RSS Portal

Поиск на RSSportal: названию ленты текстам новостей   


Matbugat.ru RSS

RSS Matbugat.ru
  • 2015-06-29 10:48 Иң зур “тамаша залы” – базар
    28.06.2015 Җәмгыять Безнең редакция хезмәткәрләренең яртысы Мәскәү базарына йөри, чөнки эш урыныбыз да, торган җирләребез дә шуннан ерак түгел. Казандагы базар бәяләрен дә газетага әлеге базардан «күчереп» бирәбез. Базар – үзе бер дөнья, бер тамаша, сабантуй: анда берәр танышыңны очратмый калмыйсың, азык-төлек, кием-салым, савыт-саба, йорт кирәк-ярагы, тимер-томыр күплегенә, сатучылар һәм сатып алучыларның төрлелегенә шаккатып йөрисең. Элек, авыл хуҗалыгы ярминкәләре үткәрелгән чакта, базар искиткеч күңелле бәйрәмне хәтерләтә: бөтен тирә-якны яңгыратып, дәртле җыр агыла, кемнәрдер сәхнә янында бии, табаларда коймак чыжлый, самавырлар кайнап утыра, шашлык пешә, матур итеп бизәлгән сәүдә рәтләрендә капчык күтәргән, кул арбасы тарткан, биштәр сөйрәгән кешеләр мәш килеп йөри иде... Ләкин бер ягын трамвай юлы кисеп үткәч, җәелеп-кинәнеп сәүдә иткән Мәскәү базарының яме китте, ул кысылды-кысрыкланды, үзгәреп бетте һәм «яңача» базарга шактый вакыт ияләшеп булмады. Тора-бара күз күнде, күңел килеште. Ләкин соңгы вакытта яраткан базарыбыз тагын ничектер йолкышланып калды, сәүдә рәтләре дә кимеде. «Базарлар яну модасы» чыккач, базарлар ябыла дигән сүзләр дә йөргәч, «Безнең Мәскәү базарын нинди язмыш көтә икән?» дигән сорау туды. Гомумән, без инде дистә еллар үз итеп йөргән базарның эчке кухнясын, эшләү тәртибен беләсе килү теләге күңелне күптән кымтырыклап тора иде, беркөнне, ниһаять, базар директоры Олег Крюченков белән сөйләшү бәхетенә ирештем. – Юк, юк, базар ябылмый! – дип тынычландырды Олег Альбертович. – Ябылу турындагы сүзләр янгын куркынычсызлыгы таләпләрен үтәү-үтәмәүгә бәйле, ә без барлык таләпләрне дә үтәдек. Әйе, Мәскәү базары элек зуррак иде, ә хәзер 1,35 гектар җир били. Трамвай юлы сузылганчы шул җирләрдә саткан кешеләргә дә урын таптык. Ә кием-салым сатыла торган беренче рәт ябылуның сәбәбе: анда авария булды, җир астыннан узучы канализация торбалары шартлады. “Водоканал” оешмасы 12 метр тирәнлектә чокыр казып, шул торбаларны алыштырырга тиеш, шунлыктан безгә ул тирәләрне әлегә бушатырга куштылар (рәсемгә күз салыгыз – Н.С.). Ләкин анда сатучылар әллә кая китмәде, шушы ук базарда, әмма башка урыннарда саталар. Инде ремонтлау эшләре тизрәк бетсә иде дип телибез, чөнки җәйге сезонда яшелчә, җиләк-җимеш сатучылар күп була, аларга урын кирәк. Гомумән, ремонттан соң ул тирәне авыл хезмәтчәннәре өчен бүлеп бирергә уйлыйбыз: килсеннәр, сатсыннар! Без: “Шушы базарда сатыйм әле”, – дип килгән бер кешене дә кире бормыйбыз. Олег Альбертович белән очрашыр алдыннан гына Баулы базарында күңелсез хәл килеп чыкканлыктан (мәгълүматларга караганда, анда базарда бәрәңге сатып, урын өчен түләмәгәнгә күрә, 82 яшьлек бабайны сату урыныннан куганнар һәм ул, үзенә тупас мөгамәлә күрсәтүне күтәрә алмыйча, сырхауханәдә йөрәк өянәгеннән үлгән иде), Мәскәү базарында вак-төяк товарларын сатучы өлкәннәргә мөнәсәбәтнең нинди булуын да сорамый кала алмадым. – Әбиләр, бабайлар гадәттә үзләре җитештергән товарларны саталар, – диде базар хуҗасы. – Ул әйберләр күп булмый, аны үзләре үстергән-җитештергәнлеге күренеп тора. Билгеле, алардан бер тиен дә акча алмыйбыз, сатсыннар, рәхәтен күрсеннәр. Аннан кайберләре базарга әйбер сатудан бигрәк кеше күрергә, үзен күрсәтергә дигәндәй, аралашырга теләп, юаныч эзләп тә килә бит әле аларның. Кайберләре кесәләреннән алып “Хезмәт ветераны” таныклыгын күрсәтә, аларга ничек сүз әйтәсең инде? Ләкин кайвакыт үзем җыйдым дип, җиләк-җимеш белән тулы бер өем тартма янында сатып торучы өлкәннәр дә очрап куя. Олы кешенең шулкадәр җиләк үстереп, җыеп, көн саен базарга алып килеп сата алмавы көн кебек ачык. Мин үзем бакча эшен бераз беләм, бөгелеп-сыгылып бер-ике кәрзин җиләк җыйсаң, икенче көнне турая да алмыйсың. Товарны балалары яки оныклары кайдандыр табып, урын өчен түләмәс өчен олы кешедән саттыруларын без чамалыйбыз бит инде. Һәм андый кешеләрдән, капчык-капчык, машина-машина әйбер сатучылардан акча алабыз, билгеле. Үз товарын сатучыларга аренда бәясе арзанрак, ә алыпсатарларга кыйммәтрәк. Бер урын өчен түләү якынча 4 мең 500 сум. Базарда барлыгы 1250 сату ноктасы исәпләнә. Бүгенге көндә шуның 715енең иясе бар. Ләкин ел фасылына карап, бу сан үзгәреп тора. Кыш көне бераз кими, җәй көне үсентеләр, чәчәкләр, яшелчә, җиләк-җимеш сатучылар бәрабәренә – арта. Менә без утыра торган бу ябык лабазның икенче катына сатучы таба алмыйбыз әле. Эшмәкәрләргә килегез, бушлай сатыгыз, аренда өчен акча алмыйбыз дип тәкъдим итеп тә карадык, юк, ризалашмыйлар. Нишләптер, популяр түгел әлеге урын. Мәскәү базарында Көньяктан килгән сәүдәгәрләр аз. Барлыгы 15ләп кеше икән. Гаиләләре белән дә саталар, инде күптәннән эшләп, алар биредә үз кешегә әйләнгәннәр, ир-ат сәүдәгәрләрнең күбесенең хатыннары да татарлар икән. Таҗик, азәрбайҗан, үзбәкләр җылы яктан килгән товарлары белән сәүдә итсәләр, базарда шулай ук Төркиядән, Мисырдан, Израильдән, Латин Америкасы илләреннән килгән яшелчә, җиләк-җимеш һәм кием, көнкүреш кирәк-ярагы да сатыла. Кытай, Корея товарлары турында әйткән дә юк инде. Гомумән, базарда дөньяның төрле илендә чыккан товарны табарга була. Санкцияләрдән соң чит илдән кертелүче мандарин, персик кебек җиләк-җимешкә, Кытай товарларына (ә хәзер кытайныкы булмаган нәрсә бар?), кием-салымга – бөтен нәрсәгә бәя арткан. “Ярар, чит ил банан-грушаларына, помидорларына бәя артсын да ди, ә үзебезнең совхозлар, питомниклар җитештергән яшелчә, җиләк-җимешләр, әйтик, “Майский” кыярлары, помидорлары да нигә кыйммәт соң? Бу совхоз Мәскәү базарыннан чагыштырмача ерак та түгел бит инде?” – дип сораган идем Олег Альбертовичтан, моңа