RSS Portal

Поиск на RSSportal: названию ленты текстам новостей   


Matbugat.ru RSS

RSS Matbugat.ru
  • 2016-05-28 10:13 Тамада маҗаралары
    25.05.2016 Җәмгыять Хәзерге вакытта кешеләр туйлар, туган көннәр, төрле мәҗлесләрне күңелле итеп алып бару өчен музыкантлар, җырчылар, тамадалар чакыралар. Тамадалыкка беркайда да укытмыйлар, өйрәт­ми­ләр. Ди­мәк, табигать биргән сә­ләтең белән тормыш тәҗ­рибәңне эш­кә җигәргә туры килә. Сине мәҗлес­ләрне алып барырга икенче, өченче... тапкыр ча­кыр­ганнар икән, димәк, бу өлкәдә талант дигән нәрсәң бар. Кем соң ул тамада? Олуг язучыбыз Г.Ахунов “Олы язга сәяхәт” дигән повестенда тамада турында менә нәр­сә­ләр яза: “Табын алып бару, ягъни Кавказ якларында аеруча модага кер­гән, инде урта Ру­сиягә дә килеп җит­кән тамадалык аеруча җи­тезлек-тап­кыр­лык, та­бын­­дагыларның хол­кын-фи­гылен, зәвыгын белүне та­ләп итә. Тамаданы Кавказ халыклары безнең сүз, ди­ләр, ләкин ул төрки телләр­дән кергән сүз: ягъни Тәгам ата дигән сүз була. Аң­ла­тыбрак әйтсәң, ашатучы, эчертүче, әмма исерт­мәүче. Тәгам ата кешеләр белән кешеләрне, күңелләр белән күңелләрне бәйли, теләсә кайсы вакытта, телә­сә кемгә якасыннан тотып алып сүз бирә, шушы­лар­ның барысын эшләп бе­тергәч, төн урталарында өстәлләрне дә, ке­ше­ләрне дә бергә бәй­ләп, урамга чыгарып ата”.   Тамадада актер, музыкант, шагыйрь сыйфатлары булырга тиеш. Ул халкы­быз­ның гореф-гадәтләрен, йолаларын яхшы белүче, халык тамашаларын гади, миһер­бан­лы, тапкыр, тәр­бияви үт­кәрүче зыялы шәхес булырга тиеш. Аның хәтере яхшы булырга: күп кенә яңа җыр­ларны, тостларны, такмак­лар­ны, төрле уеннарны бе­лергә һәм аларны мәҗ­лес­ләрдә кызык итеп кулланырга да тиеш. Тамада булып ирле-хатынлы, үзе генә, ике-өч кеше бергә йөрү­челәр дә бар. Мәҗ­лесләрдә янында аппаратурасы бе­лән берәр музыкант һәм җырчылар да булса, тамадага җиңелрәк туры килә. Яшьрәк чакта, баянны култык астына кыстырып, миңа да берара тамада, гармунчы булып йөрер­гә туры килде. Бу вазыйфаны үтәгән­дә баштан кичкән кызыклы да, гый­брәтле дә хәлләрне сезнең белән дә уртаклашасым килә.   Туйга барганда, мин үзем­не нигәдер бик киеренке, читлек эчендәге кош сыманрак, бәхет­сез­рәк итеп хис итә идем. Ә менә мәҗлесне әйбәт кенә үткәреп, кайтыр юлга чыккач, үземне ниндидер зур эш башкарган, бәхет­ле кеше итеп тоям. Аллага шө­кер, мәҗлесләрнең төрле­сен кү­рергә туры килде. Кайбер туйларда утырырга урын булмый, ач кайткан чаклар да булгалады. Әгәр мәҗлестә бер-ике таныш кешене оч­ратсаң, аны алып бару күпкә җиңел­рәк. Кайбер вакытларда ашарга күп булса да, ашау үтми. Ашасаң да, эчкә ризык булып төш­ми. Андый чакта ничек тә мәҗ­лесне тизрәк үткәреп җи­бәрү турында уйлыйсың.   Нәкъ әкияттәгечә, иң саран кешеләр – байлар. Бер елны бер язучыбыз Казан янындагы Щербаково бис­тәсенә туйда гармун уйнарга чакырды. Өч катлы коттедж, бөтен җире балкып тора, әйтерсең алтыннан койган. Туй аракысыз үтте. Хуҗа кеше булачак киявенә: “Әгәр баесам, мин сезгә ярдәм кулы сузармын”, – дип тост әйт­те. Белмим, тагын күпме баерга була инде. Туйның соңында хуҗа­дан гармун уйнаган өчен бераз акча сораган идем, ул башта югалып калды, аннары: “Бер җае бе­лән бәхил­ләтермен әле”, – дип җавап бирде. Әле һаман “бәхил­ләтә”... Апаста бер директор туганының туен алып барырга туры килде. Шулай ук ике катлы коттедж. Туй бик яхшы үтте, рәхмәт, бик хөр­мәт иттеләр. Ә менә мәҗ­лес­не алып барган өчен түлә­нер­гә тиешле акчаны әле һаман түләп бетерә алганнары юк. Моңа директор түгел, мине туйга чакырган танышларым гаеп­ле.   Казанда бервакыт бер көндә ике җиргә тамада итеп чакырдылар. Шулар­ның бер­се хәзер инде эш­мәкәр, кем әйтмешли, “крутой”. Ул: “Әгәр миңа кил­мәсәң, ни өчен бармага­ның­ны дусларым аркылы беләм. Мин – фәлән ел төрмәдә утырган кеше, бө­тен бандитларны җыям, сү­зең дө­рес булмаса, ике ку­лыңның да бармакларын чабам!” – дип янады. Ниш­лә­тәсең, аңа барырга туры килде. Шунысы кызык: мәҗ­лес тәмамлан­гач, чын дусларча, бик хөр­мәт­ләп өй­гә китереп куйды. Ә шу­ның аркасында икенче җиргә чакырган дус­тымны югалттым. Казанга терәлеп торган Петровский бистәсен­дәге туй ахырында ботин­камның бер сыңары югалды. Нишләтә­сең, терә­леп торган күрше­ләреннән көч­кә эзләп таптык.   Бер туйда алып баручылар өчен аерым өстәл әзер­ләгәннәр иде. Әмма тамада халыкның күңелен күргән арада кемдер бө­тен өстәлне “бушатып” киткән. Шундый көл­келе хәлләргә дә юлыгырга туры килде.   Йомгаклап шуны әйтер идем: кая гына барсаң да, сине үз кеше кебек якын итеп кабул итүчеләр, кунакчыл гаи­ләләр барыбер күбрәк. Туй һәм шуның ише мәҗ­лесләр кеше алдында мактану өчен түгел, ә яхшы кәеф, күтәренке рухлы бәй­рәм ясау, вакытлар узгач та, шул көннәрне сагынып искә алу максаты белән оештырыла бит... Зөлфәт ХӘЙРУЛЛИН --- | 22.05.2016 (полный текст новости)

  • 2016-05-28 10:13 Рәүф Игъламов вафат
    25.05.2016 Мәдәният Татар мәдәнияте зур югалту кичерә. Казан Дәүләт мәдәният һәм сәнгать университетында һәм Казан театр училищесында укыткан танылган театр белгече, профессор Рәүф Игъламов бүген якты дөньядан китеп барды. Рәүф Мәхмүтович каты авыруы аркасында озак еллар урын өстендә ятты. Урыны җәннәттә булсын. Мәрхүмне иртәгә күмәчәкләр. Рәүф әфәнденең эшчәнлеген бүген улы Нияз дәвам итә. Ниязның һәм якыннарының тирән кайгысын уртаклашабыз. Мәрхүмнең урыны җәннәттә булсын. Иннә лилләһи вә иннә иләйһи раҗигун... --- --- | 25.05.2016 (полный текст новости)

  • 2016-05-28 10:13 Марат Кәбировтан авыл язмалары
    26.05.2016 Әдәбият Ике пакет... Авылда театр да, спорт сарае да юк, әмма күңелсезрәк булып китсә, капка төбенә чыгып утырырга мөмкин. Эшләрне бераз төгәлләгәч, кичкә каршы яңасына тотынмыйм дип, мин дә чыгып утырдым. Бернинди кызык та юк. Тынлык. Шәһәр җирендә мондый тынычлыкны беркайда да очрата алмыйсың. Хәер, авылда да озакка сузылмады.   – Сәлам, нишләп утырасың моңаеп?!. – дип, тыкрыктан бер егет килеп чыкты. Күптәнге танышлар булсак та, күп кенә эшләрдә миңа ярдәм итеп йөрсә дә, чын исемен хәтерләмим. Үзе хәтерли микән? Һәрхәлдә, ул танышканда: «Февраль», – дип таныштыра. Февраль, әлбәттә, матур яңгырый. Әмма бу кыска ай, тулы түгел... Ләкин егетне сантый дип булмый, бик күп эшләрнең җаен белә, ялкау да түгел, килде-китте сүз дә сөйләми. Бик акыллы, булдыклы егет дияр идең, бер кимчелеге бар – эчәргә ярата. Бу мәсьәләдә беребез дә оҗмах кошы түгел инде, әмма моныкы үзенчәлеклерәк. Бераз хәл белешүгә, ул: – Юктыр?   Бу – сорау түгел, үтенеч тә, теләк тә түгел. Салырга яраткан кавем аны болай гына, тисә – тиенгә, тимәсә – ботакка дип, «на всякий случий» гына ычкындыра. Җавап та таләп ителми. Әмма үземнең дә ашказаны ятимсерәбрәк торгандай тоелды, шуңа сүзне игътибарсыз калдырмадым. – Бар. – Сал, алайса! – Күзләрендәге нурдан көн балкып киткәндәй тоелды. – Утырасың, юк-бар сөйләп... – Монда түгел шул. Мин аңа акча тоттырдым. Ул шундук китеп барды һәм борылып: – Бернеме? – Берне. Бер литр. Мин сорады дип әйт.   Тәҗрибәле эчкече буларак, бер шешә генә җитмәячәген чамалап торам инде. Артса, калыр. Җитми калса, кыен була ул. Аннан соң, бер чебен кунган бәлешкә икенче чебен дә кунучан була... Бәйрәм икән, бәйрәмчә булсын, дип, бераз ит алып, уксуска салып куйдым. Ярты сәгать дигәндә, әзер була. Әйбәт закуска. Ихатага чыккач, бакчасында нидер эшләп йөргән күршегә дә дәштем.   – Кәефең булса, кер, хәзер бер шешә алып киләләр. Бераздан теге кайтып керде. Ике кулына ике пакет тоткан. – Нәрсә күтәрдең шул кадәр, күченеп килүең түгелдер бит? – Мин менә нәрсә алдым! – дип, кечкенә шешә тартып чыгарды ул. – Шәп бу! Трояр! – Ә аракы кая? – Алмадым. Монысы яхшы. Коньягың бер якта торсын! – Яп-яланаяк икән... Алыштырып кайт инде. – Мин берсен ачтым инде... – Ах, шайтан суккан малай! – Минем пыр туздыруга карышып тормады бу, ике пакетын күтәреп, кибеткә кире элдерде.   Мин, кешенең сәерлегенә аптырап, артыннан карап калдым. Югыйсә, кушканны гына алса да, артыгы белән җитәрлек бит инде. Ә аңа тагы да күбрәк кирәк. Ул ике пакет спиртны, үлмәсәң, бер атна буе эчеп ятарга була. Менә хәстәрлекле кеше.   Кире әйләнеп кайтмады. Караңгы төште. Бәйрәм теләге юкка чыкты. Икенче көнне таң белән килеп керде. Кичә кабат баруына кибет бикләнгән булган. Сатучының өенә киткән. Авылның бер очында торалар алар, шунда кадәр ике пакет күтәреп барып керсә – ишекләре бикле, өйдә кеше юк. Шуннан үзенә – авылның икенче очына кайткан. Бер шешәне бушаткан инде. Бүген иртән, ике пакетын күтәреп, тагын сатучының өенә барган. Бикле. Кибеткә килгән. Бикле. Шуннан миңа килгән. Чәй эчеп алды да, ике пакетын күтәреп, тагын кибеткә китте. Ике сәгать чамасы үтүгә, тагын килеп җиткән бу. Кулында тагын ике пакет. Кибеттә ревизия бара икән, бераз көтеп торган да миңа килгән... Мин нишләтим инде? Бераздан тагын кибеткә китте. Ну, февраль... Марат КӘБИРОВ --- | 22.05.2016 (полный текст новости)

  • 2016-05-28 10:13 Бала "ясау" паспорты
    26.05.2016 Ир белән хатын Соңгы арада Дәүләт Думасын халыкның шәхси тормышы, бигрәк тә җенси мөнәсәбәтләре борчый башлаган. 16 майда Дәүләт Думасының сәламәтлекне саклау комитеты илдәге ирләрнең бала “ясау” сәләте турында сөйләште. Депутатлар “Репродуктив сәламәтлек паспорты” булдырырга һәм яңа өйләнешүче парларның бала тудырырга сәләтлеме-юкмы икәнлеген тикшереп, шул паспортта билгеләргә тәкъдим иттеләр. Депутатлар фикеренчә, бала тудыру яшендәге Русия халкының репродуктив (ягъни, бала “ясау”, балага узу, табу мөмкинлеге) сәламәтлеген, бигрәк тә ирләрнекен сакларга кирәк икән. Моннан тыш, репродуктив сәламәтлекне саклау өчен махсус гаилә үзәкләре оештыру, диспансеризация тәртибен үзгәртү дә бик мөһим ди. Эш шунда, башка илләр белән чагыштырганда Русиядә ирләр бик күпкә иртәрәк, еш кына пенсия яшенә дә җитә алмыйча үлә. Бу исә илдәге халык саны артуга зур киртә булып тора. Бу хакта Русиянең элеккеге баш санитар табибы Геннадий Онищенко узган ел ахырында әйтеп узган булган. Аның фикеренчә, ирләрнең иртәрәк үлүенә хатынкыз гаепле икән. Хатыннар ирләрне “начар кайгырталар”, “тәмәке тартудан, аракы эчүдән сакламыйлар”, “ирләрне гомер буе бала кебек карарга кирәк” икән, имеш. Дума Депутаты Елена Мизулина мондый закон кешене кимсетәчәк дип саный. “Гаилә коруның бердәнбер һәм төп максаты бала табу түгел. Гаиләне кору бары тик ике кешегә — ир һәм хатынга гына кагыла. Әгәр аларның проблемалары (шул исәптән бала тудыру өлкәсендә дә) булса, моны алар үзләре хәл итәргә тиеш. Без бары тик мөмкинлек тудырырга гына тиешбез ”, — ди ул.   Якын киләчәктә “Репродуктив сәламәтлек паспорты” булырмы-юкмы, монысы әлегә билгеле түгел. Әмма мондый паспорт кертелә калган очракта бала “ясау” сәләтен тикшерү мәҗбүригә әйләнергә дә бик мөмкин. Хәер, Дәүләт Думасы әледән-әле гаилә коруга бәйле яңа закон проектлары тәкъдим итеп тора. Әйтик, былтыр бер депутат “ЗАГСка гариза бирүчеләр мәҗбүри рәвештә ВИЧ инфекциясенә тест узарга тиешләр” дигән тәкъдим керткән иде. Әмма мондый тәкъдимнәрнең күбесе һәрвакыт диярлек проект кына булып кала бирә.  --- --- | 19.05.2016 (полный текст новости)

  • 2016-05-28 10:13 Камал театрында репетицияләр ничек уза (ФОТО)
    26.05.2016 Мәдәният Г.Камал исемендәге Татар дәүләт Академия театрында яңа спектакльнең репетицияләре бара: театрның баш режиссеры Фәрит Бикчәнтәев җитәкчелегендә шагыйрь, драматург Илдар Юзеевның “Ак калфагым төшердем кулдан” пьесасы буенча. "Ак калфагым төшердем кулдан" спектаклендә Россиянең һәм Татарстанның халык артистлары Әзгар Шакиров, Ринат Таҗетдинов, Равил Шәрәфиев, Гайнулина Алсу, Россиянең атказанган һәм Татарстанның халык артистлары Илдус Әхмәтҗанов, Айдар Хафизов, Наил Дунаев, Рузия Мотыйгуллина, Татарстанның халык артистлары Әсхәт Хисмәтов, Искәндәр Хәйруллин, Люция Хәмитова, Раушания Юкачева, Илдус Габдрахманов, Венера Шакирова, Татарстанның атказанган артисты Мәрьям Юсыпова һәм театрның яшь артисткасы Алинә Мөдәрисова катнаша.                     --- --- | 26.05.2016 (полный текст новости)

  • 2016-05-28 10:13 Гүзәл Уразованың сеңлесе апасыннан калышмый
    26.05.2016 Шоу-бизнес Гөлназ Халикова - Татарстанның атказанган артисты Гүзәл Уразованың бертуган сеңлесе. Әллә нәселдән, әллә табигатьтән бирелгәнме, Гөлназ да апасы кебек үк талантлы һәм моңлы җырчы. Хәзерге вакытта зәңгәр экраннарда аның "Тутый кошым" исемле җырына төшерелгән тәүге клибын еш күрсәтәләр. - Гөлназ, ни өчен фамилияң Уразова түгел, ә Халикова?   - Беренчедән, мин кияүдә, Халикова – иремнең фамилиясе. Икенчедән, Гадилә исемле карт әниемнең әнисенең кыз фамилиясе Халикова булган, шуңа да бу фамилия миңа бик якын. Кызганыч, карт әнием мәрхүм инде. Өченчедән, сәхнәдә ике Уразова була алмый, Уразова бер генә булырга тиеш!   - Җыр белән кайчан мавыга башладың?   - Вокал белән мәктәптә укыганда ук, 2нче сыйныфтан бирле шөгыльләнәм. Әмма музыкаль белемем юк. Казан (Идел буе) федераль университетының икътисад факультетын тәмамладым. Белгечлегем буенча икътисадчы булып эшлим. Әлегә декрет ялында, шулай да өйдә эшлим. Һөнәрем үземә бик ошый, гәрчә мин дизайнер булырга хыялланган идем. Әмма әнием юлын сайларга булдым, ул озак еллар дәвамында бу өлкәдә хезмәт куйды. Икътисадчы булсам да, күңелем барыбер сәхнәгә тартыла. Әле дә атнага ике тапкыр вокал дәресләре алам.   - Ни өчен элегрәк сәхнәгә чыкмадың?   - Бу сорауны миңа бик еш бирәләр. "Җырлыйм бит мин, әмма үзем өчен генә", – дим. "Бу тавышны халык та ишетергә тиеш!" – диләр. Ун ел элек "Барс-Медиа" үзәге дә хезмәттәшлек итәргә тәкъдим иткән иде, баш тартып килдем, хәзер менә бергә эшлибез. Элегрәк уку беренче урында булды, белем алырга омтылдым, аннары кияүгә чыгып, гаилә мәшәкатьләренә чумдым. Мөгаен, хәзер сәгате суккандыр.     - Гөлназ, икенче клибыңны төшерергә уйламыйсыңмы әле?   - Әти-әнигә багышланган җырыма клип төшердек. Ул инде әзер, тиздән экраннарга чыгар дип уйлыйм. Клипта әти-әни, гаиләм: ирем һәм 1,5 яшьлек улым Рөстәм дә төште. - Итальян телендә дә җырлыйсың, чит телне үзләштерү авырмы?   - Авыр дип әйтмәс идем. Дөрес, итальян телендә сөйләшә алмыйм әлегә, аның каравы ирем бик яхшы сөйләшә. Үзем дә киләчәктә өйрәнергә телим. Мин шулай ук инглиз телендә дә җырлыйм. Аннан соң миңа төрле жанрлар ошый, операны яратып башкарам.   - "Тутый кошым" җырына төшерелгән клибыңны хәтта чит төбәкләрдә дә күрсәтәләр икән. Синеңчә, бу җырның үзенчәлеге нәрсәдә?   - Әйе, Казахстан телевидениесы, Уфаның "Туган тел" телеканалы да күрсәтә. Клип өлкәннәрдә генә түгел, яшьләрдә дә кызыксыну уятты, аның максаты – яңа буынның да игътибарын җәлеп итү иде. Әйткәнемчә, миңа төрле юнәлешләр ошый, иҗатымда да алар күп булачак. Тамашачы күңелен тавышым һәм иҗатым белән яуларга телим, моның өстендә тырышып эшләячәкмен.   - Гөлназ, репертуар туплау, җыр башкару, клип төшерү буенча Гүзәл киңәшләрен бирәме?   - Әлбәттә. Беренче клибым буенча да үз фикерен белдерде. Апам да, җизнәм Илдар да җырлавымны ярата, бигрәк тә итальян телендәге җырларымны яратып тыңлыйлар. 1 июньдә бишенче тапкыр узачак "Улым" концертында да чыгыш ясаячакмын. Бу программа бик күп шәһәрләрдә тәкъдим ителде, кайберләрендә мин дә җырладым. Шулай ук "Барс-Медиа" оештырган төрле концертларда катнашам. Гүзәл апа белән җыр буенча гына түгел, теләсә кайсы мәсьәлә буенча киңәшләшәбез. Улларыбыз да бер тирәдә туды, Самир Рөстәмнән 3,5 айга гына зуррак. Без апалы-сеңелле генә түгел, ә якын дуслар да. Эльвира ШАКИРОВА --- | 25.05.2016 (полный текст новости)

  • 2016-05-28 10:13 Рәшидә Үтәева: «Сынады ла язмыш!»
    26.05.2016 Язмыш Үзенең еракта калган балачагын искә төшерергә яратмый Рәшидә апа. Чөнки коточкыч репрессия еллары аны бәхетле балачагыннан мәхрүм иткән. Әтисеннән мәңгелеккә аерылышкан көн йөрәгендә җуелмас яра булып кала. Минзәлә мәктәбендә немец теле укытучысы Миншәех Үтәев өстеннән кемдер шикаять яза. Югыйсә районда бик белемле, мактаулы укытучыларның берсе була ул. 1937 елның март иртәсендә капка төпләренә зур машина килеп туктый. Аннан төшкән өч кеше, өйгә керүгә, әниләре Бикә апага: «Ирегезне кулга алабыз», – диләр дә Миншәехнең кулларын бәйләп куялар. Гаиләдә берсеннән-берсе кечкенә биш бала кала. Ул чакта иң зурлары Рәшидәгә – ун яшь. Әтиләре белән бергә өйдәге бөтен әйберне машинага төяп алып киткән әлеге көн гомергә күз алдыннан китми. Ашарларына да берни калмый. Әле ярый әниләре күрше хатынына кунакка барганда үзенең затлы беләзеген биреп торган була. Шуны сатып, аз булса да азык-төлек юнәтә. «Халык дошманы» балалары дип, аларга бернинди медицина ярдәме күрсәтелми. Кечкенәләре – бер яшьлек Илгиз авырып, якты дөньядан китеп бара. Тора-бара өйләреннән үк куып чыгаралар. Дүрт баласын алып, Бикә Чаллыда яшәүче туган тиешле Бәян апаларына китеп бара. Хатын аларны курка-курка гына төн кундыра. Кунакларын берәр кисәк ипи һәм су белән сыйлый. Икенче көнне иртүк, кеше-кара күргәнче дип, уятып чыгарып та җибәрә. Ана кеше балаларын пристаньга алып төшә дә, көймәгә утыртып, Кама эченә таба алып бара башлый. Шунда аларга: «Без үләргә тиеш», – дип кычкыра. Көймә эченә су тула башлаганын күргән балалар: «Әни, кирәкми, безнең үләсе килми», – дип, елаша башлыйлар. Аларның тавышын ишетеп, тиз арада коткаручылар килеп җитә.   Әниләрен – психик авырулар хастаханәсенә, балаларны милиция бүлегенә алып китәләр. Балаларның икесен – Алабугадагы кече яшьтәгеләр өчен балалар йортына, икесен мәктәп яшендәгеләрнекенә тапшыралар. Балалар йортында да өлкәнрәкләр аларга көн күрсәтми. Үзенә бирелгән бер конфет белән шикәрне баш булып йөргән малайга бирмәгән өчен, Маликны бик каты җәберлиләр. Озакламый ул фаҗигале төстә үлеп китә. Мәктәп яшендәге балалар белән бергә, Рәшидәне Ташкенттагы интернатка җибәрәләр. Анда заводка эшкә урнаштыралар. Кыз шул чагында бию белән кызыксынып, түгәрәккә йөри башлый. 17 яшендә Кызыл Орда шәһәрендәге ансамбльгә биюче булып урнаша. Бервакыт декабрь аенда гастрольләргә барганда, үз коллективыннан бераз соңгарак калу сәбәпле, ул Сырдәрья кушылдыгы булган Арык елгасын турыдан гына кичәргә уйлый. Әмма елга уртасына җиткәч, боз убылып, кыз суга бата. Бәхетенә күрә, арттан килгән бер солдат күреп алып, кызны коткарырга ашыга. Рәшидә исән кала, әмма үзләре яши торган кунакханәгә кайтып җитүгә, аңын җуеп егыла. Ярты ел буе хастаханәдә яшәү белән үлем арасында тарткалаша. Бервакыт Мәскәүдән хастаханәне тикшерергә комиссия килеп төшә. Шул чагында авырулар әлеге кыз турында табибларга сөйли. Арадан бик тәҗрибәлесе, кызганып: «Мин аны үзем дәвалаячакмын», – дип ышандыра. Берничә көннән кызның күзләре ачыла. Әнә шул чакта Мәскәү табибының: «Ну, девочка, теперь будем жить», – дигән сүзләре Рәшидә апаның әле дә колагында яңгырый сыман.   Хастаханәдән чыккач, ул туган якларына кайтып китә. Сигез ел буе күрмәгән әнисенең бик тырыш, уңган бер иргә кияүгә чыгуына сөенә. Кызны әнисе көнаралаш мунча ягып, үләннәр эчертеп тагын да тернәкләндереп җибәрә. Рәшидә кабат бии башлый. Аның концертта биегәнен күреп, татарча начар сөйләшүенә карамастан, Минзәлә театрына эшкә алалар. Вакытлыча дип урнашкан җиреннән, анда җиде ел гомере сизелми дә үтеп китә. Бервакыт Әлмәт театрында оперетта оештырасыларын белеп алгач, Рәшидә Үтәева да шунда юл тота. Анда үзенең мәхәббәте Фатих Үтәевне очратып, кияүгә чыга. (75 яшендә ул ирен соңгы юлга озата.) Аннары бергәләп, Бөгелмә театрында хезмәт куялар. Кайсы гына театрда эшләсә дә, режиссерлар аңа баш рольләрне генә бирәләр.   Казанга кайткач, артист курчак театрына урнаша. 36 ел буе яраткан театрыннан аерылмый. Ватан сугышы ветераны буларак, күп кенә юбилей медальләренә, «Мәдәният өлкәсендә ирешкән уңышлары өчен» билгесенә лаек була.   Татарстанның атказанган артисты Рәшидә Үтәева бүген дә бәйрәмнәрдә, кичәләрдә көтеп алынган кунак. Аңа һич кенә 90 яшь бирмәссең. Озын толымнары бераз кыскарса да, аларга бәс кунмаган әле. Энҗедәй тешләре дә үзенеке. Сәламәтлеген кайгыртып яши.   Кеше белән аралашу, хәлләр белешү Рәшидә апаның канына сеңгән. Репрессияләнгән дусларын да һәрвакыт барлап тора. Аларның елдан-ел сирәгәя баруына борчыла. 1938 елда атып үтерелгән әтисен искә алу өчен, Архангельск зиратындагы истәлек-такта янына еш барырга тырыша. Мәктәпләргә очрашуларга да бик теләп йөри. Балаларга ул елларның афәте, үзенең фаҗигале язмышы турында сөйли. Люция ХӘБИБУЛЛИНА --- | 23.05.2016 (полный текст новости)

  • 2016-05-28 10:13 «Рубин»да яңа баш тренер ИСЕМЕ билгеле булды
    26.05.2016 Спорт Казанның «Рубин» футбол клубы Испания белгече Хави Грасиянең баш тренер вазифасына билгеләнүен раслады. Бу хакта казанлыларның Twitter рәсми микроблогында хәбәр ителә.   --- --- | 26.05.2016 (полный текст новости)

  • 2016-05-28 10:13 Бер тәүлектә ике янгын – Балтач халкы аптырашта (ФОТО)
    26.05.2016 Хәвеф-хәтәр Төнлә янгын чыгу сәбәпле Сырья һәм Кенәбаш авыллары халкы төнге йокы күрмәделәр. 24 май көнне Сырья авылының Комсомол урамында урнашкан шәхси хуҗалыкта янгын чыгу хакында район янгын бүлегенә хәбәр 15 сәгать 56 минутта керә. Николай Чернов хуҗалыгында урнашкан маллар өчен ашау пешерү сараенда янгын чыгып, каралты-кура янып бетә, ә йортның түбәсенә зыян килә. «Кызыл әтәч»нең телләрен киң җәелдермәскә Балтач һәм Чепья  янгын сүндерү бүлекләре, «Арбор», «Труд» хуҗалыклары да күп көч куя. Янгын чыгуның төп сәбәбе - куркынычсызлык кагыйдәләрен үтәмәү.   Шулай ук 25 май төнге 1 тулып 25 минутта «Игенче» хуҗалыгының каравылчысы тарафыннан Кенәбаш авылында янгын чыгу турында хәбәр керә. Совет урамы 38нче йорт адресы буенча урнашкан беркем дә яшәмәүче йортны ялкын камап ала. Вакытында янгын урынына килеп җиткән район янгын сүндерү бүлеге һәм «Игенче» хуҗалыгы хезмәткәрләренең уялыгы белән янәшәдә генә урнашкан яңа йорт саклап калынган, дип хәбәр итә "Хезмәт" сайты.             --- --- | 26.05.2016 (полный текст новости)

  • 2016-05-28 10:13 Татарстандагы милли бәйрәмнәр кайда, кайчан була? (ПРОГРАММА)
    26.05.2016 Бәйрәм Татарстан территориясендә яшәүче төп халыклар: татар, мари, мордва, удмурт, рус, чувашларның үз милли бәйрәмнәре бар. Аларда теге яки бу милләт вәкилләре генә түгел, республикада яшәүче калган халыклар да бик теләп күңел ача. Соңгы вакытта Каравон, Питрау бәйрәмнәре аеруча популярлашты. Аларны тамаша кылырга чит өлкә-районнардан да махсус киләләр. Милли бәйрәмнәр елдан-ел камилләшә бара. Шуңа да аларның күбесенә республика статусы бирелде.   Быел Сабантуй Казанда 28 майда ук үткәрелә. 29 май көнне Лаеш районының Никольское авылында «Каравон» XXIV халыкара рус фольклор бәйрәме була. «Каравон рус» фольклор фестивале республикада 1993 елдан бирле үткәрелеп килә. Фольклорчылар фикеренчә, әлеге бәйрәмнең тамырлары XVI гасырга барып тоташа. Бу вакытта ул Николай Чудотворец көне буларак билгеләп үтелгән. 1950 елда Совет хөкүмәте, дини бәйрәм булганга, аны үткәрүне тыя. 1990 елларда бәйрәм кабат әйләнеп кайта. Анда төрле төбәкләрдән рус фольклор ансамбльләре килә, халык әйлән-бәйлән әйләнә. 11 июньдә Кукмараның Лельвиж авылында удмурт халкының республикакүләм «Гырон быдтон» бәйрәме узачак. Удмурт халкының «Гырон быдтон» бәйрәмен уздыру традициягә әверелде. Моны мул уңыш сорап дога кылу бәйрәме дип тә әйтергә була. Удмуртларның этник төркемнәре төрле булганга, бәйрәмнең атамалары да төрле: «Гербер», «Гершид». Удмуртлар ышануынча, 1 июньдә «Вось» Алласы «Купала» храмыннан кырга очып китә һәм 12 июль – Питрау көнендә кире кайта. Бу аралыкта чәчәкләр һәм кыр үләннәрен өзү тыела.   Мариларның «Семык» милли бәйрәме быел Әгерҗенең Күлегәш авылында 18 июньдә билгеләп үтеләчәк. Семык җәй җиткәнен белгертә. Бәйрәмнең төп идеясе – үлгәннәрне искә алу һәм хуҗалык эшләрендә һәм көнкүрештә уңышлар сорау. Бу көнне кунакка йөрешкәннәр, гөслә белән сорнайда уйнаганнар, биегәннәр, күңел ачканнар. Туйларны да махсус шушы көндә үткәрергә тырышканнар. Бүген исә ул фольклор бәйрәм буларак үткәрелә. Һәр елны «Мари гүзәле»н дә сайлыйлар. Чувашларның «Уяв»ын 25 июньдә Нурлат шәһәрендә уздыру планлаштырыла.   Уяв ул «үтәү» дигәнне аңлата, ягъни гореф-гадәтләрне үтәү. Аны чувашлар язгы уҗымнар, чәчелгән культуралар шытып чыккач бәйрәм итә башлый. «Уяв» бәйрәменең нигезен уеннар, җыр-бию, әйлән-бәйлән уйнау кебек күңел ачулар тәшкил итә. Электән килгән бу бәйрәмне җомга яки якшәмбе көнне үткәргәннәр. Яшь егет һәм кызлар, кулга-кул тотынышып, учак тирәли җырлап әйләнгән. 26 июньдә Әлмәт районы Иске Сүркә авылында Кама аръягында яшәүче чувашлар «Учук»ны бәйрәм итәчәк.   Бәйрәм ике өлештән тора. Мәйданда чуваш халык фестивале барганда, аннан читтә «Яңгыр боткасы» пешерелә. Ботканы өлкән кешеләр су буенда пешерә. Аны берничә төрле ярмадан һәм бәрәңгедән әзерлиләр. Ботка пешереп, халык яңгыр сорый. Кырда эш беткән, утырткан культураларга фәкать яңгыр кирәк. Ботка пешә торган чуеннар так санда булырга тиеш. 26 июньдә тагын бер бәйрәм – Лениногорск районының Мордва Кармалкасы авылында мордва (эрзя) милләтеннән булганнар «Балтай»ны бәйрәм итәчәк.   «Балтай» мәҗүси бәйрәме урман хуҗасы аюдан башка узмый. Бу көнне бөтен кеше урманга бара. Бер ир-ат аю ролен башкарырга тиеш, аны агач яфраклары белән «төрәләр». Аннары авылга кайтып, һәр өйгә кереп йөриләр. Халык аю өстендәге ботакларны алып, аны чишендерергә тиеш була. Агач ботаклары белән үзләрен һәм башкаларны бәхет теләп чабындыралар.   5 июньдә Тәтеш районының Килдеш авылында мукшы мордвалар «Валдя шинясь» республика мордва мәдәнияте фестиваленә чакыра. Валда шинясь – Кояш торгынлыгы көне дип тәрҗемә ителә. Әлеге бәйрәмдә мордва мәдәнияте белән якыннан танышырга була. Шунда ук «Тюштян ярминкәсе» дә эшли. Ведь-Авадан киләчәк тормышыңны да белеп була, бәйрәмдә балык та тотып карарга мөмкин.   2 июльдә Чаллы каласында Славян халкының милли бәйрәме «Иван Купала»ны шулай ук республика күләмендә билгеләп үтәргә җыеналар. «Иван Купала» – славян мәдәнияте бәйрәме. Матур итеп бизәлгән аланга махсус агач урнаштыралар. Һәр теләгән кеше тасма тагып, теләкләр тели. Кич белән учак яндырып, аның аша сикерәләр. Кызлар үзләренә такыя үреп, бәхетле тормыш теләп, аны суга агыза. Бәйрәм кунаклары өчен «Целебные травы», «Счастливый лапоть», «Купальский венок», «Веселый перепляс» кебек бәйгеләр оештырыла.   «Питрау» 16 июльдә Мамадышның Җөри авылында узачак. Питрау иң популяр бәйрәмнәрдән санала. Керәшеннәрнең милли бәйрәме 12 июльдә – изге апостоллар Петр һәм Павел хөрмәтенә багышлап уздырыла. Аның нигезендә мәҗүсилек билгеләре, Табигать-ананы олылау, аңа табыну, аның күңелен күрергә тырышу ята. Һәр елны биредә «Керәшен чибәре» бәйгесе үткәрелә, театральләштерелгән тамаша күрсәтелә, фольклор ансамбльләр чыгыш ясый, спорт уеннары, төрле ярышлар-бәйгеләр, яшьләр өчен дискотека оештырыла. Дилбәр ГАРИФУЛЛИНА --- | 26.05.2016 (полный текст новости)

  • 2016-05-28 10:13 Казанда табиблар 4 айлык кыз баланың үлемендә шикләнелә
    26.05.2016 Медицина Казанда, табиблар тарафыннан тиешле чаралар күрмәү белән бәйле рәвештә, 4 айлык Юлиана Кикайлешвилиның үлеме буенча җинаять эше кузгатылган. Бу хакта бүген “Акцент” хокук яклау төркеме хәбәр итә. Әлегә исемнәре ачыкланмаган табиблар РФ Җинаять кодексының 109 нчы маддәсенең 2 нче өлеше (һөнәри вазифаларын тиешенчә үтәмәү нәтиҗәсендә, саксызлык аркасында, үлемгә китерү) буенча җинаять кылуда шикләнелә.   Хокук яклау оешмасы җитәкчесе Булат Мөхәммәтҗанов белдергәнчә, агымдагы елның 19-24 март көннәрендә Наталья Кикайлешвили медицина ярдәме сорап берничә тапкыр табибларга  мөрәҗәгать иткән. Тикшерү версиясе буенча, 4 нче шәһәр балалар сырхауханәсе хезмәткәрләре баланы дәвалау һәм терелтү өчен тиешле чаралар күрмәгән. Нәтиҗәдә, 25 март көнне бала өйдә җан биргән.   Суд-медицина экспертизасы баланың үлеме баш һәм арка мие җилсенүе рәвешендә өзлегүгә китергән үтә көчле вирус инфекциясе нәтиҗәсендә булуын ачыклаган. Хокук яклаучылар ашыгыч медицина ярдәме бригадаларына карата башлангыч тикшерү үткәрергә ниятли. 19 һәм 20 мартта алар өч тапкыр кызның ата-анасы чакыруы буенча өйләренә килгән булган. Әмма табиблар баланы хастаханәгә салу өчен җитәрлек сәбәпләр күрмәгән. --- --- | 26.05.2016 (полный текст новости)

  • 2016-05-28 10:13 “9 ел төзегән йортыбыз 9 минут эчендә көлгә әйләнде” (ФОТО)
    26.05.2016 Хәвеф-хәтәр Казанның Привольный бистәсендә 7 май көнне чыккан зур янгын Гайнетдиновларны йортсыз-җирсез урамда калдырды. Фаҗига көндезге бишләр тирәсендә була. Төтен исен сизеп, Наилә ханым йорттан балалары белән чак чыгып котыла. 9 минут эчендә яңа агач йорт тулысынча янып бетә. “Урамда ыштаннан басып калдык"   Әлеге йортны озак эзләп йөрергә туры килмәде. Уттан исән калган бердәнбер әйбер – мич морҗасы ерактан ук күзгә чалынды.    – Ул көнне төтен исен сизеп тышка чыктым, ни күрим, йортның уң ягыннан ут үрмәләп бара, – дип сүз башлады Наилә Гайнетдинова. – Янгын үзебезнең столярка цехыннан чыккан. Ул көнне көчле җил иде. Өйдән балаларны алып чыгуга ук йорт дөрләп янып китте. Ялкынны шлангтагы су белән үзебез генә сүндерә алмаячагыбызны аңлагач, янгын сүндерү машинасын чакырттык. Әмма алар килеп җиткәндә соң иде инде...   Наилә ханымның кечкенә кызы Хәния 6 айлык булып туган. Балада ДЦП авыруы. Хәния аягына басса да, озак йөри алмый. Җитмәсә, янгында баланың коляскасы көлгә әйләнгән. Яңасын алырга акча юк.    – Янгыннан соң Казанның Совет районы администрациясе безне бер атнага кунакханәгә урнаштырды, – ди Наилә ханым. – Көн саен кунакханәдән участокка килеп, ирем белән янгын калдыкларын чистартабыз. 9 майда туганнар, танышлар килеп булышты. Мең рәхмәт аларга! Бер айлык эшне бер көндә башкарып чыктык. Бу йортны 9 ел төзегән идек. Икенче катта мансард корып, анда балаларга бүлмәләр ясарга планнар бар иде... Привольныйда нигә су юк?   Уракчы урамындагы 14нче йортның тиз арада янып бетүен тикшерә торгач, тагын бер сәбәп ачыкланды. Привольный бистәсендә су проб¬лемасы кискен тора икән. Суның басымы түбән. Йортларга барып җитми. Җиткәндә дә төнлә генә аз-азлап ага.    7 май көнне дә янгын сүндерү машинасы Привольный бистәсенә үз суын төяп килә, аны сиптереп бетерә, әмма аннары якындагы коега тоташа алмый – аның суы булмый. “Су булмау аркасында соңгы елларда 5-6 йорт күз алдында янып бетте, – ди бистәдә яшәүче Резеда Репалова. – Су булса, янгын сүндерүчеләр килгәнче шлангны ачып, утны үзебез дә сүндерер идек...”    Ярдәм кирәк!   Гайнетдиновларга фаҗигале хәл¬дән соң ярдәм кулын сузган беренче кешеләр – күршеләре һәм туганнары. Кем азык-төлек, кем кием-салым китергән. Акча кертүчеләр дә бар. Язманы ахырына кадәр укып чыккан изге күңелле кешеләргә мөрәҗәгать итәсем килә. Гайнетдиновларга бүген азык-төлек, кием-салым, төзелеш материаллары бик кирәк. Бәлки кемдер акчалата ярдәм күрсәтә алыр. Наилә ханымның телефоны – 89372981322. Ил төкерсә, күл булыр диләр. Ут фаҗигасен Ходай берәүгә дә бирмәсен иде.              Марсель ӘСКӘРОВ --- | 26.05.2016 (полный текст новости)

  • 2016-05-28 10:13 "Өемне җыештырып китегез әле!"
    26.05.2016 Җәмгыять Яз җитеп, бакча тирәләрен җыештыргач, бу күңелле мәшәкатькә өй юу-җыештыру эшләре ялганып китә. Кемдер борын астыннан көйли-көйли, бөтен җирне җентекләп, бөртекләп, бик яратып, рәхәтләнеп җыештырса, кемгәдер себерке, дымлы чүпрәк алып, чистартырга тотыну галәмәт авыр, көч җитмәстәй эш булып тоела. Телисеңме-юкмы, ә җыештырырга кирәк! Тузан сөртү, тәрәзә, идән юуларны җене сөймәгән, яки мондый мәшәкатьләргә вакыты булмаган хатын-кызлар өчен телефоннан бер чылтырату да җитә хәзер: махсус хезмәткәрләр барлык кирәк-яраклары белән килеп тә керәләр, идәннән түшәмгә кадәр кырып-себереп юып, ялт иттереп җыеп та китәләр. Сүзем — клининг компанияләре турында.   Колакка ят яңгырашлы “клининг” сүзе тумышы белән инглиз теленнән. Гади генә әйткәндә, төрле биналарны, йортларны, фатирларны юу-чистарту дигәнне аңлата ул. Бу инде тузан сөртеп, идән юып чыгару гына түгел, ә бер бөртек тузан, тап, ис, чүп, пычрак калдырмыйча, теләсә-нинди корылманы идеаль чисталыкка китерү дигән сүз. Кем кая нәрсә (фатир, йорт-коттедж, офис, дәүләт оешмалары биналары) җыярга чакыра — клининг компанияләре хезмәткәрләре шунда. Безнең илгә 20 ел тирәсе элек килеп кергән бу хезмәт елдан-ел популярлаша бара икән. Чит илләр белән чагыштырганда безнең ил халкы пөхтәлеккә аеруча зур игътибар бирә, чиста яшәргә ярата һәм махсус җыештыручылар хезмәтеннән еш файдалана, имеш. Хатынкызларыбыз өйләрен үзләре җыештырмыйча, чыннан да, кеше яллыйлармы, моның рәте ничек, һөнәри җыештыручылар нәрсәләрне, ничек эшлиләр, бу эш өчен кыйммәт түлисеме кебек сораулар белән Казандагы берничә шундый компаниягә (алар бик күп булып чыкты) чылтыратып, аптыратып алдым әле үзләрен. — Бер бүлмәле фатирны җыештырасы иде, сез нәрсәләрне юасыз, чистартасыз, хезмәтегез күпмегә төшәр икән? — 40 квадрат метр мәйданлы фатир җыештыру 4700 сум тора, — диделәр миңа бер компаниядә. — Монда фатирдагы барлык бүлмәләрнең идәннәреннән алып түшәмнәренә кадәр һәм шул арада булган барлык әйберне сөртү, юу, чистарту керә.   — Коттеджларны да җыештырасызмы? Әйтик, 100 яки 300 квадрат метр мәйданлы коттеджны чистарту күпмегә төшә? — Квадрат метры 100 сум. Әгәр ремонттан соң икән, квадрат метры 110-120 сум. Тәрәзәләр өчен ташлама ясаганда зур коттеджларны комплекслы җыештыру 27 мең сумнарга төшә. Бу — якынча сумма. Төгәл бәяне урында, эшнең күләменә карап билгелибез. 2500 сум түләсәгез, коттедж тирәләрен дә җыештырабыз.   — Бик кыйммәт түгелме соң бу? — Монда бит идеаль чисталык турында сүз бара. Без кыйммәтле техника һәм чистарткычлар белән эшлибез, хезмәтебезнең сыйфатын гарантиялибез. Клининг базарында 7 ел хезмәт куябыз инде, үз исемебез, абруебыз бар. Кремльдә, исемнәре билгеле автосалоннарда җыештырабыз. Шәһәрдә яшәүче бер ханымның авылдагы әнисенең йортын җыештырырга кеше эзләве турындагы интернетта игълан укыган идем. Болар да авылларга чыгалар микән дип, шул хакта да кызыксынасы иттем.   — Апас районына барып бер йортны җыясы иде... — Апаска Казаннан ничә чакрым? — 100 тирәсе.   — Юл өчен 2000 сум өстәп түлисе була. Йорт ничә квадрат метр мәйданлы? Ничә тәрәзәсе бар? — Чама белән 80 квадрат метрлы, 9 тәрәзәсе бар.   — 20 квадрат метр мәйданны җыештырганда — бер тәрәзә бушлай. Юл чыгымын санамаганда, кимендә 10 мең сумга төшәчәк. — Сез ерак районнарга да йөрисезме?   — Әйе, кая чакыралар — шунда барабыз. Республиканың барлык районнарына, хәтта читкә дә чыгабыз. Әле күптән түгел ЙошкарОлага бардык. Билгеле, ара якынрак булган саен, бәя арзанрак. Әйтик, Биектауга юл өчен 500 сум алабыз.   — Көннең теләсә-кайсы вакытында киләсезме?   — Күбесенчә иртәнге якта эшлибез, чөнки җыештыру күп вакытны ала. Гадәттә, ике-өч хатын-кыз бара. Йорт яки фатирның зурлыгына, торышына карап, эш өч сәгатькә дә, көне буена да сузылырга мөмкин. — Чистарту-юу өчен кирәкле барлык әйберләрне үзегез белән алып киләсезме? — Әйе, кухнялардагы майлы тапларны бетерү, бәдрәф-ванна бүлмәләрен чистарту өчен көнкүреш химиясе, әгәр клиент келәмнәрен, тәрәзә пәрдәләрен чистартырга заказ бирә икән, махсус тузан суырткыч, пар белән чистарту җайланмаларын алып киләбез. — Йомшак җиһазларны да чистартасызмы? — Әйе, диван чистарту аның үлчәменнән чыгып исәпләнә: бер утыру урыны 550 сум. — Тәрәзә пәрдәләрен дә чистартасызмы? — Пәрдәләрне пар белән чистартабыз. Жалюзиларны юабыз: квадрат метры — 30 сум, батареяларның квадрат метрын юy — 40 сум, тәрәзәләр, балкон-лоджия ишек-тәрәзәләрен юу, аларның зурлыкларына карап, 150 сумнан 300 сумга кадәр.   — Сез җыештырганда хуҗаның өйдә торуы мәҗбүриме? — Юк. Эшне карап-тикшереп торган хуҗалар да бар, күбесе ачкычларын безгә тапшырып, үз эшләре белән китәләр. — Эшегез бармы, җыештырырга чакырып торалармы? — Чакыралар. Апрельдә, май бәйрәмнәрендә заказлар аеруча күп була. Акчалары булган, ә вакытлары булмаган хуҗабикәләргә безнең хезмәт бик отышлы, кулай.   Соңгы вакытта моны аңлап, клининг хезмәте өчен акча кызганмый башладылар. Һәм бу дөрес тә. Мисал өчен, сез өегездәге келәмнәрне чистарту өчен 2000 долларлык тузан суырткыч сатып алмыйсыз бит инде. Ә клининг компанияләрендә шундый кыйммәтле техника белән эш итәләр. Бер бөртек тузан, чүп калдырмас өчен өйләрдәге гадәти тузан суырткычларның көчләре җитеп бетми. Безне елына 2-3 тапкыр чакыртучы даими клиентлар бар. Бу чыгымнар үзләрен аклый. Менә әйтегез әле, фатирыгызда түшәмне күптән сөрттегезме? Гадәттә, хуҗабикәләр өй җыештырган саен түшәм, стеналарны сөртеп маташмыйлар бит инде. Өегезне тулысынча җыештыру өчен сезгә берничә тәүлек кирәк, ә безнең хезмәткәрләр аны махсус техника һәм чистарту кирәк-ярагы ярдәмендә бер көндә җыештыра.   — Сездә кемнәр эшли соң? Эшкә теләсә-кемне аласызмы? Мәсәлән, мин килеп эшли аламмы? — Сезнең җыештыру сәләтегез бар микән соң?   — Җыештыра беләм дип уйлыйм. — Сезгә шулай тоела ул. Әйтергә генә җиңел. Бездә бик тиз һәм чиста эшләргә кирәк. Бу эш кемнеңдер хәленнән килә, кемнеңдер — юк. Бездә әлегә буш вакансия юк. Шулай да сез чылтыратып торыгыз. Җыештырырга махсус укытмыйбыз. Тәҗрибә кирәк. Яңа килүчеләрне тәҗрибәле хезмәткәрләргә ияртеп җибәрәбез. Кеше эшли аламы-юкмы, шунда күренә инде. Хезмәткәрләр офиста утырмый. Эш кайчан була, шунда чакыртып алабыз. Янгын чыккан, ремонт булган, су баскан, корпоратив кичәләр үткән яки кеше үлгәч фатирларны, йортларны җыештырырга туры килә. Эш авыр һәм хезмәткәр барысына да әзер булырга тиеш.   — Хезмәт хакы күпме? — Бер җыештыру 1 мең 500 сум. Күбрәк тә булырга мөмкин. Әйтик, бер җыештыру 5000 сумга чыга икән, шуның яртысы хезмәткәргә, яртысы компаниягә китә: кирәк-ярак алу, аренда түләү һәм башка чыгымнарга.   Чүп җыю чүп кенә нәрсә кебек тоелса да, һәр эшнең үз авырлыгы, нечкәлекләре бар шул. Клининг та бик катлаулы процесс икән. Мондый төр хезмәткәрләр турында кызыксына торгач, шактый кызыклы мәгълүматлар белдем. Профессиональ тузан суырткычлары барлык тузанны “ялап ала”, тузан сөртү, көзге, пыяла әйберләрне чистарту өчен дә махсус чүпрәкләр, “тылсымлы” сыеклыклар кулланалар, кайбер өслекләрне көчле су басымы астында юу җайланмалары бар, келәмгә түгелгән-ябышкан чүпләрне, әйтик, сагызны куптарып алу өчен катыра торган спрей кулланалар, тәрәзәләрне кыш көне суга спирт кушып юалар...   Бассейннарны чистарталар, реклама щитларын, витриналарны, тротуарларны юалар, бина тирәләрен җыештыралар, кыш көне кардан чистарталар, автобус, машиналарны юаларчистарталар. Озак вакытлы килешү төзеп, клининг хезмәтеннән даими файдаланучы супермаркетлар, автосалоннар, офислар, матурлык салоннары, күңел ачу үзәкләре дә бар икән.   Клининг компанияләрендә шулай ук “Жена на час”, “Муж на час” дип аталган хезмәтләр дә бар. Әйтик, ваннада краның ватылса яки унитазың тыгылса, чылтыратасың гына, “бер сәгатьлек ир” килеп, ялт иттереп төзәтеп китә. Яки буйдак йә тол иргә хуҗалыкта хатын-кыз ярдәме кирәк икән, телефоннан кирәкле номерны гына җыясы. Кыскасы, өйләнеп, кияүгә чыгып мәшәкатьләнәсе дә юк (шаяртам, билгеле). Идәннән түшәмгәчә һәр нәрсәне, җилләткеч рәшәткәләре, кондиционер, розетка, ишек сапларына кадәр чистарту, унитазны, ванна, душ кабинасын дезинфекцияләү, ялтырату; шкафларның эчен-тышын җыю, ягъни генераль җыештыруның бәяләре болайрак: гадәти җыештыру икән, бер квадрат метры 35 сумнан алып, ремонттан соң — 40тан алып, янгыннан соң — 150 сумнан башлап (төрле компаниядә төрле бәя). Түбәнең бер квадрат метрыннан кар төшерү бәясе 40 сумнан башлана. Акчаңны гына түлә — йорт-коттеджларның чормаларына, подвалларына, гаражларына кадәр җыештыралар. Тәрәзәләр юу (балконныкы да кергән) 150 сумнан 800 сумга кадәр. Бу компанияләр лексиконында “промышленность альпинизмы” дигән төшенчә дә бар, анысы билдән-җилкәләрдән бауда бәйләнгән килеш, биек бина түбәсеннән төшеп, бик югары катлардагы тәрәзәләрне, фасадларны юу хезмәтен аңлата.   Моннан тыш бу төр хезмәткәрләр мәрмәр идәннәрне, кухня гарнитуры өстәлләрен шомарталар, 850 сумнан 3000 сумга кадәр акчаңны кызганмасаң, теләсә-нинди зурлыктагы диваныңны, креслоңны көнкүреш химиясе белән чистартып китәләр.   Клининг компанияләре хуҗабикәләргә ярдәм йөзеннән интернетта киңәш тә биргәннәр. Менә берничәсе. Келәмдәге тапны бетерү өчен аның өстенә серкә агызырга һәм сода сибәргә, аннан бу урынны чиста тукыма белән яхшылап сөртергә һәм тузан суырткыч белән чистартып алырга кирәк.   Келәмнең тузанын атнага ике тапкыр һәм ике яклап (башта аскы ягын) суырту зарур. Ручкадан тамган язу карасын спирт, лимон кислотасы яки серкә белән бетерергә була. Губканы шул сыеклыкларның берәрсе белән чылатып, таплы урынга берничә минутка куеп торырга, аннан сабынлы су белән ышкырга кирәк.   Келәмдәге май табына тоз яки балалар присыпкасы сибеп, берничә сәгатьтән шул урынны суыртып алырга кирәк. Иске тапларны ирләр кырына торган гель яки күбек ярдәмендә бетерергә була: тапка сөртергә дә, 20 минуттан губка белән чистартып алырга.   Чистартырга һәркем яратмаса да, чисталыкны бөтен кеше дә ярата. Клининг компанияләре хезмәткәрләрне төрле җирләрдә җыештыручы булып эшләүчеләр арасыннан да эзлиләр.   — Дус хатынның клининг компаниясендә эшләүче танышлары аша белешеп-килешеп, минем дә фатирлар, коттеджлар җыештырганым бар, — ди Казандагы сәүдәкүңел ачу үзәкләренең берсендә техник хезмәткәр булып эшләүче Фәнзия ханым.   — Бик таләпчән кайбер хуҗабикәләр тузанны яхшылап сөрттегезме, таплар калмадымы дип, ак кәгазь белән арттан сөртеп тикшереп йөриләр. Кайберләре, киресенчә, үзләре ярдәм итә. Тоташ тәрәзәләрдән генә торган коттеджларны җыештырган бар, шуларны чистартып, тирләп-пешеп бетәбез. Тиз эшләргә кирәк, чиста да булырга тиеш. Акчаның күбесе эш табып бирүче — арадашчыга китә. Безнең ише җыештыручыларга гадәттә 1000-1200 сум түлиләр. Бер әби үлгәч, якыннары безне чакыртып, аның бер бүлмәле фатирын җыештыртканнар иде. Акча кирәк булгач, җыясың инде, кеше үлгән өй-фәлән дип сайланып тормыйсың.   Гастрольләрдән кайтып кермәүче артистлар, өй җыештыру түгел, утырып ашарга да вакыт тапмаучы җитәкчеләр, эшмәкәрләр, матур тырнакларын бозарга теләмәгән байбичәләр, зур акчалар эшләүчеләр — клининг компанияләре клиентлары нигездә шушы төр кешеләр дип аңларга кирәк. Аш-су осталарына һәрвакыт ихтыяҗ булган кебек, җыештыручыларга да эшсезлек янамыйдыр, мөгаен. Кемнеңдер кеше яллап үз өендә искиткеч чисталык урнаштыру мөмкинлеге бар икән, рәхим итсен, рәхәтен күрсен. Андый хезмәтләрнең булуы яхшы. Ә үз өемне үзем җыям дигән хуҗабикәләргә исә кибеттә кирәкле химиясе-“физикасы” дигәндәй, барлык чистарткычлар да бар.   Йә, нишлибез, туташлар, ханымнар, үзебез җыештырабызмы, әллә осталарны яллыйбызмы? Сез уйлый торыгыз, мин тәрәзәләрне генә юып алыйм әле, яме.   Назилә САФИУЛЛИНА --- | 26.05.2016 (полный текст новости)

  • 2016-05-28 10:13 Казанда ашыгыч ярдәм машинасы һәлакәткә юлыккан: табиблар авыр хәлдә (ФОТО)
    26.05.2016 Хәвеф-хәтәр Юл-транспорт һәлакәте бүген иртән – 5:40 сәгатьтә булган: Р.Зорге урамында ашыгыч ярдәм машинасы "Богдан" автомобиле белән бәрелешкән. Һәлакәт аркасында ике медицина хезмәткәренең сәламәтлегенә зыян килгән. Авыр хәлдә алар хастаханәгә озатылган. ЮХИДИ хезмәткәрләре мәгълүматларына караганда, уң як полосага күчергә ниятләгән җиңел автомобиль әлеге рәттән баручы ашыгыч ярдәм машинасына бәрелә. Бәрелеш каты булган:  "Богдан" машинасын – трамвай юлына, ә ашыгыч ярдәм күрсәтү хезмәте машинасын – метро корылмасына "алып ташлый". Ике медицина хезмәткәре – 1987 елгы хатын-кыз һәм 1983 елгы ир-ат тән җәрәхәте ала. Аларның берсе башы белән каты бәрелгән, икенчесе аягын нык имгәткән. Авыр хәлдә хастаханәгә китерелгән хезмәткәрләргә операция ясалган.   Алар реанимация бүлегендә дәвалана, хәлләре авыр, диелә.   Фото: Автотат.ру.     --- --- | 26.05.2016 (полный текст новости)

  • 2016-05-28 10:13 ИлСаф: «Йөрәк ярасы белән яшәргә өйрәнә кеше...»
    27.05.2016 Шоу-бизнес Килде заман. Ыржайган капитализм старт алган 90нчы еллар башында cәхнәгә килгән җырчы танышларым, берәм-берәм, ярты гасырлык юбилейларына әзерләнә башлады. Үтеп тә карый соң гомер. Сәхнәгә Илсур Сафин булып чыгып, соңрак ИлСаф тәхәллүсе белән танылган җырчыбызга да 50 яшь икән. Ир-атлар өчен зурдан кубып сөйләрлек яшь булмаса да, узган еллар тәҗрибәсенең коясы кибәкләрен коеп, чиста орлыкларын санар өчен менә дигән форсат.   90нчы еллар болганчык булса да, ул чакта җыр сәхнәсендә артык «разнобой» юк, җырлаучылар азмы-күпме, бишлелекме-өчлелекме музыка белеме алган кешеләр иде. Бу формасы килгән рәттә башка уку йорты тәмамлаучылар ИлСаф белән Габделфәт Сафин гына булмадымы икән әле. Берсе – авыл хуҗалыгы, икенчесе төзүчеләр институтын тәмамлаган бу икәү, музыка белемнәре булмаса да, сәхнәгә шулкадәр фундаменталь баскан булып чыктылар, инде чирек гасыр тулы заллар җыеп, шөгыльләрен башка һөнәрләр белән тулыландырып, эшлиләр дә эшлиләр.   – Илсур, бу көннәрдә юбилей концерты мәшәкатьләре белән йөрисең. 50 яшең үзең өчен ничек: «Әле бары да алда» дип уйларлыкмы, әллә инде «Гомер үтте», – дип, башны кыңгыр салып кайгырырлыкмы? – Үземнең тоюымча – гомернең нәкъ уртасы, кульминациясе дияргә була. Күңелемдә әле яңа дәрт, омтылыш, иҗатка зур күтәренкелегем бар. Эшләргә атлыгып торган чагым.   – Үз күзаллавыңча, нинди җырчы син? – Бер чиктән икенче чиккә ташланмый, «мөгез чыгармый» торган, үз юлым, җырда үземнең алыштыргысыз темаларым булган җырчы. Табигать, туган җир, әти-әни, мәхәббәт – мин җырлаган җырларда шул мәңгелек темалар. ИлСаф кем ул дигәндә, «Әбиләр чуагы»н җырлаучы дисәләр – һәркемнең исенә төшәмдер инде.   – Син әйтеп үткән темалар – татар җырчыларының 98 процентында. Бүген башкалардан аерылып тору өчен, героик җырларны искә төшерү дә комачауламас иде. Әйтүең буенча, син уртача статистикага кергән татар җырчысы булып чыгасың. – Шулай килеп чыга инде... – Кеше яши-яши, кешеләр белән аралаша-аралаша, тәҗрибә туплый-туплый, «эчтәлек» җыя. Синең, 50 яшькә җиткән, 25 ел иҗат белән яшәүче ир уртасының эчтәлеге нидән гыйбарәт? – Җырчы булып формалашуымнан мин тулысынча канәгать, ә «мин –шәхес» дияр өчен, чынын әйткәндә, иртәрәктер әле. Эшләгән эшләр бар, кылган яхшылыклар аз түгел. Алгы гомердә без кыласы гамәлләр, зур эшләр булсын.   – Җырдан башка синең белән тагын ни хакында сөйләшеп була? – Сәясәт, спорт, көнкүреш турында.   – Бүгенге сәясәттән канәгатьме соң син? – Республика алып барган сәясәттән – әйе. Шулкадәр күп милләтләр бергә яшәгән республикада тынычлык, дуслык саклап тору бик зур әйбер. Төрлечә яшәүче регионнар бар бит, без тыныч яшәгәч, бәлки ул тынычлыкның кадерен аңлап та бетермибездер. Милләтара мөнәсәбәтләрне җайлап тота белгән җитәкчеләргә бары рәхмәт кенә әйтеп була.   – Син өч бала атасы. Алар өчен күңелең тынычмы ? – Тыныч.   – Малайларың үсеп җитәчәк, армия мәсьәләсе килеп басачак. Курыкмыйча җибәрә алырсыңмы икән аларны армиягә? – Әлегә миңа ул хакта уйларга иртәрәк, ләкин улларымны армиягә җибәрермен дип уйлыйм. Гомумән алганда, мин профессиональ армия яклы. Үзем өч ел хезмәт иттем, Морфлотта, зур корабльдә. Хәзер инде бер генә ел хезмәт итәләр, улларым өчен дә хезмәт иттем дияргә була. Армия – чын ир булып формалашу өчен зур мәктәп ул.   – Концертларыңа халык җыю җиңелме? – Юк, җиңел түгел. Хәзер яңа исемнәр бик күбәйде, халык бит яңалык ярата, яңа артистларга күбрәк йөри. 25 ел җырлап, халыкны үз исемеңә суытмый тоту да зур эш.   – Авыл хуҗалыгы институтын тәмамлагач районга кайтып киткән булсаң, әллә кайчан глава булып, «балда-майда йөзеп» кенә яшәр идең... – Кайткан җирдән кире Казанга килдем бит. Бераз эшлә, аннан Авыл хуҗалыгы идарәсе башлыгы итеп куябыз дигәннәр иде үзе. Ике ел эшләдем дә – киттем. Нишлисең, колхозда эшләп булмады инде. Ярый әле киткәнмен дип уйлыйм хәзер. Сәхнәгә килмәгән булсам, минем өчен шундый зур үкенеч булыр иде.   – Җырчы гомере кыска. Әгәр җырдан туктарга туры килсә, нишләр идең? – Запас вариантым юк. Җырны ташларга дигән уй юк әлегә, әгәр инде андый хәл килеп туа икән, алган белемем буенча инженер булып та эшли алырмын кебек. Автосервис ачармынмы, башка берәр нәрсә уйлап табармынмы, күз күрер.   – Күптән түгел синең белән булган бер әңгәмәне укыдым, анда син намазга басуың турында әйтәсең... – Мәчетләргә йөрим, булдыра алганча, намазны укыйм, уразаларны тотам. Бу мактана торган әйбер түгел инде, һәркемнең үз күңеле кушкан эш.   – Тормышыңда фаҗига дә булды, балаңны югалтып, ачы хәсрәт кичердең. Дингә шул чакта килдеңме? – Әйе. Һәркем үзенчә килә, бәлки алданрак кирәк булгандыр. Минем очракта башыма хәсрәт суккач кына килү язгандыр. Күпләр алай да барып җитә алмый. Дингә мөмкин кадәр иртәрәк килсәң яхшы инде.   – Хатының намазлымы? – Әйе.   – Әти-әниләрең исән-саулармы әле? – Әни исән. 25 апрельдә 80 яшен тутырды, Чүпрәле районының Яңа Кәкерле авылында яши. Җыелып Коръән укытырбыз дип торабыз. Алты бала идек – бер кыз, биш малай үстек. Бер энебез, кызганыч, юл һәлакәтендә вафат булды.   – Мал артыннан куасыңмы? – Юк. Көндәлегемә җитәрлек, ач-ялангач булмаслык мөмкинлеккә мин элек тә риза идем. Дингә килгәч, гомумән, моңа фәлсәфи карыйм. Артыгы кирәкми, булганы җитә.   – Бабаларыңны ничә буынга кадәр беләсең, шәҗәрәң белән кызыксынасыңмы? – Без күптән түгел генә авылыбыз турында китап җыйдык.Төзүчесе – танылган журналист Илфак Шиһапов. Матди ягын минем туганнарым, дусларым күтәрделәр. Шул китапны җыйганда, бик күп архив материаллары белән танышырга туры килде. Әти ягыннан нәселне 12 буынга кадәр әйрәндем. Муллалар нәселе ул, борынгы морзаларга барып тоташа. Әти ягыннан бабамнар репрессиягә эләккәннәр, Себергә куылып, 12 ел шунда яшәп, кире авылга кайтканнар.   – Тормышың көйле, җитеш, мул. Китек җире дә бардыр, шунсыз булмый, диләр... – Гомерлек ярам – вафат булган кызым Айгөл. Киткән артыннан китеп булмый, яшәргә кирәк. Шул авырлык белән яшәргә өйрәнә кеше. Ятса да, торса да, җырласа да, сәхнәдә дә, сәфәрдә дә шул халәт белән яши. Тулы тормыш алып барасың, ләкин яралы күңел белән... Зимфира ГЫЙЛЬМЕТДИНОВА --- | 26.05.2016 (полный текст новости)

