник мине картайтасың?” дип канәгатьсезлек белдермәде. – Рузия апа, ә сез ирегезгә кем дип дәштегез? –  Нурбәк тугач, “әтисе” дип әйтә башладым. Бала туганчы кем дип әйттем икән, хәтерләмим, – дип көлеп җибәрде ул. – Элек-электән татарларда тел яшерү йоласы булган, – дип аңа кушылды Рабит абый. – Ягъни, ирнең исемен әйтү тыелган. Беркайчан да Рузия авызыннан исемемне ишеткәнем юк. “Әтисе кайткач килерсез, әтисе кайткач шалтыратырсыз”, – дип сөйләшә ул.  Киленебез Алена беренче көннән үк “әти-әни” дип дәшә башлады. Элек хатын-кыз ир-аттан түбәнрәк торган. Хәзер генә азынып бетте. Камчыны алдылар, дилбегәне алдылар, тезгенне алдылар, рульне алдылар... Безгә бер әйбер калмады. – Кем гаепле соң? Бәлки гаеп ирләрдәдер? – Атта да, тәртәдә дә бар. Беренчедән, сез – хатын-кызларга 1917 елда ирек бирелде. Ул ирекне нәфис затлар дөрес аңламады... Азатлык дип аларга лом тоттырдык. Тимер юл буенда ун хатын-кыз лом белән эшләсә, бер ир шуларның хезмәтен язып бара иде.  Аннары берзаман зур түрәләр арасында уртак хатын белән яшәү, хатыннарын алмаштыру күренеше булып алды. Ирләрне совет хөкүмәте аз хезмәт хакы белән мыскыл итте. Шуңа да без башмак астына кереп яттык. Мәсәлән, мин яхшы итеп акча эшләсәм, Рузия балаларны гына карап, өйдә утырырга риза иде. Ләкин мин андый хезмәт хакы эшли алмадым. Бөтен малай-шалай өйләренә телефон кертеп бетергәндә дә бездә юк иде әле. Миннән соң Язучылар союзына кергән кешеләр ике-өч бүлмәле фатир алып бетерде, ә мин тулай торакта яшәдем. Кемнәрдер пирамидалар кора. Мин алар белән ярыша алмыйм, тырышмыйм да, көнләшмим дә. “Булдыра алалар икән, машалла, дим. Хәләл юл белән генә эшләсеннәр. Без бай түгел, ләкин торырга урыныбыз, йөрергә машинабыз бар, Аллага шөкер!.. ( Язучы “Сузуки SX4” машинасында җилдерә – авт.) Моңарчы якыннан аралашкан булмагач, шактый кырыс, җитди кеше булып тоела иде миңа Рабит абый. Дөрес, бу сыйфатлары әңгәмә барышында да бөтенләй үк эреп юкка чыкмады. Ләкин ипигә бал ягып биргән кебек, әйтәсе сүзен еш кына юморга төреп җиткерде ул.   ...Мин киттем, ә Батулла мунчасыннан куе төтен күтәрелеп, кунаклар самавырдан чәй эчеп, Казаннан кайтасы Нурбәк белән Байбулатны көтеп калдылар. Фото # 1 Фото # 2 Фото # 3 Фото # 4 Фото # 5 Фото # 6 Фото # 7 Фото # 8 Фото # 9 Фото # 10 Фото # 11 Фото # 12 Фото # 13 Фото # 14 Фото # 15 Нәзилә ХУҖИНА --- | 22.07.2014 (полный текст новости)

  • 2014-07-22 09:27 Халык Иделдә кораб сәяхәтләренә йөз белән борыла (ВИДЕО)
    22.07.2014 Җәмгыять "Булгария" көймәсе фаҗигасен Татарстан халкы һәм килгән кунаклар инде оныткан диярлек. Көн саен Казан елга портыннан көймә-кораблар меңләгән кешене сәяхәткә алып чыга. Кыска сәяхәтләрнең берсендә Азатлык хәбәрчесе дә булды. Ял көннәрендә Казан елга портында машина куярга урын табу кыенлыгы гадәти күренешкә әйләнеп бара. Кораб-көймәләргә утырып Идел, Чулман елгаларына йөзәргә чыгучыларның саны меңнәр белән саналырга мөмкин. Көн саен елга порты казаннарны һәм кунакларны кыска һәм ерак сәфәрләргә озата. Кайчан, ничек китүләрен социаль челтәрдәге төркемнән карарга була. Халык өч ел элек булган "Булгария" көймәсе фаҗигасен оныткан диярлек, моны без үткәргән сораштыру да раслады. Әңгәмәдәшләребез, Самар, Башкортстаннан махсус Казанга күңел ачарга килүче кораб-көймәләрдә ял итүнең уңай якларын гына әйттеләр. Әлеге кунакларга, казаннарга елга портыннан кузгалучы су транспортларының тыштан буялган, эчке яктан ямалган кыяфәте, дистә еллар эшләп искергәнлеге, Советлар берлеге чорыннан калган булуы яңалык түгел иде. Без утырган кыска сәяхәтләр өчен көймәсенең арткы өлешенең төтенләп эшләве, өске катларда кешеләргә утырырга урын җитмичә, гадәти ашханә урындыкларында утыруларына беркемнең дә исе китмәде. Көймәдә эшләүчеләр яр буенда торганда күренеп алсалар, кузгалып киткәч алар да үз почмакларына кереп югалды, берәр хәл була калса нишләргә, дип уйлаучы коткару җайланмаларын тапса үзе таба, тапмаса – юк. Сәяхәтебез елга портыннан Югары Ослан районындагы Печищи авылы янына кадәр сузылды.16 чакрымлап араны көймә ике сәгать үтте. Әлеге су транспортындагы йөзләп кеше шушы вакыт эчендә Идел өстеннән йөзеп кайту өчен 240-ар сум акча түләде. Июльдә Рамазан ае булуга карамастан, көймәдә йөзеп ял итәргә килүчеләрнең 90лап проценты ашап-эчеп, хәмер эчемлекләр белән вакыт уздырды. Араларында татарлар да, балалары белән килгән гаиләләр дә бар иде. Әлеге көймәдәге кешеләр су өстендә ял итәргә яратуларын, куркырлык сәбәп күрмәүләрен белдерсә, башка корабларда йөзгән әңгәмәшчеләребез дә "Булгария" фаҗигасенә игътибар бирмәүләрен әйтте. Бу айда үзе дә Идел буйлап корабта йөзгән яшь каләм иясе Ландыш Вәлиева Азатлыкка: "Июль башында без "Адмирал" корабында Зөя утравына бардык. Ул вакытта әле су юлы буенча Зөягә туризм юлы ачылган гына иде. Бу журналистлар өчен пресс-тур булды. Корабның барып-кайту вакыты ике сәгать ярымга җыелды. Мин ул көнне беренче тапкыр зур көймәгә утырдым. "Булгария" фаҗигасен ишетеп белгәч, Иделдә йөзгәндә, монда теплоход баткан, дип исеңә төшерәсең дә, куркып куясың. Хәтта көймәгә утырып киткәндә суда бик каты чайкала башлагач, төшеп калырга ахрысы дип тә уйлап өлгердем. Шуңа да карамастан, шәһәр халкы һәм кунаклар кораб-көймәләрдә ял итүне күбрәк сайлый дигән нәтиҗәгә килдем. Чөнки без 150ләп кеше бардык. Гомумән "Адмирал" көймәсендә йөзү ошады. Сәфәрдән хисләнеп-рухланып кайттым, ул мизгелләрдә "Булгария" вакыйгасы онытылган иде. Калган кешеләр дә аңа карап кораб-көймәләрдә йөзүдән баш тартмаячаклар", дип сөйләде. Икенче әңгәмәдәшебез Асия Мортазина белдергәнчә, кораблар аны бала вакыттан үзенә тарткан. "Без су транспортын бик еш кулланабыз. Үткән җәйдә дә көймәдә сәяхәткә чыктык. Пермьнән Самарага кадәр әйләнеп кайттык. Гомумән суны, көймә-корабларны яратам. Кечкенә вакыттан ук теплоходта йөзәм. Быел әле утырып булмады, әмма җәй беткәнче көймәдә сәяхәткә чыгарга теләк зур. "Булгария" фаҗигасеннән соң да корабларга мәхәббәтем кимемәде. Ул бит инде һәр көймә бата дигән сүз түгел. Аллага шөкер, курку хисем юк", диде Асия Мортазина.   Рөстәм ИСХАКЫЙ | 22.07.2014 (полный текст новости)

  • 2014-07-22 09:27 Венера Ганиева: Барысы да мәхәббәттән башлана...
    22.07.2014 Мәдәният Бөтен репертуары бөек Мәхәббәтне данлауга корылган җырчы озак еллар дәвамында Татарстан музыка Олимпының йолдызы булды һәм шулай булып кала да. Киң диапазон остасы, Джузеппе Вердиның иҗатына баш июче, олы йөрәкле ханым, менә дигән хуҗабикә, Мәдәният һәм сәнгать университеты профессоры – Россия һәм Татарстанның халык артисты, Татарстан Республикасының Г.Тукай исемендәге Дәүләт бүләге иясе Венера Ганиева әлеге сыйфатларның барысын да үзендә берләштергән. - Венера ханым, әти-әниегез нинди кешеләр иде? - Мин еш кына үзебезнең гаилә альбомын карарга яратам. Без Зәйни Солтан урамындагы иске генә йортта яшәдек, гаиләдә өч бала үстек: миннән тыш, тагын ике абыем бар. Әти-әнием җырларга бик тә ярата иде, аларның музыкага сәләте миңа да күчкәндер, күрәсең. - Сез йолдызнамә буенча кем? Язмышка ышанасызмы? - Мин - Кучкар. Кайчагында газеталарда чыккан йолдызнамәләргә күз төшергәлим, гомумән алганда, мин бары тик үземә генә ышанам. - Музыка Олимпына күтәрелүегез ничегрәк башланды? - Укытучыларымнан бик тә уңдым. Музыка училищесында минем белән – Клавдия Щербинина, ә консерваториядә Валентина Лазько шөгыльләнде. Театрлар үз труппаларын һәрвакыт сәләт чаткысы булган яңа кадрлар белән тулыландыра. 1983 елда консерваторияне тәмамлагач, мин дә шундый кадрларның берсе булдым. Гәрчә 1982 елда ук стажерлар төркемендә Ж.Бизеның «Кармен» операсында Фраскита партиясен башкарган булсам да. - Сезнең эштә иң кыены нәрсә? - Иң кыены – яхшы җырлау, һәрвакыт формада һәм даими рәвештә сиңа төбәлгән карашлар «астында» булу. - Иҗади газаплар сезгә танышмы? - Мин бик хисле ханым, миндә бөтен нәрсә кайнап тора. Бервакыт Кар кызы партиясен башкарырга туры килде, аның таш күңеллелеге, боздай салкынлыгы минем өчен зур газап иде. Шундый да «салкын» образ тудыру гаять кыен булды. Яз Кар кызын мәхәббәт хисенә төрү белән үк миңа җиңел булып китте, бөтенләй икенче бер дөнья ачылды. - Тәнкыйтькә ничек карыйсыз? - Әгәр ул гадел түгел икән – хәтерем кала, изге ният белән тәнкыйтьләсәләр – колак салам. - Сез бөтен нәрсәдә дә Матурлык күрәсезме? - Әлбәттә! Мин хезмәттәшемнең матур тавышы, җылы кояшлы көн, табигать алдында башымны иям. Минемчә, матурлыктан башка кеше шәхес буларак формалаша алмас иде. - Телевидение сезне берничә тапкыр искиткеч хуҗабикә буларак күрсәтте. Сез күбесенчә нинди ризыклар әзерләргә яратасыз? - Газ плитәсе тирәсендә кайнашырга бик тә яратам. Итле һәм яшелчә ашларына, үзебезнең милли ризыкларга өстенлек бирәм. Бездә кунаклар еш була, аларга мин пешергән ризыклар ошый. Равил Шәрәфиев, Айдар Фәйзрахманов, Салават Фәтхетдинов гаиләләре белән йөрешәбез, туганнар, балачак дуслары белән аралашам. Алар белән аралашу күңелне күтәреп җибәрә. - Венера Әхәтовна, үз тормышыгызга билгеләмә бирегез әле: ул шахмат партиясеме, боксерлар тукмаша торган рингмы, мина кырымы әллә рулеткада уйнаумы? - Әгәр мина кырын исән-имин үтә алсам, һичшиксез, рингка аяк басачакмын һәм аннан җиңүче булып чыгарга тырышачакмын (көлә). - Сез тормыш корабында капитанмы, рулевоймы әллә гади пассажирмы? - Мин – капитан, лидер булырга, җитәкчелек итәргә яратам. Гади пассажир гына булу миңа күңелсез. - Ни өчен барлык җырларыгыз да Мәхәббәткә багышланган? - Мин бит – хатын-кыз. - Сез үзегезне элитага кертәсезме? - Тиңнәр арасында беренче булу мактаулы да, күңелле дә. - Нәрсә укыйсыз? - Н.Гедда, Ф.Шаляпин, Г.Вишневская мемуарларын бик тә яратам. - Сезнең гаилә – мәхәббәт утравымы әллә мәңгелек көтү ярымы? - Ул – идеаль мәхәббәт утравы. Ирем – «Татарстан» радиосында тавыш режиссеры, җыр яздырганда һәрвакыт төпле киңәшләре белән ярдәм итә. Безнең искиткеч музыкаль гаилә тандемы. - “Intertat.ru” укучыларына ниләр теләр идегез? - Электрон газетагызның һөнәри дәрәҗәсе һәрвакыт югары булсын, зыялы басма булып калыгыз. Ә укучыларыгызга бәхет һәм мәхәббәт телим.  Рәис ГАБДУЛЛА тәрҗемәсе Марат ШАКИРҖАНОВ --- | 22.07.2014 (полный текст новости)

  • 2014-07-22 09:40 Иминият полислары өчен үз кесәңнән түләттермәкчеләр
    22.07.2014 Медицина Россия Финанс министрлыгы эшсез калган кайбер кешеләргә мәҗбүри медицина иминият полислары өчен үз кесәлә­реннән түләргә тәкъдим итте. Әмма моның белән килешмәүчеләр шактый булып чыкты. Акча хисабы белән әвеш-тәвеш китерүче түрәләр 18 яше тулган, әмма даими эш урыны булмаган кешеләр медицина полисы өчен өлешчә булса да түләсен дигән фикер­дә. Бу елына 3 мең 400 сум дигәнне аңлата. Монда искәр­мәләр дә бар: мисал өчен, эшсез калган пенсионерлар, балалар һәм хезмәт биржасында рәсми теркәлгән эшсез калучылар түләүдән азат ителә. Superjob.ru. тик­шерү порталы мәгълүмат­ларына караганда, 69 процент кеше ул акчаларны түрәләр үзләре түләсен дигән фикердә. Медицина ими­ният полисы түләүсез булудан туктый икән, алар полис­тан да баш тартырга ризалыгын белдергән. Үз кесә­ләрен­нән түләргә риза бул­маучы­ларның күбесе яшь­ләр булуы ачыкланган. РФ Финанс министрлыгы идеясен хуп­ла­мау­чы яшьләр: “Студент һәр­ва­кыт акчага кытлык ки­черә, аңа елына бу кадәр сумманы түләү авыр”, – дип аң­латкан. Айлык хезмәт хакы 35 мең­нән түбән булганнар да түрә­ләрнең фикерен хупламый. “Түләүсез медицина яр­дәмен Россия Конституциясе гарантияли, ә барлык дәүләт медицина учреждениеләре бюджет акчасына яши. Бюджет халыкның акчаларыннан туп­лана”, – дигән фикердә. Күп­ләр, эшсез калган, әмма балаларын тәрбияләгән аналардан медицина полисы өчен акча түләттерергә мәҗ­бүр итү – аларның хокукларын бозу, дип бәяләгән. Шулай да сораштыруда катнашкан 10 процент кеше РФ Финанслар министр­лы­гының бу адымын хуплаган. “Без инде 23 ел дәвамында базар мөнәсәбәтләре заманында яшибез. Барысы өчен дә түләргә кирәк. Берьюлы арзан һәм сыйфатлы була алмый”, – дип җавап кайтарганнар. Түрәләрнең бу адымын хуп­ламаучылар күп булса да, хөкүмәт үз фикереннән кире кайтырмы, юкмы – билгесез.  105 | 22.07.2014 (полный текст новости)

  • 2014-07-21 10:52 КМФКның арт-директоры Альбина Нәфыйкова: Кино Татарстанда да бар
    21.07.2014 Мәдәният Казан халыкара мөселман кинофестивале белән Татарстан киносын бер-берсенә каршы куярга кирәкми. Алар икесе ике нәрсә, әмма бер-берсенең үсешенә тәэсир итәләр. КМФКның арт-директоры Альбина Нәфыйкова әнә шул фикердә. Без аның белән быелгы чара турында сөйләштек. – Быел мөселман кинофес­тивале унынчы мәртәбә үт­кәре­ләчәк. Ул дөнья кино сән­гатендә үз урынын таптымы? Нинди яңалыклар кө­телә? – Фестивальнең беренче юбилее Татарстан киносының туксан еллыгына, Россия һәм Татарстан күләмендә уздырылучы Мәдәният елына, Казанның төрки илләр мәдәни мәркәзе дип игълан ителгән вакытка туры килде. Болар барысы да аның эчтәлеген, һичшиксез, баетты. Бу – тамашачы ТӨРКСОЙ илләре ки­нема­тографчыла­ры­ның фильм­нары белән таныша алачак дигән сүз дә. Шулай ук төрки илләрнең кинематографиясе үсеше буенча эшлекле сөйлә­шүләр көтелә. Төрки илләрдә кино сәнгате үсешен Европа илләре дә таныды. Әйтик, Төркия хәзер Европа фестивальләрендә беренче урыннарны ала. Казан мөселман киносы фестивале дөньяда танылу алды. Күп кенә фести­вальләр безгә программа сорап мөрәҗәгать итәләр. Чөнки мә­дәниятләр аша аралашу әдә­бенә чакыру кайда да әһәмиятле. Мисалга гаилә белән карый торган фильмнар фестивален ките­рергә була. Алар мөселман кинофестивале фильм­нарын үзлә­ренә сайлап алу теләге барлыгын белдерде. – Узган елны тамашачы үзенең талымсызлыгы белән шаккатырган иде. Моны чит ил кунаклары, жюри да бил­геләп үтте. Алар иртән килеп кичкә кадәр бөтен фильмнарны карап утырган казанлыларга сокланды да, гаҗәп­ләнде дә. – Безнең тамашачы бик төрле бит ул. Шуңа күрә фильмнар да тормышның төрле өлкәләрен колачлаган. Бу исә тамашачы быел да кызыксынуын киметмәс дигән өмет уята. Дөрес, конкурс про­граммасының нәфис фильмнар номинациясенә кергән картиналарына керү түләүле булачак. Бу дөнья практикасында шулай. Безгә тамашачының акча ярдә­мендә тавыш бирүе бик тә әһәмиятле. Бу очракта максатыбыз – акча эшләү генә түгел. Әлеге алым тиешле нәтиҗәләр чыгарырга да ярдәм итәчәк. Шул ук вакытта ул залларны бушлай булган өчен йөргән тамашачыдан арындырачак. Әлбәттә, билет бәясе зур түгел, ташламалар да каралачак. Премьерадан соң билет бәясе ике мәртәбә арзан булачак. Кинога керүне түләүле ясау акча эшләргә тырышудан түгел. Без моны максатчан тамашачыны табуның бер чарасы дип уйлыйбыз. Әмма күп кенә программалар бушлай калачак. Болар – балалар өчен картиналар һәм махсус чаралар. Шундыйлардан ТӨРКСОЙның мах­сус про­граммасын атап үтәр­гә ки­рәк. Анда дистәләгән төрки ил белән таныштыручы картиналар кертелгән. – Кайсы илләр катнашу теләген белдерде? – 56 илдән гариза алдык. Беренче мәртәбә Латин Америкасы вәкилләре. Алар Иран һәм Ливан белән ясаган уртак проектларын җибәрде. Күпләрне, Татарстан киносы булырмы, дигән сорау борчый. Еш кына Татарстан кинематографы белән Татарстан кинофестивален маңгайга-маң­гай бәрелештерәләр. Алар бер-берсе белән бәйле, әмма ике­сенең үсеш темплары төр­лечә. Татарстан озак еллар документаль фильмнар студиясе белән танылды. Аның нәфис фильмнар эшләү тәрҗибәсе юк иде. Акрынлап төрле жанрларда үсеш башланды. Быел шәхсән яшь режиссерларның картиналарына сокландым. Без нәфис фильм юнәлешендә үсәбез! Бигрәк тә кыска метражлы картиналар сөендерә. Әле сайлап алу эшләре төгәлләнмәгән. Шулай да Татарстан бөтен но­ми­нацияләрдә дә катнашыр дигән өмет бар. – Узган елны игълан ителеп тә, техник сәбәпләр аркасында катнаша алмаган “Корбан-роман” киносы (режиссеры Са­лават Юзеев) быел программага кертелдеме инде? – Ул номинациягә кертелде. Фильм Мәскәүдә техник яктан әзерлек эшләрен үтә. – Гадәттә, ачылу һәм ябылу тантаналарына киләчәк “йол­дыз”лар уңаеннан сораулар күп була. Быел кемнәр катнашачак? – “Кызыл келәм”нән килә­чәктә фестиваль белән хезмәт­тәшлек итәргә теләкләрен бел­дергән шәхесләр үтәчәк. Әлегә сөйләшүләр алып барыла. Узган елны катнашкан һәм быел да килергә теләген белдергән затлардан Кшиштов Зануссины әйтеп үтәргә була. Төп акцент ТӨРКСОЙ илләренә ясалачак. Бу эш чараның бюджетына бәйле икәнен дә яшереп булмый инде. – Бюджет дигәннән, юбилей елында ул азрак арткандыр инде. – Юк, бюджет элеккечә үк калды. – Фильмнарда яктыртылган темаларга килик әле. – Узган елны төрле халыклар белән этник яктан таныштырган фильмнар күп иде. Быел конфликтлы мәсьәләләргә, социаль проблемаларга багышланган картиналар байтак. Гыйрактан фильмнар шактый. Күпчелек террорга каршы теманы яктыртырга тырышкан. Халык сугыштан шулкадәр туйган ки, һәрберсе төрле алымнар белән шуны аңлатырга тырыша. Югосла­виядәге сугышларга багышланган картиналар да бар. Шулай ук тарихи вакыйгалар аркасында дуслык элемтәләре җуелган этник төркемнәр турында да тирән эчтәлекле фильмнар җитәрлек. Җыеп әйткәндә, фестивальнең төп жанры булып драма кала. – Фестивальдә Кырым катнашамы? – Кырымда көчле кинематография бар дип әйтмәс идем. Узган елгы картинаны алсак, ул Кырым татарларының Мәскәү спонсорлары акчасына төшер­гән фильм иде. Анда бер этнос вәкиле тарихка үз карашын белдерде. Ул реаль вакыйгаларга таянган, әмма субъектив әсәр иде. Быел Кырымнан мультфильмнар килде. – Дөньяда барган сәяси вакыйгалар фильмнарда чагыламы? – Чыннан да, быел кискен социаль һәм сәяси эчтәлектәге фильмнар бар. Әмма аларның барысы да конкурс программасына кертелерме, анысы инде 1 августтан соң мәгълүм булачак. Шунысы да бар: быел без фильмнарны сайлауда азрак үзгәреш керттек. Программа тәкъдим ителгән картиналардан гына төзелмәде. Без фестиваль кысаларына туры килгән көчле фильмнарны үзебез дә эзләдек. Нәти­җәсен 5-11 сентябрьдә күрербез инде.  Гөлинә ГЫЙМАДОВА 104 | (полный текст новости)

  • 2014-07-21 10:52 Ураза бәйрәме вәгазьләре Казанның 53 мәчетендә үткәреләчәк
    21.07.2014 Дин 28 июль көнне Ураза гаете уңаеннан бәйрәм вәгазе Казанның 53 мәчетендә узачак. Алар 4.50дә башланачак. 28 июль көнне Ураза гаете уңаеннан бәйрәм вәгазе Казанның 53 мәчетендә узачак. Алар 4.50дә башланачак. Кол-Шәриф мәчетендә бәйрәм вәгазен Татарстан мөфтие Камил хәзрәт Сәмигуллин үткәрәчәк. Иминлек максатыннан, бәйрәм вәгазе узачак мәчетләр янында полиция торачак.   | 21.07.2014 (полный текст новости)

  • 2014-07-21 04:26 Зөһрә Сөләйманованың “Яшә җирдә эз калдырып” китабын тәкъдим итү кичәсе узды
    20.07.2014 Мәдәният Хөрмәтле авылдаш шагыйрәбез Зөһрә апа Сөләйманованың үткән елны “Яшә җирдә эз калдырып” дигән икенче китабы бастырылды. Күптән түгел “Туган як” редакциясендә аны укучыга тәкъдим итү чарасы булып үтте. Бу Красный Остров халкы өчен дә зур вакыйга һәм без аны, әлбәттә, игътибарсыз калдырмадык – авыл китапханәсендә Зөһрә апага, аның иҗат җимеше булган китабына багышланган чара уздырдык. Анда китапханәнең иң актив укучылары, сугыш һәм хезмәт ветераннары катнашты. Зөһрә апаның аларга багышланган “Авылым алтыннары” дип аталган шигыре дә бар. Яше белән инде олы булсалар да, Сиксән яшьне күптән узсалар да, “Карчык” диеп әйтеп булмый һич аларны, Авылымның яме алар, алтыннары. Нәкъ менә шушы “алтыннар” җыелган иде бу әдәби кичәгә. Яраткан газетабыз “Туган як” редакциясе хезмәткәрләре Найлә Жиһаншина, Румия Хамзинаның, озак еллар редакциядә, аннары Сергач телевидениесында эшләгән, барчабызга да яхшы таныш булган Тәнзилә Паламарчукның бу чарада катнашулары да ямь өстенә ямь булды. Кичәне башлап җибәргәч, иң башта Зөһрә апага сүз бирдек. Ул бу чараны оештыручыларга – миңа һәм клуб директоры Гүзәл Азизовага, аны олылап килгән барча кунакларга зур рәхмәтләрен белдерде һәм кыскача үзенең иҗаты белән таныштырды. Аннары кайбер кунаклар да үз фикерләрен белдереп, авылдаш шагыйрәнең иҗатына югары бәя бирделәр. “Сезнең авыл төбәгебезнең иң гүзәл урыннарының берсендә урнашкан һәм бу матур җирләрдә Зөһрә апа кебек талантларның тууы бер дә гаҗәп түгел, шушы гүзәллек арасында яшәп иҗат иткәнгә аның хикәяләре дә, шигырьләре дә искиткеч – тирән эчтәлекле, мәгънәле һәм шул ук вакытта укучыга бик якын”, - диде Тәнзилә Паламарчук. Ул шагыйрәгә рәхмәт әйтеп, Сергач районы татарларының җәмәгать эшлеклесе Рушан Идрисов исеменнән аңа истәлекле бүләк тә тапшырды. Шулай ук Гөлнур Гайнетдинова, Зифа Җаббарова, Флюра Насретдинова, Надия Алимова һ.б. авылдашлар да Зөһрә апаның иҗаты белән соклануларын белдерделәр. Тулаем алганда, бергәләшеп әзерләгән чәй табыны артында бик җылы аралашу булды – “авылыбыз алтыннары” яшьлек хатирәләре белән дә уртаклаштылар, Тәнзилә бик матур итеп җырлады, “Әниемә бишек җыры”н башкарганда, барысының да күзендә яшь иде. Без Зөһрә апабызга исәнлек, тыныч тормыш, иҗади уңышлар телибез һәм чын күңелдән аның белән горурланабыз, ул бит үзе язган “авылыбыз алтыннары”ның берсе. РЕДАКЦИЯДӘН. Кадрия Армиханова безнең газетаның якын дусты. Ул озак еллар җирле мәктәптә укытучы булып эшләде, мәктәп ябылгач китапханәдә хезмәт итә башлады. Авыл балалары хәзер рус мәктәбендә укырга мәҗбүр, әмма Кадрия татар телен саклауга зур көч куя – ул алар белән төрле тематик кичәләр уздыра, татар язучыларына багышланган күргәзмәләр белән гел таныштырып тора, Кави Нәҗми музееның бинасы ярымҗимерек хәлдә булганга, андагы экспонатларның да байтагын саклап калыр өчен китапханәгә күчергән. Кыскасы, без аны туган авылының чын патриоты дисәк тә, ялгышмабыз. Красный Остров, Сечен районы.  Кадрия АРМИХАНОВА | (полный текст новости)

  • 2014-07-21 04:26 “Чәк чәк бәйрәме” – изге ният белән
    21.07.2014 Мәдәният 28 июльдә “Болгар радиосы” тыңлаучыларын янәдән Казанның “Кырлай” ял паркына чакыра. Шушы көнне узачак “Чәк чәк бәйрәме” Олуг Рамазан ае тәмамлануга һәм “Чәк чәк шоу” иртәнге радиотамашасының җәйге ялдан соң эшкә чыгуына багышлап уздырыла. “Кырлай” ял паркында бәйрәм көндезге уникедә башланачак. Паркка керү юлында төрле рестораннарның шеф – пешекчеләреннән осталык дәресләре барачак. Шулай ук теләгән һәркем чәк чәк әзерләп алып килеп “Иң тәмле, үзенчәлекле чәк чәк” конкурсында катнашып, “Болгар радиосы” һәм хәйрияче Фәрит Мифтаховтан бүләк алачак. Рамазан гаете көнне уздырылучы әлеге чарада изге гамәл кылырга теләүчеләр кул эшләнмәләрен, камыр ризыкларын Хәйрия ярминкәсенә тапшыра ала. "Болгар радиосы" алып баручылары Ләйсән Гарифуллина белән Фаил Гыймадов Хәйрия ярминкәсе өчен махсус узләре иҗат иткән шигырь һәм җырлар җыентыгын әзерләде. Башка алып баручылар да кул эшләнмәләре әзерли. Әлеге ярминкәдән кергән акча, рак белән авыручы, 9 яшьлек Регина Вәлиеваны дәвалау өчен тотылачак. Паркка керү юлында махсус мәйданда тимерчеләр белән бергә тимер эшләнмәләрен ясарга мөмкин. Әлеге сувенирлар да сатуга куелып, изге эшкә сез керткән бер өлеш булыр. Сәгать икедә “Кырлай” ял паркы сәхнәсендә зур бәйрәм концерты башланачак. Биредә эстрада җырларын да, мөнәҗәт, нәшид, бәетләрне дә тыңлау мөмкинлеге булачак. Чарага “Чәк чәк шоу” алып баручылары җитәкчелек итәчәк. Шулай Хәйрия ярминкәсенә кул эшләнмәләрен куярга теләүчеләрнең дә шылтыратуларын көтәбез. Зур эштә бергә булыйк.   | (полный текст новости)