ул үзе дә аптырый икән. “Мин моны аңлата алмыйм, бер бәянең артуы икенчесенең дә күтәрелүенә китерә, күрәсең”, – дип җавап бирде. Дөрес, хәзер үзебезнең кыяр-помидорлар бераз арзанайган. Ә Азәрбайҗан, Төркия кебек илләрдән китерелгәннәрен 140-200 сумнарга саталар. Базардагы товарның 80 проценты Татарстанда, Мари-Элда, Чувашиядә җитештерелгән. Татарстан дигәндә, Балтач, Буа, Теләче, Кукмара, Биектау, Яшел Үзән, Саба, Югары Ослан районнары, “Майский” совхозы, Арча балык хуҗалыгы, “Челны-бройлер”, “Татплодопитомник” һәм башка оешмаларның, шәхси хуҗалыкларның товарлары күздә тотыла. Болар: сыр, атланмай, сыек май, колбаса, чүпрә, шикәр комы һәм башкалар. Әгерҗе районының бер крестьян фермер хуҗалыгы исә Мәскәү базары эчендә агачтан павильон-өй эшләп куйган. “Маңгаена” “Авылдаш” дип язылган әлеге сәүдә ноктасында каймак, эремчек, май, катык кебек сөт ризыклары һәм хәләл ит ашамлыклары саталар. Мөселманча киенеп, Самарада җитештерелгән хәләл ит ризыклары сатып торучылар да бар. Суыткыч-киштәләрендә ат, сыер, сарык итеннән пешерелгән, ысланган нинди генә ашамлык юк! Бәяләре кыйммәт. Шулай да товарлары сатылмыйча ятмый, чиста, тәмле дип, хәтта урыс кешеләре дә алалар диләр сатучы кызлар. “Базарда колбаса бозыла, тышы агара башласа, аны махсус эремәдә юып, “кеше кыяфәтенә” кертәләр дә, сатып җибәрәләр икән”, – дигән имеш-мимешләрне ишеткән бар иде, шул хакта сорагач, Олег Альбертович: “Бездә андый хәлнең булуы мөмкин түгел, чөнки видеокамералар барысын да күзәтеп тора, булган очракта, андый кеше бүтән бер көн дә эшләмәячәк”, – диде. Базарда Ветеринар экспертиза лабораториясе эшли. Ул – дәүләт оешмасы, барлык эшмәкәрләрнең товарын, документын тикшерергә хокуклы. Мөдире Татьяна Золотова әйтүенчә, лабораториядә базарда сатыла торган ит, балык, яшелчә, җиләк-җимеш, шулай ук тозланган әйберләр, бал да тикшерелә. Гөмбә юл буеннан җыелмаганмы, аларда радиация күләме нинди, әбиләр саткан җиләкләр изелгән, кортлы, әшәке түгелме, итләр бозылмаганмы, аларда зарарлы токсиннар, куркыныч чирләр юкмы – лабораториядә эшләүче югары белемле тугыз хезмәткәр барысын да тикшерә. Дуңгыз итендә төрле паразитлар булуы ихтимал, аның итен кисеп алып, мониторлы микроскопта тикшерәләр (рәсемдә). Базардан алган гөмбә, балык, итнең сыйфаты шик тудыра икән, әлеге лабораториягә кереп тикшертеп була. Хезмәт түләүле. Әйтик, бер сыер түшкәсен тикшерү – 96 сум, диделәр. Белгечләр өстәмә анализлар кирәк дип тапса, тагын күпмедер түлисе. Бер-ике каз яки үрдәк сатып торучыларның товарларын кисеп, кыяфәтен бозып тикшермиләр, итнең сыйфатын тиресенә, исенә карап бәялиләр, документ сорыйлар. Ит сатучыларның җирле ветеринария пунктыннан алынган белешмәләре булу мәҗбүри икән. “Базарга ит нигездә Кукмара, Тәтеш, Балтач районнарыннан килә, җәй көне ит алучылар бераз кими”, – диделәр. Сарык итенең килосы – 350, сыер итенеке 280-300 сум. Ат ите бик затлы, тансык санала, аның кабыргаларын – 280, ә сум итен 300-350 сумнан саталар, халык шунда ук кырып-себереп алып бетерә. Биектаудан бер эшмәкәр фермалардан җыелган сөтне китереп сата, аны башта Республика ветеринар лабораториясендә, аннан Мәскәү базарыныкында тикшертә икән. Элек радиация күләме нормадан арту очраклары сирәк кенә күзәтелсә, хәзер андыйлар юк, чөнки тормыш-көнкүрешкә бәйле рәвештә, радиациясез – дөнья сансыз дигәндәй, аның рөхсәт ителгән нормасы бераз арттырылган. Читтән китерелүче яшелчә, җиләк-җимеш беренче тикшерүне таможняда ук үтеп килә икән. “Бездә ит, балык яки башка төр ризыклар белән агулану куркынычы юк, курыкмыйча алып, рәхәтләнеп ашый аласыз”, – диде “Мәскәү базары” ачык акционерлык җәмгыяте хуҗасы Олег Крюченков. 1976 елда ачылган әлеге базарга Казанның Мәскәү, Яңа Савин, Авиатөзелеш, Киров районнарында яшәүчеләр йөри. Ә бу районнарда 500 меңнән артык кеше гомер итә. Базарның еллык кереме – 50 миллион, чыгымы – 48 миллион. Чыгым: администрация, сак хезмәткәрләренә, кассирларга, җыештыручыларга түләнгән хезмәт хакы, кыш көне кар түгү өчен техникага, салымнарга тотылган, пенсия фондына күчерелгән акчалар. Узган елда шушы чыгымнардан соң 2 миллион 100 мең сум табыш калган. “Быел чыгымнарны азрак кысып, керемне арттырырга планлаштырабыз”, – ди Олег Альбертович. Табыш республика бюджетына тапшырыла. ...Базар кайный, товарларның кыйммәтлеләре күбрәк. Читтән кайтарылган бәрәңге, кишер, алмаларны күреп: “Шушы гади генә ризыкларны да үзебезгә җитәрлек итеп үстерә алмыйбыз микәнни?” – дигән сорау туа. Атланмай 150 сумга да, 250гә дә бар. Колбаса-сырлар янына якын килә торган түгел. Чит ил алмалары, груша-виноград-нектариннары ясап куелган уенчыклар кебек елмаеп үзләренә җәлеп итәләр дә, бәяләре күренгәч, сөйкемлелекләре бетә. Аларны сатучылар да соңгы вакытта алучылар азайды дип зарланалар. “Эшмәкәрләр моннан ун-егерме еллар элек тә зарланалар иде, хәзер дә шул ук хәл, – ди бу уңайдан базар директоры Олег Крюченков. – Зарлана торалар, сата торалар. Үзләре машиналарын да яңадан-яңага алыштыру җаен табалар. Биредә инде 20-25әр ел эшләүчеләр бар. Керем юк, китәбез дисәләр дә, кая барсыннар инде, кайда яхшырак?” Кадыш кыярларын да сата башлаганнар: алыпсатар – 60тан, Кадышның үзеннән үз кыярын алып килгән ханым 150 сумга сата. Берәү: “Әнә, теге башта Кадыш кыярын 60ка саталар бит”, – дип дәгъва белдергән иде, олы ике табак кыяр янында басып торучы ханым: “Сез ул кыярның Кадышныкы икәнен исбатлый алсагыз, мин сезгә ике кило кыярны бушлай бирәм”, – дигәне колакка чалынып калды. Җимешләрнең эреләре, әйбәтләре 250-300әр сум. Нишләп алай кыйммәт дигәч: “Урожай яхшы булмады бит, уразада тагын да артачак әле ул”, – диде үзбәк егете. Товарлар ничек кенә кыйммәтләнмәсен, базардан кеше өзелми. Музейда йөргәндәй, тамаша кылырга, вакыт үткәрергә килүчеләр дә, үзләренә кирәкле нәрсәне еллар буе бер генә сатучыдан алып, үзара дуслашып китүчеләр дә бар. Аркылыга-буйга йөреп әйләнсәң, кирәкле товарларыңны арзангаракка да табып була, сайлау мөмкинлеге зур, сатулашу да ярап куя – базар бит инде ул шуның өчен. Эшләп кенә торсын, аны бер урап чыгу үзе бер тамаша. Назилә САФИУЛЛИНА 22 | (полный текст новости)