  • 2016-05-28 10:13 Казан Сабантуйга бүләк җыйды (ВИДЕО)
    27.05.2016 Бәйрәм Кемдә яулык, кемдә сөлге, Cабантуйга бүләк җыябыз... Республиканың район-авылларында гына түгел, кичә Казан каласында да бәйрәмгә бүләк җыйдылар. Энә дә бүләк, дөя дә бүләк, ди безнең халык. Бу юлы да шулай булды. Кемдер сөлге бүләк итте, кемдер велосипед, магнитола, бизәкле күн читек, самавыр, каклаган каз, чәкчәк, әтәч, хәтта батырга дип тәкә дә алып килгәннәр. Мәйдан гөрли, күз алдында атлар җигелә, бергәләшеп атларны бизәгәнне күзәтәбез. Ул арада җыр-биюләр башлана, сәхнәдә бүләк арты бүләк тапшырыла. Оешма хуҗалары гына түгел, Иске Татар бистәсендә яшәүчеләр дә тамашага махсус әзерләнеп килгән. 80 яшьлек Нурания апа Биктимерова һәрбер уенда катнашучыга махсус бүләк атаган. Көянтә-чиләк белән су ташучыга – яулык, катык белән акча эзләүченең битен сөртергә – сөлге, баганага менүчегә чәй алып килгән. “Радиодан ишеттем дә бакчада кәбестә утырткан җиремнән шәһәргә кайттым. Бу йола Казанда беренче тапкыр уза, моңарчы ишеткәнем дә, күргәнем дә булмады. Элек бу урында Күл буе бакчасы иде, бүләк җыю өчен дә менә дигән мәйданчык булган бу. Соңгы вакытта бистәбез бик чистарды”, – дип сөйли ул.   Воркута якларыннан кунакка кайткан Фазалия ханым Фәйзрахманова бүләк сөлгесенә үзеннән берничә яулык-шарф бәйләде. “Гомер буе салкын якта яшәдек, шуңа да матур шарфлар алып килдем. Тумышыбыз белән Мари  Иленең Бәрәңге районындагы Мазарбашы авылыннан. Бик күңелле бәйрәм. Воркутада 15 ел элек Сабантуй үткәргәннәр иде. Шуннан бирле булганы юк. Казанда бәйрәмгә эләгүемә сөенеп бетә алмыйм. Безнең якларда бүләк җыюны “Бәйге җыю” диләр”, – дип сөйли Фазалия апа.   (“Башкалабызда әлеге матур традицияне яңарту юкка түгел. Бу – шәһәрдәге туризм үсешенә уңай йогынты ясарга тиеш. Халык татар милли көнкүреше белән танышачак. Килгән кунаклар да, шәһәр халкы да бу тамашада катнаша алачак. Киләчәктә без бу традицияне дәвам итәчәкбез”, – ди Казан шәһәренең туризмны үстерергә ярдәм итү комитеты җитәкчесе Дарья Санникова. Әлеге чараны оештыруда Иске Бистә префектурасы белән берлектә Казан шәһәре һәм Татарстан Рестораторлар һәм Отельерлар ассоциациясе идарәсе рәисе Зөфәр Гаязов  башлап йөргән.   Кабан күле буенда башланган бүләк җыю йоласының рухы шәһәр урамына таралды. Милли татар сөлгеләре белән бизәлгән атлар, бүләкләр тутырылган арбалар Камал театры янында берникадәр вакытка туктап алды. Артистлар “Зәңгәр шәл”дән өзек уйнап күрсәтте. Анысы да Сабантуйга бүләк җыюга багышланган. Камалларның бәйрәм бүләге дә ефәк зәңгәр шәл булды. Аннан бүләк җыючылар Татарстан – Сәлимҗанов – Павлюхин – Оренбург тракты буенча хәрәкәт итте. Урам буйлап җигүле атларны күреп  беркем дә битараф калмады. Казан ярминкәсендә исә бүләк җыючыларны чит ил кунаклары – “Берләшкән шәһәрләр һәм Җирле Хакимият” дөньякүләм оешмасының башкарма бюросына җыелган түрәләр каршы алды. Әлеге чарада катнашучы 200ләп делегатны иртәгә Сабантуйга да алып барачаклар.   Сездә ничек, бездә шулай...   Сабантуй бәйрәме якынлашкан көннәрдә бүләк җыю йоласы күп җирләрдә сакланып калган. Һәркем бу бәйрәмгә үзеннән өлеш кертеп калырга тырыша. Борынгыдан килгән гадәт: киленнәр чиккән сөлге, яшь кызлар чигүле кулъяулык биргән. Сөлге-яулыклардан тыш, авыл кешеләре махсус бүләк әзерләгән. Чабышта иң соңгы булып килгән атка биреләсе бүләкнең дә үз мәгънәсе бар. Вакытлар узу белән бу йола да үзгәрә бара. Әле моннан 15 ел элек кызлар Сабантуйга дип кулъяулык чиксә, хәзер бу йола югалып бара.    Шөкер, бүләк җыю йоласы югалмады әле. Дөрес, һәр якта төрлечә атап йөртәләр. “Бирнә”, “Байлар өйдәме?”, “Бүләк җыю”, “Яулык җыю”, “Сөлге җыю”, “Әрәпә”, “Сөрән”, “Сөрән сугу” кебек атамалары бар аның. Болгар якларындагы борынгы татар авылы Янбактыда “Бүләк җыю” дип атыйлар. Шундый ук исемдә Зәй, Чүпрәле якларында да үтә бу чара. “Бүләк җыябыз дибез. Без гадәттәгечә ат белән чыгабыз. Берсе гармун уйный. Башкалар кушыла. Янбакты 164 хуҗалыклы авыл, авыл җирлегенә кергән икенчесе – рус авылы. Нигездә бүләкләр Янбактыда җыела”, – ди Спас районы Янбакты авыл җирлеге башлыгы Ринат Гафуров.   Ә менә Балтач районы Борбаш авылында “Әрәпә” җыялар. Район газетасындагы хәбәрне укыгач, аптырап калган идем. “Халкыбызның күркәм гореф-гадәтләреннән берсе булган – Әрәпә җыярга вакыт. Әрәпә җыюда актив катнашыйк! Әрәпәләребез бәрәкәтле булсын, ихлас күңелдән тапшырган бүләкләрегез Сабантуй бәйгеләрендә катнашкан һәркемнең күңеленә хуш килсен!”. Борбаш авылы мәдәният бүлеге мөдире, озак еллар авылда мәдәни учакны гөрләтеп яшәүче Ризәлә апа Хөсәеновадан “Әрәпә”нең аңлатмасын сорадык. “Төгәл генә әйтә дә алмыйм. Аны Cабантуйга бәйләнешле сүз түгел диләр. Башка җирләрдә башкача аталганын белми идем. Кара, үземә дә кызык булып китте әле. Эзләнәсе булыр”, – ди ул.   Азнакай районының Кәкре Елга авылында исә бу йола “Сөрән сугу” дип атала. “29-30 майда үткәрәбез “Сөрән сугу”ны. Кыңгыраулы атлар, егет-кызлар милли киемнәрдән киенеп урамга чыгабыз. Колгага сөлгеләр бәйләнә. Хәзер чигелгән сөлге, кулъяулар бирү гадәте юкка чыкты инде. Халык әле һаман да беренче һәм соңгы атка дип атап бүләк бирә”, – ди “Марс” хуҗалыгы рәисе Рамил Зарипов.    Лениногорск районының Шөгер авылында “Сөлге җыя”лар, ә Сабада бу гореф-гадәт “Бирнә” дип атала, Әтнәнең Күңгәр авылында исә “Байлар өйдәме?” дип атала. “Районда “Бүләк җыю” диләр. “Байлар өйдәме?” дип аталганы бездә генә. Элек шулай кычкырып йөри торган булганнар. Хәзер инде бәйрәм башлануга бөтен кеше капка төбенә чыга. Капкага сугасы юк. Бездә “Байлар өйдәме?”дә катнашучы балаларга конфет бирү гадәте яшәп килә. Һәр йорт баллы ризык та әзерли. Бездә яшь киленнең бүләк бирү йоласы да сакланган. Ул элеккеге кебек чиккән сөлге түгел инде. Яшь килен гадәттә бүләк итеп берәр күлмәк алып куя, ул күп вакыт ир-егет күлмәге була. Бездә бу йолада күбрәк хатын-кызлар катнаша. Сабадагы кебек ир-егетләрне күккә чөю дә юк. Чи йомырка да җыябыз. Зур бүләкләр булса, алар аталып бирелсә, мәсәлән, көрәштәге дүртенче урынга калучыга дип бирәләр, без аларны кәгазьгә теркәп тә барабыз”, – дип сөйли Әтнә мәдәният йорты методисты Райлә Галиева.   Бу йоладан читтән калмыйлар   Республиканың традицион мәдәниятне үстерү үзәге директоры Фәнзилә Җәүһәрова фикеренчә, һәр якның үзенчәлеге булуы гаҗәп түгел. “Берәүләрдә ат булган, икенчеләрдә юк. Кемнәрдер бу йоланы сөрәнгә мөнәсәбәтле үткәргән. Кукмара районы Күкшел авылында рекрутка алынасы егетләр аңа 1 ай алдан әзерләнә башлый. Нократ татарларына хас йола ул. Фарсы мәдәнияте тәэсирен дә әйтми мөмкин түгел. Гомумән, бүген бу чарада һәрбер йорт үзенең өлешен кертергә тиеш. Илең, җир-суың, кояшың, җылы көннәрнең җитәрлек булсын, ел туклыклы килсен өчен син үзеңнән өлеш чыгарасың икән, савап аласың. Үзеңнән бирәсең, мәйданга өлеш чыгарасың. Ике Сабантуй арасында корылган гаиләләрдән килен бүләге бирү йоласы да бар. Кайбер якларда кияүләрне хөрмәтләү, күккә чөю йоласы да сакланган. Бездә ике очракта гына бирнә әзерләнә. Берсе – туйга, икенчесе – Сабантуйга. Авыл халкы үзенең йөзен тота, йөз аклыгына, нәсел аклыгына бәйле бу. Шуңа да бирнә бирмичә калган гаиләләр сирәк. Сабантуйга дип аерым бүләк алып кайтучылар күп. Хәзер авылдан чыккан хәлле кешеләр Сабантуйга дип атап спонсорлык ярдәме күрсәтә.  Хәтта бәйрәмне үзләре генә оештырып, теләгән вакытта уздыручылар да күбәеп китте. Сабантуйны үткәрү буенча җәмәгатьчелек институты барлыкка килде”, – дип фәнни бәя бирә Фәнзилә ханым.  Бүләкләрегез зурдан, бирнәләрегез мулдан булсын!   Сездә ничек?   Итекле сөрән   Туган авылыбыз – Кукмара районының Күкшел авылында бу йолага аерым бер урын бирелә. Бездә аны “Яулык җыю” дип тә, “Сөрән” дип тә атыйлар. Башка авыллардан үзгә буларак, бездә яулыкны яшьләр җыя. Сөрәнгә әзерлек эшләре бер ай алдан – 30 апрельдә үк башлана.   Ял көннәрендә яшьләр авыл читендәге алма бакчасына җыелып, мәҗлес уздыра, сөрән такмакларын, җырлар өйрәнәләр. Соңыннан урам буйлап җырлап төшәләр, клубта җырлы-биюле кич оештыралар. Төнге мәҗлестән соң, таң алдыннан авыл башына сөрәнче егетләр җыела һәм күмәк биюдән соң Сөрәнне башлап җибәрә. Төнге сәгать бер. Ә күкшелләр генә йокламый. Һәр гаилә ишегалды түренә өстәл куеп, табын әзерләп сөрәнчеләрне көтә. Әтәч тавышыннан иртәрәк тынлыкны авыл көйләре боза. Җырлап килүче ярымай формасында баскан егетләр барысы да бердәй ак күлмәк, кара чалбар, түбәтәй кигән. Билләрендә – чиккән сөлге, ә аякларында – киез итек. Алар алдыннан гармунчы һәм колга тоткан егет “Яулы-ы-ык!” дип кычкырып, беренче йортның ишегалдына керә. Артларыннан бер көтү кызлар һәм кайткан кунаклар ияргән. Әлеге бәйрәмнең ямен яңгыр да боза алмый. Сөрәннең яңгырлы көнгә туры килеп, абыемның яулык җыю дәвамында өч пар итек алмаштырганы истә. Авыл егетләре дә алдан ук берничә пар итек әзерләп куя. Көне нинди була бит, белмәссең.   Өй артыңдагы умартаң Ел да саен аерсын. Безне шулай хөрмәтләсәң,  Ел да саен баерсың...   Табында ниләр генә юк?! Хуҗалар кунакларны ачык йөз белән каршы ала, Сабантуйга бүләкләрен бирә. Колга тоткан егет, бүләк бирүче хуҗаның исемен әйтеп “Ура!” кычкыра. Шулай ук өйдә торган кыздан такмаклап кулъяулык сорыйлар. Әгәр бу йортка бер ел эчендә килен төшкән булса, сөрәнчеләр аннан чиккән сөлге ала. Ә кияүне исә (гадәттә ул качкан була), эзләп табып, күтәреп алып чыгалар һәм “Ура!” кычкырып күккә чөяләр.   Шулай армый-талмый 15 сәгать буе, һәр өйгә сөрән салып кереп, егетләр сөлге җыя, авылдашларны Сабантуйга чакыра, бөтен авылны йөреп чыга. Урам чатларында күмәк биюләр оештыра. Нәкъ менә сөрәнне карау өчен кунаклар бер көн алдан кайта.   Лилия Әхмәтгалиева     Рәсимә МУЛЛАЯНОВА --- | 27.05.2016 (полный текст новости)

  • 2016-05-28 10:13 Россиядә янә ЗИКА бизгәге очрагы теркәлгән
    27.05.2016 Медицина Россиядә ЗИКА бизгәген йоктыручы дүртенче очрак бу. Әлеге вирус Доминикана республикасында ял итеп кайткан ир кешедә табыла. Ялдан кайтып, дүртенче көнне ир кеше үзен начар хис итә башлый. Медиклар эшнең ни икәндә тиз аңлап ала. Февральдән башлап, ЗИКА бизгәге ике Мәскәү һәм бер Ярославль кешесендә ачыклана. Роспотребнадзор башлыгы Анна Попова "Россиягә әлеге бизгәк куркынычы янамый" - дип белдерә. Ул Көньяк һәм Үзәк Америка һәм Тын океан регионнарына баручы гражданнарны саклану чаралары турында онытмаска өнди.   Искә төшерәбез, ЗИКА бизгәген черкиләр тарата. --- --- | 25.05.2016 (полный текст новости)

  • 2016-05-28 10:13 Балтач районында үзенә кул салган үсмернең гаиләсенә ярдәм итәргә теләүчеләр табылды
    27.05.2016 Хәйрия Алар өчәү иде... Гади, бик тә гади авыл өе һәм бер-берсенә өзелеп караучы өч җан: әти, ул, кыз. Балтач районының Нормабаш авылында Гыйматдиновлар гаиләсендә без китеклекне сизмәдек. Бу өчәүнең үзара җылы мөгамәләсе, бер-берсенә яратып караулары өйнең һәр почмагын яктырта кебек тоелды. Ирексездән, Әмирхан Еникинең «Матурлык» әсәре күңелгә килде.   «Шәһри Казан» редакциясе хезмәткәрләре әлеге гаиләне гел үз итеп, хәлләрен сорашып торды. Фаҗига буласы көнне дә, узып барышлый, Нормабаш авылына керергә туры килгән иде. Өйләренә бик тә керәсем килсә дә, кулымда күчтәнәчем булмаудан уңайсызланып, икенче вакытка калдырдым. Аллаһ бер уйламаганнан шунда хәтле китергән ләбаса, нигә кереп чыкмадым икән дип, әле дә булса йөрәк бәргәләнә.   – Җомга көн бездә булды, бергә утырып ашадык, уен‑көлке сөйләшеп утырдык. Улым белән бик якын дуслар иде, бергә укыдылар, – дип искә ала күршеләре Әмир.   Ә якшәмбе көнне ундүрт яшьлек бала асылынып үлә. Нигә? Бу сорауга җавапны Раиф үзе дә бирә алмастыр кебек. Үлемнең нәрсә икәнлеген аңлап бетермичә ялгышкандыр бала.   Бу гаилә турында ишетеп кенә белгәннәр әниләренең аларның ташлап китеп азып йөрүен, матди хәлләренең бик үк яхшы булмавы турында әйтәләр. Юк, болар берсе дә сәбәп була алмый. Бер килгәч, Алинәне эзләп, балалар укый торган Норма мәктәбендә дә булырга туры килгән иде, бер гаилә кебек коллектив дип куанып чыктык. Мәктәптә дә, авылда да ярталар иде үзләрен, кимсенеп яшәмәделәр алар.   Әтиләре Вакыйф үзе дә ятимлектә үскән. Аны әтисе белән әнисе Нормабашка балалар йортыннан алып кайтканнар. Кайтканда бер сүз дә татарча белми иде, дип искә ала авылдашлары.   – Миңа ул вакытта алты яшьләр булгандыр. Кайсы шәһәрдән алганнардыр – белмим, шулай да, электричкага утырып, озак кайтмаганыбыз истә. Мин армиядә вакытта әни үлде, аннан соң өч‑дүрт ел торгач – әти, – дип искә ала ул.   Балалыктан ятимлек ачысын күргәнгәме, Вакыйф – йомшак күңелле ир-ат. Хатынның үзе белән ияртеп килгән улын, аннан соң туган ике баласын ташлап, ирен санламыйча начар юлдан китүенә бәлки шушы да сәбәп булгандыр. Ана кеше улын күмәргә килгән үзе... әмма... Алинә хакына, әлеге хатын турында язып, баланың күңелен яралыйсым килми. Әти белән кызга яшәп китәр өчен бүген ныклык кирәк.   – Алинә – чын хуҗабикә, акчаны тота белә. Кибетчеләр дә мактый үзен. Кирәкле әйберен санап кына ала, акчасын юкка‑барга сарыф итми, диләр. Ашарга да пешерергә өйрәнеп килә. Мине коймак, кыстыбыйлар белән сыйлый. Авылдашлар да ташламый. Хуҗалык, язгы чәчүләр беткәч, өйне ремонтлап, җылытуны газга көйләргә, җирле үзидарә мунча мичен ясатып бирергә вәгъдә итте, – ди Вакыйф.   Аның кешеләргә ышанучанлыгын исәпкә алып, сөйләнгәннәр сүздә генә калмасын, дип, Вакыйф эшли торган Тимирязев хуҗалыгы җитәкчесе Булат Исрафилов белән дә телефон аша элемтәгә чыктык.   – Вакыйф абый безнең хуҗалыкта эшли, без аларның яшәешен якыннан беләбез. Матди ярдәм булганда да Вакыйф абый үзе генә оештырып, ремонт эшләрен башкарып чыга алмаячак. Шуңа күрә Норма җирле үзидарә башлыгы белән килештек, эшчеләр һәм материалларны булдыру алардан, хуҗалык исә матди чыгымнарны күтәрәчәк, – диде хуҗалык рәисе.   Шикләнүләргә урын калмасын дип, Нормабаш авыл җирлеге башлыгы Тимур Гатауллин белән дә сөйләштек.   – Мунча мичен яңартуны авыл җирлеге үз өстенә алган иде. Оста белән сөйләштек, авыл халкы да акчалата ярдәм итте, озакламый урнаштырырбыз. Өйне ремонтлау буенча да оештыру эшләрен без башкарачакбыз. Алла боерса, вәгъдәбездә торырыбыз, – диде Тимур Гатауллин. Зөлфия ХӘЛИУЛЛИНА --- | 26.05.2016 (полный текст новости)

  • 2016-05-28 10:13 Салават Фәтхетдинов картлар йортларын, интернатларны "Салават күпере", "Ялкын", "Татарстан", "Сөембикә", "Идел" журналларына яздырды
    27.05.2016 Матбугат Бүген Татарстанның халык артисты Салават Фәтхетдинов "Әти-әниләреңне яздыр. Якыннарыңны яздыр" дигән республика акциясенә кушылды. Акциядә катнашучыларга үз якыннары өчен Татарстан журналлары һәм газеталарына язылырга тәкъдим ителә. Журналистларга Казан почтамты башлыгы Ландыш Бәдертдинова сөйләгәнчә, Россия почтасы Республика матбугат һәм массакүләм коммуникацияләр агентлыгы белән берлектә "Әти-әниләреңне яздыр. Якыннарыңны яздыр" дигән акция игълан итте. Язылу өчен почта бүлегенә килергә яки ТР дәүләт хезмәтләре һәм Россия почтасы сайтына керергә кирәк. Россия почтасы "Изгелек агачы" дигән икенче акция дә үткәрә, аның кысаларында теләсә кайсы балалар йорты яки картлар йортын газета-журналларга яздырып була.   "Татарстан язылу буенча Россиядә лидер санала. без бу акцияне язылучылар саны кимегәнгә күрә үткәрмибез. Балалар һәм картлар йортлары өчен басмаларга язылып, без яхшылык эшлибез, үз бурычбызны үтибез, кешеләрнең күңелен күрәбез һәм язылучылар институтын саклап калабыз", - диде Ландыш Бәдертдинова.   Салават Фәтхетдинов фикеренчә, яшьләрне гаджетлардан аеру өчен укытырга кирәк. "Мин гаиләм өчен дә, балалар йортлары өчен дә бик күп басмаларга язылдым. Элек вакытлы матбугатка язылу тормыш кагыйдәсе иде. Соңгы вакытта интернет, айфоннар аркасында без укудан биздек. Мондый акцияләрне үткәрергә кирәк. Халыкны телевизордан, компьютерлардан аеру, аларны укуга җәлеп итү зарур. Бу чир, гасыр фаҗигасе. Яшьләр интернетны эш өчен файдаланмый. Бу куркыныч нәрсә, моның белән очрашкан кеше аңлый. Мин оныкларым, шулай ук шоферларым белән көрәшәм. Минемчә, юл һәлакәтләренең яртысы телефоннар аркасында килеп чыга", - диде җырчы.   Салават Фәтхетдинов үз гаиләсе, Мөслим картлар  интернат-йорты, Лаеш балалар йорты, Мөслим интернат-йорты, Арча интернат-йорты өчен "Салават күпере", "Ялкын", "Татарстан", "Сөембикә", "Идел" кебек басмаларга язылды.   Аннары җырчы автографлар таратты. --- --- | 27.05.2016 (полный текст новости)

  • 2016-05-28 10:13 Индус Таһиров: Минем бабайлар 100гә кадәр яшәгән
    27.05.2016 Мәдәният Татарның тарихын өйрәнүче һәм Татарстанның яңа тарихын язучы академик Индус ага Таһировка 24 майда 80 яшь тулды. Татарстанның мөстәкыйльлеге өчен көрәшкән, Татарстан Конституциясен язган шәхесне “ВТ” хәбәрчесе дә котлап кайтты. Очрашу уңаеннан аңа берничә сорау бирмичә булдыра алмадык.  “Әти мандолина бүләк итте”   – Индус абый, сезнең буынның балачагы авыр елларга туры килгән. Хәтердә уелып калган вакыйгалар күптер. Әмма аеруча истәлекле булганы кайсысы?   – Без гаиләдә өч бала үстек. Мин – уртанчысы. Кызганыч, өлкән абыебызның гомере автоһәлакәттә өзелде. Әтинең сугышка китүен, аны озатканыбыз күз алдында. Лениногорск районының Иске Шөгер авылыннан станциягә чыгып киттек. Әнинең кулында имчәк бала, ул өйдә калды. Станциядә халык гөж килә, саубуллашалар, елашалар-җырлашалар. Йөрәк өзгеч, шомлы, авыр мизгелләр. Без дә абый белән әти янында басып торабыз. Әтиебез җырга оста, шигъри җанлы, моңлы кеше иде. Романтик! Берзаман безгә: “Әйдәгез минем белән!” – диде дә кибеткә алып керде һәм безгә мандолина сатып алды. “Мин кайтканчы уйнарга өйрәнегез!” – диде. Куанганны күрсәгез! Әтине кул болгап озатып калдык. Өчебез дә әти бүләк иткән мандолинада уйнарга өйрәндек. Әтиебез исә сугышта һәлак булды. Бабайның бер улы да исән-имин туган йортына кайтмады, ә үзе 100 яшен тутырды ул. Миңа әйткән сүзләре истә: “Улым, бу дөньяда бер көн дә яшисем килми”. Ялгызлыктан, балаларын югалтудан өзгәләнде ул.   Әтидән бик күп хатлар алдык, искиткеч матур тел белән яза белде. Һәрбер хаты җыр кебек! 1944 елда ул Латвияне азат иткәндә һәлак булган. Университетны укып бетергәч, аспирантурада белем алганда әтинең каберен эзләп табу максаты белән яши башладым. 1960 елларда Латвиягә киттем һәм аның Салдус шәһәрендәге туганнар каберлегендә җирләнгәнен ачыкладым. Беренче сәфәремдә каберенә үк барып җитеп өлгермәдем. Ул урынга кабат әйләнеп кайттым.   Әнине дә алып бардык. Әмма башта үзебез тикшереп кайттык. Карасак, әтинең исеме юк! Чаптым урындагы райкомга. Җитәкчегә хәлне аңлаттым, үз кешеләренә өстәл сугып бер сәгать эчендә башкарып чыгарга фәрман бирде. Чыннан да, әни белән килгәндә барысы да әзер иде. Әни әти кабере янында намаз укыды, елады, аның белән хушлашты. Әтинең кабереннән җир алып кайтты һәм шул туфракка гөл утыртты. Гомер бакый тәрәзәдә чәчәк атып утырды.    – Авылда үскән гап-гади татар гаиләсендә – ике академик. Сез энегез белән тарих юлыннан китеп, зур дәрәҗә казанган шәхесләр. Бу – балачак хыялымы?   – Юк, андый хыяллар булмады! Әмма укырга ярата идем. Сугыш башлангач, әнине Түбән Чыршылы мәктәбенә директор итеп җибәрделәр. Ул – татар теле укытучысы. Мәктәпкә төшкәнче үк укырга, язарга өйрәтте. Дөрес, язуым гел кәкре-бөкре чыга. Ни язганымны кайвакыт үзем дә танымыйм. Китапларны йотлыгып укыдым. Урысча белмим. Әни: “Сүзлек белән укы”, – ди. Булмый! Елаган чаклар да күп иде. Әмма ул чын мөгаллимә буларак, әдәбиятка, телгә мәхәббәт уята белде. Биш-алты малай үстек, яраткан эшебез китапханәгә йөрү иде. Татарлык шунда сеңгәндер. Зур кеше булырмын дип күз алдына да килмәде.   Китап корты булганга күрә, яшүсмер вакытта ук, ни өчен татарлар дәүләтсез икән, дип аптырый идем. Сәбәбен эзлим – таба алмыйм. Габдулла Тукайның “Шүрәле”сен укып чыгыгыз әле тагын бер кат. Урманнарны тасвирлаганда ул аны Чыңгыз гаскәре белән чагыштыра. Шагыйрь бөек тарих һәм бүгенге мескенлек турында уйланган. Мин дә аның белән беррәттән, ник без болай соң, без дә Хакның бәндәсе бит, дигән сорау белән бимазаландым. Университет шәкерте булганда мин дә татарның үсешенә өлеш кертергә тиеш дигән теләк туды һәм шул максаттан тайпылмадым.    “Татарны урыслаштырырга телиләр”   – Россиядә татарлар сан буенча икенче милләт булса да, без барыбер милли азчылык вәкилләре саналабыз. Татарга яшәве авырмы, җиңелме? Сездә милли азчылык булу авырлыгын тойган чаклар буламы?   – Үземә карата кимсетү сизмәдем. Әмма, гомумән алганда, милләткә карата мөнәсәбәт куанырлык түгел. Милли гаделсезлек татарга карата булды һәм бар. Рус империясендә татарга беркайчан да җиңел булмаган. Аны кыерсытмаган заманнар юк диярлек. Ләкин татарның бер ягы бар: аны кыскан саен ул ныгыган, каршылык көчен туплаган. 1870 елда Сембердә чыккан бер газетада рус авторлары татарлар турында: “Алар – бернинди дә йогынтыга бирелми торган халык, Россиягә сәяси рәвештә буйсындылар, ләкин алар мөстәкыйль яши”, – дип язган. Татарлар – төркиләрнең иң затлы тамырларыннан барлыкка килгән милләт. XIX гасыр азагы – XX гасыр башында милләт яңарыш кичерә. Нинди генә газеталар, китаплар чыкмый! Театр барлыкка килә, мәдрәсәләр белем бирә, типографияләр эшли. Могҗиза! Татар үз-үзен саклап калырга сәләтле.   – Ә бүген? Бездә телевидение дә бар, бер генә түгел, берничә, бихисап газета-журналлар, мәктәпләр дә бар югыйсә...   – Чеп-чи, саф татар телендә белем бирүче мәктәпләр калдымы соң бездә? Телевидение, матбугат милли идеягә хезмәт итәме? Дәүләтчелек идеясен бит концерт, уен-көлке, Сабан туе алыштырды. Тарихны өйрәнү, рухны саклау, тел, милли мәгариф өчен көрәш барамы? Бездә мөстәкыйль милли мәгариф юк. Хәлләр бит мөшкелрәк. Кызганыч, татарда каршылык күрсәтү сәләте кими. Татар булып саклануның иммунитеты юкка чыга бара. Менә шул мине борчый. Сәясәт вертикале үз кагыйдәләрен куя. Татарны урыслаштыру, буйсындыру максаты бүген дә бар. Шуңа күрә матбугатның нәтиҗәлерәк эшләвен теләр идем, халыкта милли аң тәрбияләү эше бертуктаусыз барырга тиеш.   – Индус абый, фән тирәсендә көнләшү хисе көчле була. Мәкерле уеннар бу өлкәгә дә хас. Сез эшчәнлегегезне татарны өйрәнүгә, аның дәүләтчелеген ныгытуга багышладыгыз. Советлар берлеге вакыты икәнен исәпкә алганда, бу эш җиңел булмаган. Аяк чалучылар күп булдымы?   – Яшермим, төрлесе булды. Дуслар хыянәтен дә, аяк чалуларны да кичердем, яла ягулар да булды. Кандидатлык, докторлык диссертациясен яклаганда да: “Яклаттырмаячакбыз. Темаларыңны үзгәрт яки фәнне оныт”, – дип басым ясаучылар да булды. Әмма мин барыбер эшемне дәвам иттем. Партия цензурасы да көчле, миннән сорау алулар да еш булды. Әмма сүзләремнең дөреслегенә башкаларны да күндерә белдем. Ул сыйфат миндә бар.    Тормыш ул – көрәш. Милли азатлык турында фәнни эш язганда да комачаулаучылар күп булды. Әле дә истә: документ папкасы тышлыгында “Тайфун операциясе” дип язып куйдым. Бернигә дә карамастан, җиңеп чыгарга тиеш идем. Шулай булды да. Эзәрлекләүчеләрнең кемнәр икәнен әйтмим, күбесе мәрхүм инде. Исәннәре дә бар. Берсенә дә ачу сакламыйм.  “Татарстан союздаш республика буласы иде...” – Татар нинди генә шартларда, кайда гына яшәсә дә, дәүләтчелеген торгызу идеясе белән яна. Татарстанның мөстәкыйльлеге өчен көрәш заманында бу эш барып чыкмас дигән шик бар идеме? Үкенечләр күп калдымы?   – Бернинди дә шик юк иде. Киресенчә, эшләгән саен дөрес юлда булганыбызга ышана бардым. Россия делегациясе – бер якта, без – каршы якта. Мәскәүне дәүләтебезне торгызырга хаклы икәнебезгә төшендерә алдык. Нинди көчкә ия булганбыз соң без дип аптырыйм. Барысы да ихластан башкарылды, милләт мәнфәгате өчен тырышлык булды ул. Әле дә истә, миңа каршы якта Сергей Шахрай утыра һәм ул миңа: “Вы что, из России выходите?” – дип сорау бирә. “А мы в Россию добровольно и не входили”, – дип җавап кайтардым. Геннадий Бурбулис та моны ишетеп торды. Бу сорауны бирергә теләгән кешеләргә: “Делегации Татарстана такие глупые вопросы больше не задавайте!” – дип кистереп әйтә торган иде. Мин үзем – йомшак кеше. Әмма ниндидер мәсьәләдә чакматаш була алам. Аны Минтимер Шәймиев тә әйтте. Дәүләтчелек көрәшендә кырыс та, таләпчән дә була беләм. Минем төп корал һәм холкымның сыйфаты – ул кешеләрне, оппонентларны күндерә, ышандыра белү.   Үкенечләр булдымы дигәннән, бар алар. Татарстан СССР белән союздаш республика буларак килешү имзаларга тиеш иде. 1991 елның 19 августында Минтимер Шәймиев Борис Ельцин белән очрашып, без сөйләшкән документка соңгы нокта куелуын көттек. Ләкин ГКЧП килеп чыкты. Без өйләнгәч төн кыскара дигәндәй, безгә берничә көн җитмәде. Шул вакытта бу документ имзаланган булса, Россиядә ни генә булмасын, без мөстәкыйль дәүләтле халык булыр идек. Үкенеч бик нык зур. Нишлисең, тарих менә шундый борылыш алды.   – Киләсе елда Татарстан белән Россия арасындагы вәкаләтләр бүлешү турында Шартнамәнең вакыты бетә, ул гамәлдән чыга. Ничек уйлыйсыз: аның язмышы нинди булыр, федераль үзәк аны кабат имзалармы?   – Россиядә татар факторы ныгый бара, без автономия буларак яшәгән вакытлар һәм бүгенге вәзгыять күк белән җир арасы кебек. Татар белән бүген санлашалар. Россиянең ныклы терәге – татарлар. Дәүләтнең барлыкка килүе дә татар-рус мөнәсәбәтләренә корылган. Татарстан аягында нык басып тора. Үз сүзебезне әйтә алабыз. Башкалардан аермалы буларак, Татарстан президент институтын да саклап калды. Бу очракта да Шартнамә имзаланырга тиеш. Бу эш дәвам итәргә, Россия чын федератив дәүләткә әверелергә тиеш.    Безгә милләт буларак үсәргә, ныгырга кирәк әле. Тел, дин, гореф-гадәтләр – аның нигезе. Шуларны саклап кала алсак, дәүләтле булуга ирешәчәкбез. Безнең, сезнең буын аны күрерме – белмим. Тарих бик тиз үзгәрүчән, алдан берни фаразлап булмый.   “Мин файдалы гомер кичердем” – Татар авыллары бетә, дигән шомлы фаразлар ишетергә туры килә. Кешеләр зур шәһәрләргә агыла. Әмма татар шәһәргә килсә, руслаша. Мохит башка, катнаш никахлар да безнең файдага түгел. Хәзер авыл балалары да русча теттерә. Нишләргә?   – Авыллар сакланырга тиеш. Моның махсус дәүләт программалары нигезендә башкарылуы мөһим. Шәһәрдә татар булып яшәү авыррак, чөнки мохит рус телле. Татар шәһәрдә яки авылда торамы – әһәмияте юк, әмма гаиләдә дәүләт теле татарча булсын. Финляндия татарлары – безгә үрнәк, урамда, мәктәптә фин, швед, инглиз теле булса, өйдә – татарча. Безнең гаиләдә дә аралашу туган телдә. Без бит татарлар, ник без чит телдә сөйләшик, ди? Балалар рус мәктәбендә белем алды, әмма телсез калмадылар. Оныгыбыз Каюм да телне камил белә, дини бала, намаз укый. Бу – тирә-яктагы яшәеш йогынтысы. Баланың татар мохитендә яшәвен ата-ана булдырырга тиеш.   – Индус абый, ә сез бәхетлеме? 80 яшегез тулган көннәрдә ниләр турында уйланасыз?    – Ниндидер авырлык килеп чыкса, кеше бәхетле булганмын икән дип уйлый, сәламәтлеге какшаса да шундый фикерләр туа. Мин тормышта төрлесен күрдем, кайгы-хәсрәте дә җитәрлек булды, шатлык-сөенечләре дә. Нәтиҗәле гомер кичердем дип саныйм. Хатынымнан уңдым. Ул – тугры, акыллы хатын, төп терәгем булды. Шөкер, әнием энем белән икебезнең галимлек дәрәҗәсенә җиткәнен күрә алды. Балаларым белән горурлана алам. Дөрес, авыр, күңел сызлаган чаклар була. Юаныч таба алмаган вакытлар да булгалый. Авылда йортыбыз бар, янында гына – күл. Шунда кармак салып утырырга яратам. Мин эшемне дәвам итәм. Эзләнәм, китаплар язам. Архивта документлар шактый, истәлекләрне дә язып калдырырга тырышам. Сәясәт белән кызыксынам, барысын да күзәтәм.   Ике яктан да бабайлар 100гә кадәр яшәгән. Энергиям бар, әле эшлисе дә эшлисе! Шәкертләрем арасында фикерле яшьләр күп. Алар барысы да диярлек милләтпәрвәрләр. Хәзер яшь буын сәламәт тормыш алып бара, дини, ихлас кешеләр. Алар безнең эшне дәвам итүләренә өметләнәм.  Римма БИКМӨХӘММӘТОВА --- | 27.05.2016 (полный текст новости)

  • 2016-05-28 10:13 Кызара битләр... ояттан
    27.05.2016 Җәмгыять “Татарстан яшьләре”н гадәттә соңгы “Юмор һәм сатира” битеннән укый башлыйм. Андагы мәзәкләр барыбызны да елмайта, көләсене китерә. Бигрәк тә беренче тапкыр гына ишетсәң. Ә менә сезнең шуның киресе булганын, ягъни көлү аркасында мәзәк хәл килеп чыгуы турында ишеткәнегез бармы икән? Булмаса — сөйлим. Бу хәл 1986 елның 18 июлендә була. Владимир Познер, Фил Донахью, Владимир Мукусев режиссерлыгында беренче америка-совет телекүпере оештырыла. Тапшыру барышында телевидениедә һәм кинода порнография темасына да кагылалар. Америка ягыннан бер хатын-кыз: “Безнең телерекламаларда барысы да секс тирәсендә бөтерелә. Сездә дә андый телерекламалар бармы?” — дип сорау бирә. Совет ягыннан катнашучы Людмила Иванова: “Бездә секс юк һәм без моңа катгый каршы”, — дип әйтеп кенә бетерә — ике як аудитория дә көлә башлый һәм “Ленинград” кунакханәсе администраторының аннан соң әйткән: “Бездә мәхәббәт бар”, — дигән сүзләре аудиториягә ишетелмичә кала. Соңрак Л.Иванова режиссерга чылтыратып, әлеге фразаны төшереп калдыруын (тапшыру 28 июньдә яздырыла, эфирга 18 июльдә чыга) үтенә, әмма тегесе Иванованың мәзәк героинясы булачагын аңлый торып, язманы ничек бар — шулай калдыра. Соңрак шушы фразаны бозып, “СССРда секс юк” дип үзгәрттеләр һәм режиссерлар аны дистәләгән кино геройлары теленнән әйттерделәр. Ә бит, уйлап карасаң, СССРда секс, чыннан да, юк — тагын да дөресрәге, булмаска тиеш иде. Ышанмасагыз, 1924 елда Я.Свердлов исемендәге коммунистик университет нәшрияты чыгарган “Революция и молодежь” дигән брошюраны укып карагыз. Шул брошюрада революцион пролетариат өчен язылган 12 җенси нәсихәтнең берничәсен укып китик: 2. Өйләнешкәнче җенси тыелып тору зарури, ә өйләнешү бары социаль һәм биологик өлгерлектән соң (ягъни 20-25 яшьтән) гына мәгъкуль. 3. Җенси бәйләнеш — җенси мәхәббәт объектына һәрьяклы тирән симпатиянең һәм чын күңелдән бирелгәнлекнең ахыргы төгәлләнеше. 6. Җенси объектны еш алыштырырга кирәкми. 11. Җенси бозыклык булырга тиеш түгел.   Әйтерең бармы, идеаль нәсихәтләр! Дөрес, хәзерге психо- логлар күзлегеннән караганда, алар мәзәк булып яңгырый.   Инде бу язмада сүз сексның СССРда түгел, ә “зәңгәр экран”нарда юклыгы турында барганлыгын онытмасак, америка-совет телекүперендә катнашкан Людмила Иванова әйткәннәрдә хакыйкать ята: 1986 елда СССРда телевидениедә секс чын мәгънәсендә юк иде әле. Худсоветлар әхлак сагында уяу тора ул заманда, бик азлар гына цензура аша үтеп чыга. Әйтик, 1966 елда төшерелгән “Кавказская пленница” фильмында Нинаның су коену костюмыннан күренүен “оятсызлык”ның тамырына балта чабылмый калган күренешләрнең берсе дияргә кирәк. Баксаң, бу киноны экраннарга чыккан еллардан ук ир-ат халкы әнә шул күренеше өчен дә яратып караган икән. Тыелган җимеш татлы, яшеренгәнне күрәсе килү теләге көчле була шул. Күз һәм “ярамый” дигәнне ишетү сәләтенә ия колак арасындагы сугышта күзләр һәрвакыт җиңә. Безнең авылда Сабантуйда ел саен уртага чыгып, кулына сөлге ала, әмма көрәшкәндә ыштаны тезенә кадәр төшеп китә торган бер бабай бар иде. Мәйдан гөжли, кемдер “картайгач кеше көлдереп йөрмәсен иде ул” дип бабайны сүгә, кемдер арты белән борыла, шул ук вакытта күзләрен кул бармакларын тырпайткан хәлдә каплап булса да, бабайның “припасларын” күреп калырга теләүчеләр хатын-кызлар да табыла иде. Берсен дә гаепләмик, табигатебез шундый. Без кечкенә чакта ук әнинең туганы Әхмәтҗан бабай хатыны Гөлбану апа белән парлашып кунакка килер һәм бераз кәефләнеп алгач, фронт юлларын исенә төшереп: “Оккупантов бей, фрицев не жалей, лихие минометчики на запад поскорей!” — дип җыр сузар иде. Бераздан “тәлинкә” алыштырыла һәм сугыш ветераны: “Ай, җаный, вай, җаный, татар назлый марҗаный. Назламас иде марҗаный, татарның да бар җаный”, — дип теттерә башлый. Без, кечкенәләргә беренче җыры бик үк аңлашылмый, ә менә икенчесе кызык иде. Адәм баласының табигый биологик ихтыяҗын татар әнә шулай образлы итеп җыр аша ачып биргән булган икән.   Җенси кызыксыну борынга кызлар исе керә башлагач аеруча көчәя. Кеше күңелендә шәрәлек күзләү омтылышын юкка чыгара алмыйсың: безнең егет чакның бердәнбер “эротикасы” — шәрә кызлар сурәте төшерелгән уен картасы булды. Аны Шәмәрдән станциясендә туктый торган поездларда телсезгә сабышкан абыйлардан 5 сумга сатып алырга була иде. “Тыелган җимеш” картинасы 50-60нчы елларда туган үсмерләрнең күз алдында әнә шулай 5 сум бәрабәренә “ачылды”. Аннары, демократия җилләре исә башлагач, кыска вакытлы видеомагнитофоннар заманы булып алды әле: авылның мыек та чыкмаган үсмереннән алып, 50 яшьлек агаена кадәр клуб тутырып япон “Панасоник”ларыннан зур экранга проекцияләнгән “Греческая смоковница”ны, бүтән эротиканы карады. Клубтан төкеренеп чыгучылар да, тагын карарга әзер икәнлекләрен белдерүчеләр дә булды. Аннары “Панасоник”ларны уллы-кызлы һәр гаиләдә дә диярлек алдылар. Ул вакытта СССР заманнан күпкә калышканга күрә, “тимер пәрдә” ачылгач кына илгә килеп кергән бу техника чоры тиз узып китте, видеомагнитофоннар, тасмалы кассеталары белән бергә, музей экспонатына әверелде.   Әмма тыелган дөньяга үтеп керүгә бернинди чикләр куймаган интернет заманы килгәч, гомумән, боларның барысы да баласы гына булган, анасы алда көткән дияргә генә калды.   Халыкның пәрәвез челтәрендә ни-нәрсә актарынганын чамалау өчен әүлия булырга кирәк түгел. Яндекс мәгълүматларына караганда, шушы эзләү системасы тәрәзәчегенә 2011 елның гыйнварыннан 2012 елның декабренә “порно” сүзен 1,5 миллиард (!) тапкыр язганнар. “Эротика”ны — 72 миллион, “секс”ны 309 миллион тапкыр эзләгәннәр. Кайвакыт әшәкелекне махсус актарып табасы да юк, әхлакка сыешлы сорауларга җавап эзләгәндә ачылган битләрдә дә ярымшәрә сурәтләр үзеннән-үзе килеп чыга. Ә инде кече компьютер булып яшьләрнең кесәләренә кереп утырган смартфоннарда нинди картиналар йөгерешеп узуы турында язып та торасы килми.   Шулай итеп, ихтыяҗның тәкъдимне тудыруы турында гыйбарәнең әхлакка да кагылганлыгын югары технологияләр кире кагылгысыз итеп раслады. “Ни өчен мәхәббәт белән шөгыльләнүне ачыктан-ачык күрсәтәләр?” дигән сорауга телеканалларның башында торучылар ике генә сүз белән — “пипл хавает” дип җавап бирсә (ягъни халыкка ошый), интернетның “ирекле мәхәббәт” диңгезенә чумып хисләнергә юл ачуын зур акчалар әйләнеше белән дә бәйлиләр. Интернетка порнография материаллары урнаштыру белән шөгыльләнүчеләр айга уртача 120-140 мең доллар эшли икән.   Инде язылганнардан чыгып, шәхси күзлектән ниндидер нәтиҗә ясарга да вакыт җиткәндер кебек. Монысы иң авыры булып чыкты: интернетның кеше әхлагына китергән зыяны һәм файдасы салынган үлчәү тәлинкәләремнең йә берсе баса, йә икенчесе аска төшеп китә дигәндәй.   Аптыраган бу эшкә дигән әби хәлендә калдым. Нишләргә, кешенең биосоциаль зат булуын күздә тотып, аның барлык эшләренең нигезен җенси дәрт, теләк тәшкил итә дип расларга тырышкан күренекле психолог Фрейд ягына авышыргамы, әллә “интернет яшьләрне тинтәкләндерә” дип чаң кагучыларга кушылыргамы? Шәрә сурәтләр караучы тора-бара җенси маньякка әвереләме, әллә дәртен виртуаль рәвештә басучы ролендәге “интернет буыны” вәкиле булып каламы?   Югары технологияле мәгълүмат тирәлегенең кешегә порносайтларга караганда да куркыныч тискәре йогынты ясаган яклары турында ныклы дәлилләр бар. Әйтик, соңгы вакытта төрле илләрдә үткәрелгән экспериментлар ноутбуклар, планшетлар мәктәп баласының акыл үсешенә зур зыян салуын раслый. Шулай да оптимист буласы килә. Һәрхәлдә интернетның уңай якларыннан файдаланырга кирәк һәм ...бу мәкаләне тикмәгә генә көлүдән башламадым. Юмор хисен югалтмыйк. Кешенең көлә һәм оятыннан кызара белә торган бердәнбер җан иясе икәнлеген онытмыйк. Фәнил МӘҮЛЕТОВ. Саба районы --- --- | 19.05.2016 (полный текст новости)

  • 2016-05-28 10:13 Үткәннән кайтаваз
    28.05.2016 Язмыш «Хәким кызы баласын булнистә калдырып чыккан ди, ишеттеңме, күрше?» Гөлнисаның шушы хәбәрне куанган сыман әйтүе бер дә ошамады Фәридәгә. Ишеткән иде инде, начар хәбәр бик тиз килеп җитә бит ул, җитмәсә ун тапкыр артып. Ә яхшысы бик озак адашып йөри. Фәридәнең Гөлнисага каты бәреләсе килмәсә дә, азрак кисәтеп куюны кирәк дип уйлады. «Үзебезнең дә балалар үсә, күрше, кеше турында сөйләү бер дә яхшы түгел», – диде ул акрын гына. Ә Гөлниса, шуны гына көткән кебек, дөртләп кабынды. Имештер, Хәким хатыны аның сеңлесе турында әллә нинди сүзләр сөйләгән, нахак яла яккан, әллә бөтен сатучы да карак була инде. Ә Хәким үзе өченче ел Гөлнисаларның бакчаларын иң соңгы итеп сөргән, аннан соң тагын Хәкимнең башкисәр малае аның тәртипле улын кыйнап кайтарган, тагы... Тик Фәридәнең күршесенең буш сүзләрен тыңлап  торасы килмәде, саубуллашып кереп китте. Ә үзенең уенда Гөлсу иде, чөнки ул кыз Фәридәнең күз алдында үсте – бик тәртипле бала, кешегә дә бик мәрхәмәтле.   Хәкимнәр гаиләсендә өч бала тәрбияләнде, ике кыз, бер малай. Мәктәптә дә бик яхшы укыдылар, кызлары югары уку йортына да керде. Тик Гөлсу өч курс бетергәч тә укуын ташлап кайтты һәм озайтылган көн укытучысы булып эшли башлады. Кайтуының сәбәбе күпләргә аңлашылмаса да, Фәридә ни өчен икәнен белә иде. Бердән, ике-өч өй аркылы гына яшиләр, икенчедән, Гөлсуның әнисе белән Фәридә сердәшләр. Тик Гөлчирәнең (Гөлсуның әнисе) бу арада күзгә-башка чалынганы юк, үзенә кереп чыгасы булыр, мөгаен. Гөлсу мәктәптә әйбәт кенә эшли башлады, укуын да читтән торып дәвам итте. Мәктәптә үзе белән бергә укыган, хәзерге вакытта хуҗалыкта тракторчы булып эшләүче Рамил белән дуслашып йөри башлады. Ике еллап вакыт үтте, ул арада Гөлсу укуын да тәмамлады. Инде диплом алам дип йөргәндә, аның юлында Роберт очрады һәм кызның тормышының асты өскә килде.    Роберт хуҗалык рәисе малае, бик текә, үтә чибәр, сүзгә дә бик оста. Тик ата ялкау, авыл хуҗалыгы институтын бетергән булса да, бер кайда да эшләми. Гаиләдә бер генә малай булганга, әнисенең сукырларча яратуыннан оста файдалана егет. Әлбәттә, ул кайдадыр эшләгән булып санала – кыскасы ай азагында кесәсенә хезмәт хакы керә. Акча булгач, дуслар да күп, кызлар да муенга асылынырга тора. Рестораннарда гына күңел ача, кунакханәләрдә генә яши егет, акчасы беткәч кенә авылга кайта. Үзе эчеп-исереп тә йөрми, тик ялтырап яшәргә ярата. Авылга кайтуының берсендә алар Гөлсу белән очрашалар. Кызның бу егетне күргәне булса да алар таныш түгел. Бердән бу гаилә алар авылына яңарак килде, икенчедән, Рамил булгач, Гөлсу башка кешене күрмәде дә. Рамил белән аңа рәхәт, тыныч, тормыш бертөрле ага, яңалыклар уртак, сөйләшәсе сүзләр билгеле. Ә Роберт белән сөйләшү бөтенләй икенче, чөнки егет телгә беткән, укыган икәнен дә сиздереп тора. Шәһәр тормышы турында матур итеп сөйли, кино-театр яңалыкларыннан  хәбәрдар. Тиз генә арада Гөлсуның тәмам башы әйләнде, ул Робертка чынлап торып гашыйк булды. Егеткә дә бу кыз белән рәхәт, чөнки укыган кызлар икенче инде, надан авыл кызы түгел. Алар шулай йөреп киттеләр, клубка да бергә чыгалар. Ә Рамил  турында бөтенләй онытты Гөлсу, егет сөйләшергә килгәч тә үзен онытуын үтенде. Егет тә горур, икенче кызга өйләнде дә Себергә китеп барды. Роберт белән Гөлсу да дус булып йөриләр, егетнең әти-әнисе дә кызны үз итә сыман – кыскасы эшләр туйга таба бара. Алар беркөнне Әлмәткә туй кирәк-яракларына бардылар, соңга калдылар да Робертның фатирында гына кунып кайтырга булдылар. Егет монда да бик өлгер булып чыкты, кай арада табын корылды, кай арада кыз үзенең Роберт кочагына кергәнен кыз сизми дә калды. Гөлсу әллә ни карышмады да, чөнки тиздән туй – кирәк-ярак алынган, әти-әниләр туй көтә. Шулай итеп, Роберт белән Гөлсу өйләнешеп тә куйдылар. Ярты еллап яшәгәч Гөлсу авырга узды. Йөклелек чорын бик авыр кичерде яшь хатын, бала туганчы күпчелек ятып үткәрде ул. Ә Робертның зар-моңлы хатын янында озаклап утырасы килмәде, өйләнгәнче булган тормышын дәвам итә башлады. Гөлсуның үз хәле хәл, иренең әнисе белде дә бит, тормышлары бозылыр дип күз йомды. Инде бала туарга ике атналап кына вакыт калды, Гөлсуның Әлмәткә поликлиникага барасы булды.   Гадәттәгечә, Роберт өйдә түгел, Гөлсуны кайнатасы алып барырга булды. Барганда фатирларына кереп чыгарга уйлады хатын. Их кермәгән булса икән шунда... Ишекне үз ачкычы белән ачып керсә, анда Роберт бер кыз белән мәхәббәт уены уйнап ята. Моны күргәч, Гөлсуның хәле начарланды, аны тиз генә шифаханәгә алып киттеләр. Хатын ир бала тапты һәм, аңына килү белән, баладан баш тартуы турында белешмә язды. Үз әти-әнисенең дә, Робертның туганнарының да сүзе кермәде хатынга. Ул сихерләнгән сыман бер сүзне кабатлады: «Миңа бала кирәкми!» Роберт та берни эшли алмады, чөнки Гөлсуның аны күрәсе дә килмәде. Ике көннән хатын өйләренә кайтты, әйе, ул ир йортына кайтты. Аның аңы белән нәрсә идарә иткәндер, бер кеше дә аңлый алмады: ашады, йоклады, эшләде – әйтерсең лә ул робот. Шулай ике айлап вакыт үтте, Гөлсу белән әти-әниләреҗдә, туганнар да, укытучылар да сөйләшеп карады. Тик «юк»тан башка җавап ишетмәделәр. Шулай да азрак вакыт үткәч, ничектер акылына килеп, Гөлсу баласын алырга булды. Алар шифаханәгә барып сорашканда инде баланы уллыкка алганнар иде, ә кем алганын табиблар әйтми икән...    Ә баланы Рамил белән хатыны алган булып чыкты. Аның хатыны бала таба алмый икән, шуңа бала алырга уйлаганнар. Балалар йортына җибәрергә дип әзерләнгән нәни Рәзилне (шәфкать туташлары Гөлсуның улына шушы исемне биргәннәр иде) Рамил белән хатыны уллыкка алып, Себергә китеп тә бардылар. Бу турыда авылда, белсә, Рамилнең әнисе генә белгәндер...    Роберт Гөлсуны ничек тә көйләргә тырышты, кайната-кайнана да бик игътибарлы булдылар. Чөнки гаепнең олысы улларында икәнен алар да аңлый иде. Яралар ничаклы гына тирән булмасын, вакыт, барыбер, азрак киметә. Әлбәттә, бөтенләй төзәлми яралар, җөйләнә генә. Тормыш дәвам итте, тик Гөлсу яңадан балага узарга курыкты, чөнки кеше сүзеннән дә курка, үзеннән дә шикләнә иде.    Үз әнисенең сүзләре аңына барып җиттеме, әллә Робертның ялварулары җанын эреттеме, Гөлсу бала табарга уйлады. Ә ире аның җаена гына торды, хатынының бөтен теләкләрен дә үтәргә тырышты. Гөлсу бик җиңел уздырды йөклелек чорын, УЗИ игезәк кызлар күрсәтте. Авырлыклары бәләкәй булса да, бик тере булып туды кызлар, аларга Алия һәм Гөлия дип исем куштылар. Йа Ходаем, кылган гөнаһларым өчен үземне генә җәзала, балаларымны минем өчен гаепле итмә, дигән теләкләре кабул булдымы – балалар сәләмәт булып үсте. Кызларына сигез яшьләр булгандыр, алар авылга Сабантуйга кайттылар. Шунда Гөлсу ничә еллардан соң Рамил белән хатынын күрде. Бик төчеләнмичә генә исәнләштеләр, аларның улларын да күрделәр. Карап торырга унөч-ундүрт яшьләрдәге малай, Гөлсуга, ничектер, таныш кебек тоелды, тик кемгә охшаганын тәгаен әйтә алмады. Авылдан килеп бер ай чамасы вакыт үткәч, Гөлсу бер төш күрде. Имеш, алар Рамил белән бергә, бер кечкенә малайны ике кулыннан җитәкләп баралар. Ни өчен мондый төш керүен хатын бернигә дә юрый алмады.   Еллар үтте, балалар үсте. Гөлия экономистлыкка укып, бер әйбәт кенә фирмада эшли башлады. Алия юристлыкка укып кайтып, шифаханәгә урнашты. Аңа бик еш кына архив белән дә эшләргә туры килә. Көннәрдән бер көнне аның кулына бер документ килеп керде – бу Галиева Гөлсуның сәләмәтлек картасы иде. Монда Гөлсуның ир бала табуы турында белешмә бар, тик бу хәл моннан бик күп еллар элек булган, Алия белән Гөлия туганчы  җиде ел элек. Әгәр дә бу хатын аларның әниләре түгел икән, ничек авыл исеме туры килер иде, ә әниләре булса – кайда ул бала? Бу турыда кемнән дә сорарга белмәде Алия. Әти-әнисеннән сорый алмый, әбисе авылда. Гөлиянең эштән кайтуын ул түземсезлек белән көтте. Ашаганын да көтеп тормыйча үз бүлмәсенә чакырып кертеп серне ачты. Ләкин Гөлия дә бу яңалыкка бернинди ачыклык кертә алмады, чөнки ул да аптырап калган иде. Алар ял көнен ничек җиткерергә белмәделәр. Авылда әбиләре бу сорауны ишеткәч, катып калды, чөнки ул инде бу турыда беркем дә сорамас дип уйлаган иде. Ул үзе генә аңлатып бирәсенә ышанмады, әти-әниегез белән сөйләшергә кирәк дип, Гөлсуга шалтыратты. Гөлсу белән Роберт озакламый кайтып җиттеләр. Кызлары алдында алар чарасыз иде. Ничек итеп Гөлсу үзенең теге замандагы ахмаклыгы турында сөйләсен, ничек Роберт үзенең хыянәте турында әйтсен?! Алар сүзсез генә бер-берсенә карашып алдылар да башларын түбән иделәр... Тик кызларының күз карашына түзә алмыйча, ничек бар шулай сөйләп бирергә туры килде. Бу вакытта әнисе белән әбисенең күзеннән яшь кипмәде, ә әтиләре бөтенләй өйдән чыгып китте. Гөлия дә бертуктаусыз күзләрен сөртә, тик Алия генә бу минутта  елап бернәрсә дә үзгәртеп булмаганын аңлый. Ул әнисенең күзләренә карап: «Әни, ни өчен сез абыйны эзләмәдегез, нигә сез аны тапмадыгыз?» – диде. Гөлсу елаудан туктап: «Әй кызларым, эзләмәгән кая, кемнән генә сорамадык, кайда гына мөрәҗәгать итмәдек, суга төшкән кебек эзсез югалды абыегыз. Исәнме, юкмы икәнен дә белмибез», – диде. Кызлар әниләрен артык борчудан файда юк икәнен аңлап, тынып калдылар. Иртәгәсен эшкә баргач Алия санитаркалардан, бәби таптыручылардан сорап карарга булды. Тик берсе дә уңай җавап бирмәде. Чөнки өлкәннәр лаеклы ялга киткән, ә яшьләр берни дә белми.    Бу вакытта инде Рамилләр дә Әлмәткә кайтып урнашкан иде. Себердә эшләп, лаеклы ялга чыккач, алар туган якка кайтырга уйладылар. Рәзил үзенең күптәннән яратып йөргән кызына өйләнде – инде бер кыз балалары да үсеп килә. Ул төзүчеләр институтында укып, инженер булды һәм Әлмәткә кайткач та бик тиз генә яхшы эш тапты. Инде фатиры да шәһәрнең байлар тора торган өлешендә, тормышы да гөрләп бара. Тик... тормыш дүрт аягына басмасын, басса, аксый башлый икән. Беркөнне төзелештә яңа йортның торышын тикшереп йөргәндә, баскыч сынып Рәзил өченче кат биеклегеннән егылып төште. Ашыгыч ярдәм машинасы килеп җиткәндә ул аңсыз һәм бик күп канын югалткан иде. Тиз генә үзәк шифаханәгә алып киттеләр. Тикшергәч, Рәзилнең каны тискәре дүртенче резуслы төркем икәне беленде. Шифаханәдә мондый төркем кан юк икән. Шифаханәдә эшләүчеләрдән дә, Рәзилнең җыелышып килгән хезмәттәшләреннән дә сорап карадылар. Тик, ни кызганыч, кирәкле кан беркемдә дә юк!   Ул көнне Алия эшкә соңрак килгән иде. Килеп керү белән хәлне аңлап тиз генә хирургия бүлегенә йөгерде. Канын алып тикшергәннән соң аның каны  кирәкле төркемнән икәне беленде.    Менә ике өстәлдә ике туган ята, тик аларның берсе дә бу турыда белми. Алия кан биргәннән соң үзе ярдәм иткән кешегә карап торды, тик битләре кара янган ирнең нинди икәнен белеп булмый иде. Шулай да, никтер, тиз генә аның яныннан китәсе килмәде. Аңа кан биргәннән соң өенә кайтып китәргә куштылар, шуңа да ул торып коридорга чыкты. Ә анда Рәзилнең әти-әнисе һәм хатыны утыра. Алар Алияне күргәч, гаҗәпләнеп карап тордылар, тик бер сүз дә әйтмичә кызны кочаклап рәхмәтләрен әйттеләр.    Рәзил янына тагын бер атнадан соң гына килә алды Алия. Палатада Рәзилнең хатыны һәм бер яшьләр чамасындагы кызчык.  Рәзилне күргәч, Алия катып калды, чөнки алар ике тамчы су кебек бер-берсенә охшаганнар. Рәзил белән Алия карашып бик озак тордылар. «Абыем», – дип әйтәсе килде Алиянең, тик үзен тыеп калды. Чөнки Рәзил бит бернәрсә дә белми,  ул ничек кабул итәр бу хәбәрне. Сәләмәтләнеп җитмәгән абыйсын борчыйсы килмәде. Ә Алиянең шиге юк – ул тапты абыйсын. Сәләмәтлеге турында белешкәннән соң, тизрәк терелүен теләп, ашыгып чыгып китте кыз. Аның бер кычкырып көләсе, бер шашып елыйсы килде. Үзен кулга алып, бүлмәсенә керде һәм шунда гына күз яшьләренә ирек бирде. Туйганчы елады һәм уйга калды. Бу хәбәрне башта кемгә әйтергә? Әнисенәме, әбисенәме, әллә Гөлия белән сөйләшергәме? Тик бу уйлары дөрес булып тоелмады аңа. Иң беренче Рәзилнең әти-әнисе белән сөйләшергә уйлады.    Кич эштән кайтырга чыккач, үзенә кирәкле кешеләрне күреп туктап калды Алия. Рамил белән хатыны да кызның каршысына килеп бастылар. «Әйдәгез әле утырыйк, безнең сөйләшәсе сүзләр бар бугай», – диде Алия. Якындагы утыргычка утыргач та бер тын ни әйтергә белмәделәр. Азрак утыргач, Алия сүзне үзе башлады: «Рәзил абыйның минем абыем икәненә шигем юк, тик ничек болай булып чыкты соң, сөйләгез әле», – диде ул. Рамил башын иеп әкрен генә үзләренең тарихын сөйләде, аңа хатыны кушылды. Юк, алар берни дә яшермәделәр, тик һаман да Алиянең кем кызы икәнен белмиләр иде. Алия әнисе – Гөлсу, әтисе Роберт икәнен әйткәч, аларның гаҗәпләнүенә чик булмады. Чөнки Алия, Гөлия һәм Рәзил әти-әнисенә тамчы да охшамаган, ә бабаларына тартканнар иде. Рамил Алиягә карап: «Алия, сиңа рәхмәтебез чиксез, син безне киредән тормышка кайтардың, безнең карап торганыбыз бер Рәзил. Аңа берәр хәл булса, яши алмас идек», – диде. Ә бу яңалыкка килгәндә, иң беренче Рәзилгә һәм Гөлиягә әйтергә дип сөйләштеләр.    Икенче көнне абыйлары янына икәүләшеп керде кызлар һәм Рәзилгә барысын да сөйләп бирделәр. Әлбәттә, Рәзилгә чын әти-әнисе турында ишетү җиңел булмады, тик үзенең шундый чибәр, үзенә охшаган сеңелләре барлыгын белү аңа олы шатлык иде. Чөнки ул үзенең ялгыз булганына, бер тугансыз үскәненә һәрвакыт көенеп яшәде, кечкенә чакта әнисенә бәбәй алып кайтырга бер генә тапкыр әйтмәде. Әйе, бәлки үзе тормыш корганчы бу хәбәрне ишетсә, Рәзил ничек кабул итәр иде икән, тик хәзер үзе әти кеше булгач, ул тапкан әнисен аңларга тырышты. Әгәр дә ул балалар йортында, яки начар гаиләдә үссә, бөтенләй икенче төрле булыр иде. Тик үзен үстергән әти-әнисенә аның рәхмәте чиксез, алар аңа бик яхшы тәрбия бирделәр, җаннарыннан артык күреп яраттылар, укыттылар, зурлап туйлар ясап өйләндерделәр.   Өч туган, Рәзил шифаханәдән чыккан көнне, ике як әти-әниләрне дә очраштырырга сөйләштеләр.    Менә юлның  бер ягында – Рамилләр,  бер ягында Гөлсулар басып тора. Абыйларын ике яктан култыклап Алия белән Гөлия  шифаханә баскычыннан төшеп киләләр. Әти-әниләре генә түгел, тирә-юньдәге бар кеше аларга карый, чөнки мондый охшашлыкка барысы да таң калган. Рәзил башта Рамилләр янына килеп, аларны кочаклады, аннан Гөлсулар янына килеп басты.    Бу көн ике гаиләнең бергә кушылуы иде. Бүгенге көндә Рәзилдән дә бәхетле кеше юк. Аның ике әнисе, ике әтисе, ике сеңлесе, хатыны һәм алма кебек баласы бар.  Сарман районы Гөлсинур ӘГЪЛӘМОВА-СӨНГАТУЛЛИНА --- | 26.05.2016 (полный текст новости)