  • 2014-07-21 04:26 Сыеры барның сые бар
    21.07.2014 Авыл Авыл хуҗалыгы өлкәсен үстерүдә республика җитәкчелеге сөт җитештерү тармагына аеруча басым ясый. Бу аңлашыла да, чөнки әлеге тармакта бәяләр, сөт елга булып аккан чорда да, узган елга караганда күпкә югарырак булып кала бирә. Бу турыда күптән түгел генә Зәй районында узган «Кыр көне» дип аталган республика киңәшмәсендә Татарстанның авыл хуҗалыгы һәм азык-төлек министры Марат Әхмәтов хәбәр иткән иде. Тиешле шартлар кирәк Җитәкче сүзләренә караганда, бүгенге көндә сөт җитештерү – авыл хуҗалыгында акча эшләүнең төп ысулларыннан берсе. Мәсәлән, хәзерге вакытта Татарстанның авыл хуҗалыгы предприятиеләре көненә якынча 3,5 мең тонна сөт җитештерә. Кайбер хуҗалыкларның сөттән алган табышы исә 500 миллион сумнан (!) да артып китә. Балтач районы бу өлкәдә иң алдынгылар рәтендә. Әтнә, Арча, Кукмара, Актаныш районнары да сөт җитештерү буенча югары күрсәткечләргә ирешкән. Мәсәлән, Кукмара районының «Вахитов» хуҗалыгын гына алыйк. Министр сүзләренә караганда, биредә көненә якынча 45 тонна сөт җитештерелә. Чәчүлек җирләре исә якынча 7 мең гектар тәшкил итә. Әле алай гына да түгел, бу хуҗалык министрлыкка өстәмә 5-7 мең гектар чәчүлек җирләре сорап мөрәҗәгать иткән. Әйтергә кирәк, әлеге уңай күрсәткечләргә соңгы елда сөткә бәяләрнең шактый артуы сәбәпче булды. Сөт елга булып аккан чорда да аңа бәяләр узган елгы күрсәткечләр белән чагыштырганда 3-4 сумга кыйммәтрәк булып кала бирә. - Татарстан җитәкчелеге сөт тармагын алга таба да камилләштерү турында карар кабул итте. Шушы максаттан республикада силос базлары һәм сыер фермаларына капиталь ремонт үткәрү өчен өстәмә финанс ярдәм күрсәтеләчәк. Быел исә якынча 500гә якын объектны ремонтлау һәм төзү күздә тотыла, - дип ассызыклады Марат Әхмәтов. Комбинатлар да булса... Бу өлкәдә проблемалар да юк түгел, анысы. Мәсәлән, хәзерге вакытта Татарстанда җитештерелгән сөтнең барысы да республиканың үзендә эшкәртелми – 300 тоннага якыны Россиянең башка төбәкләренә чыгарыла. Мәсәлән, Менделеевск районында фермер Леонид Васильев үзе җитештергән сөтне Татарстанда түгел, ә Удмуртиягә сата. Районның фермерлар Ассоциациясе китергән мәгълүматларга караганда, җирле сөт эшкәртү заводлары фермерга сөтнең бер килограммын 13-14 сумнан сатып алырга тәкъдим иткән. Ә күрше республикада исә аны 5-6 сумга кыйммәтрәк бәядән алалар икән. Хәер, Татарстанда агросәнәгать предприятеләреннән сөтне югары бәядән сатып алырга тырышучы комбинатлар да юк түгел. Шуларның берсе Яңа Чишмә районының Архангел Бистәсендә урнашкан. Әлеге завод сөтне якынча 20 сумнан сатып ала. - Бу өлкәдә вәзгыять быел шактый тотрыклы. Без шәхси комбинат буларак сөткә бәяләрне башка предприятеләр белән чагыштырганда югарырак тотарга тырышабыз. Хәзерге вакытта бездә аның бәясе – 20 сум. Кайбер кыенлыклар булса да, аны төшерергә җыенмыйбыз, - дип белдерде сөт эшкәртү комбинаты директоры Елена Белоглазова. Унбиш сум алты сум түгел инде... Билгеле булганча, соңгы елларда республика авылларында сыер асраучылар саны шактый кимегән иде. Сөткә бәяләрнең түбән булуы, ә мал асрауның көннән-көн кыенлашуы халыкны сыер тотудан читләштерде. Быел сөткә бәяләр сизелерлек күтәрелгәч, авыл халкы яңадан күпләп сыер асрарга кереште. Хәер, әлеге фикер белән килешмәүчеләр дә юк түгел. - Сөткә бәяләрнең артуы яхшы, анысы. Шулай да, сыер асрауны гади авыл кешесе өчен файдалы дип әйтмәс идем. Мәсәлән, бездә сөт җыючылар аның бер литрын 15 сумнан алып китә. Әлбәттә, бу узган еллар белән чагыштырганда кыйбатрак. Без сыер асраган елларда сөтнең 1 литры нибары 6 сум иде. Ләкин уйлап карагыз: ул сыерны ашатырга – он, печән, салам белән тәэмин итәргә дә кирәк бит әле. Бу исә сыер асрауның ни дәрәҗәдә кирәкмәгән эш икәнен күрсәтә, - дип сөйләде безгә Чүпрәле районында яшәүче Флера Исламова. Шуңа күрә сыер асраучы авыл халкы сөтне дәүләткә тапшыруны түгел, ә бистә яки шәһәрләргә алып барып сатуны өстенрәк күрә икән. Мәсәлән, Сарман районының Минзәләбаш авылында яшәүче пенсионер Лена Гарифуллина сөт-катыгын Җәлил бистәсенә алып барып сата. - Базарда 1,5 литр сөтне – 50, катыкның 1,5 литрын исә 40 сумнан сатам. Бу кибеттәге бәяләрдән очсызрак. Хәер, арабызда сөтнең 1,5 литрын 40 сумнан сатучылар да бар. Азнакай районыннан килүче бу гаилә, гомумән дә, алты сыер (!) асрый, - дип сөйләде безгә Лена Гарифуллина. Шушы ук районның Колмәт авылында яшәүчеләр исә борчуга төшкән. Моңа кадәр сөтне 16-17 сумнан сатып алсалар, июнь аенда исә литрын 13,8 сумнан гына җыйганнар. Хәзерге вакытта алар сөткә бәя төшүнең сәбәпләрен эзләү белән мәшгуль. Шунысын да билгеләп үтү кирәк, 2014 елның беренче яртыеллыгында Татарстанда барлыгы 864,4 мең тонна сөт җитештерелгән. Бу – бер сыердан якынча 2,3 мең килограмм сөт савылган дигән сүз. Сөт җитештерүдән кергән акча күләме исә 9,82 миллиард сум тәшкил иткән.  Рәмзия ЗАКИРОВА | 21.07.2014 (полный текст новости)

  • 2014-07-21 04:26 «КАИ ОЛИМП» приглашает посетить футбольное поле для тренировок и товарищеских игр
    21.07.2014 Спорт Футбольный стадион КСК «КАИ ОЛИМП» с искусственным покрытием, беговыми дорожками и трибунами на 1500 мест не оставит равнодушными Вас. Так же для Вашего комфорта предлагаем просторные раздевалки с индивидуальными шкафчиками и отдельными душевыми кабинками.  Дорогие друзья! Рады Вам сообщить, что на футбольном стадионе КСК «КАИ ОЛИМП» сезонное снижение цен: часовое занятие групповыми видами спорта на ½ части поля теперь составляет всего 2 000 руб.               Дополнительная информация:   Рабочий: 562-03-80   Мобильный: 8-900-322-8824, 8-937-280-2262 - Гумеров Рамиль Зарифович   Группа ВКонтакте   Официальный сайт КСК «КАИ ОЛИМП»    Будем рады Вас видеть!   На правах рекламы. --- --- | 21.07.2014 (полный текст новости)

  • 2014-07-21 04:26 18 яшьтән Советлар Союзы герое Сабир Әхтәмовны соңгы юлга озаттылар (ФОТО)
    21.07.2014 Җәмгыять Казанда Советлар Союзы герое Сабир Әхтәмов белән хушлаштылар. Әлеге шәхес бу зур исемне 18 яшендә алган. Сабир Әхтәмов бүгенге заман кешеләре өчен тере легенда иде. Урыны җәннәттә булсын.              Фото # 1 Фото # 2 Фото # 3 Фото # 4 Фото # 5 Фото # 6 Фото # 7 Фото # 8 Фото # 9 Фото # 10 Фото # 11 Фото # 12 Фото # 13 Фото # 14 Фото # 15 Фото # 16 Фото # 17 Фото # 18 Фото # 19 Фото # 20 Фото # 21 Фото # 22 Фото # 23 Фото # 24 Фото # 25 Фото # 26 Фото # 27 Фото # 28 Фото # 29 Шамил АБДЮШЕВ фотолары. --- --- | 21.07.2014 (полный текст новости)

  • 2014-07-21 10:39 Теләгән ризыкны ашыйсызмы? (Сораштыру)
    21.07.2014 Җәмгыять Росстат Россиядә яшәүчеләрнең ничек туклануын тикшергән. Белгечләр кызык мәгълүматларга тап булган. Бүген 1990 нчы еллар белән чагыштырганда ит, яшелчә, җиләк-җимешне күп ашыйлар, сөт ризыкларына да кытлык кичермиләр. Ә менә икмәк белән бәрәңгене азрак ашый башлаганбыз. Сораштыруда катнашкан гаиләләрнең 52 проценты: “Ни телибез, шуны ашыйбыз”, – дигән, 42 проценты: “Ашарга бар, әмма теләгәне белән ризыкланмыйбыз”, – дип җаваплаган, 4 процент кеше кайчакта ач утыра икән, ә 1 проценты, гомумән, гел ач. Шәһәрдәгеләрнең табыннары авылныкылардан аерыла, беренчеләренеке мулрак һәм төрлерәк булып чыккан. Әмма белгечләр ашаган ризыкның сыйфаты тиешенчә түгел дип әйтә. Ә сездә ничек: теләгән ризыкны ашыйсызмы, әйләнә-тирәгездә ачлыктан интегүчеләр бармы? Айрат ФӘЙЗЕЛӘХМӘТОВ, эшкуар: – Шөкер, теләгән ризыкны ашый­быз. Иткә дә, балык ризыкларына да кытлык юк, ел дәвамында табында – яшелчә, җиләк-җимеш. Хәзер бит элек­­кеге кебек дефицит ри­зык­лар юк. Чират торып азык-төлек алулар онытылды. Әмма бүген дә ачлыкка ин­тегүчеләрне беләм. Казанда 5 баланы ялгызы тәр­бияләгән ир яши, бик авыр тормыш көтәләр, очны очка ялгыйлар. Аларга мөм­кин кадәр ярдәм итәргә тырышабыз. Ерак йөрисе түгел, Корбан гаете алдыннан шә­һәрнең социаль яр­дәм бү­легенә мөрәҗәгать иткә­небез булды, мохтаҗ­ларның озын исемлеген би­рәләр. Караучысы булмаган­нарның хәле авыр, акчалары квартплатага китә, ашаулары ка­ты-коты. Йосыф ДӘҮЛӘТШИН, Түбән Кама районы имамы: – 1990 нчы елларда шә­кертләр буларак Коръән ашларына йөргәнебезне хәтер­лим. Әле дә мәҗлесләргә барабыз, элеккеге еллар белән чагыштырганда, күк белән җир арасы – табыннар муллыктан сыгылып тора бит! Кеше баймы, хәерчеме – аерма юк, барысы да бер дәрәҗәдә ашый. Әмма ке­шенең нәфесе дә көчле, элегрәк ит белән икмәккә куансак, хәзер кешеләрнең кызыл уылдык белән бергә карасын да ашыйсы килә. Карын тәм-том тели. Ризык күп, әмма, кызганыч, аның кадере дә кими. Ярый, авыл кешесе үзе үстерә, җитештерә, хезмәтенең бәясен белә, үзеннән артып калганын мал­ларына бирә, әмма шә­һәр кешесе аны чүп чиләгенә чыгарып сала. Ачка интегү­челәр әллә ни юк, күп очракта пенсионерларның пеше­рергә мөмкинлеге булмый, җылы ризык ашый алмыйлар. Раил ӨМЕТБАЕВ, “Татарлар” тапшыруы алып баручысы: – Теләгәнебез табында була. Аллага шөкер, туганнарым, дусларым арасында мохтаҗлыкка интегүчеләр юк. Кибетләргә керсәң, киш­тәләр сыгылып тора. Әмма сыйфатлы ризык табу авыр. Без гаилә белән кышын үсем­лекләрдән генә торган диета тоттык. Сәла­мәтлекне кайгыртып ризыклану байлар өчен генә дигән фикергә килдек. Ни дисәң дә, сыйфатлы ризык кыйммәт. Мәсәлән, соя сөтенең бер литры 130-150 сум. Ризыкка киткән айлык чыгым 2-3 тапкырга артты. Наилә ИБРАҺИМОВА, пенсионер (Әлмәт районы): – Кара әле, чыннан да, бәрәңге аз ашала бит! Элек кыш эчендә 5-6 капчык бәрәңгене ашап бетерә идек. Хәзер тавыкларга пешереп ашатып бетерәм. Әмма аны барыбер утыртабыз, дөнья хәлен белеп булмый! Элегрәк ул төп ризык иде, хәзер төрлесе бар. Ашау начар түгел, сугыш елларында әти-әниләрнең, абый-апалар­ның туйганчы ашый алмаганнарын искә төшерәм дә, шөкер, дим. 1920 нче еллардагы ачлыктан Ходай сакласын!   104 | 19.07.2014 (полный текст новости)

  • 2014-07-21 10:39 Әнвәр Хәйри белән хушлашуның урыны һәм вакыты билгеләнде
    21.07.2014 Җәмгыять Кичә, 20 июль көнне, җәмәгать эшлеклесе, галим, Татарстанның атказанган мәдәният хезмәткәре Әнвәр Хәйри якты дөньядан китте. Мәрхүм белән хушлашу бүген, 21 июль көнне 11.00 сәгатьтә Татарстан Язучылар берлегендә булачак. Адресы: Казан, Мөштәри, 14. Әнвәр Хәйринең туганнары һәм якыннарының тирән кайгысын уртаклашабыз. --- --- | 21.07.2014 (полный текст новости)

  • 2014-07-20 02:16 Кичә генә әле... (Рөстәм Вәлиевне искә алып)
    20.07.2014 Җәмгыять Кичә генә әле ул бар иде, бүген бары хәтерләрдә генә... Алны-артны карамыйча, чиксез яраткан фани дөньябыз көтмәгәндә безне һушсыз итә: Ул киткән... Мәңгелеккә... Танылган музыкант, Россиянең атказанган, Татарстанның халык артисты Рөстәм Вәлиев тә әнә шулай көтмәгәндә китте дә барды. Хәтерләрдә генә калды. Күптән түгел, әнә шул хәтерләребезне кабат яңартып, якты моңнарыбызны терелтеп, Татарстанның Айдар Фәйзрахманов җитәкчелегендәге дәүләт фольклор музыка ансамбле Рөстәм Вәлиев истәлегенә концерт куйды. Филармониянең концерт залы экранында виртуоз гармунчының исән чагы. Ямьле табигать кочагында - иркен Идел ярларында, яшел болыннарда, ап-ак каеннар арасында, ургылып аккан чишмә буйларында, ул әле курайда, әле баянда, әле эреле-ваклы гармуннарда һәм кубызда халкыбызның моңлы көйләрен яңгырата. Үз инструментларында уйнаган, тулысынча тере тавышка җырлаган-биегән ансамбль артистлары, кайвакыт ирексездән, Рөстәм Вәлиев аккомпонементында чыгыш ясыйлар кебек тоела. Танылган шагыйрә Илсөяр Иксанованың концерт өчен махсус язылган «Якты моң» шигыре күңелләрне биләп алган якты моңны, якты сагышны тагын да тирәнәйтә: Аның җаны – гармун тавышында, Аның хисе – гармун телләрендә. Бу моңнарны, аһәңнәрне тыңлап, Җанын чистартмаган кемнәр генә... Кайчандыр (әле кичә генә кебек) бер төркем язучылар, журналистлар һәм артистларның Самара шәһәрендә нәшер ителүче «Бердәмлек» газетасы бәйрәменә баруыбыз искә төшә: Мәгъсум Хуҗин, Әлмира Әдиятуллина, Илсөяр Иксанова, Рөстәм Вәлиев, Лидия Әхмәтова, мин - Фәйрүзә Мөслимова. Самара Рөстәмнең туган шәһәре икән, җитмәсә, аның туган көне дә булып чыкты (30 яше тулган!), бергәләп билгеләп үтәргә бик чакырса да, гомуми чараларны ташлап китә алмаган идек. 23 ел узып киткәнмени инде? Булмас! Айдар Фәйзрахманов сәхнәгә Рөстәм Вәлиевнең дәвамчысы, аның кебек үк виртуоз гармунчы Ренат Вәлиевне чакырды. Ренат та - халкыбызның яраткан музыканты, тамашачының ихтирамын казанган шәхес. Хәтеремдә - гаҗәп, гел хәтерләрне кузгата торган булып чыкты бу кичә - «Ихлас» мәчете тарафыннан ике ел элек Җиңү паркында оештырылган Ураза гаете бәйрәмендә дә өлкән улы белән бергәләп мөселманнар өчен концерт биргән иде ул. (Ә бит ул чарага зур киртәләр корылып, микрофон куллану да тыелгач, күп артистлар анда катнашудан баш тарткан иде.) - Рөстәм абый минем остазым гына түгел, абыем кебек булды, - диде Ренат Вәлиев. Ансамбльнең үзенә килгәндә, аларның чыгышын беренче тапкыр гына каравым түгел. Һәрвакыт сокланып, илһамланып кайтам. Халкыбызның күңел җәүһәрләрен туплап, музыкаль яктан эшкәртеп, кабат халыкка кайтаруда искиткеч зур эш башкара ул. Илебезнең татарлар яшәгән күпме төбәкләрендә генә булмаган алар! - 12 ел эшләү дәверендә без әле дөньяның 38 илендә дә чыгыш ясарга өлгердек, - дип сөйли ансамбльнең җитәкчесе, Россиянең атказанган, Татарстанның халык артисты Айдар Фәйзрахманов. Бөтен сәхнәне бер генә минут та буш тотмыйча, 16 артист туктаусыз биеп-җырлап, алмаш-тилмәш төрле музыка коралларында уйнап тора. Айдар әфәнде үзе дә, әле җитәкче сыйфатында, әле җыр-биюгә кушылып, тамашачы белән якыннан аралашты. Фани дөньядан иртәрәк китеп барган музыкант, танылган сәнгать эшлеклесе Рөстәм Вәлиевне халык алдында шулай хөрмәтләп, концерт белән искә алу - һичшиксез, мактауга лаек гамәл. Чыннан да, күңелләрдә якты моң калдырды ул.   Фәйрүзә МӨСЛИМОВА 29 | 20.07.2014 (полный текст новости)

  • 2014-07-20 01:53 Авылны кемнәр яшәртә?
    19.07.2014 Авыл Зәй районында узган семинар-киңәшмәдән соң юл тузаннары басылырга да өлгермәде, редакциянең авыл хуҗалыгы бүлегенә укучыларыбыздан ризасызлык белдереп шалтыратулар башланды. Хәл ителмәгән проблемалардан гарык булганнарны бүген күп нәрсә борчый. Бигрәк тә үзләре яшәгән авылның киләчәге. Сер түгел: кайбер авылларның күгендә кара болытлар куерганнан-куера. Бүген ни дә булса эшләнмәсә, иртәгә хәл итәсе проблемалар тагын да арта. Бетүгә таба барган авылларны ничек саклап калырга? Әлеге дә баягы семинар-киңәшмәдә авыл хуҗалыгы һәм азык-төлек министры Марат Әх­мәтов чыгышында үрнәк ху­җалыклар арасында таныш авыл исемен ишетеп, тагын бер кат сөенеп куйдым. Югыйсә төрле яктан макталып, башкаларга үрнәк итеп аталган Әлки районы Хузангай авылы да әле кайчан гына бетүгә таба йөз тотучы авыл­ларның берсе иде. Чагыштырмача кыска гына вакыт эчендә Хузангай авылы ничек итеп республикада иң төзек авылларның берсе, ә биредәге хуҗалык Татарстанда гына түгел, Россия күлә­мендә дан алган? Хуҗалык җи­тәкчесе Евгений Чугунов, уңыш­ларның сере – яшьләрдә, дип саный. Ул үзе дә бик яшь булуына карамастан, инде унынчы елын әлеге хуҗалык белән җитәкчелек итә. – Авылыбызның бетүгә таба баруына җаннарыбыз әрнесә дә, элегрәк елларда сөйләшүдән ары китә алганыбыз булмады. Үзгәртеп кору дигәннәре ху­җалыкның барлы-юклы техникасын, мал-мөлкәтен юкка чыгарды. 2000 нче еллар башында тәмам аптырашта калган идек инде, дип искә ала ул еллар турында Евгений Чугунов. Менә шундый авыр бер вакытта безне – авылда чарасызлыктан ни эш­ләргә белми йөргән бер төркем яшьләрне озак еллар дәвамында читтә эшләп, эшмәкәр булып танылган авылдашыбыз Иван Иванович Казанков җыеп алды. Озын-озак сөйләп тормады. Авылыбызны саклап каласыбыз килсә, бергәләп эшкә тотыныйк. Кулымнан килгән кадәр ярдәм булыр, дип ышандырды. Менә шулай “Хузангай” авыл хуҗалыгы җитеште­рү кооперативы барлыкка килде. 2000 елда нигез салынган “Хузангай” хуҗалыгында ел саен диярлек булырга туры килә. Район җитәкчесе Фердинант Дәү­ләтшин да кайда нинди уңай тәҗрибә күрсә, иң элек шушы хуҗалыкта сынап карарга тырыша бугай. Башлыча бөртекле һәм техник культуралар үстерү, терлекчелек белән шөгыльләнүче әлеге хуҗа­лык базар шартларына башкалардан алданрак күнегә алды бугай. Хуҗалык җитәкчесе, яшь кенә булса да, инде бу “камыт”ны унынчы елын тартучы Евгений Чугунов тәҗрибәле белгечләрне дә кырын какмыйча, иң җаваплы юнәле­ш­ләрне яшьләргә ышанып тапшыра. Якташлары Иван Казанков та сүзендә нык тора. Нинди ярдәм кирәк – барысын эшләп бара. Әйтергә генә ансат, шушы еллар эчендә “Хузангай” хуҗалыгы 25 “Кировец” тракторы, дистәдән артык “МТЗ-82”, 12 “КамАЗ”, 40тан артык заманча комбайннар һәм башка күп төрле техника сатып алган. 10 елдан артык вакыт эчендә хуҗалыкка 3 миллиард сумлык төрле инвестицияләр кертелде, ди хуҗалык җитәкчесе. Эш урыннарына килгәндә, анысының да җаен тапканнар. Хуҗалыкта хәзер инде нәрсә җитештерсәләр дә аны юк-бар бәядән тизрәк сатып җибәрү турында түгел, ничек итеп күбрәк табыш алу турында кайгырталар. Әйтик, зур мәйданнарда көн­багыш үстереп, үзләре төзегән эшкәртү заводында ел әйләнә­сендә аның маен сыгалар, башка күп төрле продукция җитеш­терәләр. Беренчедән, кешеләр эш белән тәэмин ителә, икенчедән, табышы мулдан. Хуҗалык үз ашлыгын үзе эшкәртә, югары сортлы он, катнаш азык гына җитештереп калмый, үзләре төзегән ипи пешерү цехында төрле продукция әзерләп саталар. “Хузангай”ның 50 мең тонна сыешлы ашлык сак­лау складлары, сәгатенә 20 мең тонна ашлык чистарта алучы сушилкасы һәм башка бик күп төрле ярдәмче участоклары, цехлары бар. Тик моның белән генә дә тукталып калмаган әле алар. Бүген хуҗалыкта көнбагыш һәм башка төрле үсемлек майларын иң таләпчән кулланучыларга да ошарлык зәвык белән төрле савытларга салып, төрле максатлар өчен әзерләү цехы, 100 миллион сумлык төрле тәмләткечләр җитештерү предприятиесе, 133 миллион сумлык ашлык эшкәртү цехы төзелә башлаган. Евгений Чугуновтан хуҗалык­та эшләүчеләрнең хезмәт хакы белән дә кызыксынам. Биш ел эчендә ул аена 6 мең 475 сумнан 21 мең 525 сумга җиткән. Мондый хезмәт хакы авылда түгел, шә­һәрдә дә сирәк әле. Менә шулай эшли дә белә, яши дә беләләр Әлки районы “Хузангай” хуҗалыгында. Уңышларының сере дә гап-гади – хуҗалыкка нәрсә күбрәк табыш китерә, шуны җитештерә, эшкәртә, саталар. Хуҗалыкта традицион рәвештә ел саен җитештерелә торган арыш һәм бодайга соңгы елларда третикале, арпа, тары, солы һәм башка культуралар өстәлгән. Көнбагыш, борчак, карабодайны әйткән дә юк. Ә инде бөртеклеләрне эшкәртеп, көн саен тонналаган ипи, ярма, башка төрле әзер продукцияне үзләренең сәүдә оешмаларында сату да файдага эшләүнең күләмен арттыра. Дөресен әйт­кәндә, ничәдер ел элек бетүгә таба барган Хузангай авылының кыска гына вакыт эчендә гөрләп үсеп китүе, алай гына да түгел, биредә җитештерелгән продукциянең “Россиянең иң яхшы 100 товары” итеп танылыр дип әйтсәләр, ышанмас та идем. Ә бит төптән уйлап караганда, сүнеп, сүрелеп барган башка авылларның да мондый мөмкинлеге юк түгел. Бары тик теләк кенә кирәк...  Камил СӘГЪДӘТШИН 103 | 18.07.2014 (полный текст новости)

  • 2014-07-19 01:23 “Күз яшем төште”
    19.07.2014 Язмыш Хәзер елый алмыйм. Шатлыкта да, кайгыда да бер бөртек яшем чыкмый. Күрәсең, яшьлектә түккән күз яшьләрем җитәрлек булгандыр. Әнием үлгәндә, миңа 4 яшь булган. Ул вакытта абыйларым шәһәргә чыгып киткән иде. Әнине югалткач, әтием белән яши башладык. Бала булсам да, өйгә үги әни кайтканын бүген­гедәй яхшы хәтерлим. Сания апаның үз балалары аерым яши, һәркайсының тормышы бар иде. Баштарак әниле булдым дип сөенсәм дә, соңыннан үги әнинең нәрсә икәнен аңладым. Әти эшкә киткән арада кыерсыта, елата иде үги ана. Бераз кул арасына керә башлау белән, бөтен эшне миннән эшләтте. Әтигә зарланып булмый, хәтта ярамый иде. Холкы коры булды. Мин ничек тә түзәргә кирәк дип яшәдем. Мәктәптә ятим бала икәнем­не кычкырып әйтүчеләр дә булды. Ә мин бирешмәскә тырыштым. Тизрәк укып бетерергә иде дип яши башладым. Әмма тыныч кына яшәгәндә, әтинең хатыны эчүгә сабышты. Нинди генә мәҗ­лескә бармасын, исереп кайта. Әти алып кайта алмагач, мине чакыра иде. Икәү бергә Сания апаны күтәреп кайткан чаклар истә әле. Ул шешәгә үрелгәч, тор­мышның асты өскә килде. Әти куып та чыгара алмый. Авыл кешесеннән уңайсызлана иде. Ниһаять, 11 нче сыйныфка килеп җиттем. Шул елны Ришат исемле егет белән очраша башладык. Үзе чибәр, күзләре балкып тора. Яраттым мин аны. Ә ул минем саф күңелемнән файдаланды. Аулак урынга алып барып, мине көчләде. Ул көнне төн буе елап чыктым. Бу хакта кешегә әйтергә курыктым. Ә ул исә үзенең “батырлыгы” турында авыл егетләренә сөйләгән. Кичке якта мәктәптән кайтып булмый, мине каравыллап тора башладылар. Йортыбыз авыл читендә урнашкан. Миннән көлүчеләр җитәрлек булды. Әллә нинди гайбәтләр ишеттерделәр. Әти шулар аркасында миңа кул күтәрә башлады. Ә мин дөресен сөйләргә батырчылык итми йөрдем. Мәктәпне тәмамлауга ук авылдан чыгып киттем. Бик еракка киттем. Башта бер белмәгән чит җирдә яшәве кыен булды. Әмма яхшы кешеләр очрап, мине үз канатлары астына алдылар. Эшкә урнаштым. Менә шунда булачак ирем белән таныштым. Рус милләтеннән булуга карамастан, күңелемә бер күрүдә ошады ул. Саша исемле. Бер ел очрашып йөрдек тә бергә яши башладык. Кызыбыз туды. Ул вакыттагы шатлануларым! Әтигә телеграмма суктым. Соңрак телефонына шалтыраттым. Баксаң, Сания апа мин киткәч озак тормаган, үлеп киткән. Әти аннан соң ике тапкыр өйләнеп караган, тик тормышы гына барып чыкмаган. Хәзер инде бишенчегә авылдашыбыз Минзифа апага өйләнгән икән. “Бер дә сагынмыйсыңмыни? Кайт, кызым”, – ди ул сөйләшкән саен. Ә минем эчемдә һаман нәфрәт утлары яна, авылдашларымны күралмыйм хәтта. Еллар уза торды. Кызыма ун яшь тулгач, бер малайлы да булып куйдык. Узган ел әниемнең каберен күрергә, әтинең хәлен белергә авылга кайттык. Кайтуга, бердәнбер дустым Сәрия янына кердем. Бик озак сөйләшеп утырдык. Иң беренче итеп еш керә торган төшемне сөйләдем. “Мине кыерсыткан, мыскыл иткән өч егет (Ришат, Айрат, Зиннур) гел төшемә керә. Нәрсәдер сорыйлар. Аңлап булмый”, – дидем. Сәрия егылып китә язды. Баксаң, Ришат юл һәлакәтенә очрап, үлем белән бик озак кө­рәш­кәннән соң мәңгелеккә күзләрен йомган. Айрат та машинасы белән юл кырыена очкан. Зиннурны билгесез адәмнәр кыйнап үтергәннәр. Мин бер мәлгә сүзсез калдым. Менә шуңа тө­шемә керә икән алар. Сәрия белән сөйләшкәннән соң, әллә нишләп моңсу булып китте. Еллар узса да, күңелемдә рәңҗү, сагыш яши иде әле минем. Ә бит шөкер генә итәсе, тормышым түгәрәк, балаларым сау-сәламәт, ирем яратып яши. Кул күтәрү түгел, каты итеп эндәшкәне дә юк. Балачакта күргән хәсрәтләр, кимсетүләр өчендер инде, Аллаһы Тәгалә миңа бәхетле тормыш бирде. Ачу-нәфрәтләрне онытып, ниндидер күңел бушануы, җиңеллек белән туган ягымнан китеп бардым. Әйтәсе кил­гәнем шул: егетләр, кызларны рәнҗетмәгез. Нахакка түгел­гән күз яше төшә ул!  ЙОЛДЫЗ 103 | 18.07.2014 (полный текст новости)