  • 2015-06-29 10:48 Җир җиләге саткан акчага машина, фатир алабыз
    27.06.2015 Авыл Безнең якта кеше җәйге ялын җиләк вакытына туры китереп алырга тырыша. Барысында да бер генә уй: җиләк сатып, акча эшләү. Хәтта шуның белән генә көн күрүчеләр дә бар. Кемдер бу акчага мунча төзетә, кайберәүләр машина яңарта, кемдер малаена фатирга кадәр алып бирә. Аз йокларга, ялкауланмаска гына кирәк. “Аягың тыпырдамаса, авызың шапылдамый” Сүзем Мамадыш халкы турында. Аларның Казан белән Чаллыны тоташтырган олы юл буена тезелеп басып, җиләк сата башлаганнарына әллә кайчан инде. Башта халык каен җиләге сатты. Майонездан бушаган бер чиләге 500 сум тора икән. “Быел каен җиләге алай күп түгел. Әмма урыннарын белеп барсаң, кеше кергәнче өлгерсәң, җыярга була. Тик черкидән котыла торган түгел. Умартачы битлеге киеп җыйдык, – дип сөйләде Раушания Сафина. – Урманга керә-ке­решкә җиләк безнең күзгә акча булып күренә инде хәзер. Табыш ала торган чорыбыз бит. Җәйне көтеп алабыз. Әле улым санап чыгарган: майонез чиләгенә (1 литрлысы турында сүз бара) 1300 җиләк керә икән. Гаиләләре белән җиләк җыючылар да бар. Ирләре хатыннарын да уздырып җыя әле”. “Иртә яздан урманга чыгып китәм. Нәселебез шундый. Аның каравы, кайда нәрсә үскәнен белеп торам. Гаиләмне һәрчак кеше кулы тимәгән җиләклеккә илтәм. Көненә 5әр литрлы 20шәр чиләк җир җиләге сатабыз. Берсен 500-650 сумга алалар”, – ди Түбән Яке авылыннан Нуретдин Ши­һапов. Күрше уразбахтылылар, кир­мән­леләр дә күптән “бизнес”та. “Бала белән өйдә утырам. Берсенә – 3, икенчесенә 1 яшь тә юк әле. Җиләк җене кагылгач, тик утырып булмый икән ул. 20 мең сумлык каен җиләге саттык. Җир җиләге бик өлгермәгән әле. Анысын да җыярга исәпләп торам. Балаларны әби карый, ә әти машина белән йөртә”, – ди Мамадыштан кайтып җиләк сатучы Айгөл Юнысова. Җиләк вакытында урамда уйнап йөрүче, эшсезлектән инте­гүче бала-чага да күренми авылда. Аларны да бизнеска җәлеп ит­кәннәр. Бала-чага да сәүдәгәр әти-әниләреннән бер дә калышмый. 5 яшьлек Данил Әхмәт­вәлиев тә, әнисенә ияреп, көненә ике тапкыр җиләккә барган. Шулай итеп, ул да 200 сум акча эшләп алган. “Компьютер, телефонда утырганчы, ба­лаларның акча эшләгәне мең мәртәбә артык. Балалар кечке­нәдән ак­чаның кадерен белеп үсә. Аның бушка килмәгәнен, хезмәт белән табылганын белә. Ул безнең балаларның канына сеңгән инде”, – ди Сәвия Сабир­җанова. “Гомердә дә җиләк сатып алмас идем” Казанда базарлар гына түгел, хәтта зур сәүдә үзәкләре ти­рәсендә дә җиләк-җимеш сатучылар көн­нән-көн арта. Алар башкала янә­шәсендәге бистә­ләрдән, тирә-як­тагы районнардан килә. – Авылыбыз бик кечкенә – нибары 28 хуҗалык бар. Кибетебез дә юк. Кешегә ияреп, шәһәргә китеп булмый бит инде. Әле калага бер көнгә генә килгәндә дә  авылга кайтасы килә. Бездәге матурлык, ул күл буйлары! Җи­ләк­нең иң тәмлесе дә бездә үсә, – дип сөйли Балык Бистәсе райо­нының Хутор авылыннан килгән 75 яшьлек Шәм­сегаләм Зәй­нуллина. – Башта каен җиләге саттым. Хәзер җир җи­ләгенә тотындык. Авылда җи­ләк җыеп сатучы дүрт кеше инде без. Җир җиләгенең килограммын 400-500 сумнан бирәбез. Биш литрлы чиләктән 900 сум акча чыга. Җиләк сораучы бик күп. Аптырыйм шушы шәһәр халкына! Мин үзем гомердә дә литрын 500 сумга җиләк сатып алмас идем. Кайнатма ясыйм дисәң, әле бит аңа шикәр комы да алырга кирәк. Ялкаулыкмы икән ул, әллә инде кешенең баюы җиттеме? Бу апайлар үзләренә кышка җитәрлек каен җиләге кайнатмасы, хәтта компотлар да ябып куйган инде. Балык Бистәсе урманнарында черки генә түгел, еланнар да күп икән. “Ашыйсың килсә, йөрисең инде. Балаларыбызны укытасы бар. Быел улым беренче курсны тәмамлады. Колхоз базарына әллә кайчаннан бирле йө­рибез. Үз клиентларыбыз бар. Кышын сөт, эремчек сатсак, җәен җиләк, мәтрүшкәгә кү­чәбез”, – ди Миннегөл Шәм­сетдинова. Мәтрүшкәне хәтта 1000әр пар җыючы да бар икән. “Анысын сатып интекмибез. Бездән килеп алучылар бар. Аллаһы Тәгалә биргән нигъмәтләрне ничек итеп фай­даланмыйсың инде? Шәм­се­галәм апа дару үләннәрен дә белә. Аларны да җыя. Миләш, баланны да әрәм итми. Барысыннан да акча ясый”, – ди Газинур Әл­миев авылдашы турында. Чиләкләп сатсаң, акча азрак керә Кала әбиләре дә авылныкылардан калышмаска тырыша. Бакчасындагы виктория җилә­генең хәтта берсен дә кабып карамаган Анна түти, килосын 300 сумнан сата. Бер стаканы 100 сум, ди. Ә чиләкләп сатасы килми, чөнки алай акчасы аз керә икән. Анна түти, бар үстергән җиләк-җимешне сатам, ди. 5 сутый җиреннән шактый акча эшләп ала икән. Күпме икәнен әйтергә теләмәсә дә, оныгының машина кредитын ябып бетергән әнә. Менә шулай, 80 яшен тутыручы әбиләр дә, җәйгә чыккач, җанланып китә. “Акча кемнең эчен тишә? – дип аптырата авылдагы әбием. – Язып ятма анда, кайт әйдә җиләк җыярга”. Казанда яшелчә, җиләк-җимеш бәяләре                          Базарда       Кибеттә Яңа бәрәңге     35-45               29-48 Суган                35-40               17-33 Помидор          80-100             73-289 Кыяр                 40-45               38-92 Алма                 70-110            78-120 Өрек                 180-250          180 Груша               120                 110-130 Чия                    250-300         370 Бакча җиләге    200-250         266 Төче чия           250                136 Шәфталу          160                180-200 Гөлгенә ШИҺАПОВА 91 | 27.06.2015 (полный текст новости)

  • 2015-06-29 10:48 Гөлназ Солтанова чит илдә бала таба?