  • 2016-05-28 10:13 «Мәетнең ашын уздыру ул бәлеш ашау гына түгел...»
    28.05.2016 Дин Ислам динендә һәр йоланың, фарыз, җомга, бәйрәм һәм башка күмәк намазлар, шулай ук никах, исем кушу, мәет җирләү, Коръән ашлары, төрле мәҗлесләр үткәрүнең үз шарты, үзенчәлеге, тәртибе бар. Әмма бөтен җирлектә дә алар бертөсле үткәрелми. Бер-береннән өч-дүрт чакрым гына ераклыкта утырган авылларда да төрлелек күзәтелә. Татарстан мөселманнарының диния нәзарәте, шуларны бер тәртипкә китерү максатыннан, дини стандартларга туры китереп, «Дингә өндәү нигезләре һәм имам вазифалары» дигән махсус китап һәм низамнамә чыгарган. Алар республика имамнарына җибәрелгән. Китапларны төзүдә актив катнашкан Казан шәһәре казые Габдулла Әдһәмов сүзләренчә, низамнамәдә никах бүлеге булмаганга күрә, хәзер ул кабат яңартылып, өстәмәләр белән чыгарга тиеш. Бу белешмәлекләр соңгы вакытта мәетнең өчесен, җидесен, кырыгын үткәрү-үткәрмәү кебек сорауларга да нокта куя.   – Безнең болгар бабаларыбыз исламны кабул итеп, үзләре өчен хәнәфилек юлын сайлап алалар. Ислам дине болгарларның дөньяга карашларын тамырыннан үзгәртсә дә, моңарчы яшәп килгән, ләкин шәригать кануннарына каршы килмәгән гореф-гадәтләр дә сакланып калган. Алар буыннан буынга, атадан балага күчә килгән. Ләкин Октябрь инкыйлабыннан соң, дини уку йортлары, мәчетләр җимерелеп, буынара бәйләнешләр әкренләп юкка чыкты. XX йөзнең 90нчы елларында дингә кайту рөхсәт ителгәннән соң, халык ислам диненең барлык агымнарын да үзенә сеңдерә башлады. Шунлыктан төрле шәргый хөкемнәр арасында, инану-инанмау мәсьәләләрендә низаг, гауга купты, – ди ул.   –Габдулла хәзрәт, иң күп бәхәс тудырган мәсьәләләрнең берсе – мәетнең өчесе, җидесе, кырыгы, елы мәҗлесләрен уздыру-уздырмау турындагысы. Аның турында Коръәндә язылмаган, диләр. Шул ук вакытта күп кенә дин белгечләре алар динебезне, милләтебезне саклап калуда мөһим роль уйнаганын әйтә.   – Кызганыч, кайбер төбәкләрдә бу гореф-гадәткә сугыш игълан итеп, хәтта: «Без үзебездә бу гадәтне бетердек», – дип горурланучылар да бар. Чынлыкта, мәетнең ашын уздыру ул бәлеш ашау гына түгел, мәетне искә алу, догалар уку. Дуслар, туганнар җыелган урын. Мәҗлескә килгән кеше догалар ишетеп кайтып китә. Диннән ерак торган кеше дә ислам дине турында мәгълүмат ала. Кемгәдер бу дингә якынаюга бер этәргеч тә булырга мөмкин. Шушы йолалар аркасында динебез сакланып калды да инде.   – Мәетнең халыкның үзара аны ничек җирләргә кирәклеге турында бәхәсләшеп, уртак фикергә килә алмауларын да көтеп ятканы бар, диләр. – Районнарның берсендә булган ул хәл. Мәетне соңгы юлга озату тәртипләре белән бәйле хәдисләрдән дәлил эзләргә яратучы егетләрнең берсе вафат булганнан соң, дус-ишләре аны юып, кәфенләп, җеназа намазын укып, зиратка алып киләләр. Шунда аларның арасында күмү тәртибе буенча бәхәс чыга. Берсе: «Бу хәдистә тәртибе менә шулай аңлатыла», икенчесе: «Юк теге хәдистә тәртибе болай аңлатыла», – дип җавап бирә, ә мәет боларның иҗтиһадларының нәтиҗәсен көтеп ята. Нәтиҗәдә гомере буе мәетләрне озатып йөргән бабайны чакырмыйча, мәрхүмне күмә алмыйлар. Үзара бәхәс тудыра торган мәсьәләләр күп. Бер районда «Коръән ашы табынында булган ризыкны капларгамы, юкмы?» дигән сорау да зур гауга чыгарган. Җомга тәртибе буенча да бер катгый карар юк иде. Бер мәчеттә вәгазь сөннәт намазына хәтле, ә башкасында хөтбә белән бергә, сөннәттән соң укылып килде. Боларны яки икесендә шәригатькә туры килә дип танырга, яки берсен генә калдыру мәсьәләсе килеп туды.   Никах-талак мәсьәләләрен алсаң, боларында һәрберсе үзен белгеч дип саный. Шартларын, тәртипләрен тикшермичә, һәрбер килгән парга яки никах укый, яки шәригать алдында ир белән хатын булганны аерып җибәрә. Районнарның берсендә бер ирне, хәнәфи мәзхәбендә булганы өчен, бидгатьче дип гаеплиләр. Хатынына: «Синең никахың бу кеше белән дөрес түгел, ирең диннән чыккан», – дип башын әйләндерәләр.   Бүгенге көндә бу мәсьәләләрнең кайберәүләре вак, җәмәгать алдында искә алырлык түгел дә кебек, әмма, кызганычка, безнең арада болар төрле бәхәс, аңлашылмаучылык тудыра. Кайберәүләребез бер-берсен бу вак мәсьәләләр аркасында ваххабчылыкта гаепли. Шунлыктан әлеге гаугалы, катлаулы хәлләрне чишү максатыннан, Татарстан диния нәзарәте имамнар өчен «Дингә өндәү нигезләре һәм имамның вазифалары» исемендә дәреслек әзерләп бастырды. Татарстан мөфтие Камил хәзрәт Сәмигуллин тәкъдиме белән, шул дәреслек нигезендә, голәмалар шурасы имамнар өчен низамнамә төзеде», – дип сөйләде безгә Габдулла хәзрәт.   Татарстан мөхтәсибләре бу низамнамәне үзләренең районнарында гамәлгә керткән. Мәхәлләләр үзләренең эшчәнлекләрен менә шуңа нигезләнеп алып баралар. Шул рәвешле әлеге низамнамә бик күп бәхәсләрне чишкән. Анда имам вазифасының бөтен нечкәлекләре ачыкланган, бәхәсләшерлек урын калмаган. Дилбәр ГАРИФУЛЛИНА --- | 26.05.2016 (полный текст новости)

  • 2016-05-28 10:13 “Туган авылым – Керхайвань, Кирәк­ми миңа Тайвань..."
    27.05.2016 Җәмгыять Арча районының бу авылы заманында бөтен илгә танылды, исеме Россиянең ул чактагы Президенты Дмитрий Медведевка кадәр барып җитте. Барысына да бер хәреф – “х” хәрефе гаепле иде. Корайванны бөтен документларда өлкән туган телендә, ягъни урысчалатып “Керхайвань” дип язып куйган булганнар. Авыл башында да шундый язу торган. Баштарак авыл халкы моңа әллә ни игътибар итмәгән. Беренчедән, авылда калдыру өчен паспорт бирмәгән заманда документларга игътибар да шул кадәр генә булгандыр. Икенчедән, милли үзаң дәрәҗәсе дә сәбәпче түгел микән дип шикләнәм. Һәрхәлдә, корайванлылар үзләрен кимсетелгән, рәнҗетелгән санап, төрле урыннарга “жалу”лар яза башлаганнар. Рәнҗетелгән санамаслар иде, кайбер оешмаларда паспорт күрсәткәч, болардан: “Тәк... нинди хайван авылыннан инде сез?” – дип төрттерә башлаганнар. Шулар өстенә топонимика буенча бер зур белгеч, профессор: “Бу авылда хайваннар көр булган, шуңа күрә “Керхайван” дип атаганнар дип язып чыккан. Авыл исеме кайбер очракта сызыкча аркылы “Кер-хайван” дип, кайбер очракта нечкәлек билгесе белән “Керхайвань” дип тә языла башлаган. Бер укучы бала:   “Туган авылым – Керхайвань,  Кирәкми миңа Тайвань...” –   дип шигырь дә чыгарган булган икән. Кыскасы, авыл атамасындагы “х” хәрефе тирәсендә тавыш зурга китә башлаган. Дөрес булса, халыкның ачуы шул дәрәҗәгә җиткән ди, “х” хәрефен гомумән юк итәргә кирәк, диючеләр табылган. Әмма уйлана торгач: “Х” хәрефсез дә булмый икән”, – дип әйтеп әйткәннәр ди. Берәүләр, мәсәлән, “эшләр хутка китте”не “эшләр утка китте”, яки “хат башы” дигәнне “ат башы” дияргәмени инде, дип шауласа, “х” хәрефе кергән сүзләрне мулдан кулланучы ир-атлар, гомумән, фетнә күтәргәннәр, имеш.   Әмма авыл исеме язмышын ничекләр генә булса да хәл итәргә кирәк бит. Безнең як халкы – бик акыллы, гыйлемле халык, кем әйтмешли, “үземнән беләм”. Икенчедән, Арча халкы башлаган эшне ярты юлда калдырмый. “Арча хәбәрләре” газетасы журналисты Ильяс Фәттахов әле узган гасырның 70 нче елларында ук авыл исемен үзгәртү мәсьәләсен кузгаткан булган һәм райкомга мөрәҗәгать тә язган. Әмма: “Кычытмаган җирне кашып йөрмә, коммунистлар беркайчан да ялгышмый, дөрес яза”, – дигәнрәк сүзләр белән Ильясның авызын каплаганнар. Менә коммунистлар чоры да бетә, илдә-җирдә демократия, фикер хөрлеге, сүз иреге чәчәк ата. Милли үзаң яңа үсеш ала һәм Корайван халкы тагын да зуррак тавыш чыгара.   Акыллы кешеләр мәсьәләне район советы сессиясенә куярга тәкъдим итәләр. Әмма, закон буенча, мәсьәләне иң әүвәл авыл җыены хәл итәргә тиеш була. Әлбәттә, халык “х” хәрефен алып ташларга дүрткуллап риза була. Җыен карарын район сессиясендә хуплап, Татарстан Дәүләт Советы сессиясенә тиешле документлар җибәрәләр. Әмма әлеге документ иң әүвәл парламентыбызның Роберт Миңнуллин җитәкләгән комиссиясендә каралырга тиеш була. “Х” хәрефе язмышы белән милли җанлы депутатларыбыз, язучыларыбыз шөгыльләнә башлый. Ниһаять, Дәүсовет сессиясе тиешле карар кабул итеп, документлар Мәскәүгә җибәрелә. Чөнки аны ул чактагы Президент Дмитрий Медведев имзаларга тиеш була.   Ярты елга якын вакыт уза, ә Мәскәүдән хәбәр-хәтер юк та юк. Корайван халкы тынычсызлана башлый, төрле имеш-мимешләр китә. Берәүләр Россия Президенты Арча Сабан туена чакырылмаганга үпкәләде микән дип шикләнәләр. Икенчеләре: ”Инде без ничә ел йөргәнне Дмитрий Анатольевич атна-ун көндә генә хәл итә алмас. Эше болай да күп, ә мәсьәлә шактый четерекле”, – диләр.   Шулай, ярты ел чамасы вакыт узгач, Мәскәүдән шатлыклы хәбәр алына. Арча, аерым алганда Корайван халкы, Россия Президентына рәхмәтләр укый, Урта Курса авыл җирлеге башлыгы “телезвезда”га әверелә. Татарстан гына түгел, Россия мәгълүмат чараларына да уңга-сулга интервью бирә. Бар халык шат һәм мәмнүн кала. Язганнарым кемгәдер кагылып, күңелләре рәнҗемәсен иде. Чөнки берәүне дә гаепләргә теләмим. Иле, системасы шундый бит. Без бөтен нәрсәне ил белән хәл итәргә өйрәнгән. Тик менә хәл итәселәр тагын калды бит әле. Арчага килгән кеше игътибар итәдер: юл өстендә “Эштрә” дигән авылга юл күрсәтүче язу тора. Урысчалатып “Штырь” дип куйганнар. Ильяс Фәттахов әйтүенчә, заманында ул Иштирәк дигән матур бер авыл булган. Тик менә “Иштирәк”, “Эштрә”, “Штырь” дигән атамаларны нинди мәгънә берләштерүе генә башка барып җитми. Инде килеп, татар хәрефләре булган атамаларны урыс кардәшем укый алмаячагын беләм, ә менә “Наласа”ны “Наласы”, “Орнашбаш”ны “Урнашбаш” дип “урысча” язу нигә кирәк булды икән дим мин, әй! Татарстанда урысчалаткач мәгънәсезгә әйләнгән күпме атамалар бар бит әле ул. Аларга да ил белән тотынасы иде дә, тик бер нәрсә икеләндерә: күпме оешмаларга, җитәкчеләргә өстәмә мәшәкать тудырачакбыз бит. Шуңа күрә кыяр-кыймас тәкъдим генә ясыйм. Алдан ук гафу итегез, извините, пажалысты.   P.S. Хәзер авыл татарча, элеккечә “Корайван” дип атала. Ә урысча, өлкән туган “о” хәрефен белмәскә мөмкин дипме, “Курайван” дип куйганнар. Хөрмәтле укучыларыбыз! Авылларыбызның русча һәм татарча язылышына, яңгырашына сезнең мөнәсәбәтегез нинди? Әйдәгез, фикерләшик әле. Хатлар, хәбәрләр көтәбез. Риман ГЫЙЛЕМХАНОВ --- | 25.05.2016 (полный текст новости)

  • 2016-05-28 10:13 Универсиада авылында фаҗига булган
    27.05.2016 Фаҗига Бүген, 27 май иртәсендә, Казанның Универсиада авылында фаҗигале хәл булган. "Казань" телерадиокомпаниясе хәбәр итүенчә, Универсиада авылында Казан (Идел буе) федераль университетында белем алучы кызның үле гәүдәсе табылган. Фаҗиганең ни сәбәпле килеп чыгуы әлегә тәгаен билгеле түгел. Кайбер фаразлар буенча, аның үз-үзенә кул салган булуы да ихтимал. 14 катлы 3 нче йорт янында хокук сакчылары эшли.   Тулырак укырга: В Татарстане проводится доследственная проверка по факту смерти студентки --- --- | 27.05.2016 (полный текст новости)

  • 2016-05-28 10:13 Илһам Вәлиевкә “Татарстанның атказанган артисты” исеме бирелде
    27.05.2016 Мәдәният Татарстан Республикасы Президенты Р.Н. Миңнеханов Указы нигезендә музыка сәнгатен үстерүгә керткән өлеше өчен Екатеринбург дәүләт академия опера һәм балет театры солисты Илһам Фәһим улы Вәлиевкә “Татарстан Республикасының атказанган артисты” дигән мактаулы исем бирелде. Халкыбызның бүгенге көндәге иң көчле җырчыларның берсе булган Илһам Вәлиевне бу югары дәрәҗә белән ихлас тәбриклибез! Илһам озак еллар дәвамында Рәшит Ваһапов фестивале белән тыгыз иҗади хезмәттәшлектә, моның өчен без аңа бик рәхмәтле! Күптән түгел, март аенда гына Казанда Илһам Вәлиевнең беренче сольный концерты зур уңыш белән үтте. Иң югары ноталарда да бертигез яңгырашлы көчле һәм шул вакытта милли төсмерләргә бай тавыш, җиз иләктән үткәрелгән классик репертуар, югары башкару культурасы – Илһам Вәлиевнең бу сыйфатлары Казанны әсир итте.   Бүгенге көндә Илһам Вәлиев - Екатеринбург опера һәм балет театры солисты. Шул ук вакытта ул Мәскәү, С.-Петербург, Уфа, Алма-Ата театрлары белән хезмәттәшлек итә. Милли горурлыгыбыз булган бу җырчыны Казан сәхнәләрендә дә ешрак күрергә насыйп булыр, дип ышанабыз. Яңа иҗади уңышлар сиңа! Котлыйбыз!       --- --- | 27.05.2016 (полный текст новости)

  • 2016-05-28 10:13 «Туйлар.ру» сайтына бүген 5 яшь тулды!
    27.05.2016 Интернет Татар туйлары турындагы иң беренче сайт «Туйлар.ру» бүген үзенең юбилеен бәйрәм итә. Сайтка беренче яңалык 2011 елның 27 маенда урнаштырылган. Әлеге ресурс туйлар турында гына түгел. Гомумән татар шоу-бизнесы турында. Чөнки туй-мәҗлесләр һәм артистлар һәрвакыт янәшә йөри. «Туйлар.ру» - яңа гына никахлашырга ниятләгән яшь парлар өчен файдалы сайт. Монда тамадаларның телефоннарын табарга, фотограф юнәтергә, зал сайларга мөмкин. Шулай ук "Файдалы киңәшләр" бүлегенә күз салыгыз. Никахка яулыкны ничек бәйләргә? Татар туйларында нинди гореф-гадәтләр бар? Табынны ничек дөрес итеп корырга? Тамаданы сайлаганда ниләргә игътибар итәргә? Барысын да шушыннан белерсез. Хәтта яхшы ир яки яхшы хатын сорау догалары да бар туйлар сайтында.   --- --- | 27.05.2016 (полный текст новости)

  • 2016-05-28 10:13 "Ярдәм" мәчете һәм фонды изгелекләре турында ФИЛЬМ чыкты
    27.05.2016 Дин Россиядә, якын чит илләрдә тиңе булмаган “Ярдәм” Тернәкләндерү үзәге бербөтен комплексны тәшкил итә. Аның гыйбадәт кылу залы булган мәчете, читтән килеп укучылар өчен тулай торагы, ашханәсе, компьютер класслары, китапханәсе, мини типографиясе бар. Бүлмәләрдә зәгыйфь кешеләр яшәү өчен бөтен шартлар тудырылган (пандуслар, төрле дәрәҗәдәге ишек тоткалары, махсус җиһазлар һәм башкалар). Иң мөһиме шул: бу үзәк зурайды һәм күп санлы күрмәүчеләргә укырга мөмкинлек барлыкка китерде. Биредә физик һәм рухи тернәкләнүгә мохтаҗ, мөмкинлекләре чикләнгән кешеләр Луи Брайль системасында укырга һәм язарга, компьютерга, төрле һөнәрләргә, җирле шартларны исәпкә алып йөрергә өйрәнә ала.    --- --- | 27.05.2016 (полный текст новости)

  • 2016-05-28 10:13 Зиннур Тимергалиевнең улы туган. Исем эзләп ерак йөрмәгәннәр (ФОТО)
    28.05.2016 Әдәбият "Матбугат.ру"да хикәяләре икешәр-өчәр мең карау җыйган язучы Зиннур Тимергалиевнең шушы көннәрдә өченче баласы туды. Хәзер ул күп балалы әти кеше. Тимергалиевләр моңарчы уллары Айзат (10 яшь) һәм кызлары Айзиләне (8 яшь) үстерәләр иде. Яңа туган сабыйга да исемне эзләп ерак йөрмәгәннәр: "а", "й" һәм "з" хәрефләренә тугры калганнар. Малайның исеме - Айназ. Буе - 50 см. Авырлыгы - 3115 грамм. "Төпчек-төпчек инде сигез елдан соң тансык бала, - диде "Матбугат.ру" хәбәрчесенә Арчада яшәп иҗат итүче Зиннур Тимергалиев, - Ул әллә ничек кенә булды шунда. Әллә Ходай шулай сиздерде, әллә туачак бала үзе безгә хәбәр бирде. Балага әнисе карынында җан яралганчы ук озкаламый улыбыз дөньяга туачагын аерым ачык сизенеп белеп тордык. Үзебез дә аңламыйбыз нигә шулай икәнен. Һәм нәкь менә ир бала булачагын да арерым сиземләдек". Зиннур әфәндене һәм аның хатыны Ләйсән ханымны чын күңелдән котлыйбыз. Игелекле бала булып үссен!           --- --- | 28.05.2016 (полный текст новости)

  • 2016-05-28 10:13 Р.Миңнеханов: "Бу бәйрәм татарныкы гына түгел, - ул барыбызны берләштерүче Сабан туе" (ФОТО)
    28.05.2016 Бәйрәм Бүген Казанның Мирный бистәсендәге Каенлыкта республика Сабан туе уза. Бәйрәмне Татарстан Президенты Рөстәм Миңнеханов, "Берләшкән шәһәрләр һәм җирле хакимиятләр" бөтендөнья оешмасы президенты, Төркиянең Истанбул шәһәре мэры Кадыйр Топбаш һәм әлеге оешма вәкилләре, РФ элемтә һәм коммуникацияләр министры Николай Никифоров, ТР Президент Аппараты җитәкчесе Әсгать Сәфәров, Казан шәһәре мэры Илсур Метшин, "Россия-ислам дөньясы" стратегик күзаллау төркеме делегациясе тамаша кыла. Бәйрәмдә, шулай ук, ТР Президенты ярдәмчесе Ләйлә Фазлыева, ТР Премьер-министры урынбасары - авыл хуҗалыгы һәм азык-төлек министры Марат Әхмәтов, ТР мәдәният министры Айрат Сибагатуллин, Мәскәү, Хабаровск крае, Кырымнан килгән кунаклар һәм башка рәсми затлар катнаша.     Капка төбендә милли киемле гүзәл затлар шәрәфле кунакларны икмәк, тоз һәм татар халкының милли сые чәкчәк белән каршы алды. Мәйданга керү юлында Татарстанның 11 муниципаль районы – Арча, Алексеевск, Буа, Биектау, Яшел Үзән, Кукмара, Лаеш, Мамадыш, Нурлат, Теләче һәм Балык Бистәсе районнары – матур гадәт буенча, республика территориясендә яшәүче халыкның гореф-гадәтләрен, милли үзенчәлекләрен чагылдыруны максат итеп куйган җирле утар күренешләрен тәкъдим итә. Һәр район утарында кунаклар милли бәйгеләрдә катнаша, һөнәрчеләр җитештергән кул эшләнмәләре күргәзмәләре белән таныша.     Татарстан Президенты Рөстәм Миңнеханов рәсми затлар озатуында Арча, Балык Бистәсе, Лаеш, Теләче, Нурлат, Мамадыш, Биектау һәм башка татар утарларына, Алексеевск районы тәкъдим иткән "рус авылына" да кереп чыкты. Арча ишегалдына керер алдыннан, республика башлыгы Сабан туена бүләк итеп, колгага сөлге бәйләде. Аннан кул тегермәнен тартып карады, остаханәләрдә Тукай әкиятләренә нигезләнеп ясалган кул эшләнмәләрен карады.   Николай Никифоров чүлмәк вату уенында катнашты.     Татар утарлары һәркайсы бик матур бизәлгән, районнарның үзләренә хас кәсепчелек эшләнмәләренә һәм күренешләргә бай. Арча районы утарында Кырлай, Тукай дөньясы рухы хөкем сөрсә, Балык Бистәсендә исә күлдә балык тотып утыралар, Теләче утарында яшь тальянчылар каршы ала, Лаеш ишегалдында Чулман елгасы диңгез буларак ясалган, биредә мунча, хәтта аэропорт та бар.   Аннан соң Рөстәм Миңнеханов һәм кунаклар ГТО комплексы мәйданчыгына керде.     Сабан туе мәйданда милли бәйрәм тарихи-театральләштерелгән пролог белән тантаналы рәвештә ачылды. Мәмәт хан турында риваять, Габдулла Тукайның "Шүрәле", "Су анасы" әкиятләре сәхнәләштерелгән күренешләр белән озатылды.     Илсур Метшин шәһәр халкын һәм мәркәзебез кунакларын кайнар сәламләп, милли бәйрәм белән тәбрикләде, көтеп ала торган бәйрәм шатлыгын уртаклашырга килгән шәрәфле кунакларга рәхмәтен җиткерде.   Николай Никифоров халыкның тырышып эшләп, аннан соң рәхәтләнеп ял итә белүен билгеләп узып, мондый күркәм бәйрәмнең республика, ил өчен горурлык булуын ассызыклады. "Хезмәткә мондый мәхәббәт булганда, безне якты киләчәк көтә бип уйлыйм", - ди министр.   Төркиядән килгән кунак Кадыйр Топбаш бүген безнең арабызда булуына шат булуын белдерде. "Сабан туенда өченче тапкыр катнашам. Рәхәтләнеп күңел ачыгыз", - дип мөрәҗәгать итте ул һәм Истанбулда да Сабан туе уздырылуын билгеләп үтте.   Аннан соң Милләтләр эшләре буенча федераль агентлык җитәкчесе урынбасары Павел Семенов Игорь Баринов исеменнән сәламләү хатын ирештерде. Анда Сабан туе халкыбызның бай рухи мирасының аерылгысыз өлеше булуы шәрехләнә, бу бәйрәмдә җыр-бию, кәсепчелек, милли аш-суның гармоник төстә берләшүе, быел Сабан туеның бөек шагыйрь Габдулла Тукайның тууына 130 ел тулуга багышлануы, Тукай шигырьләре барлык халыкларга якын булуы әйтелә.     Рөстәм Миңнеханов казанлыларны, башкала кунакларын, бәйрәм белән тәбрикләде. "Барыгызны да иң яраткан бәйрәмебез белән котлыйм, исәнлек-саулык телим. Казанлыларга тырышлыгыгыз өчен зур рәхмәт әйтәсем килә", - дип мөрәҗәгать итте Президент һәм казанлыларга республика үсешенә керткән өлеше өчен рәхмәтен әйтте. Бүген ул Сабан туеның Россиянең 57 төбәгендә, дөньяның 27 илендә үткәрелүен билгеләп үтте. "Бу бәйрәм татарныкы гына түгел, - ул барыбызны берләштерүче Сабан туе",  - диде Рөстәм Миңнеханов.     Рәсми чыгышлардан соң, Сабан туе концерт программасы белән дәвам итте. Раяз Фасыйхов, Ришат Төхвәтуллин, Артур Исламов, Айгөл Хәйри һәм башка җырчылар иң моңлы һәм күңелле җырларын, ТР Дәүләт җыр һәм бию, "Казан" бию ансамбльләре дәртле биюләрен бүләк итә. Мәйданда Сабан туеның колгага менү, авыш багана өстеннән узу, чүлмәк вату, капчык сугышы, катыктан акча эзләү һәм башка мавыктыргыч уеннар халыкны җыйды. Татарча милли көрәш – Сабан туеның төп күркәм мизгеле. Көрәшчеләртәкә һәм җиңел машина өчен бил алыша.     Шуны билгеләп узарга кирәк: Казан Сабан туе Габдулла Тукайның иҗатына багышланган гомуми концепция кысаларында үткәрелә. Бүген шулай ук “Казан” халыкара ат спорты комплексында ат спорты ярышларын тамаша кылырга була.          Гөлнар ГАРИФУЛЛИНА --- | 28.05.2016 (полный текст новости)

  • 2016-05-24 10:43 Татар театрының 110 еллыгына багышланган флешмобны һавадан ВИДЕОга төшерделәр
    23.05.2016 Мәдәният 19 майда, татар театрының 110 еллыгы уңаеннан, Г.Камал исемендәге Татар дәүләт Академия театры зур флешмоб үткәрде. Легендар “Зәңгәр шәл” спектакле башланырга 2 сәгать кала 110 тамашачы Камал театры каршындагы мәйданда 110 саны ясап тезелделәр һәм күккә 110 шар очырдылар. Әлеге чара барышында татар театры тарихына бәйле конкурслар үтте, бүләкләр уйнатылды. Акцияне Татарстанның атказанган артисты Фәнис Җиһанша алып барды.   Флешмобта катнашкан һәр тамашачыга ихлас рәхмәтебезне белдерәбез!                            --- --- | 20.05.2016 (полный текст новости)

  • 2016-05-24 10:43 Ризәлә Исмәгыйлева: “Тәртип FM”ны тыңлаган кеше релакс ала” (ВИДЕО)
    23.05.2016 Матбугат “Хәерле иртә, Татарстан!” сәхифәсенең бу атнадагы кунагы – “Тәртип FM” радиосының баш мөхәррире, җырлар авторы Ризәлә Котдус кызы Исмәгыйлева. – Ризәлә ханым, быел радионың 2 яшен матур гына билгеләп үттегез. Шул гомер эчендә нинди эшләр башкарылды?   – Бер яшь туган көнне үзара гына билгеләп үткән идек. Ә быелгы “Тәртипле туган көнне” тамашачылар белән бергә сәхнәдә үткәрергә булдык. Һәркемгә мәгълүм: бездәге тапшыруларның күбесен олы яшьтәге танылган шәхесләр алып бара. Ихтирамга, игътибарга, хөрмәткә лаек, татар халкының горурлыгы булган кешеләребезне зурлап халыкка күрсәтергә, бәйрәм ясарга булдык.   Ике ел – ике көн генә түгел, әлбәттә. Шактый эшләр башкарылды. 20гә якын тапшыру дөнья күрде. Алар һәркайсы уникаль, дәвамлы. Интернет аркылы безне чит илләрдә яшәүче милләттәшләребез дә рәхәтләнеп тыңлый. “Тәртип FM” чыннан да халык радиосы. Чөнки без татар халкының әдәбиятын, сәнгатен, тарихын, гореф-гадәтләрен, гомумән, бай мирасын барлыйбыз.   – Радионың исеме аның бүгенге эшчәнлегенә туры киләме? Максатыгыз нинди?   – Исеме уйланылган һәм җисеменә туры килә дип саныйм. “Тәртип FM”ны тыңлаган кеше күңел тынычлыгы таба, кайнап торган кызу заманда релакс ала дип уйлыйм. “Бәхет башы – тәүфыйк, тәүфыйк башы – тәртип, тәртип башы – әдәп, иман, миһербан, шәфкать!” Халык сүзләре бу! Тормыштан зарлану күп, ә менә җайга, тәртипкә салуны һәркем үзеннән башларга тиеш икәнен уйлап бетермибез. Мең шөкер, бу эштә безгә үрнәк булырга насыйп итте Ходай. Халыкның зәвыгын, әхлагын тәрбияләүдә, үзаңын үстерүдә өлеш кертә алабыз икән, димәк без бәхетле! – Тапшыруларга реклама кертмибез дип әйттегез. Ә радио нәрсә хисабына яши соң?   – Аллага шөкер, хуҗаларыбыз бар. Гамәлгә куючыбыз –Медиахолдинг.   – “Тәртип FM”ны тыңлаганда үземне туган җиремдә кебек хис итәм, ә башка радиоларны тыңласам Көнбатыш Европа илендә яшим сыман”, – дигән иде танылган бер язучыбыз. Сезгә дә шулай тоеламы?   – Әгәр ул язучы башка радиоларны тыңлап карамаган булса, мондый фикерне әйтә алмас иде. Рәхмәт җылы сүзләре өчен.    – Радионың рейтингын кем билгели? Ул мәгълүматларга ышанасызмы?   – Аның махсус оешмасы бар. Мин ул әйберләргә бик үк ышанмыйм. Бәлки ул үзара ниндидер бер үсеш өчен кирәктер. Алар дөрес эшләми дип аларның эшен юкка чыгарасым да килми. Иң мөһиме: безне 30 яшьтән өлкәнрәкләр, яшьләр дә тыңлаганын үзебез беләбез.   60 + дигәннәренә дә сөенергә кирәк! Радионы тыңлаган әби-бабай янында йөргән оныклар да тыңлый дигән сүз. Димәк, киләчәккә карап эшләнелгән эш. Оныклары татар телен, үзенең кем икәнлеген белеп үсә.   – Нишләп сез туры эфирда эшләмисез?    – Яңалыклар, “Спорт онлайн” тапшыруы һәм тәбрикләүләр туры эфирда бара. Тапшыруларны язмада эшләүнең төп сәбәбе – беренче чиратта – сыйфат һәм архив туплау.   – Радионың худсоветы бармы?   – Бар билгеле. Бер карасаң, безнең җырларның күбесе “Татарстан радиосы” худсоветыннан әллә кайчан үткән. Безнең әле төп худсовет бар – халык!   – Киләчәген ничек күрәсез?   – Тәртипнең киләчәге өметле дип уйлыйм. Ил-көннәребез тыныч, үзебез сау-сәламәт булып, бер урында туктап калмыйча, әле эшлисе дә эшлисе.       Эльза ГАЗИЗОВА --- | 18.05.2016 (полный текст новости)

  • 2016-05-24 10:43 Татарстанда праймериз нәтиҗәләре
    23.05.2016 Сәясәт Татарстан Дәүләт Советы Рәисе, "Бердәм Россия" РФ ФҖның Дәүләт Думасына депутатлар сайлау буенча сайлау штабы рәисе Фәрит Мөхәммәтшин Казанда узган брифинга Татарстанда "Бердәм Россия" партиясе праймеризына башлангыч нәтиҗәләрне чыгарды. Бүген республиканың 560 участогында алдан тавыш бирү процендурасы уздырылды. "Без сезнең белән зур марафон уздык. Һәм әлеге процедура республика өчен уңышлы үтте", - дип билгеләде Фәрит Мөхәммәтшин.   "Бер сәгать элек кенә сайлау участоклары ябылды һәм хисап комиссияләре тавыш бирүгә нәтиҗәләр ясау эшенә кереште. Республика кешеләрендә үз кандидатларын шулай ачык тәкъдим итүләр зур кызыксыну уятты,  - дип ассызыклады ТР Дәүләт Советы башлыгы. - Ачыклык, хәбәрдарлык, кандидатларны бәяләү һәм күрү мөмкинлеге - боларның барысы да праймериз кысаларында бик үтемле килеп чыкты".   Спикер сүзләренчә, көн уртасына 560 участокның кайберләрендә, сайлаучылар күп килү сәбәпле, бюллентеньнар беткән. Ф.Мөхәммәтшин сүзләренчә, федераль оештыру комитеты карары буенча сайлау бюллетеньнары саны квоталанган: бердәм федераль округ буенча - 440 мең 70 һәм Татарстанның бер мандатлы сайлау округлары буенча - 440 мең 70 данә. "Бюллетеньнар саны белән билгеләнгән 15 процент тавыш бирүчеләр күрсәткече тиз үтәлде. Гражданнарның сәяси активлыгы югары булды. Бюллетеньнар саны дөрес билгеләнгән дияргә дә була, - диде ул. - 17 сәгатькә булган мәгълүматлар буенча, республика буенча сайлаучыларның 14 процентка якыны, яки 410 мең кеше тавыш бирде".   Фәрит Мөхәммәтшин ассызыклаганча, бюллетеньнар җитмәгән сайлаучыларның фикере дә партия эшендә исәпкә алыначак. "Без праймеризга килгән һәр кешегә рәхмәтле. Бюллетеньнар җитмәгән кешеләргә, алар да үз фикерләрен әйтә алсын өчен, анкеталар таратылды. Ул фикерләрне үз эшебездә файдаланачакбыз", - дип белдерде ул.   ТР Дәүләт Советы башлыгы сүзләренчә, праймеризда катнашучыларның 59ы да тулы сәясәт мәктәбе узды, зур тәҗрибә туплады. "Алар тормышта актив калачак һәм алар белән теләсә нинди зур бурычларны да хәл итеп булачак", - дип саный ул.   "Хәзергә кандидатлардан яки аларның тарафдарларыннан праймериз нәтиҗәләре буенча бер генә рәсми шикаять тә юк", - дип ассызыклады Ф.Мөхәммәтшин.   Спикер сүзләренчә, республикада алдан тавыш бирү кандидатлар арасында да, халыкта да зур кызыксыну уяткан. "Башка сәяси партияләр дә бу формадан файдалана алыр иде. Праймеризда катнашырга теләк белдерүчеләр арасында "Бердәм Россия" карашы белән теләктәш булып, әмма үзләрен күрсәтү һәм үз көчен сынап карау өчен мәйданчыклары булмаган партиясез кешеләр дә бар иде. Без нигезләмә буенча әлеге хокукка ия булган бөтен кешене дә теркәдек", - диде ул.   Ф.Мөхәммәтшин хәбәр иткәнчә, 25 май көнне Татарстанда узган праймеризга ахыргы нәтиҗәләр ясалачак. Ә июнь ахырында Мәскәүдә "Бердәм Россия" партиясе съезды була. Анда алдан тавыш бирүнең ахыргы нәтиҗәләре һәм барлык округлар буенча исемлекләр расланачак.   "Праймеризның кирәклегенә шикләнгән бөтен кешегә бу аңлы һәм әһәмиятле гамәл дияр идем. "Бердәм Россия" электораттан үз кандидатлары турында фикерләр һәм тәкъдимнәр хуплый. Бу безнең кандидатларга республика гражданнарының проблемаларын һәм сорауларыннан хәбәрдар булырга ярдәм итәчәк" , - дип саный ул. Кристина ИВАНОВА --- | 22.05.2016 (полный текст новости)

  • 2016-05-24 10:43 Татарстанда 17 яшьлек кыз 9нчы каттан сикергән
    23.05.2016 Хәвеф-хәтәр Чаллыда яшәүче 17 яшьлек кыз 19 яшьлек сөйгән егете белән сүзгә килгәннән соң, йортның 9 нчы катыннан сикергән. Биектән егылган кыз исән кала. Фаҗига урынына килгән медицина хезмәткәрләре аны реанимациягә илтә. Кыз бик күп авыр тән җәрәхәтләре алган. --- --- | 23.05.2016 (полный текст новости)

  • 2016-05-24 10:43 Чыгарылыш кичәсе алдыннан әти-әниләр ничек кылана?
    23.05.2016 Мәгариф Бер кичлек бәйрәм кирәкми! Украинаның Харьков шәһәрендәге хосусый мәктәп инде өченче ел чыгарылыш кичәләрен купшы итеп уздырудан баш тарта. Ә бездә шәһәр балалары, лимузиннарга утырып, кыйммәтле рес­тораннарга бару турында хыяллана. Авыл укучыларына исә табигатьтә таң аттыру да җитә. Быел чыгарылыш кичәләре күпмегә төшәчәк? “ВТ“ хәбәрчесе шул хакта белеште. Харьковтагы әлеге мәктәп укучылары чыгарылыш кичәсенә джинсы чалбардан килә икән. Аның каравы кыйммәтле күл­мәккә, костюмга дигән акча янга кала. Акчаны медицина инс­ти­тутындагы кардиоүзәккә җибә­рәләр. Ике ел эчендә кардио­хирургия бүлегендәге операция бүлмәсе ремонтланган, җиһаз­лар сатып алынган. “Укучылар авыру балаларга бик теләп яр­дәм итә. Алар тормышта сөе­неч кенә түгел, авырлыклар да күп булуын яхшы аңлый”, – дип сөйли чыгарылыш сыйныф уку­чы­­сының әнисе Елена Степанова.   Россиядә чыгарылыш кичә­ләрен уздыру Петр патша заманыннан ук килә. Ул чакта Мәс­кәүдәге югары уку йортларын тәмамлаучы студентлар аны зурлап уздырган. Вакыйга истә калсын өчен, билгеле бер сурәт төшкән балдаклар ясатканнар. Дөрес, егетләр үзләре генә бәйрәм иткән, кызларга исә андый күңел ачулар рөхсәт ител­­мәгән. Без белгән заманча кичәләр исә узган гасырның 70 нче елларында гына оештырыла башлаган. Бүген әлеге  кичәләр һәр илдә төрлечә үтә. Австралия укучылары бәйрәмгә бизәлгән машиналарда килә, ул хәтта янгын сүндерү,  полиция машинасы да булырга мөмкин. Финляндия, Норвегиядә сайлаган һөнәренә карап, төрле төстәге комбинезоннар кияләр. Швециядә исә ак башлык киеп, теләк теләп, аны  күккә ыргыталар.   Татарстанда да әти-әниләр бала­ларының чыгарылыш кичә­се гомергә истә калсын өчен акчасын кызганмый. Гаилә хәле авыр булганнар газизләрен нәү­миз итеп калдырмаска тырыша. Андыйлар акчаны берничә өлешкә бүлеп түли. Кредитка алучылар да бар. “Ике ел элек олы кызым мәктәпне тәмам­лаганда, 13 мең  сум акчаны өчкә бүлеп түләгән идек. Алар зурдан кубып кыланды. Ә төпчек кы­зымның сыйныфташлары быел 7 мең сумга сыешырга сөйләшкән. Аларның сыйныфы “экономный” булып чыкты”, – ди Казанда яшәү­че Зәлинә Гомә­рова. Гомумән алганда, иң күп дигәндә, бәйрәм чыгымнары әти-әниләргә 20-25 мең сумга төшәчәк.   – Без чыгарылыш кичәсен Ривьерадагы “Панорама” ресторанында уздырачакбыз. Һәр укучыдан 20 мең сум акча җыештык. Башта бу сумма тагын да зуррак иде әле. Әмма күпләр риза булмады. Болай да өч сыйныфташыбыз бәйрәмгә бармаска булды. Хәзерге вакытта мәш килеп, “Соңгы кыңгырау”да вальс биергә өйрәнәбез, – ди Казандагы 18 нче мәктәпнең 11 нче сыйныф укучысы Елена Чиркунова. – БДИгә әзерләнәбез. Курку хисе бар иде, хәзер бетте инде. Рус әдәбияты һәм математикадан репетитор белән шөгыльләнәм, КФУда уздырыла торган курсларга йөрим. Аны яхшы балларга бирермен дип ышанам”.   Кайбер укучыларда әлегә бәйрәм кайгысы юк. Бәйрәм итәргә имтиханнарны тапшыргач та соң түгел. “Балаларның вальс биергә өйрәнүен исәпкә алмаганда, бәйрәм турында сөйләшкән кеше дә юк. Укучылары БДИга әзерләнә. Акча җый­мадык әле”, – ди Балтач районыннан Гүзәл Хафизова. Быел “Созвездие-Йолдыз­лык” фестивалендә гран-при откан Игнат Изотов та бары сынаулар хакында гына уйлый. Ул Мәскәү консерваториясенә укырга керү турында хыяллана. “Алда – имтиханнар. Шуңа күрә кайда ял итүебезне хәл итмәдек әле, – ди ул. – “Соңгы кыңгырау” бәйрәмендә барлык укытучыларыбызны котлап, чәчәкләр, тортлар бүләк итәчәкбез. 1әр мең сум акча җыйдык. Чыгарылыш ки­чәсен 9 нчы сыйныф укучылары белән бергә уздырырга җые­набыз. Чөнки сыйныфта балалар саны аз”.   Шулай да Игнат бәйрәмгә әзерләнә башлаган инде. “Бело­рус­сиядә сатып алган яхшы костюмны киячәкмен. Чәчемне бераз үзгәрттем. Мәктәп белән саубуллашу турында берәр матур җыр җырлаячакмын. Бәйрәм куп­шы булырга тиеш дип саныйм. Ул гомергә истә калачак бит”, – ди Питрәч районының Кощаково мәктәбендә белем алучы егет.   11 нче сыйныф укучыларыннан 4 һәм 9 нчы сыйныфларны тәмамлаучылар да калышмый. Әти-әни өчен баласының башлангыч, төп мәктәпләрне уңыш­лы тәмамлавы – үзе бер бәйрәм бит. Шулай булгач, балага истә­лекле мизгелләр бүләк итмичә дә булмый. Кемнәрдер биштәрен асып, походка чыкса, кемдер кафе-мазарда ашап-эчеп, аниматорлар чакыртып ял итә.   – Бу мәсьәләдә бик озак бәхәсләштек. Апрель азагында гына уртак фикергә килдек. Мин үзем саф һавада, табигатьтә ял итүне отышлы дип саныйм. Без Тынычлык бистәсендәге кафены сайладык. Анда балаларны әкият герое булып киенгән кеше каршы алачак. Аларны табын янында  кызыклы тамаша көтә, – ди журналист Эльза Хамматова.   Балаларга бәйрәм ясау һәр әти-әнигә 2 мең 400 сумга гына төшә. Бу суммага укытучыларга бүләк алу, фотоальбом ясату, автобус яллау да керә икән. “Кызыбыз укыганда, адым саен әле тегеңә, әле моңа акча җыя идек. Ә улым укыган сыйныф акчаның кадерен белә. Укытучыдан, әти-әниләр­дән дә күп нәрсә тора”, – ди ул.   Бу әле – иң ким дигәне. Бүген хәтта бакчаларда да әти-әниләр 10ар мең сум акча тапшыра. Башка вакытта, әти-әниләр бакчада, мәктәптә кирәк-яракка  500-1000 сум җыялар дип зарланса, бу очракта шикаять язучы юк. Бәйрәм бездә – изге нәрсә. Укытучыларны да бүләксез калдырмыйлар. Ул ашханәдә аш бүлүче­дән башлап, мәктәпне сак­лаган вахтерларга кадәр эләгә. Әти-әнинең кесәсе генә чыдасын. Казан (Идел буе) федераль университетының педагогика кафедрасы мөдире Әнвәр Нуриәхмәт улы Хуҗиәх­мә­тов:   – Кайбер мәктәп-гимназия­ләр чыгарылыш укучыларыннан 25-50шәр мең сум акча җыя. Бүген мәктәпләр арасында акча җыю буенча ярыш китте. Бу  педагогик һәм психологик яктан да бер дә уңай күренеш түгел.  Шул ук вакытта бу бәйрәмне мәктәп­тә әдәби-музыкаль кичә формасында уздырып, Камал, Тинчурин театрларында спектакль карап, аннан Кабан күле буенда йөреп ял иткән мәктәпләрне дә беләм. Сәрия МИФТАХОВА --- | 21.05.2016 (полный текст новости)

  • 2016-05-24 10:43 "Мунча ташы"ның "толстый" артисты Рөстәм Хәсәнов белән ӘҢГӘМӘ
    23.05.2016 Шоу-бизнес Соңгы арада социаль челтәрләр аша берничә укучыбыз мөрәҗәгать итеп, “Мунча ташы” юмор театрының яшь актеры Рөстәм Хәсәнов хакында язуымны үтенделәр. Бу егетнең иҗатын үзем дә бик яратып кабул итәм. Рөстәм белән элемтәгә кереп, гозеремне әйтүгә үк, “мунчачы” егет ризалыгын бирде. 35 еллык юбилей елын каршылаган “Мунча ташы” театры, ниһаять, биналы да булды дигәннәрен ишетсәм дә, барып күргәнем юк иде. Рөстәм белән шунда очрашырга сүз куештык. Татар юмор сәнгатенең иң популяр коллективына аерым, махсус төзелгән бина бирелгәндер дигән өметем акланмаса да, театрның яңа фатиры күңелемә бик хуш килде. Кечкенә генә сәхнәле җыйнак залы, грим, костюмнар, ял итү бүлмәләре, тавыш яздыру студиясе – барысы да бик уңайлы, зәвык белән җиһазландырылган.    Сәхнәдәге уены белән тамашачыны егыла-егыла көлдерергә сәләтле актерны үзе оялчан, үзе тыйнак та, әдәпле-итагатьле дә дип тасвирласам ышанмассыз инде. Ә бит Рөстәмебез нәкъ менә шундый икән...   – Рөстәм, сүзне туган яклар, әти-әниләр, туганнар белән танышудан башлыйк әле. – Башкортстанның Чакмагыш районы, Чакмагыш авылында 1985 елда туганмын. Әтием Рәдиф милиция хезмәткәре иде. Бик тә кызганыч, гомере генә кыска булды. Мин яши-яши әтием белән горурланып туялмыйм. Әтине һаман сагынып искә алучылар бик күп, аның хакында әллә никадәр матур хатирәләре белән бүлешәләр. Әнием Динә исемле, пенсия ялына чыкканчы мәдәният өлкәсендә эшләде. Әле һаман мәдәни чараларга чакыралар үзен. Сәнгатькә, театрга тартылуым да әнидән күчкәндер дип саныйм. Абыем Альберт һәм апам Алия гаиләләре белән Уфада яшиләр. Минем әле бик кадерле, яраткан кешем – әбием дә бар, без аңа нәнәй дип дәшәбез. Үз гаиләмә килсәк, хатыным Айгөл исемле, 3 яшьлек улыбыз Самат бар. Айгөл дә Башкортстан кызы, Тәтешле районыннан.   Мәктәптән соң, ир кешенең төпле белеме булырга тиеш дигән инану белән коралланып, Башкорт дәүләт аграр университетына кердем. Университетны тәмамлагач, үз һөнәрем, ягъни урманчылык буенча эш табуы да, эшләве дә бик авыр булачакны аңладым, чөнки бу вакытта урманчылыкларны берләштерү-укмаштыру, шуңа бәйле рәвештә штат кыскарту сәясәте башланган иде. Миңа да, курсташларымның күбесенә дә, һөнәребезне ташлап, үзебезне бөтенләй бүтән юнәлешләргә китәргә мәҗбүр итте әлеге үзгәрешләр. Шөкер, берәүләр сыман үз-үземне таба алмыйча бер чиктән икенчесенә ташланып озак йөрмәдем тагын...  – Башкортстан егетенең бәхет эзләп Түбән Камага килү тарихы ничек? – Түбән Камага бәхет эзләп түгел, бер туганымның юбилеена килгән идем. Шәһәр яшеллеге, тынычлыгы, кешеләре белән үзенә гашыйк итте дә куйды бит! Мондагы туганнарымның һәм әниләрнең киңәшен тотып, шушы шәһәрдә калырга ниятләдем. Иң башта эшмәкәрлеккә тотындым. Тик берничә айдан сәүдә эше өчен тумаганымны аңладым. Аннан соң Түбән Камада үзем кечкенәдән яраткан юмор театры – “Мунча ташы” бар икәнен искә төшереп, шуны эзләп киттем. Беренче баруымда ук репетиция вакытына туры килдем. Шулай берничә көн рәттән актерларның тамашага ничек әзерләнгәнен карап утырдым. Гамил абый авыз ачып карап утырганымны күреп кызгангандырмы инде, миңа шахматчы булып күрсәтергә кушты. Үзем ничек күзаллыйм шахмат җене кагылган кешене, шундый итеп күрсәтеп бирдем. Көлделәр!   – Төзүче-шабашчы, “Давай поженимся!” тапшыруындагы эксперт туташ, студент-медик, психбольница пациенты, кастингка килгән булачак артист, каравылчы, әби, аккош, черки, доллар, маймыл, “селедка под шубой” – мин белгән рольләрегез. Болар арасында яратып башкарганнары да, бик авырдан бирелгәннәре дә бардыр инде? – Бу минем кимчелегем микән инде, әмма сүзсез образларга тизрәк керәм һәм җиңелрәк уйныйм. Сүзсез булсалар да, кеше көләрлек итеп черкине яки аккошны күрсәтү өчен, махсус костюм гына киеп чыгу аз бит, әлеге кош-кортларның үз-үзен тотышларын күзәтергә һәм шуларны кызыклы итеп күрсәтә белергә дә кирәк. Ә инде зуррак рольләргә тотынганда җаваплылык тагын да арта. Тавыш, мимика, интонация – һәммәсе кат-кат өйрәнелә. 10-15 көн дәвамында, көненә икешәр тамаша уйнап, кайчак тавыш ярыларына авырлык килә һәм бик каты борчыласың. Әйтик, менә ничек итеп болай да карлыккан тамак белән әби тавышын төгәлрәк, кызыграк башкарырга...   – Сценарийларны коллектив белән язганыгызны беләм. Шулар арасында күбрәк сезнең шәхси иҗат җимеше булганнары, сезнең тәкъдим белән туганнары да бармы? – Әлбәттә, программа төзегәндә һәрберебез үзенең күзәтүләре, уй-фикерләре белән бүлешә. Бервакыт миңа бер оешмада чиратта торганда ике каравылчы ирнең сөйләшкәнен тыңлап утырырга туры килде. Боларның эшлекле кыяфәттә, кешеләргә юкка-барга бәйләнеп, үзләрен дөньяның кендеге сыман тотуларыннан тыела алмыйча көлә һәм блокнотымны чыгарып сөйләшүләрен яза башладым. Театрга килгәч, күргән-ишеткәннәремне җитәкчебез Гамил абыйга сөйләдем һәм матур гына миниатюра килеп чыкты. Аннан, “Ике ишек арасы” дигән миниатюрада юбилей мәҗлесе узачак залга керү алды бүлмәсе, ягъни “прихожка”да кунакларның үз-үзен тотышын күрсәтергә уйлаштык. Кеше кайчан үзе булып кала, кыланмый, ике-йөзлеләнми? Берүзе, көзге алдында! Шуңа да егетләргә сәхнәнең тамаша залы ягын көзге алды итеп уйнарга тәкъдим иттем һәм бу бик отышлы килеп чыкты минемчә. Менә шулай, күмәкләшеп эшләүдә инде уңышның сере. Җитәкчебез Гамил Габдуллович барыбызны да тыңлый, фикерләребезгә колак сала, шулай да соңгы сүзне ул әйтә.   – Импровизациясез юмор сәнгате яшәми дә диләр. Сезнең дуслык бармы аның белән? – Импровизация – осталык күрсәткече. Ул тәҗрибә белән килә. Элегрәк артык сүз әйтергә куркыта иде, хәзер инде рәхәтләнеп эшлибез. Әйтик, яңа программа белән гастрольләр башланып китә. Программа бераз шомара төшкәч, гастрольләрнең уртасындарак тамашаның видеосын төшерәбез. Гастрольләр беткәч, шул видеоны карыйсың да: “Их, бу урында болай итәсе калган икән, менә бу сүз кирәк тә булмаган икән”, – дигән чаклар бар. Кайчак шундый четерекле хәлләр килеп чыга, импровизация сәләтең юк икән – беттең! Кушнаренкода үзем кебек яшь актерлар белән “Шахматчы” миниатюрасын уйный идек, ут сүнде. Нишләргә?! Минем герой хәлсез, ябык, мескен бәндә бит инде. Үземнең “фирменный” яшелле-мөшелле тавышым белән тренерым булып уйнаучы Әнфискә: “Абый, кая ут? Яндыр! Мин куркам!” – дип кычкыра башладым (бу урынны Рөстәм рольгә кереп уйнап ук күрсәтте. – Р.Ш.). Ут янды, тик аппаратура эшләми... Сценарий буенча мин боксер бияләйләре киеп көндәшемә селтәнергә тиеш һәм бу вакытта дөбердәтеп суккан тавыш ишетелергә тиеш, тиешен тиеш тә бит – динамиклар эшләми! Күрәм, сәхнә кырыенда кулына калай кисәге тоткан Гамил абый нидер ымлый: “Селтән, кизән, мин бәрәм!” – дип ишарәли. Шулай итеп, мин селтәнәм, Гамил абый дөбердәтеп калаен бәрә торгач миниатюраны ерып чыктык.   – Әле бит авырган, кайгы-хәсрәтле чакларда да көлкеле уен күрсәтергә кирәк... – Монысын да татырга туры килде. Узган елның мартында коллективыбызга әче хәсрәт килде. Хәер, безгә генә түгел, чөнки театрыбызның музыканты Альберт Абдулловның фаҗигале үлеме бөтен республика сәнгате өчен зур югалту булды. Альберт Абдуллов бик тә талантлы, универсаль музыкант та, педагог та иде. Безнең гастрольләр чорыбыз иде ул. Альберт абый урталай ярылырдай булып эшли. Тамашалардан тыш аның Түбән Камадагы балалар коллективы белән сәнгать конкурсына әзерләнгән чагы иде. Сабада ике тамаша күрсәтәсе идек 12 март көнне. Альберт абыйның Түбән Камадагы конкурсы да шул көнгә билгеләнгән. Ул иртүк юлга җыенды. Конкурсны үткәрә дә, кичкә Сабага килеп җитәргә ниятли. Костюмым өйдә онытылып калганлыктан, Альберт абый белән мин дә юлга кузгалдым. Музыкантыбызны бераз ял иттерим дип рульдә мин кайттым. Юл буе нидер сөйләдем Альберт абыйга. Ул көлемсерәп тыңлап кайтты. Мин костюмымны алып, кире юлга үз машинамда китәсе булгач, Альберт абый белән саубуллашканда: “Альберт абый, әйбәт кенә килеп җит, алайса синсез нишләрбез”, – дидем. Ул: “Кадеремне белерсез”, – дип җавап кайтарды. Сәгать 3тәге тамаша башланды, музыкантыбыз юк. Ярый әле, үз һөнәренең кайбер нечкәлекләрен җырчы-композиторыбыз Рамил Әсхәдуллинга өйрәтә иде Альберт абый, Рамил алыштырды үзен. Тик тамаша бетеп килгәндә, яман хәбәр килеп ишетелде: Альберт Абдуллов юл фаҗигасендә харап булган! Бу сеансны көч-хәл тәмамладык, икенче тамашага халык килеп тулды. Нишлик? Уйнадык... Тамактагы төерне йоталмый, күз яшьләрен тыялмый уйнадык. Җиргә ятып ауный-ауный еларлык халәттә уйнадык. Тамашачы көлде... Бу кадәр нерв киеренке-леген җиңәрлек көч каян алынгандыр. Альберт абыйның соңгы сүзе колагымда һаман яңгырый: кадер, кеше кадере... Белеп бетерсәк иде шул без аны!   – Бер тамашада сезне пародияче буларак та күрдек. Монысы яңа үзләштерелгән һөнәрме? – Пародияче дип инде... Кемнедер кабатлау өчен бик күп күзәтергә, тыңларга, тавыш белән идарә итә белергә, туктаусыз камилләшергә, күнекмәләр ясарга кирәк. Минем кечкенәдән бар иде кабатлауга хирыслыгым. Әниләрнең сөйләве буенча, ике-өч яшемдә үк авылыбыздагы бер гармунчы абыйны күрсәтеп көлдерә торган булганмын.   – Биюгә-җырлауга һәвәслек тә кечкенәдәнме? – Һәвәслек нәселдән инде. Мин бит һаман өйрәнәм генә әле. Вокал, хореография дәресләре дә алабыз театрда.   – Урамда таныйлармы? Күңелгә рәхәтлек бирәме кешеләрнең сезне тануы? – Һәрвакытта да рәхәт түгел шул. Иркенләп йөреп тә булмый. Гап-гади малай бит инде мин, ник шулкадәр текәлеп карап торырга дим кайчак. Беркөнне хатыным белән Ришат Төхфәтуллин концертына бардык. Кеше танымасын дип, башны яка эченәрәк яшермәкче булам. Шулчак бездән ерак түгел генә утырган ханымнарның берсе кул изи: “Кил әле, кил әле!” – ди. “Минме?” – дим аптырап. “Син түгел лә! Хатыныңа әйтәбез!” – диләр. Аннан Айгөлгә: “Сеңлем, иреңне ашатма, яме, без аны шушындый ябык килеш яратабыз”, – диделәр. Беләм бит инде, тамашачы минем ябыклыгымнан көлә. Рольләремне дә минем физик үзенчәлегемне, әнә шул ябык-чандырлыгымны ассызыклап эшлибез бит. Айгөлем мин укыган университетны тәмамлады, югары белемле аш-су остасы. Әллә миңа һич кенә дә ит кунмаганга аптырый башлады – кыстый-кыстый бик шәпләп ашата. Аппетит яхшы, ашыйм рәхәтләнеп. Бервакыт карасам, озын, ябык гәүдәмдә күңелсез генә булып корсак шәйләнеп маташа. Болай да булмый икән дип, Айгөл белән күбрәк сәламәт яшәү рәвешенә күчәргә дип килештек. Саф һавада велосипедта йөрибез, физкультура белән шөгыльләнәбез, файдалырак ризыклар белән тукланабыз.   – Сәхнәдәшләрегезнең геройлары авызыннан сезнең образларга адресланган шактый кимсетүле сүзләр яңгырый еш кына, үпкәлисе килмиме? – Юк ла инде! Әгәр гадәти тормышта әйтәләр икән, бәлки кимсенер дә идем. Ә болай, сәхнә образым хәлсез-сыек бәндә һәм мин шуны кеше көләрлек итеп уйныйм икән, ник үпкәләп торыйм ди. Әнә, Искәндәр абый, импровизация остасы, минем “фигурам”ны сценарийдан тыш сүзләр белән шундый итеп бизи – “чыбыркы, арматура, штакетник, җил...” – берсе дә калмый! Үзенчәлекле тышкы кыяфәт артистның имиджын булдырырга ярдәм итә. Әллә ни тырышлык куеп тормыйсың – карауга ук көлә башлыйлар икән, начармыни? Әйтик, Рәшит Шамкайның йөн-тәс кашы булгач, тиз генә үгезне күрсәтә бит. Гамил абый әйтмешли, “типаж” булыр өчен Аллаһ биргән төс-кыяфәт ярдәм итә. – Гамил әфәнде – продюсер, сез – сәхнә яуларга килгән яшь артист... Менә шундый бер уеныгызда Гамилнең герое: “Һәр артистның үз фишкасы булырга тиеш! Сәхнәгә чыккансың икән – җүләрлән! Халык аптырасын, нишли микән бу дивана, дисен!” – дип “киңәш” бирә. Чыннан да, һәрбер иҗатчының үз үзенчәлеге булырга тиеш бит, сезнең фишка нәрсәдә соң? – Әлегә төп фишкам – ябык һәм озын буйлылыгым. Бәлки тора-бара саллырагы да пәйда булыр.   – Сер булмаса, “Мунча ташы”ндагы кушаматыгыз ничек? – Ничек булсын инде, “Толстый” диләр!   – Эшегез шаяру-юмор белән бәйле, ә тормышта сез шаян кешеме? – Әйе, холкымда шуклык бар. Ә болай тыныч кебек күренсәм дә, тынгысыз җан инде үзем. Шуңа ит тә кунмыйдыр бәлки. Тагын бер һич җиңә алмый торган кимчелегем – кызу канлылык. Тиз кабынам, тиз сүреләм, яңадан үкенәм. Бер әйткәч әйтим инде үз минусларымны. Сәхнәдә уйнаганда партнер кирәк миңа, нишләптер монологлар белән кеше көлдерә алмамдыр кебек. Бу нисбәттән, рус юмористы Игорь Маменкога сокланам: бер мәзәктән берүзе тулы бер тамаша ясый ала бу оста!   – Гомумән, кино, татар театр әһелләре арасында кумирларыгыз кемнәр? – Үзебезнекеләрдән Равил абый Шәрәфиев, Ирек абый Баһманов иҗатын бик яратам. Руслардан Юрий Никулин, Игорь Маменко. Шулай ук француз актеры Луи де Фюнеска сокланам. Бары тик тышкы кыяфәт, мимика белән дә көлдерергә сәләтле бөек актер ул. – “Мунча ташы” ил буйлап татарлар яши торган төбәкләрдә гастрольләрдә күп йөри. Татар тамашачысы бөтен җирдә бертөрлеме? – Юк. Баштарак тәҗрибәсезлек белән моны аңлап бетермәгәнмен. Баксаң, чит төбәкләрдә яшәүче татарлар Түбән Кама, Казан тамашачысы рәхәтләнеп кабул иткән тиз-тиз сөйләмне кабул итеп бетермиләр, боларга әкренрәк, гадиләштеребрәк сөйләргә кирәк икән. Аннан соң, һәр төбәкнең үз диалекты барлыгын да онытмаска кирәк. Шулай ук һәрбер төбәкнең юморга карата реакциясе дә төрле: кайдадыр халык бик эмоциональ, кайдадыр бераз тыенкы...   – Туганнарыгыз ничек кабул итә бу һөнәрегезне? Горурланалар, хуплыйлармы? – Абый-апам да, әни дә минем үз дигәнемә ирешүемә, ягъни сәхнәдә уйнавымнан ямь һәм тәм табуыма куанып туя алмыйлар: “Халыкның яратуын тоясың икән – эшлә!” – диләр. Айгөлне әйтеп тә тормыйм: төрле яклап терәгем дә, ярдәмчем дә. Улыбыз тууга концерт белән Башкортстанга чыгып китәргә туры килде, анда да каршы килмәде. Бервакыт галәмәт популяр теге “опа-гангам-стайл”ны җырлый торган кореялы егеткә пародия ясап, шуңа татарча текст язып утырдым өйдә. Аннан шуны кат-кат кабатлап, репетиция ясадым. Менә хәзер өч яшьлек улым Самат миңа пародия ясап йөри икән балалар бакчасында!   – Киләчәк хакында уйланасызмы? – Уйланып кына калмыйм. Тырыша-тырмаша йорт салып маташам Уфа каласында. Түбә астына керде инде өебез. Ни өчен Уфада дисәгез, картая-картая барыбер туган якка тартыр күңел дип уйлап тотынган идек. Күз күрер әле дибез. Бик авыр эш булып чыкты ул йорт салу. Акча белән дә алдандык. Монысына банктан процентка акча алуым сәбәпче дип уйлыйм, чөнки процент – ул риба. Рибаның гөнаһ икәнен белә торып алдым да, ул акчаны югалттым да. Баштарак бик нык кайгырган идем, аннан тынычландым. Иң мөһиме, барыбызның да исән-сау булуы!   – Димәк, күңелегездә дингә тартылу бар? – Әлбәттә, бар. Динебез кушканча яшәү хакында бик еш уйланам. Теге яки бу гамәлем, сәхнәдә уйнавым дөрес микән дим.   – Сәхнәдән китәргә туры килсә, кем булып эшләр идегез? – Әлегә үземне сәхнәсез, “Мунча ташы”ннан башка күз алдына китерә алмыйм. Көч-дәртем дә, төрле идеяләрем ташып тора. Коллектив белән бер гаиләдәй яшибез. Директорыбыз һәр нәрсәдә ярдәм итәргә әзер. Шулай да китәргә туры килсә, кулымда һөнәрем бар. Аннан, миннән яхшы гына концерт бригадасы администраторы чыгар иде, чөнки оештыру эшләренә маһирлыгым да бар. Әлегә “Мунча ташы” тамашаларыннан тыш, яшь сәхнәдәшләрем Әнфис һәм Илгиз белән мәҗлесләр оештыру һәм үткәрү белән дә шөгыльләнәбез. Җитәкчебез каршы килми, халык чакырып тора, хезмәтебезне яраталар.   Яшь һәм талантлы егетнең үзем белән шулкадәр ачылып, төгәл-матур сөйләм белән әңгә-мәләшүе күңелемә бик тә хуш килде. Сораштыра торгач, Рөстәмнең әдәбият яратуын белдем, хәтта шигырьләр дә язуын әйтте. Халкыбызның Рөстәм кебек, аның сәхнәдәш дуслары Әнфис, Илгиз кебек егетләре булуга куанып кайтырга кузгалдым. Рөстәм мине машинама кадәр озата чыкты, киң итеп елмаеп кул изәде. Ябык димәгез, шәп, егәрле егет ул!           Раушания ШӘЯХМӘТОВА --- | 12.05.2016 (полный текст новости)