  • 2014-07-19 12:30 Рухи музыка нинди халәттә? (Сораштыру)
    18.07.2014 Мәдәният Рамазан ае бара. Күңел нечкәргән, Аллаһыга якынайган мизгелләрдә адәм баласы рухи, мәңгелек темаларга багышланган музыкаль әсәрләргә дә ихтыяҗ кичерә. Кеше тавышы Аллаһ каршында иң сөекле авазлардан санала. Шуңа да бездә гыйбадәткә өндәгән азан кеше тавышы белән әйтелә. Чаң да кагылмый, учак ягып та чакырмыйлар, быргы кычкырту да юк. Адәм баласы җирдән берничә метр күккәрәк күтәрелә дә, кардәшләрен намазга дәшеп әйләнә-тирәне галибанә моңга күмеп, азан яңгырата: “Һәййә галә ссаләһ, һәййә галәл фәләһ...” Динебездә җырларга мөнәсәбәт нинди соң? Пәйгамбәребез Гайшә анабызны никахлап алгач, аны юату максатында уенчылар – музыкантлар чакырткан дигән риваять тә яши. Гомумән, татарда “дини җыр” дигән төшенчә бармы? Аларны кем башкара? Гөлзадә Сафиуллина, Миңгол Галиев, Зөһрә Сәхәбиева, Мирсәет Сөнгатуллиннарның мөнәҗәт әйтү традицияләрен яшьләр күтәреп алырмы? Язмада шушы сорауларга җавап эзлибез. Рөстәм Хәйруллин, “Гаилә” мәчете имам-хатыйбы, Татарстан мөфтие урынбасары: Динебездә бу хакта төрле фикерләр бар. Татар телендәге дини җырлар, мөнәҗәтләр бик җитми. Мөнәҗәт дигәч тә, әбиләр утырып, тәхлилләрен әйтеп җырлыйлар шикелле күз алдына килә. Ә бит аларны балалар да, олылар да, ирләр һәм кызлар да җырлый ала. Бу шулай кирәк тә. Әдәби форма аша без халкыбызга динебезне өйрәтәбез, аңлатабыз. Төркиядә, мәсәлән, Йосыф Кыйссаларын мөнәҗәт формасында җырлауларын беләбез. Дөресен генә әйткәндә, радиолардан яңгыраган мәгънәсез җырлар урынына да шуларны биргәләп барсалар - файдага гына булыр иде бит. Галимнәр арасында төрле фикер йөри. Безнең мәзһәбебез буенча, музыка уен кораллары бик хупланмый, вә ләкин Пәйгамбәребез (с.г.в.с) тарафыннан рөхсәт ителгән инструментлар да бар. Шуларын кулланып җырлау тыелмый. Мөнәҗәтләр белән генә яшьләрне дингә тартып булмый. Яшьләргә азрак модерн формасын, ритм кертеп, яшьләрчә дә шул мөнәҗәтләр булсын иде. Татарстан Диния нәзарәтендә дә әлеге мәсьәләгә игътибар юнәлдерелгән. Аны хәл итү өчен шактый гамәлләр башкарырга туры килә. Мәсәлән, шул ук музыка мәктәпләре, училище, югары уку йортлары белән берлектә. Безнең данлыклы, танылган сәнгать осталарыбыз да репертуарларына ислам динен олылаган әсәрләрне кертсәләр, бик күркәм булыр иде. Илфак Шиһапов, журналист, продюсер: Җырлау дин буенча, гомумән, гөнаһ эш. Хатын-кызның сәхнәгә чыгып җырлавы, бигрәк тә. Шуңа, дини җыр дигән нәрсәне аңламыйм мин... Әгәр хатын-кыз кеше алдына чыгып башкара икән – гөнаһ, әлбәттә. Өендә мич артында көйләп утырса - гөнаһ түгел. Ирләр берәр урында уен коралларсыз нәшид башкара икән - гөнаһ түгел. Ислам дине - регламентланган дин. Шуңа аны үз мәнфәгәтьләреңнән чыгып үзгәртү ярамас эш. Интернетта сүрәт карау да, ят ирләр белән аралашу да гөнаһ... Хәер, бездәге икейөзлелек шулкадәр азган ки, озакламый татарда дини эстрада барлыкка килүе дә мөмкин. Кайчагында көләсе дә килә инде: берәр туташ яки ханым сәхнәгә чыгып яланбаш, ачык күлмәк белән: "Яратам, сөям” дип сырлана да, аннан “Мин Аллага ышанам, намазымны калдырмыйм!” - дип интервью бирә. Ураза тотып, дуңгыз ите белән авыз ачу кебегрәк тоела бу миңа. Кыз да, буаз да булып булмый - халык әйтеме бик хак. Наилә Җиһаншина, Татарстан Мөслимәләр берлеге рәисе: Минем уйлавымча, әлегә бездә профессиональ югарылыкта андый әсәрләрне башкаручы җырчылар аз. Алары да клип яки диск чыгарыр өчен ярдәм таба алмый. Сәми Йосыф кебек җырчыларыбыз үссен иде. Күңел шуны тели. Андый башкаручыларның җырлары мөселманнарның гына түгел, ә башка конфессия кешеләренең дә йөрәгенә үтеп керә. Мөнәҗәтләрне кем тели, шулар гына түгел, ә кемнең тавышы бар һәм тексттагы мәгънәне аңлый, әнә шулар башкарса нәтиҗәле булыр иде, дип уйлыйм. Илнур Фәйзрахманов, “Болгар” радиосының баш мөхәррире: Без дини радио тугел түгелен. Шуңа да, Рамазан ае дип кенә көне буе эфирга мөнәҗәт, нәшидләрне биреп булмый. Бу - "Азан" радиосы юнәлеше. Безнең юнәлеш татар эстрадасы... Ә дини жырларга кытлык юк үзе. Махсус санадым: 887 дини эчтәлектәге, фәлсәфи җыр (мөнәҗәт, бәет, нәшид) бар. Тәүлек буе да әйләндереп торырга мөмкин. Рамазан аенда елнын елында сәхәр, ифтар вакытларын билгеләп барабыз. Вәгазъләр, дини жырлар шул вакытта янгырый. Динне танымый торган радио тугел инде без үзе. Айназ Мөхәммәтҗанов, “Азан” радиосының баш мөхәррире: Кызганыч ки, бүгенге көндә дини тематикадагы җырларыбыз, мөнәҗәтләребез татар телендә җитеп бетми. Безнең “Азан” радиосы эфирында шуңа күрә гарәпчә, төрекчә һәм башка телләрдә дини музыка күбрәк яңгырый. Татар телендә яңгыраган әсәрләр 20 проценттан артмый. Шуны да истә тотарга кирәк, дини радио буларак без, мөфтиебезнең карары нигезендә, эфирда хатын-кызларны яңгыратмыйбыз. Татарча җырлар, мөнәҗәтләр аз бирелә дип безгә тамашачы да гел белгертеп тора. Шуңа күрә бу мәсьәләне хәл итү сорала. Дини юнәлештә эшләп килгән тәҗрибәле, җитди музыкаль коллективлар юк. Әлбәттә, дәүләт ансамбльләре, башка коллектив репертуарларында дин темасына караган әсәрләрне башкаралар. Тик ул аларда факультатив кебегрәк бара. Гасыралар буена тупланып, мирасханәләрдә сакланып килгән мөнәҗәтләр, бәетләр кебек мирасыбызны, бүгенге телебезгә, менталитетыбызга яраклаштырып кайтарырга кирәк. Моңа Мәдәният министрлыгы һәм, гомумән, мәдәни учрежденияләр тарафыннан игътибар күбрәк булса иде. Вәли Фазлыйәхмәтов, “Раян” дуэты солисты: Бүгенге көндә исламда нинди темаларны күтәрергә кирәк, шулардан чыгып җыр текстларына заказ бирәбез. Без шагыйрь Рифат Сәләх, композитор Рөстәм Нәбиев белән эшлибез. Безнең тыңлаучыларыбыз яшьләр генә түгел, ә олы яшьтәгеләр дә. Кемнең җаны рухи җырларга сусаган - шулар тыңлый. Бездә әле бу темага якынаю бара гына. Үзем булган ислам илләрендә – Гарәп Әмирлекләрендә, Мисырда дини стилистика бик киң үсештә. Мөселманнар күбрәк булган саен, андый җырларга да ихтыяҗ арта дигән сүз. Адәм баласы исламга йөз тотса, мәгънәле җырлар таләп итә башлый. Мондый җырларны теләсә кем җырлый ала, әлбәттә. Андый җырлар башкарганда, үзеннән-үзе күңел сафлана, күңелне әйтеп бетергесез хисләр биләп ала. Ләкин ислам турында җырлау өчен динне дә яхшы белергә кирәк, ислам кануннарыннан хәбәрдар булу сорала. Ислам ул үзе үк тәртип дигән мәгънәдә бит. Шәхсән без андый җырларны башкарып кына калмыйбыз, ә һәрдаим үзебез шундыйларны тыңлыйбыз да. Чит илләрдән алып кайткан җыентыкларны улым да бик яратып тыңлый. Ул аларның мәгънәләрен дә аңлап бетерми, ләкин йотлыгып тыңлый. Әйткәнемчә, калеб тынычлана, вөҗүдең йомшара бит андый әсәрләрдән. Ильяс Халиков, автор һәм башкаручы: Дини җырлар күбрәк булган саен әйбәтрәк инде ул. Әмма аларның сыйфаты да тел-теш тидерерлек булырга тиеш түгел. Миңа калса, беренче булып яшьләр форматында “Раян” төркеме җырлый башлады. Киләчәктә әле яшьләр бу юнәлешкә күбрәк тартылыр дигән өмет бар. “Ярдәм” мәчетендә “Бәрәкәт” ансамбле оешты. Дөресен әйтергә кирәк: башкаручы кешегә мөнәҗәтләр, нәшидләр белән генә тормышны алып барырга кыенрак. Әле күптән түгел генә Аллаһының рәхмәте белән җыентык чыгардык. Бу дискка дини җырлар гына тупланды. Аллага шөкер, дини рухтагы җырларны гына башкарам. Алар минем репертуарымда 120гә җыелды инде. Бу әсәрләрнең көйләрен үзем иҗат итәм, ә сүзләрен тормыш иптәшем Нурфия яза. Иҗади гаилә буларак без һәрвакыт эзләнүдә. Никах, мәчетләр, тәкъдир, Корбан айлары, Кыямәт көне һ.б турында яңгыраган җырларны тамашачы үз итеп кабул итте. Аларга клиплар төшерергә дә җай таптык. Хәләл туйлар, хәләл мәҗлесләргә еш чакыралар. Республика күләм оештырылган дини чаралардан да читтә калдырмыйлар. “Болгар” радиосына рәхмәтемне белдерәсем килә. Башка радиолар кебек “Неформат” димиләр, җырларымны эфирга куялар, Аллага шөкер!  Мөршидә КЫЯМОВА | 18.07.2014 (полный текст новости)

  • 2014-07-19 12:30 Казан TürkVizyon-га әзерләнә (ВИДЕО)
    18.07.2014 Мәдәният Егермедән артык төрки халык вәкилен җыючы бәйге ноябрьдә Татнефть-Аренада узачак. Казанда аны оештыручылар әзерлек эшләре барышы турында сөйләде. 17 июльдә TürkVizyon II халыкара телевизион җыр бәйгесенең беренче адымы ясалды. "Казан" милли мәдәни үзәгендә фестивальне оештыручы ТМВ ТV һәм төрки дәүләтләрнең телеканаллары арасында хезмәттәшлек килешүе имзаланды. Ул каналлар үз илләрендә катнашучыларны сайлау турларын уздырачак, бәйгенең ярымфиналын һәм финалын яктыртачак (19 һәм 21 ноябрьдә). Беренче TürkVizyon былтыр Искешәһәрдә узды. Анда төрки дәүләтләдән, милли автономияләрдән, төбәкләрдән профессиональ башкаручылар һәм төркемнәр катнашты. Фестивальгә 24 ил вәкилләре җыелды. 2014 елда Казан төрки дөнья башкаласы булып сайлангач, TürkVizyon-ны биредә уздырырга булганнар. Фестивальнең максаты – заманча төрки эстраданы популярлаштыру, сәләтлеләргә ярдәм күрсәтү, традицияләрне саклау, халыкара иҗади бәйләнешләрне арттыру, төрки илләр һәм халыклар арасында хезмәттәшлекне һәм дуслыкны үстерү. Быелгы бәйге турында Татарстан мәдәният министрлыгында узган матбугат очрашуында сөйләделәр. Фестиваль алдыннан төрки илләрдәге телевидение аша Казанны таныту өчен видеоролик күрсәтәчәкләр. Кыска фильмны былтыр Татарстан французларга төшерттерде, дип сөйләде Татмедиа җитәкчесенең беренче урынбасары Нурия Беломоина. Аның сүзләренчә, роликны былтыр Европада 120 миллион кеше күргән һәм ул төрки илләрдә дә зур аудиториягә барып ирешәчәк. Татарстан ягыннан оештыручы телеканал буларак Мәйдан каналы чыга. Аның мөдире Дамир Дәүләтшин былтыргы фестиваль турында сөйләп китте: "Мәйдан каналы беренче TürkVizyon фестивален туры эфирда яктыртып торды. Без үзебезнең яктан җырчы Алинә Шәрипҗанованы җибәрдек. Бу – татар җыры өчен зур алга китеш. Безне 300 миллионга якын кеше күрә. Үзебезнең мәдәниятны күрсәтер өчен яхшы мөмкинлек", ди ул. "Узган ел бу авыр миссияне җиренә җиткерә алуым белән горурланам", ди Шәрипҗанова. Җырчы бәйгедә үзенчәлекле шартларда катнашкан – ул вакытта баласы тууына дүрт ай гына булган. "Искешәһәрдәге фестивальдә катнашканда совет чорына кайткан кебек булдым. Барлык төрки халыклар шундый бердәм", дип сөйләде җырчы. Алинә Шәрипҗанованың Искешәһәрдә узган TürkVizyon-дагы чыгышы вакытында Татарстан әләмнәре күп күренгән иде. Быелгы бәйге исә ноябрьдә Казанның Татнефть-Аренасында узачак. Һәрбер катнашучы илдә үзләренең сайлау турлары 30 сентябрьгә кадәр тәмамланачак. Аның нәтиҗәләрен соңыннан Казанга җибәрәләр. Татарстанда сайлау турын Мәйдан каналы уздыра. Теләгән һәрбер җырчы яки төркем гариза җибәрә ала. Намзәтләр үзләренең җырын тәкъдим итәргә тиеш, дип сөйләде каналның җитәкчесе Дамир Дәүләтшин. Узган елда барлыгы йөзләп гариза килгән. Финалга 19 башкаручы чыккан. Сайлаучы жюрига профессиональ җырчылар, артистлар, сәнгать әһелләре керә. Быелгы жюри әгъзалары әле билгеләнмәгән. Фестивальгә 250ләп кеше киләчәк. Шул исәптән башкаручылар, оештыручылар, матбугат вәкилләре. TürkVizyon "Казан – төрки дөнья башкаласы" елын йомгаклау чарасы да булачак, диде мәдәният министрының берече урынбасары Гүзәл Нигъмәтуллина.   Илдар ГАБИДУЛЛИН | 18.07.2014 (полный текст новости)

  • 2014-07-19 12:30 Әти-әни кадере
    18.07.2014 Сәясәт Элек гаиләләр ишле булган. Өлкәннәрсез гаилә тулы дип исәпләнмәгән. Гаиләдә картларны хөрмәтләп аксакал дип йөрткәннәр. Хәзер заманалар үзгәрде. Яшьләр бер түбә астында яшәүне кулай күрмиләр. Әти-әниләргә элеккечә хөрмәт тә юк, олыгайган көндә картлар йортына тапшырырга да кыенсынмыйлар. Гыйбрәтле язмышлар Шушы көннәрдә Рәшит абый Ситдыйков һәм Равил абый Шәймәрданов белән Машина төзүчеләр поселогында урнашкан картлар йортында булдык. Безне ишек төбендә инвалид коляскаларында саф һава суларга чыккан өлкәннәр каршы алды. Күзләрендә моң-сагыш, кеше ярдәменә мохтаҗ булган әлеге әби-бабайлар яныннан үтеп китү дә авыр булды. Биредә тәрбияләнүче 280 кеше арасында 18е безнең милләттән икән. Алар белән таныша башлагач, күпме гыйбрәтле язмышларга тап булдык. Күптән түгел генә картлар йортына 80 яшьлек бабайны китергәннәр. Тик аны шушы көннәрдә хастаханәгә озатканнар. Бирегә килеп эләккәч, бабай акылын җуйган. “Өйгә кайтам”, - дип ярсый башлаган, урын җирләрне кискәләгән. Югыйсә, бабайның улы да, кызы да бар. Кызы Ижау шәһәрендә яши. Төп йортны улы исеменә язгач, кызы аны караудан баш тарткан. Ә Мәскәүдә яшәүче улы авыру әтисен картлар йортына урнаштырган да, кабат башкалага кайтып киткән. Җитмеш яшьлек ике аяксыз бабайның да язмышы аянычлы. Үзе - Әгерҗе ягыннан. “Яшь чагымда бик матур хатыным, улым, кызым бар иде. Бер айлык командировкага киткәч, әйләнеп кайтуыма, хатын ике баланы алып, икенче ир янына чыгып киткән. Күп еллар өйләнмичә йөрдем. Балалы хатынга өйләндем. Ул чагында кызларның берсенә 4, икенчесенә 7 яшь иде. Аларны үз балаларым кебек үстердем. Хатыным үлде. Үзем аяксыз, өстәвенә инсульт алдым. Кызларым әниләре үлгәннән соң фатирдагы әйберләрне бүлешеп алып киттеләр. Урында авыру килеш барысын да күреп, ишетеп яттым, тик аларга эндәшергә тавышым чыкмады. Барырга җирем калмагач, монда килеп урнаштым”, - диде. Вакытында полковник, хәтта министр дәрәҗәсенә кадәр үскән, ә хәзер кеше ярдәменә мохтаҗ булып урында яткан милләттәшебез янына да кердек. Тик ул үзенең зар-моңнарын сөйли алырлык түгел инде. Аңа ике тапкыр инсульт булган. Рәшит абый таныш-белешләре турында, дөнья яңалыклары сөйләгәндә, ул аңлаганлыгын белдереп, “ым” гына какты. Вакытында телефон аша гына шалтыратып, барысын да хәл иткән бу кеше: “Карт­лык көнемдә шундый хәлгә калырмын”, - дип уйлап та карамагандыр. Чөнки аның хатыны да исән, балалары да бар. Шушы урында бер гыйбрәтле хикәяне искә төшерү урынлы булыр. Бәби тудыру йортында ике ана икесе дә ир балалар тапканнар. Бер ана улына карап: “Зур кеше бул”, - дип, ә икенчесе: “Миһербанлы булып үс”, - дип теләгән. Еллар үткән. Картайган аналар кабат хастаханәдә очрашканнар. Аналарның теләкләре кабул булган. Тик бөтен илгә танылган композитор үстергән ананың улы бер генә тапкыр да әнисенең хәлен белергә килмәгән. Икенче ананың улы колхозда гади генә шофер булып эшләгән. Әмма анысы күчтәнәчләрен күтәреп, көн дә әнисенең хәлен белергә килгән. Әйе, бала тәрбияләгәндә күбрәк аларның белемле, югары дәрәҗәләргә ирешүләренә омтылабыз, кызганыч, яхшы кеше булырга өйрәтергә онытабыз. Сәламәтләрне генә яраталар Рәшит абый Яруллин безнең газета укучыларга яхшы мәгълүм. Аның кашык тотып ашардай куллары, йөгереп йөрергә аяклары юк. Ул ничарадан-бичара 20 елдан артык гомерен биредә уздырырга мәҗбүр. Шушы еллар эчендә аның күз алдында күпме гыйбрәтле язмышлар үткән. “Сеңелем, монда бит яшьләр дә күп ята. Чирле ир - сәламәт хатынга, чирле хатын - сәламәт ир-атка кирәк түгел. Тату гына гомер иткән гаилә башлыкларының берсе урынга яттымы, тәрбиялиселәре килми, монда китереп куялар. Таза чагында бер-берләренә кирәк булган мондый гаиләләрне һич кенә дә аңлый алмыйм. Ә картайган әти-әниләрне бирегә китереп куюны хәзер балалар хурлыкка санамыйлар. Урын өстендә яткан әти-әниләрен карау яшьләргә авырдыр, әмма бирегә аякларында йөреп торганнарын да китерәләр бит. Балалар бирегә әти-әниләренең пенсия акчаларын да сорап киләләр. Гомере буе чәчтараш булып эшләгән татар хатыны бик озак яшәде. Пенсия алгач, акчасын оныгына җибәрә иде. “Үлсәм, кәфенлегем дә юк”, - дип, акча бирүдән туктагач, оныгы башка күренмәде. Үлгәч, кызына хәбәр иткәннәр. “Бүген эштә, вакытым юк”, - дип, җавап биргән. Шулай итеп җирләргә дә килмәделәр. Саклык кассасыннан акча алырга документлар кирәк булгач, икенче көнне үк килеп җиттеләр”, - дип сөйләде Рәшит абый. Кулланучыларга әйләнеп баралар “Яңарыш” газета­сында дөнья кү­рүче “Алтын йомгак” сәхифәсен бик күп еллар җитәклим. Редакциягә балалардан килгән хатлар арасында иң күбесе әниләр турында була. Быел “Әтиемә әйтер сүзем бар” конкурсын игълан иткәч, әтиләргә багышланган җылы эчтәлектәге бик күп хатлар да алдык. Балаларның: “Әниемне тәмле ризыклар пешергәне, өйне тәртиптә тотканы һ.б. өчен яратам”, - дип язуларына элегрәк әллә-ни әһәмият бирми идем. Чынлыкта да, аналар балаларны якты дөньяга китергәч, аларга матур итеп яшәү өчен шартлар тудырырга тырышалар һәм ул - аналарның төп вазифасы. Еллар үткән саен мин әлеге сүзләргә башкачарак карый башладым. Балалар кулланучыларга әверелеп бармыйлармы? Ныклап уйлаганда, чынлыкта да шулай бит. Кечкенә чакта әниләр пешергән ризыклар, теләгән әйберләрен алырга әти-әни эшләгән акча кирәк. Үсә башлагач, тагын да зурракка өметләнәләр. Бер әнинең уены-чыны белән сөйләгән сүзләрен мисалга китерәсем килә. “Кызым алтын йөзекләремә карады да: “Әни миңа бир әле боларны”, - дип сорады. Ә мин аңа: “Мин үлгәч, барысы да сиңа калыр”, - дидем. Ул аптырап тормады: “Кайчан үләсең әле син?” - диде. Шул чакта ни әйтергә дә белмәдем”, - дигән иде ул. Байлыкны яраткан кебек, ата-аналарга үзләрен яраттырырга өйрәтәсе, ярату ике яклы булырга тиешлеген онытмаска иде. Әлбәттә, балаларына дөрес тәрбия бирүче гаиләләр дә күп. Андый балаларның күңелләрендә буй җиткәч тә әти-әниләренә карата хөрмәт сүнми ул.   Рилия ЗАКИРОВА 29 | (полный текст новости)