    28.06.2015 Шоу-бизнес Татар эстрадасының популяр һәм бик тә чибәр җырчысы Гөлназ Солтанова кызы Амелия белән "Кирәк түгел сагыш" җырына клип төшерде. Ул клипта җырчының улы Җәүдәтне дә күрергә мөмкин. Өстәвенә, клипта күренгәнчә, Гөлназ өченче тапкыр әни булырга җыена. – Аллага шөкер, үземне яхшы хис итәм. Хәзерге вакытта мин гаиләм белән чит илдә - Швейцариянең Женева шәһәрендә. Сабыйны монда табачакмын, Алла бирса, –  диде Гөлназ Солтанова Intertat.ru хәбәрчесенә. Эльвира ШАКИРОВА | 27.06.2015 (полный текст новости)

  • 2015-06-29 10:48 Чирмешән кызы Шушма елгасында батып үлгән
    27.06.2015 Фаҗига Суы сай булса да, коену фаҗигагә китергән. 24 июнь көнне Шешминка авылында Шушма елгасында 13 яшьлек кыз батып үлде. Светлана Дорофеева иптәш кызлары белән коенырга бара. Суга кереп, ул озак күренмичә торгач, дус кызы кесә телефоныннан шалтыратып, әти-әнисен ярдәмгә чакыра. Кызганыч, өлкәннәр килгәндә, Светлана инде үлгән була. Елганың бу урынында сай булса да, кыз бала чоңгылга эләккән бугай, дип фаразлый ”Безнең Чирмешән” басмасы. | 27.06.2015 (полный текст новости)

  • 2015-06-29 10:48 Мөхәммәт Мәһдиевнең «Бәхилләшү» романыннан
    27.06.2015 Җәмгыять Узган җәй көнендә мин яшьлегемә кире кайттым: ике көн буе печән чаптым, аннан соң ул печәнне кабарттым, әйләндердем һәм, ике көн шулай җилләткәч, бәләкәй генә кибән куйдым. Бу болай гына, һич тә кирәктән түгел, шәһәрдә мин, әлбәттә инде, терлек-туар асрамыйм, әмма печән – авылдагы үзебезнең зур бакчадан. Кирәккә чапкан кеше аны ярты көндә эш итеп чыга инде, күп булса егерме сутый җирдер, мин аны ике көн буе кадерләп кенә, чалгыны әледән-әле кайрап, ял иткәләп чаптым. Печән чабу безнең халыкта – татармы ул, русмы – беркайчан да физик эш кенә булып саналмаган, һәр халыкта, һәр заманда аның үз моңы, үз матурлыгы, үз поэтикасы булган. Чалгы тавышының үзендә нидер бар: әллә анда борынгы бабаларның язмышы, тарихы, авазлары, әллә гомер фанилыгын искәртү, әллә адәм баласының табигатьтән өстен булырга омтылышы... Һәрхәлдә, печән чабу – авыр хезмәт булуы белән бергә, шигъриятле эш, дәртле эш. Рәхмәт төшсен безнең ата-бабаларга, алар мине чалгы сапларга, көйләргә, кайрарга өйрәтеп дөньядан киткәннәр. Хәзер, әнә, печән өсте җитәр алдыннан һәр елны өлкә, район матбугатында авыл хуҗалыгы фәннәре кандидатларының «Чалгыны ничек сапларга?», «Чалгыны ничек көйләргә?» дигән зур күләмле мәкаләләре чыгып тора. Безнең ата-бабалар барысы да авыл хуҗалыгы фәннәре кандидаты булган икән. Аның хәтле кандидатны авыл ничек сыйдырган, аларга ничек эш табып бетергәннәр? Әнә бит институтларның һәркайсында да «штатное расписание» бар һәм анда нибары алты-җиде кандидатлык кына эш планлаштырыла. Мине исә безнең авыл «кандидатлары» болай өйрәттеләр. Чалгы сабына куелган тотка, чалгының сабын җиргә туры утырткач, синең кендегең турысында булсын. Шул тотканы куйгач (чалгы инде сапка утыртылган була), бер җеп аласың да, аның бер башын тотка төбенә басып, икенче башын чалгы төбенә (чалгы үкчәсенә) сузасың. Шул урынны бармагың белән кысып, әлеге нечкә бауны яки җепне чалгы борынына алып барасың. Чалгы очы җепнең әнә шул син тоткан урынына килеп туктаган булырга тиеш. Килеп җитмәсә – чалгың «артта», чапкан вакытта эч мускулларыңа тия, якынрак килеп, сабына таба оч бик эчкә керсә – чалгың «алда», чалгыны киң селтәп булмый, покос тар алына. Бу закон әле дә яши. Белмим, хәзерге чын кандидатлар анысын ук беләдерме, әгәр шуны белмәсәләр, ул вакытта безнең ата-бабалар бөтенләй профессорлар ук булган. ...Ерак яшьлектән бер хәл искә төште. Үз гомеремдә беренче тапкыр, турист булып, Төньяк Кавказга барган идем. Төньяк Осетиядә йөрдек. Сәяхәтләрдә гел шулай була: татарлардан – бер-үзем, авылдан чыкканнардан – берүзем. Кая гына барсам да, миңа гел Мәскәү, Ленинград, Киев кебек мәһабәт, чал шәһәр кешеләре белән йөрергә туры килде, бу юлы да шулай, без әле яшь – егерме өч, егерме биш яшьлек ирләр, егетләр, кызлар, ханымнар. Тау буенда йөрибез. Кавказга сокланабыз, мәһабәтлектән тын кысыла. Шул вакыт күрәм, тау битендә карамчыклар йөри, хәрәкәт итәләр. Экскурсоводыбыз әйтә, осетиннар печән чабалар, алар анда атналар буе яши, печән өстендә өйләренә кайтмыйлар, ди. Кызыксыну артты. Җитәкчебез безне авыр тау сукмагыннан акрын гына шунда таба алып менә башлады. Өйрәтте: аяк очына басасы түгел, бөтен табанга басарга, дамалар – алдан, егетләр-ирләр арттан менәсе, диде. Кемнеңдер тыны кысылды, кемдер бераз туктап торды, шулай да ярты сәгатьләр иза чиккәч, осетиннар янына килеп җиттек. Атларны туарганнар, тәртәләрен күтәртеп бәйләгәннәр дә шуннан чатыр корганнар, бер җирдә казан асканнар, ак киез эшләпә кигән мыеклы чибәр ирләр зур чалгы белән тау битендәге биек үләнне кыралар иде. Мин күз ташладым: томалып үскән үләне кендектән, ә чалгылары «тугызлы» иде. Бүгенге яшь укучы (әгәр ул минем бу әсәремне укыса) өчен аңлатып үтим, чалгылар авыл халкында шулай йөртелә: алтылы, җиделе, сигезле. Ягъни, алтмыш, җитмеш, сиксән сантиметрлы. Яшь егеткә беренче тапкыр печәнгә чыкканда алтылыны бирәләр. Хәле бераз сыекланган картлар да шул алтылы белән чаба. Таза егетләр – җиделе белән. Тәҗрибәле, таза, куәт иясе егетләр – сигезле белән. Ә боларда – тугызлы. Хәтерлим: безнең авылда тугызлы белән ике-өч кенә кеше эшли иде. Ярымялангач матур гына тәнле ханымнарны, кызларны күргәч, Кавказ халкы нәрсә эшләргә гадәтләнсә, болар да шулай эшләде: чалгыларын