  • 2016-05-24 10:43 Татарстанда юл һәлакәтендә велосипедчы картның гомере өзелгән (ФОТО)
    23.05.2016 Фаҗига Юл-транспорт һәлакәте кичә, 22 майда, көндезге сәгать 2 тулганда була. Баулы – Октябрьский автомобиль юлында велосипедчыны җиңел машина бәрдерә. Баулы районының 39 яшьлек кешесе идарә итүендәге, Октябрьскийдан Баулыга таба хәрәкәт итүче КIA GEED автомобиленең югары тизлектә баруы да әйтелә. Бу хакта җирле ЮХИДИ хезмәткәрләре район матбугатына җиткергән. Велосипедтагы 74 яшьлек картның каршы якка килеше булган. Октябрьскийдан булган әлеге велосипедчы сулга борылыр алдыннан бу хакта кулын күтәреп ишарәләми, каршыга килүче машинага да юл бирми. Һәлакәт аркасында велосипедчының урында ук гомере өзелә.   Машина йөртүче дә җәрәхәт алган. Аны Баулы хастаханәсенә озаталар. Юлларда сак булсак иде!..         Фото: bavly-tat.ru --- --- | 23.05.2016 (полный текст новости)

  • 2016-05-24 10:43 Халисә Ширмән "Сөембикә"дә БЛОГ алып бара башлаган
    23.05.2016 Җәмгыять Яратам!!! Ничә тапкыр кабатлап була икән бу сүзне? Соңгы елларда еш әйтә башладым бугай... Тик һәрбер «Яратам!» дип әйткән сүзем бары чын күңелдән, ихластан гына әйтелә. «Яратам!» дип әйткән кешеләремне мин чыннан да яратам. Яшьлек-җүләрлекләре, дуамал холыклары, мөлаем йөзләре өчен яратам. Мин китап укырга, урманда йөрергә яратам, балык, бәрәңге ашарга яратам, балаларымны, дусларымны яратам... Ә «Сөям!» диеп бары бер тапкыр гына әйтә алдым.   Сөйгән кешем берәү генә.   Кызык, рус телендә «Люблю!» сүзенең синонимнары юк икән бит...  Инглиз, француз, немец, гарәп телләрен карадым. Кайсында бар, кайсында юк... Яисә булып та онытылган...   «Сөю» сүзе дә телдән төшеп бара бугай... Шигырьләрдә генә калыр, күрәсең. Шушы сүзнең яшәешебездән югалуына күңел әрни... Күп тапкырлар өйләнеп аерылган бер танышымның әйткән сүзләре истә: «Хатыннарымның бишесен дә яраттым, тик сөйгән кызыма өйләнә алмадым...»   ...Сөйгәннәр белән кавышыгыз!  --- --- | 23.05.2016 (полный текст новости)

  • 2016-05-24 10:43 Тикшерү комитеты Казанда кеше үтерү факты буенча җинаять эше ачкан
    23.05.2016 Криминал Бүген көндезге 11дә Казанның Завойский урамында ир-ат мәетенә тап булганнар. 48 яшьлек ирне атып үтергәннәр, дигән фараз бар. Әлеге факт буенча Татарстанның Тикшерү комитеты җинаять эше ачкан.   Беренче мәгълүмат буенча, ир-ат Завойский урамы 17нче йорт адресы буенча яшәгән, эшмәкәрлек белән шөгыльләнгән.    Фото: ТРК-Казань   Тулырак: Возбуждено уголовное дело по факту убийства казанца на Завойского --- --- | 23.05.2016 (полный текст новости)

  • 2016-05-24 10:43 Чаллы юлында пошины кем бәрдергән?
    23.05.2016 Экология 21 майга каршы төндә Чаллы – Түбән Кама автомобиль юлында зур булмаган пошины бәрдереп үтергәннәр. Әлеге хәл Круглое Поле бистәсеннән ерак түгел урында булган. Социаль челтәрләр аша хәбәр итүләренчә, поши юл кырыенда – чирәмдә ятып калган. Пошины нинди машна бәрдергән, ул һәлакәт урынында тукталганмы: бу хакта хәбәр ителми. --- --- | 22.05.2016 (полный текст новости)

  • 2016-05-24 10:43 Уразага әзерләнәсезме?
    23.05.2016 Дин Рамазан ае башланырга ике атнадан чак кына артык вакыт калды. Ураза тотарга алдан әзерләнергә кирәкме? Кемнәргә тотарга мөмкин, кемгә ярамый? Шушындый сораулар белән Республика йогышлы авырулар клиник хастаханәсе баш табибы урынбасары Рөстәм Фәхерт­диновка мөрәҗәгать иттек. Ул сорауларыбызга бик теләп җавап бирде. – Көн яктысында ашау-эчүдән тыелып тору гына ураза түгел икәнен бөтенебез дә беләдер инде. Кешеләрне рәнҗетү, мыскыл итү дә тыела, ягъни рухи яктан да сафланырга, саваплы эшләрне ешрак эшләргә тырышырга тиеш адәм баласы. Билгеле, эссе җәй көнендә ураза тоту ансат нәрсә түгел. Быел ураза вакытында көн озынлыгы 17 сәгатьтән артып ки­тә. Бик үк сәламәт булмаган ке­ше­ләргә моның зыяны тияргә мөм­кин. Әй­тик, ашказаны җәрә­хәте, шикәр чире булганнарга, йөрәге авыртканнарга, бигрәк тә даими дару кулланып торучыларга без, та­библар, ураза тотарга ярамый дибез. Бик тотасы килгән сурәттә аларга көннәр кыскаргач яки ураза вакытында фәкыйрь­ләрне ризыкландырып үз өстен­нән бу фарызны төшерергә тәкъ­дим итәбез (аның суммасын мөфтият билгели). Табигый, җәй көне кеше еш тирли. Димәк, тәннән су гына түгел, төрле файдалы минераль тозлар да чыга. Шуның өчен ураза вакытында, ягъни авыз ачканнан соң, минераль суларны күбрәк эчәргә кирәк.   Билгеле, башлап җибәрү кыен. Менә ике атна вакыт калды. Безнең бит әле мәҗбүри уразадан тыш, үз ихтыярыбыз белән тота торганнары да бар. Әйтик, Пәйгамбәребез дүшәмбе, пәнҗе­шәмбе көннәрен­дә ураза тоткан. Шуңа күрә безгә дә, Пәйгам­бә­ребездән үрнәк алып, организмга кинәт стресс булмасын өчен, ура­за тотып карарга кирәк. Мәсәлән, гемоглобины түбән булган, түбән кан басымыннан азапланган ке­шеләргә кыенрак була. Кисәк башлаганга баш әйләнергә, хәтта кайберәүләр аңын да югалтырга мөмкин. Шуның өчен алдан тотып ка­ра­вың хәерлерәк. Гастрит вакытында, ашказаны-эчәк юллары зыян күргәндә, ашауны чикләп торып дәваланырга да тәкъдим итәләр. Бер тәүлек ашамый тору­ның организмга бернинди зыяны юк. Болай да безнең тәндә (бавырда саклана) глюкоза запаслары бар. Йөрәк, ми эшчәнлеген тәүлек буе һич көчән­ми тәэмин итәргә җитә ул. Нәти­җәдә ашка­заны-эчәк юллары ял итә, бик файдалы бу. Билгеле, эчең авырта икән, тикше­ренергә кирәк: ашказаны җәрәхә­те юк микән? Ялкынсынып китмә­сен! Гемоглоби­ның түбән икән, организмдагы тимерне арттыра торган дарулар эчеп, аны күтә­рергә мөмкин. – Ураза вакытында елгада яки бассейнда коенып чыгу бик файдалы, дип әйтүчеләр бар.   – Бик эссе икән, нигә коенып, су кереп чыкмаска?! Әлбәттә, сак булырга кирәк: авызга су кермә­сен. Эссе көнне салкынчарак ваннада ятып торырга да була. Билгеле, мунча кереп чыксаң, суса­вың тагын да көчәергә мөмкин. Мунча тагын да ныграк тирләтә. – Рамазан башланганчы, өчәр көн буе ураза тотып караучылар да бар.   – Организмны күнектерә тору өчен бу тагын да яхшырак чара, минемчә. Кеше әкренләп бөтен нәрсәгә диярлек күнегә. Гадәттә беренче көнне кыен була. Берни­чә көннән организм ияләшә, әй­бәт кенә эшли башлый. Тик менә кай­берәүләр рамазан аенда бер генә мәртәбә туклана. Кояш баегач, авыз ача, туклана да, сәхәр ашарга тормый. Бу дөрес түгел. Ничек тә иртән торырга, сәхәр вакытында бераз ашарга кирәк. Мондый хәл яңа гына ураза тота башлаучыларга хас. Андый ке­шеләрнең аңын җу­еп егылганнары да бар. Пәйгам­бәре­без дә сәхәр ашарга торырга кушкан. Ничек тә торырга, су булса да эчәргә, глюкоза запасы кимемә­сен өчен, ни дә булса ашарга ки­рәк.Табигый, иртән күбрәк аша­саң, йоклап китеп булмый. Көндез яхшы эшләү өчен, йокыны туйдырырга кирәк. Ярый ла, ял вакытың булса яки өйдә утырсаң. Мөмкин­легең булса, көндез бер сәгать черем итеп алу яхшы. Сөннәтебездә дә шулай тәкъдим ителә. Кайбер илләрдә ураза вакытында көндез берничә сәгать ял бирелә. Анда инде йоклап та алырга була.    Йөрәк, ми эшчәнлеге өчен бигрәк тә мөһим глюкоза. Гадәттә җиләк-җимештә, әйтик, йөзем, хөр­мәдә күп ул. Йөрәк эшчәнлеге өчен калийның җитәрлек булуы да зарур. Калий өрек җимешендә күп. Шунысы да бар: көндез бернәрсә ашамагач, ашказанындагы бөтен нәрсә эшкәртелгәч, эч катарга мөмкин. Җиләк-җимешне күбрәк ашасаң, эч катмый. Го­мумән, ураза вакытында кеше тулы канлы тукланырга – майлар, углеводлар, ак­сым­нар да булырга тиеш. Үзеңне чикләмәскә тырышырга кирәк. Эчәкләр әйбәт­рәк эшләсен өчен, әлбәттә, җи­ләк-җимешне күбрәк ашау тиеш. Терлек майлары болай да авыр үзләштерелә. Ураза вакытында болардан тыелу мөһим. Гадәттә ашый башлап унбиш-егер­ме минут узгач кына, кеше туйган, ашыйсы килү теләген баскан кебек була. Шуның өчен аз гына ашагач, бераз тыелып, ашамый торырга кирәк. Авыз ачкач, намаз укып аласың. Аннан яхшылап ашыйсың. Тәравих намазыннан соң, ашказаны җиңелрәк эшли башлый, ризык яхшырак сеңде­релә. Бик теләгәндә, тәравих намазыннан соң да капкаларга була. Кыскасы, ашый торган ризы­гыңны бер утыруда түгел, бүл­гәләп, ике-өч мәртәбә кабул итүең әйбәтрәк. Билгеле, ашказаны тулмаска тиеш. – Тәүлек дәвамында ике литрлап су эчәргә кушалар.   – Җәй көне бик эссе булып, кызулык 35-40 градуска җитә икән, 3 литр да эчәргә мөмкин. Монда шәхси якын килү сорала. Әйтик, йөрәге бик үк таза булмаганнарга суны күп эчәргә ярамый.   – Үзегез ничә ел ураза тотасыз?   – Мин кечкенә вакытта да берничәшәр көн тота идем. Инде менә балигъ булгач, соңгы вакытта унбиш еллап ураза тотам.   P.S. Быел мөфтият хасталанып тору сәбәпле ураза тотмаганнар өчен фидия сәдакасын – көнгә 200 сум, фитыр сәдакасын, матди хәлгә карап, 100 сумнан 600 сумга кадәр дип билгеләнгән.   Рамазан ае тәмамлануны быел Коръән укучыларның республика ярышы белән билгеләп узарга җыеналар. Бәйгедә җиңүче хаҗга юллама белән бүләкләнәчәк. Бу – бик зиннәтле бүләк. Долларның артуы, сумның арзанаюы сәбәпле, хәзер бу сәфәр бик кыйммәткә төшә.  Әйтик “Комфорт” программасы буенча хаҗ кылу – 385 мең сум. Узган ел Татарстанның 1,5 мең кешесенә хаҗ квотасы бирелгән иде. Чыгымнар арту сәбәпле, шуларның яртысы гына хаҗ кыла алды. Шуның өчен дә быел суперэконом тур эшләнгән, ул бер хаҗига 120 мең сум тәшкил итә. Рәшит МИНҺАҖ --- | 21.05.2016 (полный текст новости)

  • 2016-05-24 10:43 Дилә Нигъмәтуллинаның юбилеена керү 1500 сум тора
    23.05.2016 Шоу-бизнес Бу көннәрдә Дилә Нигъмәтуллинаның эше тыгыз чак. Чөнки җырчы 35 яшьлек матур юбилеена әзерләнә. Аны исә ул үзенчәлекле итеп гаиләсе, дуслары, яраткан тамашачысы белән бергә 26 май көнне “МАНО” ресторанында билгеләп узарга ниятли. Барысы бергә җыелуның тагын бер җитди сәбәбе бар – Дилә “Шул да җитә” дип аталган альбомын да презентацияли. Булачак чара турында ачык, мөлаем, чибәр җырчының үзеннән тулырак сораштык. - Әлеге альбомым алтынчысы. Әмма ул алда чыгарылганнарыннан бик нык аерыла. Элегрәк, дөресен әйтергә кирәк, сан артыннан куа идек. Шуңа да альбомнарга яздырылган җырларымның күбесен хәзер бер дә җырламыйм, онытылган да. Ә менә әлеге альбомга кергән җырларның барысын да мин төрле чараларда башкарам. Алар – минем визит карточкам. Биредә биш ел эчендә башкарылган иң танылган унҗиде җырым тупланган. Тик әлеге альбомга минем ремикслар, дискотека форматындагы җырларым кертелмәде. Алла боерса аның икенче өлешен көз көне Казанның бер дискотека залында шулай ук зурлап тәкъдим итү чарасын оештырырбыз дип уйлыйм. - Әлеге альбомың сату өчен генә чыгарылдымы, Дилә? - Сатуга да чыгачак. Аннан соң алдагыларыннан тагын бер аермасы бар – монысын мин бары тик үз акчама гына чыгардым.  Кая гына барсак та тамашачылар альбомымны сорый.  Шуңа күрә ул яңа танышларга, дусларга, туганнарга бүләк итеп тә биреләчәк. - Дилә, туган көнне дә, альбом презентациясен дә гадәти булмаган атмосферада үткәрү идеясе ничек туды? - Дустым Альбина Апанаева белән “Татарская усадьба” ресторанында уртак концерт оештырган идек. Андагы энергетика безгә бик ошап калды. Концерт залларында тамашачы белән теләгән кадәр аралашу мөмкинлеге юк. Ә халык ашап-эчеп утыргач, үзен иркенрәк хис итә. Ресторан 250 кешегә исәпләнгән. Аларның 200е яраткан тамашачым булса, 50се  - чакырылган кунакларым - туганнарым, иҗатташ дусларым, бик күптәннән тыгыз элемтәдә торучы журналистлар һәм җанатарларым. - Дилә, сер булмаса, әйтегез әле, ресторанга билетлар ничә сумнан сатылды? - Билет 500 сум тора. Шуңа өстәп ресторанның дипозиты – 1000 сум. Тамашачым үкенмәс дип ышанам. Өч сәгатьлек иҗади кичәдә аларны биюләр, җырлар, төрле бүләкләр һәм әлбәттә инде шәхсән үземнән сюрприз көтә. --- --- | 21.05.2016 (полный текст новости)

  • 2016-05-24 10:43 Чулпан Йосыпованың баласы туды: бик матур исем дә сайлаганнар
    23.05.2016 Шоу-бизнес Бүген, 23 май көнне 10.10 сәгатьтә Чулпан Йосыпованың улы туды. Баланың авырлыгы – 3600 грамм, буе – 52 см. Җырчы сабыен Казанның 3нче санлы бала тудыру йортында тапкан. – Бала туасы вакытны иртәрәк билгеләгәннәр иде, көттереп кенә дөньяга килде. Аллага шөкер, икебезнең дә хәлебез яхшы. Улыбыз әтисенә охшаган – кап-кара. Солтан дип исем кушарга ниятлибез, Алла теләсә. Әле дә әни булуыма ышанып бетә алмыйм. Баламның аяк-кулларын тотып карагач, күңелем тулды. Хастаханәдән чыгаргач, әти-әни йортына кайтачакбыз, – дип сөйләгән Intertat.ru хәбәрчесенә Чулпан.     Эльвира ШАКИРОВА --- | 23.05.2016 (полный текст новости)

  • 2016-05-24 10:43 Мәктәп тулай торагында чыккан янгын нәтиҗәсендә 17 бала янып үлгән
    23.05.2016 Фаҗига Таиландта, ким дигәндә, 17 кыз, мәктәп тулай торагында янгын нәтиҗәсендә, һәлак булган, дип хәбәр итә BNO News. Тагын 2 кыз хәбәрсез югалган булып исәпләнә, дип яза Lenta.ru. Инцидент Чианграй төньяк провинциясендә урнашкан Вианг Па Пао районында килеп чыккан. Янгын 22 нче май 23 сәгатьтә (Мәскәү вакыты буенча 19 сәгатьтә) дәүләтнеке булмаган башлангыч мәктәпнең кызлар өчен тулай торагында кабынган. Полиция сүзләренә караганда, янгында 5-12 яшьтәге 17 кыз үлгән. 5 укучы кызның тәне җитди тән җәрәхәтләнгән. Тагын 14 е үлемнән котылып калган.   Якынча мәгълүматларга караганда, янгын чыганагы тулай торак түбәсендә булган. Ут чыгу сәбәпләре турында мәгълүмат юк. Янгынны бүген, ягъни дүшәмбе иртән сүндергәннәр.   Channel News Asia хәбәр итүенчә, мәктәптә тауларда яшәүче ярлы кабиләләрдән булган укучылар белем ала. --- --- | 23.05.2016 (полный текст новости)

  • 2016-05-24 10:43 Яшел Үзән районында коточкыч юл-транспорт һәлакәте булган
    23.05.2016 Фаҗига Яшел Үзәндә "права"сыз 17 яшьлек егет скутеры белән бәрелеп үлгән. Юлда 19 яшьлек егет идарәсендәге ГАЗ-330252 автомобиле INDIGO скутеры белән бәрелешә. Скутер белән Осиново бистәсендә яшәгән 17 яшьлек егет идарә иткән, диелә. Һәлакәт аркасында скутердагы егет урында ук вафат булган. Аның махсус мотошлемсыз һәм "права"сыз булуы хакында әйтелә. Юлларда сак булсак иде!.. Хәсрәт килгән гаиләнең тирән кайгысын уртаклашабыз...   Фото: zpravda.ru --- --- | 23.05.2016 (полный текст новости)

  • 2016-05-24 10:43 Казанда "Соңгы кыңгырауны" "Вечерний Ургант"тан Алла Михеева алып барачак
    23.05.2016 Бәйрәм Быелның 25 маенда 5,5 мең унберенче сыйныф укучысы башкала мәктәпләрен тәмамлый. Соңгы кыңгырауны алып баручылар арасында "Вечерний Ургант" тапшыруыннан Алла Михеева да бар. Бәйрәмдә үзебезнең яшьләр музыкаль коллетивлары, Россия студентлар язы җиңүчеләре, "Прогульщи" төркеме, Михаил Урецкий, «Жить лишь в кайф», «Делай ОП», «Рая не зная» хитлары авторы, ТНТ каналындагы «Смех без правил» проекты җиңүчесе MC Zali да катнаша. Бәйрәм 13:00 дә Кремль яр буенда башлана.   Унберенчеләр белән беррәттән бу уку елын 9,5 мең тугызынчы сыйныф укучысы Казан мәктәпләрен тәмамлый. Бу аларның күбесеннең шулай ук соңгы кыңгыраулары булачак.Соңгы кыңгырауны "Вечерний Ургант"тан Алла Михеева алып бара   23.05.2016 13:55 | Кыскача яңалыклар Принтерга   Быелның 25 маенда 5,5 мең унберенче сыйныф укучысы башкала мәктәпләрен тәмамлый.   Соңгы кыңгырауны алып баручылар арасында "Вечерний Ургант" тапшыруыннан Алла Михеева да бар. Бәйрәмдә үзебезнең яшьләр музыкаль коллетивлары, Россия студентлар язы җиңүчеләре, "Прогульщи" төркеме, Михаил Урецкий, «Жить лишь в кайф», «Делай ОП», «Рая не зная» хитлары авторы, ТНТ каналындагы «Смех без правил» проекты җиңүчесе MC Zali да катнаша.   Бәйрәм 13:00 дә Кремль яр буенда башлана.   Унберенчеләр белән беррәттән бу уку елын 9,5 мең тугызынчы сыйныф укучысы Казан мәктәпләрен тәмамлый. Бу аларның күбесеннең шулай ук соңгы кыңгыраулары булачак. --- --- | 23.05.2016 (полный текст новости)

  • 2016-05-24 10:43 Татарстанда суга баткан кыз табылды, 3 ир-атны эзләү дәвам итә
    23.05.2016 Фаҗига Бүген, 23 майда суга баткан кызның үле гәүдәсе табылды. Туганнары аның 9 майда югалган Екатерина Симонова икәнен таныдылар. Кыз күппрофильле көллияттә белем ала торган була. Өч ир-ат белән әлеге кыз 9 май көнне Кама елгасында көймәдә чыгып киткән җирдән югалалар. Калганнарының гәүдәләрен эзләү дәвам итә, дип яза almet-rt.ru. --- --- | 23.05.2016 (полный текст новости)

  • 2016-05-24 10:43 Булат Бәйрәмов һәм Ләйсән Гыймаеваның кызлары зур конкурста җиңү яулаган (ФОТО)
    24.05.2016 Шоу-бизнес "Кызларыбыз Таңсылу һәм Зифа "Мини-Мисс Татарстан-2016" (XV Республиканский детский конкурс красоты и талантов «Мини-Мисс Татарстан-2016») конурсында катнаштылар. Кечкенәбез Зифа "Звездочка" номинациясендэ жиңү яулады. Шулай ук "Крошка" журналыннан махсус буләккә ия булды! Ә Таңсылу "1-я принцесса Татарстана" титулына лаек булды. Шулай ук "Первый городской" телеканалы Таңсылуга "Школа ведущих" курсына чакыру тапшырды.  Кызларга алтын зәркән эшләнмәләре бүләк иттеләр - бик сөендек, кызлар бик шат", - дип сөйләде Булат Бәйрәмов "Матбугат.ру"га.   ФОТО: vk.com --- --- | 24.05.2016 (полный текст новости)

  • 2016-05-24 10:43 Көн үзәгендә рухи байлык
    24.05.2016 Мәдәният 12 май көнне Сергач шәһәренең 5 номерлы мәктәбендә җиденче мәртәбә “Безнең чишмә башы” (“Наши истоки”) дигән мәдәни һәм иҗади ярминкә узды. Ул, гадәттәгечә, яшь буынны тәрбияләүгә битараф булмаган барлык кешеләрне район үзәгендә берләштерде. Аны район мәгариф идарәсе балаларга һәм яшьләргә рухи-әхлакый тәрбия бирү чаралары планы нигезендә һәм “Районда 2015-2017 елларда мәгариф үсеше” программасын гамәлгә ашыру кысаларында үткәрә. Быелгы чараның төп темасы “Традицион гаилә кыйммәтлекләре” иде. Районыбызда яшәгән күптөрле милләт вәкилләренең мәдәниятен, гореф-гадәтләрен, бәйрәмнәрен саклап үстерүгә багышланган бу масштаблы ярминкә ел саен популярлаша бара һәм шушы чарада катнашырга теләк белдерүчеләрнең саны да елдан-ел күбәя. Менә быел да анда 15 мәктәп, 23 балалар бакчасы, 79 гаилә – барлыгы 400гә якын кеше катнашты. Районыбызда яшь буынны, аларның әти-әниләрен, тәрбияче-укытучыларны һәм башка бик күпләрне физик һәм рухи яктан якынайткан, бергә җыйган үз чарабыз – “Безнең чишмә башы” бар. Күргәнегезчә, мәктәпнең актлар залында алма төшәрлек тә урын юк. Шуңа күрә, бу үзенчәлекле проектны сакларга, үстерергә, бәлки, киләчәктә районара итәргә кирәктер. Һәрхәлдә моның шулай булачагына ышанасы килә, - дип әйтте үзенең тәбрикләвендә район мәгариф бүлеге җитәкчесенең урынбасары Владимир Семенов.   Тантаналы өлештә сәламләү өчен беренче сүз Сергач районы җирле үзидарә башлыгы Николай Субботинга бирелде.   - Безнең район күләмендә барлык милләт халкы үзара аралашып, дус яши. Аларның тарихларын, мәдәниятләрен, йолаларын, гореф-гадәтләрен районыбызның барлык мәгариф системасы учреждениеләренең укыту-тәрбия процессында балаларга даими рәвештә өйрәтү, аларны саклау, үстерү өстендә эш алып бару белән мин горурланам. Акча, табыш хөкем сөргән әлеге заманда шушындый нәрсәләргә әһәмият бирү бигрәк тә мөһим. Традицион ярминкәдә районның рус бакчаларында һәм мәктәпләрендә тәрбия-белем алган татар балаларының үз мәдәниятләрен һәм традицияләрен яклап катнашуларына да мин чиксез шат, димәк, алар да, мөселман булуларына карамастан, бу киң юнәлешле программада тиешле урыннарын таптылар. Рухи-әхлакый тәрбиянең роле бәхәссез, ул еш кына гадәти белемгә караганда, хәтта, күпкә өстен дә, - диде Николай Михайлович. Ул шулай ук балаларны бу чарага әзерләгән тәрбиячеләргә, укытучыларга, әти-әниләргә, ярминкәне оештыручыларга рәхмәтләрен җиткерде һәм: “Бу юнәлештә бердәм эшләп кенә бөтен яктан камил булган шәхес үстереп була”, - дип ассызыклады.   “Бердәм Россия” партиясенең җирле бүлек сәркатибе Николай Калинин катнашучыларны рухи бәйрәм белән котлап, гаилә, балалар бакчасы һәм мәктәпнең яшь үремне тәрбияләүдәге роле турында сөйләде.   Шулай ук ярминкәгә килгән барча кунакларны Сергий атакай Косынкин да җылы тәбрикләде. Ватаныбызның элеккеге рухи-әхлакый куәтен кире кайтару өчен ул кешеләрне рухи яктан яңарырга, өзлексез игелек, тынычлык һәм шәфкать “орлыкларын чәчәргә” чакырды. Ә инде балаларда шәфкатьлелек тәрбияләү барыннан да элек гаилә һәм мәктәп җилкәсенә төшә, дип белдерде атакай.   Сергач районы музее территориясендә гаилә, мәхәббәтне яклаган рус изгеләренә һәйкәл төзеткән Лакеевлар гаиләсе вәкиле дә үз чыгышында традицион гаилә хәзинәләренә тукталды. Беренче чиратта алар үз эченә өмет, ышаныч, мәхәббәт, ихтирам, никах һәм ана изгелеге кебек сыйфатларны ала, дип искәртте ул.   Барлык бәйрәм белән котлаучылар бу чараның әһәмиятен билгеләп үттеләр һәм катнашучыларга уңышлар теләделәр.    Ярминкә ун номинация – “Мои семейные истоки” – “Родители – главные путеводители”, “Школа родительской любви”, “Книга – кладезь мудрости” – “Истоки семейного чтения”, “Живое слово”, “Юный художник” – “Наши семейные традиции”, костюм “Стиль истоков”, “За веру и Отечество”, “Традиции народной кухни”, фотоконкурс “Духовные традиции нашей семьи” һәм “Юный корреспондент” буенча эшләде. Официаль рәвештә районда татар мәктәпләре-бакчалары булмаса да, филиалларда тәрбияләнүче һәм укучы балаларыбыз ярминкәдә актив катнаштылар. Милли костюм күрсәтүдә, милли ашлар тәкъдим итүдә, бүтән номинацияләрдә безнең балалар татар халкының мәдәниятен, гореф-гадәтләрен, әдәбиятен, гаилә йолаларын лаеклы күрсәттеләр. Әлбәттә, беренче урынны яулаучылар да булды. Мәсәлән, “Мои семейные истоки” номинациясендә Лопатин мәктәбе укучысы, печәле Әмир Османов беренче урынны алды. Мөтеравыллы, Богородск мәктәбендә укучы Лилия Җәлилованың һәм Янау балалар бакчасын күрсәткән нәни Кочко-Пожар-Шөбиле оныгы Самир Люкмановның фоторәсемнәре дә конкурста беренче урынга лаек булды. Шул ук бакчага йөргән Грибан авылы кызчыгы Лилия Секамованың рәсеме дә “Юный художник” номинациясендә беренче урынга лаек дип табылды.   Сергач шәһәренең бишенче номерлы мәктәбе укучылары Шәмилә Ахмадуллина белән Марат Измайлов һәм өченче номерлы мәктәп укучысы Рәсим Айсин костюм “Стиль истоков” номинациясендә милли татар киемен яклап, беренче булдылар. Шәһәрнең өченче мәктәбенең 11 сыйныф укучылары – Кочко-Пожар кызлары Диана Хәсәнова белән Гөлнара Имаметдиновага да уңыш елмайды. Алар милли кухняда өчпочмак тәкъдим итеп, беренчелекне яуладылар.   Шунысы шатландыра – барлык номинацияләрдә дә безнең балалар татар милләтен бар яктан да лаеклы итеп күрсәттеләр. “Туган як” редакциясе, һәрва-кыттагыча, барлык катнашучы милләттәшләрне милли гореф-гадәтләрне, татар халкының тарихын, мәдәниятен, гаилә йолаларын пропагандалауга зур өлеш керткәннәре өчен грамоталар белән бүләкләде.    Тулаем алганда, ярминкә зур оешканлык белән узды. Һәр катнашучы бик күп уңай тәэсирләр, үз гаиләсе, якын туганнары, ата-бабалары өчен горурлык хисе, уңыш казану шатлыгы, үз халкы һәм туган ягы тарихына җылы караш кичерде. Болар барысы да балаларда патриотик хисләр һәм гражданлык позициясе формалаштыруга, аларны рухи яктан баетуга ярдәм итә.     И. Садеков фотосы    Кадрия СӘМИГУЛЛИНА --- | 24.05.2016 (полный текст новости)

  • 2016-05-24 10:43 Бәхет (ХИКӘЯ)
    24.05.2016 Әдәбият Яман хәбәрне тиз ишеттерәләр. Тик бу Гөлфинәгә кагылмый иде. Яхшысы аңа бик тиз ишетелсә дә, яманы иң ахырдан гына, бу турыда бөтен кеше ишетеп, җиз иләктән иләгәч кенә килеп ирешә. Аның бүтән хатыннардан бер аермасы да юк, югыйсә. “Мин хуҗалык рәисе хатыны”, дип, борынын чөеп йөрми, бүтәннәрдән артык киенми. Алар кебек кирәк чагында көрәк, кирәк чагында сәнәк күтәреп эшли. Шуңадырмы, Гөлфинәне үзләренең төпчек сеңелләре кебек яраталар. Шулай булмыйча, хуҗалык рәисләре киләләр дә китәләр, хатыннары әлләкем булып йөри , исәнләшергә дә оныта башлыйлар.   Ә ул һаман шул элекке Гөлфинә. Ягымлы, кешелекле. Олысын олы, кечесен кече итә белә. Гайбәт сөйләп, сүз йөртми, кайда сөйләгән шунда кала.   Нәриман рәис булып алгач, элекке ахирәттәшләре ят күз белән карый башлагач, ул аптырап калмады.   - Ирем үз урынында, мин үз урынымда, - диде. – Үз тамагымны үзем туйдырам, кеше хакына кермим. Әгәр мине шуның аркасында гына читкә этәрсәгез - иремнән аерылам. Авылдашларым аңардан якынрак.   Чынлап сүзендә торды. Түрә хатыны булырга теләүче мут хатыннар гына түгел, кияүгә чыгарга вакыты җиткән кызларга да юл ачылгандай булды. Тик Нәриман егет чагында бер-ике тапкыр авызы пешкәч, иреккә чыктым, дип тугарылмады. Аның каравы холкы бозылды – юк-барга да бәйләнеп, теңкәгә тия башлады. - Синең белән яшәгәндә Нәриман әүлия булган икән, зинһар, кайт, үзен кеше ит, - диделәр. Дөресен генә әйткәндә, Нәриманны яратканнан түгел, аны җәлләгәннән генә кияүгә чыккан иде. Хатын-кызның җәлләве җизнә өчен балдызының хатыныннан тары ярмасы бөртеге хәтле генә ким булуын Гөлфинә искәрмәде.   Гомумән, Нәриманның егет чагында күзе төшкән бер генә кыз белән дә борчагы пешмәде. Ә соңгы вакытында күзе җилбәзәк Яриягә төшкән иде. Башта Ярия аның башын-күзен әйләндереп маташты да, соңыннан Гөлфинәнең егете Рәүфне тартып алды. Рәүф Гөлфинәнең табанын үбәрдәй булып йөргән иде. Ул да бер кәнтәй кызга каршы тора алмагач, аның ир-атка карашы үзгәрде. Ә Нәриман бу хәлгә шулхәтле аптырап калды, бүтән бер тапкыр да хатын-кызга күтәрелеп карамаска ант итте.   Ә бу вакыйга Гөлфинәнең мин-минлегенә нык тиде. Нишләп әле менә дигән Нәриманны калдырып, аның егетен тартып алдылар? Яриянең Гөлфинәдән кай җире артык? Ихахай-михахайлыгын искә алмасаң, теле булмаса карга күтәреп алып китәр иде үзен. Гөлфинәнең үзенең Рәүфкә әлләни хисе юк иде. Бәлки юллары болай да аерылган булыр иде. Тик нигә арага Ярия керде, бүтән кеше түгел? Әнә Нәриман ничек кайгыра... Аңа күзе төшкән кызлар азмыни? Сайла да шуларның берсен, тынычлан. Кире кагылып, мин-минлеге кимсетелгән ике җан бер-берсенә тартылды һәм өйләнешеп тә куйды.   Әллә хисләрнең кайнарлыгы җитеп бетмәде, әллә бүтән нәрсә сәбәп булдымы – аларның балалары булмады. Табибларга барып тикшерелергә Гөлфинәдән битәр, Нәриман шикләнде. Гөлфинә исә баласы булырына өметен өзмәде. Әнә ир белән егеме ел яшәп, инде баласызлыкка тәмам күнгән Талия дә бер-бер артлы ике малай табып куйды.   Нәриман хуҗалык рәисе булып алгач, беренче эше итеп балалар бакчасын төзекләндерү эшенә кереште. Каралты-коймаларын рәтләтте, түбәсен алыштырды, тирә-ягына чәчәкләр, агачлар утыртты. Яңа уенчыклар, кирәк-яраклар алды. Бассейнга хәтле ясатты. Гел күзәтчелек итеп торды. Гөлфинә шул бакчада тәрбияче булып эшли иде. Нәриман килгәндә ялгыз хатыннарның да, ирлеләренең дә тыз-быз килүләренә, ай-кояштай балкып китүләренә һич эче пошмады. Ул үзе дә Рәүфне күргәндә һаман югалып кала. Яратырга өлгермәгән кеше алдында да шулай югалып калып була икән... Ә бер авылда яшәгәч, очрашырга еш туры килә. Рәүфнең дә югалып калуын, үзен гаепле сизүен һәм үкенүен ул сизә, билгеле. Тик аңа карап берсенең дә башына тилемсә уйлар килми. Авыр сулаудан башка узмыйлар.   Нәриманның да күңелендә Яриянең төзәлмәс яра булып калуын ул белә иде. Тик бу сагыш гаилә тормышына куркыныч янамады. Хәер, алдагысын кем белә? “Ирләргә ышанма, Иделгә таянма”, - диләр бит. Әмма шунысы факт – Нәриман җитәкче. Дилбегәне кулда тоту – аның вазифасы. Ә Гөлфинә - бөтенләй бүтән. Киресенчә, иренең ачуын йомшартып, аны уңай якка сыпырып кына тора. Тәүбәгә килгән кире авыл агайлары белән араны җайлап торучы күпер бит ул. Дөрес, Гөлфинә үзенең арадашчы булуын белми дә.   Гөлфинәнең үз тормышларында никадәр әһәмиятле роль уйнавын ире белән аерым яши башлагач кына аңладылар. Шуңа һәм тагын шундый бүтән сәбәпләр булганга, Нәриманның яңа гына көллият тәмамлап, балалар бакчасында тәрбияче булып эшли башлаган Сәрия янында озаграк тоткарланып торуыннан төрле мәгънә эзләп тә тормадылар.   Ә бу турыда Гөлфинә барысыннан да алдарак белә иде. Сәрия аның күз алдында үсте. Күрше кызы ике ихатаны бер итте. Усал телләр вакыт-вакыт: - Сәрия Нәриманның үз баласы түгел микән? - Үзе бала таба алмагач, йөрәгендә ут булса да, түзәдер, - диештеләр. Сәрияне әнисе җилдән тапкан иде. Әтисенең кем икәнен сер итеп калдырды.   Мут ирләр арасыннан да Сәриянең әнисен шефлыкка алырга теләүчеләр бар иде. Тик кызның әнисе бер пешкән авызын кабаттан пешерүне кирәк тапмады. Әйбәт кенә кешегә кияүгә чыгып, бер-бер артлы балалар да табып үстерә башлады. Ә инде Сәрия Нәриманны якын иткәч, Гөлфинәне кызгандылар. - Бирсә дә бирер икән сабырлыкны үзенә! – диештеләр. Сәриянең генә вакыт-вакыт: - Әти абый, - дип әйтүен искә алмаганда, авыл гайбәтчеләренә китерергә бүтән дәлил дә юк иде юклыкка. Нәриман Сәрияне үз кызы кебек яратты. Гөлфинәнең: - Бездә генә калсынмы әллә? Кызыбыз кебек үстерер идек, - дигән икән кебек имеш-мимешләр дә йөрде. Әнисенең ни дип җавап кайтаруын ишетүче генә булмады.     Сәриягә койма аралары тарайды. Нәриман абыйсы аның өчен ике арадагы коймага җил капка ясатты. Ул аралыктан йөрергә күршедәге бүтән балалар да бик яратты. Сәрия үсә төшкәч, Нәриманның абый гына булуын аңлады. Ә Нәриман исә аңа карата булган аталык хисеннән һич кенә дә арына алмады. Урта мәктәпне тәмамлагач, кызны көллияткә үзе илтеп урнаштырды һәм ничек укуы, андагы тәртибе белән гел кызыксынып торды. Шуңа күрә Нәриманның балалар бакчасында еш булуын аңларга да була иде.   Чынында исә, Нәриман Сәрия янында бүтәннәр янындагыдан озак та тормый . Тик гайбәтчеләргә күп кирәкмени? Алар вакытында Сәриянең Нәриманны “әти-абый” дип йөртүен тагын исләренә төшерделәр һәм хәзер исә “әти” сүзен сөйләмнән төшереп калдыруыннан яңа мәгънә эзләделәр. - Нәриман бу баланы үзе өчен үстергән икән, шуңа башын әйләндерергә йөридер, - диделәр. Сөйләвен сөйләделәр, бу турыда Гөлфинәгә ишеттерергә курыктылар. Һәм менә аяз көнне яшен суккан кебек яңа хәбәр кисеп үтте. Имеш, Сәрия дә әнисе кебек ирсез балага узган! Баланың әтисе Нәриман икән!   Авыл халкын хәзер ирсез бала табып шаккаттырып булмый. Әтисез балалар туа тора. Үсә тора, аерылышулар күбәя, ялгыз ирләр, ялгыз хатыннар арта. Ничек кенә белдермәскә тырышмасыннар, бу хәбәрне Гөлфия дә ишетте. Ул бшта сәерсенеп калды. Сәрия? Үз кызы кебек яратып, сөеп үстергән Сәрияме? Нәриман белән исем күтәрмәсә, яңа бүтәннәр беткәнме? Әле дә егетләрнең ни җиттесе белән аралашмады. Әнә артыннан Динар күпме чуала. Имеш, ул: - Барыбер үземнеке итәм Сәрияне, берәүгә дә бирмим, - дип ант эчкән, имеш. Соңыннан: “Сәрия белән Динар өйләнешәләр икән”, дигән хәбәрләр дә йөрде. Дөрес, Гөлфинә аны өнәп бетерми. Бер тиен өчен кан калтырап торган нәселдән булуы күңеленә ятмый. Тик уйлап карасаң, мал җыярга омтылу начар түгел.   Бу хәбәрне таратучысы кем диген әле? Шул Динар үзе. Юк, бу дөреслеккә ошамаган. Беренче шок үтте. Нәриман баласы! Гөлфинәнең бөтен тәне буйлап җылы дулкын таралды.   Ә, әйе... Нәриманның кырык яшьлеген билгеләп үткәндә ... Табын әзерләшергә әнисе белән Сәрияне Гөлфинә үзе чакырган иде. Табын әзерләп кенә калмадылар, кунакларны да сыйлаштылар. Кунаклар таң алдыннан гына таралды. Калганнары кайсы кая тәгәрәште. Сәрия дә куна калды. Гөлфинә белән Нәриман да кайсы кайда урын бар, шунда башын төртте. Димәк, шул төнне... Бүтән беркайда да түгел. Нәриманның үз-үзен тотышында шикләнерлек үзгәрешләр булмады булуын. Шулай да: “Ирләргә ышанма, Иделгә таянма”, -диләрме әле?   Сәрия белән сөйләшергә кирәк. Юк, ул аны әрләмәс. Бу бер мизгеллек саташу нәтиҗәседер. Әгәр дә бала Нәриманныкы булса... Ул Гөлфинәнеке дә булыр. Гөлфинә теге чагында Сәриянең әнисе булырга җыенган кебек, аның баласын да кабул итәр. Кире какмас ул иренең баласын, аныкы гына булсын! Сәрия үзе генә берәр нәрсә эшләп куймасын тагын. Әнә бит, баласының кемнән икәнен берәүгә дә әйтергә теләми, ди. Нәриман булуын да кире кага икән. Кагарсың бар, бөтен кеше белә торып...   Менә нигә Сәрия атна буена эшкә чыкмаган икән! Әллә баланы төшереп йөриме, Ходаем? Гөлфинә ян капканы ачып, аларга таба атлады. Акланырга теләп, нидер әйтмәкче булган Фәридәгә игтибар итмичә Сәриягә эндәште: - Мин сине авырып урын өстендә ята дип торам. Нигә эшкә чыкмыйсың? Сагынып беттем үзеңне, - диде. – Син керми башлагач, гөлләрем дә сула башлады.   Гөлләр үстерү Сәриянең яраткан шөгыле иде. - Сиңа да килеп җиткән икән бу хәбәр, Гөлфинә апа. Ышана күрмә берүк, бу дөрес түгел. - Ай, Алла, дүрт аяклы ат та абына. Син андый-мондый эш эшләп ташлый күрмә тагын. - Син нәрсә, Гөлфинә апа? Нинди ярамаган эш турында әйтәсең? - Оялма, сеңелем... Утсыз төтен булмый... Нәриман баласыннан баш тартмабыз. Бергәләп үстерербез. Син минем үз кызым кебек... Сәрия Гөлфинәне кочаклап елап җибәрде. - Син нинди кеше, Гөлфинә апа? Мин бу адымга гомергә дә бармас идем. Әтием урынына бит ул Нәриман абый... Ә бала... Динарныкы ул... Ул чыгарган гайбәт бу. - Нигә кирәге бар моның?  - Хәзер дөнья көтүләре авыр, шулай итик, ди... Аның хисабына яшәмәкче. “Нәриман абый тиздән район администрациясе башлыгы буласы кеше, күп кенә акча сорарбыз, дөреслеген тикшертеп, вакыт үткәреп тормас, утсыз төтен булмый, дип, кәнәфигә утыртмауларыннан куркып, тавыш чыгарып тормас”, - ди. Ниятен яшереп тә тормый ичмасам! Кемгә ышанганмын мин !   Сәриягә кушылып, Гөлфинә дә елап җибәрде. - Без болай итик, сеңелем, - диде ул бераз тынычлангач. – Нәриман да, мин дә бу баладан баш тартмабыз. Атасы шундый булганга баланың гаебе юк. Әле туып өлгермәгән бала хисабына яшәмәкче! Гайбәтләргә исең китмәсен, күкрәгеңне киереп йөр! Динарны балага гомер буена дәгъва итмәслек итәрбез. Кирәк икән, фамилиясен дә бирербез. Син бит безгә үз кызыбыз кебек якын. Бу безнең өчен дә зур бәхет бит, бик зур бәхет! Менә дигән егеткә кияүгә дә бирәбез әле үзеңне, - диде.  Сәмига СӘҮБАНОВА --- | 24.05.2016 (полный текст новости)

  • 2016-05-24 10:43 Казан эшмәкәрен үтерүдә шикле кеше тоткарланган (ВИДЕО)
    24.05.2016 Криминал Казанда Завойский урамында 48 яшьлек ир-тны үтерүдә шикләнелгән зат тоткарланган. Бу хакта “Татар-информ” мәгълүмат агентлыгына ТР буенча ЭЭМ матбугат хезмәтендә белдерделәр. Шаһитларны сораштыру һәм үтерүдә шикләнелгән затның машинасын эзләү буенча “Перехват” планын кертү нәтиҗәсендә 1968 елгы ир-ат тоткарланган. Агентлык әңгәмәдәше ачыклык керткәнчә, үтерелгән эшмәкәр һәм аны үтерүдә шикләнелгән зат 15 елдан артык таныш булганнар, элегрәк бергә бизнес белән шөгыльләнгәннәр, әмма бизнес таркалган. Соңгы вакытта тоткарланучы йөк ташу белән шөгыльләнгән һәм ай саен зур суммада кредит түләгән.   Хокук саклау органнары мәгълүматлары буенча тоткарланган зат үз корбанына акчалата яки эшкә урнашырга ярдәм итүне сорап мөрәҗәгать иткән.   Тоткарланган затның машинасында 350 мең сум, ә йортында тагын 1,6 млн сум акча табылган. Моннан тыш, ир-аттан үтерүдә кулланылырга мөмкин булган корал - «Стечкин» пистолеты һәм 270 кә якын патрон табылган.   Искәртеп үтик, кичә Казанның Завойский урамында 17 нче йорт подъездында, биредә яшәүче 48 яшьлек ир-ат үле килеш табылган. Ир-атның тәнендә 4 утлы корал ярасы булган. Бу факт буенча РФ ҖК 105 маддәсе 1 өлеше (“Үтерү”) билгеләре буенча җинаять эше кузгатылган.   Кичә язган идек: Тикшерү комитеты Казанда кеше үтерү факты буенча җинаять эше ачкан Юлия РЕВИНА --- | 24.05.2016 (полный текст новости)

  • 2016-05-24 10:43 Татарстанда 27 градус эссе булачак!
    24.05.2016 Экология ТР Гидрометеорология һәм әйләнә-тирә мохитне күзәтү идарәсе мәгүлүматлары буенча, иртәгә Татарстанда җылыта. 24 майда республика буенча алмашынучан болытлы һава фаразлана. Урыны белән кыска вакытлы яңгыр, төнлә яшенле яңгыр. Көньяк-көнчыгыштан, көньяктан салмак җил, яшенле яңгыр вакытында җилнең тизлеге 15-18 м/с булырга мөмкин.   Төнлә температура 9-14 градус җылы булса, көндез 27 градуска кадәр җылытачак. Казанда төнлә 14 градуска кадәр җылы, көндез – 25 градус. --- --- | 23.05.2016 (полный текст новости)

  • 2016-05-24 10:43 Һиндстанда дөя хуҗасының башын тешләп өзгән
    24.05.2016 Фаҗига Һиндстанда бәйләп куелган килеш көне буе кояш астында калган дөя хуҗасына ташланган. Фаҗига узган шимбәдә Раджастхан штатының көньяк-көнбатышында урнашкан Бармер шәһәрендә булган. Дөя йорт ишегалдында бәйләп куелган була һәм 43 градус эсселектә, кояш астында көне буе тора. Кунаклар белән матавыкланып йөргән хуҗа аны бәйдән ычкындырырга онытуын соң гына исенә төшерә һәм тизрәк ишегалдына ашыга. Дөянең янына килүе була, ул аңа ташлана һәм муеныннан тешләп, җиргә егып та сала. Әлеге хәлне күреп торучылар әйтүенчә, ярсыган хайван хуҗасын бер яктан икенчесенә селтәп кенә йөрткән. Ахыр чиктә башын да өзгән.   Җирле халык шул хәлдән соң 6 сәгать буе дөяне тынычландыра алмый азапланган. --- --- | 24.05.2016 (полный текст новости)

  • 2016-05-24 10:43 Елена Исинбаева Олимпия уеннарында катнаштырмасалар судка бирергә җыена
    24.05.2016 Спорт Ике тапкыр Олимпия уеннарында дөнья чемпионы булган Елена Исинбаева, Россиянең җиңел атлетикачыларын Рио-де-Жанейрода узачак Олимпия уеннарында катнаштырмасалар, судка бирәчәге турында белдергән.Бу хакта Associated Press хәбәр итә. "Бу кеше хокукларын турыдан-туры бозу һәм дискриминация. Россия спортчыларына Олимпиада уеннарында катнашуны 2020 елга кадәр көтәргә туры килсә, бу яшь спортчыларның карьерасын җимерәчәк", – ди ул.   18 майда Халыкара олимпия комитеты башлыгы Томас Бах, оешкан төстә допинг куллану очрагы буенча дәлилләр булса, Россия спртчыларының Рио-де-Жанейрода узачак Олимпия уеннарына кертелмәячәген әйткән. --- --- | 24.05.2016 (полный текст новости)

  • 2016-05-24 10:43 Казан Сабантуенда ниләр булачак? (ПРОГРАММА)
    24.05.2016 Бәйрәм Казанда узачак Сабан туеның программасы билгеле булды. Башкалада милли бәйрәмебез 28 майда Тынычлык бистәсендәге Каенлыкта уздырыла. Быел бөек шагыйрь Габдулла Тукайның тууына 130 ел булуны билгеләп үткәнлектән, Сабан туе татар шагыйренең иҗатына багышланган гомуми концепция кысаларында үтәчәк, диелә. Төп шәһәр мәйданчыгында кунаклар Габдулла Тукай әкиятләре буенча эшләнгән театраль тамашаны карый алачак.   Мәйданга керү юлында Татарстанның 11 муниципаль районы – Арча, Алексеевск, Буа, Биектау, Яшел Үзән, Кукмара, Лаеш, Мамадыш, Нурлат, Теләче һәм Балык Бистәсе районнары – матур гадәт буенча, республика территориясендә яшәүче халыкның гореф-гадәтләрен, милли үзенчәлекләрен чагылдыруны максат итеп куйган ишегаллары күренешләрен тәкъдим итәчәкләр. Һәр район ишегалдында кунаклар милли бәйгеләрдә катнаша алалар, һөнәрчеләр җитештергән кул эшләнмәләре күргәзмәләре белән танышу мөмкинлеге булачак.   Бәйрәм тантаналы рәвештә башланып киткәннән соң мәйдан сәхнәсендә татар эстрадасы йолдызлары катнашында концерт дәвам итәчәк. Сәхнәдә – Ришат Төхвәтуллин, Раяз Фасыйхов, Резеда Шәрәфиева, “Фәридә-Алсу” дуэты, Вил Усманов һ.б. чыгыш ясаячак. Концертны алып баручылар – Гөлназ Сәфәрова һәм Айрат Ильясов. Шулай ук Каенлыкта Казанның район хакимиятләре тарафыннан әзерләнгән концерт мәйданчыклары да эшләячәк.   Татарча милли көрәш – бәйрәмнең төп күркәм мизгеленә әйләнәчәк. Батыр төп бүләк – бәрән һәм машина өчен көч алышачак.   Халык шулай ук “Казан” халыкара ат спорты комплексында ат спорты ярышларын карый алачак, ярышлардан тыш биредә бәйрәм концерты да каралган, дип җиткерелә шәһәр мэриясенең рәсми порталында.   Казан сабан туеның программасы:   10.00 – төп сәхнәдә һәм урман-парк зонасында концерт-күңел ачу программасы; 11.00 – мәйданда тантаналы бәйрәм ачылышы; 11.35 – финал җыры; 11.40 - концерт программасы. Спорт ярышлары. Көрәш; 13.00 – финал көрәшләре; 15.00 – җиңүчеләрне бүләкләү; 15.00 – “Казан” халыкара ат спорты комплексында ат спорты ярышлары, бәйрәм концерты. --- --- | 24.05.2016 (полный текст новости)

  • 2016-05-24 10:43 Алсу көмәнлелек чорын бушка уздырмый (ФОТО)
    24.05.2016 Шоу-бизнес Якташыбыз Алсу үзенең көмәнле булуын инде яшерми: ул өченче бала көтә. Гомеренең гадәти булмаган чорында булса да, җырчы актив яшәү рәвеше алып бара: дөрес туклана, пилатес һәм фитнес белән шөгыльләнә, йорт мәшәкатьләре һәм балалары белән мәшгуль, иҗат итә, клиплар төшерә. Көмәнле килеш клип төшерү модага кереп бара бит, Алсу да әлеге чорын бушка уздырмаска булган "Тепло от любви" җырының видеосын төшереп йөри икән. Берничә кадрны ул Instagramга да куйган.   Алсу да Абрам да туачак сабыйның малай булуына өметләнә. Беренче кызын АКШта, икенчесен Израильдә тапкан Алсуны өченчесен Лондонда табар дип фаразлыйлар, чөнки аларның анда фатиры бар икән.     --- --- | 24.05.2016 (полный текст новости)

  • 2016-05-24 10:43 Петуния шаулап чәчәк атсын өчен киңәшләр
    24.05.2016 Киңәш-табыш Петуниянең тамыр системасы бик көчле, шуңа күрә аңа туфрак күп кирәк. Бер төп үсемлеккә 5 л туфрак исәбеннән утыртыр урын сайлагыз. Әгәр савытка утыртасыз икән, 10 л чүлмәккә ике генә төп чәчәк сыя дигән сүз. Петуния тукланырга ярата, шуңа күрә аны ике атна саен туендырып торырга кирәк. Үскән чакта азотлы ашламалар кертегез. Бөреләнгәч, фосфор һәм калийга мохтаҗ. Тамырга исә комплекслы ашламалар мөһим. Петуниягә тимер дә кирәк. Зур үсентеләрне һәр 5 көн саен ашлыйлар. Чәчәк кара черек авыруына тиз бирешә, шуңа күрә суны чама белән генә сибегез. Чәчәге сулган бөреләрне өзеп ташлагыз. Шулай иткәндә үсенте бар көчен яңа чәчәкләргә юнәлтә.    Теплицада нинди яшелчәләрне бергә үстерергә ярамый?   Помидорны көн саен җилләтергә кирәк, ә кыяр – җылы ярата торган яшелчә. Ул парникта яки өсте ябулы җирдә генә үсә ала. Моннан тыш, кыярга кечкенә вакытында углекислый газ мөһим. Башка бер генә яшелчә дә аңа мохтаҗ түгел. Баклажанны кыяр һәм помидор яныннан ераккарак утырту хәерле. Чөнки аңа ияләшкән талпаннар тиз арада помидор һәм кыярны да яулап ала. Баклажан талпанына борыч бирешми.    ДИМӘК, ТЕПЛИЦАДА КҮРШЕ БУЛА АЛМЫЙ:   – кыяр белән помидор; – кыяр белән баклажан; – кыяр белән борыч; – помидор белән борыч.   БЕРГӘ УТЫРТЫРГА МӨМКИН:   – борыч һәм баклажан; – помидор һәм фасоль; – кыяр һәм кавын; – кыяр һәм кәбестә; – кыяр һәм кузаклылар; – редис һәм помидор; –редис һәм кыяр; – редис һәм борыч; – редис һәм баклажан; – укроп, салатны – борыч, помидор, баклажан белән.  Чулпан ШАКИРОВА --- | 19.05.2016 (полный текст новости)

  • 2016-05-24 10:43 Айгөл һәм Ришат Шәйхетдиновларның бәбиләре туды! (ФОТО)
    24.05.2016 Шоу-бизнес Эстрада артистлары тормышында күңелле вакыйгалар булып кына тора. 23 май көнне Айгөл һәм Ришат Шәйхетдиновлар да икенче тапкыр әти-әни булды! Айгөл 6 яшьлек уллары Рәсимгә сеңелкәш алып кайтты. - Кызыбыз Чаллыдагы медицина шәһәрчегенең перинаталь үзәгендә 12.40 сәгатьтә дөньяга килде. Авырлыгы – 3824 грамм, буе – 56 см. Туу вакыты 30 майга билгеләнгән иде, әмма алданрак туасын күңелем белән сиздем. Аллага шөкер, Ходай безне уллы да, кызлы да итте. Хәлебез яхшы, балам янымда, икәү сөйләшеп ятабыз. Кызыбызга Риана дигән исем сайладык. Бу исемне безгә Чаллы артистлары тәкъдим итте. Без алар белән бердәм булып яшибез, исем сайлаганда да бергә киңәшләштек, – дигән Intertat.ru хәбәрчесенә Айгөл. Шәйхетдиновлар гаиләсен чын күңелдән котлыйбыз, саулык-сәламәтлек, гаилә бәхете, имин тормыш телибез! Эльвира ШАКИРОВА --- | 24.05.2016 (полный текст новости)

  • 2016-05-24 10:43 Тикшерүчеләр Татарстанда табылган кеше сөякләренең кайда кисеп алынганын ачыклый
    24.05.2016 Криминал Биектау районы Озерный бистәсе зыяраты коймасыннан 20 м ераклыкта күп санлы кеше җәсәдләре, шул исәптән, 7 аяк өлешләре, сөякләр, шулай ук бик нык черегән эчке органнар табылу уңаеннан, РФ Тикшерү комитетының ТР буенча тикшерү идарәсе Биектау районы буенча тикшерү бүлегендә җинаять эше кузгатылган. Җинаять эше РФ Җинаять кодексының 247 нче маддәсенең 1 нче өлеше (экологик куркыныч матдәләр һәм калдыклар белән эш итү кагыйдәләре бозылу) буенча тикшерелә. Искәртеп узыйк: кеше гәүдәләре кисәкләре 2016 нчы елның 10 нчы маенда табыла. Хирургия юлы белән киселгән аяклар “Б” класслы куркыныч эпидемиологик калдыклар” дип язылган пакетларга салынган. Моннан тыш, 13 нче майда, махсус криминалистик җайланма – георадар кулланып өстәмә карау барышында, тагын 2 аяк, сөякләр һәм кеше әгъзалары табыла. Бу вакыйганың барлык нечкәлекләрен ачыклауга юнәлдерелгән тикшерү гамәлләре уздырыла. Берничә экспертиза, шул исәптән молекуляр-генетик һәм экологик тикшерүләр, үткәрү планлаштырыла. Эпидемиологик хезмәтләргә һава һәм туфрак пробаларын алу буенча эш йөкләнәчәк. Аяклар ампутацияләнгән медицина учреждениеләрен, шулай ук аларны утилизацияләү өчен җаваплы оешмаларны ачыклау буенча эш алып барыла. Җинаять эшен тикшерү дәвам иттерелә, дип хәбәр итә Россия ТКның ТР буенча идарәсе җитәкчесенең өлкән ярдәмчесе. Моңа кадәр язган идек: Татарстанда хирургик ысул белән киселгән кеше сөякләре табылган   --- --- | 23.05.2016 (полный текст новости)