  • 2014-07-18 11:07 Шешәдә сатылган “үле” сулар
    17.07.2014 Экология Җәйге эсседә бер йотым чиста су алтын бәясенә тиң. Сусауны басар өчен бу чорда күпләр өчен пластик шешәгә тутырылган сулар иң популяр товарга әйләнә. Әмма кибет киштәләрендә сатылган суларның барысы да файдалы түгел, дип кисәтә белгечләр. Бүгенге көндә Татарстандагы сәүдә нокталарында 80нән артык житештерүченең пластик шешәләргә тутырылган эчәргә яраклы сулары тәкъдим ителә. Әмма аларның бары тик 18 процентын гына чишмә һәм артезиан сулары тәшкил итә, калганнары – чистартылган су. Татарстанның Дәүләт алкоголь инспекциясе үткәргән тикшерүләрнең нәтиҗәсе әнә шундый. Халык арасында аеруча киң кулланылган суларның сыйфатын ачыклау максатында әлеге инспекция бүген гидрогеологлар, табиблар, санитария-гигиена күзәтчелеге белгечләре, кулланучылар хокукын яклаучылар катнашында эчәргә яраклы суларга дегустация үткәрде. Инспекция җитәкчесе Игорь Марченко сүзләренчә, бу чарага 25 җитештерүченең эчәргә яраклы, минераль һәм минераль–дәвалау сулары сайлап алынган. Алар арасында Мәскәү, Төньяк Кавказ, Грузия һәм Франция предприятиеләренеке бар, Татарстаннан – икәү. Дегустациядә катнашучылар суларның тәмен татып караганчы, барлык үрнәкләр дә лабораториядә тикшерү узган. Аларда кеше организмы өчен зыянлы матдәләр табылмаса да, белгечләр бу суларның күбесеннән бернинди файда да юк, дигән нәтиҗәгә килгән. Инспекциянең эчке базарны үстерү һәм координацияләү бүлеге башлыгы Розалия Арсланова бу уңайдан: “Җитештерүчеләр суларны чистартырга өйрәнгән, әмма аны файдалы итәргә әле өйрәнмәгән”, – дип йомгак ясый. Казан дәүләт медицина университеты профессоры Анатолий Иванов белдергәнчә, алга киткән илләр шешәгә тутырылган судан баш тартырга омтыла. Чөнки бүгенге көндә сатуга чыгарылган суларның шактые кеше организмы өчен мөһим микро- һәм макро элементлардан чистартылган. Ягъни аларны “үле” су дип әйтергә мөмкин. Гомумән, дегустациядә тәкъдим ителгән суларга белгечләрнең дәгъвасы зур булды: дистилляцияләнгән сыекчага тиң кайбер үрнәкләрдә эчәргә яраклы табигый суда булырга тиешле матдәләр “0” күрсәткеченә якын икәнлеге ачыкланды. Монда Франциядә җитештерелгән иң кыйммәтле сулар турында да сүз бара. Ә инде озак еллар дәвамында рекламаланган һәм сәүдә базарын бөтенләй диярлек яулап алган “Аква Минерале” суын Дәүләт алкоголь инспекциясе белгечләре бөтенләй “кара” исемлеккә кертергә карар кылды. Әлеге суга алар инде өченче тапкыр лаборатор анализлар ясата һәм башка оешмалар үткәргән тикшерүләр дә аның “үле” су булуын раслый. Минераль, эчә торган суларның, минераль суларның пластик шешәгә тутырылуы да дөрес түгел, дип белдерә “Минресурскурорт” оешмасы директоры Эдимир Дистанов. – Минераль-дәвалау суларын бары тик табиблар күрсәтмәсе буенча гына эчәргә ярый. Шуңа күрә алар даруханәләрдә пыяла шешәләрдә сатылырга тиеш. Ә 10-15 көннән артык куллансаң, файда урынына зыян салганын да сизми калырсың. Гомумән, пластик шешәгә тутырылган эчә торган су әйләнә-тирәдәге зарарлы матдәләрне үзенә сеңдерүен онытырга ярамый, – дип кисәтә Эдимир Дистанов. – Дөньяда кешелеккә дүрт куркыныч авыру яный дип исәпләнелә, алар – йөрәк-кан тамырлары, эндокрин системасы, тын юллары һәм яман шеш авырулары. Бу авыруларның артында да су тора. Кеше көн саен эчкән су организмдагы күзәнәкләрнең гомер озынлыгын хәл итә. Әгәр суда минераль тозлар тиешле күләмдә түгел икән, күзәнәкләр суга туена алмый, андый су сусауны басмый. “Үле” су эчкән кеше төрле авыруларга бирешә, – дип аңлата профессор Анатолий Иванов. Галим нәкъ менә краннан аккан суның эчәргә яраклылыгын, санитар–гигиена таләпләренә җавап бирүен ассызыклый. Монда суның йортка, фатирга еш кына иске торбалар аша килеп, берникадәр пычрануын истә тотарга кирәк, әлбәттә. Бу очракта гадәти фильтрлар ярдәмгә килә. Авыл чишмәләрендәге “каты” судан зарланучыларны да Анатолий Иванов гидрокарбонат һәм кальцийлы сулардан курыкмаска чакыра. Чишмә суларын эчкән кешенең йөрәге “таза” була, дип ышандыра ул. – Татарстанның Казансу бассейнында сульфат минераллар күләме нормадан артып китүе мәгълүм. Балтач, Арча, Әтнә, Биектау районнары шушы суны эчә. Сульфатлар исә кеше организмы өчен зыянлы. Алар ашказанындагы тоз кислотасы белән бәйләнешкә кереп, кристаллаша һәм аларны инде организмнан чыгару авыр: ашказанында “утырып калып” гастрит, хәтта яман шешләр барлыкка китерергә мөмкин. Без үткәргән тикшерүләр күрсәткәнчә, шушы районнарда балаларның 30 проценты ашказаны авыруларыннан интегә, – дип сөйли Анатолий Иванов. Татарстанның Дәүләт алкоголь инспекциясе төбәктәге кулланучылар арасында үткәргән сораштыру нәтиҗәсе күрсәткәнчә, республика халкы аена уртача 10-15 литр су сатып ала. Сораштыруда катнашучыларның яртысы диярлек шешәгә тутырылган су кулланса, 40 проценты краннан аккан суны кайнатып эчүен яки чистарткыч фильтрлар файдалануын, 15 проценты суны чишмәләрдән һәм коелардан алуын әйткән. Халыкның 20 проценты – сәүдә маркасына, җитештерү урынына, 41 проценты – бәясенә карый, 14 проценты – суны тәме буенча сайлый, 10 проценты – су составын өйрәнә. Бүгенге көндә суларны фторлаштыру модасы бар. Әмма галимнәр организмны кирәгеннән артык фторга туендыру белән мавыкмаска өнди. Фтор бигрәк тә кешенең репродуктив функцияләренә тәэсир итә, дип кисәтә алар. Кеше организмына ризыклар белән кергән фтор да җитәрлек, көнгә бер әстерхан чикләвеген ашап куйсаң, көнлек норманы канәгатьләндерәсең, диләр. Зур елгаларга, җир асты суларына бай Татарстанда исә эчәргә яраклы сулар җитештерүче предприятиеләре көннән-көн кимүе күзәтелә. Сәбәбе – базардагы көндәшлек. Моннан 7-10 ел элек 40лап цех эшләсә, бүген алар 34кә калган. Татарстанның экология һәм табигать ресурслары министрлыгының гидрогеология һәм сулар файдаланылышын көйләү бүлеге җитәкчесе Татьяна Васильева сүзләренчә, республикада 20дән артык минераль су чыганагы исәпләнелә, ләкин аларның сигезеннән генә файдаланалар. Хәзерге көндә Татарстанда җир астыннан чыгарылган минераль суларны сатуга рөхсәт алган оешмаларның дүртесе генә азмы-күпме уңышлы эшчәнлек алып бара. – Татарстанның яхшы су чыганаклары бихисап. Тәтештә ачылган чыганак үзенең сыйфаты буенча танылган Ундор тауларыннан табылган суга охшаш. Тик аның белән бүген беркем шөгыльләнми. Кызганычка, ни өчендер Татарстанда эшмәкәрләр су сатуга алынмый. Бу өлкәгә җитди игътибар таләп ителә. Югыйсә, без читтән һәм хәтта чит илләрдән китерелгән бернинди файдасы булмаган суларны эчәргә мәҗбүрбез. Үзебезнең сулар очсызрак та, сыйфатлырак та булыр иде, – ди Татьяна Васильева. Татарстанның су ресурслары – тәүлегенә 5460 мең куб метрны тәшкил итә. Бер кешегә тәүлегенә 1,5 куб метр җир астындагы төче су туры килә. Хәзерге вакытта республика халкының эчәргә яраклы суга ихтыяҗы тәүлегенә якынча 1800 мең куб метрга тиң булуын исәпкә алганда, республика халкы җир асты сулары белән тулысынча тәэмин ителгән. Шулай да бүгенге көндә Татарстанда эчкән суларның 20 проценты гына – җир асты сулары, калган 80 проценты – җир өстендәге сулар. Казан, Алексеевск районы җир өстендәге сулардан файдаланса, көньяк һәм көньяк-көнчыгыш районнар су ресурларына бик ярлы.  Лилия ГАДЕЛШИНА | 16.07.2014 (полный текст новости)

  • 2014-07-18 11:07 Ә сез башка шәһәргә күчәр идегезме? (Сораштыру)
    18.07.2014 Җәмгыять Казанда яшәүче һәр бишенче кеше эш эзләп илнең башка шәһәренә күчеп китәргә әзер. Күчү өчен кирәк була калса, алар хәтта яңа һөнәр үзләштерүдән дә курыкмый. HeadHunter компаниясе уздырган тикшерү нәтиҗәләре шуны күрсәтә. Күчеп китәргә әзер булучылар арасында чимал табу, җитештерү, транспорт һәм туризм тармагында эшләүчеләр күп. Ә сез эшле булу өчен башка шәһәргә күчәр идегезме? Алия САМАТОВА, психолог: – Күпләрнең күчәргә теләвенә аптырыйсы юк. Казанда хезмәт базары чик­ле. Җитештерү, чимал табу тармагында эре ком­па­нияләр саны бармак бе­лән генә санарлык. Аларга урнашу – ул карьера бас­кычыннан тиз күтәрелү һәм югары керем дигән сүз. Әмма бу оешмаларга эләгү шактый кыен. Йә бик талантлы булырга, йә яхшы танышлар кирәк. Шуңа күрә күчеп китәргә теләү­челәр күп. Зур шәһәрләр­дә тәкъдимнәр күбрәк, уртача мөмкинлекләргә ия булучылар да хезмәт баскычыннан тизрәк югары күтәрелә ала. Күчәргә теләүчеләр – нигездә тә­вәккәлләр, алар­ның уңыш­ка ирешү теләге көчле. Алар яңа мөмк­ин­лекләр өчен үзлә­ре яхшы белгән тирәлек­тән аерылырга әзер. Араларында күпмедер вакыттан соң кабат Казанга кайтучылар бар. Тәҗрибә туп­лап кайтканнан соң аларга биредә үзләрен табу җиңелрәк. Татарстанның үзендә авыл­лардан килү­че­ләр­нең уңышка ирешү теләге көчлерәк. Алар шәһәр ке­шеләренә караганда күп­кә тырыш, авырлык­лар­дан курыкмыйлар. Алинә ШӘРИПҖАНОВА, Саратовтан Казанга күчеп килгән җырчы: – Казанга шактый яшь вакытта килдем. Үзем Саратов өлкәсе Ершов дигән бәләкәй шәһәрдән. Анда татарлар бик күп яши. Шулай да, татар мәдәнияте, сәнгате турында күбрәк беләсем, укыйсым, татарча җырлыйсым килде. Чаллыда әтинең апасы яши иде. Башта анда яшәдем. Ул бик булышты, мине кызы кебек кабул итте. Аннары Казанга мәдә­ният һәм сәнгать университетына укырга кердем, “Барс-Медиа” компаниясе белән контракт төзедек. Казанга күчеп килүемнең бер минусын да күрмим. Мин монда сөйгән кешемне очраттым, балабыз туды. Татарстанда бик ачык кешеләр яши. Монда яшәү минем өчен иң зур бәхет. Башка бер җиргә дә күчәргә теләмим. Үзгәрешләрдән курыкмас­ка кирәк, кешенең тормышында 5 ел саен үзгә­решләр булырга тиеш. Психологлар шулай ки­ңәш итә. Әдилә ҺАДИЕВА, Казаннан Мәскәүгә күченгән журналист: – Мәскәүгә күчү өчен аерым бер сәбәп юк иде. Казанда да эшләрем уңыш­лы барды. Шулай да, тормышны кинәт үзгәр­тергә эчке омтылыш туды. Яшь вакытта барысын да эшләп карарга, тәҗрибә­ләрдән курыкмаска кирәк. Мәскәү минем өчен чит шәһәр түгел иде. Монда дусларым, әтинең апасы яши. Эшне килеп урнашкач кына эзли башладым. PR-белгеч булып эшлим. Татарстанда телеви­де­ниедә эшләү белән бер­рәт­­тән, бу өлкәне дә өйрәндем, шуңа күрә тәҗрибәм бар иде. Монда хезмәт баскычыннан кү­тәрелү җиңелрәк, чөнки эре оешмалар бик күп, альтернатив эш табу кыен түгел. Казанда танышлар аша эш йөртү киң таралган. Бу Мәскәүдә дә бар, әмма күпкә кимрәк. Гап-гади егет монда килеп бары үз тырышлыгы белән зур уңышларга ирешә ала. Минуслары: шәһәр бик зур. Эш көне тәмам­лан­ганнан соң ниндидер шәхси эшләргә вакыт калмый диярлек. Бар өстәмә эшне ялларга күчерергә туры килә. Көндәшлек көчле. Сабыр һәм нык ихтыярлы булу сорала. Казанда да актив тормыш алып барганга, минем өчен мондагы темпка ияләшү авыр булмады. Кабат Казанга кайтырга туры килсә, шат кына булачакмын. Казан – Россиядәге иң уңайлы шәһәр. Фәрхәт ФАЗУЛЛИН, төрле шәһәрләргә йөреп эшләүче электрик: – Кайда эш бар, шунда барып эшлибез. Казанда тупланган бригада белән Мәскәүдә, Петербургта, Сочида эшләп кайттык. Чит шәһәргә китсәң, гаи­ләне озак вакытлар күрми торырга туры килә. Аның каравы озаграк эшлисең. Күп вакыт кичләрен дә эшләргә калабыз. Ризык әзерләү яклары кыен инде. Әмма акча кирәк булгач, түзәсең.  103 | 18.07.2014 (полный текст новости)

  • 2014-07-18 11:07 Украинада пассажир самолеты бәреп төшерелде
    18.07.2014 Фаҗига Самолет Донецк шәһәре тирәсендә радарлардан югала. Соңыннан аның калдыкларын табалар. Очкыч Амстердамнан Малайзиядәге Куала-Лумпур шәһәренә очкан була. 300гә якын кеше үлгән. Шуның 80е балалар. Украина сугышында катнашмаган бер гаепсез кешеләр бу. --- --- | 18.07.2014 (полный текст новости)

  • 2014-07-17 10:51 Быел Бөтендөнья татар яшьләре форумында ниләр булачак
    17.07.2014 Милләт Август башында узачак VI Бөтендөнья татар яшьләре форумын оештыручылар аны милли проектлар мәктәбе рәвешендә үткәрергә җыена. Яшьләр үз проектларын тәкъдим итәчәк. Соңгы елларда яшьләр арасында "Мин татарча сөйләшәм", Татар-дозор, Чәк-чәк бәйрәмнәре, татар кино атналыклары, Печән базары, ифтарлар һәм Корбан ашлары кебек чаралар киң таралды. Пәрәмәч бәйрәмнәре Америка һәм Финляндиядә узып тора. Боларның барысын татар яшьләре уйлап чыгарып тормышка ашыра. Шушыны күз алдында тотып, VI Бөтендөнья татар яшьләре форумын оештыручылар алдагы форумны проектлар мәктәбе рәвешендә үткәрмәкче булдылар. Иң беренче чиратта быелгы секцияләр барышында күренекле шәхесләр түгел, ә яшьләр үзләре чыгыш ясаячак. Алар үз тәҗрибәләре һәм фикерләре белән уртаклашачак. Ә икенче чиратта форумга килгән һәрбер делегат берәр яңа проект уйлап чыгарып тәкъдим итәргә тиеш иде. Бу оештыручыларның төп тәләбе булды. "Быелгы Форумның үзенчәлеге булып аның проектлы өлеше тора. Без аны анкеталар таратканда да соңгы пункт итеп "Яңа татар проекты-2015" һәм секцияләрнең яңа форматы буларак "проектлар мәктәбе" дип тә керттек. Форумнар уздыру тәҗрибәсе шуны күрсәтә – гадәттә секцияләр резолюция кабул итүдән ерак китми һәм күп кенә тәкъдимнәр кәгазьдә генә кала. Яшьләргә конкрет технология күрсәтергә кирәк дип саныйбыз, Төмән уңышлы оештырганны Ижау да булдырсын яисә шушы мәктәптә яңа проектлар тусын иде. Яшьләр 30 илдән килеп тә берни өйрәнми китәләр икән, форумның да бер рәсми очрашу гына булып калуы мөмкин," дип сөйләде Бөтендөнья татар яшьләре форумы рәисе Тәбриз Яруллин. Тәкъдим ителгән проектларның күпчелеге балалар тәрбияләүгә юнәлтелгән. Шулай үк милли киемнәр һәм татар ашларына, милли туризм, инернет технологияләр һәм фото белән бәйле проектларга зур игътибар бирелгән. Татар авылларын саклауга карата берничә тәкъдим яңгырады. Кемдер яңа проект уйлап чыгарган булса, икенчеләре үзләрендә инде тормышка ашкан уңышлы поектларын тәкъдим итте. Мәсәлән, киләсе проект Мәскәүдә инде уңышлы гына алып барыла, яшьләр аны бөтен дөньяга таратырга тәкъдим итә. Проект "Атаклы, күренекле кешеләрнең татар яшьләре белән очрашулары" дип атала. Хәзерге көнгә Мәскәүдә шундый өч очрашу булды. "Бу очрашуларның һәр айда үтүе һәм һәр регионда тормышка ашуы безнең максатыбыз булып тора", ди яшьләр. Бу проектлар студентларга күренекле шәхеснең уңышка ничек килүләре, чынга ашырылу тарихы турында белергә ярдәм итәчәк, һәм бу белемнәрне тормышта дөрес кулланып, студентлар үз тормыш юлларын ничек дәвам итәргә кирәген күрәчәк. Шулай үк Мәскәүдә тагын бер поект уңышлы гына алып барыла. Безгә аны Резеда Мостафина тәкъдим итә: 2015 ел Русиядә әдәбият елы дип игълан ителде. "Бердәмлек" яшьләр клубының халкыбыз әдәбияты классикларына багышланган әдәби кичәләр проекты эшләп килә. Проект хәзер "Яңарыш" ("Ренессанс") исемен йөртә. Проектның максаты – татар язучы-шагыйрьләрнең барыбызга да таныш булган әсәрләренә яңача яңгыраш бирү, ана телен белмәгән яшьтәш-милләттәшләргә аңлату, кызыксыну уяту. 2014 елның апрель аеннан башлап ике тапкыр уздырылган чара күрсәткәнчә, татарча сөйли белмәгән яшьләр, кичәләрдәге музыкаль бизәлешне, интеллигенция вәкилләренең шәрехнамәләрен ишетеп, декорацияләрне күреп, үзләре үк бер прозаик йә шагыйрьне сайлап алып, аның турында сөйләргә теләк белдерәләр, програмны әзерләүдә активлык күрсәтәләр. Гаяз Исхакый, Дәрдмәнд, Галимҗан Ибраһимов, Хәсән Туфан иҗатына, татар мәгърифәтчелегенә игътибар артуы сизелә, шул сәбәпле кичәләр саны артыр дип көтелә. Проект татар милләтеннән булмаган интеллегенция вәкилләрен дә битараф калдырмый – проект оештыручыларын Мәскәү китапханәләренә чакыралар; татар мәдәниятен, әдәбиятын өйрәнүче Мәскәү югары уку йортларында укучы чит ил студентлары әдәби кичәләргә кунакка килә, програм материалларын курс эшләре, диссертация, диплом язуда куллана. Шулай ук бу проектның тагын бер максаты – иҗат итүче яшьләргә үз аудиториясен табарга булышу. Әдәби кичә барышында катнашучылар үз әсәрләрен укып китә, алар турында фикерләр ишетә ала. "Хəзерге заман кешелəре өчен "белем чишмəсе" – интернет челтəре. Кемдер анда нинди дə булса мəгълүмəт артыннан чума, кемдер музыка тыңлый, кино карый, социаль челтəрлəрдə "утыра" həм башка. Татар əсəрлəрен популярлаштыру өчен, мин мондый проект тəкъдим итəр идем – татар аудиоəсəрлəре тупланган сайт. Һəрбер шагыйрь яки язучының кыскача булса да биографиясен дә язып теркəргə була. Монсы инде татар əдиплəренең иҗады həм тормыш узенчəлеклəрен тыңлаучылырга җиткерергə ярдəм итəр иде. Бу сайтта балалар өчен аерым төркем өстəргə дə була. Анда татар əкиятлəрен, балалар өчен шигырьлəрне аудиолаштырып теркəргə мөмкин”, дип тәкъдим итә Гөлшат Хөрмәтова Башкортстаннан. Балаларны милли рухта тәрбияләү өчен Чиләбедән Гөлүсә Бәдретдинова да берничә проект тәкъдим итә. Беренчесе – "Татар әниләре һәм нәниләре". "Бу проектта мин татар әниләрен социаль челтәрдә бер төркемгә җыерга тәкъдим итәм. Шушы төркемдә группада нәниләрне гореф-гадәтләр белән ничек тәрбияләү турында мәгьлүмәт тупланачак. Шулай ук татар-халык әкиятләре, табышмаклары, уеннары, мәкалләре, җырлары, бишек җырлары да булачак. Икенчесе – "Әкият киче". Татар-халык әкиятләренә нигезләнеп спектакль куябыз. Әти-әниләрне һәм аларның нәниләрен чакырып әкиятләрне күрсәтәбез. Бу спектакльләр шулай ук туган телгә өйрәтәчәк. Өченчесе – "Китап кичләре". Бу кичләрне мин яшьләр белән үткәрергә тәкъдим итәм. Бергә танылган татар шагыйренең әдәби әсәрен сайлап алырга да һәм бергәләшеп укырга, ә инде аңламаган сүзләрне урында ук тәрҗемә итәргә, әсәр турында фикерләр белән дә уртаклашырга мөмкин". Тагын бер проект – "Татар диктанты". Русия күләмендә инде икенче ел рәттән "Тотальный диктант" чарасы гөрләп уза. Шушы проектны татарларга да яраклаштырып, "Татар диктантын" оештырырга тәкъдим ителде. Төп максат – татар телен саклау, татар телендә сөйләшүчеләр арасында белемне арттыру. Проект елга бер тапкыр үтә (татар халкы өчен истәлекле көндә, һәр елны аны төрле вакыйгага бәйләп булачак). Оештыру урыны – бөтен Русия буенча. Диктант тексты конкурс ярдәмендә яшь татар язучылары арасында сайланачак. Шулай итеп, без яшь талантларга үзләрен күрсәтергә мөмкинлек бирәбез, дип тәкъдим итә Новосибирскидан Динә Гәрәева. "Татар телен өйрәнү өчен смартфоннарга, планшетларга куела торган әсбаплар эшләргә кирәк. Алар тавышлы булырга һәм күнегүләр кертеп эшләнергә мөмкин, телне күнектерү өчен төрле темаларга караган рәсемнәр белән булырга мөмкин. Мондый әсбаплар Европа телләре өчен эшләнгән инде: 50 languages, Fabulo, Nemo һәм башкалар. Балалар өчен телгә өйрәтүче мультфильмнар кирәк, телгә өйрәтүче програмнар кирәк", дип тәкъдим итә Комидан Илгиз Бикбаев. Канададагы татар җәмгыяте көннән-көн арта, ди Торонтода яшәүче Амир Зиһаншин. Канада татарлары туган телен югалтмасын өчен скайп аша Татарстан татарлары белән бәйләнешкә кереп, телне өйрәнә ала. Җавап итеп Канададагы милләттәшләребез татарларны инглизчәгә өйрәтә алыр иде. Шул рәвешле балалар үзләренә дуслар да табар иде. ПэнПал програмына охшатып, татарчасын "Скайп-иптәш!" дип атап булыр иде. "Яңа татар проекты – 2015" буларак Новосибирскидан Дания Бисерова Себер федераль бүлгесендәге 3-4 төбәктән татар балаларын җыйган тел лагерын күрә. "Туган тел лагере" темасы өр-яңа түгел, әлбәттә. Ләкин аның оештырылу урыны Рәсәйең Татарстаннан ерак булган төбәкләрен алса, бу - яңарыш булыр иде, дип саный ул. Ни өчен дигәндә, Татарстаннан читтә яшәгән милләттәшләребезнең балаларына камил рәвештә телне өйрәтергә мөмкинлеге бөтенләй юк дәрәҗәсендә. Татар балалар бакчасы да, татар мәктәбе дә юк. Әти-әниләр белгән кадәр өйрәтергә тырышса да, баланың аралашу мохите башка булу сәбәпле, бу тырышлыклар да юкка чыга. Литвадан Вәсилә Агапова Европадагы шундый татар яшьләре өчен лагерьны кыш көне Финляндиядә оештырырга тәкъдим итә. Финляндиядә яшәүче татарлар туган телләрен, мәдәниятләрен саклап кала алулары белән билгеле. Бу тәҗрибә Европаның башка илләрендәге татарлар өчен дә файдалы булыр иде, дип саный Вәсилә. Милли туризм белән бәйле тәкъдимнәр дә күп яңгырады. Сембердән Илдар Усманов, мәсәлән, "Кырымтатарларда кунакта" дигән хәләл тур оештырырга тәкъдим итә. "Бүгенге көндә дин тотучы татарларга ял итәрлек урыннар әллә ни күп түгел. Аларның барысы да Төркиядә һәм Гарәп Әмирлекләрендә. Әммә тулысынча хәләл итеп ял итү иң кимендә 100 мең сумга төшә. Бу бик кыйммәт. Шуңа күрә, кырымтатарлар белән бергә "Кырымтатарлар эзләреннән" дигән хәләл тур оештырып булыр иде. Тур барышында кырымтатарлар белән, аларның мәдәниятләре, тарихлары белән танышып булыр иде. Икенче яктан, диңгез ярында мөселманнарга бөтен шартларны тудырып ял урыны оештырып булыр иде", ди ул. Новосибирскидан Рузалина Мохетдинова чат татарларын саклап калу өчен үз җирлегендә "Йорт-Ора" милли мәдәни һәм тарихи музей комплексы" төзү турында хыяллана. Бу музей Себернең төп халкы булган чат татарларының тарихи-мәдәни мирасын торгызып кына калмыйча, Новосибирски өлкәсендә авыл туризмын җәелдерүгә дә хезмәт итәр иде. Ләйсирә Гатауллина Ижаудан фотоаппарат тотып татар эзләреннән чыгын китәргә тәкъдим итә. Проект исеме – фотоконкурс "ТатFoto". Безнең заманда күпләр, бигрәк тә яшьләр, тирә-юньдә булган вакыйгаларны, хәлләрне фотога төшерергә һәм үзләре төшәргә яраталар. Фотоконкурс өч өлештән тора. Беренчесе – "Тарих эзләре буенча", икенчесе – "Мин яратам сине, Татарстан", өченчесе – "Фотоимпровизация". Иң мөһиме – фотографияләр татар халкының гореф-гадәтләрен, мәдәниятен чагылдырырга тиеш. Шулай үк Башкортстаннан Сөмбел Тәхәветдинова да үткәннәргә күз салырга тәкъдим итә. "Ата-бабаларыбыз аулак өйләрдә җыелышырга яраткан, анда төрле такмаклар җырлаганнар, уеннар уйнаганнар. Әлеге көнгәчә язылып алынмаган җырлар, такмаклар, уеннар бихисап. Мәсәлән, минем әбием һәрвакыт берәр сүзгә такмаклап куя торган иде, алар, әлбәттә, элекке вакыттан калган. Мин күбесен язып кала алдым. Димәк, һәрбер олы буын вәкиле үзе сөйләп бетергесез кыйммәт мәгълүмәтләр йөртә. Мин тәкъдим итәргә теләгән проект тарихны саклап калырга булышлык итәчәк. Татар проекты – "Үткәннәргә сәяхәт" дип атала. Төркем-төркем яшьләр төрле авылларга сәяхәт итеп, кешеләр белән аралашып, кирәкле мәгълүмәтләр тупларга тиеш булалар. Бу проект ярдәмендә җыелган мәгълүмәтләр тарихчыларга, композиторларга, һәркайсы кешеләргә файдалы булыр иде". Татар милли киемнәренә кагылышлы тәкъдимнәр дә күп яңгырады. Татарстаннан Ләйсән Төхвәтуллина, мәсәлән, "Милли мода" исемле проект тәкъдим итә: "Татар милли күлмәкләре, костюмнары, белгәнебезчә, бик үзенчәлекле һәм матур. Әлбәттә, аларны бүгенге көндә элек ничек киелгән, шулай киеп йөрү килешеп бетмәс иде. Хәзерге заман киемнәренә яңа сулыш, аларга татар милли рухын өрү, һичшиксез, мондый карашларны тоярга ярдәм итәр. Шуңа өстәп, бу гамәл татар яшьләренең милли үзаңын ныгытыр һәм милләтебез белән горурланырга тагын бер этәргеч тә булыр иде. Моңа ирешүе дә бик җиңел: татар милли күлмәкләрендә булган бизәкләр, костюмның аерым өлешләре (комзол, калфак, читек, күлмәкләрнең бал итәкләре һ.б.) Европа стилендәге киемнәргә өстәмә булып киеп йөрелсә, кабатланмас бердәмлек хисе тудырыр иде. Әлбәттә, кул белән генә эшләгәндә бу бик тә күп хезмәт һәм тырышлык таләп итә. Һәм инде, моннан чыгып, андый киемнәрне бар кешенең дә кесәсе "тарта" алмаска мөмкин. Ә "Милли мода" һәркем дә җиңел сатып алырлык булырга тиеш. Шуңа да, тукыма ясаучы фабрикаларга милли бизәкләрне төшереп чыгару эшен башкарырга заказ бирергә кирәк булачак, ә читекләргә килгәндә, аларны чын күннән ясау зарур түгел. Сатып алуны җиңеләйтү мәсьәләсенең тагын бер чишелеше булып "Милли мода" програмы кысаларында кул эше түгәрәкләре, курслары да ачу карала. Бу очракта теләгән һәркем үз зәвыгына таянып, җаны теләгән киемне үз куллары белән тегә ала. Сатып алу тукымага һәм тегү кирәк-яракларына гына кагылачак. "Милли мода"ны иңдерү тагын да җиңелрәк булачак. Яңа дизайнер исемнәре яңгырау мөмкинлеге дә туачак". Ләйсәнгә Ижаудан Гөлнур Гыйләҗетдинова да кушыла. Ул татар-башкорт хатын-кыз бизәнү әйберләре әзерләү мастер-классы тәкъдим итә. Кызлар бу бизәнгечләрне үз куллары белән ясарга өйрәнә алалар, ди Гөлнур. Бу исә үзеңнең мәдәниятеңне дә яхшырак өйрәнергә ярдәм итәчәк. Алмания, Уфа һәм Томски яшьләре үз төбәкләрендә татар ашлары кафелары булдырырга тәкъдим итә. Әстерханнан Радмила Сабитова кафелар белән генә чикләнмичә, мәктәпләрдә татар ашлары пешерү дәресләре оештырырга тәкъдим итә. Авылларыбыз да татар яшьләре тарафыннан игътибарсыз калмады. Чиләбедән Эльдар Лиманов татар авылларын саклап калыр өчен агрофраншиза дигән ысул кулланырга тәкьдим итә. "Русиянең авыл хуҗалыгы хәзерге вакытта техник һәм әхлакый яктан да искергән дип санала. Билгеле булганча, искергән җитештерүчәнлек үзенең чыгымнарын каплый алмый. Агрофраншиза – ул авыл хуҗалыгы куллану кооперациясенең бер төре. Авыллардагы зур булмаган хуҗалыкларның моңа кадәр булган алу-сату эшләре, җитештерүчәнлеге өметләрне акламады. Бу эшкә үзгә караучы бизнесменнар алдында яңа перспективалар ачылды. Авылда халыкны эш белән тәэмин итү, базарларда яңа өлгергән продуктлар булдыру мөмкинлекләре туды. Агрофраншиза – кече һәм урта авыл хуҗалыгы бизнесының киләчәге, чөнки ул яхшы тикшерелгән җитештерүчәнлек һәм алынган уңышны файдалы итеп сату өчен дә җавап бирә. Яшьләрнең 2015 елгы яңа проектын авыл хуҗалыгында куллану мөһим, чөнки ул игенчелектә, бакчачылыкта, терлекчелектә булган традицияләрне җанландыруга ярдәм итәр һәм алга таба этәреш ясар дип ышанабыз!" ди Илдар "Исәннәрнең кадерен бел, үлгәннәрнең каберен бел, диләр татар халкында. Безнең авылда да үлгәннәрне искә алыр өчен, аларның рухларына атап дога кылыр өчен соңгы елларда хәтер көннәре үткәрелә", ди Омскидан Фәрит Корманов. "Бик күп итеп җыела авылдашлар, һәркем үз туганының, ата-бабасының каберен чистартырга, аларны искә алырга кайта. Ватандашлар сугышы, репрессия чорлары, Икенче дөнья сугышы еллары авырлыклары да халык җилкәсенә төшкән. Чит җирләрдә үлгәннәрнең кабере туган якта булмаса да, аларны да искә алабыз. Шулай үк күп кенә авылларда шәҗәрә бәйрәмнәрен оештыралар. Шундый хәтер көннәре чарасының әһәмиәте яшьләр өчен зур дип саныйм мин. Беренчедән, ул безнең рухи байлыгыбызны үстерә, халкыбыздан калган йолаларны үтәргә кирәклеген искәртә, ислам диненә якынлашуга булыша. Икенчедән, ата-бабалырыбызның, алдагы буыннарыбызның кылган эшләре белән горурлану хисен арттыра, үз халкыбызның, үз нәселебезнең тамырлары белән кызыксыну уята". Һәм инде иң ахырда тагын бер проекта күз саласы килә. Күп кенә шәһәрләрдә һәм илләрдә татар кызларына бәйле төрле бәйгеләр уза. Ә менә татар егетләре читтә калып тора. Шуны исәпкә алып, Димитровград татар яшьләре "Яшь кияү" проектын тәкъдим итә. Проект конкурс форматында уздырыла. Егетләр татар телен, гореф-гадәтләрен, тарих сәхифәләрен, ислам нигезләрен белү ягыннан гына түгел, иҗади осталык, тапкырлык, зирәклектә дә көч сынашыр дип күз алдында тотыла. "Иң шаян егет", "Иң тапкыр егет", "Иң кыю егет" кебек номинацияләр дә булдырырга мөмкин. Нәтиҗәдә, регионның (шәһәрнең, өлкәнең) иң оста кияве (татар егете) сайлана. Бу тәкъдим ителгән проектларның әле бер өлеше генә. Калганнарын Форум барышында ишетербез һәм дә инде аларның тормышка ашыру юлларын да ачыкларбыз. VI Бөтендөнья татар яшьләре форумы 1-5 август көннәре Казанда узар дип көтелә. Форумга Русиянең 60 төбәгеннән, 30 илдән һәм Татарстан районнарыннан 600ләп вәкил җыелыр дип көтелә.   Гөлназ БӘДРЕТДИН | 16.07.2014 (полный текст новости)