куйдылар да уен-көлкегә керештеләр, яшьрәк осетиннар инде туристкаларның теге җиренә, бу җиренә үрелгәләп, ихахайлап, кавказча күп мәгънәле үткен сүзләр сибә башладылар. Интеллигент ирләребез бераз югалып калды. Смоленск шәһәреннән килгән ярыминтеллигент шунда осетин агайдан чалгысын сорап алды. Тегесе, бөтен мыегына елмаеп, чалгыны моңа бирде; сизеп торды, Смоленск интеллигенты чалгыны дөрес тотып алмады. Әмма Кавказ! Аларның кемгә караңгы чырай биргәне бар? Кыскасы, күпме кеше чалгы тотып селтәнеп карады, кайбер егетләр, «ех!» дип, гайрәт тавышы белән җилпенеп тә карадылар. Әмма тугызлы чалгы дык итеп балчыкка төртелә, метрлы печән имгәнеп кенә кала иде. Шунда мин бер егетлек күрсәтеп алдым: авыллыкның шәһәр тормышында файдасы тия торган бик аз очраклардан берсе булды инде ул. Осетин абзыйдан мәһабәт, саллы чалгысын сорап алдым да, очын җиргә төртеп, Ярабби, чыңгылдатып янап җибәрдем, ышануымча, тау кыяларындагы бөркетләр, әгәр алар булса, һичшиксез, бу аваздан шөбһәгә төшкәннәрдер... Шуннан, нәкъ Галимҗан Ибраһимовның «Табигать балалары»ндагы Хафиз-егет кебек киң селтәнеп, покос ясап кереп киттем. Мондый биек үләнне үз гомеремдә күргәнем юк иде. Чалгы узган җирдә оста парикмахерның электр машинасы мәктәп малаеның башыннан узган сыман тигез, соклангыч юл салынып бара иде. Осетиннар үзара нидер сөйләштеләр, «оһо», «һаһа», «гуцу», «муцу» кебек авазлар чыгардылар. Мин исә боларны менә болай гына, бары тик болай гына кабул иттем: – Менә бу – егет дисәң дә егет! Вәт менә бу егет – эшнең рәтен белә! Шулай дигәннәрдер инде алар, бер дә шиксез, шулайдыр. Тик менә... тугызлы чалгы белән авыр покос салып барыр өчен шактый күнекмә кирәк бит! Өч-дүрт метр узуга, минем инде тын буылган, күкрәк сөяге ияккә менеп-төшеп йөри башлаган иде. Осетин агай да, шуны сизепме, чалгысын алырга дигән хәрәкәт ясады, мин шәһәр туристкалары алдында йөземә «менә чалгысын ала бит, әле эшләп күрсәтергә исәп бар иде» дигән сыман чырай чыгарып, саллы чалгыны кайтарып бирдем. Тын кысылган иде, шулай да эчемнән зур канәгатьлек кичердем: бабайлар һөнәрен белү беркайчан да кешегә комачау итми. Рәсемдә: Мөхәммәт Мәһдиев зур бакчаларында печән чаба. 22 | (полный текст новости)

  • 2015-06-29 10:48 Флүрә түтәйдән тормыш кыйпылчыклары
    28.06.2015 Ир белән хатын Мәхәббәттән уңган кешеләр күпме икән дөньяда? Минемчә, без уйлаганнан да азрактыр ул бәхетле парлар. Алай да, күбесе әллә ни артык газап чикмичә, парымны дөрес сайладыммы соң, нигә кирәк иде миңа бу хатынга өйләнергә яисә бу иргә кияүгә чыгарга, их, әнә тегесен сайлаган булсамчы, дип баш ватып интекмичә, чагыштырмача тыныч гомер итә бирәләр. Тотрыклы күпчелек дияр идем андый гаиләләрне. Ә бар инде тагын бер категория кешеләр: аларына бөек сөю, шашкын хисләр, кабергәчә тугрылык кирәк! Шигъри күңелле хыялыйлар андыйлары. Алар үзләре гашыйк булган кешедән идеал ясыйлар. Шул гына, бүтән берәү дә кирәкми, ул гына мине бәхетле итә ала, янәсе. Әмма чынбарлыкта фәрештәләр булмаган кебек, идеаль кеше дә була алмый. Син еллар буена яратып, минеке генә дип ышанып йөргән кешең беркөнне тота да сиңа хыя­нәт итә. Фаҗига! Хыянәтме әле ул, әллә бүтән берәүне ярата башлавымы, синнән туюымы – син моны акылың белән аңларлык дәрәҗәдә түгелсең ул мизгелдә. Ә бит, югыйсә, әлеге хәлнең иң башлангыч, иң төп сәбәбе синең сөю объектында гына түгел икән. Сәбәп – синең үзеңдә! Сәбәп безнең, юк, әйдә әле, безнең түгел, ә минем булсын, сәбәп – минем тәрбиямдә. Нинди соң ул минем тәрбиям? Ул мондыйрак. Бала чактан мине (сине) артык дөрес тәрбияләгәннәр. Гел турыдан гына йөрергә, үзең корбан булсаң да, бүтәннәр өлешенә кермәскә, бер генә тапкыр яратып, тапканыңа гомергә тугрылык сакларга һәм башка шундый әкиятләргә инандырганнар. Әйтик, әниең укытучы булгандыр бәлки. Ә укытучыларның, бигрәк тә совет заманы укытучыларының ни дәрәҗәдә дөрес, таяк кебек туп-туры дөрес булганын күпләр хәтерлидер. Сиңа уналты-унҗиде яшь тулганда, яшьтәшләреңнән берәрсенә күз төшереп, эчтән генә яратып йөри башлаган чорыңда, клубтан үзеңне озата килгән егетне, капка төбендә көтеп алып, әниең акыл өйрәтеп җибәргән икән, егетләрдән бүтән озаттырмыйсың инде – җитте, гарьлеге ни тора! Әниең үзеңә дә  сабакны шәп бирде бит: «Егетләр белән йөрергә өлгерерсең. Әле синең төп эшең – уку, мәктәпне яхшы тәмамлау! Алга таба институтка керәсең бар. Ниткән егет кайгысы булырга тиеш ди әле синдә?! Менә, укып һөнәр алгач, очратырсың үз дигәнеңне! Мәхәббәт ул бер генә була! Менә без әтиең белән...» Ул гына да түгел, капма-каршы җенескә карата күңелеңдә саклану иммунитеты орлыгын да салып куярга онытмый әниең: «Көзгедән үзеңә кара – бу кыяфәтеңдә кемгә кирәк син? Үзең сипкелле, бер тешең кәкре, күзең ни яшел түгел, ни зәңгәр түгел. Фигураң малай-шалайныкына тартым. Иртәрәк әле иртәрәк егетләр белән чуалырга. Кеше рәвешенә кергәч, үзең карарсың тагы...»     Ниһаять, син ирекле – шәһәргә киттең, вузда укыйсың. Ләкин монда да әниең күзәтеп торадыр кебек, уңга-сулга тайпылырга кушмый теге тәрбияң. Алай да яшь күңел бар бит, ул сөю көтә. Һәм ул килә. Үзеңә күз төшереп, кызыксыну галәмәте күрсәтеп, сүз катып йөри берәү. Бакчы, мине дә күрәләр, миңа да күз салалар икән бит! Шушы гаҗәпләнү һәм хәтта ниндидер сәер рәхмәт тойгысы теге егеткә тартылу булып бөреләнә... һәм син гашыйк буласың! Ә кем ул? Ниндирәк кеше? Күңеле ниндирәк аның – чуар йөрәк түгелме? Мәрхәмәтлеме? Тәртибе, холык-фигыле нинди? – Боларын төпченеп тораммы соң: Ул (күрәсезме, Ул инде баш хәрефтән!) бит мине ярата! Һәм Ул нәкъ мин көткән кеше булырга тиеш – шигъри күңелле, игелекле, ягымлы! Кыскасы, бу егеткә син  үзең теләгән барлык сыйфатларны ябыштырып куясың.  