  • 2016-05-24 10:43 Иясез шатлык - 2
    24.05.2016 Әдәбият Нәрсә булыр? Алда ниләр көтә? Күрешерләрме? Бергә калырлармы? Бу тарих һич уйламаган борылыш алды.               ИКЕ УТ АРАСЫНДА Нишләргә инде хәзер? Алсу, җанына урын табалмыйча, җәйге киемнәрен, тигез табанлы балеткаларын бер алды, бер куйды. Аркылы-торкылы яткан рюкзак, юл сумкаларына абынып сөртенде. Бөтенесен болгап ыргытасы килде. Менә хәзер телефон шылтыраса? Таһир, теге вакыттагыча, күрешкәч барысын да сөйләрмен, дип, нейтраль урында очрашу билгеләсә?.. Китми калып та булмый бит! Үкенечле уйлар эчендә кая барып сугылырга белмичә йөдәде кыз. Ичмасам, самолет билетлары күз алдында ята: Мәскәү–Дубай, 31.12.2011.  Баштарак кая китәсен берәүгә дә әйтмәскә булган иде. Артык күп сөйләнеп йөреп, күз тидерүең бар! Китәме – китә, эше бармы – бар, контрактка кул куелганмы – куелган! Греция ни, Гарәп илләре ни – кемнең кемдә ни эше, янәсе. Оҗмах бакчасыдай мәңге яшел Греция депрессия халәтен юып төшерер кебек тоелган иде шул. Халкидики ярымутравы, таверналар, Урта диңгездәге ап-ак яхталар, тау тезмәләрен алыштыручы яшел үзәннәр...  Әтисе, әнисе, Алсу кайчандыр шул илгә барганнар иде. Еракта калган балачагындагыча, шундагы гасырлык платанны кочып, теләк телисе килде Алсуның... Һәм таштан коелган Аристотельнең уң  аягының баш бармагына сул кулы белән кагылып аласы... Акыллы булыр өчен! (Шундый юрама бар анда!) Илдә кризис, апельсин җыярга барсаң гына инде дип, хыялларын сүрелттеләр кызның һәм... Берләшкән Гарәп Әмирлекләрен тәкъдим иттеләр. Алсу Дубайдагы иң зур сәүдә үзәге ресторанында официант булачак! Йөгереп кенә йөрергә туры киләчәк. Яссы табанлы балеткалар менә ни өчен кирәк! Ә Америкада озын буйлы Таһир янында кечкенә күренмәс өчен биек үкчәләрдән йөргән иде!..  Таһир... Кара, нишләп һаман бер хәбәр дә бирми соң? Нинди сәер шылтырату булды бу? Әллә соң, тәвәккәлләп, үзенә җыеп караргамы?! О, юк! Чын мәхәббәтемне таптым, дип, акка кара белән язды лабаса! Тик... Эчке бер сиземләү белән Алсу монда барыбер дә нидер булганын чамалый: берәр бик үткер чая кыз йә ханым егетнең башын әйләндереп кенә мәҗбүри өйләндертмәсә, Таһир үзе андый адымга һич җөрьәт итә торганнардан түгел...  Әллә нинди буталчык хәлләр. Нишләргә соң, нишләргә?! Чү, Алсу, әллә инде елыйсың? Сөрт яшьләреңне! Әнә, Сәрия апаң хат язган сиңа. «Кадерле Алсу! Син ничек курыкмыйча ерак Гарәп Әмирлекләренә китәргә булдың? Авыр булмасмы? Сагынмассыңмы? Түзәрсеңме? Шәрыкта кануннар бит башка. Беләм, синдәй нәзберек балага җиңел булмас. Синең бу адымыңа сокланам да. Тәвәккәл, мөстәкыйль, үз дигәнеңә ирешми туктамый торган акыллы кыз шул син! Күз алдымда һаман бер картина: Нью-Йоркта син  ялгыз авыру карчыкны карап утырырга барган идең. Әбинең хәле авырая, кирәкле дарулар да булмый кул астында. Гөнаһ шомлыгына каршы, аптекада да беткән чагына туры киләме  – Надия белән икәүләп миңа шылтыратасыз. Кирәкле таблеткаларның миндә барлыгын белгәч, соң булуга карамастан, син  килергә тәвәккәллисең. Борчылып, каршыларга чыксам – төнге Нью-Йорк буйлап горур рәвештә башын югары чөеп безнең Алсу атлый! Батыр кыз син! Ышанам: бар да әйбәт булачак синең! Ә Таһирга килгәндә... Шылтыратырга да курыккан нинди егет инде ул?! Кирәк булса, Дубайдан да эзләп табар! Исең дә китмәсен! Белеп тор: мин сиңа һәрчак хәер-фатихада. Уңышлар теләп, Сәрия апаң».  Шушы хат тылсым көчләренә ия булды, ахрысы. Кызга канатлар куйдылар, диярсең: кәефләре күтәрелеп китте. ...Карлы Казан, Яңа ел алды ыгы-зыгысына күмелеп, ылыс катыш мандарин исенә чумып, мәңге бетмәстәй “бөке”ләре тозагында, чыршыларда балкыган аллы-гөлле утлары кочагында, Алсуның китеп баруын сизмәде дә бугай. Әти-әнисе –  җылы туннардан (алар кызларын озаткач Асылтамакка кайтып китәчәк), Алсу – җиңелчә курткадан – өйдән ерак юлга кузгалдылар. Гомергә истә калачак Яңа ел булырдыр бу! Баш миенең хәтер тартмасы алдына дөнья картасын элде Алсу: күңеле белән Мәскәү, Россия көньягы, Кара диңгезләрне очып узды да, Көнбатыш Азия, Иран, Фарсы култыгы тирәләрен айкый башлады. Абу-Даби, Дубай, Шарджа, Аджман, Әль-Фуджейра атамалары да инде колакка алай ук ят түгел. ДУБАЙ Мәскәүдән Дубайга  биш сәгать очканнан соң, Алсу кинәт кенә бөтенләй башка дөньяга килеп төште. Чып-чын фантастика! Зу-у-ур аэропорт. Эскалаторлар. Бөтенесе автоматлаштырылган. Атлап та йөрисе юк хәтта –  төймәләргә генә басасы. «Цивильно!» – дип куйды ул сокланудан. Халык, халык! Кемнәр генә юк: ак, кара, сары тәнлеләр... Бар да каядыр ашыга. Бу кадәр чуарлыкны Алсуның әле беркайчан күргәне булмагандыр. Индуслар багажны трансферга урнаштыра, ак киемле, чалмалы гарәпләр таможня тикшерүендә утыра. Ә шәһәрне тасвирларга сүзләр җитмәс сыман. Урамнар киң, “бөке”ләр юк, һич арттырусыз көзге кебек шома юллар, затлы машиналар. Монда да – небоскреблар. Бер-берсенә бөтенләй дә охшамаган үзләре! Кайсы  – китап, кайсы – пальма, кайсылары геометрик фигуралар сыман итеп төзелгән. Метро шәһәр өстеннән уза. Мегаполис! Ул чәчәкләр! Ул пальмалар! Кыштан – җәйгә, бертөрле сорылыктан әкияти гүзәллеккә менә ничек тиз генә күчеп  була.   Берәр бик үткер чая кыз йә ханым егетнең башын әйләндереп кенә мәҗбүри өйләндертмәсә, Таһир үзе андый адымга һич җөрьәт итә торганнардан түгел... ...Алсу озын итәк киеп, чәчләрен артка җыеп, беренче эш көненә әзерләнде. Шорты, мини итәкләр, артык сыланып торган киемнәрдән кеше арасына чыкмыйлар биредә. Мөселман иле буларак, шәрә беләк, ачык изү, ялангач аяклар белән йөрү тыела. Тездән югары, үтәкүренмәле күлмәкләр кимәскә икәнен Алсу алдан белеп килгән иде инде. Ә болай ул үзе дә коеп куйган мөселман кызы: тыныч, тыйнак, әдәпле, тотнаклы, кайберәүләр кебек чәчрәп күзгә керә торганнардан түгел инде. Һм-м, бәлки, шул артык тыйнаклыгы комачаулагандыр да әле... Таһирга, әнә,  башка төрлерәк кызлар ошаган бугай. Фу, тагын шул искә төште. Әллә соң ул да Алсу турында уйлап куйганмы? Якын Көнчыгыштагы иң зур сәүдә үзәге «Дубай Молл». Анда ресторан-кафелар, эреле-ваклы кибетләр, океанариум, тикшеренү үзәге... Менә кайда эшләячәк Алсу! Тездән түбән шакмаклы  итәк, ак кофта, шундый ук акка көрән шакмаклар төшкән жилет, ике толымга үрелгән чәчләре җилкәсенә чак төшеп, ниндидер шаян кыз образы тудыра. Менә шундый дресс-код! Көзгегә күз салгач, үзе дә канәгать калды. Их, Таһир күрсә!.. Алсу эшли торган кафе террасасы «Җырлаучы фонтаннар»га карап тора. Шуңа күрә бирегә кереп утырырга теләүчеләр аеруча күп. Ярты сәгать саен музыка алышына: әле шәрыкныкы, әле Европаныкы, әле классик музыка яңгырый. Фонтаннар да әллә нинди кыяфәтләргә кереп шаккатыра. Һәр керүчене якты йөз белән елмаеп каршыларга,  бик игътибарлы булырга, заказларын тиз үтәргә кирәк. Аралашу, әлбәттә, инглиз телендә. И тырышты инде Алсу! Бөтерчек кебек бөтерелде, күбәләк кебек очты. Алар бригадасы егетләре эшчән кызга, шаяртып, “бал корты” дигән кушамат тактылар. Мактап, үсендереп торсыннар да, ничек рәхәт булмасын ди! Моңсу Алсуның күзләре, иреннәре елмая иде инде. Россиядән килүчеләр аеруча үз итте. Бейджигында “Алсу” исемен күрү белән җан керә үзләренә. Күбесенең инглизчәсе чамалы, сөенеп, шундук русчага күчәләр.”Алсу, Алсу” дип кенә торалар. Менә бәла! Тыз-быз йөгерә торгач, туфлиләре аягын кырган, җитмәсә, ул аяклар сулык-сулык килеп авырта. Борычлы, төрле тәмләткечләр, үләннәр кушып әзерләнгән, авызны өтеп алып яндыра торган ризыкларына да күнегү җиңел түгел икән. Америка булмас сиңа, дип куйды ул, уңай якларын юри танымаска тырышып. Ә акылы белән барыбер дә биредәге тәртип, чисталык, муллыкка соклана иде. Эчкән, тарткан, сыра шешәсе күтәреп йөргән бәндәләрне ялгыш та очратмассың. Теләсә кайда тыныч күңел белән курыкмыйча йөри аласың. Акчаңны, телефоныңны югалтсаң да борчыласы юк – беркем кагылмый, берәү дә урлап китми.   Алсу ком чүлләрен, Фарсы култыгын, Һинд океан ярларын айкаячак әле... ...Ә шулай да сагындыра. Бигрәк тә авылдагы кәккүк тавышлары, шомырт чәчәге исләре, салават күперләре, әбисе пешергән тәбикмәкләр... Ә монда – чүл, ком бураны! Их, коеп яңгыр яусын иде! Балеткаларын салып атып,  күлләвекләргә керә-керә, рәхәтләнеп чылана-чылана, ялантәпи атлар иде. Теге 60 нчы еллар хитындагыча:  Бывает все на свете хорошо, В чем дело, сразу не поймешь – А просто летний дождь прошел, Нормальный летний дождь... Алсу, хыялланып, җыр көенә ритмик хәрәкәтләр ясап, үзен яңгыр астында калгандай хис итте, «А я иду, шагаю по Москве...» дип, кыланчыкланып әйләнгәләде, аннары көлеп, «әй лә, по Дубаю» дип тыпырдады. Җырдагыча, Тын океан, тундра, тайгалар белән генә чикләнмичә, Алсу ком чүлләрен, Фарсы култыгын, Һинд океан ярларын айкаячак әле... Шул күтәренке кәефтә ул ни булса – шул дип Таһирның номерын җыйды. Әмма, корт чаккандай, тиз-тиз төймәгә басып сүндерде дә, телефонны диванга ук ыргытты. Әйтерсең, кулларын пешерә...   СИН КЕМ, СӘЕТ? Молдовадан – Ротарь Лиля, румын егете Микола, гарәп егете Сәет Алсу белән аеруча дуслаштылар. Дүртесе дә бер бригадада. Сәет университетта туризм буенча укыган, Лиля – тарих, инглиз теле укытучысы, Микола – икътисадчы. Алар белән тагын Филиппиннан килгән азиат йөзле бик ярдәмчел кызлар, Мисырдан килгән егетләр эшли. Иң башта Лиля якын итеп эндәште Алсуга. – Кара, син үзең дә җырчы Алсуга охшагансың бит! Ияк, иреннәр... Күзләр дә...  Абау, профильдән нәкъ адашың төсле, – молдаван кызы яңа танышына яратып карап торды. Алсу тыенкы гына көлеп җибәрде дә, оялып, башын читкә борды. Аннары бик кирәкле мәгълүмат җиткергәндәй: «Без әле якташлар да! – дип мактанып алды. – Җырчы Алсуның әтисе туган авыл Уяндыкка Асылтамактан ярты сәгатьлек юл. Искиткеч матур яклар – авыллары Агыйдел буенда. Алсу ел да Сабантуйга кайта анда.» Кызлар шулай дуслашып китте. Ә егетләр... Микола – күп сөйләшә, тел бистәсе, туктаусыз көлдерә, өчәү бергә туры килсәләр, русча гына сөйләшә башлыйлар. Андый чакларда Сәет көлемсерәп читтән генә күзәтә. Аһ, чибәр егет! Ул сөрмәле күзләр, ул буй-сын! Иван Ургантка да охшаган кебек. Кызларны акылдан яздырадыр бу. Алсу егеткә бер карау белән әллә нишләп китте: әтисе чалымнары бар иде анда. Әллә исеме, әллә әтисе белән охшашлык үзенекен итте: ул аңа аерым бер җылы мөнәсәбәттә иде. Сәет тә Алсуга күз төшергәләп ала. Ничектер башкачарак карый ул аңа: яратыпмы, сынапмы, баласытыпмы шунда – аңламассың. Лиляга да, филиппин кызларына да бер дә андый күзләр белән карамый. Алсу, бар дөньясын онытып, ихластан клиентларына хезмәт күрсәткәндә, кинәт үзендә кемнеңдер тирән карашын тоеп, шул якка борылып карыйсы итте. Сәет! Шулкадәр яратып, сокланып карый! Бер генә мизгелгә күзләре очрашты. Кыз, оялып, керфекләрен түбән төшерде. Ике бите уттай яна иде. «Татар кызы бигрәк тыйнак, бер сүз әйтсәң кызара ла... Хәтерләрен калдырырлык сүз әйтмәгез сез аңа...» дип, Алсу кебекләр турында җырлыйдыр инде Илһам Шакиров. Эш бетеп кайтырга чыкканда, «Хай, Алсу!» дип, Сәет куып тотты. “Әйдә төрек кофесы белән сыйлыйм үзеңне”, ди. Кафега кереп утырдылар. Башта икесе дә бер-берсенә визит карточкасы ясады: илләре, туган шәһәрләре турында сөйләделәр. Сәет Мисырдан, Урта диңгез буендагы зур порт шәһәре Әль-Искәндәриядән килгән. Икенче төрле әйткәндә, Александрия. Александр Македонский хөрмәтенә шулай атала. Балачагында, көзге каникулларга әти-әнисе Алсуны Мисырга алып барган иде. Пирамидаларны, Кызыл диңгезне, дөяләр кәрванын, җирле халык бәдәвеннәрне искә төшереп, Сәет сөйләгәннәрне күз алдына китереп утырды. Егет әтисе, әнисе, апалары, энеләре турында сөйли, фотоларын күрсәтә. Аннары бер фотоны күрсәтергәме-юкмы дигәндәй икеләнеп торды да, «монысы Ләйлә», дип куйды. Сизмиме соң инде Алсу! Хәсрәт эчендә ут йота бит егет! Аның чишеләсе, эчендәгесен кемгәдер сөйлисе килә... Сәет бик яраткан аны. Әмма Ләйлә югары катлау кызы икән. Әти-әнисе, яшьләрнең теләгенә каршы барып, аерган аларны: кызны бай егеткә кияүгә биргәннәр. Сәет йөрәге януга чыдый алмыйча иленнән үк чыгып киткән. Онытылырга да, акча эшләргә дип тә... Һәм... караңгы төндәге якты йолдыз сыман берәү – Алсу монда. «Син – тыйнак, сабыр... Башкалардан аерылып торасың. Үзең – мөселман кызы, минем ватанымдагы кызларны хәтерләтәсең», – диде күзләренә туры карап. Ул үзенә тарта торган әллә нинди сихри көчкә ия иде, ахрысы... Алсу Таһир белән Сәетне бизмәнгә салып карады. Әле берсе өскә калка, әле икенчесе... ӘЛЬ-ИСКӘНДӘРИЯГӘ АЛЫП КИТӘМ! Көннәр үз көенә чаба. Алсу өчен бөтен Җир шары уч төбендә генә кебек. Аңа Казан да, Нью-Йорк та, Дубай да, хәтта кечкенә Асылтамак та сыеп беткән. Сәетне көн дә эштә күреп тора. Алсуны ул күз уңыннан һич ычкындырмый. Көтелмәгән бер-бер хәл туса, җир астыннан калкып чыккандай шундук калкансыман пәйда була. Берәрсе Алсуга кырын гына карасын, карчыга урынына һөҗүмгә күчә. Балыкчылар авыллары, пальма ешлыклары, кечерәк кенә мәчетләр, келәм базарлары аша үтә-үтә, ял көнендә икәүләп Һинд океанын карарга бардылар. Мату-ур! Океан да! Сәет тә! Тик менә сәер гадәтләре бар инде. Беркөн Алсуны кыска җиңле күлмәктән күреп кәефе кырылды. Җиң беләзекне капларга тиеш, ди(!). Алсуы да инде – гаепле кеше сыман югалып ук калды. Кара, эштәге егетләр белән ачылып китеп сөйләшергә дә ярамый! Көнче күбәләк! Алсу кибетләргә китсә дә шылтыратып эзли башлый, кайдалыгын төпченми туктамый. Нәрсә ди?! «Син миңа бик ошыйсың! Әйдә Әль-Искәндәриягә алып кайтып китәм сине! Анда күңелле. Сиңа ошар. Ике катлы зур йортыбыз бар. Әти-әни, туганнар бергәләшеп матур итеп яшәрбез, иншаллаһ. Икенче кат безнеке булыр... Мин сиңа өмет итә аламмы? Болай гына, вакыт уздырып йөрерлек булсаң, турысын әйт. Минем уй-ниятләр җитди». Шушы сүзләрдән курыккан иде дә инде Алсу! Ни дип җавап бирергә? Сәет бик-бик ошый аңа. Әмма... Мәңге кайталмыйча чит-ят җирләрдә саргаергамы? Әти-әнисен бер күрергә тилмереп, үзәге өзелеп яшәргәме? Шәригать кануннарына буйсынып, чит тәртипләргә күнеп көн күрергәме? Баштанаяк төренеп, пәрәнҗә бөркәнеп, йөзне каплап... Аллам сакласын! Узган ел “Комсомолка”дан укыган бер гыйбрәтле язманы исенә төшерсә, йөрәге әле дә жу итеп китә! Эшкә килеп урнашкан украин кызы Наташа белән гарәп егете арасында шундый мәхәббәт уты кабына – өйләнешәләр. Балалары туа. Һәм... коллык башлана. Гарәп ир-атының хатыны да гарәп булырга тиеш икән ләбаса. Җитмәсә, аның берничә хатыны бар икән инде! Монда кануннар катгый! Наташа өчен тәмуг газапларына тиң көннәр башлана. Ахыр чиктә мең бәлаләр белән качып котыла, ә баланы – бирмиләр анасына, алып калалар... Алсу, коты очып, куркыныч уйларын куарга тырышты. Хатын-кызның төп миссиясе – балалар табу, балалар тәрбияләү биредә, ә ирләр – акча табучы, туендыручы, киендерүче, кайгыртучы. Мөселман гадәте буенча, ир кеше – баш, ир кеше – хуҗа. Хатын-кыз үзе генә өйдән чыгарга да тиеш түгел. Кибетләргә дә ире яки ир туганнары озатуында йөри алар.   Үзең – мөселман кызы, минем ватанымдагы кызларны хәтерләтәсең.  Алсуны иң нык гаҗәпләндергәне: гарәп хатыннары пәрәнҗә астыннан шундый зиннәтле бизәнү әйберләре тагып, алтын-көмешкә күмелеп йөриләр, кыйммәтле косметика кулланалар! Хиджаб астында –  затлы ефәк, асыл күлмәкләр, күз явын алырлык туфлиләр! Иң шәп бутикларда – алар! Матурлык салоннарында – шулар! Кара озын итәккә уралып, яулыкларга чорналып... Йә, кем өчен?! Ирләре, фәкать ирләре өчен! Синең турыда шулкадәр кайгыртып торганда, йөзне генә каплау берни түгел, диләр үзләре. Дубай метросында бер вагон – бары хатын-кызлар һәм балалар өчен. Дүшәмбе көнне пляжда  хатын-кызлар гына ял итә. Алсу гарәп илендәге шушы тәртипләр, гадәтләр турында уйланып, кай якларын күңеле белән хуплап, кайсыларын кабул итеп бетерә алмыйча, Сәет янәшәсеннән атлады. Әллә каян гына Таһир исенә төшеп куйды. Икенче көнне әти-әнисенә кызык итеп кенә Сәет турында язып, кылларын чиертеп карамакчы иде – кая ул! «Коллыкка төшәргәме?» «Пәрәнҗә бөркәнеп йөрергәме?» «Фәләненче хатыны булыргамы?»  Киткәннәр тезеп, киткәннәр... Егет ягыныкылар да каршы булып чыкты. Тик үзсүзле Сәет тә бик тиз генә бирешә торганнардан түгел шул. Әлегә ул Алсуны тынычлыкта калдырып, иленә кайтып китте. Ялга. Әти-әнисе, Алсудан биздерергә тырышып, эшкәртеп җибәрердер, мөгаен. Ә кич билгесез номердан шылтыратып дәшми калучы тәмам аптырашка салды Алсуны. Америкадагы номерлар гына шулай башлана. Әллә инде Таһир? ОКЕАН АРЪЯГЫННАН КИЛГӘН ХӘБӘР Нью-Йорктан Гөлназ язган! Исәнлек-саулык, эше, фатиры... тәк-тәк... Бар да әйбәт... Алсуның күзләре мониторны диагональ буенча гына йөгереп узып, таныш исемгә төртелде. «Таһир»... «Дания апа белән очраштык. Сине сорашты. Таһир турында сөйләде. Бер туйда аны ниндидер марҗа кызы белән таныштырганнар. Ярый белгән ул Таһирга! (Син ачыкавыз түгел инде!). Башын әйләндереп, егет куенына кергән. (Син күрәзәчедер, билләһи! Шикләрең рас килде!). Тәки эләктергән тозакка! Таһир һушына килгәндә инде соң булган. Терсәк якын да бит, тешләп булмый. Яши алмаганнар – аерылышканнар. Таһирның бар милкен тигезләп бүлешергә туры килгән. Америкада аерылышу бик кыйбат шул! Ә менә әти-әнисе һаман сине искә  ала икән! Беләсеңме, Таһир нәрсә дигән?! «Алсу беркайчан да мине гафу итмәячәк, мин бик гаепле аның алдында». Йә, ни әйтерсең?» Хәзер инде Алсу шок хәлендә иде. Аңлашыла: баш иеп гафу сорарга Таһирның горурлыгы комачаулый. Бик сак, алдын-артын уйлап эшли торган кешене төп башына утыртсыннар әле! Әллә нинди болгавыр атна булды бу! Агарынып, суырылып калган, чарасызлыктан нишләргә белмәгән Лиля коточкыч яңалыгы белән аудара язды. Мин авырлы, ди. Ышанмыйча, тест үткәреп караган – нәтиҗә уңай! Бу ситуациядән чыгу юлы да күренми. Лиляның гарәп егете Омар белән буталуына исе дә китмәгән иде Алсуның. Ошамый ул, болай гына йөрим, дигән иде бит соң Кишинев кызы. Ничек? Кайчан? Кай арада? Уф, инде ниләр булып бетәр? Башсыз кыз! Абортка барырга курка – яңадан бала табалмаса! Авырлы икәнен сизсәләр – җаваплылыкка тартачаклар! Лиляны хурлыклы депортация көтә! Бердәнбер юл – Омар белән өйләнешәсе генә кала. Анда да авыры булмаган очракта гына рөхсәт ителә никах... Яратмаса да, гомер буе шуның белән яшәргә тиеш буламы? Аерылышса – баласыннан мәхрүм итәчәкләр... Аһ, нишләдең син, Лиля? Язмышыңны бер кичтә шулай сызып аттыңмы инде, йә? Әнисенә ничекләр итеп әйтер дә, ул бичара ана ниләр кылыр? Карындагы баланың әтисе әле бу хакта берни белми. Лиля бик аптырап, борчылып Омар янына китте. Бик кызганыч иде ул! Бераздан телефон шылтырады: Сәет! Әль-Искәндәриясеннән юксынып шылтырата. Күрәсем килә үзеңне, тизрәк скайпка күч, ди. Бер-берсенә карашып, көлеп җибәрәләр. Монда шәп! Сине тизрәк үзебезгә алып кайтасым килә! Менә сиңа иясез шатлык!.. Алсу күңелендә яраткан җыры кыңгыраулар чыңы булып яңгырады: «Кемгәдер кирәк булуың – бәхет бит ул дөньяда... Җирдә күпме җаннар йөри иясез шатлык булып...» Алсу бөтен уй-кичерешләрен әйтеп аңлатырлык, каты бәрелмичә генә егетнең мәхәббәтен кире кагарлык сүзләр эзләде. Шундый итеп әйтергә кирәк: сүзләр күбәләк канаты кебек кенә кагылып алсын. Рәнҗетә күрмәсен берүк! Яратканга Сәет гаепле түгел лә! –  Сәет! Мин озак уйландым. Аңларга тырыш... без берничек тә бергә булалмыйбыз!... Мин шундый итеп үстерелгән, шулай итеп тәрбияләнгән – башкача була алмыйм. Мине ничек бар шулай кабул итсәң –  бер хәл. Әмма анысына син әзер түгел! Син аңа өйрәнмәгән, синең өчен ул ят. Безнең менталитет, дөньяга карашлар бик төрле. Әйдә, артык тирәнгә кереп киткәнче, дусларча хушлашыйк! Сау бул, Сәет! Сәет аны аңлады да, аңламады да кебек. Ул һаман кызга гашыйк күзләр белән төбәлеп уңай җавап көтә иде сыман. - Хуш, Алсу! Олы бер йөктән котылгандай, Алсу җиңел сулап куйды. Сәет урап килгәч, кабат бу сөйләшүгә әйләнеп кайтырлардыр, мөгаен. Әмма анысы Алсуны  алай ук куркытмый иде. Тагын телефон! Сәетме?! Юк! «Алло, алло!» Дәшмиләр! Шул ук билгесез номер! Синме, Таһир? Ник эндәшмисең? Сүзне бит үзең башларга тиеш! Ул, үртәлеп, телефонын читкә этәрде. Күңелендә – һаман шул җыр: «Иясез шатлык».  Ул чынлап та Алсу җыры бугай: Әй, килә гомер итәрлек/ Кемгәдер таянасы!.. Мин дә куна алыр идем/ Кемгәдер аклык булып!.. Кемгәдер... Кем ул? Алсу әле үзе дә белми.   Башы: Иясез шатлык Эльмира ЗАКИРОВА --- | 24.05.2016 (полный текст новости)

  • 2016-05-21 07:11 Изге Болгар
    19.05.2016 ЯҢА КИТАПЛАР Идел буе Болгар дәүләте, Бөек Болгар... Үткәннәрне искә төшергәндә, халкыбыз тарихы сәхифәләрен актарганда, рухи һәм дини үзәкләребезгә карап сөенгәндә, һәркайсыбыз иң элек Болгарны күз алдына китерә. Чынлап та, Болгар – дәүләтчелек традицияләрен төрки каһанлыклар, Бөек Болгар дәүләте заманнарыннан ук дәвам итүче иң күренекле җиребез, Урта Иделдәге иң беренче дәүләт.         --- --- | 19.05.2016 (полный текст новости)

  • 2016-05-21 07:11 Х. Мәхмүтов. Габдулла Тукайның канатлы әйтелмәләре
    19.05.2016 ЯҢА КИТАПЛАР Филология фәннәре докторы, профессор X. Мәхмүтовның 6у җыентыгында бөек шагыйребез Г. Тукай иҗатында очрый торган канатлы әйтелмәләр, сурәтле суз-тәгъбирләр тикшерелә; аларның килеп чыгу тарихы яктыртыла; мәгънәләре һәм мәгънә төсмерләре ачыла. Әйтелмәләр шулай ук борынгы һәм хәзерге татар әдәбияты әсәрләреннән алынган күп санлы мисаллар белән дә баетылган. Китап әдәбият һәм тел галимнәренә, педагоглар һәм тәрбиячеләргә, студентлар һәм Г. Тукай иҗаты белән кызыксынучы киң катлау укучыларга адреслана.             --- --- | 19.05.2016 (полный текст новости)

  • 2016-05-21 07:11 Вадим Захаров юбилеен 5 гектар арпа басуында үткәрә?
    19.05.2016 Шоу-бизнес – Җирләргә ашламалар керттек, печән җирләрен тырмаладык. Чәчү тәмамланды. 5 гектар җирдә арпа, 15 гектарда печән үстерәбез. Бәрәңгеләр дә утырттык. Бакчада да түтәлләр әзер. Әти белән әни бакча җиләге утырта калды. Мин Казанга килдем әле менә. Казан – авыл маршруты буйлап йөрдем шулай кыр эшләре чорында. Казанга киләм дә сагынып авылга кайтып китәм. Анда кайткач, Казан сагындыра. Шулай да, җаным-тәнем белән авыл, җир кешесе инде мин. Быел 30 яшемне тутырам. Печән өстенең «самый» кызган вакытына туры килә, шунда басуда үтеп китәр, ахры, юбилей, – дип сөйләгән Вадим. --- --- | 19.05.2016 (полный текст новости)

  • 2016-05-21 07:11 Илсөяр Иксанова. Балан чәчәге
    19.05.2016 ЯҢА КИТАПЛАР Язучы Илсөяр Иксанованың бу китабына төрле елларда иҗат ителгән повесть-хикәяләре, «Сөюләрем сине хак минем» исемле телевизион фильм өчен сценарие, «Әбиләр сабагы» дигән эссесы туплап бирелде.       --- --- | 19.05.2016 (полный текст новости)

  • 2016-05-21 07:11 Көнләшү
    19.05.2016 Әдәбият Укытучылар бүлмәсенә бүген дә бәрелеп-сугылып килеп кердем. Сумкамны ишек төбендәге кәнәфигә аттым да җәлт кенә каршы як стенага ябыштырылган дәресләр расписаниесенә килеп төртелдем, аннары ашыга-кабалана класс журналын барлап алдым. Берничә укытучы, әсбапларын кочаклап, кыңгырау шылтыраганын көтеп тора иде, гадәттәгечә, миңа сәерсенеп карап алдылар. Аларына артык игътибар итмәдем. Рузалия Кашаповна, завуч өстәле артыннан купмыйча гына тамагын кыргалап, минем якка шелтәле караш ташлады. Аңа да авызымны ачып сүз әйтмәдем, иңнәремне җыерып, кулларымны гына җәйдем: нихәл итим, тормыш бит, янәсе. Соңга калу түгел инде бу, дәрес башланырга төгәл бер минут вакыт бар бит әле...   Инде тәмам тынычланып җиткән идем. Көзгегә карап, өс-башымны тәртипкә китерергә дә өлгергән идем хәтта. Ишектән май кояшы кебек балкып кереп килүче Тәнзилә бөтен кәефемне кырды. Юк-юк, һичнинди зыян салганы юк аның миңа, әлләни аралашкан кешем дә түгел ул. Шушы кадәрле ыгы-зыгылы тормышта һәммә нәрсәдән канәгать кеше сыман кылануы, ашыкмый-кабаланмый гына барысына өлгерүе чыгырымнан чыгара мине. Бөтен нәрсә уңай килеп тора бит аңа! Борчу-мәшәкатьләре булмагач, билгеле,  дәресләренә дә иркенләп әзерләнә, кәеф-сафалары да шәп инде. Әнә, дәрес башланыр алдыннан классына кереп чыгарга да җитешкән, «анысы болай, монысы тегеләй» дип, очына-очына бишенчеләре белән булган хәлләрне сөйләп маташкан була. Кыяфәтенә карасаң, чын-чынлап куана бу дип уйларсың. Тыңлаучыларын күр әле, уратып алып, җөп­ләп торалар шуның әйткәннәрен, көнләшүләреннән шартлардай булып тыңлыйлардыр, югыйсә.   Әнә, беркөнге җыелышта да Рузалия Кашаповна теленнән Тәнзилә исеме төшмәде. Дәресләрендә әллә нинди яңа алымнар куллана, янәсе, мәктәпкә ул килгәч, укучыларның физика фәненә карашлары бөтенләй шәп якка үзгәргән. әти-әниләр дә куанып туя алмый, имеш. Түзмәдем, утырган җирдән генә: «Математика белгече физика укыткач, шәптер инде», — дип төрттереп куйдым. Завуч минем якка күңелсез караш ташлады, шулай да артык сүз озайтмады. Югыйсә, тагын нәрсә дип әйтергә икәнлеген уйлап куйган идем инде.   Нәрсә, әллә мин аннан ким эшләр идемме?! Тормышым аныкы кебек шома барсамы? Хәрби кеше, диләр Тәнзиләнең ирен, мөгаен, зур дәрәҗәдәгеседер, безнең шәһәргә күчеп килүләре дә тикмәгә түгелдер. Бердәнбер малаен да курчак кебек киендерә. Әле анысы быел беренчегә генә керде, андый бәләкәйләргә кием-салым өчен күп кирәкме?! Каенана белән тора торган кешегә дә охшамаган, болай ук бәхетле кыланмас иде...   Белмим, эчемнән тагын ничек итеп битәрләр идем икән мин аны, көзге чебен кебек бер-бер артлы килеп йөдәткән эчпошыргыч уйларымнан ярый әле кыңгырау тавышы коткарды. Беренче дәрес үземнең тугызынчыларда иде. Класска эчке ярсуым басылмаган көе килеп кердем. өй эшен эшләмәгән өчен Малик белән әүзәхны битәрләп алдым, көмеш чылбырлы зур алкалар тагып килгән өчен Лилияне бөтен класс алдында тиргәп ташладым. Арткы партада чышын-пышын бәхәсләшеп утырган ике малайга шундый итеп кычкырдым ки, үз тавышым үземә ошамады хәтта...   Нәрсә, аның кебек балда-майда йөзсәм, Тәнзилә кебек булдыра алмас идемме әллә? Ирем Тәнзиләнең ире кебек зур кеше түгел шул минем, гади шофер гына. Бер зур начальникны йөртә. Анысы ярый инде, мәктәпкә барганда-кайтканда еш кына мине дә машинасына ала. Командировка-фәләнгә киткәндә-кайтканда гына кыенрак, шәһәр транспортын көтеп гаҗиз булам. Бүген дә шул троллейбус вакытында килмичә харап итә язды. «Андый чакта иртәрәк чыгарга кирәк», — дип кисәткән була Рузалия Кашаповна. Бер гадәтләнгән вакытка көйләнәсең инде аны. Ике баланы ике яктан карыйсы бит әле өстәвенә. Әтиләре өйдә юкта аеруча кыен, берүзем җыендырам. Берсе киреләнә, икенчесе көйсезләнә, әле тиргәп, әле юатып тәмам эштән чыгып бетәм. Аклансаң, Рузалия Кашаповна: «Һәммә кешедә шул хәл бит!» — дип битәрли. Әле, җитмәсә:  «Өс-ба­шың­ны җыйнаклабрак йөрсәң дә ярый», — дип тә өсти. Анысында ни эше бар инде? Кыз балаларга үрнәк булырга кирәк, янәсе, алар шундыйларны ярата. Миңа аларның яратулары кирәкме? Дәрес планымны язып өлгертсәм, нәрсә сөйләячәгемне алдан белеп керсәм, бик җиткән инде. Артыгына барыбер рәхмәт әйтмиләр. Алар алдында ике­йөзлеләнеп, артистланып торыргамы? Бик кирәге бар иде!   Соңгы дәресемне көч-хәл белән очлап чыктым. Шушы мәктәп шау-шуын ишетмәс өчен әллә ниләр бирер идем. Кайтыйм, рәхәтләнеп ванна кереп чыгыйм, нервыларымны тынычландырыйм. Ирем дә командировкада, кичке ашны да әзерләп тормам әле.   Ләззәтле уйларым шушы урында кылт итеп өзелде. Коридорда бер төркем укучылар арасында, балкып, тагын шул Тәнзилә басып тора! җитмәсә, минем тугызынчыларым — әле генә чыгырымнан чыгып тиргәгән Маликлар, әүзәхлар, Лилияләр, авызына керердәй булып, аны тыңлыйлар, дәртләнеп-дәртләнеп, үзләре дә сүз кыстырып куялар. Айкап-чайкап куып таратасым килде бу төркемне. Зәһәрлегем йөземә чыккандыр, ахры. Тугызынчыларым бердән тынып калды. Килеп туктавымны күргәч, Тәнзиләнең дә йөзе сүрелеп киткәндәй булды. — Менә,    физика    кичәсе    үткәрмәкче    булабыз    әле, — дип, аклангандай әйтеп куйды. — Үткәрегез соң, — дидем төксе генә. — Башка дәресләргә зыян сала торган булмагыз түлке!   Үткәрер, билгеле. әти-әниләрдән кабат рәхмәт ишетер. Рузалия Кашаповна директордан Мактау кәгазе дә яздырып алыр. Укытучылар бүлмәсенә кабат очынып килеп керер. Юк кына нәрсәне кайта-кайта сөйләр... Үткәрер, билгеле. Борчу-мәшәкатьләре шул гына булгач. Бөтен нәрсә уңай килеп тора бит аңа...    Әмма Тәнзилә физика кичәсен билгеләнгән вакытта үткәрә алмады. Мәктәптә өч көн рәттән күренмәде. Беренчедә укучы улы Руслан аша директорга язу җибәргән, ирем авырып китте, дигән. Хараплар гына булган икән! Ирең авырганда да дәрес калдырырга ярый икән! Укытучылар бүлмәсенә кергән саен әле теге, әле бу почмакта шул хакта чышын-пышын сөйләштеләр дә тындылар. Рузалия Кашаповна гына онытмаган икән, төш авышкач, физрук Рашаттан Тәнзиләнең өенә барып килүен үтенде. — Коллективтан дип әйт, хәлен яхшылабрак сораш, — ди. үзе урам исемнәрен, йорт номерларын әйтә.   Шаккатып калдым. Бигрәкләр дә яман кыланалар инде. Ирем түгел, мин үзем авырсам да хәл белергә килмәсләр иде. Ә моның... Шунда башыма бер уй килеп төште. — Китерегез, үзем барам, — дидем дә, Рузалия Кашаповнаның кулындагы төргәккә Рашаттан алда мин килеп тотындым. Рузалия Кашаповна авырсынып кына ризалашты. Хәл белешеп йөреремә ышанып җитмәде инде, билгеле. Ышанмасын да! Менә барыйм әле, әйтеп кайтыйм әле эчемдә кайнаганнарның һәммәсен дә. Килеп урнашуына ярты ел да юк, бөтенесен яулап алдым, дип уйлыйдыр. Янәсе, олысының да, кечесенең дә телендә аның гына исеме. Күр инде, безгә иркенләп эшләргә дә юк. Балалар телендә кайчан карама — физика. Без ничек мәхәббәт тәрбиялик, ди, үз фәнебезгә? Бөтен нәрсә уңай килеп тора шул аңа.   ...Тәнзиләләрне алдан уйлаганча тиз генә табып булмады. Сигез катлы йортлар уртасында калган агач өйле урамда яши икән. Капка төпләрендә бөкрәя төшкән бер карт утын ваклап йөри иде, кемне эзләвемне сорашкач, урамның теге ягына ымлап күрсәтте: — Киленме? Ә-әнә судан кайтып килә. Шулмы бу, түгелме? Чем-кара бөдрә чәчләрен чуар яулыгы астына яшергән, өстендә — тәненә сыланып торган чуар күлмәк. Кара син аны, бизәнмәгәндә дә сөйкемлелеген һич тә җуймый икән тагын үзе.   Тәмам фикерем чуалды. Исәр кеше сыман тик басып торам. Бу халәтемнән Тәнзилә үзе коткарды: —  Нигә мәшәкатьләнергә инде! Безгә берни кирәкми бит, бар нәрсәбез дә җитә... Наилем генә савыксын менә...   Күтәрелеп карамасам да, сизеп торам: яшенә тыгылды Тәнзилә. Моңа кадәр күз яшен түгел, йөзенең моңсулыгын да күрсәткәне булмагач, әллә ничек булып китте. Хәл-әхвәлен сорашып, күчтәнәчләрен ишегалдында гына биреп кертәсе иде, югыйсә. Аптыраганнан верандага ук ияреп кердем. Тәрәзә кырыенда инвалид коляскасы тора иде. Аны күргәч, өстемә салкын су китереп сиптеләрмени! Калганын Тәнзилә өзек-өзек, яшь аралаш әйтеп бетерде: — Чечня...   Монда   әткәйләр  янында  торырга   булдык...   Чире кабатланып тора шул... үзебезнекеләр янында ничек тә уңайлырак...   ...Укытучылар бүлмәсенә бүген дә бәрелеп-сугылып килеп кердем. Рузалия Кашаповна, гадәтенчә, миңа таба төксе генә карап алды. Зыян юк! Соңыннан ипләп аңлатырмын әле, хәзергә вакыт чамалы, дәрескә керәсе бар. Килешли Тәнзиләләр өе аша үтеп, Русланны алып чыгуымны, дәрес башланганчы тугызынчыларга кереп, физика кичәсенә әзерлекләрен тикшерүемне әйтеп, вакланып тормыйммы әллә? Кайтышлый аптекага кереп чыгарга да вәгъдә иттем Тәнзиләгә. Авыру ирен ташлап чыгып йөри алмас бит инде ул! Миңа нәрсә, өйдә аның кебек кырык эшем кырык якта кырылып ятмый, шәһәр фатирында яшим ләбаса!   Үземне әйбер урлап тотылган бала сыман хис итәм. Сорамый алган нәрсә генә булса… Кире кайтарыр идем дә гафу үтенер идем. Кемнән гафу үтенергә соң? Үземнәнме, әллә Тәнзиләдәнме?.. Лалә ГЫЙМАДИЕВА --- | 29.02.2016 (полный текст новости)

  • 2016-05-21 07:11 Питрәчтә күп балалы гаиләләр җирсез калган (ВИДЕО)
    19.05.2016 Җәмгыять 2011 елның 26 декабрендә “Татарстан Рес­публикасы Җир кодексына үзгәрешләр кертү турында”гы 90нчы санлы закон гамәлгә керде. Ул күп балалы гаиләләргә түләүсез җир учас­тогы бирүне күздә тота. Инде бүген күпләр бу закон нигезендә җирле булды, кайберәүләрнең йортлары калкып чыкты. Ә икенче берәүләр җирсез калды. Ни өчен җирсез калган алар? Нигә безнең халыкка яңа законнарны аңлатучы юк? ҖИР ТУРЫНДАГЫ ЗАКОН   Язмага керешкәнче, законга тагын бер тапкыр күз салыйк әле. Закон нигезендә, җир участоклары рес­публика территориясендә даими яшәүче, гариза биргән вакытта 18 яше тулмаган өч һәм аннан да күбрәк балалары булган гаиләләргә бирелә. Балалар дигәндә, уллыкка, кызлыкка, сроксыз вакытка опекага алынганнар да күздә тотыла.    Әлеге закон кысаларында күп балалы гаиләләргә җир участогы түбәндәге максатларда бирелә: торак, дача төзелеше, ярдәмче хуҗалык алып бару, бакчачылык һәм яшелчәчелек өчен. Күп балалы гаиләгә башка хокукларда, әйтик, арендага бирелгән, әлеге гаилә тарафыннан йорт салынган җир участогын милек итеп рәсми­ләштергән очракта да җир участогын бушлай бирү каралган. Күп балалы гаиләләргә җир яшәү урыныннан, ягъни үзе яшәгән районнан, анда булмаса, башка муниципаль берәмлекләр территориясеннән бире­лергә мөмкин.   Җир участогы алырга те­ләү­че күп балалы гражданнар милек һәм җир мөнәсәбәт­ләре палатасына мөрәҗәгать итәргә тиешләр.    Гаиләдә балаларның ничә булуы роль уйнамый, өч бала булса да, унау булса да, җир участогы түбәндәге күләмдә бирелә: ярдәмчел хуҗалык алып бару өчен 6 сутыйдан 20 сутыйга кадәр, шәхси торак төзелеше өчен – 6-15, дача төзелеше өчен – 6-10, бакчачылык һәм яшелчәчелек өчен – 6-8 сутый.   Җир алырга теләгән гаилә тәкъдим ителгән участоктан өч тапкыр баш тарта икән, ул чираттан төшеп кала һәм яңадан басарга тиеш була.    “МӘҖБҮРИ КУЛ КУЙДЫРДЫЛАР"   8 апрель көнне “Зарлы телефон”га Питрәч районы Татар Казысы авылыннан Гөлнара Юнысова шалтыратты. “Өченче балабыз тугач, безгә авылдагы зират артыннан җир тәкъдим иттеләр. Баш тарттык. Ул вакыттан бирле, яхшы урыннан җир кишәрлеге көтә-көтә сигез ел узып китте. Хәзер инде олы балагызга 18 яшь тулган дип, безне бөтенләй исемлектән сызып ташлаганнар. Зират артындагы җирдән баш тартучылар бер без генә түгел, башкалар да шулай ук кишәрлексез калды. Нишләп ул участокны шулай көчләп тагалар икән? Безгә зират тирәсенә барырга иртәрәк бит әле”, – дип зар елады ул. Гөлнара белән танышу, әлеге кишәрлекне карау өчен Питрәч якларына юл тоттым.   Татар Казысы авылында 170 ху­җа­лык исәпләнә, 486 кеше яши. Шуларның 58е – 18 яшькәчә булганнар, әмма аларның кайберләре Казанда яши икән. Ә күп балалы гаиләләр саны – 6. Монда күпләп мал асрыйлар. Пай җирләре дә тик ятмый, аны эшкәртәләр, калган печәнен саталар.    Ни кызганыч, җирсез калган халыкны гына җыеп бетерә алмадым. Кайберләре “журналист килгән” дигән хәбәрне ишетүгә бөтенләй юкка чыкты. Үз мәнфәгатьләреңне яклап, дөреслек яулап йөрисе урында, ни кызганыч, безнең халык качу ягын хуп күрә шул...   Ә менә Гөлнара Юнысова кочак җәеп каршы алды. Гөлнара – Питрәч районының Чыты авылыннан, моннан 18 ел элек Татар Казысына килен булып төшкән. Ире Газинур белән өч бала алып кайтканнар. Олы уллары Айнур – 11, уртанчылары Илсур 10 сыйныфта укый. Төпчекләре Миңнурга – 8 яшь. 2010 елга кадәр төп нигездә, каената-каенана йортында торганнар. Гөлнара өйдә генә, балалар үстерә.    – Без яшәгән агач йорт начар, әмма торырлык иде, – ди Гөлнара. – 2010 елда идән асларын кирпеч белән күтәртеп ремонт башладык. Әмма ремонтның икенче көнендә үк ут чыкты. Без күргәндә сарайның өсте янып килә, югыйсә, анда ут та кермәгән иде. Ике сәгать эчендә көл тавы гына калды, үгезләребез яна-яна урамга чыгып чапкан. Мин бернәрсә дә хәтерләмим, суның кайда икәнен дә әйтә алмаганмын. 18-20 баш терлек – атлар, сыерлар, бозаулар асрый идек. Авылдашларга рәхмәт, ярдәм иттеләр, авылдашыбыз Зөлфия апа исә буш йортын бирде. Әле янгынның икенче көнендә иремнең аягы сынып, бик озак аппаратта ятты. Яңа йорт җиткерү өчен көтүдә исән калган малларны, йөк машинасын саттык, ана капиталын куштык...    Балаларны алып кайтасың ул, әле аларның киләчәген кайгыртасы да бар бит! Шуңа күрә, җир турындагы яңа закон бик тә хуш килә Юнысовларның күңеленә.   – Шулай итеп, безне Питрәч районы җир һәм милек мөнәсәбәтләре палатасына чакырдылар, – ди Гөлнара. – Кәгазьдән генә авылыбызның Әче дигән елгасы янындагы һәм зират артындагы кишәрлекләрне күрсәттеләр. Әче елгасы – сазлык ул. Аның тирә-ягында бернәрсә дә үсми. Җире начар. Әлбәттә, бу безгә ошамады. Баш тарттык. “Йә шушы җирне аласыз, йә бу җирдән баш тартам дип кул куясыз” дип, мәҗбүриләп имза куйдырдылар. Безнең: “Кул куйсак нәрсә була?” – дигән сорауга: “Тагын чакырабыз, тагын кул куярсыз”, –диделәр. Бардык, әмма тагын шул ук җирләрне күрсәттеләр. Тагын баш тарттык. Җитәкче белән сөйләшергә теләгән идек, төрле сәбәпләр табып, янына кертмәделәр...   Иң кызыгы, беләсезме, бу хәлләр кайчан булган? 2012 елда! Шуннан бирле җир кишәрлеге турындагы уй Гөлнараны бимазаламаган. Ниһаять, йокысыннан уянган ул, әмма олы улына 18 яшь тулып куйган шул. Инде аңа җир тиеш түгел бүген.  Закон ягыннан бар да дөрес, күп бала анасына җир тәкъдим иткәннәр. Хәтта ике тапкыр! Ул баш тарткан. Яңадан җир сорамаган! Инде исемлектән төшеп калган.   Минем белән очрашуга ирле-хатынлы Галәветдиновлар да килгән иде. Алар исә моннан дүрт ел элек тәрбиягә өч бала алганнар.   – Безгә җир тиеш икәнне белмәдек тә, – дип сөйли Галәветдиновлар. – Районнан чакырдылар. Дөресен генә әйткәндә, бу авылдан ул җирне кирәксенмәдек. Баштарак кишәрлекләрне район тирәсеннән бирделәр. Хәзер исә Татар Казысыннан гына алырга була, анысы да зират артыннан. Кайбер кешеләр “сатарбыз әле” дип алды аннан җирләрне. Хәзер буш кишәрлекләр өчен салым түләп торалар. Балаларны аякка бастырасы, аларның киләчәген кайгыртасы да бар. Шуңа күрә, уңайлырак урыннан кирәк иде ул җирләр. Мәсәлән, Питрәчкә якын авылларның халкы Казанга йөреп эшли. Безне дә өч тапкыр районның җир һәм милек мөнәсәбәтләре палатасына чакырдылар, өчесендә дә баш тарттык... Шушы ук авылда яшәүче дүрт бала анасы Анна Абрамова да үз фикерен белдерде:   – Мин Алексеевскидан килдем. Биредә 14 ел яшим инде. Документлар буенча ялгыз ана саналам. Эшләмим. Социаль яклау бүлегеннән ай саен нибары 1 мең сум акча алам. Авылда эшкә чыга алмыйм – хайваннар бар. Ә шәһәрдә дүрт баланы аякка бастырып буламы? 5 мең сумга идән юучы булып урнашыйммы? Монда ана капиталына йорт җиткергән идек, ул да янды. “Чыбык­лардан чыккан” диделәр. Социаль яклау бүлеге, халык булышты. Ярый әле, язылышмыйча яшәүче ирем акча эшли. Ә болай минем бернәрсәм дә юк. Инде зират артыннан җир бирәләр. Анда мин нишли алам? Утыртсаң да, чәчсәң дә бер әйбер дә үсми. Зират артында йорт саласым да килми. Хәер, аңа минем акча да юк, – диде. Миңа шул да билгеле булды: әлеге халык дәррәү баш тарткан урыннан җирле үзидарә рәисе һәм авылның мулласы кишәрлек алып куйган икән. Моңа халык үз аңлатмасын бирде: “Мулла өчен зират изге урын, ә җирле үзидарә рәисе озак сайланып йөрде, шуңа күрә җирсез калды – аңа Питрәчтән биргәннәр дип тә ишеттек, ә аңа Казаннан кирәк булган... ”    – Чыннан да, башта сайланып йөрдем, – диде җирле үзидарә рәисе Фаяз Кәлимуллин. – Питрәчтән җир аласым килгән иде, чөнки аннан Казанга йөрергә якын. Ә соңыннан ул кишәрлекләрне кайда пропискада булсаң, шуннан гына бирә башладылар. Зират яныннан алдым. Зират терәлеп үк тормый...   “ЗИРАТ ЯНЫННАН ҖИР БИРМИБЕЗ"   Күп балалы гаиләләргә җирне кем күрсәтә? Кем бүлә? Кайдан бирәсен кем хәл итә? Бу очракта Питрәч районы җир һәм милек мөнәсәбәтләре палатасы. Әмма анда әйтүләренчә, хәзер җирләрне зират яныннан бирмиләр икән. Минем әлеге хәбәр аларны бераз аптырашта калдырды хәтта. Дөрес, кайчандыр кишәрлекләрне нәкъ менә шул урыннан тәкъдим иткәннәр. Ә хәзер җитәкче алышынган, җитәкче белән бергә халыкка караш та үзгәргән, янәсе. Әмма Гөлнараның үз туксаны:   – Узган ел Мәүлия Дунаева җир артыннан йөрде. Аңа да зират янындагы җирне тәкъдим иткәннәр. Җирне рәсмиләштерә алмады, эше ярты юлда калды, – ди ул. – Ә син соңгы тапкыр кайчан мөрә­җәгать иттең? – дип сорыйм аннан.    – 2012 елда. Алар бит кабат чакырырга сүз бирде, әмма исләренә дә төшермәделәр. Чакыру көткән идек, – ди ул.   Җир һәм милек палатасында миңа Татар Казысы авылындагы күп балалы гаиләләр белән сөйләшергә сүз бирделәр. Һәм сүзләрендә тордылар. Шул ук көнне Гөлнара Юнысованы үзләренә чакырганнар. Әмма, югарыда әйткәнебезчә, Юнысовларның олы улларына 18 яшь тулган бит инде! Бу очракта кемне гаепләргә? “Палаталар”ны гына түгел, минемчә. Безнең халык пассив! Барганнар, баш тартканнар, кайтканнар һәм тагын чакыру көткәннәр. Гөлнара, мәсәлән, 7 ел көткән! Әмма Питрәчкә барып килергә дигән уй башына да килмәгән. Бәлки шушы гомер эчендә әллә нинди яңа законнар чыккандыр, элеккесенә үзгәрешләр кертелгәндер?    Кыскасы, Гөлнара Юнысова белән кабат элемтәгә кердем. Әмма ул аннан яңалык ишетеп кайтмаган.    – Безне җир һәм милек палатасы рәисе Илназ Дәүләтханов кабул итте. Сүз шул ук җирләр хакында барды. Ул әлеге урынны “юл кырыннан” дип атады. Татар Казысында бүтән җирләр юк икән. Аннан, улыма 18 яшь тулу сәбәпле, безгә җир тиеш түгел. Әмма без әлеге җирдән ике тапкыр гына баш тарттык. Шуңа күрә, архивны күтәрергә сүз бирде. Һәм җирләрне районның башка урыныннан алып булмаячагын әйтте, – диде Гөлнара.   Шулай итеп, Татар Казысының хөрмәтле күп балалы гаиләләре, авылыгызда сезгә бирелердәй бүтән җирләр юк икән. Кая карасаң да, кая барсаң да, шул зират яны кала. Шуңа күрә, аннан баш тартмагыз! Биргәндә алып калыгыз! Анысыннан да колак кагуыгыз бар!   Хөрмәткә лаек җитәкчеләр ул урынны үз күзләре белән барып күрде микән? Зираты бер хәл әле аның, рәттән генә ферма тора. Кыскасы, зират, ферма һәм сазлык...  Эльмира ФЛҮН, Казан – Питрәч – Казан --- | 19.05.2016 (полный текст новости)

  • 2016-05-21 07:11 Дилә Нигъмәтуллинаның презентациясендә ире булырмы?
    19.05.2016 Шоу-бизнес Бу көннәрдә танылган җырчы Дилә Нигъмәтуллина “Шул да җитә” исемле альбомының презентациясенә әзерләнеп йөри. Презентация үзе Казанның “МАНО” ресторанында узачак. Җырчы әлеге вакыйганы нәкъ туган көненә, ягъни 26 майга билгеләгән. Бу ел аның өчен аеруча мөһим. Җырчы 35 яшьлек юбилеен каршылый. “Шул да җитә” альбомы сан ягыннан алтынчысы икән. Элек җырчы аларны продюсер үзәге ярдәме белән чыгарган булган. 1000 данә чыгачак бу альбомы фәкать үз акчасына гына чыгарылачак. – Альбомны акча эшләр өчен чыгармыйм. Җир шарының төрле нокталарында чыгыш ясарга туры килә. “Үзегез белән альбомыгыз юкмы?” – дип сорыйлар. Менә шуңа күрә яңа танышларыма, дусларыма бүләк итәр өчен яңа альбом тупладым. Аның күпмедер өлеше сатуга куелачак. Яңа альбом презентациясенә барлык якын кешеләремне, дусларымны, иҗатташ коллегаларымны чакырдым. Иң көтелгән кунакларым – тугры тамашачым. Алар мин әзерләгән сюрпризга шаккатырлар дип уйлыйм, – диде Дилә Нигъмәтуллина.   Әлеге вакыйгада җырчының 4 яшьлек кызы Сәфинә дә катнашачак. Диләнең ире Марат Мухин Мәскәүдән кайтып җитә алырмы-юкмы, анысы әлегә билгесез. Чөнки композиторны Мәскәүдәге иң дәрәҗәле продюсер үзәгенә эшлекле сөйләшүгә чакырганнар. Эльза ГАЗИЗОВА --- | 16.05.2016 (полный текст новости)

  • 2016-05-21 07:11 Танылган журналист Флюра Низамова: «Алты елда Казан тормышы бөтенләй читкә әйләнде»
    19.05.2016 Матбугат Татарда үзен журналист дип санаучылар күп. Язу дәрәҗәбез дә төрлечә. Минем хәтеремдә һәр язмасы өлге булырдай, һәр материалы рәхәтләнеп укырдай бер генә ЧЫН журналист калган: Флюра Низамова. Кемнәрдер аны Гадел Низам, Зөләйха Кыдашева дип тә белә. Флюра апай, Флюрка – чын мәгънәсендә, уникаль шәхес. Җырчы, шагыйрә, әдәбиятчы, журналист... Бренд, кем әйтмешли. Андыйларны бүтән чыгармыйлар бугай инде. Хәзер ул Башкортстанда, туган авылында яшәп ята. Казанга килгәч, редакциягә керми калмый. Соңгы килүендә аның белән әңгәмә корып алдык. Татар журналисты ничек башкорт чичәненә әйләнгән? – Флюра апа, син шау‑­гөр килеп торган Казанны ташладың да туган авылыңа – Башкортстанның Ярмәкәй районы, Шах авылына кайтып киттең. Сагындырамы Казан? Күңел халәтең ничек? – Күңел халәте – искиткеч. Казанда Имәнлек урамында фатирым бар. Җылы, рәхәт, су өйдә, бөтен уңайлыклар бар... Тик... Шәһәрдә бит хәзер урман күрер­гә дә юк. Ике көн торам да авылны сагынам. Кешенең үз туган җирендә яшәве – үзе бер зур бәхеттер инде ул. Җиргә аяк белән басасың бит. Ишегалдына чыктың – тавыгың йөгереп килә, этең килеп сырпалана башлый, песиләрең йөри... Белмим, әллә олыгая башлаганга, миңа гына шулаймы икән ул? Авылга кайту белән баштарак Казан сагындырган кебек тоелган иде. Аралашу җитмәгән төсле иде. Театрлар, сәнгать, күз ияләшкән кешеләр дигәндәй... Ә хәзер – юк. – Кайтып киткәнеңә күпме булды инде? – Алты ел дип сана. Шул арада Казан тормышы бөтенләй читкә әйләнде. Кирәк кадәрле мәгълүматны интернет аша табам. Көн саен төрле җирләрдә яшәүче, төрле фикердәге унбиш-егерме кеше белән аралашам. Синең белән дә шул интернет аша аралашып торабыз бит, чикләр юк. – Җырлыйсыңмы хәзер? – Җырлау гынамы соң! Казанда соңгы ун‑унбиш елда җырламый идем. Күреп торасың, эстраданы яшьләр басты, минем күңелгә якын юнәлеш түгел. Ә авылда клубка тартып алдылар, үзебезнең авыл клубы, күршедәге Усман‑Ташлы авылы клубы белән җимерттереп концертлар куябыз. Әле менә чәчәннәр конкурсына җибәрделәр, башкорт дастаннары буенча. Мин бит инде мәктәптә башкорт телен укымаган, татар, тик колак хәтере бик яхшы, шуңа тиз генә әзерләнеп бардым. Районда башка кеше тапмадылар бугай башкортча сөйләргә. Таһир-Зөһрәне башкортчага әйләндереп, кайбер җырларны кушып, барып җырлап кайттым. Анда Баймак, Сибай якларыннан чи башкорт әбиләре килгән, чәчәнлек аларның тамырында, без татарларда ул нәрсә элегрәк онытылган. Әле башта, үземнең татар икәнемне белгертер өчен, башын-азагын үзем уйлап чыгарып, татарча сөйләдем. Республика буенча өченче урынны алып кайттым. Утызлап районнан катнаштылар. Үзебезнең авыл клубында сценарийлар язып, дүрт‑биш кеше җыелып, тамашалар ясыйбыз, чит авылларга йөрибез... – Ә язу? – Гел язып булмый. Ләкин авылда уйланырга вакыт күп, бакчада эшләгәндә дә, җиләк җыйганда да, урамда йөргәндә дә уйланасың. Күңелгә тигән нәрсәләрне утырып язам да шул ук интернет аша Казанга җибәрәм. «Иң куркынычы – урыслашу» – Иске Шах зур авылмы? – Кечкенә түгел, тик Усман-Ташлы зуррак. – Татарлар нигезләгән ул авылларны да башкорт авыллары дияргә маташалар. Кайчандыр катлам булган нәрсәне милләткә, халыкка әйләндермәкчеләр. Гәрчә документларны анализласаң, аларның бүгенге Казан тирәсендәге авыллардан XVI, XVII, XVIII гасырларда күченгән чеп‑чи татарлардан барлыкка килгәне ачык күренсә дә... – Андый әйбер бар шул. Ниндидер булмаган ырулар уйлап чыгарып, бер халыкны бүлгәләргә маташу нигә, кемгә кирәктер?! – Флюра апа, үзең үк гел әйтеп торасың: радио тыңлыйсың, телевизор карыйсың, интернеттан әллә кемнәр белән аралашасың, чикләр юк. Әле тора‑бара әллә ниләр чыгар. Бүгенге аралашу ысулларының камилләшүе татарны берләштерә аламы? Телне саклыймы? Сезнең авылда татар теле белән хәлләр ничегрәк? – Узган елдан безнең авылда татар теле укыту бетте. Юк татар теле. Күрше авылда да башкортча укыталар. Ләкин бер куркыныч нәрсә бар: бүген Башкортстан авылларында урыслашу, урыс теленә күчү искиткеч тизлек белән бара. Чөнки мәктәптән үк туган телгә ихтирам тәрбияләнмәгәч, кеше аны кирәккәндә генә бераз куллана да күп вакыт урысчага күчә. Тора‑бара ул урысча уйлый, фикерли башлый. Чөнки күп кешедә бүген милләт, тел кайгысы түгел – корсак кайгысы. Әйтик, беренче сыйныф баласы русча белми иде элек. Мин унҗиде яшемә кадәр русча такы‑токы гына белә идем. Хәзер алай түгел. 5‑6 яшьлекләр урысча сөйләшергә маташа, гәрчә теле татарча ачылса да. Менә шунысы бик куркыныч. Татарстанда бу күренеш әле бездәгечә үк түгел, ләкин монда да бар дип беләм. Ә менә аралашу җиңе­ләюнең төрки халыкларны берләштерүгә китерүенә шикләнәм. Интернет аша аралашу ул бит тар даирә кешеләренә, кызыксынучыларга гына кадерле. Берләштерер өчен цемент кирәк – ул юк. Әле татар көчле. Менә башка халыкларның милли киләчәге зур шик астында... Авыл тормышы – Флюра Низамованың бер кө­не ничек үтә? – Элегрәк рәхәтләнеп йоклый идем. Хәзер үзебездәге вакыт белән иртәнге сигезләрдә торам, вак‑төяк эшләрне эшлим. Әле бит авыру энем бар, аны карарга кирәк, даруын бирергә, ашатырга, керен юарга. Авылда эш бетми бит инде ул. Кыш көне капка төбеннән алып чишмәгә кадәр кар көрәргә кирәк, көянтәләп су алып кайтам. – Маллар асрамыйсыңмы? – Юк. Сыер алыйммы дип бер кызыккан идем, тик кышка печән әзерләргә кирәк бит. Анысы авыр бездә. Тавык асрыйм. Гәрчә ул тавыкларга алып ашаткан ризык алар биргән йомырка-иттән кыйм­мәткәрәк чыкса да. Күңел өчен. – Китап укыйсыңмы? – Укыштырам. Минем берьюлы укый башлаган берничә китабым ята торган була. Хәзер инде әдәби әсәрләрне сирәк укыйм, тик шулай да кызыксынам. Башкорт әдәбияты белән кызыксына башладым. Кызык кына нәрсәләр бар. Үзем өчен Әмир Әминев, Таңчулпан Гарипова, Спартак Ильясов дигән язучыларны ачтым. Болар – без татарлар өчен дә яңалык булырдайлар. Тарихи әйберләр укыйм. «Идегәй»не укып, үзем өчен яңалыклар ачам, тел, борынгы сүзләребез буенча. «Идегәй» лексикасы буенча бер әйбер язармын дип торам. Аннан соң классика укыйм. Әйтик, Купринны. – Димәк, авылда да теләгәндә мәдәни тормыштан, әдәбияттан читләшми яшәргә була? – Әлбәттә. Китапха­нә­ләрдә шул ук рус классикларының әсәрләре бихисап бит. Ал да укы. – Күңелсезләнмисең, димәк? – Юк, әлбәттә! Берәр тәмле әйбер пешерәм дә күрше хатыннарын дәшәм. Күршемдә Юра исемле бер урыс кешесе яши. Дядя Юра дип йөртәм. Ул инде олы кеше, элек геолог булган. Бик кызык кеше, күп күргән, аның белән аралашабыз. Алар Октябрьский шәһәрендә фатирда яшиләр, күп вакыт авылга кайталар. Көннәр шулай үтә инде. Рәхәт миңа авылда яшәү. Илфак ШИҺАПОВ --- | 19.05.2016 (полный текст новости)