  • 2014-07-17 10:51 Донор булу маҗаралары
    17.07.2014 Медицина Донор канына гел кытлык барлыгын беләбез, әмма кан тапшырырга вакыт җитми яки үзебез куркабыз. Шулай да балачакта авыр чирләр белән интекмәдем, сәламәт тормыш алып барам бит дип уйладым да тәвәккәлләдем. Өстәвенә, Казанда кан бирү үзәгенең яңа бинасы ачылды. Котлап, ничек эшлиләр икәнен тикшереп килим, дидем. Бик озак әзерләндем бу адымга, бөтен Интернетны “актарып” чыктым, кемгә кан бирергә ярый, нинди таләпләр булганын кат-кат укыдым, диета тоттым. Исем-фамилияне амбар кенә­гәсенә язып куймыча, аякка капчык кидертмичә бусагадан уздырмыйлар. Бахиллар, мәчет­ләрдән аермалы буларак, бушка. “Ре­сеп­шен”да татарча эндәшкәч, җи­ңелчә “паника”га биреләләр, аннары татарча белгән Ландыш туташны табып китерәләр. Беренче килгән кеше буларак, анкета тутырттыралар. Барлык сорауларга да җентекле җаваплар таләп ителә. Дулкынланганга күрә аны өч тапкыр яңадан яздым. “Ресеп­шен”­дагы Ландыш: “Миңа карагыз”, – дип әйтте дә кисәтми­чә “шалт” итеп фотога төшерде. Бу мизгелдә күңел корты аваз салды: “Исәр, матур чыкмадың бит инде...” Мин арабыздагы диалогны дәвам итәм: “Соң ки­сәтмәде бит, аннары скайпка тоташтыра торган элеккеге бә­ләкәй камераның минем чибәр­леккә көче җитмә­гәне аңлашыла. Гаеп миндә түгел, пиксельдә!” – дип җавап бирәм кортка. Ландыш тоттырган кәгазь­гә карыйм: үзебезнең урам чүп­легендә казынган сукбай Нинка кыяфәтендә чыкканмын. “Дыши ровно!..” Тиешле кабинет ишеге төбе­нә барып утырдым. Бүлмә ишеген зур итеп ачкан терапевт Федотов, кан бирер алдыннан кешене тикшереп, фатиха бирергә тиеш. Табиб абый телгә бай, ачык күңелле булып чыкты, өстәвенә футбол фанаты да икән әле. Йокысыз төннәр үткәргән чагы. “Проходите, садитесь. Настроение паршивое, голубушка... Ой как слабо играют наши. Смотрели? Ой, стыд-то какой. Пульс? Аха, в норме... А испанцы-то, испанцы... Это ж надо! Ведь обидно так вылететь. Дыши ровно, проверим давление. А ведь какая сильная команда!.. Голландцы с немцами – красавцы! Группу, резус свой знаете? Выиграет наверняка Германия. Дорогааааая Римммммааа Рашитовна, да вы у нас ценный кадр! Да вас беречь надо, с такой-то кровью, да с такими показателями! Я сам лично вас провожу до лаборатории...” Мәйтәм, ишекне ачып калдырмаганмын, мине ачуланган апайлар моны ишетер иде, ичмасам! Йә инде, “ценный кадр” ди бит, теленә бал да май. Өченче төркем, “отрицательный” резуслы кешеләргә мө­нә­сәбәт икенчел, базага керткәч, чакыртырга да мөмкиннәр дип аңлаттылар. Анализдан соң кан яраклы дип табылды. Моңардан соң туп-туры буфетка! Әле ашаталар да икән, дип донор паегын актарам: 3нче санлы икмәк заводының 3 печень­есы, бер пакет арзанлы “Гита чәе”, шикәр. Шикәр Буаныкы тү­гел. Баллы чәйдән соң кан алу җиңел­рәк, дип аңлаталар. Тамакны ялгагач, икенче катка менәсе. Анда тулы бер “операцион зона”. Явыз микробларга каршы көрәшү йөзеннән аякларга тагын бер кат капчыклар ки­дертәләр. Ике катлы бахиллар киеп махсус бүлмәдә кулларны бе­ләкләргә кадәр сабынлап юасы. Үзеңне операциягә әзерлән­гән хирург итеп хис итәсең. Зарланмыйлар Соңгы стадия: берничә махсус уңайлы кәнәфи урнаштырылган зур бүлмәгә озаталар. Берь­юлы берничә кеше кан бирә алырлык итеп эшләнгән. Әлфия ханым кан бирергә килүемне, аркадан сөймичә генә мактады. Барлык җиһазлары да яңа, минем каршыда барысын да ачты, күрсәтте. Борчы­лырга урын юк, тынычлан дим, үз-үземә. “Бөтен әйбер дә уңайлы, җырлап эшлисе генә. Моңа кадәр төрле биналарда утыра идек, кулланган җиһазлар да искерәк иде, ә биредә зарланырлык түгел”, – ди ул. Министр Гадел Вафинны искә алмады, әмма эчтән генә аңа рәхмәтләр укыганы сизелә. Кан үтә күренмәле капчыкка тутырыла, ул үлчәү кебек бер әйбер өстенә урнаштырыла, анысы әле бер якка, әле икенче якка селкенеп утыра. 350 мл тулгач, ул аппарат автомат рәвештә үзе сүнә. Артык канны суырмый. Моңа 6-7 минут китте. Әлфия апа процедурадан соң ял итәргә, күп итеп су эчәргә, витаминнарга бай ризык ашарга киңәш итте. “Тагын килегез, авыру кешеләргә кан бик кирәк”, – диде. Анысы да ике айдан соң гына булырга мөмкин. Канны елына дүрт тапкыр бирергә ярый. “Операцион зона”дан аскы катка төштем. “Дорогая вы наша, Римма Рашитовна” абыйсы, әки­яттәге кебек пәйда булып, мине кассага озатты. Кан бирү бушка түгел. Акча түләделәр: 300 сум. Бәрәкәт өстенә бәрәкәт ди­гәндәй, моңардан тыш “Бу кеше тагын бер көн ял итәргә хокуклы” дигән кәгазьгә мөһер суктылар. Бусы дәүләт системасында эш­ләүче кешегә бигрәк тә кадерле, ялларга өстәмә бер көн бүләк ителә. Берничә көннән, шалтыратып, кан анализлары турында тулырак мәгълүмат алып була диләр. Ши­кәр югарымы, юкмы, холестерин күрсәткәчен белеп тору начар тү­гел бит?! Менә касса янында гына уңайсыз. Акчасын алырга торганда кан биргән кеше, хәле китеп, егылырга мөмкин. Ә утырырлык кә­нәфи юк, кәнәфиен дә куяр идең, урыны тар. Кассир бүлмә­сеннән атылып чыгып тотып алуына да өмет юк, ул чыкканчы кеше егылачак. Үзем алай, шөкер, начар хис итмәдем, әмма утырып торырга урын табып ярты сәгать ял иттем. Ни генә булмас! Моңа кадәр кан бирүчеләр­нең аудиториясен эчкече дә акчага интегүче студентлар тәшкил итә дип уйлый идем, ялгышканмын. Кыяфәткә бик матур ке­шеләрне генә очраттым. Алар арасында минем кебек беренче тапкыр кан бирергә килүчеләр дә, тәҗрибә­леләре дә бар. *** Ник яздыммы моны? Мине һәрвакыт курку били иде, пычрак корал кулланырлар, берәрсе ялгышыр дип шикләнә идем. Әмма куркырга сәбәп юк икән. Кан тапшыру ул – кемнеңдер тормышын коткарып калу, сә­ламәтләнүенә өлеш кертү. Са­ваплы эш бит бу, аны башкаргач, күңелгә рәхәт! Яхшы кешемен икән дигән уй белән яшәү күпкә җиңелрәк. Сез дә сәламәт­ле­ге­гезгә зарар килерлек сәбәп юк икән, барып кан тапшырыгыз. Авыр түгел бит!  Римма БИКМӨХӘММӘТОВА 102 | 15.07.2014 (полный текст новости)

  • 2014-07-17 10:51 Рбишчада “Шәкертләр бәйрәме” узды
    17.07.2014 Дин 5 июльдә Кызыл Октябрь районы Зур Рбишча авылының Абдулхамит Садеков исемендәге мәктәп каршында Сафаҗай егетләре ике туган Илдар һәм Ринат АЛЯУТДИНОВЛАР инициативасы һәм тырышлыгы белән “Шәкертләр бәйрәме” гөрләп үтте. Өлкәбезнең татар авыллары мәчетләре каршында җәйге укулар тәмамлануга багышланып оештырылган әлеге бәйге ел да Сафаҗада уздырыла иде. Быел, урыны алмашынса да, бәйрәм шулай ук күңелле, мавыктыргыч һәм югары оешканлык белән үтте. Хөрмәтле кунаклар арасында өлкә диния назәрәте рәисе Гаяз хәзрәт Закиров та бар иде. Бәйгедә Сафаҗай, Петрякс, Мочали, Рбишча, Семочки, Чүмбәли, Карга, Актук авылларыннан җәйге мәдрәсәләр шәкертләре катнашты. Беренче номинациядә (7-12 яшьлекләр) Карга авылы шәкертләре, икенчесендә (13-17 яшь) Рбишча командасы беренче урыннарны яуладылар һәм велосипедлар белән бүләкләнделәр. Гомумән, бәйрәмдә 100ләп катнашучының берсе дә бүләксез калмады. Призлы урыннар яуламаган командаларга оештыручылар исеменнән теннис өстәлләре тапшырылды. “Туган як” редакциясе дә бу көнне оештыручылар тарафыннан бүләкләнде.  Р.ХАМЗИНА | (полный текст новости)

  • 2014-07-17 10:51 «Шәһри Казан» яңа дизайн белән чыкты (PDF)
    17.07.2014 Матбугат "Шәһри Казан" газетасына яңа баш мөхәррир билгеләнде дип язган идек. Бу хәбәр шактый шау-шу уятты. Бүген "Шәһри" яңа дизайн һәм верстка белән чыкты. Менә күз салыгыз: «Шәһри Казан»ның бүгенге саны - PDF версия. Шулай ук укыгыз: Гөлнара Сабирова: "Шәһри Казан" сайтына игътибарны арттырасым килә" "Шәһри Казан" баш мөхәррире Гөлнара Сабировага Римзил Вәлиевтан ачык хат --- --- | 17.07.2014 (полный текст новости)

  • 2014-07-17 10:51 Казанлылар үзләренең сабыйларына Серафим, Хусайбой һәм Асель исемнәре кушкан
    17.07.2014 Җәмгыять Бу атнада ата-аналар тарафыннан балаларына иң еш бирелгән исемнәр: Артем, Кәрим, Әмир, Рамазан, Азалия, Арина, Ралина, Виктория; иң сирәкләре: Серафим, Никас, Амадис, Адис, Хусайбой, Анабель-Мария, Асель. 10-16 июль көннәрендә Казанның ГХАТ (ЗАГС) бүлекләрендә 273 пар язылышкан. Иң яшь кияү белән кәләшкә 19-шар яшь, иң олыларына – 60 һәм 58 яшь. Шушы ук чорда шәһәрнең ГХАТ бүлекләрендә 459 сабый (257 малай һәм 202 кыз) тууы теркәлгән. Туган вакытта иң җиңел һәм авыр бала авырлыгы күрсәткечләре – 740 һәм 4630 грамм. Иң яшь анага 17 яшь, иң өлкәненә - 41, дип хәбәр итә Казанның ГХАТ идарәсе.   --- --- | 17.07.2014 (полный текст новости)

  • 2014-07-17 10:37 Гадел Вафин: Табибларга итагатьлек җитми
    17.07.2014 Медицина Республиканың “Татмедиа” агентлыгы җитәкчесе Ирек Миннәхмәтов соңгы арада профильле министрлык түрәләре белән очрашулар оештыруны гадәткә кертте. Рәсмилектән тайпылган бу чараларда кунаклар четерекле сорауларга да җавап бирүдән тартынмый, үз өлкәләрендәге проблемаларны да уртага салып сөйләшәләр. Соңгы очрашу Сәламәтлек саклау министры Гадел Вафин катнашында узды. - Безнең министрлык соңгы арада телдән төшми, – дип башлады сүзен министр. - Монда сезнең – журналистларның да өлеше зур. Әлбәттә, эшчәнлектәге җитешмәгән якларны без үзебез дә беләбез, төзәтү юнәлешендә эшне җәелдердек, шулай да хәл ителәсе мәсьәләләр бихисап. Мәсәлән, беренче чиратта, табибларның авырулар белән аралашу культурасы канәгатьләндерми. Сүз дә юк, аларның һөнәри осталыкларына тел-теш тидерерлек түгел, ләкин менә авыруларның үзләре яки туганнары белән аралашкан вакытта күп табиблар дорфалыклары аркасында тәнкыйтькә дучар була. Матбугатта чыккан тискәре мәълүматның 80 проценты нәкъ менә шул сәбәпле күпертелә, дип саныйм. Табиблар һәм авырулар арасында бу аңлашылмаучанлыкның сәбәбе, нигездә, бик гади. Мәсәлән, авыру өчен табибның ышанычлы, итагатьле, кешелекле булуы бик мөһим. Ә табиб авыруның анализларына карап “аралаша”: андагы динамика, нәтиҗәләргә карап ул пациентның халәтен тикшерә. Бер очракны гына мисалга китерим. Әгәр табиб 3 сәгатьлек катлаулы операция ясагач, ишек төбендә түземсезләнеп көтеп торучы пациентның туганнарына дорфа итеп берәр сүз ычкындырса, аның бөтен куйган хезмәте юкка чыга. Гәрчә ул авыруны коткарыр өчен кулыннан килгән эшне тулысынча башкарган булса да. Табиб-авыру мөнәсәбәтләрен өйрәтергә кирәк, инде күп клиникаларда стрессларны тотрыклы кичерергә, клиент белән эшләргә өйрәтүче тренинглар да уздырыла. Мин моны зур проблема икәнлеген тагын бер кат искәртәм. Без табибларны өйрәтәчәкбез, ә өйрәнмәгәннәренә җәза кулланачакбыз. Мәсәлән МКДЦда елына 1300ләп уңай фикер калдырганнар, ә тискәре фикерләр 6-10 гына. Әлеге нәтиҗә нәкъ менә максатчан эшчәнлеккә корылган. Сүз уңаеннан, министрлыкта табиның үз-үзен тотышын, йөз-кыяфәтен билгели торган кагыйдәләр “кодекс”ы булдырылды. Мәсәлән, анда табибтан тәмәке исе килмәскә, алтын чылбырлар булмаска, прием вакытында телефоннан сөйләшмәскә тиеш кебек кагыйдәләр язылган. Россия Федерациясе Сәламәтлек саклау министры Вероника Скворцова исә бу кагыйдәләрне бөтен ил буенча куллану мөмкинлеген дә әйтте. Соңгы араларда табиблар матбугат чараларында тискәре герой образында еш яктыртыла. Әлбәттә, табиб һөнәре турыдан-туры үлем очраклары белән бәйле, тик барлык гаепне дә табибка аударып калдыру, минемчә, гадел түгел. Җитмәсә, суд карары булганчы ук инде табибны гаепле итеп калдыралар. Әйе, һәрбер үлем очрагыннан соң җинаять эше ачыла, тикшерү алып барыла, тик аның күбесендә табибның гаебе кире кагыла. Шуның өчен судның нәтиҗәсе булганчы табибка нахак гаеп тагу дөрес түгел. Шәхсән үземә килгәндә, мин даими рәвештә анализлар биреп торам. Соңгы диспансеризацияне әле 3 ай элек кенә үттем. Тәмәке тартмыйм, алкоголь кулланмыйм, дөрес тукланырга тырышам. Барыбыз да сәламәт булыйк!  | 16.07.2014 (полный текст новости)

  • 2014-07-17 10:37 Ә сез, матбугатрулылар, ураза тотасызмы? (СОРАШТЫРУ)
    16.07.2014 Дин Изге Рамазан ае дәвам итә. Ураза тотучылар саны елдан-ел арта. Ниятләгән кешене 30 градус эссе дә куркытмый. Ә сез ураза тотасызмы? Сораштыру аноним һәм бары тик "В контакте" кулланучылар өчен:           VK.Widgets.Poll("vk_poll", {width: 300}, "144347812_943d1e953f14ceafbf");   --- --- | 16.07.2014 (полный текст новости)

  • 2014-07-16 09:58 Сафаҗайда хәләл ризык
    16.07.2014 Җәмгыять Пильна районы авыл хуҗалыгы турында газета битләрендә һәрдаим язып киләбез. Сафаҗайда уңышлы эшләп килгән “Камалетдинов” фермерчылык хуҗалыгының эшчәнлеге, анда ачылган казылык (колбасный) цехын да яктырткан идек. Камалетдиновларның бу тәвәккәл адымнарына ике елга якын вакыт үтеп килә. Без шул вакыт эчендә булган үзгәрешләр белән барып таныштык. - Хуҗалыгыбыз зур, мал-туар санын тагы да арттырдык. Әлегә, гомумән, 1100 баш терлек асрыйбыз. Шулар арасыннан 120 баш ат, 300 сарык бар, - дип сүзен башлады фермерчылык хуҗалыгының җитәкчесе Хәмзә ага (фотода). – Белгәнегезчә, казылык цехы төзедек. Бер ел эчендә сафка бастырдык без аны. Якты, зур, заманча җиһазландырылган цехта хәләл сосиска, сарделька, пешергән, ысланган казылык һәм Нижгар татарларының бренды булган казы җитештерергә планлаштырабыз. Әйе, җыенабыз гына хәләл ризыклар җитештерергә, чөнки безгә бераз бюрократия машинасы аяк терәде. Мал-туарны сую урынын экслуатациягә кертү тоткарлады эшне. Бүгенгә проблемаларны чиштек һәм ай ахырында цех тулы көченә хәләл продукция җитештерергә керешер. Үзенчәлекле продукция булганга, Россиянең мөфтиләр союзы әъзалары килеп, безне җентекләп тикшерделәр, ризыкларыбыз ислам кануннарына туры килә икәнне белдергән сертификатлар бирделәр. Хәләл продукция җитештерү бигрәк катлаулы кәсеп. Анда мал-туарларны чалуга зур игътибар бирелә. Мәсәлән, чала торган урын кыйблага юнәлгән булырга, чалынган туарның каны бөтенләй агып бетәргә, моны чиратта торган мал күрмәскә тиеш һәм башка нечкәлекләр таләп ителә. Гомумән, хуҗалыкта да, казылык цехында да кадрлар җитәс-лек. Өч дистәгә якын эшче хезмәт итә бездә. Хезмәт хакы уртача 20 мең. Цехның мәҗбүри тик торуын файда белән үткәрдек - белемебезне арттырдык, тәҗрибә тупладык. Хәзер югары квалификацияле белгечләр хәләл ризык җитештерер. Продукциягә сорау күп, шуңа күрә реализация проблемасы тумас дип уйлым. Сынау өчен, кечкенә партия товар җитештереп мәчетләргә тараттык инде. Мөфтиләр союзы да ярдәм ышандырды. Иткә, сөткә тиешле хак булмаганга казылык цехы ачарга булдык. Кызганычка, тир түгеп асраган терлекне бүген дә кайда сатыйм икән дип көннәр буе баш ватып йөриләр фермерлар. Реализация шактый көчне дә, вакытны да ала. Җитмәсә, хакы да канәгатьләндерми крестьянны, аеруча итнеке. Бу хакта гаилә белән җыелып киңәштек тә, казылык цехы төзергә булдык. Һәм кыска вакыт эчендә булдырдык без аны. Цехның җитештерүчәнлеге зур булганга, без шәхси хуҗалыклардан, фермерлардан, СПКлардан терлек сатып алырга җыенабыз. Хәләл продукциягә аерым симертелгән терлек кенә барыр. Ә соңгысын җитештерергә керем түгел, башкасы кузгады. Бу, үзенә карата, Аллаһы Тәгаләгә тормышка ашкан хыялларым, туган җиремдә яшәп, эшләргә мөмкинлек биргән өчен рәхмәт билгесе, - дип сүзен төпләде Хәмзә Камалетдинов. Узган елның язында, язганыбызча, Казанда II Бөтенроссия татар авыллары эшмәкәрләре җыены булып үтте. Аны икенче ел рәттән Бөтендөнья татар Конгрессы “Россия татар авыллары” иҗтимагый оешмасы белән берлектә уздырып килә. Җыенга Россиянең 31 төбәгеннән 430 эшмәкәр җыелган иде. Шул чарада Татарстан президенты Рөстәм Миңниханов туган авылында җитештерүчәнлек белән шөгыльләнгән, авылын саклап калу өстендә җитди эш алып барган “Камалетдинов” КФХсын Рәхмәт хаты белән бүләкләде. Хасил Хәмзә улы Камалетдинов алып барган уннан артык хәләл ризыкларны президент үзе авыз итеп караган һәм шәп продукция дип бәяләгән. Тырыш, эштә батыр Камалетдиновлар туган авылларындагы иҗтимагый һәм мәдәни тормышта да читтә тормыйлар. Июнь урталарында алар популяр булып килүче җырчы Фирдүс Тәмаевны чакыртып, авылдашларына җыр-моң бүләк иткәннәр. Шатлык тулы күңел белән, халкым, динем белән горурланып чыгып киттем мин Камалетдиновлардан. Хәмзә абый хушлашып, болай диде: “Җир эш сөйгән, тырыш, чын крестьянны ашата да, яклый да, тик аны әниеңдәй күреп, хөрмәт итәргә кирәк. Җир - ана кебек бит ул", - диде.   Ринат СӨННӘТОВ | (полный текст новости)

  • 2014-07-16 09:58 Сау бул, Бразилия – сәлам, Русия
    16.07.2014 Спорт Дөнья футбол беренчелегенең чираттагысы 2018 елда Русиядә үтәчәк. Мәскәү-Казан арасында тиз йөрешле поезд юлы шул вакытка төзеләчәк, диде Русия спорт министры. Бразилиядә Германиянең җиңүе белән тәмамланган Дөнья футбол беренчелеге финалын Русия президенты Владимир Путин Германия канцлеры Ангела Меркель һәм Футбол федерациясе (FIFA) президенты Сепп Блаттер белән бергә карады. 2018 елда дөнья беренчелеген Русия уздырачак. Моңа кадәр дөнья футбол чемпионатларының Көнчыгыш Европада узганы юк иде әле. Русиядә узачак беренчелек турында кайбер сорауларга җаваплар әзерләдек. 2018 Дөнья футбол чемпионаты Русиянең кайсы шәһәрләрендә үтәчәк? Уеннар 11 шәһәрдә үтәчәк: Казан, Мәскәү, Петербур, Калининград, Түбән Новгород, Волгоград, Сочи, Екатеринбур, Самар һәм Дондагы Ростов. 12 стадионның икесе Мәскәүдә урнашкан. Аларның кайберләре инде әзер. Казан стадионы 2013 Универсиада, Сочи стадионы 2014 Олимпия уеннары өчен төзелгән иде. Калганнарын FIFA стандартларына туры китереп төзекләндерәсе бар. Мәскәүдә 1956 елда төзелгән һәм 1980 елгы Олимпия уеннарын ачу һәм ябу урыны булган Лужники стадионын төзекләндерү 800 миллион долларга төшәчәк. Футбол карар өчен Русиягә килү һәм шәһәрләр арасында транспорт ничек оештырылачак? Русия спорт министры Виталий Мутко 12 июль көнне 2018 елгы Дөнья футбол чемпионатына билеты булган һәр кешегә Русиягә килү өчен паспорт кына җитәчәк дип белдерде. Виза алу кирәге юк. Уеннар үтәчәк шәһәрләр аралары ерак. Рәсмиләр алар арасында поезд һәм автобус рейсларын ачарга вәгъдә итте. Министр шул вакытка Мәскәү белән Казан арасында тиз йөрешле поездлар җибәреләчәк, диде. Бу әзерлекләр күпмегә төшәчәк? Сочи Олимпия уеннарына йомгак ясалгач, 51 миллиард доллар тотылганы мәгълүм булды. Русия премьер-министры Дмитрий Медведев 2018 елгы Дөнья футбол беренчелегенә 20 миллиард доллар тотарга планлаштырган. Бу акча 2010 елда президент Путин әйткән күләмнән инде ике мәртәбә артык. Бразилия беренчелеге 11 миллиард долларга төште, аны да күпләр бик кыйбат, дип тәнкыйтьләде, күп кенә социаль проблемнарны чишә алмаган хөкүмәтнең мондый чыгымнарга баруы илдә ачу дулкынына да сәбәп булды. Стадионнарны төзекләндерү хаклары Русиядә Бразилия белән чагыштырганда кимендә 50% артык. 2018 елгы Дөнья футбол беренчелеген Русиядә уздырмаска чакырулар булдымы? Эйе. Кырым аннексиясе һәм Русиянең көнчыгыш Украинадагы хәлләргә катнашуы сәбәпле АКШның ике республикан сенаторы Футбол федерациясенә мөрәҗәгать итеп Русияне 2014 чемпионатында катнаштырмауны һәм 2019 уеннарын башка илдә уздыруны сорады. Моннан тыш change.org сәхифәсендә Русиядә "гей-пропаганда" турындагы канунга ризасызлык белдереп 74 мең имза җыелды. FIFA чемпионатны башка илгә күчерә аламы? Юк. Футбол федерациясе АКШ сенаторларына "теге яки бу ил җитәкчелеге кабул иткән карарларның футбол уенына катнашы юк", дип җавап бирде. Чемпионатлар тарихында мондый хәлнең булганы юк. Русия халкы Дөнья футбол беренчелеге турында ни уйлый? ВЦИОМ фикер белешү үзәге хәбәр итүенчә, сораштыруда катнашканнарның 54 проценты Бразилиядә барган уеннарны карарга җыенмаган булган, 19 проценты даими карап барган, 22 проценты Русия уйнаганны гына караган. 2018 елда үтәчәк чемпионатка карата фикерләр әлегә тупланмаган. Сочида яшәүче берәү аңа битараф булганын әйткән иде. "Дөнья футбол беренчелеге турында берни дә уйламыйм, ерак әле ул. Инде төзелгән стадионнарның шулай кулланылачагы әйбәт. Тагын берәр төрле төзелешкә чыдый алмас идек", ди Сочида яшәүче бер ир кеше. "Стадион төзү ул олигархлар һәм бюрократларга акча урлау өчен менә дигән юл икәнен аңгыра да аңлый", диде Азатлыкка Петербурда "Зенит" футбол такымы шарфын муенына ураган бер ханым. Христиан рухание Александр Шумский уенчыларның аяк киемнәре төсле булуы сәбәпле футболны "гей" спорт төре дип атап аның “оятсызлык” булуы турында язып чыкты.   Алсу КОРМАШ | 15.07.2014 (полный текст новости)