Аның  бөтенләй дә синең хыялда сурәтләнгән кеше түгеллеге күпкә соңрак ачыклана. Дөрес, Ул еш кына күңелеңне китә: масаеп, кыланып сөйләнгәли, сүз куешкан вакытка килми калгалый, ни өчендер үзенең өстенлеген исбатламакчы була. Әллә саранлыктан, әллә илтифатсызлыктан, бүләк бирә белми. Бер чәчәк тотып килсә дә, май кебек эреп китәриең югыйсә. Ә син аның өчен җаныңны ярып  бирердәй булып йөрисең. Хәтерлисеңме, төзелеш отрядында эшләп, кулыңа акча керү белән, район кибетендә бик шәп импорт туфли сатып алдың. Тап-таман гына булды үзенә. Кая барсаң да, Аны уйлап, бү­ләксез-күчтәнәчсез кайт­мый идең. Юк, ваклану түгел боларны бүген искә төшерүең. Бары тик: «Мин шулай. Ә Ул?» – дип, егетеңнең игътибарсызлыгын, мәгъ­нәсезлеген бүген килеп аңлавың гына. Ул чагында исә уйлап нәтиҗә ясарга башыңа да килмәгән.  Көтмәгәндә-уйламаганда, Аның башка берәү белән йөрүен, инде аңа өйләнергә әзерләнүен ишетәсең. Эш күплеген сылтау итеп, нибары берничә атна гына яныңа килми торган иде югыйсә. Башка сыя торган түгел – нигә миңа берни дә әйтмәгән, аңлашмаган? Әгәр бүтән берәүгә гашыйк булган икән, ачыктан-ачык сөйләшергә ярамый идемени? Авыр булса да, гаделрәк адым ич, һәрхәлдә... Соңрак, күпкә соңрак, берничә айдан соң, исереп килеп ишек төбеңдә еламсырап торганда, бу өйләнүенең очраклылык икәнен, хәзерге хатынының үзеннән бала көткәнен, шул сәбәпле өйләнергә мәҗбүр ителгәнен, кызның туганнары Аны  куркытып, чигенергә юл калдырмаганын сөйләп акланачак. Һәм син Аны чыннан да аклая­чаксың. Кызганачаксың да әле... Бусы инде синең ялгышың. Башта, йөреп киткәндә, Аның кемлеген чамаламыйча бер ялгышкан булсаң, хәзер тагы бер кат ялгыштың. Бернинди өметкә дә, аклауга да юл булырга тиеш түгел! Шуны аңламау – гомереңнең алдагы елларын заяга уздыру дигән сүз. Моның ахыры ялгызлык белән төгәлләнәчәк. Исемен баш хәрефтән язуыңны хәзер үк туктат!    Алай да, баш миеңне бер сорау бораулый: бу ничек болай булды соң әле? Ә бит син аңа никадәр ышана идең! Дөньяда чын хисләр, чын сөю юк микәнни соң ул?    Әнә шундый ачыргалану, газаплы көннәр, айлар, күз яшьләре... Бер ел, ике ел гомер үтә. Инде тынычланырга, тирә-ягыңа карангалый башларга вакыт.  Егетләр җитәрлек, тик син әле һаман да Аны оныта алмыйсың. Бәгыреңә оялаган рәнҗешле, бер үк вакытта эгоистик тойгыга үсәргә, җаныңа ояларга һаман да юл куя­сың. Алай гына да түгел, шул рәнҗешеңне чәнечкеле кактус гөледәй  күреп,  су сибеп үстерә бирәсең. Егетең дә, инде хәзер гаиләле ир, үзен онытырга ирек бирми: җае туры килгән саен, синең белән сөйләшергә тырыша, үзенең бәхетсез икәнлеген, сине әле дә яратуын исеңә төшереп тора. Кыскасы, ике яклы садо-мазохизм. Әлеге вазгыятьтә көчле ихтыярлы, сиңа-миңа караганда рациональрәк хатын-кыз нишлиме? Йә башта ук, әле теге  егет белән танышып-очрашып йөри башлау белән үк, аның кешелек сыйфатларына игътибар итә дә, кем икәнен аңлау белән, араны өзә. Әгәр инде гыйшык эшләре дәвамлырак булып китсә һәм без алдарак сурәтләгән ноктасына – хыя­нәткә барып җитә калса,  үзенә газапланырга рөхсәт итми, бетте-китте! Чараларын табып була – үзеңне мәҗбүриләп булса да, бүтән егет белән йөреп китәргә тырышырга, баштанаяк эшкә чумарга һәм башкалар... Әлеге дә баягы тәрбия мәсьәләсе инде. Ни дәрәҗәдә нык, көчле ихтыярлы, сынмас, максатчан итеп тәрбияләгәннәр сине – эш шунда, минемчә. Кырыс, диктаторларча коры тәрбия (баягы әни тәрбия­се мисалы) ул әле сине көчле итте дигән сүз түгел. Ә менә үз-үзеңне ихтирам итәргә өйрәткән булса иде ул әни дигән кеше! Безнең татар хатын-кызларының күбесенә җитми шикелле ул үз-үзеңне ихтирам итү. (рус­ча моны «дефицит чувства собственного достоинства» диләр).   Үзем хатын-кыз затыннан булганга күрә, кыз кешенең язмышын тасвирлап яздым. Ир-егетләргә дә парлашу гел генә бәхетле ягы белән елмаеп тормый. Үзе бер дигән кеше булып та, йә аждаһа  хатын белән, йә уңмаган, йә бәйләнчек, көнчел, кыскасы, ахмак хатын белән интегеп яшәгән ирләрне күргән бар. Гамил Афзалның ир-атка да, хатын-кызга да бердәй кагылышлы гыйбрәтле бер шигыре искә төшә. Мәгънәсен  әйткәндә, хатын-кызның бәхетсезлеген шагыйрь  өч нәрсәдән – исерек ир, елак бала һәм чи утыннан, ә ирнекен үтмәс балта, чыгымчы ат, ялкау хатыннан күрә. Әйбәт әйтелгән. Шуны гына өстәп  була: исерек ирне дә, ялкау хатынны да һәр икесе үзе сайлап алган. Димәк, сайлаганда ук ялгышкан,  ә ялгышын вакытында күрергә  акылымы, тәрбиясеме җитмәгән.    Аннары  халыкта – татарда да, урыста да, мөгаен, бүтәннәрдәдер дә – тиң булу, үз тиңеңне табу дигән гыйбарә бар. ТИҢ булу яки ТИҢ булмау исә кешене танып-белүгә, кем белән парлашырга җыенганыңны алдан чамалауга барып тоташа. Югыйсә, еш кына тиң булу-булмауны төс-кыяфәт, чибәрлек йә булмаса матди җитешлектәге  тигезлек, әйтик, ул бай, син ярлы дип шәрехлиләр. Боларының тиңдәшлеккә бернинди дә катнашы  юк. Әлеге дә баягы тәрбия дигәнгә килеп төртеләбез. Үзең үскән гаиләңдә синнән кем «ясадылар» – тормышны, кешеләрне акыл белән аңларга-бәяләргә гадәтләнгән кешенеме, әллә  әкият дөньясын чынбарлык белән бутаучы  хыялыйны, идеалистнымы? Кибеттә үзеңә килешле кием сайлаган шикелле, кеше тормыш юлын бергә үтәр өчен пар сайлаганда да зәвыклы булсын иде дә бит. Барысы да балачактан башлана, дип юкка гына әйтмиләрдер. Балачак тәрбиясе безне йә бәхетле итә ала, йә күптөрле хаталарга этәрә. Тора-бара кеше үзен үзе дә тәрбияли, үзгәртә, билгеле. Ләкин алтын кашык туйда кадерле дигән кебек, үзеңә килешле, тиң парны яшьлектә үк хатасыз сайласаң, ничек яхшы буласы! Флюра НИЗАМОВА, Башкортстан --- | 28.06.2015 (полный текст новости)