  • 2016-05-21 07:11 Алсу Фазлыева ничек сәхнә киемнәрен югалткан?
    19.05.2016 Шоу-бизнес Талантлы җырчы һәм алып баручы Алсу Фазлыева сәхнә киемнәрен югалта язган. Бу хәлнең ничек килеп чыкканын Алсу безгә үзе сөйләгән: – Гадәттә, киемнәрне аерым-аерым йөртмибез, барысын да бер чехолга урнаштырабыз. Шулай беркөнне бәби чәен үткәргәннән соң сәүдә үзәгенә очрашуга бардым. Аннан такси белән өйгә кайттым. Берничә көн үтеп банкетка әзерләнеп йөргәндә, шкафтан киемнәрне эзли башладым, әмма алар урынында юк иде. Кайда калдырганымны бөтенләй хәтерләмим. Азат сәүдә үзәгенә барып эзләп кайтты, таксига шалтыратып та сорады. Киемнәр беркая да юк. Бәби чәе узган банкет залына барсак, костюмнарыбыз шунда эленеп тора! Аларның табылуына бик сөендек, Аллага шөкер! – дип сөйләгән Intertat.ru хәбәрчесенә Алсу Фазлыева. Чехолда барлыгы 6-7 костюм булган, барысы да заказ буенча тегелгән. Шуңа да аларны югалткан очракта, яңаларын тектерү Фазлыевлардан зур чыгымнар таләп итәр иде.   Эльвира ШАКИРОВА --- | 19.05.2016 (полный текст новости)

  • 2016-05-21 07:11 "Бәллүр каләм" җиңүчеләрен бүләкләделәр. Машина Лия Заһидуллинага китте (ФОТО, ВИДЕО)
    19.05.2016 Матбугат Матбугат көнендә Татарстан Журналистлар берлеге һәм «Татмедиа» Республика матбугат һәм массакүләм коммуникацияләр агентлыгы тарафыннан үткәрелә торган «Бәллүр каләм» – «Хрустальное перо» XIX конкурсы җиңүчеләрен бүләкләделәр. Гран-при иясе булып быел «Татарстан» ДТРК БДТРК ФДУП филиалының милли тапшырулар бүлеге җитәкчесе Лия Заһидуллина танылды. Аңа төп бүләк – машинаны Татарстан Премьер-министры Илдар Халиков тапшырды. "Мин инде 39 ел машина йөртәм, ә быел икенче машина алырга җыенган идем, менә бит - бәхет елмайды!" – дип шатлыгын уртаклашты җиңүче.     Рамил Гыйльванов фотосы     Башка номинациядә җиңүчеләр:   “ТРның шәһәр һәм район массакүләм мәгълүмат чарасы”:   - «Әлмәт таңнары» газетасы (Әлмәт районы); - «Эфир-24» телекомпаниясе  (Казан);   "Темасы — җирле, осталыгы башкалача":   - Айгөл Әхмәтшина, «Нократ» («Вятка») (Мамадыш районы); - Евгения Исаева, «РЕН ТВ – Набережные Челны» (Яр Чаллы); - Гөлназ Зарипова, «Авыл офыклары» (Балык Бистәсе районы);   “Медиапроект”:   - ФГУП ВГТРК ГТРК «Татарстан» (Казан).   “Объектив аша караш”:   - Рамил Гыйльванов,  «События недели» газетасы (Казан).   “Туган тел”:   - Лилия Вәлеева, «Бельгийская Федерация русскоязычных организаций» интернет-сайты (Бельгия);   “Журналистикада исем”:   - Ирина Мушкина,  «Республика Татарстан» газетасы (Казан); - Наил Шарифуллин,  «Ватаным Татарстан» газетасы (Казан); - Ринат Юзаев, «Яңа Гасыр» телерадиокомпаниясе (Казан).   «Массакүләм мәгълүмат чаралары белән нәтиҗәле хезмәттәшлек»:   - Зөлфия Шәрипова, «Сетевая компания» (Казан).   “Россия Федерациясендә әдәбият елы”:   - Зөлфия Гыйльметдинова, «Болгар радиосы» (Казан); - Полина Кастрицкая,  «Казан» телекомпаниясе (Казан);   “Татарстан Республикасында парклар һәм скверлар елы”.   - Вероника Бастылева, «Луч» телекомпаниясе (Әлмәт районы); - «Сөембикә» журналы (Казан).    “Һөнәргә тугрылык”.   - Константин Куранов, «Эфир» телекомпаниясе (Казан); - Римма Фәттахова.   Шулай ук "Бәллүр каләм" бәйгесе кысаларында ел дәвамында журналистлар "теленнән төшмәгән" шәхесне билгеләп үтү гадәте бар. Жюри әгъзалары медиа киңлектә һәрчак яңалыклары белән уртаклашкан, аның турында язган-сөйләгән кешегә дә статуэтка тапшыралар. Быел бу номинациядә Татарстанның сәламәтлек саклау министры Гадел Вафин җиңү яулады.     Рамил Гыйльванов фотосы. --- --- | 19.05.2016 (полный текст новости)

  • 2016-05-21 07:11 Таһир Якуповны туган көнендә дога белән искә алдылар (ФОТО)
    20.05.2016 Мәдәният Аның гомере кыска, ә язмышы яралы булды диләр. 24 яшендә Татарстанның халык артисты дигән югары исемгә лаек булган җырчы Таһир Якуповка исән булса бүген 70 яшь тулыр иде. Татарның онытылган былбылын туган көнендә Яңа татар бистәсе зиратында дога белән искә алдылар. 1999 нчы елда үлгән Таһир Якуповның исеме 2010 нчы елга кадәр онытылып торды. Җырчының мирасы халкыбызга соңгы елларда гына әйләнеп кайта башлады. Бу эшнең башында торучыларның берсе, Якуповларның гаилә дусты Сания апа Хәлиуллина.   – Таһир беркайчан да онытылмады. Аның кабатланмас тавышын бер иштекәннән соң оныту инде мөмкин түгел. Исән чагында Таһир белән санлашмадылар, ул төшеп калган кешеләр рәтендә йөрде. Казанда булмаса да, быел Теләче районы җырчының юбилеен ноябрь аенда зурлап уздырырга җыена. Бу районга рәхмәтем зур, – диде Сания апа.   Филармония каршындагы “Илһамият” оешмасы быел Таһир Якупов исемен Казандагы урамнарның берсенә бирү инициативасы белән чыкты, – дип дәвам итте Г.Тукай исемендәге татар дәүләт филармониясенең матбугат хезмәткәре Зимфира Гыйльметдинова. – Без бу тәкъдимне мәдәният министрлыгына җибәрдек. Җырчының юбилеена филармония Таһир Якупов яшәгән Кәрим Тинчурин урамындагы 17 нче йортка истәлек тактасы куярга җыена. Бу йортта җырчы озак еллар яшәп, бакыйлыкка күчкән. Безнең бөтен кәгазьләр җыелган, эскиз планнары эшләнгән һәм югары даирәләргә җибәрелгән. Без хәзер җавап көтәбез.          Марсель ӘСКӘРОВ --- | 13.05.2016 (полный текст новости)

  • 2016-05-21 07:11 Ганс Сәйфуллин 500 җыр язган, Фердинанд Фәтхинең яшертен хатыны бар, Венера Ганиева диета тотамы? (Сәхнә арты репортажы)
    20.05.2016 Шоу-бизнес 19 майкөнне Казан Филармониясенең концертлар залында Ганс Сәйфуллинның 75 еллык юбилей бәйрәме үтте. Ишек төбендә үк атаклы композиторның үзенә тап булдым. Баянчы, композитор Ганс әфәнде 1941 елның 26 февралендә Баулы якларында дөньяга килгән. Әтисе 34 яшендә Сталинград янындагы сугышта һәлак булган. – Ганс абый, хәл­ләрегез ничек?   – Ярыйсы. – Кем белән яшисез?   – Берүзем.   – Хатыныгыз сездән ун яшькә олы иде, ул исәнме? – Ике ел элек үлде.   – 400дән артык җырыгыз бар икән?   – 500.     – “Ганс” дип немец исемен сезгә кем кушкан?   – Гафу итегез, бик сөйләшә алмыйм, дүрт ел элек инсульт кичердем.   – Бүген сәхнәгә чыгасызмы?   – Әлбәттә! Әнә, телевидение төшерергә килде.   Ишек төбеннән үтеп кенә киткән идем, афишалар укып маташучы Рәсим Низамовның аягына бастым.     – Рәсим Низамов!   – Бер сүз дә әйтмим.   – Ник алай?   – Молчу пока.   Филармониянең директоры Кадим Нуруллинны да (1975 елгы, Буаның Ташкичү авылыннан) таптым. Ул үзенең кабинетында китап укып утыра иде.     – Кадим, нинди китап укыйсың?   – Әнгам Атна­баевның яңа шигырь­лә­рен алган идем. Китабын чыгару уе белән янам. Кичәсен дә оештырасы иде.   – Синең кебек карьера баскычыннан күтәрелү өчен нинди сыйфатларга ия булырга кирәк? Сине бик мактыйлар, ай үсәсен көн үсә, диләр...   – Үз өстеңдә эшләргә, гомер буе үзеңне тәрбияләргә кирәк.   – Үзеңне ничек тәрбия­лисең?   – Күбрәк белергә, акыллы кешеләр белән сөйләшергә тырышам.   – Кемнәр инде ул, акыллы кешеләр?   – Мине шаккатырганы – Минтимер Шәймиев. Мин аның белән өч тапкыр очраштым. Өчесендә дә шок хәлендә идем.   – Ник алай?   – Адәм баласының зирәклегенә һәм зур күләмдә эш башкара алуына шаккаттым. Якты, зур шәхес ул. Минтимер Шәрипович татар халкын дөньяга танытты. Матур җөмһүрият төзеп калдырды. Болгар дәүләтен өч тапкыр җимергәннәр. Актык тапкыр Аксак Тимер җимереп киткәннән соң, 800 ел узгач, Болгарны Минтимер аякка бастыра. Бер “тимер” җимерә, икенчесе төзи.   – Болгарны торгызу дигәннән, син Филармония концертлар залын торгыздың.    – Бу – көндәлек эш кенә. Без бүген бу залга гына (605 урынлы) сыешмыйбыз, кысан. – Яңа зал эшләп булмыймы?   – 2020 елга яңа зал торгызу турында сүз бара.   – Кайсы җирдә?   – Әлегә урыны тәгаен билгеле түгел. Биш мең урынлы зал булырга тиеш.    – Монда күпме утырасың?   – 13 ел.   – Синең кәнәфигә омтылучылар юкмы?   – Филармония эчендә андыйлар юк. Читтә, бәлки, бардыр. – Әлфия Авзалованың кызы: “Филармония директоры әнинең хәлен дә белми”, – дип зарланган иде.   – Кайсыбер вакытта аларның да үпкәләргә хаклары бардыр. Елга ике-өч мәртәбә очрашабыз. Быел ике тапкыр Әлфия апаларда булдык. Яңа елдан соң аларда пылау ашап утырдык. Илһам абыйның тәрбиячесе белән дә низаг чыгып алды. Инде аңлаштык. “Илһамият” клубы булдырдык. Кайбер артистларның пенсиясе нибары 6 мең, аларга ярдәм итәбез.   Кем бизәнеп тора монда? Сиринә Зәйнетдинова икән!      – Ничек хәлләрең, Сиринә? Әйдә, Габдерәхим бабайга сөйлә әле...   – Чишенергә кирәк.   – Чишенергә?! Минем алдамы?   – Ой, ялгыштым, сәхнә күлмәген кияргә кирәк, вакытым юк.   – Ярар, киен алайса, күземне йомып торам...   Кем бу? Фердинанд Фәтхи!   – Фердинанд Фәтхи, ничәнче хатын белән торасың?   – “Гражданский” яшертен хатыным бар, беркемгә дә әйткәнем юк әле аның турында. – Аннан бала бармы соң?   – Кавышканыбызга күптән түгел генә.   – Бусы икенче хатыныңмы?   – Өченче. – Ник аерылыштың?   – Шулай туры килде. Аерылышкан хатыннарымны яманламыйм, аларны начар дип әйтмим. Бәлки, гаеп үземдәдер. Мәхәббәтнең гомере өч кенә ел бит.   – Бу өченче хатының белән дә өч ел гына түзәрсеңме?   – Юк инде... – Яшең алтмышка җитә, картаясың. Үзеңне карарга хатын кирәк булачак. Шул турыда уйлыйсыңмы син, юкмы?..   Грим бүлмәсенә кердем. Диванда Закир Шаһбан утыра.     – Закир, дүртенче хатын белән яшисең, ник аерылдың?   – Язмыштан узмыш юк.   – Аерылгач, нәтиҗә яса­дыңмы?   – Әйе. Бары тик тату гаиләләрдә генә бәхетле балалар үсә. Гаиләләр тот­рыклы булсын иде, әмма ул һәркемгә бирелми. Гаилә ул – институт. Кеше гомер буе шушы институтта белем ала, тәҗрибә туп­лый.   – Гаиләне ир кеше сак­лап кала аламы?   – Гаиләне хатын-кыз саклый.   – Нинди кимче­лекләрең бар?   – Сентименталь, тиз гашыйк булучан, романтик, хисләргә бирелә торган кеше мин. Шул бик комачаулый.   Бусы – Алсу Әбел­ханова!     – Алсу, чибәр­ләнеп, ябыгып киткәнсең?   – Көне-төне балалар белән чабам. Ике малай. Алар белән спортзалга йөрим, үзләрен мәктәпкә илтәм.   – Ничә кило син?   – 54.    – Буең?   – 165.   – Күлмәгең бигрәк матур...   – Үзем уйлап чыгардым.   – Аяк киемең дә “шикарный”.   – Гарәп Әмирлегеннән алып кайттым.   – Иренеңне шундый матур итеп кызылга буягансың.   – Бүген беренче мәртәбә ачык төскә буядым.   – Ул сиңа килешә...   Венера Ганиева бизәнеп утырган грим бүлмәсенең ишеген ачтым.     – Венера ханым, элек тә Ганс Сәйфуллин белән чыгыш ясаганыгыз булдымы?   – Яшь чакта Ганс белән истәлекле бер вакыйга булды. Татарстанга Ельцин белән аның хатыны килгән иде. Аларның кичке ашларында безне җырларга чакырдылар. Ганс баянда уйнады, мин җырладым. Бу кичәдә Минтимер Шәрипович та бар иде. Бервакыт Сәкинә ханым миңа: “Соловей”ны җырламассыңмы?” – ди. “Хәзер репетиция ясап алам да җырлыйм”, – дидем. “Ганс, синең “Соловей”ны уйнаганың бармы?” – дим, ул: “Нинди Соловей?” – ди. Җырлап күрсәттем. Аннан-моннан әзерләндек тә, киттек җырларга. Ганс уйный башлады. Башта нинди көй икәнен аңламыйча тордым. Ничек җырларга? Мелизмнар белән уйный бу! Мин дә мелизмнар кыс­тырып җырладым. Ерып чыктык.   – Сез һәрвакыт чибәр, сылу. Диета тотасызмы?   – Тотмыйм. Күп ашамыйм. – Концерттан кайткач, ашыйсызмы?   – Кайвакытта. – Нәрсәләр?   – Бөтенесен.   – Тазармыйсызмы?   – Лыкынганчы ашамыйм. Ач килеш йокларга ятарга ярамый. Концертта күп энергия сарыф ителә, ашыйсы килә.   – Сезне президентлар яратты, гел сезне җырларга чакырдылар. Аның өчен ни кирәк?   – Җаваплы кичәләргә чакырылу – зур дәрәҗә. Тавыш гел формада, тонуста булырга тиеш.    Кайтыйммы икән, кайтмыйммы икән?! Әллә татар эстрадасының иң моңлы җырчысы Бәширә Насыйрованы барып кочак­лыйммы икән?..     ГАБДЕРӘХИМ --- | 19.05.2016 (полный текст новости)

  • 2016-05-21 07:11 Татарстанда автомобиль йөртүче исереклеге аркасында пассажирының башына җиткән
    20.05.2016 Фаҗига Лениногорск районында Шөгер – Клявлино – Урдала юлының 1 нче чакрымында “ВАЗ-2109” машинасы зур тизлектә каршы як юлга чыгып, юлдан төшеп капланган. Рульга утырган 1987 елгы егет, алдан җыелган белешмәләр буенча, алкогольдән исерек булган. Транспорт һәлакәтендә аның пассажиры – 1989 елгы егет имгәнүләреннән һәлак булган, автомобиль йөртүче – хастаханәдә. ТР буенча ЭЭМның ЮХИДИ идарәсеннән шул хакта хәбәр алынды. Майның 18 көнендә Татарстанда транспорт һәлакәтенә юлыгып, 19 кешенең гомере өзелгән, 228е тән казасына дучар булган. Юлда фаҗигале үлүчеләрнең 3се, имгәнүче, җәрәхәтләнүчеләрнең 106сы Казанда бәлагә тарган - статистик белешмә шул хакта сөйли. --- --- | 19.05.2016 (полный текст новости)

  • 2016-05-21 07:11 Мин әле яшим, дигән иде...
    20.05.2016 Язмыш Атна ахырында күңелсез хәбәр килеп иреште. Казан кызы Айгөл Мөхәммәтдинова якты дөньядан китеп барган. Айгөл белән гел аралашып тордык. Аның ашказанында яман шеш тапканнар иде. Бу кыз турында “Ватаным Татарстан”да “90га җитәм әле мин” дигән язма да чыккан иде. Тик Айгөл 31 яшен тутырырга 9 көн кала, әти-әнисен, абыйсын, 7 яшьлек игезәк кызларын калдырып китеп барды. Никадәр генә тырышса да, Айгөл авыруын җиңә алмады. “Кулыма диагнозымны тоттырдылар. 15 минутлап шул кәгазьгә карап утыргач: “Мин авырмыйм. Сау-сәламәтмен. Әле миңа яшисе дә яшисе, 90га җитәм әле мин”, – дидем. Шул минутта үземә беркайчан да үлем турында уйламаска, еламаска дип әмер бирдем. Шулай эш­ләдем дә. Танышларым аша Мәс­кәүдәге онкология клиникалары­ның берсе­нә эләктем. Башта алырга телә­мәделәр. Операцияне дә тынычлансын дип ясаганнардыр инде, – дип сөйләгән иде ул. – “Яман шешне ничек җи­ңәргә?” дигән китаплар укыдым. Безнең палатадагы барлык хатыннар да өйләренә кайтып китте. Шуннан соң табиблар: “Башка палатага күч әле. Кәефләре күтәрел­мәс­ме?” – дип үзләре үк керә башлады. Тик мин күчмәдем. Аның каравы, авырулар үзләре минем янга кереп, кызыклы хәлләр сөйлиләр. Минем авырганыма ышанмаучылар да булды. Социаль челтәргә гел елмаеп төшкән фотоларымны куеп бардым. Тормышның никадәр кадерле икәнен аңладым”.   Айгөл киләчәктә үзенең башыннан кичкән авыруы турында китап та язарга җыенып йөрде. “Башкаларга файдасы тисен. “Яман шеш” сүзен ишетүгә, күпләр үләргә җыена башлый. Тормыш белән сау­буллаша. Тик көчле булырга кирәк. Беркайчан да моңаеп утырырга ярамый. Шатланып яшәргә, юк-бар мә­шәкатьләрне уйламаска. Кемнедер кайгыга салып түгел, үзеңнең тормышың белән яшәргә кирәк!” – дип киңәш бирде ул.   Казанның 144 нче мәктәбендә укучы Камилә Гыйбадуллина яман чир белән авырый башлагач, Айгөл аңа да киңәшләрен биреп торган, аның апасына әве­релгән иде. Атна саен Айгөл Мәскәүгә химия курсларына барып йөрде. Биредәге балалар онкология үзәгендәге һәр балага кечкенә генә бүләк өләшкән ул. Алар янына кереп, моңаймаска, чирне җиңәргә өйрәткән. Әле соңгы сөйләшкәндә: “Шулкадәр ябыктым! Бу кызлар нигә үзләре теләп ябыга икән? Анализларым бик әйбәт булмаса да, терелүгә өметләнәм. Алла боерса, чиремне җиңәрмен”, – дигән иде.   Айгөл туганда абыйсы Денис­ка дүрт кенә яшь була. “Сеңлемә исемне мин куйдырдым. Кечкенә генә булсам да, әти-әнием мине тыңлады. Бердәнбер һәм яраткан Айгөлем иде. Яман шеш турында ишеткәч тә, моңаймады. Туганымны беркайчан да онытмам. Ә аны яраткан, һәрчак ярдәм итеп торган һәм соңгы юлга озатырга килгән кешеләргә чиксез рәхмәтемне җиткерәм”, – ди Денис.   Аңа кадәр язган идек: "Кулыма яман шеш диагнозын тоттыргач, 90 га җитәм әле мин, дидем” --- --- | 20.05.2016 (полный текст новости)

  • 2016-05-21 07:11 Дөньяның иң өлкән кешесе – кем ул? (ФОТО)
    20.05.2016 Җәмгыять Әстерхан өлкәсендә яшәүче 120 яшьлек Тәнзилә Бисәмбәева – дөньяның иң өлкән кешесе. Гомер озынлыгы буенча ул Россия Гиннесс рекордлар китабына кергән. Интернет чыганаклары мәгълүматлары буенча, Тәнзилә әби татар. Аның өч улы, ун оныгы, 24 оныкчыгы, оныкчыкларының ике баласы бар. Әби Әстерханның Исламгазы бистәсендә яши. Тәнзилә Бисәмбәева 14 март көнне сигез балалы ишле гаиләдә туа. Гомере буе колхозда тир түгә. Ире сугыштан кайтмый. Уртак уллары да озак яшәми, бакыйлыкка күчә. Бөтен илгә килгән афәт – Бөек Ватан сугышы вакытында Тәнзилә әби чордашлары кебек кышкы салкыннарда ялан кул окоп казый, дөягә салып, телеграф баганаларын да ташый. Сугыш беткәндә, хатынга инде 49 яшь була. Пешкән алма кебек тупылдап торган япь-яшь кызларга да ир булмаган чорда, Тәнзилә гаилә, балалар турында хыялланмый да инде. Ә тормыш үзенекен итә: инде пенсия кенәгәсе ачар вакыт җиткәндә, 60 яшьлек бер казах кияүгә чыгарга тәкъдим ясый. Тәнзилә 53 яшендә беренче уртак балаларын таба, бер елдан — тагын берсен, 57 яшендә өченче тапкыр әни була. Уллары хәзер үзләре дә пенсиядә, йортлары әниләре өеннән ерак түгел генә урнашкан. Ә Тәнзилә әби, үзе татар һәм казах кануннары буенча, төпчек улында яши.     Әби өч улын да белемгә ом­тылучан, кызыксынучан булып үстерергә тырышкан. Үзе русча бер кәлимә сүз белмәсә дә, балаларын, ничек булса да, бу телне өйрәнегез, дип үгетләгән.   Шунысы кызык, әби йөз яшенә кадәр үз гомерендә бер тапкыр да табибка мөрәҗәгать итмәгән, балаларын да өйдә генә тапкан. Бары 100 яшьлек юбилеен билгеләп үткәч кенә, начар күрә башладым дип, күзенә операция ясаткан.     Әби инде урамга чыкмаса да, өй тирәсендә иркенләп йөри, үзен үзе карый ала. Татар җырларын башкарырга да ярата икән. Оныклары аны тылсымчы дип уйлый, ә уллары һаман да әнисенең мәхәббәте, кочаклап сөюе теләсә нинди авырудан коткара икәненә ышана. Әниләренең озак яшәү серләрен уллары аның яхшы күңелле, тормышка позитив карашта булуында күрә. Әби бары тик натураль про­дуктлар гына ашый икән.   Әстерхан өлкәсендә 71 кеше йөз яшь чигенә җитсә, Татарстанда андыйлар саны – 189. Тәнзилә әби – дөньяда икенче иң озак яшәүче кеше. Аңа кадәр дөнья рекордын француз хатыны Жанна Луиза Кальман куйган. Ул 122 ел да 164 көн яшәгән. Бүгенге көндә иң озын гомерле ир-ат исә Израильдә яши. Аңа – 112 яшь. --- --- | 19.05.2016 (полный текст новости)

  • 2016-05-21 07:11 БДИ кирәкме-юкмы? Бәхәсләр яңа көч белән купты
    20.05.2016 Мәгариф Бердәм дәүләт имтиханы мәҗбүри сыйфат алганнан бирле, ул каршылыклы фикерләр уятып килде. Яңа сынауны бик озак кабул итә алмадылар, аның күпсанлы тискәре яклары табыла торды. Инде канәгатьсезлек кимеде, укытучылар да, укучылар да, ата-аналар да БДИга тәмам ияләште дигәндә, бәхәсләр яңа көч белән купты. «Илкүләм ата-аналар комитеты» БДИдан баш тартуны таләп итә. Бердәм дәүләт имтиханы гамәлгә кертелгәннән бирле аны тәнкыйтьләүчеләр күп булды. Чыннан да, беренче мәлдә, имтихан гамәлгә генә кертелгәндә, әлеге төр сынауның җитешсезлекләре шактый иде. БДИ бирү вакыты җиттеме, шау-шу купмыйча калмый иде бит. Имтихан биремнәрен укучылар өчен подвалларда студентлар һәм укытучыларның чишүләре дә, төрле фәннәр буенча БДИ җавапларын интернетка урнаштырулар да, аерым бер төбәктә барлык укучыларның диярлек югары балларга тапшыруы кебек хәлләр шактый булгалады. Кыскасы, имтиханның үтә күренмәле һәм гадел булуы бу вакытларда зур шик астына куелды. Моннан тыш, имтихан биремнәренең эчтәлегенә карата бик күп шелтәләр яңгырады. Берничә җавап төреннән берне сайлап алуга корылган система шартларында “кыек атып туры тидерү”ләр булу ихтималы тәнкыйтьләнде. Шулай ук тест формасындагы имтихан баланың фикерләү сәләтен үстерүгә тискәре йогынты ясый, укучының сынауга әзерлеге аерым мәгълүматны ятлауга гына кайтып кала,  диелде.   Әмма Мәгариф һәм фән министрлыгы сүзендә нык торды.  БДИны күпме генә тәнкыйтьләсәләр дә, бу сынау төре укучының белемен тикшерүнең иң гадел ысулы дигән фикердән кире кайтмады. Әмма имтиханны камилләштерергә кирәк дигән фикер белән министрлыктагылар иң башта ук тулысынча килеште.   БДИны камилләштерү юнәлешендә эш инде шактый еллар бара һәм үзгәрешләр киләчәктә дә дәвам итәргә охшаган.  Имтихан үткәрү пунктларының барысын да металл детекторлары белән тәэмин итү, бүлмәләрдә видеокамералар урнаштыру, иҗтимагый күзәтүчеләрне җәлеп итү кебек чаралар чыннан да сынау вакытында хокук бозуларга юл куймаска ярдәм итте.   Имтиханның эчтәлеге дә үзгәрә бара. Контроль-үлчәү материаллары әзерләүгә хәзер аеруча җитди карыйлар, баштагы мәлдә очраган хаталы сораулар да юкка чыгарылды.   БДИда белмичә генә очраклы рәвештә дөрес җавап бирү мөмкинлекләрен елдан-ел киметә баралар.  Инде узган елда ук кайбер фәннәрнең биремнәрендә тест өлеше юк ителде. Быел да тарих, җәмгыять белеме,  информатика һәм мәгълүмати-коммуникацион технологияләр, география фәннәре буенча биремнәрдә берничә варианттан дөрес җавапны сайлап алып булмаячак. Тест өлеше чит телләр, химия, физика һәм биология фәннәре буенча сынауларда гына сакланды. Аның каравы, киңәйтелгән җаваплар сораган биремнәр саны арта бара. Имтихан бирү хокукы яулау өчен укучылар башта инша язып, фикерләү сәләтен күрсәтергә тиеш. Имтихан камилләшү белән БДИның кирәклеге турында бәхәсләр дә тынган иде кебек.   Әмма агымдагы ел сынаулары менә-менә башланырга торган көннәрдә, Илкүләм ата-аналар комитеты Рөстәм Миңнехановка Бердәм дәүләт имтиханын бетерүне таләп итеп мөрәҗәгать юлларга җыенуы турында мәгълүмат таралды. Татарстанда моның өчен тавыш җыю башланды.   «Гражданнарның күпсанлы мөрәҗәгате буенча хәзерге вакытта «Илкүләм ата-аналар комитеты» Бөтенроссия иҗтимагый хәрәкәте бөтен ил буенча нәтиҗәле булмаган һәм беренчел куелган максатларга туры килмәгән Бердәм дәүләт имтиханын бетерү өчен тавыш җыюны башлап җибәрә. Татарстан Россия Федерациясенең иң алдынгы һәм инновацион төбәкләреннән берсе. Ул еш кына бик күп инициативаларны башлап җибәрү һәм гамәлгә ашыру мәйданы булып тора. Сезне, Татарстан Республикасы Президенты буларак, Татарстанны БДИны бетерү буенча беренчел төбәк итү мөмкинлеген карауны сорыйбыз». – диелгән мөрәҗәгатьтә.   Бөтенроссия иҗтимагый хәрәкәтенең Үзәк советы рәисе Ирина Волынец сүзләренчә, Россиядәге ата-аналар, укучылар һәм укытучылар БДИ белем бирү системасын челпәрәмә китерә һәм укучыларның белемен бәяләү өчен яраксыз ысул булып тора.   - Беренчел БДИны Америка Кушма Штатларында акыл ягыннан зәгыйфь балаларның белемен бәяләү һәм алар белән эшләүче укытучыларның компетенция дәрәҗәсен ачыклау өчен уйлап тапканнар. Үсештә мондый тайпылышларга ия укытучылар бирелгән сорауларга киң итеп җавап бирә алмый. Шуңа күрә тестлар уйлап табыла. Совет белем бирү системасы исә гомер-гомергә дөньяда иң яхшылардан саналган, - ди Ирина Волынец.   Аның әйтүенчә, Бөтенроссия иҗтимагый хәрәкәтенә БДИ үткәрү кысаларында булган хокук бозулар буенча бик күп шикаятьләр алына. Психологлар, педагоглар фикеренчә дә БДИ безнең культура һәм гореф-гадәтләргә каршы килә, ди ул.   Хәрәкәт вәкилләрен илдә дәүләт имтиханы белән бәйле стресслар аркасында артып киткән суицидлар саны арту да зур борчу уята.   - Белем бирү стандартында һәр бала үз шәхесен төрле яклап үстерергә хокуклы, һәм мәктәп моңа ярдәм итәргә тиеш дип язылган. БДИ кысаларында исә күп укучылар аерым фәннәрне үзләштерүгә юнәлеш ала һәм мәҗбүри имтиханнар исәбенә кермәгәннәрен өйрәнми. БДИга әзерлек вакытында алынган белемнәр системалы һәм тирән түгел, ә бары тик җавапларны ятлауга гына кайтып кала, - дип белдерә Ирина Волынец.   Intertat.ru хәбәрчесе әлеге инициативага карата министрлык, укытучылар, укучылар һәм ата-аналар фикерен туплады:   Энгель Фәттахов, Татарстан мәгариф һәм фән министры:   - БДИның төп дулкынына әзерлек хәзерге вакытта соңгы стадиядә. Алдагы ике елдагы кебек үк имтихан быел да гадел һәм объектив узар дигән ышаныч бар. БДИ үткәрү вакытында көчәйтелгән контроль соңгы имтихан компанияләрен гаугаларсыз һәм җитди хокук бозуларсыз үткәрергә мәмкинлек бирде. Күпләр өчен объектив БДИ илнең иң абруйлы вузларына ишекләр ачты. БДИ бер урында тормый, үсеш ала,  хәзер бу төр сынау чыгарылыш сыйныф укучыларына иҗадилыгын күрсәтергә дә мөмкинлек бирә. Ике ел эчендә генә дә 7 фән буенча сынауда тест өлеше юк ителде, инша язу кертелде, чит телләр буенча телдән бирү өстәлде, математика буенча БДИ база һәм профиль дәрәҗәләргә бүленде. Әмма без иҗтимагый оешмалар белән конструктив диалогка әзер. Гөлфия Габдрахманова, Казанның Киров районында урнашкан 4нче татар гимназиясенең милли мәсьәләләр буенча директор урынбасары һәм татар теле укытучысы:     - Бүгенге көндә чыгарылыш сыйныф укучылары БДИ бирергә әзерләнә. БДИ тапшыруның уңай ягы  шунда - югары уку йортына кергәндә башка имтихан бирергә кирәкми, тиешле балл җыю гына таләп ителә. Минемчә, БДИдан куркырга кирәкми, чөнки мәктәп программасын яхшы үзләштергән бала аны бирә ала. Математикадан, мәсәлән, база  дәрәҗәсендәге имтиханны  гына тапшыра ала. Укучыларга сайлау мөмкинлеге бирелә. Ләкин укучылар чит мәктәптә, чит мохиттә, күзәтү камералары астында югалып калырга да мөмкин. Минем фикеремчә, бәлки, БДИ тапшыруны югары уку йортына керүчеләргә генә мәҗбүри итеп калдырырга кирәктер.   Елена Панфилова, быел улы Илья Казанның 7нче гимназиясен тәмамлый:   - Мин БДИ яклы. Чөнки югары уку йортында сынау биргәнче, мәктәптә имтихан тапшыру  мең тапкыр өстенрәк. Укучының белем дәрәҗәсен тикшерүнең хәзерге системасы вузга укырга кергәндә махинацияләргә һәм коррупция күренешләренә урын калдырмый. Бала бик тыныч. Имтиханнарга репетиторларсыз гына әзерләнде. Ирем белән үзем математика һәм физикадан ярдәм иттек. Математика буенча барлык 19 биремнең дә мәктәп дәрәҗәсенә туры килүен төгәл әйтә алам. Укырга теләге булган бала имтиханны югары балларга бирә ала. Наилә Фәсхетдинова, Казан илкүләм тикшеренү технология университеты (КХТИ) студенты:   - Узган елда мин үзем БДИ тапшырып карадым, бу имтиханның ни икәнен  үз башымда тойдым. БДИ бирү ул кадәр авыр түгел, күбрәк укытучылар куркыта. Әзерләнсәң, минималь баллга булса да бирү кыенлык тудырмый.  Әмма укытучыларның имтиханнар белән куркытуы нәтиҗәсендә, бала каушый башлый һәм имтиханда бар белгәнен күрсәтә алмый. Минем очракта да шулай булды. Мин җентекләп әзерләндем, өстәмә дәресләргә йөрдем, әмма борчылу нәтиҗәсендә балларым бик югары булмады. Өч имтиханнан гомуми баллар күләме нибары 165 иде. Нәтиҗәдә, мин КХТИның Дәүләт һәм муниципаль идарә юнәлеше буенча читтән торып уку бүлегенә укырга кердем.   Диләрә Сәгадиева, быел Казанның 139нчы гимназиясен тәмамлый:   - Мин IX сыйныфка кадәр Баулыда укыдым. Соңгы ике елда исә Казанда белем алам. Мәктәпне тәмамлагач, табиб булырга җыенам.  Медицина университетына керү өчен бик югары баллар таләп ителә, шуңа күрә XI сыйныфны Казанда төгәлләргә карар кылдым да. 139нчы гимназиядә химия-биология юнәлеше буенча бик төпле белем бирелә, мәктәпнең КДМУ белән бәйләнешләре көчле. БДИга, бер яктан, карашым уңай. Чөнки имтиханны бер тапкыр гына бирәсең, югары уку йортына  кергәндә яңадан сынау узасы юк. Әмма бу имтихан психологик яктан бик авыр. Кайберәүләр имтиханга әзерләнә-әзерләнә өзлегә дә. Яшьтәшләремнең күбесе БДИга каршы. Имтиханны камералар күзәтүендә язарга туры килүе бигрәк тә авыр. Әмма укытучыбыз тынычландыра. Төрле мөгаллимнәр бар бит – БДИ белән куркытып торганнары да очрый. Бу бер дә дөрес түгел, дип саныйм.   Анна Талалаева, Ижау шәһәренең 58нче мәктәбе укучысы:   - БДИны мин хупламыйм.  11 ел эчендә тупланган белем дәрәҗәсен тикшерү, объектив бәя бирү бик яхшы да, әмма металл детекторлары, видеокамералар – болар кирәксез дип саныйм. Болай да борчыласың, куркасың, ә монда тагын төрмәдәге кебек тикшерәләр. XI сыйныфларга быел консультациядә имтиханга шоколад һәм су алып керү тыела дип тә әйткәннәр. Бу инде бернинди кысаларга сыймый. Бөтен сыйныфташларым да БДИны бетерү яклы. Гүзәл НАСЫЙБУЛЛИНА --- | 19.05.2016 (полный текст новости)

  • 2016-05-21 07:11 Зифа Кадыйрованы укып, нервыларыңны бетермә, диделәр
    20.05.2016 Хатлар Зифа Кадыйрованың әсәрләрен күптәннән укыйсым килсә дә, туры килми иде (сатуда очрамый, китапханәдә чират – кулдан-кулга йөри). Ниһаять, өч китабы берьюлы кулыма килеп керде. Кызым, очратып, сатып алган. Рәхәтләнеп, елый-елый укып чыктым. Елатырлык кызганыч булсалар да, бу әсәрләр җиңел укыла, гади, халык теле белән язылган. Сеңлем: “Апа, укып, нервыларыңны бетермә, синең башыңнан да андый сынаулар күп үтте инде”, – дисә дә, укыдым. Әйе, берәүнең дә казаны буш түгел шул. Аллаһы Тәгалә барыбызга да сынауларын биреп тора.   Зифа ханым тормышны күзәтеп, Ходайдан бирелгән сәләте белән шундый матур әсәрләр иҗат итә алган. Аның әсәрләрендә бигрәк тә хатын-кыз образлары уңышлы чыккан. Ул нәфис хатын-кызларны көчле затлар итеп сурәтләгән. Тормышыбызда да андый мисаллар җитәрлек бит – күпчелек хатын-кызлар тормыш авырлыкларын үз җилкәләрендә татыйлар.   Миңа Зифа ханымның ир белән хатын арасындагы мөнәсәбәтләрне, мәхәббәтне күрсәтүе дә ошады. Ул кайбер язучыларыбыз кебек сөяркәләр “мөхәббәте”нә артык игътибар итмичә, киресенчә, ирләрнең үз хатыннарына булган сөюне матур итеп күрсәткән. Римма ГЫЙМАДИЕВА, Тукай районы, Биклән авылы --- | 20.05.2016 (полный текст новости)

  • 2016-05-21 07:11 “Вамин“ сабаклары
    20.05.2016 Авыл Хәтерем ялгышмаса, 2005 елның җәендә, Мәрҗани исемендәге күмәк хуҗалыкны ”Вамин“га кушу өчен, халыкны җыйдылар. Хуҗалык нык, табышка эшли, вакытында хезмәт хакын биреп бара, авылда тир түгүчеләр эшләгәннең әҗереннән зарланмый. Кыскасы, берәү дә эре инвестор кочагына ташланырга атлыгып тормый. Ул гына да түгел, халык эреләндерүгә протест белдерергә җыена. Моны җитәкчеләр дә аңлый, шуңа күрә сөйләшү өчен хакимият башлыгы үзе килгән, ”Вамин“ структурасының җаваплы вәкиле дә – кайчандыр район күләмендә җитәкче булган партноменклатура обоймасыннан. Хуҗалыкны инвестор карынына ыргыту өчен кирәкле “ат йөреше“ алдан ясалган: бер тиен әҗәте булмаган ”Мәрҗа­ни“гә 30 миллион сумлык кредит инәсенә утырып бөлгән күрше хуҗалыкны китереп кушканнар иде. Авыл хуҗалыгы продукциясен җитештерүнең бер нечкә ягы бар: эреләндерү аңа һәрвакыт зыянлы, мондый юл белән эрелән­дерү исә һәлакәткә үк алып бара. Җыелышта ясалган чыгышларны мин беренче рәткә утырып, диктофон тасмасына яздырып бардым, җитәкчеләр яратмасалар да эн­дәш­мәделәр. Ул тарихи язма минем архивта саклана әле. Җитәк­челекнең җайлап-майлап сөйләү­ләрен халык эндәшми генә тың­лады, әмма залда каршылык рухы сизелә иде. Түрәләр дәлиле исә болайрак яңгырады: ”Әгәр инвесторга кушылырга риза булмасагыз, барлык субсидияләр һәм дотация­ләрдән колак кагачаксыз, сезнең исә 30 миллион сумлык әҗәт түлисегез бар“. Халык аңларлык иде: буйсынмаган оч­ракта ясалма рәвештә бөл­де­рәчәкләр, тупас итеп әйт­кәндә, ыштансыз калдырачаклар. Әмма күңел сиземләве әйтә: инвесторга кушылган очракта да бөлгенлек озак көттермәячәк. Чөнки яңа хуҗаның ничек идарә иткәнен арчалылар үз җилкәлә­рендә бер тапкыр туксанынчы елларда татып караган, ә истәлекләр бик үк яхшы түгел иде. Шуңа күрә җитәкчелек бөтен дәлилләрен игълан итеп бетерүгә, авыл аксакалларыннан булган бер пенсионер торып басты да турыдан ярып салды: ”Кирәкми безгә ”Вамин“!“ Кискен яңгыраган бу җөмләгә клуб диварларын селкетерлек алкышлар килеп кушылды. Халык бертавыштан протест белдерде.   Мәрҗани исемендәге хуҗалык, шулай каршы тавыш бирә-бирә, ”Вамин“ составына килеп кушылды. Дөрес, мондый шартларда тү­рәләр мәсьәләне тавышка куеп та тормады, рәсмиләштерү башка алымнар белән соңыннан һәр кешедән аерым рәвештә имзалар куйдыру рәвешендә башкарылды. Тик дөресен танырга кирәк: соңыннан халыкның куркулары урынсыз булу ачыкланды. Эш дә­вам итте, хезмәт хаклары түләнде, кемнәр­дер хәтта матди яктан отты да әле. Мәрҗани исемендәге ху­җалыкта бик сизелмәсә дә (чөнки аңарчы ук начар яшәмиләр иде), күршедәге күтәрәмгә калган авылларда тор­мышның яхшырганы күзгә ташланды: хезмәт хаклары сизелерлек артты, вакытында тү­ләү гадәткә керде, башка кайбер уңайлыклар пәйда булды. Терлек­ләрнең баш саны артты, кырларда лизингка алган чит ил техникасы күренде.   Әмма эшләр үзләренең ниндидер бер киеренкелек ноктасына җиткәннән соң, кирегә таба тәгәри башлады. ”Вамин“ һәлакәтенең беренче билгеләре шәйләнде: кара эшчедән башлап белгечләргә кадәр кушканны эшләү белән генә мәшгуль булдылар. Инициатива югалды, кырдагы югалтуларга, терлекләрнең үлеменә беркем дә борчылмый башлады. Ә сыерлар күп үлә иде. Мин ветеринарлардан ферма сыерларының ни өчен шулай күп кырылуының серен белештем. ”Кукуруз силосындагы май кислотасы үтерә, берни дә эшләтеп булмый“, – диделәр. Май кислотасы болай үзе бик файдалы нәрсә икән: продуктлылыкны арттыра, күп кенә чирләргә каршы торырга булыша. Әмма силосны дөрес итеп әзерләмәгәндә, кислота күләме бик нык артып китә һәм сыерларның газаплы үлеменә китерә. Бу хәлдән концентратлар бирүне киметеп, коры печән ашатып кына котылып була. Тик ”Вамин“га кушылганнан соң, кырларда Хрущев стилендә чамасыз күп итеп силоска кукуруз игелә, аны хәтта кайбер елларны җыеп бетерә алмыйлар иде. Кукурузны чамасыз күп утырткан өчен, баш белгечләргә штраф та салып карадылар, тик алар инвесторның терлек азыгы сәясәтенә каршы килә алмый иде. Агуланган сыерны исә ветеринар берни эшләтә алмый, бик яхшы дигәндә, үлем чигендәге терлекләр, бугазланып, иткә озатыла. Силос һәм сенаж белән чамасыз мавыгуның терлек кырылуга китерүен мин үзем малай чактан мәшһүр Фәйзи ага Галиев истә­лекләреннән укып белә идем. ”Вамин“дагы менеджерлар йә мемуарлар укымаган, яисә укып та кыс­ка хәтерле булып чыккан, кү­рәсең.   Халык инвесторның бер гадә­тен бик яхшы төшенеп алды: аны сөт һәм бөртекле ашлык кына кызыксындыра. Барлык сөт акчасы һәм эшкәртелмәгән бөртекле ашлык инвестор кассасына эшләгән­лектән, хуҗалыклар боларына әл­лә ни игътибар итми, чөнки хезмәт хакына акчаны ит һәм бәрәңге генә бирә. Инвесторның гарип һәм пешмәгән икътисадый сәясәте нәтиҗәсендә авылдагы бәрәңге базы җимерелеп яраксызга чыкты, ябык ындыр табагының түбәсе ишелгәннән соң, аны сүтеп үк ташладылар. Кайчандыр миллионнарга төшерелеп эшләнгән корылмалар бетерелде, алар урынына яңа берни дә үсеп чыкмады. ”Вамин“ исә үз һәлакәтенә адымнарын тиз­ләтә иде. Хезмәт хакларының байтак өлешен инвестор җитеш­тергән сыйфатсыз, әмма кыйммәт­ле азык-төлек белән түли башладылар. Бер генә акыллы менеджер да базар капитализмы шартларында мондый адымга бармаячак, чөнки продукцияңне кемнәргәдер көч­ләп тага башладыңмы, базар аннан автомат рәвештә баш тартачак. Гаҗәп табышлы сөт эшкәртүне һәм сөт сәүдәсен монополист буларак үз кулында тоткан хуҗа беренче карашка берничек тә бөлә алмаска тиеш иде. Бөлгән ”Вамин“ның бер калдыгы белән генә идарә иткән ”Сөт иле“ ААҖ, мәсәлән, 2014 елда 1 миллиард 600 миллион сумлык чиста табыш алган, банкротлыкка кадәрге ”Вамин“ның мөмкинлек­ләре моннан берничә тапкыр артыграк иде. Шуңа карамастан, ул миллиардлаган әҗәтләр җыеп, ”бурычлар чокыры“на төште һәм чыга алмады.   Күтәрәмгә калган хуҗалык­лар­дан чәчәк аткан авыл хуҗалыгы предриятиеләре ясарга тиешле проект шулай итеп уңышсыз һәм хурлыклы рәвештә ябылды. Әмма ”Вамин“ бик кыйммәтле сабак бирде: авыл хуҗалыгы һәм азык-төлек тармагы белән һәм гомумән икътисад белән дә ничек идарә итмәскә икәнен күрсәтте. Хәзер инде җитәкчелек авылга чит ил инвесторларын чакыра икән дигән хәбәрләр йөри. Хаталы адым бу! Безнең авылның читтәге инвес­торлардан һәм банк кабаласыннан башка да күтәрелеп чыгарга тулы мөмкинлеге бар. Әтнә районы моның уңышлы үрнәген күр­сәтеп тормыймыни? Яхшы кадр­лар җиң сызганып тотынганда, бетү хәленә җиткән авылларны икътисадый муллыкка алып чыга алуның аерым мисалларын күр­сәткән башка очраклар юкмыни? Чит ил инвесторлары килер дә, бөтенләй башка төрле икътисадый механизмнар таләп итәр һәм рес­публика җитәкчелеге ул таләп­ләргә буйсынырга мәҗбүр булыр. Җирне сыгып, агулап, зур күләмдә продукция дә җитештерелер, табыш та алыныр, тик файдасы булыр микән? Соңыннан эштән чыккан җирләр генә калмасмы? Экологик һәлакәт өчен кемнәр җавап бирер? Кискәнче җиде кат үлчи торган очрак бу, тырмага басарга ярамый торган вәзгыять. ”Вамин“­ның республика җитәкчелегенең баш авыртуына әйләнгән финишы тагын бер тапкыр шул хакта ис­кәртә. Рәшит ФӘТХЕРАХМАНОВ --- | 20.05.2016 (полный текст новости)

  • 2016-05-21 07:11 «Инвалидлык бирсеннәр өчен, балага бөтенләй йөри алмаслык дәрәҗәдә булырга кирәк»
    20.05.2016 Киңәш-табыш Казаннан Гөлнара ханым гыйнвар аеннан бирле гаделлек эзли. Аның кызында сирәк очрый торган авыру. Халык телендә андыйларны «бәллүр кешеләр» дип йөртәләр. Генетик тайпылышлар аркасында килеп чыккан авыру нәтиҗәсендә, бала башта юньләп йөри дә алмаган, ныгымаган сөякләр, ялгыш бәрелсә дә, сына торган булган. Санкт-Петербург шәһәрендә берничә дәвалану курсы узганнан соң, баланың хәле яхшырган. Хәзер ул йөри, яшьтәшләре кебек үк гадәти мәктәптә укый. Дөрес, сыйныфташлары сыман рәхәтләнеп сикерә, уйный алмый, аңа гел үзен сакларга, егылмаска, бәрелмәскә кирәк.   – Баламны мәктәпкә чак урнаш­тырдык, «бәллүр бала» булгач, аласылары килми. Куркыныч бит, теләсә кайсы вакыт баланың кулы, аягы сынарга мөмкин. Аның сөяк­ләре шулкадәр дә сынучан, хәтта күз алдына да китерүе авыр. Берсендә аквапаркка баргач, суда басып торганда дулкын бәрелеп кенә дә баланың аягы сынды. Шуңа да көн саен диярлек мәктәптә баламны саклап йөрергә мәҗбүрмен. Физкультура дәресеннән дә азат итмәделәр, бөтен укучы аттестация узарга тиеш, имеш. Чаңгыда йөриме ул, башка күнегүләр ясыймы – һәрчак аның янында булыр­га тырышам. Балам хакына эштән китәргә дә мәҗбүр булдым, – ди Гөлнара.   Баштарак кызына инвалидлык биргән булганнар, дәүләттән пособие дә алып барганнар. Февраль аеннан инвалидларга группа бирүгә кагылышлы законнарга үзгәрешләр кертелгәннән соң, барысы да катлауланган. Медицина тикшерүе узып, инвалидлык алырга баргач, Татарстан Республикасы медик-социаль экспертиза баш бюросында, бала инвалид түгел, дигәннәр. Бер караганда, моңа сөенергә дә бит, бала терелә, алга китеш сизелә, әмма ялгыз ана борчуда.  Алга таба сабыйны ничек тәрбияләргә? Махсус  аяк киемнәре алтышар мең сум тора, арка баганасын ныгыту өчен корсетлар сатып алырга кирәк, баланы берүзе генә ничек аякка бастырсын? Инвалид булмагач, баласын тернәкләндерү үзәкләренә дә кабул итмиләр. Җитмәсә, үзендә дә шул «бәллүр» авыруы билгеләре күзәтелә.   – Бала тапканда арка баганам, кабыргаларым сынып, озак вакыт урын өстеннән тора алмый яттым, кечкенә чакта еш гипста йөрергә туры килә иде, әмма, үземдә әлеге сирәк авыру, дип, башыма да китермәдем. Инвалидлык алу турында уйлаганым да булмады, ә менә баламны дәвалар өчен инвалидларга бирелә торган пособиегә мохтаҗмын, – ди Гөлнара.   Карап торышка кыз чынлап та сәламәт күренә. Мәктәптә дә «бишле» билге­лә­ренә генә укый, төрле бәйгеләрдә җиңүләр яулый, актив, тырыш, акыллы бала. Бер кулының кыскарак булуын, авыррак сөйләшүен күпләр сизми дә. Гөлнара, тиешле дәвалану алмагач, баланың сәламәтлеге начарланмасын, дип борчыла. Гадәттә, ун яшьтән соң мондый балалар начар ишетә башлый.   Гөлнараның соравы белән Татарстан Республикасы медик-социаль экспертиза баш бюросы җитәкчесе Ригель Низамовка мөрәҗәгать иттек. Россия Хезмәт министрлыгының 2016 елның 2 февраленнән кабул ителгән 1024Н приказы нигезендә, инвалидлык алу турындагы законга үзгәрешләр керде. Канәгать булмаучылар, үзгәрешләрне аңлап бетермәүчеләр җитәрлек. Шуңа да бюро хезмәткәрләре республика буйлап халык белән очрашуларга йөри, борчыган сорауларга җавап бирә. Ригель Низамов белән без «Бердәм Россия» партиясенең төбәк иҗтимагый кабул итү бүлмәсендә гражданнарны кабул итү вакытында очраштык.     – Татарстан буенча физик мөмкинлекләре чикле 320 мең кеше исәпләнә. Шөкер, инвалидлар саны кимүе күзәтелә. Медицина бер урында тормый, нинди генә төр операцияләр ясамыйлар бит хәзер. Әмма күпләр инвалидлыкны авырган өчен орден кебегрәк кабул итә.  Диагноз куйганнар икән, димәк, инвалидлык төркеме дә бирелергә тиеш дип уйлыйлар. Безгә мөрәҗәгать итүчеләрнең күбесе инвалидлыкның мәгънәсенә төшенеп бетми, акчасына, ташламаларына кызыга. – Үзгәрешләр кертелгәннән соң, закон катгыйландымы? – Алай ук димәс идем, киресенчә, яман шеш авыруыннан интегүчеләр өчен таләпләр йомшарды, химия терапия дәвалануы бик кыйм­мәт булганга, андый авыруларга инвалидлык төркеме бирү шартлары йомшарды, I тип шикәр диабетлы балаларга 18 яшькә кадәр үк инвалид­лык төркеме бирелә. Безнең белгечләр инвалидлык төркемен үзләре билгеләми. Хәзер кайсы авыру кешенең функциональ мөмкинлекләрен ни дәрәҗәдә чикли икәнлеге процентларда билгеләнә. Бу яңа приказда язылган, күрсәтелгән. Ул һәркем өчен ачык. Инвалидлыкны авыру да билгеләми. Ә шул авыру нәтиҗәсендә кешегә күпме зыян килгәнлеге мөһим. Әйтик, авыру кешене функциональ яктан 0-30 процентка чикли икән, аңа инвалидлык бирелми. Авыру китергән зыян 40-60 процент дип бәяләнә икән – димәк, кешегә инвалидлыкның III төркеме тиеш. 70-80 процент булса – II, 90-100 процент I группа инвалидык таләпләренә туры килә. Боларга өстәп, җиде критерийга да игътибар бирелә. Әйтик, авыруның үз-үзен карый алуы, хәрәкәтләнүе, тернәкләндерүгә мохтаҗ булуы. Бары авыруны дәвалауга өмет калмаган очракта гына инвалидлык мәсьәләсе карала. Безнең төп максат – физик яктан мөмкинлеге чикле кеше үзен ташланган, онытылган итеп хис итәргә тиеш түгел. Инвалидлык турында белешмә бирдек тә, авыру турында оныту дөрес булмас иде, пациентларыбызны даими күзәтеп торырга бурычлыбыз. – Гөлнара ханым очрагында ни диярсез? – Әйткәнемчә, хәзер барысы да карарда төгәл күрсәтелгән. Элек бала йөри алмаган, аңа төркем биргәннәр. Хәзер ул дәвалану курсы узган, балада алга китеш сизелә, ул мәктәптә укый. Димәк, быелга аңа инвалидлык төркеме бирелми. Чөнки авыруы сәламәтлегенә төркем бирерлек дәрәҗәдә зыян китерми, савыгу сизелә. Гөлнара ханым Мәскәүгә дә мөрәҗәгать иткән булган, анда да уңай җавап ала алмаган. Балага инвалидлык бирелеп кенә нәрсә булса да үзгәрерме икән? Иң мөһиме – дәваларга кирәк бит. Ә моны сәламәтлек сак­лау тармагы гына кайгырта. Россия премьер-министры имзалаган дәүләт ярдәменә мохтаҗ арфон, ягъни сирәк авырулар исемлеге бар. Шушы көннәрдә шул авыруларга күрсәтелә торган ярдәмне киңәйтү турында сүз алып барыла. Әйтик, бары аксымсыз ризык белән генә яшәүче авыруларга берничә төр ризыкны дәүләттән бушлай бирү мөмкинлеге каралачак. Искәртеп узам, бу ярдәмне алу өчен инвалидлык кирәк булмаячак.   Гөлнара исә яңа кагыйдәләр белән килешә алмый. Инвалидлык бирсеннәр өчен, балага бөтенләй йөри алмаслык дәрәҗәдә булырга кирәк, мәгънәсезлек бит бу, ди. Хәзер ул яшь табиб Владимир Лобашовка өметләнә. Медицина белгече Санкт-Петербургта тәҗрибә уртаклашып, Казанда «бәллүр балалар»ны дәваларга җыена. Республикада мондый сирәк авырулы 17 «бәллүр» бала бар. Лобашовның идеясен хуплап, хәйрия фонды да теләктәшлек күрсәтергә булган, дәвалану бушлай булырга тиеш.   Эльвира МОЗАФФАР --- | 19.05.2016 (полный текст новости)

  • 2016-05-21 07:11 Гүзәл Уразова 1 июньдә булачак концертның Вәсилә Фаттаховага багышлану-багышланмавына ачыклык кертте
    20.05.2016 Шоу-бизнес Мәгълүм булганча, Гүзәл Уразова һәм Илдар Хәкимовларның “Улым" программасы тамашачыларның күпсанлы соравы буенча 1 июньдә Казанда кабат үтәчәк. Шул уңайдан җырчыларның “В контакте” битләрендә мәгълүмат та бирелде. Әмма "Балаларыбызны яклау" бәйрәме көненә багышлап Вәсилә Фаттахованың балаларына ярдәм күрсәтү йөзеннән хәйрия концерты узачак”, дигән җөмлә тамашачылар арасында берникадәр аңлашылмаучылык тудырган иде. Әлеге сүзләргә Гүзәл үзе ачыклык кертте. - Беренчедән, 1 июньдә “УНИКС” концертлар залында узачак концерт Вәсилә Фаттаховага багышланмый. Күптән түгел генә бакыйлыкка күчкән дустыбызның якты рухын алай борчу дөрес тә булмас иде. “Улым” дип аталган чираттагы концертыбыз Халыкара балаларны яклау көненә багышлана. Икенчедән, без Вәсиләнең гаиләсе, ире белән яхшы мөнәсәбәтләрдә, якыннан аралашып торабыз. Чыннан да, балаларына Хәйрия фондыннан үз өлешебезне чыгарырбыз дигән ниятебез бар. Моннан тыш, безгә ярдәм сорап мөрәҗәгать иткән тагын ике бала бар. Концерттан соң аларга да акчалата булышырбыз дип уйлыйбыз. Ләкин безнең моңа бер дә басым ясыйсыбыз килми, шунлыктан бу хакта, социаль челтәрдәге бер җөмләдән кала, беркайда да - концерт булу турындагы рекламаларда да, бернинди афишада да хәбәр ителмәде, - дигән Гүзәл.   --- --- | 20.05.2016 (полный текст новости)

  • 2016-05-21 07:11 Диләрәнең әтисе белән әнисе кызларының аякка басачагына ышана
    20.05.2016 Хәйрия Чаллыда яшәүче ике яшьлек Диләрә әлегә утыра да, үрмәли дә алмый. Тик әтисе белән әнисе кызларының аякка басачагына бик ышана. Кызчык вакытыннан алда дөньяга килә. “Авырлы чакта бар да әйбәт төсле иде. Ике тапкыр бала төшү куркынычы булганга, хастаханәдә ятып чыктым. Әмма балам авыру туар дип һич кенә күз алдына китерә алмадым, – дип сөйли әнисе Алсу.  – Бала туарга вакыт бар иде әле. Тик көмәнемә 28 атна булганда, эчем авыртып, хастаханәгә киттем. Баланы Кесарь кисеме белән ярып алдылар. Кызым 1 кило да 190 грамм булып туды. Табиблар баштан ук: “Балагыз башка сабыйлардан калыша торган булачак. Үсеше тоткарланырга мөмкин”, – дип кисәттеләр. Ә 1 яше тулганда, ДЦП диагнозы куеп җибәрделәр”.    Әмма үҗәт әти-әнине бу диаг­ноз куркытмый. Алар, шул көннән башлап, баланың сәламәтлеген ныгытыр өчен тырыша. “Ирем көн-төн эштә. Ә мин исә кызымны дәвалануга йөртәм. Чаллы һәм Алабугада урнашкан үзәкләргә бушлай йөрибез. Ә ЛФК, массаж ясаган, бассейнда шөгыльләнгән өчен түләргә кирәк. Кызыбызны бер ел буе, бер көн дә калдырмыйча, йөзүгә йөртәбез. Аның тизрәк савыгуын көтәбез. Могҗиза булып, кызыбыз аякка басар төсле”, – ди Алсу.    Диләрәне чит илләргә алып барып йөрмәгәннәр. Киресенчә, үз табибларыбызга ышаналар. Һәм киләчәктә дә биредә дәвалана­чакбыз, диләр. Тик кайчак тернәк­ләндерү үзәкләренә бару өчен матди мөмкинлекләре җитми икән. “Ирем генә эшләгәч, гаи­лә­нең хәле мактанырлык түгел. Әле бер ай элек Самарадагы тернәк­ләндерү үзәгенә барган идек. Диләрәдә шундук үзгәрешләр сизелде. Элек куллары хәлсез булса, хәзер алар ныгыды. Балабыз як-якка әйләнергә өйрәнде. Бу – безнең өчен зур шатлык! Хәзер “әти, әни, әйдә” дип әйтә белә. Табиблар да яхшыга өметләндерә: тырышсагыз, 4-5 яшендә йөреп тә китәр әле, диләр. Менә шундый ышаныч белән яшибез. Кызыбыз­ның хәле бераз яхшырса, аңа ип­тәшкә энекәш яки сеңелкәш тә алып кайтыр идек”, – ди Алсу.   Бу гаиләгә бер белмәгән кешеләр гел ярдәм итеп тора икән. Тик дәвалау өчен шактый акча кирәк, шуңа газета укучылардан да ярдәм сорарга булганнар. Булышырга теләүчеләр өчен исәп-хисап реквизитлары:   Ак Барс банкы картасы:  5209351223575445 Сбербанк картасы: 676196000312210132 киви кошелек: 89510661721 http://vk.com/club106253075 --- --- | 20.05.2016 (полный текст новости)