  • 2014-07-16 09:58 Хаталы Казан – 3
    16.07.2014 Милләт Казандагы хаталы элмә такталар, урам исемнәре язылган алтакталар – татар журналистлары өчен мәңгелек тема булыр, ахрысы. Язабыз, язабыз, әмма нәтиҗәләр генә әллә ни куандырмый диярлек.Һәрхәлдә үземне. Шулай да берничә ай элек “ВТ” төртеп күрсәткән Декабристлар урамындагы хаталы элмә такталарга бик тиз игътибар иттеләр, аны шунда ук алыштырдылар да. Әмма эш бер йорт белән генә чикләнми шул, “Декабристов урамы” дигән такталар башка йортларда калды. Аны да һәр­бер­сен аерым атап язуны кө­тәләрдер, мөгаен. Урам күр­сәт­кечләрен искедән яңага кү­черү чираты үзәктән ерак булган Коләхмәтов урамына да җиткән. Матур итеп эш­ләнгән. Әмма тагын хаталы бит! “Коләхмәтов урамы” урынына “Кулахметов урамы” киткән. Дәрвишләр бистәсендә, гомумән, чуарлык. Кем нинди элмә такта эләсе килә, шуны беркетә. Анда Тынычлык урамы бар. Урамның бер ягында “Тынычлык урамы” дип язылган, әмма каршы якка чыксаң – “Мир урамы” дигәнгә тап буласың. Кайсы дөрес? Шул ук бистәдәге “Главная” урамы белән дә мәзәгрәк хәл. Тәр­җемә кыенлыклары монда да күзгә бәрелеп тора. Бер йортта татарча варианты “Баш урам” дип бара, икенче бер өй диварында “Төп урам” дип язылган. Казан шәһәре мэриясе каршында эшләүче топонимика комиссиясе белгече Гүзәл Сафиуллина Дәрвиш­ләр бистәсендәге язма­лар­ның, гомумән, дөрес булмавын әйтә. “2014 елның гыйнварында без Казандагы урам исемнәренең реестырын булдырдык. Урамнарның русча варианты, татарчага тәрҗе­мәсе язылды. Барысы да кат-кат тикшерелде, аңа таянып эшләргә була. Әмма бик сирәкләре генә аны куллана. “Төп”, “Баш”, “Тынычлык” урам исемнәре юк, алар “Главная”, “Мир” урамнары дип расланды. Алар үзгә­решсез кала. Ә Коләхмәтов урамына кагылышлысы, чыннан да, хата . Хаталар күрсә­телә, әмма ТКХ идарәләрендә безгә: “Аларны төзәтергә акча юк”, – дип җавап кайтаралар. Аларга исә басым ясарга вәкаләтебез юк. Ә чынында урам исемнәре язылган элмә такталарны эшләүче шир­кәтләр шул реестрга таянып эш итәргә тиеш, кирәк икән, безгә дә мөрә­җәгать итә алалар. “Город” ширкәте генә безнең белән килешеп эшли, алар җаваплы карыйлар, калганнары үзенчә эш итә”, – дип сөйләде ул. Барысы да бар, хәтта стандарт та ясалган, тәрҗемә итәрлек белгечләр дә җи­тәрлек, әмма эш системага салынмаган. Кемдер үз белдеге белән эшли дә элә, аны белгечләргә күрсәтү юк. Димәк, алар кая мөрәҗәгать итәргә мөмкинлеге турында хәбәрдар түгел. Камчылап торган, хаталар өчен шел­тәләп торучы җаваплы дәүләт органы да юк. Барысы да кемгәдер сылтый, акча юк дип, авызны томалый. “Халык контроле” порталы бар, мөрәҗәгать итегез, диләр. Элмә такталардагы хаталар турындагы гаризалар карау, татар телендәге язуларда хата төзәтү эшенә Га­лимҗан Ибраһимов исе­мендәге тел, әдәбият һәм сәнгать институты җаваплы. Әмма алар да дилбегә бер кулда булырга тиеш дигән фикердә, хаталы алтакталар хуҗаларын “камчылап” булмый диләр. Институтның лексикография бүлеге мөдире, галим Айнур Тимерханов “ВТ”га: “Элмә такталардагы хаталар турындагы гаризалар безгә җибәрелә. Безнең төп механизм – хат язу һәм шалтырату. Әмма кайвакыт бу чаралар гына җитми. Кайчак, хатагыз бар, андагы язуларны үзгәртергә кирәк дип кабат-кабат мөрәҗәгать итәбез, ә алар: “Бу элмә такта граниттан эшләнгән, аны кыйммәт бәягә Германиядән алып кайттык, текст уеп язылган”, – дигән җавап алабыз. Бу очракта без көчсез булып чыгабыз, аларга басым ясый алмыйбыз”, – дип сөйләде. Яхшы якка үзгәрер өчен бары теләк кенә кирәк кебек. Бу җәһәттән уңай мисаллар бар. Россиядә ике дәүләт теле булган төбәк бер Татарстан гына түгел. Башкортстанда да – ике дәүләт теле. Күрше республика дәүләт телләре турындагы законны бездән соң кабул итте. Татарстан боларны канун­лаштыруның авыр юлын беренче булып узды, бу зур уңыш иде, әмма законнар була торып та, аларны эшләтеп җибәрә алмавыбыз – зур кимчелек. Уфада да хаталар оч­рый, әмма бу күп очракта шәхси ширкәтләрнең алтакталарында була. Ә шәһәр, муниципаль берәмлекләр, дәүләт органнарына караган элмә такталарда, шул исәптән урам исемнәрендә хаталар юк. Уфада җиде район, аерым шәһәр хакимияте бар. Шул җиде район хакимиятенең һәрбер­сендә топонимика, терминология бүлекләре эшли. Ә Уфа хакимиятендә мәгариф ида­рәсенә караган тел сәясәте бүлеге бар. Менә шушы бүлекнең мөһере булмый торып, шәһәрдә бер генә элмә такта да эленми. “1999 елдан бирле тел сәясәте буенча комиссия эшли, ә 2007 елда шәһәр, район хакимият­ләрендә топонимика, терминология бүлекләре булдырылды. Безнең бүлектә биш кеше хезмәт куя, барысы да – югары белемле лингвистлар. Һәрберебезнең эш өстәлендә 2009 елда басылган “Русско-башкирский словарь названий улиц, городов Республики Башкортостан” китабы ята. Шуңа нигезләнеп эшлибез”, – дип сөйләде безгә Уфа шәһәре хакимиятенең тел сәясәте бүлеге баш белгече Зөлфия Муфазалова. Зөлфия ханым хаталар ычкынгалавын яшермәде. “Була андый хәлләр, әмма бездә җәмәгатьчелек тә бик актив. Хатаны күреп алалар икән, шунда ук йә шалтыраталар, йә Интернет аша язалар, без шунда ук җаваплы кешене табып, хатаны төзәтәбез“, – диде ул. Европада берничә дәүләт теле булган илләр бар, шуларның берсе – Швейцария. Биредә ике дәүләт теле – алман белән француз. Шушында яшәүче татар галимәсе Диләрә Сөләйманова, дәүләт структураларында хезмәт куючыларның барысы да ике телне дә камил белергә тиеш, дип әйтә. “Дәүләт институтларында махсус комиссияләр эшли, элмә такталардагы текстларны тикшерә, аларның ике телдә дә дөрес язылышын тәэмин итә. Белгечләр тик­шермичә, аларны эләргә рөх­сәт юк. Хосусый ширкәтләр үзләренең дәрәҗә­ләрен тө­шерергә теләми икән, хатасыз язар өчен текстны җиде тапкыр тикшерә. Монда бит көндәшлек принцибы эшли. Французча язганда хата җи­бәрдең исә, син көндәш­ләреңнән берничә адымга артта каласың дигән сүз. Шуңа күрә шәхси ширкәтләр тәр­җемә белән шөгыльләнүче контораларга яки редакция­ләргә мөрәҗәгать итә. Тәр­җемәчеләр хата җибәрә икән, алар йә лицензиясез кала, йә клиентлар алар белән эш­ләүдән баш тарта. Штрафлар юк, аңа кадәр җитүгә юл куелмый. Хата китә икән, күреп алсалар, уңайсызланалар, гафу үтенәләр һәм шунда ук дөрес язылган элмә тактага алмаштыралар”, – дип аңлатты ул безгә. Бездә, аеруча Казанда бу эшнең системага салынмаганлыгы көн кебек ачык. Югыйсә ТКХ башлыкларын, урам исемнәрен язучы шир­кәт­ләрне акылга утыртыр өчен бер өстәл сугу да җитә кебек. “Эшлекле дүшәмбе”дә, менә фәлән оешма, аның җавап­лысы – шул, аның рөхсәтеннән башка беркем дә берни элми дип әйтелсә, аңламаслармы?! Без барыбыз да Казанны яратабыз һәм аның гел үсә баруына сөенәбез, әмма татар кешеләре буларак, башкалабызда татар теленең аксавын теләмибез. Татарстанда, Казанда бер тәрҗемә үзәге булырга тиеш һәм аларга текстларны тикшерү, төзәттерү вәкаләте дә йөкләнсен. Һәр хатаны аерым кеше фотога төшереп бетерә алмый, алар күп, адым саен. Безгә аларны булдырмау ягын кайгыртырга кирәк! Бөтен шәһәргә хезмәт күрсәтә алырлык бер үзәк булдыру – республиканың да, мэриянең дә кулыннан килә торган эш. Шөкер, рус, татар, инглиз телләрен бертигез камил белүче лингвистларга кытлык юк. Татар теленә битараф булмаучылар да шактый, Казан түрәләренә аларның да ярдәме тияр иде. Иҗтимагый шура төзеп, Казан шәһәре түрәләре белән бергә тикше­рү рейдлары оештырылса, эш күпкә тизләнер иде.  Римма БИКМӨХӘММӘТОВА 102 | 16.07.2014 (полный текст новости)

  • 2014-07-16 09:58 Луиза Батыр-Болгари: Гонорар өчен генә көрәшмим, сәнгатебезне коткарасым килә
    16.07.2014 Җәмгыять Татарстан югары мәхкәмәсендә "Әкият" театрыннан гонорар таләп итүче күренекле композитор милли сәнгатьне коткару өчен бу юлга барганлыгын белдерә. Күренекле композитор, 600ләп җыр, 25 спектакльгә көй иҗат иткән Луиза Батыр-Болгари соңгы өч елда "Әкият" курчак театрында уйналган спектакльләрдә яңгыраган фонограммалары өчен 2 миллион 190 мең сум акча таләп итә. Татарстан югары мәхкәмәсендә чираттагы утырыш 21 июльдә булырга тиеш. Композитор Азатлык сорауларына җавап биреп, гонорар өчен генә көрәшмәвен, ә милли профессиональ сәнгатьне коткарасы килүен әйтте. Аның фикеренчә, министрлыкта татар сәнгатенә битарафлар утыра, иҗат әһелләренә гонорар түләмәү, аларны белмәү һәм санламау милли сәнгатькә мөнәсәбәтне күрсәтеп тора. – Татарстанда авторлык хокуклары күптән инде тулысынча бозыла. Алар юк һәм беркем дә аларны сакламый. Безгә иҗатчы коллар кебек карыйлар. Хәзер бөтен нәрсә дә шәхси кулларда, һәм шуңа күрә Татарстанның мәдәният министрлыгы сәнгать белән шөгыльләнми, ә чаралар гына үткәреп ята. Министрлык тулысынча дип әйтерлек концерт куя торган оешмага әверелде. Төрле илләргә барып декадалар, сабантуйлар үткәрү турында гына уйлап яталар. Милли профессиональ сәнгатьне үстерү турында башларына да кертеп карамыйлар. Министрлыкка килгән яңа түрәләрнең бөтенесе диярлек сәнгатьтән бик ерак. Министр – журналист, аның беренче урынбасары – финансчы. Алар спектакльләргә, премьераларга йөрмиләр. Мин беренче тапкыр беренче урынбасар Ирада Әюпова янына баргач, ул кыскача үзем турында мәгълүмат язып алып килергә кушты. Янәсе, кем мин? Мин нәрсәләр иҗат иткәнмен? Шундый кешеләр түрәлеккә килгәнгә, безгә хәзер эшләү бик авыр. Алар безнең күпме хезмәт куйганны аңламый. Без хәзер җыештыручыдан да кимрәк акча алабыз. Иҗатыбыз өчен бер елга өч мең доллар түләсәләр ярый әле, кимрәк тә була. Халык үз иткән җыр сәнгате хәзер үзешчәннәр һәм шулай ук шәхси кулларда. Беләсез, мәгълумат чаралары аша пропаганда бара. Безнең халык җырлар, җыр сәнгате ярдәме белән генә исән калган. Хәзер эфирда яңгыраган әйберләр халык рухын юк итә, чөнки бик примитив җырлар тапшырыла. Бу хәл милли тамырларыбыздан аера. Мин берничә тапкыр министрлыкка мөрәҗәгать итеп карадым, әмма алар бу проблемны ишетергә дә теләми. Инде театр өчен язган музыкага килсәк, безгә тиеннәр түләнә. Министрлык безгә драматургка түләгән кебек, кулъязма өчен генә түли. Кулъязма кәгазь генә бит ул. Көйне яздыру бик катлаулы һәм күп вакыт сорый торган нәрсә. Бу фонограммалар өчен безгә театр да, министрлык та түләми. Бу хакта мин берүзем әлегә күтәрелеп чыктым. Ә театр ("Әкият"), әгәр мәхкәмәдә җиңсәм, башка композиторлар да, шулай ук, шикаять итәр дип курка. Хәзер театр мәхкәмәгә ялган документлар китерә. Көйнең фонограммасын мин язмаган, бөтенләй мин белмәгән кешеләр язган дип белдерәләр. Театрда 13 спектакльгә дә фонограммаларны мин язганны һәркем белә. Алар баш режиссер катнашы белән язылды. Ә директор баш режиссерны мәхкәмәгә җибәрми. Театр мөдире хәзер барсына да үзе хуҗа. Анда эшләүчеләр, урыннарын югалтырбыз дип, дер калтырап тора һәм теләсә нинди кәгазьне имзаларга мөмкиннәр. Мәхкәмәгә театр яллаган кеше йөри. Ул фонограммаларны мин язмаган дигән документлар алып килгән. Хәзер мәхкәмәнең башын бөтенләй бутарга телиләр. Беләсез, бездә мәхкәмәләр гади кеше файдасына түгел. Казандагы район мәхкәмәсендә минем шикаятьне җентекләп караудан баш тарттылар. Минем бит бөтен язмалар компьютерда бар, мин аларга комьютерның хәтер дискын да алып килдем. Хөкемдар күзен театр җитәкчесе ягыннан алмады. Директорның элемтәләре күп. Прокуратурада да, мәхкәмәләрдә дә – аңа бөтенесе таныш, чөнки бөтенесе үзләренең оныкларын театрга алып килә. Хәзер, беләсезме, нәрсә бара? Канунилыкны саклау-сакламау өчен көрәш бара. Татарстанда бу гадәти система – кануннар эшләми. – Сүзләрегездән гонорар өчен генә түгел, ә профессиональ татар сәнгатен яклау өчен көрәшкә баскан кебек килеп чыга. Бу чыннан да шулаймы? – Әлбәттә! Әмма акча мәсьәләсе дә бөтенләй юк түгел. Чөнки мин тәҗрибәле композитор, 25 спектакльгә көйләр яздым, шуның эченнән 13е балалар театрына. Миңа гонорарларны түләмиләр, ә мин аларны һәрвакытта даулап алырга тырышам. Спектакль куелган саен унлап гариза язам мин. Шуннан соң гына министрлык безнең хезмәткә түләү мәсьәләсен карарга мөмкин. Гадәттә тиеннәр түләнә. Мин бүген бу мәсьәләне күтәрәм, чөнки миннән соң профессионаллар килерме дигән сорау борчый. Хәзер профессионаллар калмады дип әйтергә була. Иң аянычы – бездә хәзер белгечләр калмый. Минем улым үзебездә эшләргә теләми. Ул чит ил проектлары өчен көйләр яза. Ул минем белән нинди хәлләр булганны күреп тора һәм шуңа күрә моннан китәм дип әйтә. Татарстанда хәзер наданлык һәм канунсызлык хөкем сөрә. – Театр менә бу, йә теге спектакльгә көй языгыз әле дип үзе мөрәҗәгать итә идеме, әллә үзегез теләк белдереп чыга идегезме? – Театр миннән үтенә. Миңа директор да, баш режиссер да мөрәҗәгать итә. Без баш режиссер белән бик озак эшлибез. Аннан соң гаҗәпләнерлек әйберләр килеп чыга. Берәү көй язарга куша, ә икенче юридик зат (министрлык) гонорар өчен түләү карары чыгара. Министрлыкта экспертлар шурасында утыручылар да, министрлык вәкилләре дә элеккеге кебек хәзер балалар спектакльләренә, премьераларга йөрми. Бу шурада бер бәлешне бөтен кешегә бүләләр. Нәтиҗәдә, минем театр өчен язылган музыканы бер тапкыр да ишетмәгән кешеләр көйләремә иң түбән бәя куя. Безгә хәтта иң түбән ставканы да түләмиләр, министрлык раслаган ставкалар белән чагыштырганда ун тапкыр кимрәк акча бирелә. Элекке елларда гонорарларны 28, 35 һәм кайвакыт 50 меңгә кадәр ала идек. Ә министрлык раслаган ставкалар 240-300 мең сум. Безгә андый акчаларны беркем дә, беркайчан да түләмәде. Безнең эшебез тиешенчә бәяләнми. – Сезнең эш урыныгыз бармы? – Юк. Мин 1990 еллар башыннан бирле иҗатчы, мин беркайда да эшләмим. Иҗат – минем төп эшем. Мин көйләр язам, аларны яздырам һәм дисклар чыгарам. 2002 елдан бирле мин дисклар чыгарам, чөнки радио хәзер профессиональ җырларны тапшырмый дип әйтергә була. Алар хәзер үзешчән җырларны акчага гына ишеттерә. Халык минем балалар өчен язган, элекке һәм яңа җырларымны ишетсен өчен мин дискларымны чыгарырга мәҗбүр булдым. Мин моны канун бозмыйча эшлим: башкаручыларга түлим, лицензияле килешүем бар. Ә дәүләт оешмасы булган театр канун боза. Элек театрның акчасы җитенкерәми иде. Ул вакытта мин бернинди ризасызлык та белдермәдем. Әмма вакытлар үзгәрә. Театрга хәзер Европадагы иң яхшы биналарның берсен салып бирделәр. Аның "Сбербанк", ЮХИДИ кебек бай химаячеләре бар. Хәзер алар 300 сумлык, бик кыйммәт билетлар сата. Театр айга 26 миллион тулаем табыш ала. Хәзер театрның лицензияле килешү төзеп, авторларга элек бушка ясаган фонограммалары өчен түләргә мөмкинлеге бар. – Театр министрлыкның гонорар шурасыннан башка гына иҗатыгыз өчен түли аламы? – Әлбәттә. Башка театрлар, мисал өчен, Камал театры фонограммалар өчен дә үзе аерым түли. Аннан кала авторга да түли. Хәзер курчак театрының да мондый мөмкинлеге бар. Ә алар һаман да искечә, акча түләмичә генә эшләргә тели. Хәзер бит ил дә, кануннар да башка, ә театр моны аңларга теләми. Минем спектакльләр белән гастрольләргә чыгарга бик яраталар, минем әсәрләрне фестивальләрдә дә күрсәтәләр. Чит илләрдә куйган спектакльләре өчен миңа акча түләгәннәре юк, мине фестивальләргә чакырмыйлар. Мөдирләр 25 ел эчендә бер генә тапкыр булса да минем спектаклем белән гастрольгә, йә булмаса фестивальгә чакыра ала иде. Алар үзләренә якын кешеләрне, баш хисапчыны һәм башкаларны гына алып баралар. Иҗатчыга бездә менә шундый мөнәсәбәт. – Сез мәхкәмә аша 2 миллион 190 мең сум алырга телисез. Бу каян килеп чыккан сан? – Мин юристларга мөрәҗәгать иттем. Һәр язманы канун бозып кулланган өчен 10 меңнән алып биш миллионга кадәр штраф түләнергә тиеш дип язылган. Без иң түбән штрафны алдык. Соңгы өч ел эчендә театрда 219 тапкыр әсәрем уйналган. Шушы вакыт эчендә уйналган башка театрлардагы спектакльләрне кертмәдем әле мин. Мин бер өлешен генә шикаять иттем. Мин министрга алдан хат язган идем. Ул бу хәлдән үзара аңлашу килешүе төзеп (мировое соглашение) чыгарга тәкъдим итте. Без шуннан соң бәяне төшердек, әмма театр мөдире миңа түләүдән баш тарта. Аның алай үҗәтләнүе хәлне катлауландыра гына. Мин бөтен әсәрләремне куймасыннар дип тыя да алам. – Мәхкәмә карарын сезнең файдага чыгармаса? – Монда борчылырга кирәкми. Мәскәүдә безнең бу мәсьәләгә башкача караячаклар. Татарстанда бөтенләй дә кануннар эшләми. Мин моны өздереп әйтә алам, чөнки беренче мәртәбә генә мондый хәлгә юлыгуым түгел. Әгәр мәхкәмә театрны якласа, мин Мәскәүгә җитәчәкмен. Анда авторлык хокукларына бөтенләй башкача карыйлар. Мин ахырга кадәр барачакмын. Дөреслекне бер мәртәбә ачып күрсәтергә кирәк. Аннары авторлар белән хисаплаша башларлар. Әле театр гына түгел, миңа түләмәгән оешмалар да бар. Мин аларны да болай гына калдырмыйм. Минем алда әле мәхкәмәләр тора. Әгәр Татарстан президенты бу проблемнарны хәл итүдә булышса, мин беркая да барып йөрмәс идем. Проблемнар хәл ителми икән, мин сәнгатьтән китәчәкмен дип игълан итәчәкмен һәм Татарстанда бөтен әсәрләремне дә куйдырмаячакмын. Бу – Татарстандагы канунсызлыкка минем протестым. Әнә түрәләр һәм канун бозучылар музыка язсын. Без аларга хәзер коллар һәм минем кол буласым килми. – Күңелдә туа торган моң барыбер ташып чыга бит. Татар көйләрен дә язудан туктарсызмы? – Мин үзем өчен язам. Беләсезме, "Яңа гасыр" телерадиокомпаниясе минем 1980нче еллардагы бөтен фонд язмаларымны юкка чыгарган. Бу – аерым мәсьәлә. Бу – дәүләткә каршы җинаять булып тора. Мин кайчан да булса бездә дә кануннар эшли башлар дип бу проблемны күтәрдем. Бездә профессиональ музыканы аңласыннар һәм сәнгатьне күтәрсеннәр дип тырышам. Министрлык минем 50, 55, 60 яшьлегемне дә үткәрмәде. Узган ел миңа 60 яшь тулды. Министрлыкның минем иҗат концертымны үткәрергә акчасы табылмады. Ике ел элек мин министрның беренче урынбасары Әюповага мөрәҗәгать иттем, миңа да грант бүлергә ярдәм сорадым. Яңа башкаручылар, яңа җырлар белән иҗат кичәсе үткәрергә теләдем. Ул миңа Петербур урамына барырга кушты, әнә анда грантлар бирәләр, дип әйтте. Петербур урамында шәхси эшмәкәрләрнең департаменты урнашкан, анда гына бизнес проектларга теләктәшлек күрсәтәләр, диде. Әсәрләрем җыентыгына да безнең министрлык акча таба алмады. – Барыбер, хәзер дә кулыгызда каләм һәм алдыгызда фортепианодыр бәлки, татар көйләрен үзегез өчен генә булса да язасызмы соң? – Үзем өчен язам. Әмма соңгы вакытта язылмый. Бу мәхкәмәләр бетми торып, аз гына булса да теләктәшлек тоймый торып, яза алмам дип уйлыйм. Үзенең милли шәхесләрен исән вакытта изеп тору, күрәсең, безнең халыкның канында ул. Бу минем җанымның ташып чыгуы. Мин сәнгатьне түрәләрдән коткарыгыз дип кычкырам, алар милли сәнгатьне юк итүчеләр. Тукай 27 яшендә үлде. Күпме байлар булса да, сәламәтлеген саклый алмадылар. Фәрит Ярулинны фронтка озаттылар. Салих Сәйдәшев 53 яшендә үлде, вафатына кадәр биш ел эшсез йөрде, идән асларында кунды. Сара апа Садыйкованы алыйк. Аннан соң Рөстәм Яхинны күрсәгез иде. Ул гомеренең соңгы елларында калтыранган куллары, калтыранган тавышы белән йөрде. Хәзер минем өстән шундый мыскыл итүне сизәм. Үз иҗатчыларын шулай юк иткәнгә, халкыбызның киләчәген дә күрмим. **** Азатлык Луиза Батыр-Болгари белән булган әңгәмәне Татарстан мәдәният министры Айрат Сибагатуллинга да җибәрде. Композитор белдерүләренә карата министрлыкның фикерләрен көтәбез. Җавап булгач та, Азатлык сәхифәсенә куярбыз.   Наил АЛАН | 16.07.2014 (полный текст новости)

  • 2014-07-15 08:34 Ренат Харис: Китап адреслы язылырга тиеш
    15.07.2014 Мәдәният Узган атнада Казанда Россия нәшрият җитәкчеләре җыелып фикер алышты. Танылган язучылар, нәшрият өлкәсе вәкилләре китап язмышы хакында фикер алышты. Россиядә җиденче тапкыр оештырылучы әлеге фәнни-гамәли конференция вакытында “Татмедиа” бинасында төрле төбәкләрдә нәшер ителгән басмалардан торган күргәзмә дә эшләде. Бу чарада катнашкан Татарстанның халык шагыйре, Г.Тукай премиясе лауреаты Ренат Харис белән узган әңгәмәбез дә нәкъ менә китап, татар китабы хакында барды. - Дөнья һаман яхшы якка таба бара, дибез. Минемчә, дөньяның яхшы якка баруының беренче күрсәткече, конференциядә күренгәнчә, халыкта китап белән кызыксыну артканнан арта бара. Минем туганнарым да китапханәдә эшлиләр. Алар да шул ук фикерне дәлилли, китапханәгә балалар бик күп килә, диләр. Бу гаҗәеп шәп күренеш. Әгәр китап шулай кызыксындыра икән, димәк китапны чыгару сәнгате, аны җитештерү дә үзгәрергә, яңарырга тиеш. Казанда узган конференциядә нәкъ шушы проблемалар күтәрелә. Безнең заман галиме әйткән: “Кешелек дөньясы үз тарихында ике бөек ачыш ясады. Берсе – китап уйлап чыгарды, чөнки китап адәм баласының бүгенгесен аның үткәне белән тоташтыра. Китапка бөтен дөнья сыя. Ә икенчесе – телевидение, шушы китапны кеше кулыннан тартып ала. Без моңарга өченчесен - интернетны да өсти алабыз. Әмма шуңа да карамастан, китап үзенең кеше тормышындагы әһәмиятен югалтмый, ничә мең еллар үсеп килгән традицияләрен дәвам иттерә ала. Димәк китап, чынлап та, кешелек тарихының иң бөек ачышы, иң олы казанышы. - Ренат абый, сез менә бирегә куелган китап күргәзмәсе белән дә таныштыгыз. Алар замана укучысын җәлеп итәрлек дип уйлыйсызмы? Эчтәлеккә хәтле тышкы кыяфәткә күз төшә бит? - Минем бу мәсьәләдә конкрет кына фикерем юк. Биредә күргән китаплар, ул Татарстан китап нәшриятыныкымы, я булмаса Чуашстанныкы, Воронежныкымы, Якутиянекеме - алар барысы да шәп итеп эшләнгән, барысы да күз явын ала торган басмалар. Һичшиксез, тышлыгын күргәч, һәрберсен тотып, ачып, укып карыйсы килә. Минем бүгенге китапларга бернинди дәгъвам юк. - Шулай да, иллюстрация ягы аксый дигән фикер дә ишетелә бит... - Иллюстрация - ул зур мәсьәлә. Мәсәлән, безнең Казанда да балалар китабына иллюстрация ясый торган рәссамнар саны гаҗәеп аз, алар елдан-ел кими бара. Татарстан китап нәшрияты директоры Дамир Шакиров белән без бу мәсьәлә буенча һәрвакыт сөйләшеп торабыз. Китап бизәүче рәссамнарның саны бик кимеде. Бу хәл Татарстанда гына түгел, ә Чуашстанда үзен сиздерә. Чуаш дуслар минем “Матур өй” дигән китапны чуаш телендә чыгарганнар. Ул китапны беренче тапкыр “Татмедиа”да оештырылган күргәзмәдә күрдем. Кабатлап әйтәм: китап бизәү - зур проблема. Монда минем Татарстанның халык рәссамы Фәридә Хасьянованы телгә алып узасым килә. Фәридә ханым белән чыгарган китапларны татарча белмәгән кешеләр дә сатып ала. “Рәсемнәре матур, рәсемнәрендә үк инде педагогика, тәрбия бар”, - ди алар. Безгә менә шушындый рәссамнарны үстерергә кирәк. Ә аларны үстерү өчен иллюстрацияле китаплар чыгару зарур. Андый рәсемле китапларга тиешле бәяне дә куя белергә кирәк, чөнки балаларга рәсем ясау - ул бик вак эш. Моны, әлбәттә, конференция белән генә хәл итеп булмый. Аңарга дәүләти караш кирәк. - Бала-чагага теләсә нинди китапны укытып булмый. Сезнең шигырьләр педагогик куәсе белән сугарылган. Бала үзенә ниндидер мәгълүмат, яңалык ала. Бу язучылык сәләте күпләргә бирелмәгәнен дә танырга кирәктер... - Минем балаларга язган өч кенә китабым бар. Аларны мин өч оныгыма яздым. Оныкларым минем китапларымны укып тәрбияләнсеннәр дигән теләк белән башкарылды ул эш. Чөнки бик күп балалар китабы дигән китаплар, кызганыч ки, балалар басмалары түгел. Алар балалар әйткән сүзләрне уйнатып, рифмалаштырып, балаларның психологиясен белмичә язылган әсәрләр. Мин моны укытучы гаиләсендә үскән кеше буларак әйтәм.Минем тирә-юнемдә дә мөгаллимнәр яши, хатыным, энекәшем, туганнарым - укытучылар. Баланың психологиясен өйрәнеп, аларга нәрсә кирәген белеп эш итәргә кирәк. “Лап-лап”, “Әбәк” дигән китапларны укучылар яратып кабул итте. Ә инде “Матур өй” дигән китапны Санкт-Петербург, Мәскәү, Түбән Новгородларда узган фәнни -гамәли конференцияләрдә телгә алдылар, өйрәнделәр. Балалар өчен шигырь - ул бит фикер йөртү механизмы. Менә шушы фикер йөртү, уйлау механизмын балалар китабында бирергә кирәк. - Балалар өчен тарихи темаларга яза торган әдипләребез бар дип саныйсызмы? - Үзенең баласы булган бөтен язучы да андый темаларга яза ала дип саныйм. Фәкать дәүләт заказы гына булырга тиеш. Шәхсән үзем балалар өчен әсәрләр язмый идем. Оныкларым тугач, үзеннән-үзе килеп чыкты. Менә хәзер инде оныгымның оныгы туды, аның өчен китап язарга уйлыйм. Китап ул адреслы булырга тиеш. - Замана белән бергә укучы да үзгәрәме? - Әлбәттә, үзгәрә. Ә бу, үз чиратында, язучыларга, нәшер итүчеләргә тагы да җаваплылык өсти дигән сүз. Заманны аңлап яза торган язучылар һәм җәмгыятьнең психологиясен аңлап, китапны укучылар кулына тапшыра белә торган оешмалар, кибетләр эшләргә тиеш. Китапны язып, ул сандыкта калса, киштәдә торса - аның файдасы юк. Бүген язылган китапны, бүген кичкә укучы кулына тапшырыга кирәк.  Мөршидә КЫЯМОВА | 14.07.2014 (полный текст новости)

  • 2014-07-15 08:34 Яшьләр Google-ны татарчага өйрәтмәкче
    15.07.2014 Интернет Татар яшьләре Google-ның тәрҗемәләр бүлегендә татар теленә дә тәрҗемә итү мөмкинлеге булсын өчен эшне тизләртергә җыена. Тәрҗемәгә керешкән активистларга түләү өчен Татарстан хөкүмәтеннән акча да сорарга телиләр. Дөнья татар яшьләре форумының идарә әгъзасы Рашат Якупов Google-да татарча тәрҗемәнең кайчан эшләп китәсен өзедереп кенә әйтә алмый. Google корпорациясенең үз тәрҗемәләр бүлегенә татар телен дә өстәргә теләвен ул зур казаныш буларак бәяли. 2012 елдан бирле, "Мин татарча сөйләшәм" чарасыннан соң яшьләр форумы һәм "Үзебез" хәрәкәте татарча тәрҗемә итү дә булсын дип Google-нең АКШтагы баш фатирына хатлар яудыра башлый. "Белмим, безнең тәэсир булды микән? Мин үзем булгандыр дип уйлыйм, ниһаять Google татар теленә тәрҗемә итү өчен теләк белдерүчеләрне җыя башлады. Интернетта таралган хәбәрләргә күрә, хәзер теләк белдерүчеләр бушка Google сайтына кереп алар тәкъдим иткән гыйбарәләрне, текстларны тәрҗемә итүдә катнаша ала. Бу Google Translate бик кулай хезмәт, дөньяның теләсә кайсы почмагында аны кулланып була. Google моңа кадәр ачкан телләргә сүзләрне, аерым текстларны тәрҗемә итеп була", ди Якупов. Аның сүзләренчә, бүген кемнәрдер бу эшкә керешкән дә инде. Google-нең татарчага тәрҗемәне дә булдыру өчен башкарыласы эшләр системы кулай эшләнгән. Кемнәр тәрҗемә иткәнне, кем эшләп утырганны күреп булмый. Тәрҗемә өчен аерым биткә кереп инглиз һәм татар телен сайларга кирәк. Шул вакытта тәрҗемәгә керешүчегә ике мөмкинлек бирелә. Беренчесе – әзер гыйбарәләр, әзер җөмләләр ачыла. Аларны инглизчәдән турыдан-туры татар теленә тәрҗемә итү кирәк. Икенчесе – раслау хезмәте. Бу очракта, теләүчеләр кереп, инде моңа кадәр тәрҗемә ителгән гыйбарәләрне, текстларны тикшерәләр. Хаталары булса, хата дигән төймәгә басалар. Текст дөрес тәрҗемә ителгән, барсы да дөрес булса, раслап куялар. Якупов сүзләренчә, Google-нең татар теленә тәрҗемәгә юл ачуы турында хәбәр Ирек Хаҗиев дигән егет тарафыннан интернетта таратыла. "Бу хәбәр таралды. Интернетта тәрҗемә итүчеләр бар. Әлегә никадәр тәрҗемә ителгәнен, кызганыч, әйтеп булмый. Бу эшкә күбрәк кешене җәлеп итү өчен Дөнья татар яшьләре форумында уйланабыз. Теләгебез – бу эш өчен хөкүмәттән күпмедер акча сорап, тәрҗемә эшенә керешкәннәргә түләнсен дибез", ди Якупов. Татар яшьләре форумы җитәкчесе Тәбриз Яруллин хөкүмәтнең телне үстерү өчен бүленгән акчалары Google-да тәрҗемә өчен бирелсә, файдасы күбрәк булыр иде, дип әйтә. "Татарстанның 2014-2020 елларга телләрне саклау програмына сүзлекләр төзү өчен ничәмә-ничә миллионнар бирелә. Моңа кадәр булган програмнарда да сүзлекләргә акчалар бүленде, әмма ничәмә миллионнар әрәм, чөнки нәтиҗә юк. Киң җәмәгатьчелек аларны куллана алмый, онлайн бушлай тәрҗемәләр дә юк. Дәүләт телне үстерү, сүзлекләр төзү һәм тәрҗемә өчен акча тотарга җыена икән, беренче чиратта Google системында үз теләкләре белән эшләүчеләргә бирергә тиеш", ди Яруллин. Аның сүзләренчә, Google-да татарчага һәм татарчадан башка телләргә тәрҗемә эшләп китсә, аны кулланучы яшьләр күп булачак. "Җайлы әйберне һәрвакыт кулланалар аны. Элек кеше iPhone-сыз тора алмам дип башына да китереп карамаган. Google системы да шундыйрак әйбер, ул кешегә бик күп яңа мөмкинлекләр ача. Каяа гына барма, кулыңда нинди генә әсбаб булмасын, gadget, smartphone, notebook, яисә өстәлдәге компьютермы, син һәрвакыт Google сүзлегенә кереп, сүзне тикшерергә, йә булмаса, гыйбарәләрне һәм текстларны тәрҗемә итәргә мөмкинлегең булачак", ди Яруллин Google-нең android системнары һәм бөтен җайланмалары, Microsoft Windows системы кебек, програмнары татар теленә тәрҗемә ителсә, безнең татарга файдага, аны танытуга бер зур өлеш булыр иде ди ул. "Google-нең тәрҗемәчесе бу зур корпорациянең бер кечкенә генә бүлеге дип әйтергә була. Меңләгән юнәлешнең берсе генә ул. Хәзер ике-өч ел дәвамында Google белән interface һәм android-ларны татарчага тәрҗемә итү турында эшләр алып барыла, әмма алга китеш күренми. Мин аndroid KitKat-ны алган идем. Әле һаман да татарчасы юк, ул булырга тиеш иде. Android системы әле күп телләргә тәрҗемә ителмәгән. Ул татарны тагын да ныграк танытыр иде", ди Яруллин. Google 2006 елда үзенең тәрҗемә бүлеген булдыра. Хәзер анда 80 телгә тәрҗемә итеп була. Әгәр, мисал өчен, япончадан грекчага тәрҗемә итәргә кирәк булса, бу систем башта япончадан инглизчәгә һәм шул мизгелдә үк инглизчәдән грекчага тәрҗемә итә торган итеп ясалган.   Наил АЛАН | 14.07.2014 (полный текст новости)

  • 2014-07-15 08:34 Мәчетләрдә ифтарлар уза (ФОТО)
    15.07.2014 Дин Изге Рамазан аеның икенче яртысына күчтек. Татарстан мәчетләренең күбесендә ай буе ифтарлар оештырыла. Игътибарыгызга "Ярдәм" мәчетендә узган ифтарларның берсеннән ФОТОрепортаж:     Фото # 1 Фото # 2 Фото # 3 Фото # 4 Фото # 5 Фото # 6 Фото # 7 Фото # 8 Фото # 9 Фото # 10 Фото # 11 Фото # 12 Фото # 13 Фото # 14 Фото # 15 Фото # 16 Фото # 17 Фото # 18 --- --- | 15.07.2014 (полный текст новости)

  • 2014-07-15 08:34 Россиялеләр кәгазь акчага күбрәк ышана
    15.07.2014 Икътисад 30 ел элек “Коммунизм чорында акча булачакмы?” дигән сорауга “Кемнеңдер - була, кемнеңдер - юк” дигән җавап ишетеп булыр иде. Ә менә хәзер исә финансистлар киләчәктә акча кирәкмиячак, бар хисаплар да банк күчерүләре аша гына булачак, дип ышандыра. Тик, Superjob.ru тикшеренүләр порталы ачыклаганча, халык кәгазь һәм тимер акчалар белән хушлашырга ашыкмый. Бары тик һәр бишенче кеше генә акча янчыгын пластик картага алмаштырырга әзер. Россия Үзәк Банкы рәисенең беренче урынбасары Георгий Лунтовский раслаганча, ун елдан соң безнең илдә кулда булган акчаларны (наличные деньги) кулланмаячаклар. Ләкин икътисади яктан актив булган 1600 россиялене сораштыргач, аларның 68 процентына мондый хәл бөтенләй дә ошамый булып чыккан. Бары тик һәр бишенче сораштырылучы (22 процент), чыннан да, бер дистә елдан соң кыштырдап торган кәгазь акчадан һәм авыр йөк булып йөргән тәңкәләрдән баш тартырга тели. Ә халыкның 11 проценты бу сорауга нәрсә дип җавап кайтарырга да белми. Акчасыз исәп-хисапка күчүгә яклылар: “Бу бик уңайлы, акча бастыруга да шактый акча сарыф ителә бит”, – ди. Тик каршы яклар үз дәлилләрен китерә: “Бу бит кешене һәрьяклап контрольдә тоту дигәнне аңлата. “Таш гасыр”да яшәве яхшырак”; “Безнең илдә коммуникацияләр белән тәэмин ителмәгән торак пунктлар бар. Аларга хәзер үз валютасын уйлап табаргамы?”; “Минем акчалар белән ят кешеләр идарә итүен теләмим”. Банк хисабы аша гына түләнә торган акчаларга каршы булучыларның фикерләре шундыйрак. Шулай ук кәгазь акчаны бетерүгә каршы торучылар пластик картаның саклану дәрәҗәсе югары булмавын билгеләп үтә. Россиядәге банкларның ышанычлы булмавын да әйтә алар, чөнки караклык буенча белгечләр заманча технологияләр белән бергә “үсә”. Кулдагы акча бөтенләй юкка чыга калса, базарда бәя төшерер өчен ничек сатулашырга? Бездә еш күзәтелә торган элемтә чаралары, электр энергиясендәге өзеклекләр булганда нишләргә? Әлегә мондый сорауларга анык җавап юк. Кайбер респондентларга кулда булган акча ышаныч өсти. Икенчеләре: “Копилка җитештерүчеләр бөлгенлеккә төшәчәк”; “Ә ришвәтләрне ничек бирәчәкләр? Безнең бит ярты ил шуның хисабына яши”, – дип мыскыллап көлә. Өченчеләр исә Россия Үзәк Банкына мондый проектлар урынына башкаларны уйлап табарга кирәк, дип белдерә. Мәсәлән, кредитлар буенча күтәрелгән процент ставкаларын киметү өстендә эшләү. Сораштыру нәтиҗәләре күрсәткәнчә, хәзерге вакытта россиялеләрнең күбесе (56 процент) кулда булган акчаларны иң ышанычлы исәп-хисап ясау ысулы, дип саный. Банк хисабы аша күчерелә торган акчалар халыкның 13 процентында гына ышаныч тудыра. Сораштырылганнарның 30 проценты пластик карталарга ышана, 1 проценты – бурыч алу кәгазенә (долговая расписка). Шунысын билгеләп үтәргә кирәк: банк аша түләнә торган исәп-хисапка, ир-атларга караганда (11 процент), хатын-кызлар күбрәк ышана (16 процент). Пластик карталарга көчле затлар өстенлек бирә (31 процент). Биш ел дәвамында россиялеләрнең бу өлкәдәге карашлары үзгәрмәгән диярлек. Ләкин кулда булган акчага ышаныч кими бара. 2009 елда ул 63 процент булса, бүген 56 процент тәшкил итә. Банк хисабы аша түләнә торган акчага ышаныч – 3 процентка, ә пластик карталарга 4 процентка арткан. Бурыч кәгазьләре элек тә гадәткә кермәгән булса, хәзер дә әллә ни популяр түгел икән.  | 15.07.2014 (полный текст новости)

  • 2014-07-15 08:46 Тәбриз Яруллин: “Без милләт өчен җаваплы”
    14.07.2014 Милләт 1–6 августта Казанда алтынчы тапкыр Бөтендөнья татар яшьләре форумы узачак. Чарага 600 делегат белән кунак килер дип көтелә. Татарстанның барлык районнарыннан, Россиянең 60 төбәгеннән һәм 30га якын чит илләр­дән килүче егет-кызлар тел, дин, мәдәният, милли хәрәкәттәге проблемаларны уртага салып сөйләшә­чәк. Әлеге вакытта бу зур чарага әзерләнүнең кызу чоры. Барысын да вакытында өлгертәсе бар. Әмма вакыт тыгыз булуга карамастан, без Бөтендөнья татар форумы рәисе Тәбриз ЯРУЛЛИНнан форумда ниләр булачагы турында сораштык. – Тәбриз, форумнан нинди яңалык көтәсе? – Моңа кадәр без 800-900 кешене җыя идек, быел квотаны чикләдек, артык күп кеше булганда эш атмосферасын тудыру авыррак. Элеккеге елларда кеше күп булганга, делегатлар Казанның төрле кунакханәләрендә урнаша иде, кич аралашу чикләнде, быел без барысын да Универсиада авылында урнаштырып, бу проблема­ның чишелешен таптык. Бергә оешканда тәүлек буена даими эшләп була. Форум ул – күңел ачу урыны түгел, бирегә эшләргә җыенабыз. Кем нинди проектлар булдырган – мактансын, эшләү механизмнары белән бүлешсен, кемдә нинди проблема бар – сөйләсен, аның чишелешен бергәләп уйлашабыз. Пленар утырышта мөһим сораулар күтәрелә­чәк, аннары секцияләргә бүленеп эшлибез. Алар өчәү булачак: “Татар теле һәм Интернет”, “Рух” секциясендә дин, тарих, мәдәният турында сөйләшәбез, “Бизнестагы яшьләр”. Яшьләребез арасында үзенең кәсебен ачып эшләүчеләр шактый. Күбесе милли проектлар булдыра. Кәсебе миллилектән ерак икән, иҗтимагый эштә актив катнаша, милли хәрәкәт проектларын финанслый. Соңгы секцияне оештыруыбызны яшьләр үзләре сорады. Гади чыгышлар ясау форматыннан качарга булдык, шуңа күрә секцияләрдә эшләүне проектлар мәктәбе итеп оештырабыз. Үзенчәлекле татар проектлары хәйран, аларның башында күбесе яшьләр. Кичке программалар бай булачак. “Печән базары”, “Уку паркы”, “Мин татарча сөйләшәм!” кебек проектларын тәкъдим итүне оештырырга булдык. Казанда төр­лесе уздырыла, әмма алар төбәкләргә бик әкрен тарала, чөнки яшьләр аны оештыру механизмын белми. Без делегатларны бу эштә катнаштырып, аларны өйрәтер­гә телибез. Күрсеннәр, үз­ләренә кайтып, шундыйны ук оештырсыннар! Австралиядән җырчы Зөл­фия Камалова киләчәк, кичке уеннарны да оештырачакбыз, анысы Арчада була. – Төбәкләргә игътибар зур, ә Татарстан проблемалары читтә кала, дигән тәнкыйть тә ишетергә мөм­кин. Республикада яшәү­­че­ләрне бер мәсьәлә борчыса, Россия төбәкләре белән чит илдә гомер итүчеләр башка эш белән мәшгуль. Аларның барысын да ничек тә булса берләштерергә кирәк. Уртаклык бармы? – Татарстан читтә кала, дип әйтә алмыйм. Без барыбыз да Татарстанның көчле булуын телибез, аның ныклы булып аякта басып торуы өчен көрәшәбез. Һөҗүмнәр булса, аны яклап мөрәҗә­гатьләр кабул итәбез. Татарстан – читтәге татарлар өчен тарихи ватан, барысы да аның көчле дәүләт булып үсүен тели. Республика проблемасы барлык татарларга да кагыла. Ничек берләштерергә? Безне барыбызны да уртак бер проблема борчый – ул тел, аның үсеше, укыту. Бу Әгерҗе, АКШтагы татарга да кагыла. Татар теленең кул­лану даирәсен киңәйтү, укыту, өйрәнү, аны көндәлек тормышта куллану – төп мәсьәлә. – Форум ике елга бер оештырыла, ул масштаб­лы чара. Монда татар лидерларын тәрбияләп буламы? – Мин үзем дә милли хәрәкәттә волонтер буларак эшемне башладым, әкренләп проектларны оештыруга кереп киттем, аннары рәис итеп сайландым. Форумда эшлә­гән вакытта күз алдымда гына бер­ничә лидер үсеп канат җәйде. Мисал итеп Казахстанны китерә алам. Анда берни­чә яшьләр оешмасы бар иде. Монда килеп алар беренче тапкыр үзара аралаша башлады, ахыр чиктә, берләште, көчле лидерлары үсеп чыкты. Латвиядән ки­лүче Олег Шариповның: “Мин ял итәргә килдем, җитди сөйләшүләр миңа кызык түгел”, – дигәне истә. Форумнан кайткач, Европа татар яшь­ләре берлеген җи­тәкләде, зур чаралар уздыра башладылар. Без – зур милләтнең бер кыйпылчыгы, һәрбе­ребез милләтнең үсе­шенә өлеш кертергә тиешбез дигән фикер салу кешене үсендерә, җаваплылык тойгысын арттыра.  Римма БИКМӨХӘММӘТОВА 100 | 12.07.2014 (полный текст новости)

  • 2014-07-15 08:46 Кызлар кия кызыл ыштан - Г.Сабирова һәм И.Шиһаповның бер мәсьәләгә ике карашы
    14.07.2014 Җәмгыять Бу сәхифәбез гаилә, мәхәббәт, мөнәсәбәтләр турында түгел. Әллә алар турында гына түгел дию дөрес булыр микән? «Ир+Хатын» – бер мәсьәләгә ир-ат һәм хатын-кыз карашын чагылдыра торган өр-яңа сәхифәбез. Бүген сөйләшер сүз эзләп ерак китеп тормадык, барыбызга да кагылышлы кием-салым темасын күтәрдек. Сәхифәбезгә карата фикер-тәкъдимнәрегез булса, сездән хатлар-шалтыратулар көтәбез, хөрмәтле укучыларыбыз. Илфак ШИҺАПОВ: Җәй урамда. Бер суытып, бер җылытып торса да, җәй. Казанның Ибраһимов проспекты буйлап җәяү атлыйм. Каршыга бер кыз килә. Кем әйтмешли, өстендә «прастуй ситсы» күлмәк, итәге йомры тезләреннән әз дигәндә бер 17 сантиметр ярымга югарырак, яхшы ат ялыдай ялтыраган куе кара чәчләре биленең иң аскы төшенә үк төшкән. Кыскасы, искиткеч күренеш. Якынайгач, юри: «Исәнмесез!» – дип дәштем. Татар кызымы икәнлеген тикшерү иде исәбем. Кыз чиста татарча: «Исәнмесез!» – дип җавап кайтарды. Үзең яшәгән шәһәрдә менә шундый чибәр, матур киенгән, татарча сөйләшүче кызлар яшәвен белү дә рәхәт. Матур киенгән дигәннән. Соңгы елларда бу мәсьәлә дә, бигрәк тә хатын–кыз киеме мәсьәләсе ничектер сәясиләнеп китте бугай. Әледән–әле матбугат битләрендәме, телевидениедәме, ә инде интернетта бигрәк тә бу тема еш куертыла. Моннан берничә ел элек берничә танышым белән шәхси архивлардан, иске басмалардан, интернеттан инкыйлабка кадәр төшерелгән татар хатын–кызлары фотоларын җыя башладык. Ул чор сурәтләренең бик күбесе вакыт чоңгылында югалган булса да, меңгә якын фото җыелды. Шунысы гаҗәпләндерде: ул чор татар хатын–кызларының абсолют күпчелеге яланбаш яисә баш түбәсенә генә калфак кадаган, күлмәкләре дә күп очракта бала итәкле булса да, ул чор өчен шактый заманча. Менә, мәсәлән, 1912 елны бер фотограф кадрына казый, булачак мөфти Риза Фәхретдинов гаиләсе белән эләккән. Риза хәзрәтнең кызы Зәйнәп заманча киенгән, башын капламаган, озын, куе чәчләрен толымлап үргән. Мөхлисә Бубый фотосы. Баш очында гына уймак кадәр калфак-чәч толымнары – искиткеч матур кадр. Менә Әтнәдән Хәйрулла бай гаиләсе, Оренбургтан татар гаиләсе... Кызлары шулай ук йә яланбаш, йә баш түбәсенә калфак кадаган. Фотоларның барысын да диярлек урыс кешеләре төшергән. Без генә дә меңгә якын шундый фото ачтык. Әлбәттә, араларында яулык бәйләгән хатын–кызлар да очрый. Тик болары, нигездә, өлкән яшьтәгеләр. Боларны нигә язаммы? Кайберәүләр киемне әхлак белән бәйләргә маташканга язам. Имеш, безнең әбиләр гел төренеп йөргән. Шундый фикерләр дә яңгырый: кыз бала яки хатын–кыз ачыграк кием кисә, бу тыйнаксыз, әдәп–әхлаксыз дип гаепләп ташлыйлар. Эх ул әхлак дигәнең итәкнең ничә сантиметр озынлыкта булуыннан гына торса икән! Бу мәсьәләгә Ибн–Фадлан сәяхәтнамәсендә чагылдырылган даладагы күчмәләрнең карашы кызык. Төркиләрнең хатыннарын бик иркен тотканына, киемнәренең шактый җирләре ачык булуга аптыраган Фадланга бер ир: – Аның каравы, ул ачык нәрсәләргә беркем дә кагыла алмый, бу бөтен җирен дә кеше күзеннән каплап та, каплаган җирләрен теләсә кемнән кагылдыруга караганда яхшырак, – дип җавап биргән. Безнең халыкның киемгә карашы кызык аның. Өлкәнрәк буын әле дә берәрсен тасвирлаганда аның дәрәҗәсен белдерү өчен: «Бик яхшы киенгән», – ди. Яхшы киенгән, димәк, хәлле кеше. Әле күптән түгел генә кәчтүм-чалбар кигән бөтен кеше нәчәлник исәбендә йөри иде бит. Мөхәммәт ага Мәһдиевнең бер әсәрендә авылга кайткан саен күн пәлтәсен төрле төскә буятып ала торган бер кеше образы бар. Пәлтә яңа кебек (авыл халкы бит шул пәлтәнең башка төскә генә буялганын белми кала), җитмәсә, күн, димәк, шәп моның тормышы. Бүген кием проблема түгел. Базарлар гөрләп тора, элеккеге кебек чират торасы, дефицит киемне кайлардандыр танышлар аша эзләп табасы юк. Акчаң бар икән, теләсәң ничек киен. Бер районга баргач бер татар җырчысының концерты турында сүз ишетергә туры килде. – Ошамады, – дип пичәт сукты бер тамашаны да калдырмыйча йөрүче бер апа. – Ике генә күлмәге яңа. Калган икесен күргән бар иде инде. Димәк, кемдер өчен җырчының репертуары, әзерлеге, моңы түгел, ә киеме мөһимрәк. Ни эшлисең, аларда да хаклык бардыр. Урысның «Встречают по одежке, провожают по уму» дигән әйтеме бар. Чынлап та, кешенең нинди кием киенгәне беренче карашка күпмедер фикер уятырга мөмкин. Тик аралаша башлагач, ул фикер капма–каршыга үзгәрә дә ала бит. Әле күптән түгел генә безнең җәмгыятьтә чалбар кигән хатын-кызга сәерсенебрәк, «ирләр киемен кигән» дип карыйлар иде. Ә бүген алар чалбарлы ирләрдән дә артыграк. Чалбар гына ирлекне күрсәтми шул... Шәхсән үзем салмый чалбар киеп йөрүче, бик тәртипле, уңган-булган, сөя һәм сөелә белүче берничә дистә хатын-кыз белән таныш. Аларның чалбарларын салдырып озын итәк кидерүдән генә алар печтеки генә булса да башка якка үзгәрер дип тә уйламыйм. Хәер, кире мисалларны, ягъни озын итәк киеп, яулык бәйләп тә әхлакый яктан «ыслабыйрак» булганнар мисалларын да күпләп китереп булыр иде. Кием белән әхлакны бәйләү гади ахмаклыкка ошап тора кебек. Ә гомумән мин кеше, бигрәк тә яшь кеше мөмкинлегеннән чыгып матур киенергә тиеш дип уйлыйм. Ни генә дисәң дә, агач күрке – яфрак, адәм күрке – чүпрәк инде ул. Теге кара чәчле кыз артыннан озак карап тордым. Матур иде ул чөнки. Үзе дә чибәр, киеме дә килешле һәм матур иде. Гөлнара САБИРОВА: Ярата безнең халык киенүне. Бик ярата. Матур киенгән икән, димәк, тормышы җитеш. Димәк, башкалардан уздыра ала. Матур дигәнем һәрвакыт зәвыкле дигәнне генә аңлатмый, кызганыч. Ни өчендер бездә матурлык ялтыр–йолтыр һәм күп дигән мәгънәне үз эченә ала. Сәхнәне булсынмы, гади тормыштамы – чәчәкле–чуклы күлмәк, бармак саен берәр йөзек, кулына беләзек кигән, алка–муенса таккан хатын–кыз басып алды. Сәхнәгә чыкканы җырлый белмәгәнен шул шалтыравыклар белән яшерергә теләсә, тормыштагысы башка күрсәтер әйбере булмагач, ялтыравык тагыйм әле, дип уйлыйдыр кебек тоела башлый кайчак. Чәчәкле яки ялтыравыклы күлмәк кидең икән, аскан–такканнарыңны кимет бит инде бераз. Юк, артыкка китте дигәнне белми безнең халык. Аннан, кыйммәтле киенергә яратучылар һәм шуны иң төп казаныш итеп күрсәтергә яратучылар да күп арабызда. Бу да үзенә күрә: «Мине күрегез!» – дип кычкыру, кыйммәтле кием кисәм, мин шунда ук үзенчәлеклегә әйләнәм дип ялгышу. Матур киенү ялтырау түгел ул, матур киенү – тыйнаклык белән үзеңне күрсәтә алу таланты. Мин үзем минимализм яклы. Макияжда булсын ул, бижутериядә, прическада – барысы да чама белән булырга тиеш дип саныйм. Хәтта яшьләргә дә килешми артыгын кылану. Яз ахырында Казанга стилист Влад Лисовец килгән иде. – Быел яз–көзнең төп модасы – табигыйлек, – диде ул. – Яңа гына чәчтарашханәдән чыккан кебек прическалар кичәге көндә калды. Бүген чәчне юып, тарап, таратып куйсагыз, иң модалы булачаксыз. Кием дә табигый булырга тиеш. Һәм шуннан соң ук аяктан егарлык итеп өстәп куйды: – Төрле стильләрне катнаштырудан курыкмагыз. Шулай ук төсләрне дә. Яшел белән кызылны, буй сызыклы кофта белән шакмаклы чалбарны курыкмый кия аласыз. Ирләрегез бик төссез киенә Казанда. Менә болайрак киенсәләр, ничек күңелле булыр иде, – диде һәм бер рәсемгә төртеп күрсәтте. Рәсемдә яшь кенә бер егет яшел күлмәк өстеннән кызыл галстук таккан, зәңгәр чалбар кигән. Ботинкалары кишер төсендә. Шакмаклы кәчтүм дә кигән – анысы аксыл көрән. Клоуннан һич калышмый, кыскасы. Без бу адәм белән икебез ике дөнья кешесе икән дип чыгып киттем. Ярый әле безнең ирләр шулай киенми дип сөендем. Бездә ирләр матур киенә, сүз уңаеннан. Спорт стилен үз итүчеләр үзләренчә матур, кәчтүм–чалбарлылары үзләренчә. Ыспайлар, артык берни дә юк. Дөрес, аларга җиңелрәк тә инде. Затлы кәчтүм, алмашка берничә матур күлмәк, сәгать, туфли алсаң, артыгы кирәкми. Хатын–кызларыбыз гына саескан кебек ялтыравык ярата. Бервакыт дизайнер Надежда Әюповага да шул фикеремне җиткергән идем. Бер төрле уйлыйбыз булып чыкты. – «Безвкусица» билгесе ул, – диде Надежда. – Без генә дә төзәтеп бетерә алмыйбыз. Кайчак әллә нинди матур кием тегеп бирәсең, ә җырчы аны юкка чыгара. Юк кына киемне дә менә дигән итеп күрсәтә белүчеләр бар. Кем кигәненә бәйле ул кием. Күлмәк кию өчен дә акыл кирәк. Әгәр кешенең интеллекты югары икән, ул теләсә нинди киемне кыйммәтле итеп күрсәтә ала. Әллә киенеп бетермәскә, әллә чишенергә дә ярата безнең гүзәл затларыбыз. Изүләр ачык, ботлар ачык... Джинсы кигәннәр икән, аз гына иелсә дә, трусигы күренә, майлары салынып төшә... Күрәсең, шулай матур, шулай ирләрне җәлеп итеп була дип уйлыйлардыр инде. Тик үз бәясен белгән ир моңа беркайчан да карамый. Чөнки арзанлык билгесе бу. Ирләр сер ярата. Кайбер әйберләрне бары тик үзе генә белгәнне ярата – бу бит инде яңалык түгел. Игътибар иткәнем бар, иң күп комплиментны мин озын итәк кигән көнне ишетеп кайтам. Озын итәк нәфисләтә, сер өсти, гүзәллек өсти, күрәсең. Хатын-кыз никадәр гадирәк киенгән булса, шулкадәр күңеле баерак була. Ул үзе белән гармониядә яши. Беркемгә берни дә исбат итәргә, дәлилләргә теләмәгән, үзенең көче табигыйлегендә булуына ышанган хатын-кыз үкчәле туфлине гади балеткага алмаштыра, кызыл иннек буямый гына матур була ала. Кием сайларга үрелгәнче күңелеңне барларга, уйларың өстендә эшләргә кирәктер. Кая барасыңны да уйлап киенү мөһим дип өстәсәм, баналь яңгырармын, тик монысы да проблема. Театрда спорт костюмы кигән тамашачыны, спорт залына үкчәле түфли киеп килгән кызларны күргәч, ирексездән елмаясың. Киемне әхлак белән бәйләмәгез дигән оппонентым. Бәйләми булмый. Кием ул – кешенең күңел чагылышы. Йә: «Мине күрегез, мине алыгыз!» – дип кычкыру, йә: «Мин бик нечкә күңелле, саграк кагылыгыз», – дип кисәтү. Модницалар дөрес аңласын, кызыл кимәгез, ялтыравык такмагыз диюем түгел. Мин дә киям кызылны, шалтыравыклар да таккалыйм. Тик чамасын белсәк иде. Кием безне түгел, без киемне бизик. Ә ул арада... Дизайнерлар Казанда халык күңелсез киенә дигән фикергә килгән. Бөтен хатын-кызлар бертөрле: йә артык ялтыравык, йә гел соры, кара яки көрән төсләрне генә сайлый. Шулай ук алар хатын-кызлар кием стиле буенча ирләргә охшаган образларны сайлый, нәфислеккә омтылмый дип тә нәтиҗә чыгарган. Шулай ук җәен-кышын джинсы, свитер, майка, рубашкаларын салмаулары, киемне сезонга туры китереп сайламаулары да эчләрен пошырган аларның.  | (полный текст новости)