  • 2016-05-21 07:11 Буыннар сызлый, нишләргә?
    20.05.2016 Киңәш-табыш Ревматоидлы артритны дәвалап булмый торган чирләр исәбенә кертсәләр дә, дәвалауның яңа ысулларын куллану куандырырлык нәтиҗәләр бирә. Йөрәк һәм кан тамырлары, яман шеш авыруларының нинди хәтәр чир булуын белгәнгәме, без инде бу чирләргә каршы көрәшергә, шундый диагноз белән яшәргә өйрәнеп киләбез. Ә менә ревматоидлы артрит­ның кеше язмышы белән рәхимсез уйнавын, дөресен әйткәндә, белми дә идем әле. Казан шәһәренең 7 нче клиник хастаханәсендә «Ревматоидлы артрит. Хатын-кыз. Җәмгыять» дип исемләнгән түгәрәк өстәл янындагы сөйләшүдән соң күп нәрсә­гә күз ачылды. Сөйләшүгә җыелган хатын-кызларның барысы да Ревматология һәм остеопороз үзәге пациентлары булып чыкты. Ерак араны якын итеп, авырту-сызлануларына карамый, кайсы инвалид коляскасында, кайсы таякка таянып, кайлардан гына кил­мәгәннәр: Алабуга, Яшел Үзән, Әлмәт, Казан... хәтта Йошкар-Ола шәһәреннән дә бар. Әйе, чит регионнан килүчене дә кабул итәләр биредә. Авыру сиңа ышанып, өметләнеп шулкадәр җир килсен дә! Ә бит еш кына андыйлар өчен бер адым атлавы да зур сынау.   Шулай да... Нәрсә соң ул ревматоидлы артрит? Ни өчен без аннан сагаерга, беренче билгеләре күренүгә үк белгечкә йөгерергә тиеш? Сузмаска, тартмаска, соңгы көнгә калдырмас-ка?! Гәрчә бу хакта язганыбыз булса да, әлеге мәкерле яман чир турында тагын бер кисәтүнең артыгы булмас.    Мәскәү кунагы – профессор Андрей Гордеев, Татарстан Дәүләт Советы депутаты, Социаль мәсьә­ләләр комитеты рәисе Светлана Захарова, 7 нче клиника хастаха­нәсенең баш табибы Марат Садыйков, хастаханәнең хирургия, травматология, ортопедия бүлекләре җитәкчеләре, танылган хирурглары катнашында башланып киткән әлеге очрашуда Ревматология һәм остеопороз үзәге җитәкчесе, Та­тарстанның атказанган табибы Равия Мухина: «Ревматоидлы артрит белән җәфаланучы хатын-кызларның 72 проценты сызланып яши. Аларның күбесе сызлануны баса торган дару эчә, бертуктаусыз эмоциональ тетрәнү кичерә. Бу – безнең социаль проблема да, – дип башлады сүзен. – Пациентларыбызның бер үк вакытта әни дә, актив җәмәгать эшлеклесе дә, кемнеңдер сөекле хатыны булуын да онытмыйк. Сораштырулар вакытында хатын-кызларның 40 проценты шушы чир аркасында үзенә иптәш таба алмавын әйтә. 22 проценты аерылы­шуларының төп сәбәбе итеп чирен атый. Кызганычка каршы, буыннар сызлаудан күбрәк хатын-кызлар интегә.   Мәскәү кунагы бу чирне тикмәгә генә «сөрелмәгән җир» белән чагыштырмагандыр. Белгечләр аның сәбәбен бүгенге көнгәчә ачыклап бетерә алмыйлар. Ревматоидлы артрит вакытында организм үз күзәнәк­ләренә үзе һөҗүм итә башлый. Нигә бу чир кай­сы­бер кешедә яшен тизлеге белән кузгала соң? Бүген бу сорауга берәү дә анык кына җавап бирә алмас иде. Иммун системасы үз организмына әнә шулай «бәйләнә» торгач, ялкынсыну барлыкка килә, дип аңлата табиблар. Ул буыннарның күзәнәкләренә һәм тукымаларына үтеп кереп, кешене түзә алмаслык сызлануларга дучар итә.   Чирне нәрсә уята,нәрсә «котырта»? Әйткәнебезчә, буыннар сызлауның сәбәбе билгесез булса да, аңа «ярдәм итүче» факторлар җитәрлек. Әйтик, аның геннан килүе; төрле йогышлы авырулар нәтиҗәсе; психик һәм эмоциональ кичерешләр, авыр физик эшләр, организмга химик тәэсирләр, нурланыш, агулы матдәләр эләгү... Остеопорозлы кешеләр дә әлеге чирдән ерак йөрми. Безгә артритны аздыра торган шушы тискәре күренешләрдән сакланырга кирәк, диләр. Профессор Андрей Гордеев билгеләп үткәнчә, ни өчен нәкъ менә хатын-кыз бу очракта аутоиммун мишеньгә әйләнә? Чөнки аның бу дөньяда миссиясе, бер уйласаң, ирләрнекенә караганда күбрәк тә, олырак та. Бала тапканнан соң, хатын-кыз организмындагы үзгәрешләр, иртә климакс (45 яшькә кадәр) башлану, бөтен нәрсәне йөрәгеңә якын алу берсе дә файдага түгел. Чир аның сәламәтлегенә җитди зыян салып кына калмый, ә бәлки, психологик хәленә һәм социаль статусына да тискәре йогынты ясый.   Шушындый диагнозлы кешенең гомере 10–15 елга кыскара. Ул соңгы сулышынача дәваланырга мәҗбүр була. Һәм, әйтергә кирәк, сызлануларны киметеп яшәү, бары аның үзеннән тора. Әгәр дә инде авыру, буыннарда үзгәрешләр башланып, хәрәкәтләнә алмас хәлдә кала икән, ул чагында аңа ярдәмгә хирурглар, травматолог-лар, ортопедлар килә. Ул көнне дә залда утыручылар арасында икешәр-өчәр мәртәбә операция өстәленә яткан пациентлар бар иде. «Табиблар ярдәме белән генә аякта басып торабыз, үзебезне үзебез йөртәбез», – ди алар.    Тагын бер мөһимнән-мөһим нәрсәгә игътибар итик: ул да булса, тәмәкенең зарары... Тәмәке тарткан хатын-кызда инфекция организмга сидек юллары аша үтеп керә һәм буыннарны зарарлый. Кайда гадәт, ә кайда чир, диярсең... Белгечләр фикеренчә, ревматоидлы артрит озак еллар тәмәке тарткан кешедә ешрак була һәм андый пациентны дәвалау авыррак бара. Төз, чандыр гәүдәле булуның да үзенә бер хикмәте бар икән. «Иң беренче булып әнә шул сылу ханымнар авырый башлый да инде, – ди профессор. – «Дюймовочка» булырга омтылмагыз!» – дип тә кисәтә ул безне, шаярткандай итеп.    Ничек башлана? Ревматоидлы артрит төрле кешедә төрлечә башлана. Кемнедер ул көтмәгәндә аяктан ега. Ә кемдер аның ревматоидлы артрит икәнен белми дә. Ник дисәң, билгеләре бөтенләй икенче була. Күп очракта чир буыннан-буынга күчеп, көчле авыртулар белән дәвам итә. Хәл бераз җиңеләеп торган вакытлар (ремиссия) да булгалый.   Чирнең алга таба үзен ничек күрсәтәчәген, үзен ничек «тотачагын» алдан фаразлап булмый. Хәлне җиңеләйтүнең бердәнбер чарасы – вакытында диагноз куеп, шундук дәвалый башлау. Очрашуга килгән кунаклар – Ревматология һәм остеопороз үзәгенең даими пациентлары, әлеге зур һәм дус гаиләнең кадерле кунаклары да шул турыда сөйләп тора ич әнә.   Туктап калмаска! Сары чәчле, зәп-зәңгәр күзле бу кыз өчен яшәүнең һәр мизгеле кадерле, һәр мизгеле елга торырлык. Артритсыз – сызлану-авыртынуларсыз яшәүнең ни икәнен белми дә ул. «Башка тормышны күргәнем булмады», – дигәндә, йөрәк кысылып куя. Юк, кызганудан димим. Ул үзен кызгандырмый. Аның бу дөньяда үзен өзелгән яфрактай түгел, ә бәлки, иң кирәкле кеше итеп хис итә алуыннан... Өч яшеннән шушы чир ятьмәсенә элә­геп, хәтта урын өстендә калган чакларында да ул укуын ташламаган. Казан финанс-икътисад институтына укырга кергән. Тик менә ул баскычлардан менүләре генә... Йөрүләремең газапка әверелгәч, читтән торып укый башлаган.    Ул арада оча һәм бот сөягенә дүрт операция ясаткан. Урынга калган җирдән аягына баскан. Көндезгегә күчеп, укуын тәмамлаган. Бухгалтер булып, белгечлеге буенча эшкә урнашкан. Әйтүе генә ансат: хәзер аның 27 ел эш стажы бар! Таисия Козьякова 2014 елны «Татарстан энҗеләре» дип исемләнгән республика бәйге-сендә җиңүче булган. Ул – Татарстан Хезмәт, халыкны эш белән тәэмин итү һәм социаль яклау министрлыгының җәмәгать ярдәмчесе.   «Минем икенче чирем» – Иммун системасы белән бәйле мондый чир хакында ишеткәнем дә юк иде әле, – дип сөйли Айгөл Исмә­гыйлева. – Артымнан кара шәл булып сөйрәлеп йөрүче бер хәсрә-тем – церебраль параличым бар иде инде минем. Инде менә... монысы. Авырту бөтен җанымны-тәнемне биләп алгач, моңарчы коточкыч тоелган церебраль паралич онытылды. Артритның миңа гомерлеккә тагылуын белгәч, дөресен әйтим, яшисем килмәде. Үлсәм, яхшырак дидем.   Аннан шушы үзәккә килдем, табиблар белән таныштым. Алар мине тормышка кайтардылар. Өр-яңадан яшәргә өйрәттеләр. Хәзер мин бөтенләй икенче кеше: үземне күбрәк яратам дип әйтимме.   Кемнең ничек каравы да кызыксындырмый мине. Бер сүз белән әйткәндә, ДЦП минем өчен проблема булудан туктады. Чөнки чирнең тагын да зәһәррәге эләктереп алды.   Озак вакытлар депрессиядә булдым. Аннары аңладым: чир беркая китмәячәк, тормыш дәвам итә. Минем гаиләм, ирем, җан атып торган әнием бар, авыр чакларда таяныч булырдай ак халатлы фәрештәләрем бар. «Чигәм, рәсем ясыйм, телләр өйрәнәм» – Тормышым тоташ сызланулардан тора, – дип сөйли Инна Храмова. – Кәефемне кешегә күрсәтмәскә, йөзе­мә чыгармаска тырышам. Төрле кеше бар: кайсы кызгана, ә кайсы, үзегез беләсез... Шулай да, бирешмим, булган бар мөмкинлекләрдән файдаланырга тырышам: институтны кызыл дипломга тәмамладым. Ике белгечлек алып чыктым. Мине үзем укыган институтка француз теле укытырга чакырдылар. Эшемне, һөнәремне бик яратам. Бүген мин – техник фәннәр кандидаты һәм чит телләр кафедрасы доценты. Бүгенге көн белән яшим. Сәяхәт итәргә яратам. Бик күп җир­ләр­дә, шул исәптән Франциядә дә булдым. Чигәм, рәсемнәр ясыйм, кайчак шигырьләр дә язгалыйм һәм... телләр өйрәнәм. Гел хәрәкәттә, гел үсештә булырга кирәклеген күңелем белән тоям.   Ничек дәваланырга? Рецептсыз җибәрелә торган бигүк көчле булмаган дарулар; Стероид булмаган ялкынсынуга каршы препаратлар (артрит вакытында авыртуны басар һәм шешне бетерер өчен); Буыннар таркалуын әкренәйтү өчен препаратлар; Вакытлыча гына һәм бәләкәй дозада буыннарның шешен бетерү өчен глюкокортикоидлар да кулланырга була; Шешне һәм сызлануларны киметү, буыннарның зарарлануын булдырмый калу өчен генно-инженер биологик препаратлардан файдаланалар. Гадәттә, әлеге дәваны башка дарулар булышмаган очракта билгелиләр. Ул кемгәдер берничә көннән, йә берничә атнадан, ә кемгәдер 3-6 айдан соң ярдәм итә. Дәвалау барышы бары тик ревматологларның, участок терапевтларының җитди күзәтүе астында алып барылырга тиеш. – Иртә диагностика технологиясе кертүнең халыкара тәҗрибәсе һәм шул тәҗрибәне кулланып, ревматик авыруларны дәвалау, вакытлыча эшкә сәләтлелекне югалтуны ике мәртәбә диярлек киметергә мөмкинлек бирде, – ди Равия Гаязовна. – Илдәге вазгыятьне искә алганда, безгә дә бу мөмкинлектән файдаланырга, проблеманы шул рәвешле гамәлгә ашырырга кирәклеге көн кебек ачык.   Җитәкченең тел төбе аңлашыла. Үзәктә янә бер бүлек – чирне башланып кына килгәндә белеп ала торган иртә диагностика бүлеге кирәклеге турында чаң кага ул. Аны ишеттеләр һәм бу юнәлештә эшли дә башладылар инде. Бүген югары технологияле дәвалау ысулларын куллану өчен хөкүмәттән (100 очракка) акча бүлеп бирелде.   Элек ревматоидлы артритны дәвалап булмый диләр иде. Соңгы елларда бу чирне дәвалауда шактый ук алга китеш сизелә. Әлбәттә, бире-дә нәтиҗәле, алдынгы ысуллар, әйткә-небезчә, халыкара тәҗрибә, камил технологияләр ярдәмгә килә. Безнең белгечләр аларның һәркайсын кулланып карау, һичьюгы пациентның хәлен җиңеләйтү өчен барын да эшләргә әзер үзе...    Тест Түбәндәге сорауларның берничәсенә «әйе» дип җавап бирәсез икән, ул чагында сезгә, кичекмәстән, табиб-ревматологка күренергә киңәш итәбез:    Берьюлы өч һәм аннан да күбрәк буын авырта.  Буыннар, капшап караганда, җылы тоела.  Ялкынсыну нәтиҗәсендә салкын тиюгә яисә гриппка охшашлы билгеләр барлыкка килә.  Иртәнге якларда кул буыннары йөрми, богауланган шикелле.  Артык арып киткән сыман – ниндидер бер хәлсезлек.  Авырлыгыңны югалтасың, ябыгасың.  Тире астында, терсәктә, кулларда, үкчәдә төеннәр барлыкка килә. Мәдинә КАШАПОВА --- | 18.05.2016 (полный текст новости)

  • 2016-05-21 07:11 Татарстанда БДИны сентябрь һәм февральдә кабат тапшырып булмаячак
    20.05.2016 Мәгариф Россия мәгариф һәм фән өлкәсендә күзәтчелек хезмәте шундый яңалык кертте. Шулай итеп, Россиядә мәктәп укучыларына БДИны сентябрь һәм февральдә кабат тапшыру рөхсәт ителмиячәк. Исегездә булса, 2015 елда мондый мөмкинлек бар иде әле. Идарә тармагы хезмәткәрләре сүзенә караганда, тәҗрибә нәтиҗәсез булган. Ләкин моңа алмаш буларак, тапшыра алмаган яисә билгеле сәбәпләр белән сынауда катнашмаган укучыларга имтиханны кабат биреп карау өчен биш түгел, ә алты резерв көн тәкъдим ителәчәк. --- --- | 20.05.2016 (полный текст новости)

  • 2016-05-21 07:11 "Нәүрүз" форумында катнашучылар исемлеге билгеле булды
    21.05.2016 Мәдәният “Нәүрүз” IV Халыкара театраль-белем бирү форум-фестиваленең дирекциясе форумның алты иҗат лабораториясендә катнашучылар исемлеген раслады. Исемлек белән “Форум 2016” бүлегендә танышырга мөмкин. Заявкалар башка кабул ителми. “Нәүрүз” форумы – “Нәүрүз” Халыкара театр фестивале химаясе астында үтүче белем бирүгә нигезләнгән проект. IV форум кысаларында Германия, Италия, Грузия, Мәскәү, Санкт-Петербург, Башкортостан, Татарстан, Хакасия һәм Якутиядән килгән әйдәп баручы белгечләр театр сәнгатенең актуаль сораулары буенча тренинглар, мастер-класслар, семинарлар үткәрәчәк. Форум программасына алты иҗат лабораториясе кертелгән:   IV форум программасында 31 семинар, 17 тренинг, 8 мастер-класс һәм 5 спектакль күрсәтелер дип планлаштырыла. Камал театрының соңгы 5 елда куелган иң яхшы спектакльләреннән кала, форум көннәрендә “Собачье сердце” (реж. А.Җәббаров, ГИТИС, С.Женовач курсы) һәм Венгриянең әйдәп баручы режиссеры Атилла Виднянский сәхнәләштергән “Ходай җәзасы” (“Бич Божий”) спектакльләре күрсәтеләчәк. Шулай ук форум кысаларында “Театр сәнгате студиясе” театрының сәнгать җитәкчесе, РАТИ-ГИТИС режиссура һәм драма кафедрасы җитәкчесе, профессор, Россиянең атказанган сәнгать эшлеклесе Сергей Васильевич Женовач белән иҗади очрашу үтәчәк. --- --- | 19.05.2016 (полный текст новости)

  • 2016-05-21 07:11 Ялкаулыкны ничек җиңәргә? (Файдалы киңәшләр)
    21.05.2016 Җәмгыять Соңгы вакытта газетабыз битләрендә һәм башка төр матбугатта яшь кенә кешеләрнең кинәт вафат булу очраклары, вакытсыз үлемгә китергән йөрәк-кан тамырлары, онкология чирләре, бөтен организмны какшата торган шикәр чиренең яшәрүе турында хәбәрләр еш басыла. Ә бит кешене чиргә сабыштырган сәбәпләр бик җитди һәм кайберләре хәтта котылгысыз. Әйтик, экологик фактор. Көнкүрештә уңайлык өчен чыгарылган күпсанлы техниканың, пластик савыт-сабаның организмга зыяны турында әйтеп тә торасы юктыр. Шулай ук көчле тәэсирле төрледән-төрле юыну препаратлары калдыгы, ахыр чиктә, җиргә сеңеп, үзебезгә эчәр су аша кайта башламады микән дип шикләнүебез дә урынлы бит. Аннары рухи ныклыгыбыз кимү дә физик чыдамлыкны какшата бугай. Илдә үзгәртеп кору башланганнан бирле без ияләнгән тыныч, ипле тотрыклылык югалды. Киеренке тормыш шартлары иң әүвәл гади халыкны китереп кысты. Күпчелек тамак туйдыру, фатирга түләү, балалар үстерү һәм урнаштыру проблемасына баткан. Авыл җирендә өрлектәй гәүдәле ир-егетләрнең берише эшсезлектән гаҗиз булып аракыга үрелә, болай да тилмереп яшәгән гаиләсендә җан тынычлыгы югала. Әйтеп кара син андыйларга: “Әйдә, башта сәламәтлегеңне кайгырт, аннары берәр файдалы шөгыль тап”, – дип, билләһи, көлкегә алып, үзеңне сүгеп китәчәк. Дөресен генә әйткәндә, безнең илдә сәламәтлекне саклау турында кайгырту беркайчан да җитди бурыч саналмады, кешегә иң башта ил-көн файдасына эш аты итеп карау канга сеңдерелде. Өлкән яшьтәге авторларның берсе, якташым Рәфыйк Шәрәфиевнең: “Безнең буынның мохтаҗлыкта, ачлы-туклы яшәп балачактан ук сәламәтлеге какшап калгандыр. Хәзер чагыштырмача тук тормышта каян килеп чыга бу авырулар?” – дип борчылып язуы проблеманың бик җитди икәнен искәртә.   Үземә дә байтак еллардан бирле узгынчы һәм узгынчы булмаган чирләр ябышырга гына торганга күрә, һәр төрле авыруның килеп чыгу сәбәпләрен өйрәнергә омтылыш ясап караган идем. Безнең гадәтләнгән яшәү рәвешебездә сәламәтлеккә тискәре йогынты ясый торган факторлар галәмәт күп икән. Шуның иң беренчесе (гәрчә миңа кагылмаса да) заман кешесенә, шул исәптән пенсионерларга хас әйбер – хәрәкәт җитмәү. Компьютер, интернет, телевизор кебек популяр техник чаралар кешенең күпчелеген йомшак урындыкка беркетеп куйды. Уңайлыкның, тизлекнең рәхәтен тойгач, күпләр кыска арада эшкә дә машина белән йөри, ясле-бакча, мәктәп балалары да машинада хәзер, бер-ике чакрымны да (һичьюгы баш сафландыру өчен) җәяү атлыйсылары килми. Өйгә кайткач, алар тагын экранга төбәлә, кайбер пошмас әти-әниләр баласының зарарлы мавыгуына күз йома.   Кешенең табигый физиологик ихтыяҗы булган хәрәкәт (хәзер исә томалана, сүрелә барган инстинкт) нинди файда китерә соң организмга? Иң әүвәл, интенсив хәрәкәт ярдәмендә, яшәешне тәэмин итүче эре һәм вак тамырларда, бөтен тәнне биләп алган чутсыз-чамасыз күп капиллярларда кан йөрү яхшыра, организмда матдәләр алмашыну уңышлы барсын өчен кирәкле кислород микъдары туплана, ул исә күзәнәкләрне яңартуга булыша, әзме-күпме стресс киеренкелегеннән арынырга ярдәм итеп, тән мускулларына, буыннарга сыгылмалылык һәм җегәр өсти. Ышанмасагыз, баштарак үзегезне мәҗбүр итеп булса да, һичьюгы, көн саен ярты сәгать йөреп кайтыгыз. Аннары үзегезне уңай якка үзгәртә алганга куанып, йөрү вакытын арттыра барыгыз. Адымнарыгыз җиңеләер, башларыгыз сафланыр, авызыгызга тәм керер. Хәрәкәт рәхәтлеген тоярга өйрәнерсез.   Авызыгызга тәм керер димәктән, туклануга кагылышлы кагыйдәләр җыелмасы үзе бер фәлсәфә. Безнең татар халкы нигездә итле, токмачлы шулпа, камыр ризыклары белән мавыга бит инде. Үзе пешерергә иренгәне яисә вакыты тыгыз булганы кибеттән ярымфабрикат, перәннек-печенье, вафли кебек кондитер әйберләре алып ашый, яисә майонезны кат-кат сеңдереп, яшелчә салаты ясап куя. Дөрес туклануны пропагандалаучы диетологлар кондитер әйберләрен, һәр төрле консервларны, колбаса, сосиски ише ымсындыргыч әзер ризыкны бик сирәк кенә кулланырга кушалар. Аның каруы, гасырлар буе сыналган, организмга кирәкле аминокислоталарга бай, туклыклы, җиңел үзләштерелә торган пешкән кара итне, яшелчәле яисә ярма салынган шулпаны, һәртөрле боткаларны, эремчек, кефир, катык кебек ризыкларны көндәлек рационга кертергә киңәш итәләр. Йөрәк-кан тамырларына утырган холестеринны киметү өчен дә иң башта үзебезгә тырышырга кирәк.   Һәртөрле трансмайлар һәм тәмен яхшырту, саклану вакытын озайту өчен кушыла торган химик матдәләре күп булган әзер ризыклар белән мавыкмыйча, үзебезнең шартларда үстерелгән тулы кыйммәтле, витаминлы, сыйфаты ышанычлы ризык куллану уңышлы булыр. Кишер, кабак, чөгендер, чи суган һәм сарымсак, әчетеп тозлаган кәбестә, чистартылмаган сыек май болгатып ясалган төрле яшелчә салатлары аксымлы ризыкны җиңел үзләштерергә булыша һәм холестеринны киметә. Ә җиләк-җимештән кан тамырлары өчен иң файдалысы – чия һәм кура җиләге. Кураның хәтта кайнатмасы да тәэсир көчен югалтмый, ул врачлар тәкъдим иткән аспиринны өлешчә алыштырырга сәләтле. Балан, кызыл һәм кара миләш, лимон-әфлисун кан басымын көйләргә ярдәм итә. Клевер, сукыр кычыткан, дүләнә җимеше (боярышник), мелисса төнәтмәләрен чиратлаштырып эчү дә йөрәкнең җегәрен арттырыр.   Холестерин күләме ризыкка гына түгел, эчке әгъзаларга, бигрәк тә үт куыгы, бавыр эшчәнлегенә бәйле һәм шуңа күрә аларына да ярдәм итәргә кирәк. Диетологлар чистартылмаган сыек майның төрлесен көн саен кимендә 3 аш кашыгы эчәргә киңәш итәләр. Һәм составында омега-3 булган балык мае яисә майлы балык ашарга кирәк диләр.   Соңгы елларда кибет киштәләрендә пәйда булган муллык-иркенлек кешенең психологиясен дә беркадәр тискәре якка үзгәртте. Хәзер кайбер ими балаларына да иммунитетны ныгыта торган күкрәк сөте эләкми. Консервланган ризыктан башланган туклану конфет-шоколад, чипса кебек тәм-том белән дәвам итә, табында төп ризык булырга тиешле аш шулпасы, ботка һәм башкасыннан алар инде йөз чөерә. Ә шул ук вакытта, зурлар да, балалар да даруны контрольсез күп куллана. Бигрәк тә антибиотикларны, авыртуны баса торган, иммунитетны күтәрә торган төрле препаратларны үз белдегең белән кулланырга һич тә ярамый, дип кисәтә медиклар. Кызганычка, гомер буена әллә ничә төрле хроник чир үрчеткәнгә күрә, мин дә котыла алганым юк әле алардан. Алай да үзебездә үскән дару үләннәрен отышлы итеп файдаланырга өйрәндем.   Сәламәтлеккә зур зыян китерә торган өченче җитди фактор – һәрдаим нерв киеренкелеге, ягъни озакка сузылган көчле стресс халәте. Бу хәл хәтта кешенең гомеренә дә кизәнергә мөмкин. Тормышта котылгысыз булып килеп чыккан бәла-каза, авыру, үлем-җитем, һәртөрле алдану һәм хыянәт бигрәк тә нерв системасы нәзберек кешене байтак вакытка сафтан чыгара. Психологлар фикеренчә, тормышта нинди генә кыен хәл чыкса да, бетерешергә, бирешергә ярамый. Тормыш тәҗрибәңне, белемеңне файдаланып, ихтыяр көчеңне туплап, үзеңә киңәш бирердәй теләктәшләргә, якыннарың ярдәменә таянып, киләчәккә өмет белән фикереңне уңай якка үзгәртә алсаң, җанны богаулап торган авырлык әкренләп җиңелер, якты көнгә ышаныч туар. Ялгышудан, хаталанудан курыкмаска, үкенеп, офтанып, үзеңне җәзаламаска кирәк. Кайвакыт начар килеп чыккан әйбер дә синең тормыш тәҗрибәңне баетып, алга таба саграк булырга, икенче уңышлы юл сайларга мөмкинлек ача. Ходайның рәхмәте һәм кодрәте киң, сиңа насыйп бәхетнең җиде ишеге ябылса, өметеңне ашкындырып, көчеңне тупларга өндәп, тәрәзәсе булса да ачылыр.   Фәридә ШАКИРОВА, Балтач --- | 20.05.2016 (полный текст новости)

  • 2016-05-21 07:11 Кредитны азрак түләүнең өч ысулы
    20.05.2016 Җәмгыять Хәзерге вакытта кредит алмыйча яшәүчеләр, булса да, бик аздыр. Чөнки ничек тә кешедән калышмыйча яшисе килә. Бигрәк тә яшьләрнең. Ә кредит түләүнең хәтта ки кризиска кадәрге чорда да гаилә бюджетында сизелмичә калмаганын бик яхшы беләбез. Бүген – хезмәт хакы кимеп, ә бәяләр икеләтә артып торган бер мәлдә, бу хакта әйтеп тә торасы юк. Узган елдан башлап, кредит түли алмаган хәлгә килүчеләр өчен бөлгенлеккә төшүләрен судта раслау мөмкинлеге барлыкка килде. Бурычын теге яки бу сәбәпләр аркасында бөтенләй дә түли алмаучыларга кагыла бу. Ә менә бик авырлык белән генә булса да, кредит йөген “тартып” бара алучы­лар­ның да хәлен законлы юллар бе­лән җиңеләйтеп булмыймы икән?   Вакытыннан алда түләп кую   Кредитны азрак түләүнең иң гади ысулы әнә шул. 2014 ел урталарына кадәр кайбер банкларның кредит килешүләрендә бурычны вакытыннан алда түләгән өчен штраф түләтү турында пунктны күрергә була иде. Шул рәвешле комсыз финанс оешмалары бурычны тиешле вакыттан алданрак тү­ләү аркасында керми калган процентларны алып калырга маташты. “Куллану кредиты турында” Закон гамәлгә кергәч, мондый штрафлар төшеп калды. Әмма шунысы бар: займ 2014 ел урталарына кадәр рәсмиләштерелеп, документта вакытыннан алда түләгән өчен штраф күздә тотылган очракта, банк аны куллануга хокуклы.   Кредит шуннан соң алынган икән, бернинди дә штраф түлисе юк: акчаны кесәгә салып куйганнан соң беренче айда ук бурычны кире кайтарырга һәм займнан файдаланган көннәр өчен генә түләргә була.   Кредитны беренче айдан соң­рак түләргә карар иткәндә, банкны вакытыннан алда түләү датасына кадәр 30 көн алдан кисәтеп куярга кирәк. Тиешле гариза тапшырганнан соң 5 көн эчендә банк сезгә кредитыгызны вакытыннан алда каплау көнендә күпме акча түләргә тиеш булуыгызны төгәл генә исәп­ләп чыгарачак. Әмма кредит буенча рәсмиләштерелгән иминият­ләш­терү акчасын кире кайтару нияте генә барып чыкмаска мөмкин. Ник дигәндә, иминиятләштерү турында законда банкларга, имини­ят­ләштерү килешүе берничә көн генә гамәлдә булып калган очракта да, аның өчен түләнгән акчаны үз­ләренә алып калу хокукы би­релгән. Ләкин кайбер банклар, клиент­лар­ның хәленә кереп, кредитны вакытыннан алда түләгән очрак өчен иминиятләштерү акчасын кире кай­таруны күздә тотарга мөм­кин­нәр. Шуңа күрә кредит киле­шүен төзегәндә, иминиятләштерү шартларын да бәйнә-бәйнә беле­шер­гә кирәк.   Башка банкка күчү   Зур процентлар белән кредит алырга туры килгән икән (кризис котырына башлагач, 2014 елның декабрендә Россия Үзәк банкы­ның төп ставканы кинәт кенә арттыруы аркасында халык өчен кредит акчасы нык кына кыйммәт­ләнде бит), башка банктан очсызлырак кредит алып, хәлне азмы-күпме җиңеләй­терә була. Финанс оешмалары “кредит тарихы”на тап төшмәгән, тотрыклы керемгә ия булган ышанычлы кешеләрне көндәшләрен­нән “тартып” алырга гына тора. Тик шунысы бар: икенче банкка мөрә­җәгать итүегезнең ниндидер проблемаларга түгел, ә азрак түләү теләгенә генә бәйле булуы кирәк.   Башка банкка күчүнең мәгънә­се бармы-юкмы икәнен билгеләү өчен түбәндәгеләрне истә тотарга кирәк. Беренчедән, яңа займ рәс­миләштергәндә, “ихтыяри” рә­веш­тәге өстәмә хезмәт күрсәтү­ләрдән баш тарту шарт. Юкса ки­рәкмәгән бер шундый иминият­ләш­терү полисы гына да күздә тотылган экономияне “ашап” бете­рә­чәк. Икенчедән, башка кредиторга күчкәндә, процент ставкаларын яки кредитның тулы бәясен генә түгел, түләнергә тиешле тулы процент суммасын да чагыштырырга кирәк. Бу сумма түләү графигында күрсәтелергә тиеш. Һәр ай саен бер үк төрле сумманы түләп бару очрагында (түләүнең аннуитет системасы дип атала, ул беренче айларда зуррак булып, аннан соң кими барган дифферен­циацияләнгән түләүдән кыйммәт­кә төшә), беренче карашка, кре­дитның тулы бәясе һәм айлык түләү күләме аз кебек тоелса да, ахыр чиктә яңа банкта процентларны искесендәгегә караганда күбрәк түләргә туры килә­чәк. Иске кредит буенча бурычы­гызның күп­челек өлеше түләнеп, яңа банк озаграк срокка займ тәкъдим ит­кән очракта – бигрәк тә.   Түләү шартларын үзгәртү   Хәер, башка банкка мөрәҗә­гать итмичә генә дә процентларны азрак күләмдә түләү омтылышы ясап карарга мөмкин. Сез кайчандыр зур процент белән займ алганнан соң банк кредит буенча ставкаларны киметкән икән, әлеге финанс оешмасына бурычыгызны яңа шартларда түләүгә күчерүне (бурычны реструктурлаштыру дип атала) сорап мөрәҗәгать итәргә була. Закон буенча банк, хәлегезгә кереп, сезнең файдага шартларны үзгәртүгә бурычлы түгел анысы. Әмма ул, көндәшеннән займ алып, кредитыгызны бер ай эчендә кап­лый алуыгызны аңлый. Шуңа күрә банк килешү шартларын үзгәр­тергә мәҗбүр булачак. Бу очракта зуррак процент белән алынган беренче кредит икенчесе хисабына түләнәчәк. --- --- | 20.05.2016 (полный текст новости)

  • 2016-05-21 07:11 Бүгенге эшне иртәгәгә калдыруның файдасы бармы?
    21.05.2016 Сәясәт Кайвакыт ниндидер бик мөһим эшкә тотынасы килмичә, вакытны юри сузып, вак-төяк мәшәкать белән әвәрә килеп көн уздырмаучы кешеләр сирәктер, мөгаен. Ә нилектән шулай килеп чыга соң? Моның сәбәбе ялкаулык яки үшәнлек түгел, ә бу эволюция китереп чыгарган сәер нәтиҗә, имеш. Борынгы бабаларыбызга кыргый шартларда исән калу өчен ашыгычлык, үтә дә җитезлек кирәк булса, бүгенге заманда ашыкмыйча, һәр нәрсәне алдан планлаштыру файдалырак, диләр галимнәр. Чит ил белгечләре исәпләвенчә, дүрт кешенең берсе бүгенге эшне иртәгәгә калдырырга ярата. Моның зыяны күбрәкме, әллә файдасымы? Әйдәгез, бергәләп фикер йөртеп карыйк.   Тормыштан алынган гадәти генә бер мисал китерәм. Бертуган сеңлем Мөслимәнең күршесе Эльза (исеме үзгәртелде) чибәр, кызыклы, эшлекле ханым. Һәр нәрсәдән файда табарга омтыла. Кайвакыт, артыгын кыланып, оттыргалап та куйгалый икән. Бүгенге эшне иртәгәгә калдырып, вакытны сузып йөри торгач, үзе әйтүенчә, сансызлануы аркасында, акча янчыгына гына түгел, хәтта абруена шактый зыян китергән. Беркөнне, ачылып китеп, шул хакта сөйләп шаккатырды.   – Шөкер, әлегә бизнесым ярыйсы бара, моңарчы акчага аптыраганым булмады, – диде ул. – Ипигә майны калын итеп ягып, өстенә кызыл уылдык ягып ашарга җитә. Чәй белән кофеның, коньякның кыйммәтлесен эчәбез. Кызларым Мәскәүдә түләүле вузда укыйлар. Тормышыбыз җитеш. Яхшымы-яманмы, бер гадәтем бар: кәшилүгемдә һәрчак акча кыштырдаганын яратам. Кемгәдер бирәсе, каядыр түлисе булса, моңарчы ахыргача сузып йөри идем. Күптән түгел “шап” иттереп төп башына утырттылар үземне. Былтыргы бурычларымны – йорт, машина салымнарын, утка, газга, суга вакытында түләмәгәнем өчен, рәсми бер оешмага чакыртып, утлы табага бастырдылар. Тиешле суммага өстәлгән саллы гына пенясын, штрафын да кушкач, йөземне чытып булса да, шактый арттырып түләргә мәҗбүр булдым. Бер килсә килә бит ул. Моның өчен гарьләнгәнем җитмәгән, узган ел башында эшемне киңәйтергә дип алган кредитымны тиешле срогыннан берничә айга соңрак кайтарган дип, банк “кара” исемлеккә теркәп куйган үземне! Чүп өстенә чүмәлә: көз көне бер авылдашымнан килосын 10 тәңкәдән биш капчык бәрәңге китерткән идем, соңрак түләрмен әле дип йөри торгач, истән үк чыгып киткән. Үткән атнада шул авылдаш абзый эшемә килеп, бөтен кеше алдында буран уйнатып китте. “Язгы бәядән – 20 тәңкәдән түләмәсәң, судка бирәм”, – дип җикеренде. Узган көздә бакча күршесеннән сок чыгарткыч алып торган идем, шуны вакытында кертеп бирмәгәнем өчен арабыз бозылды. Иң яманы: акчам булса да, бурычларымны вакытында түләргә үземне мәҗбүр итүе кыен.   Акчага бәйле булмаган эшләрне ахыргача сузып йөрүчеләр дә бихисап. Сәбәпләре күптөрле. Кемнеңдер үз фатирына ремонт ясарга тотынырга “йөрәге җитми”. Икенче берәүләрнең редакция заказы буенча мәкалә язарга утырырга “илһамы килмәгән”, имеш. Дистәләгән еллар җитәкче булып эшләү дәверемдә, кул астымдагы кайбер хезмәткәрләр, өсләренә җаваплылык алырга теләмәүләре аркасында, мөһим эшкә керешүне кичектерүенә, ә аннан, вакыт тар калу сәбәпле, ул эшне сыйфатсыз итеп башкарып, гомуми эшкә зыян китергәләделәр. Аеруча студентлар арасында курс яки диплом эше язуны, проект сызуны, имтиханга әзерләнүне соңгы көннәргә калдырып, түбән билге алучылар бихисап.   Хәтта начар әйбернең дә яхшы ягы була. Озак кыймылдау һәм кызу канлылык нәселдән килүче сыйфатлар. Эшкә керешүне озакка сузып йөрүчеләр арасында тумыштан гаҗәеп зур оештыру сәләтенә ия кешеләр дә бар икән. Гадәт буенча, соңгы минутта гына эшкә керешкәнгә күрә, алар тиз арада берничә әйбергә игътибарны юнәлтә, күп нәрсәне берьюлы күздә тота ала дип саналса да, ахыргы нәтиҗә күпләрне куандырмый. Ашык-пошык башкарган эшнең сыйфаты чамалы була шул.   Акрын кыймылдаучы яки кирәгеннән артык актив балаларны әти-әниләре яки тәрбиячеләре, укытучылары игътибарсыз дип сүгәргә ярата, хәтта җәза бирергә дә тайчынмый. Ләкин алай итеп кенә бала үзгәрми, ә сәламәтлегенә зыян килә. Башта мәсьәләнең сәбәпләрен ачыкларга кирәк. Алдыбызда торган бурычларны җай белән вакытында үти барып, эшләребезнең уңай нәтиҗәсен күргәндә, ихластан сөенәбез, баш миебез бәхет гормоны эшләп чыгара. Ә: “Кайчан, ничек эшкә тотынырга инде, башкарып чыга алырмынмы, өлгереп булырмы?” – дип борчылганда, даими стресс кичерәбез. Нәтиҗәдә, йөрәк-кан тамырларына, нерв системасына кирәгеннән артык көчәнеш килеп, чирләр баш калкыта. Бүген башкарасы эшне иртәгәгә калдырырга маһир кешеләр, гадәттә, ихтыяр көче юклыкны сәбәп итеп, үзләрен юатырга, мескенгә сабышырга яки үзләрен булдыксызга санап, шәхесләрен бик түбән бәяләргә мөмкиннәр. Аларга карата коллективта да, гаиләдә дә ихтирам юк диярлек. Әмма күпләр әлеге күренешнең психик җитешсезлеккә яки нервылар какшауга бәйле булуы турында уйлап та карамый.   Кирәкле эшкә тәвәккәлләп тотынмыйча, вакытны сузып йөрүчеләргә галимнәр түбәндәге акыллы киңәшләрен бирәләр: Иң яратмаган эшегезне иртүк башкарыгыз. Эшең үтәлгән икән – үзең белән горурланырга була! Үз-үзегезне мактагыз. Иртән башлаган ал-җыткыч эшегезне кич кенә тәмамласагыз да, моның очына сез чыктыгыз бит! Димәк, үз-үзегез бе-лән идарә итә аласыз! Алда катлаулы бурыч торганда, аны берничә өлешкә бүлеп, аз-азлап һәр көнне гамәлгә ашырыгыз. Көне буе эшләү авыр икән, берничә сәгатьне шуңа багышлагыз. Эш җаена төшенгәч, җиңел генә тәмамлап куярсыз. Эшкә ныклап әзерләнегез, хәер, монысына сез болай да бик оста. Кирәкле әйберләрне яки мәгълүматны өлешләп туплагыз. Барысы да әзерләнеп беткәч, эшкә керешү читен булмаячак. Исемлек төзегез. Көн азагына чаклы нәрсәне эшләп бетерәчәгегезне ачыклап, үз-үзегезгә вәгъдә бирегез. Моны уңышлы башкарып чыккан өчен, үзегезгә тәмле яки матур әйбер сатып алыгыз, кунакка яки театрга барыгыз – бүләк булсын. Үзегезне гаепләмәгез! Исемлек төзеп тә, эшне ахырына җиткерә алмагансыз икән, үз-үзегезгә таш атарга, болай да бик үк сау булмаган йөрәгегезне, какшаган нервыларыгызны талкырга ашыкмагыз. Ирешелгәненә канәгать булыгыз.   Хәмидә ГАРИПОВА --- | 20.05.2016 (полный текст новости)

  • 2016-05-21 07:11 Студентларга җәен 30 меңнән артык түләячәкләр?
    20.05.2016 Җәмгыять Ел дәвамында белем туплаган студентлар, җәй көне кая да булса эшкә урнашып, акча юнәтү, дөнья гизү, яңа дуслар табу ягын карыйлар. «Студентларның хезмәт отряды» аларның нәкъ менә шул хыялларын тормышка ашыра да инде. Ел саен «Студентларның хезмәт отряды» аша 11 мең студент эшкә урнаша. – Яшьләрне җәй дәвамында эш белән тәэмин итү – дәүләт программасының бер юнәлеше. Югары уку йортын тәмамлаган студент һәрвакытта да үз эшен яхшы белә дигән сүз түгел. Ә хезмәт отрядлары төпле белем генә түгел, алыштыргысыз тәҗрибә дә бирә әле. Димәк, биредә үз көчен сынап караган студент киләчәктә конкурентлыкка сәләтле белгеч булып та җитлегә, – диде «Студентлар хезмәт отряды»ның республика үзәге директоры Ринат Садыйков.   Быел җәйгә «Хезмәт отрядлары» 11 мең 468 студентны эшле итәчәк. Ринат Садыйков белдергәнчә, иң күп керемле эш урыннары – студентлар төзелеш отрядында. Биредә уртача хезмәт хакы 38 меңгә кадәр җитә. Быел яшьләрне Чиләбе өлкәсендәге атом электростанциясен төзергә җибәрәчәкләр. Шулай ук, студентлар «Восточный», «Плесецк», «Поморье» космодромнары төзелешендә катнаша. Республика эчендә исә студентлар балалар бакчалары, мәктәп, хастаханә кебек төзелеш объектларында эшләя­чәк.   –Эш бирүче белән студентларның юл чыгымнарын капларга, аларны өч тапкыр җылы ризык белән тәэмин итәргә дип алдан сөйләшеп куябыз. Хезмәт урынында куркынычсызлык кагыйдәләрен саклау­га да җитди карыйбыз, –диде Ринат Садыйков.   Поездда проводник булып эшләүчеләр дә 32 мең сумга кадәр акча ала. Ләкин моның өчен студентларга өч айлык курслар һәм табиб тикшеренүе үтәргә кирәк. Биредә 400гә якын кеше вакытлыча эшкә урнашкан инде.   Педагогик отрядларга да яшьләр бик яратып килә. Ник дигәндә, бу ­Россиянең көньягындагы иң яхшы лагерьларда эшләп кайту дигән сүз бит. Узган ел Кырымдагы Бакчасарай районында бары бер генә төркем эшләсә, быел анда өч төркем җибәрергә уйлыйлар. Кара диңгез буендагы «Орленок» балалар сәламәтләндерү үзәгендә дә Татарстан студентлары инде дүрт ел рәттән эшли. Ялта шәһәрендә исә кунакханәләрдә 394 студент хезмәт куячак. Шунысы да бар: көньякта эшләүче студентларның хезмәт хакы нибары 6-8 мең генә икән.   – Шулай да балалар белән эшләргә телә­сә кемне алмыйбыз. Студентлар өчен өч ай дәвамында махсус курслар үткәрәбез. Әйдаманнар мәктәбе актив эшләп килә. Шулай ук психология дәресләре үтә, беренчел ярдәм күрсә­тергә дә өйрәнәбез. Курс ахырында һәр студент чыгарылыш имтиханнарын бирә, – диде Ринат Садыйков.   Җәйге ялларын ничек уздырырга дип әле генә планлаштыра башлаган студентлар да «Хезмәт отряды»нда эшкә урнаша ала. Мәсәлән, авыл, урман хуҗалыгында эшләп җәй үткәрергә теләүчеләр өчен вакансия ачык.   Алисә САБИРОВА --- | 20.05.2016 (полный текст новости)

  • 2016-05-21 07:11 Татарстанда баланы җәзалаган укытучы үзе дә җәза алды
    20.05.2016 Криминал Әлеге хәл апрель аенда Чаллыдагы бер мәктәптә булган иде: башлангыч сыйныф укытучысы боргаланып утырган укучыга "акыл бирергә" теләп, аны скотч белән урындыкка бәйләп куйган иде. Шәһәр прокуратурасы тикшерү уздырган һәм әлеге фактның рас булуы ачыклаган. Хәлнең хак булуын баланың сыйныфташлары да раслый. Укытучыга һәм мәктәп директоры вазифасын башкаручыга шелтә белдерелгән.   Апрельдә язган идек: Чаллы укытучысы беренче сыйныф укучысын урындыкка бәйләп куйган --- --- | 20.05.2016 (полный текст новости)

  • 2016-05-21 07:11 Рөстәм Миңнеханов, Идел буе Болгар дәүләтендә ислам динен рәсми кабул итү көне уңаеннан, татарстанлыларга мөрәҗәгать итә
    21.05.2016 Дин Бүген Татарстанда “Изге Болгар җыены” уза. Әлеге чара Идел буе Болгар дәүләтендә исламны рәсми кабул итү көненә багышлана. Бу уңайдан Татарстан Республикасы Президенты Рөстәм Миңнеханов татарстанлыларга мөрәҗәгать итә. Хөрмәтле татарстанлылар!   Кадерле ватандашлар!   Сезне истәлекле һәм мөкатдәс көн – Идел буе Болгар дәүләтендә ислам динен рәсми кабул итү көне белән тәбриклим.   Унбер гасыр элек Болгар дәүләте бөек мөселман цивилизациясенең аерылмас өлеше итеп танылды. Шул вакыт эчендә игелекле җирлеккә төшкән иман бөртекләре, шытып, бай рухи җимешләр китерделәр.   Болгарларның ислам динен кабул итүе халкыбызның һәм аның дәүләтчелегенең үсешен билгеләде. Хәнәфи мәзһәбе таралу фәнни белемнәр артуда, милләтара һәм динара мөнәсәбәтләр, ил эчендәге һәм халыкара бәйләнешләр ныгуда мөһим роль уйнады. Болгар дин белгечләре калдырган бай мирас күренекле татар мәгърифәтчеләре хезмәтләрендә чагылыш тапты.   Нәкъ менә бүген – 2016 нчы елның 21нче маенда – ата-бабаларыбыз ислам динен рәсми кабул иткән җирдә фән, мәгърифәт һәм аң-белем таратучы алдынгы үзәк – Болгар ислам академиясенә беренче нигез ташы салу тирән символик мәгънәгә ия. Ул диндар халкыбызның рухи яңарышка, хак белем һәм дини хәзинәләрне таратуга омтылышын чагылдыра. Әлеге уку йортын булдыру ниятен Россия Президенты Владимир Путин да хуплады.   Академия төзелеше Казан изге Ана иконасы соборын яңадан булдыру белән бер үк вакытта барачак. Бу республика сайлаган курс эчкерсезлегенең тагын бер билгесе.   Быелгы Идел буе Болгар дәүләтендә ислам динен рәсми кабул итү көне зур һәм матур вакыйгаларга бай булыр дип ышанам.   Барыгызга да исәнлек, тынычлык, мул-имин тормыш телим. Аллаһы Тәгалә рәхим-шәфкатеннән аермасын!   Татарстан Республикасы Президенты Рөстәм Миңнеханов --- --- | 21.05.2016 (полный текст новости)

  • 2016-05-18 07:29 Дөнья халкы Анджелина Джоли белән хушлаша?
    16.05.2016 Шоу-бизнес Матбугат чараларында шундый мәгълүмат барлыкка килде. Джоли кино карьерасын тәмамлап, сәясәткә китәргә карар кылган икән. Хәзерге вакытта ул ире Бред Питт һәм зур гаиләсе белән Лондонда яши. Хәйриячелек белән бик актив шөгыльләнә һәм Сүрия качакларына ярдәм итә. Күптән түгел Голливуд йолдызы үзен бик начар хис итә һәм хастаханәгә эләккән дигән хәбәр чыккан иде. Әмма ул озак та үтмәде Гаагадагы ООН генераль секретаре Пан Ги Мун белән Халыкара җинаять судында катнашты. --- --- | 13.05.2016 (полный текст новости)

  • 2016-05-18 07:29 "Күзләреңә карадым да, Яраттым сине шунда" яки Ертыклы җырулар-2
    16.05.2016 Җәмгыять Бу язманың беренче өлешендә (“Т.Я.”, №15) мин ертыклы җыруларга күп кенә мисаллар китергән идем. Аннан, хәтерләсәгез, сүземне “йөрәге зәгыйфь кешеләргә бер-бер хәл булмасын тагын” дигән шөбһә белән түгәрәкләдем. Мондый шөбһәләнү нигезсез түгел, чөнки ана телен белгән һәм яраткан кешеләр әлеге җыруларны кабул итә алмый. Аларның күбесе хәзер телевизордан һәм радиодан татарча тапшырулар карамый һәм тыңламый. “Ник алай?” – дип сорасаң, “Йөрәгемне бозасым килми”, – диләр. Шуңа күрә, җәмәгать, бу хакта әйтми калып булмый. Кемдер кайчан да булса әйтергә тиештер бит инде? Ана телебезне бульдозерлар белән изәләр ләбаса! Телевизордан, радиодан көне-төне менә шушындый җырулар яңгырый. Телне максатчан рәвештә гарипләндерү бара. Әле шушы җырулар белән генә бетсә бер хәер иде...   Гаеп итмәсәгез, тагын бер-ике генә гыйбрәтле мисал китереп үтим инде. Менә берсе җырлый: Ышанам мин, ышанам, Ышанудан туктамам. Ышанучы миллион, Тик “Ак барс” чемпион!..   “Ышанучы миллион” бу очракта аергыч сыйфатында килеп, яшел кыяр, кызыл помидор дигән кебек яңгырый, шуңа күрә “ышанучылар миллион” дияргә кирәк иде.   Ә менә “Тик “Ак барс” чемпион!”ны ничек аңларга? “Ышанучылар миллион булуга да карамастан, “Ак барс” чемпион бит әле” дипме? Кыскасы, җыру авторының “Ышанучы – миллион, тик “Ак барс” чемпион!” дип әйтүе “Болай үзе акыллы гына, ләкин дивана” дигән сымаграк килеп чыккан. Мескен автор, югыйсә, “Бары тик безнең “Ак барс” кына чемпион!” дип әйтергә теләгәндер инде, ләкин моны оештырып чыгарга зиһене җитеп бетмәгән.   “Чыктым аркылы күпер”ләргә берничә мисал: Их, Динә, Динә, Динә, Яратмыйм гына димә... * * * Син генә минем уемда, Кешем юк синнән якын. * * * Тик үзең дә бер гаепсез Түгелсеңдер фәрештә. * * * Яратырга кешең барда, Яшә диям сөенеп. * * * Мәхәббәткә өмет итеп, Җан сөйгәнен көтә йөрәк.   Боларның ни өчен “чыктым аркылы күпер” булуын шәрехләп тормыйм: аңлаган кеше болай да аңлар, аңламаганының нервысы бозылмас. – Борчак күзең ачылырмы? – дип кызыксына берсе. Текстта ул “бер чак” икән, әмма җырлаганда “борчак” булып ишетелә. – Аңлашуны син аңла, – дип зар елый икенчесе. Текстта “аңла шуны”дыр инде, әмма җырлаганда “аңлашуны” булып ишетелә. Җыруларны яздыру сыйфатының ташка үлчим булуы һәм, җитмәсә, җыручыларның авызлары эчендә ботка пешерүе нәтиҗәсендә мондый “борчаклар” сибелеп кенә тора һәм шуңа күрә тыңлаучы: “Абау, бу нишләп мондый сүз әйтә соң?” – дип шаккатып утыра.   Менә тагын бер җыру: Килерсең син язларда, Килерсең ашыгып, мин булмам. Башлыйбыз, дип яңадан, Сөям, дип, өзелеп, ышанмам. Мин дә бит сине оныта алмам.   ...Һай, бар иде бит, бар иде данлы, шанлы заманнар. Рөстәм Яхин белән Мостафа Ногман нинди даһи җырлар иҗат итәләр иде! Аларның “Бөдрә таллар”ы гына да ни тора! Юк, ул җырны тулысы белән китермичә түзә алмыйм. Бу җырның сүзләрен тагын бер укып карап, рухи ләззәт алыгыз да, аны алда китерелгән җыру белән чагыштырып карагыз әле: Бөдрә таллар таң җиленнән Тирбәлә талгын гына, Бер сандугач өзелеп-өзелеп Моңнарын агылдыра.   Ул гүзәл кош безгә ниләр Әйтергә тели икән? Әллә монда килгәннәрнең Хисләрен сөйли микән?   Бөдрә таллар, зифа таллар Ефәктән киенгәннәр. Ләкин, кайгы баскан кебек, Инешкә иелгәннәр.   Иелмәгез, һәр таң килеп, Сандугач сезгә кунсын! Мәңге-мәңге мәхәббәтнең Серләрен сөйләп торсын!   Мөхәммәт Мәһдиевнең “Ачы тәҗрибә” истәлекләр китабыннан да без өзек китерим инде: “Халыкны водовоз шикелле ике якка сибеп, урталай ярып берәү килә – мәһабәт гәүдәле, карчыга күзле, кара бөдрә чәчле – нәкъ әфган мөҗәһиде инде, бер кулында бүреге, икенче кулында папка һәм зур тартма белән конфет, «шалевый» якалы пальтосын җилгә җибәргән, ә күзләре яна! Кызу-кызу килә, туксан бишенче аудиториягә ашыга, үзе бераз гына көйли. Ә күзләре... яна! Бу – Мостафа Ногман, фарсы теле укытучысы. Күп җырлар авторы, студенткалар арасында супермен.   Андый-мондый юлына очрасаң, саллы гәүдәсе белән сине чигендерә-чигендерә стенаның бер почмагына китереп терәр дә, чыгар хутың беткәнлегенә ышангач, мышный-мышный болай дияр: – Карале, ыслушай. Кичә без Рөстәм Яхин белән бер романс иҗат иттек. Ну малай, класс инде! Билләһи. Менә тыңла: Бөдрә таллар, зифа таллар Ефәктән киенгәннәр...”   Беркөнне телевизордан Рөстәм Яхин белән Мостафа Ногман иҗат иткән классик җыр – “Бөдрә таллар”ны бозып төшерелгән клип күргәч, иңрәп куйдым. Анда зәңгәр пиджагына ниндидер значоклар таккан бер сәер адәм кырда шашынып-ярсып печәнме, саламмы төргәген сөзә. Йөгереп килә дә сөзә, йөгереп килә дә сөзәЙ   Йа, Аллам, нинди генә клиплар төшермиләр хәзер! Боларны кемнәр һәм кайсы җирләреннән уйлап чыгаралар икән дип, исең-акылың китеп утырасың кайчак. Нәрсә аңлата бу, нәрсәгә ишарә ясый дисең. Моның җыр эчтәлегенә нинди кагылышы бар дисең. Тагын бер клип. Аның “исем-фамилиясен” белмим, әмма эчтәлеген кыскача гына бәян итә алам. Бер егет сөйгән кызына аны яратуы турында җырлый. Ә тегесе башта егетнең битенә чәчәк бәйләме белән чаба, аннан вазадагы суны башына сибә, аннан, егетнең аяк-кулларын бәйләп, машинасының багажнигына салып, шәһәр читенә алып чыга һәм көрәк белән бәреп үтерә (дөрес, анысын ук күрсәтмәделәр, көрәк белән кизәнгәч, “ут сүнде”).   Менә үз коттеджларында матур гына яшәп ятучы бәхетле гаилә. Тик яшь хатынның кулында әле пистолет, әле снайпер мылтыгы күренеп китә. Чү, компьютеры экранында бер бандит чит телдә нидер сөйләп, боларга бик хәтәр яный. Ир белән хатын балаларын күтәреп чыгып йөгерәләр, боларның артыннан ук коттеджлары шартлый.   Тагын бер клип. Анда бүгенге заман сурәтләнсә дә, сугыш чоры солдаты булып киенгән бер адәм, юләр кеше кебек, бәргәләнеп тегендә-монда чабып йөри.   Күзләреңә карадым да, Яраттым сине шунда, – дип җырлый да бугай әле. (“Шунда” дигәне кайдадыр, анысын белгән юк).   Аннан, бик каты арыптыр инде, кирза итекләрен, геләфи чалбарын тәртипсез рәвештә идәнгә ыргытып, кунакханә караватында йокыга тала. “Һаман яратам”га төшерелгән клип. Җырның сүзләрен хәтерлисезме?   Шик туса кинәт җаныңда әгәр, Йә килсә сиңа куркыныч хәбәр   Менә бит, онытмагансыз. Әмма шушы җырга төшерелгән клипта нишләптер сугыш вакыты сурәтләнә. Солдат учаклары, ядрәләр шартлавы, санитар кыз, патефон, шатыр-шотыр атып килүче нимесләр Боларның барысының да “Һаман яратам”га нинди катнашы бар – үтерсәгез дә аңламыйм.   Клип бит инде ул җырның эчтәлеген тагын да тирәнәйтү, аның тәэсир итү көчен арттыру өчен төшерелә. Ләкин югарыда искә алынган клипларда видеокадрлар белән җыр бербөтен булып кушылып китми, аларның һәркайсы үз юлы белән бара, алар, гүя, беркайчан да кисешмәүче параллель сызыклар.   Американың атаклы җырчысы Майкл Джексонның “Җир җыры” дигән клибын телевизор экраннарыннан һәркайсыгызның бер генә тапкыр булса да күреп тетрәнгәне бардыр. Башта дөньяның асты-өскә килә, кешеләр, җәнлекләр үлә, урманнар чүлгә әйләнә, гарасат котыра, кыскасы, Ахырзаман башлана. Җырчы ачыргалана, бәргәләнә, үрсәләнә: “Безгә нәрсә булды? Дөньяга нинди каргыш төште? Чәчәкле болыннар кая китте? Җир нишләп үксеп елый? Без кая барып чыктык? Җан ияләре нигә кырыла? Диңгезләр нигә корый? Нишләдең син, кеше?!” Аннан асты-өскә килгән дөнья элекке хәленә кайта башлый, кешеләр, җәнлекләр терелә, ауган агачлар кире торып баса, дөнья чәчәккә күмелә.   Бу клип – чын сәнгать әсәре, даһи әсәр, эчендә җаны булган кеше аны караганда тетрәнү кичерә, аны карап бетергәч табигатьне сакларга дип йөгереп чыгып китәсең килә. Клип ул менә шундыйрак булырга тиештер дип уйлыйм мин үзем. Һәрхәлдә шуңа омтылырга кирәктер. Барып чыгамы, юкмы, әмма омтылырга кирәк. “Менә мин кипарислар арасында йөрим”, “менә мин диңгезгә кереп барам”, “менә мин диңгездән чыгып киләм”, “менә мин кәттә машинада элдертәм”, “менә минем ничә күлмәгем бар”, – дип, мактану өчен генә төшерелгән һәм шул күренешләргә берәр тозсыз җыру кушып болгатып әмәлләнгән клип белән генә әллә кая китеп булмый.   Алай ук бетереп ташларга кирәкми, шәп клиплар да бар бит дисезме? Бар, әлбәттә. Бик матур клиплар да, йөрәккә май булып ята торган сүзләргә язылган матур җырлар да бар. Ләкин биредә сүз алар турында түгел, биредә сүз җырулар турында. Аларны бетереп ташлап булмый. Беткән әйберне ничек бетерәсең?   Бер башкаручы тырышып-тырышып: “Сиреньнәр чәчәге”, – дип җырлады. Ни өчен тырышып-тырышып дим, чөнки шушы ике сүзне ул ватык граммофон тәлинкәсе кебек 33 мәртәбә кабатлады (мин санамадым, ул үзе шулай дип әйтте). Татар бит сиреньнәр чәчәге дими, ә сирень чәчәге ди. Бәрәңгеләр сабагы дип тә әйтми ул, бәрәңге сабагы ди!   Телебезне бозучы шушы сүзләрне 33 тапкыр кабатлау нигә кирәк? Тыңлаучының башына сеңә торсын өченме? Һәм тагын. Монысы белешмә рәвешендә генә. Берәүсе бер җырны башкарганда 40 тапкыр(!) “Мин авыл баласы” дип дөпелдәтте.   Игътибар иткәнегез бармы, җәмәгать, телевидениедә һәм радиоларда хәзер журналистларның барысы да диярлек, сүз куешкандай, тотарлар дип сөйлиләр. Татарлар сүзенең беренче иҗегендәге “а” урынына урысларның “тот самый” дигәндәге “о”сын куеп?   Һи-и, аларның ниләр сөйләгәннәре турында сөйли башласаңмы? “Энәле агач” дип тә, “өрмә уен коралы” дип тә, “кыргый казлар” дип тә ычкындыралар. Заманнарны бутап та рәхәт чигәләр. Икран, авыкцион, сатыйра дип тә җибәрәләр. “Яңа эмоцияләр”, “грандиоз тамаша”, “татарча солянка”, “мишәрләр вперед!” дигән рекламалар да гел дә гел яңгырап тора. Ләкин бүген без болар турында сүз кузгатмый торыйк инде, болары үзе бер зур тема. Шуңа күрә, сүземне түгәрәкләп, мин сезнең белән “мощный итеп” саубуллашам: “Пока-пока”! Искәндәр СӘЛМӘНЕВ --- | 16.05.2016 (полный текст новости)