  • 2014-07-15 08:46 Фирая Солтанова-Жданова: "Татар кайда да татар булып кала" (ВИДЕО)
    14.07.2014 Милләт Татарстанда туып-үскән, хәзерге вакытта АКШта яшәүче күренекле спортчы Фирая Солтанова-Жданова Азатлыкка Америкадагы тормышы, Татарстан белән мөнәсәбәтләре турында сөйләде. Актаныш районы Түке авылында туып-үскән Фирая Солтанова-Жданова – дөньякүләм танылган йөгерешче-марафончы, 1996 елда Атлантада узган Олимпия уеннарында катнашучы. Чаллы һәм Актанышның мактаулы ватандашы. Хәзерге вакытта улы ире Семен белән АКШта яши. Җәйге каникулда Татарстанга кайткан Фирая ханым белән чит илдәге тормыш-яшәеш, татар теле хакында әңгәмә кордык. – Фирая ханым, сез моннан унбер ел элек Актанышны, Чаллыны, Татарстанны калдырып АКШка китеп бардыгыз. Китү вазгыятен искә алып китсәгез иде. – Совет чорында ук, 1989 елда беренче тапкыр Америкага ярышларга барырга туры килде. Шушында ун көн булырга туры килде һәм андагы тормышка шаккатып кайттым. Халкы мөләем, елмаюлы, урамнарында чисталык, матурлык. Кибетләренә һуш китте. Үземне әкияттәге кебек хис иттем. 1996 елда Олимпия уеннарында катнашкач, чит илләргә дә юллар ачылды, Америкага керү, анда яшәү өчен яшел карта да бирелде. Менә унбер ел инде шунда. Америка паспорты да, Русиянеке дә бар. Барыбер, туган ягым, туган Татарстаным, дип яшим. Тормышым анда булса да, әйткәнем бар иде, "Соңгы акчаларны түләп булса да, әткәм-әнкәм исән вакытта ел саен туган ягыма кайтырмын", дип. Менә җәй вакытларында, малайның каникул чорларында, сабантуйларына кайтабыз. – Татарлар Америкага килеп-китеп тора. Анда яшәргә теләүче милләттәшләр саны арту яки кимү ягындамы? – Америкада татарлар күп очрый. Былтыргы Сабантуена яраткан җырчым Айдар Галимов Вашингтонга килә дигәч, шунда бардым. Бездә күп шәһәрләрдә, Чикагода, Нью-Йоркта Сабантуйлары уза. Мин яшәгән гүзәл Джексон каласына да татарлар еш килә. – Фирая ханым, сезнең гаилә катнаш гаилә санала. Татар теленә мөнәсәбәтегез нинди? АКШта аның кирәге чыгамы? – Белгәнемне әйтәм, Татарстанда татар телен мәҗбүри укыталар. Бала туган телен онытырга тиеш түгел. Минем үземә хәзер татарлар белән сирәк аралашырга туры килә. Татарча сөйләшү телефон, скайп аша әти-әни белән була инде. Татарча укырга тырышам, телевизион тапшыруларны карыйм, радио тыңлыйм, интернетта утырам. Инглизчә дә беләм. Татар телен авыр тел, диләр. Сезнең бу сорау мине татар телен онытмаска канатландырды, Тукай теле бит ул. Кечкенәдән үк татар теле укытучым филолог булырга тәкъдим итте. Ә үзем спортта булмасам, театрны сайлаган булыр идем. Театрда була алмавыма әле дә күңелем тулы түгел. – Америка күп милләтле. Анда Татарстанны беркадәр беләләрме? – Мин аларга Казанда узган Универсиада, ярышларда җиңү яулаган, Татарстанда чыккан КАМАЗлар хакында сөйлим. Аннан мин өемдә татар почмагы да ясадым. Анда татар киемнәре, курчаклары куелды. Үзем дә татар яулыкларын бәйлим, күлмәкләрен киям. – Фирая ханым, ике татар булган җирдә өч фикер туа, татарга көнчелек хас, диләр. Монысы Америка татарларында да күренәме? – Татар кайда гына яшәсә дә, татар булып кала. Татар көчле халык. Кулыннан килгәнчә эшли. Арада күрмәмешкә салынучылар да булгалый. Андыйларга игътибар итмим. Мин үземне ак кеше, кояш кызы, дип саныйм. Кеше минем белән исәнләшми икән, үзем килеп исәнләшәм. Монда кайткач та мине энәсеннән җебенә кадәр тикшерүчеләр, кырын караучылар буладыр. Ләкин мине халык ярата, шуңа, чит илдә яшәсәм дә, андый көнчелек булырга тиеш түгел, дип саныйм. Аллаһтан тазалык сорап, әткәй-әнкәйгә изге теләкләр теләп, яхшыны гына уйлап яшим. Авылга кайткач та олыларның хәлен белеп торам. Туган илгә сөенеп кайтам. Мине заманында Татарстан да, Русия дә хөрмәтләде, әле дә ул хөрмәтне сизәм.    Гарифулла ГАЗИЗ | 13.07.2014 (полный текст новости)

  • 2014-07-15 08:46 «Интертат.ру» татарча гына булып кала
    14.07.2014 Матбугат Моңарчы ике телдә эшләүче «Интертат.ру» электрон матбугат чарасы хәзер татарча гына булачак. Рус версиясе sntat.ru адресына күчә. Монда «События» («События недели. Татарстан») дигән портал эшләячәк. Кайбер мәгълүматларга караганда, яңа порталның җитәкчесе Кирилл Шлыков булачак. Кирилл – Казандагы «Комсомольская правда»да, «Татмедиа»да эшләгән егет.   --- --- | 14.07.2014 (полный текст новости)

  • 2014-07-15 08:46 Әхмәт Рәшит белән Мәдинә Маликова: “Намуслы итеп тәрбияләргә тырыштык”
    14.07.2014 Җәмгыять “Йолдызлы гаилә” сәхифәсенең бүгенге кунаклары – бик үзенчәлекле пар. Ник дисәң, алар инде сигезенче дистәне ваклый, мәктәп яшендәге балалары да, оныклары да янәшәләрендә юк. Әмма халык аларны ярата, язган әсәрләрен егылып укый, тәрбия мәсьәләсендә киңәшләр сораучылар да байтак икән. Бу – шагыйрь Әхмәт Рәшит белән язучы Мәдинә Маликова гаиләсе. Башкалага килгән кем генә Әхмәт абыйның данлыклы “Беренче мәхәббәте”н көйләп йөрмәгән? Татар хатын-кызларыннан беренче булып роман язарга алынган, тугызынчы романын бастырып, инде унынчысы белән иҗат утында янган Мәдинә апаның да безгә әйтер сүзләр бар. “Тәрбия – баланың сәләтен ачу да ул” “Без үскән сугыш елларында, тәрбиядән битәр, җан асрау кайгысы көчле иде, – дип сүз ала Мәдинә апа. – Балаларны аерым кайгыртып, иркәләп үстерү дигән әйбер булмады. Кадерләп үстерсәң, бала үз кадерен белергә өйрәнә. Горурлык хисе туа, кеше арасында кимсенү дигән хистән арына, омтылышлы булып үсә. Тәрбия нәрсә ул? Ата-анага, укытучыга карата куелган таләпләр. Тәрбия – баланы төрле һөнәрләргә өйрәтү, күп мәгълүмат, белем бирү дә. Иң мөһиме – баланың сәләтен ачу. Бик күпләрнең табигый мөмкинлекләре ачылмый яки үсеш ала алмый. Яки ялгыш юлга кереп китә. Һәркем үз эшенең остасы булуга ирешсә, белмим, нинди дөнья булыр иде. Әмма әлегә булыр-булмастай эшләүчеләр күбрәк”. Бу гаиләдә күбрәк Мәдинә апа сөйли. Сөйли, сөйли... һәм: “Шулаймы, Әхмәт?” – дип сорап куя. “Хәзер балаларда шул сәләтләрне ачарга булышырлык бик заманча суперлицейлар ачтылар, – дип хатыны сүзен җөпләп куя Әхмәт абый. – Әле менә газетадан укыдым, Мәүлетов фамилияле үсмер малай.ю Америкага барып, бик зур бүләк алып кайткан, ди. Аның сәләте ачыкланган бит инде. Андый балалар бик күп, ләкин барысының да юллары ачылмаска мөмкин”. “Мине хатын-кызлардан беренче роман язучы диләр, – дип, фикерен дәвам итә Мәдинә апа. – Миңа кадәр дә язучылар бардыр, әмма аларга әсәрләрен дөньяга чыгарырга мөмкинлек булмагандыр, дим. Минем әнкәй дә бер дигән шагыйрә була алыр иде. Әмма аның тормышы тоташ фаҗига. Ул чакта һәр хатын-кызның язмышы бер төрле барган. Ул үсә, буй җиткәч, кияүгә бирәләр, аннан буйга уза, корсак күтәрә, бала тудыра, имезә, аннан баласы үлә, бала күмә, тагын корсакка уза... 30 ел менә шундый конвейер белән барган. “Совет на 30 лет”, – диләр иде аны. Шул хәсрәт, ыгы-зыгы эчендә яшәгәннәр, көнкүреш тә авыр булган. Бәхеткә, безнең буын хатын-кызларына гына сәләтләрен ачу, иҗтимагый тормышта үз урынын табу, үзен күрсәтә алу мөмкинлекләре ачылды. Хезмәттә үз урының табу бик зур бәхет. Бала тәрбияләүдән бер дә ким түгел ул. Чөнки бала тәрбияли алмаса, хатын-кыз иҗтимагый тормышта үзен күрсәтә, таныта ала. Бу – бәхет, яшәү мәгънәсе, үзләрен кеше итеп хис итә алу дигән сүз”. “40 яшьтә өйләнешеп тә, 40 ел бергә без” Әхмәт абыйның да, Мәдинә апаның да икенче никахлары бу. “Гаилә корганда фәкать хис белән генә эш иттек, – ди гаилә башлыгы. – Тормыш итәргә теге хатын яхшы булыр иде, бусы дип, карап, сайланып тормадым. Күңел тартты, шуның белән бетте-китте”. Мәдинә апа кушыла: “40тан соң өйләнештек. 40 елдан артык бергә яшибез. Кайбер кешеләр тора-тора, картая торгач, бер-берсен сөйми башлый. Менә без бакчадан бергә кайтырга чыгабыз. Әхмәт миннән алдарак бара – безнең гадәт шундый. Гел-гел янәшә, сөйләшеп кенә йөрмисең бит инде... 5-6 адым саен ул борылып карый. Кайта микән дип, аңа ышанырга кирәк. Әле кичә генә чәчтарашка барган җиремнән тоттым да бакчага киттем. Минем бер мәгънәсезлегем бар, кайчак әйтеп торырга кирәксенмим. Телефон бакча өендә калган, колагыма радио кыстырып, түтәлләр арасында эшләп йөрдем. Әтисе ике сәгать эчендә 10 мәртәбә шалтыраткан! Мин аның мәхәббәтен алай данлы дип әйтмим, беләм, ул үзенчә ярата...” “Безнең гаилә идеаль дип мактанырга җыенмыйбыз, – ди Әхмәт абый. – Әмма идеаль гаиләләрне дә күргән бар. Менә безнең гаилә дусларыбыз – Альберт белән Фәридә. Алар арасында ныклык бар иде, җил дә, гайбәт тә үткәрмәделәр. Кызганыч, иртә вафат булдылар. Берсеннән калып, икенчесе озак тормады хәтта. Лима Кустабаева белән Зирәк Йосыповлар да идеаль гаилә дип саналырлык. Бер-берсенә генә түгел, башкаларга яхшы мөнәсәбәттә алар”. “Улымны тартып алдылар” Әхмәт абыйның беренче никахыннан туган улы Бәхтияр якты дөньядан бик иртә – вакытсыз китеп бара. Яхшы педиатр иде, дип искә ала аны таныш-белешләре. Мәдинә апаның улы Ильяс сигез яшеннән үги әти тәрбиясендә үсә. 30 яшен тутырган көннәрдә аңа өч бүлмәле фатир алып бирә әти-әнисе. Әмма егет фатир ачкычын кесәсенә салып куя да эшеннән үги әтисе фатирына кайта. Бер ай үтә, ике... Әхмәт абыйга совет тәртибе белән алынган фатирны кире тартып алулары да барлыгын аңлатырга туры килә. “Икенче көнне Ильяс үз фатирына күченде. Аңа үги әти белән читен түгел иде шул”, – дип искә ала Мәдинә апа. Бүген Ильяс Канадада гомер кичерә. “Минем йөрәгем бик әрни, – дип, хисләре белән уртаклаша әни кеше. – Мин баламны югалттым. Аны башкалар тартып алды, миннән этеп җибәрделәр. Ул төгәл фәннәр буенча бик яхшы белгеч иде, аспирантурада белем алды. Югары Советта тавыш бирү системасын ул куйды. Мәскәү Думасында, тавыш биргәч, депутатлар арлы-бирле йөри – нәтиҗә чыгарганны көтәләр. Ә бездә тавыш биреп бетерүгә, бер депутат та урыныннан кузгалырга өлгерми, нәтиҗәләр әзер. Минем улым бит ул, дип горурланып утыра идем. Тик аңа бездә лаеклы эш булмады. Сүзгә килеп, тәртәгә тибеп чыгып китте. Монда квалификациямне югалтам, дип, Канадага китте дә барды. Гаиләсе шунда. Хәбәрләшеп торабыз. Баштарак еш кайта иде. Хәзер тегендә күңеле утырды. Кызларын алып кайтып күрсәткәннәр иде. Шуның белән шул”. “Чамадан тыш иркәләдек” Әхмәт абый белән Мәдинә апаның уртак балалары Искәндәр турында да сораштырабыз. “Бик салкында туды ул, – дип искә ала әти кеше. – 1978 елда, бөтен алмагачлар туңган вакытта. Өйдә дә бик салкын. Эштә дә күңел тыныч түгел. Рефлекторга ялгыш су чәчрәп, балага ток сукмады микән, дип, әллә ниләр уйлап утырам. Артык иркәләдек”. Иркәләү дигәне нидә чагыла иде соң, дигән соравыбызга Мәдинә апа җавап кайтара: “Башыннан сыйпап утыруда хәтта. Ул чакта имезү модада түгел иде. Табиблар бер яшьтә күкрәк сөтеннән аерырга кушалар иде. Мин озаграк имездем. Алдымда утырттым – башымнан калкып тора иде. Егет булганчы күтәреп йөрдем – артыкка китте инде. Баланың теләген үтәү үзеңә рәхәт. Ялгышкан, өлгермәгән, гадел булмаган чаклар да булды. Барысын да идеаль итеп бетереп булмады”. “Укыта алмыйм” Искәндәрне башта янәшәдәге рус мәктәбенә бирәләр. Әмма андагы татар теле укытучысы әти-әнигә төпле киңәш бирә: “Мин никадәр яхшы итеп укытсам да, рус мохитенә килеп эләккән балагызның туган телен саклап кала алмаячакмын. Икенчедән, урам төркемнәре барлыкка килгән чорда, телиме, теләмиме, аны шунда тартып кертәчәкләр. Әнә татар гимназиясе ачылды, шунда бирегез”, – ди. Мөгаллимәнең киңәшен тотып, 3 нче сыйныфка татар гимназиясенә бирәләр аны. Ләкин монда да гади генә булмый. Укытучысы әти-әнине чакыртып ала да: “Бу баланы укыта алмыйм, – ди. – Ул мин сөйләгәнне “киптереп элгән”, аның белән шөгыльләнергә вакытым юк. 4 нче сыйныфка күчерик”, – ди. Шулай итеп, бер сыйныфка алга күчерәләр Искәндәрне. Төрек лицейлары ачылгач, имтиханнар тапшырып, шунда күчә егет. Ата-анасына ризалашырга гына кала. Лицейда укыганда берьюлы ике фәннән – математика һәм информатикадан олимпиадада җиңә. Лицейны тәмамлар алдыннан ук, университетка имтиханнар тапшырып, студент та булып куя. Шул көннәрдә өйдә телефон шалтырый. Искәндәрнең сыйныфташы әнисе икән. “Улыгыз алтын медальгә барамы?” – дигәч, Мәдинә апа аптырап китә. Искәндәр исә: “Әйе, миңа әйттеләр, юк дидем, нәрсәгә ул, мин студент бит инде”, – дип кенә җаваплый. Улыгызга хәзер нинди киңәшләр бирәсез, дип кызыксынабыз. “Юк, ул киңәшләр тыңламый, – ди Әхмәт абый. – Үзе укырга керде, үзе эш тапты. Белемең җитә, аспирантурага кер, дип үгетләп карадык, юк, кирәкми ул миңа, кысылмагыз гына, ди”. “Беләсезме, баланың үз-үзен тотышы, холкы табигатьтән, аны үзгәртеп булмый, – ди Мәдинә апа. – Әмма дөньяга карашны, әхлакны тәрбияләп була. Әхлакны үз үрнәгеңдә сеңдерсәң, дөньяга караш нинди белем бирүеңнән тора. Баланы киң карашлы итеп, уйланырга сәләтле итеп, намуслы итеп үстерергә кирәк. Аның вөҗданы сызлана алсын. Аны ашатырсың, киендерерсең, белемен дә бирергә тырышырсың – укытырсың. Әмма намуслы итеп тәрбияләү ата-ананың төп бурычы булып тора”. 1 2  Гөлүсә ЗАКИРОВА | (полный текст новости)

  • 2014-07-15 08:46 Татарстанда президентлыкны саклау өчен имза җыю башланды
    14.07.2014 Сәясәт Һәркем үз фикерен белдереп кушыла ала торган бу документ Татарстан президенты Рөстәм Миңнеханов һәм парламент депутатлары исеменә юллана. Бу көннәрдә change.org сивил инициативалар сайтында Татарстанда президентлык институтын саклап калырга чакырган петиция барлыкка килде. Аның авторы – сәяси һәм икътисади темаларны яктыртучы “Европалы Татарстан” блогы. Документ әлегә 300ләп имза җыйган. "Федерал үзәкнең Татарстандагы иң югары вазифаның исемен алыштыру таләбе Русиядә федерализмны бетерүнең чираттагы адымы булып тора. Президент вазифасының исеме алышынса, бу юнәлештәге киләсе адымнар безнең республика үсешенә һәм Татарстан халкының яшәү дәрәҗәсенә тагын да масштаблы һәм тискәре йогынты ясарга мөмкин", диелә петициядә. "Президент – Татарстан республикасының иң югары вазифасының тарих дәвамында билгеләнгән исеме. Хәзер ул вазифа өчен тарихи шартлар үзгәрде дип уйларга бернинди нигез дә юк", дип дәвам ителә анда. "Безнең президент институтын саклау өчен имза җыю кампаниясен башлавыбызга өч сәбәп бар", ди Европалы Татарстан блогының баш мөхәррире Артур Хаҗиев.​ Артур Хаҗиев, Европалы Татарстан блогының баш мөхәрриреАртур Хаҗиев, Европалы Татарстан блогының баш мөхәррире "Беренчедән, без федерализмны бетерүнең киләсе адымнары Татарстандагы һәрбер кешегә һәм яшәү дәрәҗәсенә тәэсир итәчәк дип куркабыз. Икенчедән, ватандашлар кампаниясе ул – Татарстанда сивил җәмгыять төзүнең мөһим өлеше. Ватандаш булу ул – сәяси процессларда катнашу дигән сүз. Шул исәптән, безнең дәүләттәге президентлык институтын саклау кебек әһәмиятле мәсьәләләрдә. Өченчедән, мондый мәсьәләләрнең бүгенге Русиядә ничек хәл ителгәнен яхшы беләбез. Шуңа күрә, республика халкының актив сивил позициясе бу очракта Татарстанның үз мәнфәгатен кайгырту өчен кирәкле өстенлек булачак", дип сөйләде Хаҗиев Азатлыкка. Имза калдыручылар да петиция астында үз фикерләрен яза. Мисал өчен, Булат Ракипов исемле имза калдыручы болай дигән: "Мин Татарстан конституциясе яклы. Референдумда халык аңа тавыш биргән. Татарстанда президентлыкны бетерү миллионлаган татар һәм республика кешесенең йөзенә төкерү булып тора". "Русия конституциясенә күрә (77нче матдә) федерация субъекты булган Татарстан дәүләт хакимият системасын үзе билгели. Төбәк башлыгын президент дип атау ― төбәкнең үзенең һәм аның халкының эше", дип яза Айрат Фәйзрәхманов. Русия төбәкләрендә президент атамасын бетерү кануны 2015 елда гамәлкә керәчәк. Татарстан җитәкчелеге бу канунга катгый булмаса да каршылык күрсәтеп килде.  Илдар ГАБИДУЛЛИН | 14.07.2014 (полный текст новости)

  • 2014-07-14 08:23 Мордваларның Масторавань тундо (Җир-Ана бәйрәме) узды (ФОТО)
    13.07.2014 Мәдәният Үткән шимбәдә Безенчук районының “Луговое” туристлар базасында өлкәбездә яшәүче мордва халкы үзенең “Масторавань тундо” дип аталган (“Җир-Ана”) бәйрәмен билгеләп үтте. Ул өлкәбездә быел 16нчы мәртәбә уздырыла һәм биредә өлкәбезнең мордвалар яшәгән шәһәрләреннән һәм авыл районнарыннан зур делегацияләр катнашты. Бәйрәмгә мордва халкы гына түгел (ә ул эрзә һәм мокша милләтләреннән тора), өлкәнең башка милли-мәдәни оешмалары вәкилләре дә - татарлар, чувашлар, украиннар, әрмәннәр, казахлар, азәрбайҗаннар, үзбәкләр, таҗиклар, төрекмәннәр, осетиннар, дагстанлылар һәм, әлбәттә инде, руслар да чакырылган иде. Мордовия Республикасыннан, Пенза һәм Ульян өлкәләреннән дә кунаклар бар иде. Ә инде “Масторавань тундо” бәйрәменең иң зур кунагы ул, әлбәттә, Самара өлкәсе губернаторы вазифаларын вакытлыча башкаручы Николай Иванович Меркушкин булды. Аңа биредә барсы да зур ихтирам белән “безнең губернатор” дип кенә эндәштеләр. Ул тумышы буенча мордва милләтеннән булып, бәйрәмдә үзен балачагына, яшьлек елларына, туган халкы арасына әйләнеп кайткандай тойгандыр, мөгаен. Ә халык аны чыннан да үзенеке итеп санап, нык хөрмәт итә. Ике ел Самара өлкәсе белән җитәкчелек иткән чорда ул инде күп урыннарда булып, анда яшәүчеләрнең тормышын, көнкүрешен якыннан күрергә, белергә өлгергән һәм гади кешеләрнең шатлыгын да, кайгысын да үзенеке итеп кабул итә. Николай Меркушкин турбаза аллеялары буйлап төрле шәһәр һәм районнарның “милли йортларын” карап узганда ук үзенең танышларын да очраткалады һәм барсы да аны үз итеп, кочаклап, хәтта үбеп тә каршылады. Һәр делегация вәкилләре губернаторны үзләре пешергән милли ризыклар белән сыйларга, үз куллары белән ясаган милли эшләнмәләрне күрсәтергә, аларны бүләк итәргә тырышты. Төрле сувенирлардан тыш, кадерле кунакка бүләккә матур итеп милли рәсемнәр белән чигелгән ике күлмәк тә бирделәр. Шуларның берсен Николай Иванович өстенә киеп тә карады. Күпләр моңа карап: - Менә хәзер безнең губернаторыбыз чын мордвин булды, - дип үз фикерләрен белдерделәр. Очрашу барышында регион башлыгының үзенә дә бүләкләр тапшырырга туры килде. Кинель-Черкасс районының Ерзовка авылыннан килгән Ольга Николаевна Душаевага бу көнне 80 яшь тулган икән. Аңа Николай Иванович алтын белән йөгертелгән губернатор сәгатен бүләк итте. Челно-Вершины районының Иске Аделяково авылының Мәдәният йорты директоры Надежда Семеновна Денисова да 50 яшьлеге уңаеннан шундый ук бүләккә ия булды. Күпләр өлкә башлыгын җырлар, үзләре иҗат иткән кызыклы такмаклар белән каршыладылар, биергә дә чакырдылар. Николай Иванович пиджагын салып үзенең милләттәшләре белән түгәрәк эченә кереп бии башлавын сизми дә калды. Очрашу вакытында бәйрәмгә килгән барлык коллективлар да Николай Меркушкинга 14 сентябрьдә булачак губернатор сайлауларында үзләренең бары тик аның кандидатурасына гына тавышларын бирәчәкләре турында белдерделәр. Зур фольклор концерты башланыр алдыннан өлкә башлыгы сәхнәгә менеп чыгыш ясады. - Мин котлап кына калмыйча, барыгызга да шундый зур эшләр башкаруыгыз өчен рәхмәт тә әйтәсем килә. Бүген мин биредә мордва халкын гына түгел, башка милләт вәкилләрен дә очраттым. Сез шулай бергәләп милләтара дуслыкны ныгытырга һәм сакларга, бер-берегезнең тәҗрибәсен алырга тырышасыз. Бергә шулай тормыш иткәндә генә без татулыкта һәм тынычлыкта яши алачакбыз. Тик шул ук вакытта үзеңнең мәдәниятеңне дә, үзеңнең телеңне дә саклау мөһим. Әгәр без, беребез генә булса да, үзенчәлегебезне югалтабыз икән, бу бәлагә китерәчәк. Безгә бер ныклы үзәк кирәк. Шуңа да без рус халкы тирәсенә тупланырга тиешбез. Нәкъ шундый бергәлек - бу безнең бәхетле тормышыбызның нигезе булып тора, - дип ассызыклады төбәк башлыгы. Сүзен тәмамлап, ул Самара өлкә хөкүмәтенең киләчәктә дә милли иҗтимагый оешмаларның эшчәнлегенә ярдәм итәчәгенә вәгъдә бирде. Өлкә җитәкчесе Самара өлкә “Масторава” җәмгыяте активистларына губернаторның Рәхмәт хатларын һәм Мактау грамоталарын тапшырды. Ул региональ мордва милли-мәдәни автономиясе рәисе Любовь Колесникованың эшчәнлегенә аеруча югары бәя биреп, аңа шулай ук губернаторның кыйммәтле сәгатен бүләк итте. Бу көнне төбәк башлыгы өлкәбезнең милли газеталары җитәкчеләре белән дә очрашып, аларның гозерләрен тыңлады. Мордва “Волдо-ойме” һәм чуваш “Самар ен” газеталары редакторлары Сергей Николаев белән Николай Давыдов өлкә авылларындагы милли мәктәпләргә игътибарны арттыруны соралды, ә татар “Бердәмлек” газетасының баш мөхәррире Рәфгать Әһлиуллин губернаторга милли газеталарның авыр финанс хәле турында белдерде, моның бигрәк тә “Россия почтасы”ның язылу бәяләрен күтәргәннән соң нык кискенләшүен әйтте. Бу мәсьәләләрне хәл итүне губернатор читтә калдырмас дигән өмет юк түгел. Ә мордва туганнарыбызның “Масторавань тундо” бәйрәмнәренә килгәндә, ул төнгә кадәр “кич утырулар”, төрле милли уеннар, мәйданда зур бәйрәм учагын яндыру, төнге күктә бәйрәм фейерверкы белән тәмамланды.   1 2 Рәфыйк НАРИМАНОВ 28 | 13.07.2014 (полный текст новости)

(Всего 0)

RSSportal.RU - крупнейший каталог русскоязычных новостных лент в формате RSS по различным тематикам, от бизнеса и образования до медицины и литературы. Новости в лентах обновляются несколько раз в сутки.

Яндекс.RSS
Бизнес
Автомобили
Hi-Tech
Кино
Здоровье
Мода
Новости
Музыка
Путешествия
Игры
Семья
Спорт
Шоу-бизнес
Культура
Политика
Экономика
Недвижимость
Юмор
Главные новости
Кулинария
Наука
Другие ленты

Обратная связь