  • 2016-05-18 07:29 Хыянәтнең сәбәпләре
    16.05.2016 Ир белән хатын Хыянәтнең сәбәпләре бик күп булырга мөмкин, һәм аны һәр кеше үзенчә кичерә, нәтиҗәләре дә төрле… Ни генә дисәк тә, ир белән хатын өчен яраткан кешеңнең хыянәтенә тап булу зур сынау ул. Еш кына психолог­лар иренең яки хатынының хыянәт итәме-юкмы икәнен белергә теләүчеләргә: «Ә ул мәгълүмат кирәкме икән соң сезгә?» – дигән сорау куя. Чыннан да, хәләл җефетеңнең син белмәгән якларын ачу кирәкме икән? Әгәр, чыннан да, хыянәт итә икән, сиңа нишләргә кала? Кайбер очракларда хыянәт көтмәгәндә билгеле була: моңа «сиңа бары яхшылык кына теләүче», «сине кызганучы» таныш-белешләр дә үз өлешен кертергә мөмкин. Менә Камил әфәнде дә шундый «игелек теләүче» танышларының сүзе аркасында үз гомерендә берничә тапкыр гаять катлаулы психологик сынау алдында кала. Язмада бик әһәмиятле социаль һәм психологик проблема күтәрелә: ир белән хатын мөнәсәбәтләре ул бары тик гаиләнең эчке эше генәме, яки кем дә булса ул мөнәсәбәтләргә берникадәр үзгәреш кертеп, ялгышларны төзәтеп җибәрә аламы («иң изге ниятләрдән чыгып», әлбәттә)? Гомумән, гаилә суверенитеты, мөнәсәбәтләр суверенитеты бармы соң безнең җәмгыятебездә?   Бу турыда сөйләгәндә, без гаилә мөнәсәбәтләренең кагылгысызлыгы турында әйтәбез. Ягъни, ул мөнәсәбәтләр, һичшиксез, ир белән хатынның, гаиләнең эчке эше, беркемнең дә, хәтта иң якын кешеләрнең дә (әти-әни, туган-тумачалар) бу мөнәсәбәтләргә рөхсәтсез кагылырга хакы юк. Еш кына мондый «гаилә агрессорлары» үз адымнарын бары тик игелек теләү белән генә аңлаталар, ягъни, ирнең яки хатынның чынбарлыкка «күзен ачалар», оятсыз хыянәтчене фаш итәләр. «Дөреслек сөючеләр» бер нәрсәне уйлап җиткерми – кемгә дә булса кирәкме соң ул дөреслек? Еш кына мондый сынауга эләккән гаиләләр җимерелә, мал-мөлкәт бүленә, балалар ятим кала… Уйламый әйтелгән сүзнең бәясе бик кыйммәткә төшәргә мөмкин шул! Билгеле инде, хыянәтне беркем дә акламый. Ләкин, әйткәнемчә, мәхәббәткә, ир белән хатын арасындагы мөнәсәбәтләргә кагылышлы мәсьәләләр гаиләнең бары тик үз эше – чит кешеләргә анда урын юк. Моннан тыш, социолог­лар үткәргән тикшеренүләрдән күренгәнчә, сораштыруда катнашучылар партнерының аңа тугрымы-юкмы икәнен еш кына гомумән ачыкларга теләми икән – димәк, аларны гаиләдәге бүгенге хәл канәгатьлән­дерә, алар шушы тотрыклы мөнәсәбәтләрне җимерергә теләми.    Аннан кем нәрсәне хыянәткә саный бит әле: берәүләр өчен ул физик якынлык булса, икенчеләр өчен Интернеттагы танышу, аралашу сайтында утыру да хыянәткә тиң… Һәм кешеләрнең хыянәткә карата булган мөнәсәбәтләре дә төрлечә – кискен кабул итмәүдән алып гади бер шуклык итеп карауга кадәр. Психологик яктан караганда, яшертен рәвештә хыянәт итүче (никадәр генә кыргый фикер кебек тоелса да) ул – гаилә­сен, партнерын үзенчә яратучы кеше, ягъни яңа мөнәсә­бәтләрне гаиләсен­нән өстен күрми, хыянәт аның өчен «һава алыштыру» гына. Ул хатыныннан (иреннән) китәргә җыен­мый, балаларын ярата… Моннан тыш, тормышта әле очраклы хыянәт – чын мәгънә­сендә ялгыш адым да булырга мөм­кин бит. Ситуацияне яхшылап белми торып, бары күргән­нәреңә яки ишет­кән­нәреңә генә таянып кеше язмышлары белән идарә итү үзе зур ялгыш.    Камил әфәндегә килгәндә, ул кеше сүзенә колак салучан, ахырын уйлап бетермичә эш йөртүче, ахрысы... Беренче мәхәббәтен дә шулай җиңел генә югалта, берни ачыкламый, сөйгән кызы белән аңлашып та тормый араларны өзә. Кем белә, бәлки, бернинди сүз дә булмагандыр, булса да, нинди мәгънә белән әйтелде икән ул сүзләр? Билгесез. Икенче очракта да ул хатыны белән аңлашмый. Булганмы хыянәт, булган очракта, сәбәпләре нидә – ул боларны ачыкламый, аерылып китә. Шул ук вакытта, үзе һаман хатынын оныта алмый, ачу һәм үпкә хисләре аның тормышын агулый. Бары тик күзгә-күз очрашып сөйләшү, аңлашу гына аңа бу психологик капкыннан чыгу мөмкин­леген бирәчәк.   Гаилә ул – ир белән хатын һәм балалар. Гаиләнең иминлеге дә сездән генә тора. Читләр генә түгел, ә иң якын туганнар, әти-әниләр дә сезнең мөнәсәбәтләргә катнашырга тиеш түгел. Юкка гына халкыбыз «кеше сүзе – кеше үтерә», дими – сүзләрдән ераграк торыгыз.    Бер-берегездән хыянәт билгеләре эзләп, тормышның ямен җибәрмәгез. Ярату ул ышану да. Шул ук вакытта игътибарлы булыгыз: хыянәтнең башында канәгатьсезлек тора. Тормышыгызны, интим мөнәсәбәтләрне төрләндерергә тырышыгыз. Партнерыгызны читләрдән җылы хисләр эзләргә мәҗбүр итмәгез.   Ә балаларына, таныш-белешләренә бары тик яхшы ниятләрдән генә чыгып, аларның күзләрен ачарга теләүчеләргә шуны әйтер идем – хакыйкатьне бер Аллаһ кына белә, ашыгыч нәтиҗәләр ясап, кеше язмышларын җимерә күрмәгез! Айсылу НӘГЫЙМОВА --- | 13.05.2016 (полный текст новости)

  • 2016-05-18 07:29 Адел Вафин яман шеш авыруы һәм аның белән көрәш турында
    16.05.2016 Медицина Узган ел республикада Йөрәк‑кан тамырлары авырулары елы булса, 2016 ел – Татарстанда Онкология авыруларына каршы көрәш елы дип игълан ителде. Апрель аенда Татарстан Президенты шул хактагы Указга кул куйды. Әлеге документ үз эченә нәрсәне ала? Яман шеш белән ничек көрәшәчәкләр? Сәламәтлек саклау министры Адел Вафин «ШК» хәбәрчесенә шул хакта сөйләде. – Башта ук ни өчен 2016 елны онкологиягә багышларга булганыбызны аңлатып китим әле. Узган Йөрәк‑кан тамырлары авыруларына каршы көрәш елында эшләнгән эшләр, чыннан да, үз нәтиҗәсен бирде. Беренчедән, без, гомумән, үлем очракларын киметә алдык, ә кан әйләнеше авыруларыннан килеп чыккан үлем очраклары 3,4 процентка кимеде. Өстәмә 701 кешенең гомерен саклап калдык дигән сүз бу! Моңа нәрсә тәэсир иттеме? Һәрдаим сөйләп, аңлатып тору нәтиҗәсендә кемдер кан басымын даими үлчи башласа, кемдер вакытында дару эчәргә өйрәнде. Халык безне тыңлый, ишетә башлады. Тик Татарстанда онко­логиядән үлү очраклары арта бара. Шуңа күрә без быелгы елны Онкология авыруларына каршы көрәш елы дип игълан итеп, «Рак ул үлем карары түгел – диагноз, ә иң төп инструмент ул – профилактик осмотрлар, диспансерлаштыру», – дип чаң кагарга булдык.   Кагыйдә буларак, хезмәт яшендәге кешеләр күп эшли һәм сырхауханәләргә йөрергә күнекмәгән. Алар үз сәламәтлекләренә игътибар бирми диярлек. Без яман авыруның үсешен күрми, белми калабыз – төп проблема да шунда. Ә бит ракны I‑II стадияләрдә ачыклаганда, ул дәвалана, кешенең гомерен саклап калып була, Татарстанда бүген моның өчен мөмкинлекләр бар. III стадиядә шанслар азрак, ә инде IV стадия икән, сүз бары тик паллиатив ярдәм турында гына бара... Монда инде авыруның хәлен бераз җиңеләйтү, сызлануларны киметергә генә мөмкин. Ә рак чыннан да шулхәтле яман авыру: ул кешене кыска гына вакыт эчендә дөньядан алып кына китү түгел (халык телендә, кеше янып бетте, диләр), үләр алдыннан гарипләтә, килбәтсез-шыксызландыра, танымаслык итә. Бу – авыруның үзе генә түгел, бөтен якыннары өчен җитди эмоциональ яра. Шуның өчен без әйдәп баручы Европа илләре, АКШтагы кебек үк, халыкның үзенә игътибарын арттыруны, авыруны башлангыч стадияләрдә ачыклауны һәм дәваланудан курыкмауны аңлатуны төп кагыйдә итеп алдык.   Әле диспансерлаштыру программасы кергән генә елларда халык моңа өстәмә мәшәкать итеп карый иде, хәзер, шөкер, әһәмиятен аңлыйлар инде. 2014 елда диспансерлаштыру вакытында 1267 яңа онкологик авыру очрагы ачыкланса, шуларның 74 проценты беренче-икенче стадиядә иде. Узган ел авырулар саны азрак булды, әмма аларның да 68 процентын башлангыч стадиядә эләктереп алдык. Әгәр кеше үзе авырудан шикләнеп сырхауханәгә килсә, башлангыч стадияләрдә ачыклау 50 проценттан да күп булмый, ягъни соңга калып килә.   «Бүген Татарстанда 90 меңләп кеше онкология авыруы белән исәптә тора. Бу күп! Һәр 42нче кешедә рак дигән сүз. Хатын-кызларда беренче урында – күк­рәктәге яман шеш, ирләрдә – простат бизе рагы».   Узган ел төрле ведомстволар белән бергә нәтиҗәле эшләр башкарылды, зур мәгълүмати кампания алып барылды. Әлеге эшләр быел да дәвам итәчәк. Йөрәк‑кан тамырлары авыруларына каршы көрәш чаралары кысаларында, без, авыруны кисәтү өчен, төп биш кагыйдә чыгарган идек. Быел да Медицина хезмәткәрләре ассоциациясе, Идел буе федераль округының баш онкологы, министрлыкның әйдәп баручы белгечләре белән берлектә, үзенә күрә бер кулланма әзерләдек. Ул «Онкология авыруы бүген нәрсә ул?» дигән сорауга җавап бирә. Авыру нәрсәдән килеп чыга? Моңа нәрсә этәргеч булып тора? Иң мөһиме – ракны профилактикалау буенча ун кагыйдә формалаштырылды. Без аны гади, аңлаешлы тел белән эшләдек. Мин бу кулланманы Президент катнашында узган киңәшмәдә район башлыклары, министрларга, зур эш бирүчеләргә дә җиткердем. Безгә аларның ярдәме кирәк. Әйтик, Әлмәттә, шәһәр хакимияте белән берлектә, зур чара уздырдык. Анда 200ләп компания җитәкчесе килгән иде, алар каршында чыгыш ясадым. Эш бирүче беренче чиратта нәрсәгә игътибар итәргә тиеш һәм хезмәткәрләр, вакытында тиешле медицина тикшерүе узсын өчен, нәрсә эшләргә кирәк – җитәкче моны белергә тиеш. Иң кыйммәтлесе – кеше капиталы, хезмәт ресурсы бит. Хәзер менә Түбән Кама мэры шундый ук очрашу уздыру инициативасы белән чыкты. Казан, Чаллы, Яшел Үзән, Чистай кебек башка сәнәгать шәһәрләре дә кушылыр дип уйлыйм.   Дәвалау мөмкинлекләренә килгәндә, Казанда Республика клиник онкология диспансерында нинди зур модернизация эшләре узганлыгы билгеле инде. Республиканың көньяк-көнчыгышында яшәүче халкы өчен дә шундый мөмкинлекләр булдырырга тырышабыз, медицина ярдәме беренче чиратта тиз барып җитә алырлык булсын, бу – безнең төп критерий. Автобуста 1,5 сәгать бару белән 5 сәгать баруны чагыштырып булмый бит инде! Узган елны Әлмәттә онкология сыр­хауханәсен зурайттык, химия терапиясе кәнәфиләрен арттырдык, заманча операция бүлмәсе ачтык, фототерапия бүлеге булдырдык, чыгып йөрүче паллиатив ярдәм хезмәте оештырдык – бүген алар 700 кешегә өйләренә барып ярдәм күрсәтә. Республиканың көньяк-көнчыгышыннан 94 процент авыру Казанга инде куелган диагноз белән хастаханәгә ятарга килә. Элеккеге кебек диагноз кую өчен чиратлар торып утыру юк. Хәзер Әлмәттә Төбәк нурланышлы терапия үзәген проектлау эшләре бара. Ягъни моңа кадәр Казанда гына мөмкин булган методлар якын киләчәктә Әлмәттә дә булачак.   – Адел Юнысович, әйе, мөмкинлекләр дә бар кебек, тик ни өчен статистика канәгатьләнерлек түгел? Ни өчен үлем очраклары арта? – Беренчедән, бу – авыруны ачыклау очраклары арту белән бәйле.   Башка сәбәпләр дә бар. Әйтик, ни өчен Чаллыда яман шеш авыруы очрагы күбрәк? Чөнки шәһәр картая. Моннан 40 ел элек, аннан да элегрәк Чаллыга яшьләр килеп, кала төзеде, хәзер алар олыгайды инде. Һәм барысы да бергә олыгайды. Шуңа авыру очраклары да күбрәк.   Ничек кенә гаҗәп тоелмасын, уртача гомер озынлыгы арту да онкология белән авыручылар саны артуга китерә. Без кешене инсульттан, инфаркттан саклыйбыз, алып калабыз. Ә онкологиягә кешенең иммун системасы какшау тәэсир итә. Еллар узган, кеше олыгайган саен, иммунитеты кими. Картлар, балалар кебек, еш авырый. Бу бөтен дөньяда шулай. 80 яшькә таба ул авыру барыбер килеп чыгачак, уртача гомер озынлыгы арта барган саен, авыру ихтималы да арта, безнең бурыч – аңа әзер булу. Бездә үлемгә китергән авырулар арасында беренче урында йөрәк‑кан тамырлары авырулары булса, чит илләрдә – онкология, чөнки анда халык озаграк яши.   Үлем очракларын киметүгә авыруны беренче-икенче стадияләрдә ачыклау йогынты ясый дип юкка гына әйтмим. Кешенең үз сәламәтлегенә игътибарлы булуы, аны кадерләве, бәяләве һәм беренчел билгеләр барлыкка килүгә, сырхауханәгә мөрәҗәгать итүе мөһим.   Онкологияне профилактикалау буенча министрдан ун кагыйдә   1. Тәмәке тартуны ташлагыз! Ракның 16 төре тәмәке тарту белән бәйле.   2. Алкоголь эчемлекләр кулланмагыз! Бу хакта бәхәсләр шактыйдан бара. Кешеләр озак еллар алкогольнең файдасын эзли, танылган табиблар сүзләрен китерә, ятар алдыннан 50 грамм эчеп куюның файдасы турында лаф ора. Алкоголь файдасын дәлилләү максатыннан башланган бөтен фәнни эшләр уңышсызлыкка дучар: файда юк! Кызганыч, Россия халкы күп эчә, бигрәк тә каты спиртлы эчемлекләрне. Каты спиртлы эчемлекләр, көчәйтелгән шәрабләр авыз куышлыгы, бугаз һәм ашказаны-эчәк тракты рагына китерергә мөмкин.   3. Кояшта озак тормагыз!   4. Эш урынында куркынычсызлык кагыйдәләрен үтәгез! Сүз, әйтик, тын алу юлларын, тирене сакларга кирәк булган зарарлы эш урыннары турында бара. Куркынычсызлык кагыйдәләренә күз йомарга ярамый. Тормыштан бер мисал китерим әле. Бер автослесарь, югалмасын дип, вак детальләрне авызына каба торган була. Нәтиҗәдә аңарда ирен рагы ачыкланды...   5. Дөрес тукланыгыз! Әйе, тагын туклану турында. Йөрәк‑кан тамырлары авырулары елында бу хакта шактый сөйләдек, быел да дәвам итәчәкбез. Безнең туклану рационы баланслаштырылган икән, анда майлар, аксымнар, су, микроэлементлар, витаминнар тиешле күләмдә икән, бу – авыруны кисәтүнең иң төп факторларының берсе. Дөрес тукланмау – авыруга китерүче төп сәбәп. Ничек тукланырга? Составында җитәрлек күләмдә азык сүсләре (пищевые волокна) булган продуктларны сайларга кирәк. Кызганычка, Татарстан халкының рационында ризык сүсе – клетчатка (үсемлек күзәнәкләренең тышчасы составындагы матдә) булган продуктлар аз. 2009 елда онкология авырулары арасында беренче урынга юан эчәк рагы чыкты – бу күп нәрсә турында сөйли. Кеше көненә 500 грамм җиләк-җимеш, яшелчә һәм яшел үләннәр ашарга тиеш. Ни өчендер бу хакта сүз чыккач, еш кына ниндидер экзотик җиләк-җимешләрне күз алдына китерәләр. Тик мин бу очракта үзебездә үсә торганнары турында әйтәм: кәбестә, кишер, чөгендер (бердәнбер искәрмә – чөгендер шикәр авыруы булган очракта зыянлы), слива, алма. Соңгысында азык сүсләре аеруча күп. Күптән түгел генә эшкәртелгән итнең юан эчәкләргә тәэсирен ачыклау буенча зур тикшеренүләр тәмамланды. Эшкәртелгән ит – колбасаны күп куллану юан эчәк рагы авырулары килеп чыгу очракларын 17 процентка арттыра. Һәм, әлбәттә инде, ысланган, әче, тозлы ризыкларны чикләү мөһим. Кемдер, иң тәмлесен чикләргә кирәк, дияр. Сезнең тормышыгызда бу булырга мөмкин! Ул була да. Сез кунакка йөрисез, рестораннарга барасыз, тик бу бит көн дә түгел, моның зарары юк. Ә менә көндәлек ризык файдалы булырга тиеш.   6. Авырлыгыгызны контрольдә тотыгыз! Югары калорияле продуктлар кулланмагыз. Көн саен, ким дигәндә, 40 минут җәяү йөрегез. Мин кешегә киңәш итә торган бөтен нәрсәне үзем эшлим. Җәяү йөрү турында сөйлим икән, кич саен җәяү йөрергә тырышам. Иртән эшкә килсәң, кич кайтсаң, көндез чыгып йөрсәң – 40 минут шулай җыела инде.   7. Тәнегездә моңарчы булмаган төерләр, миңнәр барлыкка килсә, тән тиресе төсе үзгәрсә, кан бүленсә, табибка күренергә кирәк! Еш кына ниндидер симптомнар була торып та, табибларга бармаучылар очрый. Авыр­тыр да узар, үтәр әле дигән әйбер айлар буе дәвам итәргә мөмкин, ә чир бу арада арта һәм соңгы чиккә җиткерергә мөмкин.   8. Хатын-кызлар, күкрәк бизләрен тикшерергә өйрәнегез! 35тән 45 яшькә кадәр хатын-кызлар елына бер тапкыр күкрәк бизләрен УЗИда күрсәтергә, аннан соң ел саен маммография узарга тиеш. Хатын‑кыз үз күкрәген капшаганда ниндидер төер сизсә, табибка күренү мөһим.   9. Ирләр, сәламәтлегегезгә игътибарлы булыгыз! 45 яшьтән соң ирләр ел саен табибка күренергә тиеш. Монысы катлаулырак. Хатын-кызлар барыбер сырхауханәләргә ешрак йөри. Шул ук йөклелек чорында күпме анализлар тапшыралар, даими консультацияләргә йөриләр. Гомумән, бала табу хатын‑кызны табибка йөрү дисциплинасына тарта. Алар озаграк яши дә. Быел без ир‑ат сәламәтлегенә зур игътибар бирәчәкбез. Июнь аенда шуңа багышланган зур форум узачак.   10. Хатын-кызлар, сәламәтлегегезгә игътибарлы булыгыз! 20 яшьтән соң елына бер тапкыр гинекологка күренү тиеш. Бу аналык муентыгы рагын кисәтү өчен кирәк. --- --- | 14.05.2016 (полный текст новости)

  • 2016-05-18 07:29 Рамил Юныс "Акчарлак" укучылары белән ТУРЫ ЭЛЕМТӘ оештырды
    16.05.2016 Дин “Дин вә йола” сәхифәсенең даими кунагы Рамил хәзрәт Юныс телефон аша газета укучылар белән аралашты. Ул ике сәгать дәвамында аларның сорауларына җавап бирде. Сезнең игътибарга әлеге әңгәмәне тәкъдим итәбез. Кукмарадан бер хатын: – 1. Элек безгә бабайлар телдән искечә алфавит өйрәтә иде, хәзер аны сөйләүчеләр ишетелми. Коръән тәҗвиденә йөрибез, анда да белүче юк. Әлҗәтне дә әйтмиләр. Ул догадыр бит инде?    2. Кеше вафат булгач, аны сакларга барабыз. Соңгы арада “мәет янында ике сәгатьтән дә озак торырга ярамый, юкса, начар энергетика үзегезгә күчә”, диләр. Чынлыкта да шундый хәл булырга мөмкинме?   Р. Ю.: – 1. Әлҗәт – дога тү­гел. Элек мәдрәсәләрдә алфа­вит­­ны ятлау өчен шәкертләргә хәрефләрдән торган, җиңе­ләй­телгән шигырьне кабатлатканнар. Балалардан да шуны сөйләткәннәр.    2. Үлгән кешедән бернинди дә начар энергия күчми. Мәрхүмне сакларга баргач, Аллаһы Тәгаләне искә төшереп, тәхлил әйтеп утырасың икән, киресенчә, зур савап, изге гамәл санала. Хафаланырга кирәкми, бөтен нәрсә Аллаһы Тәгалә кулында.    Казаннан Рәзинә: – Мин тумышым белән Яшел Үзән районыннан. Күрше авылда бер ир, менә дигән хатынын ташлап, яшьрәкне алып кайтты. Үзе мәчет әһеле инде ул. Хәзер инде яшь хатыны белән авыл клубында икәүләшеп “Таһир-Зөһрә” җырын башкарып, парлап театр уйнап йөриләр. Бөтен халык боларга карап шакката.    Р. Ю.: – Мондый гайбәтләрдән ерак торсак иде.   Мамадыштан Марсель казый: – Сезне Әхмәт Ясәви мә­четенә чакырабыз. Әлеге Аллаһ йортын Әхмәт Ясәвинең оныгы Хәмит җиткерде. Газына, утына-суына да үзе түләп тора. Шушы мәчеткә килеп, вәгазь сөйләп китсәгез, бик күркәм булыр иде. Форсаттан файдаланып, бер сорау да бирергә телим: корбан ашында ирләр белән бер табын артында утырганда, хатын-кызларга мөнәҗәт укырга ярыймы?   Р.Ю.: – Чакыруыгыз өчен рәхмәт! Аллаһы Тәгалә насыйп итсә, сезнең якларга килеп чыгарбыз. Соравыгыз буенча шуны әйтә алам: хатын-кызлар ирләр янәшәсендә сүз дәшмичә, вәгазь тыңлап, дога гына кылып утырса, артык гамәлләр эшләмәсәләр хәерле. Балтачтан Раян абый: – “Акчарлак” газетасыннан сезнең белән әңгәмәләрне яратып укыйм. Сезнең яңа чыккан китаплар һәм дисклар бармы? Аларны кайдан табарга мөмкин? Р.Ю.: – Күптән түгел “Тел афәте” дигән дискым чыкты. Ул Казанда мөселман кибет­лә­рендә, шулай ук кайбер районнарда сатыла.    Мамадыш районы Арташ авылыннан Рифат хәзрәт: – Күпләрне борчыган сорау белән мөрәҗәгать итәргә телим. Авылда олы яшьтәге кеше озак вакыт авырып ята. Үлгәч, аны ярырга алып китәләр. Моңа Ислам дине ничек карый?    Р. Ю.: – Бу теманы киләсе саннарның берсендә тәфсилләп яктыртырбыз.  87 яшьлек бер әби: – Пенсиягә чыккан көнне намазга бастым, әлхәмделилла, шуннан бирле гыйбадәтне калдырганым юк. Тик менә олыгайган саен сәламәтлек какшый икән. Миндә дә күп кенә авырулар баш калкытып, озак вакыт хастаханәдә ятып чыктым. Сиксән яшем тулгач, бер аягым, биш елдан соң икенче аягым бот төбеннән сынды. Операция ясатырга туры килде. Аллага шөкер, шушы хәлләрдән соң да аякка басып, намазымны дәвам итә алдым. Тик менә күптән түгел егылып янә аягымны авырттырдым да, атна-ун көн гыйбадәттән туктап тордым. Хәзер тәһарәт алу авырлашты. Аякны юеш чүпрәк белән генә сөртәм. Шулай эшләгәндә тәһарәт дөрес буламы?   Р. Ю.: – Апа, булдыра алган кадәр итеп тәһарәт алып, намаз укыгыз. Аллаһы Тәгалә: “Күтәрә алмаганны сездән сорамыйм”, – ди. Ул нинди хәлдә икәнегезне белә. Пәйгамбәребез Мөхәммәд (с.г.в.): “Диндә авырлык юк”, – дип, динне авырайтмаска, ә аны җиңеләйтергә өндәде. Барысы да хәерле булыр, иншалла! Яшел Үзән районыннан бер ир: – Имам-хәзрәтләрнең көнлек эш тәртибе ничек булырга, әйтик, уздырылган мәҗлесләр, соңгы юлга озатылган мәетләр саны язылып барылырга тиешме? Р.Ю.: – Сез бу сорауны ТР Мө­сел­маннары Диния нәза­рә­тенә юлласагыз яки имамнар җые­лышында күтәр­сәгез хәерле булыр иде. Берзаман имамнарга киңәш-тәкъдимнәр җиткерү уңаеннан “Мөселманнарга нәсыйхәт” дигән кулланма чыгардык, ул китап кибетләрдә сатылды. Шуны табып укысагыз да күп кенә файдалы мәгълүмат алырсыз.  Тынычлык бистәсеннән бер хатын: – Ирем, мәрхүм, киленнең төшенә кергән, имештер, миннән ашарга сорый икән. Юкса, аның рухына багышлап гел Коръән укыйм. Хәзер аптырашка калдым, тагын нишләргә икән?   Р.Ю.: – Сәдака биреп, дога кылдырырга кирәк.    Азнакайдан бер хатын: – Мин инде олы яшьтәге хатын. Яшьрәк вакытта ирем миңа өч мәртәбә талак дип әйтте. Шәригать хөкеме буенча талактан соң никахны яңартырга кирәк дип беләм. Иремнең үлгәненә дә бишенче ел китте. Аны бөтен йоласын туры китереп җирләдек, ел саен рухына багышлап Коръән ашлары уздырам. Тик менә талак дип әйтүе күңелне тырнап тора. Үземне Аллаһы Тәгалә каршында зиначы дип саныйм.    Р.Ю.: – Берьюлы рәттән өч мәртәбә талак дип кабатлау бер талакка санала. Әгәр ирегез талак дигәч, бераз вакыт узса, әйтик, ул башка бүлмәгә чыгып кергәннән соң янә талак дип кабатласа һәм өч мәртәбә шулай эшләсә, борчылыр идегез. Болай ирегез исән вакытта никахыгыз дөрес булган. Нурлаттан бер хатын: – Без инде күптән Ислам дине кануннары буенча яшибез. Шул мәсьәләдә бик еш кына төрле сораулар туа. Әйтик, балаларга, оныкларга кием-салым алганда кечкенә генә рәсемнәр, сыннар төшерелгән була. Аларны кияргә ярыймы? Урын-җирдә дә шундый сурәтләр ясалган. Андый урында йоклау тыелмыймы?   Р.Ю.: – Урын-җирдә сынлы рәсемнәр төшерелүдән зыян юк. Ә менә киемнең андыен алмау хәерле. Бу дингә каршы килә.    Казаннан Нурзидә апа: – 1. Газетагызның бер санында “намазны дөрес укымасак, гөнаһ җыябыз”, дигәнсез. Шуннан бирле әлеге гыйбадәтне үтәргә куркам. Мин өлкән яшьтә, ялгышкан чакларым да буладыр дим. 2. Аягымны күтәреп кран астында юа алмыйм. Кулымны юешләп, аякны сөртәм генә. Болай эшләү дөресме? 3. Хайваннарга, әйтик, эт-мәчеләргә ризык биргәндә сәдакадан булсын дип әйтергә мөмкинме?   Р. Ю.: – 1. Намаз укуны бервакытта да ташларга ярамый. Минем әйткән ул сүзләрем ваемсыз булып, игътибарсыз укыган кешеләргә аталган. Сез шайтан вәсвәсәсенә бирелеп, намаз укуыгызны туктатмагыз. Гыйбадәтне ташлау тагын да зуррак гөнаһ.  2. Дөрес. Булдыра алган кадәр тәһарәтләнеп, намаз укыгыз. Аллаһы Тәгалә барысын да күреп-белеп тора, хата-кимчелекләрегез булса, кичерер, иншалла! 3. Ярый.   Балык Бистәсеннән Нурания:  – 1. Озак еллар артроз, артрит авыруларыннан интегәм. Иртәнге намазга торып китү авыр, тән каткан була, тиз генә язылмый. Тәяммум белән генә намаз укырга ярыймы? 2. Миндә шундый авыру, кайчак телсез калам. Өйдәге кешеләр дә сөйләгәнемне аңламый хәтта, ягъни сүзләрне бозып сөйләшәм. Бу халәт берничә көн дәвам итә. Андый вакытта намаз укырга ярыймы? 3. Тынычландыра торган дару эчкәндә гыйбадәт кылу дөресме? 4. Биш вакыт намаз укыган кеше чалган малның гына ите хәләл була, диләр. Чынлыкта да шулаймы? Р. Ю.: – 1. Үзегезне күрмичә бу сорауга җавап бирү авыр. Ә инде сез сөйләгәннәргә нигезләнеп шуны әйтәм: кояш чыкканчы тәнегезне язып, тәһарәтләнә алмыйсыз икән, тәяммум белән намаз укыгыз. Яки кичтән яныгызга табак һәм су салынган комган китереп куегыз, иртән утырган килеш кенә тәһарәтләнегез. 2. Андый вакытта намазны күңелдән, эчтән укыгыз, калдырырга тырышмагыз.  3. Сез кабул итә торган да­руның тәэсире нинди икәнен белмим. Әгәр аны эчкәч, йокымсырап китәсез, сүрәләрне бутарга мөмкинсез икән, гыйбадәт кылу тыела. Шуңа да ул даруны кич намаз беткәч эчсәгез яхшы булыр. Ялгыш сүзләр әйтүегез ихтимал.  4. Әгәр биш вакыт намаз укый торган кеше булса, малны аннан чалдырыгыз. Андый затны таба алмасагыз, үзен мөселман дип санаган ир-ат дога кылып чалган хайванның ите дә хәләл саналыр.  Югары Ослан районы Бакчасарай авылыннан Эльмира: – Җил, яңгыр, давыл – һәммә­сенең хуҗасы бар, диелә. Алар­ның хуҗасы кем соң? Алайса бер әби өй хуҗасы, су хуҗасы һ.б. дип атап дога кылган иде.    Р.Ю.: – Җил дә Аллаһының әмере белән исә, яңгыр, кар да Аның рөхсәте буенча ява. Һәркайсына Раббыбыз хуҗа. Билгеле, йортта җеннәр булырга мөмкин. Пәй­гам­бә­ребез Мөхәммәд (с.г.в.) сөннәтендә аларга атап дога кылу юк. Әгәр без иманлы булсак, өебездәге җеннәр дә иманга килә. Без имансыз икән, алар да юлдан яза. Өй, су хуҗалары исә юк, аларга ышану хорафат хөкеменә керә. Бу Ислам дине кабул ителгәнче булган тәңречелек заманыннан калган.    Бөгелмәдән Әгълимә:  – Күземә операция ясаттым, иелә, ягъни сәҗдәгә китә алмыйм. Намазымны утырып укыйм. Гыйбадәтем дөресме?    Р.Ю.: – Аллаһы Тәгалә күтәрелә алмаган йөкне сорамый, шуңа да намазны хәлдән килгәнчә уку зарур. Аллаһы Тәгалә: “Минем динемдә кешегә зыян юктыр”, – ди. Шуңа да иелеп сәламәтлегегезгә зарар китермәгез. Савыгып беткәч, намазны бөтен шартына туры китереп укырсыз.    Апастан Әлфия: – Әдәпле-тәртипле яшәгән ир-атларга җәннәттә хур кызлары әзерләп куела, диләр. Ул кызлар арасында иң матуры, иң чибәре, уңганы үз хатыны булыр икән. Ә менә гомере буе сәрхуш ире тарафыннан изелеп гомер иткән, башкалар белән чуалуына түзеп яшәгән хатыннарга хур егетләре юкмыни?   Р.Ю.: – Җәннәттә бер кеше дә ялгыз калмаячак. Ир җәннәткә керә алмаса, Аллаһы Тәгалә хатыннарга хур егетләре – вильданнарны әзерләп куя. Җәннәттә һәркем парлы булачак.  Казаннан Лилия: 1. Беренче төркем инвалид апам безнең белән яши. Ятим­нәр­нең малына кагылу – гөнаһ. Апаның пенсиясен әйбер алганда кушып җибәрергә ярыймы? Әллә инде ул акча аның үзенә генә тотылырга тиешме? 2. Эшлекле очрашулар, конфе­ренцияләрдә тәһарәт алырга җай юк, әйтик, комган сорап йөрү килешми бит. Андый очракта тәһарәтне бөтен шартына туры китереп алмасаң, дөрес саналамы? 3. Капрон оек өстеннән мәсих кылырга мөмкинме?  Р.Ю.: – 1. Бергә яшәгәч, апагызның пенсия акчасын тота аласыз. Әйтик, азык-төлек, коммуналь хезмәтләргә түләү өчен пенсиясен файдалансагыз, хәрәм булмый.  2. Юлда барганда кибеттән шешә белән газсыз су сатып алып та тәһарәтләнергә мөмкин. Һәр җирдә җиңеллек эзләмәскә, ә Аллаһы Тәгалә рәхмәтенә ирешергә тырышырга, шәригать кануннарын мөмкин кадәр үтәргә кирәк. Мәсәлән, берәр кая поездда ике кешелек купеда барганда каршымда безнең милләттән булмаган кеше утырса, “җәмәгать, мин намаз укымакчы идем”, дим. Теге кеше шуннан соң үзе аңлап, чыгып тора. Яки “мин намаз укысам, сез каршы түгелме” дип сорыйм. Аллаһы Тәгаләнең ризалыгы турында уйлап эшләсәгез, Ул Үзе җиңеллек бирә.  3. Капрон оек аша су үтә, шуңа да аның өстеннән мәсих кылынмый. Юка оекбаш белән дә мәсих кылырга ярамый.    Бер хатын: – Мөселманнарга “ай” сүзенә башланган исем кушарга ярыймы? Ирем – Айдар, улым Айнур исемле. Быел бала авыргач, бер апа “ай” сүзенә башланган исем кушарга ярамый дип күңелгә шик кертте. Икенче бәби көтәбез. “Ай” сүзенә башланган исем сайлаган идек. Нишләргә икән?   Р.Ю.: – Айга башланган исем кушарга ярамый дигәнне беренче мәртәбә ишетәм. Иң мөһиме – хәерле, мәгънәле исем сайлау.  Казаннан Наил: – 1. Безне уразага кергәндә кояш чыгарга ярты сәгать кала сәхәрне ашап бетерергә дип өйрәттеләр. Ә календарьларда күрсәтелгән вакыт буенча сәхәрне сәгать-сәгать ярым алдан тәмамларга кирәк. Нишләп алай? 2. Мөселманнарга интернет-кибет аша товар сатарга ярыймы? Чөнки алган кеше кирәк әйберен күрә, тотып карый алмый, нәрсә эләгәсен белми бит.   Р. Ю.: – 1. Җәй көне безнең җирлектә астрономик кич юк, чөнки шәфәкъ кызыллыгы югалып бетми. Шуңа күрә вакытны астрономик кич булган якындагы шәһәргә карап билгелибез. Безнең өчен бу – Әстерхан шәһәре, ягъни җәй көне шушы кала вакытына күчәбез һәм сәхәр вакыты да шуның буенча билгеләнә. Календарьлардагы мәгълүмат дөрес. 2. Мондый кәсеп хәләл санала, бүген бөтен мөселман дәүләтләрендә интернет-кибетләр эшли. Сатып алучы товарны сайттан карый, аның турында тасвирламаны укый. Ә инде әйбер сыйфатсыз, начар яки ниндидер җитешсезлеге бар икән, ул аны кире кайтарырга хаклы.      Энҗе БАСЫЙРОВА --- | 12.05.2016 (полный текст новости)

  • 2016-05-18 07:29 Өч баламның кабере янәшә (ФОТО)
    16.05.2016 Язмыш Бу язмамны бик озак уйлангач кына язарга утырдым. Беразга гына булса да, күңелемә тынгы табасы килде. Беләм, бу дөньяда беркем дә мәңгелеккә килмәгән. Әмма үлем ачысыннан да читене юк. Моның бик ачы хәсрәт икәнен үз башыңа төшкәч кенә аңлыйсың икән. Гомерем буе укытучы булып эшләдем. Башлангычта да укыттым, өлкәнрәкләргә дә математикадан белем бирдем. Ана назыннан мәхрүм булган сабыйларны да тәрбияләргә туры килде. Менә шул чакта: “Балаларым әти-әниле булып үссен иде”, – дип Ходайдан сорап теләк те­ләдем. Шөкер, алар кабул булды. Үзем дә бик бәхетле яшәдем. Яраткан эшем, хезмәттәш­ләрем, гаиләм бар. Тик бәхетебезгә күз тиде. Иремнең сәламәтлеге юк иде. Ул – инсульт кичергән кеше. Параличланган, бер ягы эш­ләмәгән килеш 21 ел яши. Без бу авыруны зур кайгыга әйләндер­мичә яшәргә, шөкер итәргә тырыштык. Бар да әйбәт кебек иде. Тик олыгайган көнебездә безне ачы хәсрәтләр көткән икән. Без картым белән өч балабызны югалтып ятим калдык.   Башта ике кызыбыз, аннары ике улыбыз туды безнең. Төп­чегебез – Айрат исемле балам кечкенә вакытта үпкәсенә суык тиеп үлеп китте. Көтеп алынган тансык улыбызны югалтуны авыр кичердек. Тормыш дәвам итте. Тик озак тормады, кайгы җиле тагын безнең ишекне шакыды. Бу юлы Алсу исемле кызыбызны югалттык. 28 яшьлек чәчәктәй балам авырып китте. Озак та үтмәде, күзләрен мәң­гелеккә йомды. Алсуның кайгысын олы кызым Резидәгә карап азрак онытып тора идем. Ул Казаннан кайтуга Алсуым кайткан төсле була иде. Тик бу бәхеттән дә мәхрүм калдым. Резидә 2014 елда юл фаҗигасендә һәлак булды.   Резидә тырыш, тотынган һәр эшен башкарып чыга торган кеше иде.     Апасының авыр хәлдә икәнен әйтүгә, Рамил улым төнлә юлга кузгалды. Авылдан Казанга якын ара түгел бит. Җиңел машина белән 3-4 сәгать барасы. Апасы, әйтерсең, ул килеп җиткәнне генә көткән, бер сәгатьтән өзелгән дә. Рамил апасын күрә алмады, аны реанима­циягә дә кертмәгәннәр. Әлеге хәс­рәтне бик авыр кичердек. Җитмәсә ул чакта өебездә төзелеш эшләре иде. Резидә атна ахырына булышырга кайтам дип китте. Җомга көнне гәүдәсен генә алып кайттык. Якыннарым вакыт дәвалар дисә дә, балаларымны югалту хәсрәте басылмады. Киресенчә, йөрәк­тәге яралар һаман кузгалып кына тора. Резидә тырыш, тотынган һәр эшен башкарып чыга торган кеше иде. 18 яше тулгач, Казанга чыгып китте. Хисап эшләре буенча югары белем алды. Мәдәният министрлыгында, Тинчурин һәм Камал театрларында эшләде. Соңгы эш урыны Качалов театрында иде. Анда баш хисапчы булып эшләде. Еш кына командировкаларга йөрергә туры килде. Ә фаҗига буласы көнне ул Чабаксарга артистлар янына киткән. Казанга да исән-сау әйләнеп кайткан. Төнлә автобуслар йөрмәгәч, такси чакырткан. Тик машина йөртүче светофорның кызыл төсенә туктамаган. Алар икенче машина белән бәрел­гәннәр. Кызым бик нык имгәнеп, аңына килә алмыйча үлеп китте.   Дөньялыкта булган ачы хәсрәтне мин өч тапкыр кичердем. Бар ышанычым, өметем булып улым Рамил калды. Аның гаи­ләсенә, оныкларыма сөенеп яшим. Бала хәсрәтеннән дә ачы хәсрәт юк диюләре хак икән. Резидәне әле дә менә кайтып керер дип көтәм. Казандагы фатирына барып та бераз яшәп кайтам. Балам монда гына чыккандыр да хәзер кайтыр шикелле. Аның кигән киемнәрен күз карасыдай саклап торам. Йөрәк әрнүләрем басылмасмы дип, зиратка барып дога кылып кайтам. Өч баламның да кабере янәшә урнашкан. Хәзер күңелемне бары тик дога кылып кына тынычландырам. Күңелем белән хәзер бер генә теләк: балаларымның урыны җән­нәттә булсын дип телим. Беркемгә дә үзеннән алда баласын югалтырга язмасын икән. Әлеге язмам балаларым рухына дога булып ирешсен иде. Психолог Эльвира Сафина киңәше:   – Ана өчен бала үлеменнән дә авыры юк. Сез бер генә түгел, өч балагызны югалткансыз. Күңелегездә яралар төзәлергә өлгермәгән, яңалары барлыкка килгән. Редакциягә хат юллап дөрес эшләгәнсез. Күңелегез беразга булса да бушап калган. Якын кешеләреңне югалту ачысын әйтеп тә, язып та аңлатып булмый. Динебез кушканча сабыр булырга кирәк. Күңелегезгә хәсрәтегезне җыймагыз. Елап та алыгыз. Тик хәзер аларның бары тик сезнең догага гына мохтаҗ икәнен онытмагыз. Венера БАЙБУЛАТОВА, Чүпрәле районы,Иске Шәйморза авылы --- | 14.05.2016 (полный текст новости)

  • 2016-05-18 07:29 Туйда туган уйлар
    16.05.2016 Киңәш-табыш Туй дигәч тә, элек авыл урамнарыннан гармуннарын сыздырып, җырлашып кунактан-кунакка йөргәннәре искә төшә. Икешәр-өчәр көн туй итәләр иде ул чакларда. Табын түрендә – күрше-күлән бергә җыелышып әзерләгән ризыклар. Туйга бүләк итеп урын-җир, сөлге ише әйберләр салынуы гадәти күренеш буларак кабул ителгән. Алып баручы итеп табындагылар арасыннан бер җор теллесе сайлап алынган. Балаларының язмышын да ата-ана үзе хәл иткән. Бүген бик азы гына әти-әнисе таныштырган кеше белән гаилә кора. Аларга ата-ана белән торасы түгел, янәсе.  Хәзерге туйларга әзерлек иң элек тамада эзләүдән башлана. Хәленнән килгәннәре сиксәнешәр меңлеген чакырса, акча жәлләгәннәре иң аз дигәне белән канәгатьләнә. Кунакларны берничә сәгать күңел ачтыру өчен шулкадәр акча сорап алуны үзем берничек тә аңламыйм. Аз дигәннәре дә утызар мең тора бит аның. Нишлисең, бирүчесе булгач, алучысы табыла инде. Әнә шул азрак акча алганы шәбрәк тә алып бара әле. Туй башлангач, кунаклар белән таныштыру, теләкләр теләү бер сәгатькә сузыла. Тартма тотып яшь парларга бүләк итеп акча җыйганнан соң, тамада берничә җыр башкара. Аңа туйны алып бару өчен вакыты да санаулы гына кала. Кайбер тамадалар туйның башыннан ахырына кадәр, төрле юллар белән, акча җыю ягын карыйлар. Туачак балалар өчен бәләкәй колготкиларга җыйнау дисеңме, кияү белән кәләш фотосы төшерелгән этикетка белән шампан шәрабен сатып алумы... 200 сум чамасы торган шампан шәрабен өч-дүрт меңгә сатып алучыга табындагыларның күбесе гаҗәпләнеп карый. Кемдер «бигрәк бай кеше» дип, кемдер «саф акыллы кешеме икән бу», дип уйлый андыйлар турында. Шул бай дигәнеңнең үз гомерендә берәр шәфкатьлелек акциясендә катнашканы бармы икән, дип уйлап куясың. Кеше алдында күрсәтү өчен кылынган ул гамәл «менә без ничек яшибез» дигәнне аңлата.    Элек мәҗлеснең бер башында – ирләр, икенче башында хатын-кызлар утырса, хәзер бер башта – өлкәнрәкләр, икенчесендә яшьләр урын ала. Туйлар ресторан, кафеларда узган мәҗлесләргә баерак туганнарын чакырырга тырышалар. Соңыннан күпме акча җыелганын, кемнең ничә сум салганын сөйләп йөрүчеләре дә булмый калмый, әлбәттә. Табыннарын әзерләгәндә, андагы ризыкны бөтен кеше дә ашый алырлыкмы икәнен уйлап та карамый кайберәүләр. Диетик ризыклар гына ашап ияләшкән кеше туйдан ач килеш кайтып китәргә мөмкин. Ә аларны рәттән ашасаң, ашказаны яисә бавыр өянәгең кузгалуын көт тә тор. «Туйга барсаң, туеп бар», – дип шундыйларга карата әйтелгәндер дә инде. Һәр заманның үз көе дигәндәй, туйлар да үзгәрә шул... Люция ХӘБИБУЛЛИНА --- | 15.05.2016 (полный текст новости)

  • 2016-05-18 07:29 "Манзара" музыкаль премиясеннән ФОТОрепортаж
    16.05.2016 Мәдәният 15 майда башкалада тагын бер яңа проектка нигез салынды. Бу көнне беренче тапкыр "Манзара" дип исемләнгән музыкаль премия тапшыру тантанасы узды. “Манзара” музыкаль премиясе – GONGTV спорт һәм музыка каналы кысаларында уздырыла торган искиткеч масштаблы чара. Проектның асылы – танылган җырчылар үрнәгендә яшь, әле генә эстрадага аяк басып килүче иҗат әһелләренә юл күрсәтү, аларны тамашачыларга таныту. Һичшиксез, бүген безнең эстрадабызда дәрәҗәле премияләр аз түгел. Ләкин алар, күп очракта, бары тик танылган артистлар белән эшләүне өстен күрә. Шуның белән беррәттән, яшь һәм талантлы артистларыбыз күләгәдә кала. Каналның һәм проектның нигезендә дә нәкъ менә гадел иҗатны үстерергә омтылыш тора.                                                       Шамил АБДЮШЕВ фотолары --- | 16.05.2016 (полный текст новости)

  • 2016-05-18 07:29 "Татар радиосы"ның "Югарыда" төшерелгән ВИДЕОсы әзер булды
    16.05.2016 Шоу-бизнес 7 май, “Радио көнен”, “Татар радиосы” гадәттәгечә зурлап үткәрде. Башка еллардан аермалы буларак, быел “Югарыда” булдылар, икенче төрле әйткәндә, күкне яулап, эфирга Korston Towerның 25нче катыннан чыктылар. Ачык студиядә кемнәр булганын сез үзегез бу видеодан карап белә аласыз:       --- --- | 16.05.2016 (полный текст новости)

  • 2016-05-18 07:29 Флюра Низамовадан чишмәләр турында язма
    16.05.2016 Җәмгыять Күршебез, авыл мулласы Тимерҗан абый белән күбрәк чишмә буенда, су алганда очрашабыз. – Бу суның савабы синең әтиеңә, аннары мәрхүм Рифкать агайга, тагы чишмә чыгарганда булышып йөргән күршеләргә тия инде! – ди ул һәр очрашкан саен. – Урыннары җәннәттә була күрсен! Ничә еллар эчәбез бит шушы суны... Чишмәбез юл өстендә генә – урам халкына асфальт юлдан килеп кенә су алырга уңайлы булса, үткән-сүткән, чит-ят кешегә дә туктап су тутырырга махсус эшләнгән диярсең! Авылыбыз Ярмәкәй–Уфа юлында утырганга күрә, бик күпләр юл өстендәге чишмәне яхшы белә, үткәндә туктап су җыяр өчен машиналарында зур-зур савытлар йөртәләр. И тутыралар суыбызны, и тутыралар, көянтә-чиләк асып чишмәгә килгән авыл кешесенә бик еш кына суга чират торырга туры килә хәтта.   Кыдаш елгасының теге ягындагы Биектау итәгеннән тибеп чыгып, ярты чакрым чамасы юлын торбадан үтеп, бу якка чыккан чишмәнең агымы әллә ни көчле булмаса да, Үзәк урам халкына бик кадерле ул, якын-тирәдәге бердәнбер чишмә чөнки. Суы бераз катырак, известьлерәк булса да, ашка-чәйгә тотарга бик тәмле. Хәзер авылда һәркемнең ишегалдында үз коесы бар-барын. Күпләр, идән астына насос куйдырып, суны өй эченә үк керткән. Шәһәр җирендәге кебек, керне дә автомат машинада гына юалар. Чиләк белән су ташып, аннары юынтыгын кире түгеп мәшәкатьләнәсе дә юк. Ләкин нибары сигез-тугыз гына метр тирәнлектән чыкканга күрә, эчәр су дип атарлык түгел, юынырга гына тотарлык ул кое сулары.   Кышларын чишмәгә кеше азрак йөри, машиналар да сирәгрәк үтә. Ә менә җәй көннәрендә... Пычрак, зур машиналары белән авыл урамын таптаучы нефтьчеләр генә җитмәгән, сусаклагыч буасына ял итәргә килүчеләр дә бер-бер артлы тезелешеп, суга чиратка басалар. (Ярмәкәй сусаклагычы дигән галәмәт зур буа нәкъ безнең Иске Шах авылы янында, Өстәвәнҗе елгасының өскерәк агымында урнашкан). Берсенә дә: “Су – безнеке, алырга хакыгыз юк”, – дип әйтеп булмый, табигать биргән байлык бит, уртак милек. Чишмәгә якын торган йортларда яшәүчеләргә узгынчы машиналарның туктап су алуы гына түгел, тавышы да, тузан-пычрагы да комачау итә, югыйсә...   Иске Шах авылы күрше-тирәдәге бүтән авыллардан уңайлы урнашуы белән аерылып тора. Авыл башында ике елга – Кыдаш белән Өстәвәнҗе бер-берсенә килеп кушыла да, шактый мул сулы бер елгага әверелеп, авылны икегә бүлеп агып ята. Дүрт-биш чакрым араны үтеп, Иске Турай авылыннан ерак түгел агып үтүче Ыкка килеп койганчы Кыдаш исемен алып бара ул. Елга сулары юлда очраган эреле-ваклы инешләрдән, чишмәләрдән җыелып килә. Ә чишмә-инешләр безнең якта җитәрлек әлегә. Интернетта Гуглга кереп, Бөгелмә-Бәләбәй калкулыгының урта өлешенә туры килгән үз тирәлегебезне өстән, космостан күзәтсәң, шул массивтагы сөзәк кенә таулар, урманнар арасыннан агып ятучы дистәләгән инешне, чишмәне табасың. Бу тирәлектәге авыл исемнәренең дә күбесе шул инешләр атамасыннан килеп чыккан. Әйтик, күршедәге Ташлы, Сүлле авыллары. Филологлар сүл, чал, чул сүзләренең аксыл төстәге ком-ташны, су чыганагы тирәсендәге җир катламын аңлатуын, шуңа ияреп Чаллы, Сүлле атамалары килеп чыкканын исбатлыйлар. Бу җәһәттән, Татарстандагы Чаллы шәһәрен генә түгел, әле тагын Кама елгасыннан көньяктарак урнашкан берничә районда Чаллы исемен йөрткән әллә ничә авылны да мисалга китерергә мөмкин. Бая тасвирлаган чишмәбезнең, Кыдаш елгасын кичеп, безнең урамга чыкканына инде утыз өч ел була икән быелгы җәйдә! Хәзерге буын яшьләре белмәсә дә, мин ул чишмәнең Хәким чишмәсе дип аталырга тиешлеген яхшы беләм. Элегрәк, без бала чакта, авылдагы күп чишмәләр исемле була торган иде. Әйтик, тау итәгенә сыенып ук утырган Кысык Асты урамында бер чишмә Сәмигулла чишмәсе дип йөртелде.   Ник дигәндә, ул чишмә урамның аргы башыннан тибеп ята, бабайның өеннән кул сузымы хәтле генә җирдә, һәм Сәмигулла бабай һәрвакыт чишмәне карап, тазартып тора иде. Ә кыска гына урамның икенче башындарак Хәким чишмәсе агып утыра. Аңлашылса кирәк, Хәким бабай шул чишмә янында гына яши иде. Бик чиста-пөхтә карт иде ул: чишмәне карауны үз өстенә алган, суга килүче кешеләрдән дә чишмәгә сак караш таләп итә, чүп-чар калдырганны күрсә, өеңә үк килеп әрләп китәргә дә күп сорап тормый! Кызганыч, хәзер инде андый картлар да юк, чишмәләр дә күзгә күренеп бетә бара. Ә менә утыз еллар элегрәк, Кысык асты урамында торганда эчкән суын тансыклап, бөтен мәшәкатен үз өстенә алып, чишмәне бу якка суздырган кешеләрдән иң беренчесе – үз әтием Гыйләҗетдин Шиһабетдинов иде. Димәк, чишмәбезне Гыйләҗетдин исеме белән атап йөртсәк тә хата булмас кебек! Әни белән икесе бер сүздә булып, күрше-тирә халкын да бу эштә катнашырга өндәп йөрделәр. Кемдер аларның бу ниятен хуплады, ярдәм итәргә алынды, кайсыберләре, шик белдереп (кулдан килмәстәй эш белән йөрисез, янәсе), үзләрен хурлап та маташты әле. Шикләнүчеләрнең дәлиле мондыйрак иде: бер чакрымга якын араны ничек казымак кирәк?   Әле тагы шунысы бар: торбаны елга аша сузасы бит. Кыдаш агымы белән килеп өеләчәк чүпкә, ботак-сатакка чыдармы ул? Ләкин әти үзсүзле кеше иде, мәрхүмкәй. Колхоз рәисе Рифкать абый Шакиров та (үзе дә шушы урамда, безнең күршедә генә яшәде), ул чактагы авыл советы рәисе Зәмбилә апа Сөнгатуллина да чишмә чыгартуны хуплап, ярдәм итәргә алынгач, эш башлана.   Җитәкчеләрнең нефтьчеләр белән сөйләшеп-табып куйган торбаларын, күршедәге Серафимовский бистәсенә барып юллап, әти кайтарта.   Әле бит траншея казырга техника табасы бар. Иске Шах авылыннан җиде-сигез чакрымда гына Түбән Троицк эшчеләр бистәсе бар. Ә анда күп кенә авылдашларыбыз эшли, арада техниканы “иярләгән” егетләр дә бар. Бәширов Әхмәтвәли дигән берсе нәкъ менә безгә кирәкле җир казыгыч трактор йөртә икән. Әти Троицкига барып Әхмәтвәли белән сөйләшеп кайта. Күндәм, әйбәт егет Әхмәт: әллә ничә тапкыр килеп, үзебездә туктап, еш кына тракторын капка төбендә саклауга калдырып, казый башлый траншеяны. Ул килгән саен, әни кунак көткәндәй әзерләнеп тора. Соңрак әни сөйли иде, киткәндә эшчеләргә күчтәнәчкә казлар биреп озаттык, дип. Берни дә жәл түгел, суы гына чыксын! Шулай итеп, урам сулы булды. Бу эшләрне ни өчен шулай нәзекләп язаммы? Бернинди түләүсезгә үз көчен, вакытын кызганмыйча, уртак эш өчен йөргән кешеләрне хөрмәтләп искә алыр өчен язам мин боларны.   Инде икенче чишмә турында. Бусы – аръяктагы Мөхәммәт чишмәсе, Мәктәп урамының арткы ягындагы тау итәгеннән ургылып бәреп ята. Бер-ике ел элек, кояшлы сентябрь аенда шул яктагы урман авызында гөмбә эзләп йөрдем дә, текәдән нәкъ Мөхәммәт чишмәсенә турылап төштем. Бу тирәгә күптән чыкканым юк иде. Күр әле, чишмәнең агымы бик көчле икән! Суы да тәмле. Менә бит, без белә-белгәннән бирле ага ул, исеме дә шул ук – Мөхәммәт чишмәсе. Кем булгандыр ул Мөхәммәт, хәтерләүче дә юк хәзер, ә менә исеме чишмәгә берегеп калган. Чишмә чыккан тау өстендә нефть “таган”нары эшләп утыра. Димәк, беркөнне Мөхәммәт чишмәсе суына да майлы таплар төшмәгәе, нефтьле, тозлы тәм өстәлмәгәе. Әнә, басу ягындагы урамда коелар суына ул тәмнәр күптән төште инде. Җир-сулар таланган, экологиябез тәмам бозылып бара торган чорда яшибез шул. Бүгенге ил хуҗаларына җир-су түгел, ә нефть кадерлерәк! Киләчәктә алтын-көмеш тә, энҗе-мәрҗәннәр дә түгел, ә нәкъ менә эчәр су иң кыйммәтле байлыктан саналачак дип юкка гына әйтмиләр югыйсә. Әлегә моны авыл халкы гына тоемлый шул...   ...Биектау дигән тавыбыз чынлап та биек безнең. Тирә-юньдәге калкулыклардан, таулардан ул нәкъ менә барысыннан да биегрәк булуы белән аерылып тора. Элегрәк, без бала чакта, тау борыныннан аяз көнне карасаң, кырык чакрымдагы Бәләбәй өстендәге рәшә күренә, диләр иде олылар. Тагын бер гаҗәбрәк ягы бар әле ул тауның: бүтән җирдә, кагыйдә буларак, чишмәләр тау итәгеннән генә чыкса, безнең Биектауның ин маңгаеннан, иң биек төшеннән тибеп, чишмә чыгып ята. Тау битләве шәп-шәрә вакытларда тауга турыдан гына менеп җиләк җыйгач, эсседән тәмам сусап, кайтышлый шул чишмә авызына килеп каплана торган идек. Суы салкын, тәмле. Бу чишмәне халык изге санап, ташлары арасына көмеш, бакыр акча салып китә иде әле мин белгәндә. Авыру кешеләр ерактан, дистәләгән чакрымнардан шушы чишмәне эзләп киләләр иде хәтта. Хәзер тауга турыдан менеп булмый, чөнки анда куе урман үсеп утыра – совет чорының соңгырак елларында шәрә битләүләрне сөреп, каен, нарат утыртып чыкканнар иде. Чишмәне хәзер тауны урап менеп, Олы акланны кисеп чыгып, аннары куе агачлыкны, билдән үскән үләнне ерып кына барып табып була.   Гомумән, Биектау – Иске Шахның символы инде ул. Кайсы якка гына китмә, тау силуэты, башын көньякка таба борыбрак ял итәргә яткан ниндидер зур, куәтле җанвар шикелле, сине әле бик озак озата бара, ә кайтканда, ерак чакрымнардан ук күренеп, каршы ала. Элек картлар, бу тауның асты тулы су икән, ә башындагы уйсулыкта кайчандыр күл булган, тора-бара күл кипкән, дип сөйлиләр иде. Моңарчы авыл тирәсендәге иген басулары уртасына кереп, йә булмаса сөзәгрәк тау өстендәге тигезлекләргә менеп кенә җирне бораулап йөргән нефтьчеләр, инде килеп, Биектау башына да менеп җиттеләр. Кыеклабрак әйтсәк, тауның башына җиттеләр! Шактый гына мәйданда урманны кисеп аударып, җирне кырып, күтәртеп юл салдылар. Аннары тау башындагы тигез үләнлекне – безнең кырын ятып кына җиләк җыйган Олы акланны актарып, күрсәң кот очарлык хәлгә китерделәр. Бораулау манаралары бик озак үкереп, гүләп утыра торгач, ниһаять, нефть тапканнар булып чыкты. Хәзер тау өстендә нефтьне тирәннән тартып алып, каядыр кудырта торган качалка-таганнар эшләп тора. Җирне бу кадәр ерткалау, мәсхәрәләү кая илтеп чыгарыр икән? Билгеле инде, яхшыга түгел.   Ирексездән, бер әкияти-мистик юрауга ышанып та куярсың, билләһи. Авылыбызның Елга урамында үскән бер кыз, шактый еллар элек инде, кинәт чирләп китә. Үзен-үзе белештерми, атналап авырый кыз. Ир-ат тавышы белән сөйләнә, үзен Мөхәммәт карт дип белдерә. (Мөхәммәт чишмәсе хакында язган идем өстәрәк). Озакламый Биектау шартлап, авылны су басачак, дип кисәтә кыз. Аның әйткәне быелга, 2016 нчыга туры килә әле! Бу хәлнең шаһитлары һәм телдән-телгә сөйләп белгәннәр әлеге сәер юрауны авырып-кызышып яткан үсмернең саташуы дип кенә кабул иткәндер инде, билгеле. Ләкин авылны, табигатьне экологик талану афәте чорнап алган саен, шул сәер хәлне искә төшерми дә булмый шул. Кая барма, нефть таганына килеп юлыгасың. Авыл өстендә, Өстәвәнҗенең безгә бик якын гына агымында, миллионлап тонна су куәтен тыеп-буып, сусаклагыч җәйрәп ята. Әлеге галәмәт тә зур һәм коточкыч гөнаһлы эшләрнең әҗер-файдасы, әлбәттә инде, авыл халкына тими диярлек. Киресенчә, халыкка уңайсызлыклар гына тудыра алар.   Әйе, асфальт юлдан йөрибез. Нефть булмаса, нинди акчага юл салыныр иде әле, дип телебезне кисәләр еш кына. Ләкин юлны шул ук нефтьчеләрнең йорт зурлыгындагы үз машиналары ук ватып-җимереп барганын, шул нефть аркасында чишмәләребез пычранганын, иген басулары, көтүлекләр кысрыкланганын, күп кошларның, бөҗәкләрнең юкка чыга баруын әйтмиләр. Болай барса, авыллар бөтенләй бетеп (алар инде болай да бетү алдында тора, җирдә, игенчелектә, малчылыкта эшләргә теләгән кешегә бик кыен, ә бүтән төрле эш юк дәрәҗәсендә!), бөтен кеше дә шәһәрләргә күченсә, халык затсыз-нәселсез, җирсез-тамырсыз манкортка әйләнәчәк, милләтләр дә, тел дә бетәчәк бит әле! Экологик афәт өстебезгә ишелеп килә. Моны авыл кешесе иң беренчеләрдән булып тоя, билгеле. Чөнки ул шул мохиттә яши, җир тетрәтеп килгән гыйфритнең дәһшәтле адымын һәр күзәнәге белән ишетә, авыр, сөремле сулышына тончыга...   Юлда күп йөргән кешеләргә матур итеп ихаталап алынган, үзенә күрә бер төрле милли бизәкле архитектурага төренгән чишмәләр янына туктап су эчәргә туры киләдер. Башкортстанда, Татарстанда бигрәк тә еш очрый алар. Чишмәләрне болай кадерләүгә нефтьчеләр саллы өлеш кертә дип беләм. Әйбәт эш, сүз дә юк. Ләкин, төптән уйлап баксаң, үзләре үк боза, пычрата торган судан, башларын аз гына иеп, гафу үтенгән сымак кына инде бу гамәл. Бер елны, авылны пычраталар, безгә су алырга да ирек юк, дип, нефтьчеләр адресына электрон хат та юллаганым булды. Ни дип җавап бирделәр дисезме? Нефтьчеләр җирдән файдаланган өчен акча күчерә, калганын үзегез карагыз, янәсе. Исләре китте ди аларның синең җиреңә, суыңа. Күбрәген дә эшләргә тиеш тә бит нефтьчеләр, әмма безнең илдә әлегә җир-су алдында җавап тоту, сине туендырып торган табигатькә ихтирам дигән нәрсә юк дәрәҗәсендә шул! Ата-бабадан калган гадәтләр инде беткән. Коега төкермә, суын эчәсең булыр, дигәнне хәзер инде күчерелмә мәгънәсендә генә аңлыйбыз, ә бит мәгънәсе турыдан-туры суны изгеләштерү белән бәйле аның. Төкерү генәме: кәттә машиналарда йөрүче шәп егетләр еш кына чишмәбез янына аракы, сыра шешәләре, бүтән чүп-чар ташлап китәләр. Алардан күрмәкчеме икән, әллә үзләрендә дә тәрбия әсәре калмагангамы, авыл яшьләре дә төннәрен кая барырга белмичә тилереп-тилмереп йөргәндә, әлеге дә баягы чишмә буена килеп, аның ихатасын ватып-җимереп, аракы эчеп, тәмәке тартып утыралар. Иртән су алырга килгән кешенең күзе алдында вәхши картина пәйда була – шешәләр, тәмәке каплары, төкергән-какырган эзләр... Боларында да шул ук нефтьчеләр тәрбиясе инде – урыс әйтемендәге кебек, миннән соң үлән үсмәсә дә исем китми дигәндәй. Ә чишмәдән су тутырып китүче әрсезләргә суны түләүле итсәк, ә?! Авыл кешеләреннән калганнарга, билгеле.   Шәһәрдә дәү шешәләрдәге суны кибеттән сатып алабыз бит әле. Ул су да әллә каян түгел, шул ук чишмәләрдән тутырып бөкеләнгән, югыйсә. Суның кадерен дә, чын бәясен дә белеп, табигатьне дә, үз-үзебезне дә хөрмәт итеп яши башласак, Мөхәммәтләр, Сәмигуллалар, Хәкимнәр, Гыйләҗетдиннәр рухы шатланып куяр иде бәлки...   Флюра НИЗАМОВА, Ярмәкәй районы, Иске Шах авылы --- | 16.05.2016 (полный текст новости)

1   (Всего 1)

RSSportal.RU - крупнейший каталог русскоязычных новостных лент в формате RSS по различным тематикам, от бизнеса и образования до медицины и литературы. Новости в лентах обновляются несколько раз в сутки.

Яндекс.RSS
Бизнес
Автомобили
Hi-Tech
Кино
Здоровье
Мода
Новости
Музыка
Путешествия
Игры
Семья
Спорт
Шоу-бизнес
Культура
Политика
Экономика
Недвижимость
Юмор
Главные новости
Кулинария
Наука
На проверку
Другие ленты

Обратная связь Яндекс.Метрика