  • 2015-06-29 10:48 Comedy Club резидентлары Казанга концерт белән килә
    29.06.2015 Шоу-бизнес 7-8 август көннәрендә, Су спорты төрләре буенча дөнья чемпионаты кысаларында, Казанда Aqua Comedy Club концерты узачак. Чара Чемпионатның мәдәни программасының бер өлеше булып тора. Резидентлар Казан өчен махсус яңа программа әзерли. Ул Су спорты буенча дөнья чемпионаты форматын исәпкә алып төзелә. Aqua Comedy Club концертында тамашачылар игътибарына спорт темасына бәйле кызыклы юмористик номерлар тәкъдим ителәчәк. Концертта Comedy Club резидентларының төп составы: Павел Воля һәм Гарик Харламов, Тимур Бәдретдинов һәм Демис Карибидис, Андрей Скороход һәм Руслан Белый, Зураб Матуа һәм Андрей Аверин, Дмитрий Сорокин һәм Марина Кравец, Алексей Смирнов һәм Антон Иванов, шулай ук Илья Соболев чыгыш ясаячак. “Comedy Club – Росиядә әлеге жанрдагы иң популяр проекттыр, мөгаен. Аның концертлары алда торган Чемпионатның мәдәни программасын тагын да баетып җибәрәчәк. Comedy Club резидентлары позитив энергия тарату, күңелне күтәрү белән бергә, сәламәт яшәү рәвешен дә пропагандалый. Аларның барысы да актив рәвештә спорт белән шөгыльләнә. Яшьләрнең кумиры булган Comedy Club резидентларының әлеге спорт чарасына теләктәшлек күрсәтүе һәм аның мәдәни программасының бер өлеше булып торуы безнең өчен зур әһәмияткә ия”, - ди “Спорт проектлары башкарма дирекциясе” коммерцияле булмаган автоном оешмасы генераль директоры урынбасары Михаил Зотов. Концертка билетлар сатыла башлады инде. Comedy Club юморын яратучыларның барысын да 7-8 август көннәрендә 20.00 сәгатьтә “Баскет-холл” спорт комплексында көтеп калалар. Билетларга заказ бирү: www.ZaMnoi.ru +78435100400 Кайнар линия телефоны: +7 (927) 406-24-74 | (полный текст новости)

  • 2015-06-29 10:48 Салават Миңнеханов та уразада
    29.06.2015 Дин – Аллага шөкер, Ходай рәхмәте белән, ураза тотам. Беренче көнне Азнакайда идем. Ул көнне Гүзәлемнең «Әни, әни» дигән җырына клип төшердек. Ифтар да Азнакайның «Ак мәчет»ендә булды. Клип бик матур килеп чыгар төсле, кадрларны караганда ук каз тәннәре чыга. Уразаны ай буе тотарга ниятлим. Көн саен ифтар мәҗлесенә йөрим. Күп артистлар белән бергә авыз ачабыз. Бу – бик матур күренеш, изге гамәл. Ландыш КӘБИРОВА | (полный текст новости)

  • 2015-06-29 10:48 Мәхәббәт өчпочмагы: ир, хатын һәм детектив
    29.06.2015 Җәмгыять Алия тиешле урынга ничек килеп җиткәнен дә хәтерләми. Моңарчы кинолардан гына күреп белгән детектив белән очрашырга тиеш ул. Исәбе – иренә “койрык” тагу иде. Соңгы ярты елда Айнурның үз-үзен тотышы бик нык үзгәрде. Соңгы арада гомумән, эшлим дигән булып, кич кунарга да кайтмый башлады. Айнурның сөяркәсе барлыгына инанам да, аерылышам, дип үз-үзен тынычландырды Алия. Бүген детектив эзләп табу авыр түгел икән. Интернетта бу турыда игъланнар бихисап. Социаль челтәрләрнең берсендә кеше артыннан күзәтү турында сәхифә дә бар хәтта. Биредә детектив хезмәтеннән файдаланучылар фикерләрен дә уртаклашкан. Ни хикмәт, аларның күбесе – ирләре “мөгез куйган” хатын-кызлар. Алия детектив белән шәһәрнең икенче читендәге парк­та очрашырга сүз куешты. Алия һәм Айнур моннан өч ел элек өйләнештеләр. Бер елга якын сөйләшеп йөргәннән соң, гөрләтеп туй ясадылар. Күптән түгел уллары Даниска бер яшь тулды. Айнур әнә шул матур тормышны челпәрәмә китереп җимермәкче. Юкса, ир белән хатын арасында тавыш та чыкканы юк. Айнур таксида эшли. Алия кечкенә бала белән өйдә утыра. Яшьләрнең торак мәсьәләсе дә хәл ителгән. Айнурның әбисеннән калган бер бүлмәле фатиры бар. Гаилә шунда тора. Машинаны исә егетнең әти-әнисе туйда бүләк итте. Кыскасы, тормышлары зарланырлык түгел. Тик моннан ярты ел чамасы элек Алия иренең үз-үзен тотышында үзгәрешләр сизә башлады. Баштарак Айнур эштән соңга калып кайта башласа, аннары гомумән икешәр-өчәр көн кайтып күренмәс булды. Барысын да уртага салып сөйләшергә тырышу да нәтиҗә бирмәде. Бу хәлләргә гарьләнгән Алия, баласын култык астына кыстырып, өйдән чыгып та китәр иде. Тик кая барсын? Туганнарының барысы да авылда яши. Алия иренең әти-әнисеннән ярдәм дә сорап карады. Тик каената белән каенана улларын яклый. Иренә генә түгел, аларга да үч итеп, детектив ялларга теләде ул. Күзәтү оештыручы бе­лән очрашуга алдан ук әзерләнеп барырга кирәк икән. Алиядән иренең фотосын, алдагы көн­нәрдә кая барачагын да бәйнә-бәйнә сораштылар. Детективны кимендә өч көнгә ялларга кирәк. Әлеге хезмәтнең бер тәүлеге 5 мең сум тора. Күзәтү­челәр икәү эшләргә дә мөмкин. Болай ышанычлырак. Әгәр күзәтү бил­гелән­гән кеше ресторанга, йә кинотеатрга керсә, детективка ашау-эчү, билет сатып алу өчен киткән чыгымнарны да түлисе. Детектив яшерен күзәтү билге­ләнгән ке­шедә “гаеп” тапса да, тапмаса да, акчаны кире кайтармаячак­лар. Айнурны подъезд төбендә үк күзәтә башладылар. Детективлар төшке ашка дип кайткан ирнең машинасына, үзе өйгә кереп кит­кән арада, күзәтү җайланмасы куярга тиеш. Ул көнне Алия иртәнге якта ук пилмән ясарга тотынды, ирен: “Төшке ашка кайт, аш пешереп куям”, – дип тә кисәтте. Көн­дезге унике тулып киткәч, ишек­тән Айнур күренде. Тик ашап тормады, ниндидер кәгазьләр алды да янә ишеккә борылды. Ниш­ләргә белмичә, кау­шап калган Алия ире­нең күлмәгендә тап “эзләп тапты”. Ир-ат өс киемен алыштырып алды да чыгып китте. Детективлар үз эшен башкарган, күзәтү җай­ланмасы куелган, Алиягә исә “күршем Гөлнур” дип язылган телефон номерыннан буш смс хә­бәр килде. Бу – эш бетте, дигәнне аңлата иде.   ...Айнурның соңгы өч көндә кайларда йөргәне хәзер Алия күз алдында ята. Детектив бер төргәк фотосурәт китереп бирде. Өйгә кайтмаганда Айнур якын туган­нарының Казан читендәге ташландык бакчасында төн кунып йөри икән. Ялгызы гына түгел. Фотода гаилә дусты Люция дә бар. Менә ул аңа чәчәкләр бүләк итә, менә алар кибеттә йөриләр... Күптән түгел генә Люция аларның өендә кунак булып та киткән иде. Алиянең туган көнен зурлап үткәрделәр. Кичкә кадәр утыргач, Айнур күрше йортта гына торучы Люцияне озатып та куйды әле... Фотосурәтләрне идәндә чә­чеп калдырган килеш, улы белән әнисе янына кайтып китте ул. Тик иренә нәфрәт тулы йөрәге тиз суынды. Бер атна чамасы вакыт узгач, авылга кайткан Айнурны гафу итте ул һәм аңа тагын бер мөмкинлек бирде. Берсе – ялынып гафу үтенде, икенчесе – бала хакына дип ризалашты... Лилия БОРМУСОВА, психолог: – Бер-береңне аңлап яшәү һәм ышану – тату гаиләнең төп нигезе. Иреннән, хатыныннан, хәтта баласыннан шикләнеп, психологка мөрәҗәгать итүчеләр белән еш эшләргә туры килә. Ир-атлар хатыннарын эзәрлекли, хатын-кызлар ире хыянәт итә, ахры, дип елый, ата-аналар балаларының һәр адымын тикшереп торырга тырыша. Чынбарлык әнә шундый. Тик гаиләдә болай эшләү кирәкме? Кылган һәр гамәлнең ни белән бетәчәген уйлап эш итәргә кирәк, минемчә. Бер-береңне эзәрлекләү, яшерен күзәтү юлына баскан кеше якыннарын да борчуга сала. Шунысы да бар: тирә-юньдәгеләрдән гел ниндидер мәкер көтеп яшәсәң, иртәме-соңмы сиңа чынлап хыянәт итәргә мөмкиннәр. Икенче яктан караганда, якын кешеңә тулысынча ышанып яшәү дә алданудан сакламый. Иң мөһиме – теләсә нинди хәлдә үз йөзеңне югалтмаска кирәк. Роман НАСЫЙРОВ, башкаладагы детектив агентлыгы хезмәткәре: – Без төрле юнәлешләр буенча эшлибез. Яшерен күзәтү оештырудан тыш, хәбәрсез югалган кешеләрне, бурычлыларны эзләү белән дә шөгыльләнәбез. Моннан тыш, милек сатып алырга җыенучылар да мөрәҗәгать итә. Килешү төзүдә күзәтүчеләр буларак катнашабыз. Документларны алдан тикшерү мөмкинлеге дә бар. Яшерен күзәтү оештыруны сорап килүчеләр арасында ире яки хатынын хыянәттә гаепләүчеләр күбрәк. Хезмәткәрләр акча үзләштереп ята, дип шик белдерүче җитәкчеләр дә шактый. Агентлыкта дистәгә якын детектив эшли. Күбесе – моңарчы хокук саклау органнарында хезмәт иткән кешеләр. Законга каршы килми торган хезмәтләр генә күрсәтәбез. Ир-атларга караганда, хатын-кызлар, тормыш иптәше артыннан күзәтүне сорап, ешрак мөрәҗәгать итә. Ирләр күбрәк хыянәт итәме – белмим, әмма күпчелек очракта шикләнү дөрес булып чыга. Эльвира ВӘЛИЕВА 92 | 29.06.2015 (полный текст новости)

  • 2015-06-29 10:48 Татарстанда иң бай район башлыклары кемнәр
    29.06.2015 Җәмгыять Татарстан Хөкүмәте вәкилләре, Президент аппаратында хезмәт куючылар һәм депутатлар үзләренең 2014 елдагы керемнәре турындагы декларацияләрен 9 майга кадәр үк тапшырып бетерсәләр, район башлыклары бу эшне һаман суза килде. Бары тик кичә генә “соңгы” башлык еллык табышы белән бәйле “сер”не ачты. Республиканың иң бай 10 район башлыгы исемлеген укучыларыбыз игътибарына да тәкъдим итәбез. 1. Рәмис Сафиуллов, Тәтеш районы башлыгы   Бактың исә, Татарстандагы иң бай район башлыгы Тәтешнеке икән. Рәмис Сафиуллов гаиләсе кереме 2014 елда 132,5 миллионнан да артып киткән. Ул үзе 106,6 миллион сум акча эшләсә, хәләл җефетенеке күпкә азрак – 26 миллион сум тәшкил иткән. Документтан күренгәнчә, бүгенге көндә түрәнең 11 җир кишәрлеге һәм тагын 22 кишәрлектә өлеше бар.  Әле алай гына да түгел, ул 9 трактор, 3 комбайн, 2 прицеп, ике “КАМАЗ” га хуҗа. Болардан кала ул декларациядә бозау, сыер һәм дуңгыз үрчетү корылмалары, административ һәм офис биналары, гараж һәм тагын берничә бинаны күрсәткән. Шәхси машиналарына килгәндә исә, алар дүртәү:  «Тойота Ленд Крузер 200», «Шевроле Нива», «Лада Гранта» һәм «Рено Дастер».   Хәер, Рәмис Сафиуллов әлеге вазифага узган елның октябрь аенда гына билгеләнде. Моңа кадәр ул “Колос” агрофирмасы җитәкчесе иде. Аның кеременең шактый өлешенең нәкъ менә эшмәкәрлектән кергән булуы да бик мөмкин.   2. Илсур Метшин, Казан шәһәре мэры   Икенче урында – Казан шәһәре мэры Илсур Метшин гаиләсе. Алар 2014 елда хәләл җефете белән бергә барлыгы 91 миллион сум акча эшләгән. Хәер, әлеге акчаларның бары тик 5 проценты гына Илсур Метшинныкы. Калган 86,4 миллион сумны исә гаилә бюджетына Гөлнара Метшина керткән.   3. Рамил Муллин, Мөслим районы башлыгы   Әлеге рейтингның өченче урынында торуга карамастан, Рамил Муллин гаиләсе 2014 елда Тәтеш районы башлыгыныкы белән чагыштырганда алты тапкырга (!) кимрәк акча эшләгән. Алар хатыны белән бергә гаилә бюджетын 22,4 миллион сумга баеткан. Хәер, әлеге акчаларда Рамил Муллинның өлеше әллә ни зур түгел – нибары 4,9 миллион сум гына тәшкил итә. Аның каравы, ул хатыныннан бик  “уңган”. Калган 17,5 миллион сум акчагы нәкъ менә хәләл җефете эшләгән.   4. Айдар Метшин, Түбән Кама шәһәре мэры   Түбән Кама шәһәре мэры Айдар Метшин гаиләсендә акчаны шулай ук хатын-кызлар күбрәк эшли. 2014 елда әлеге гаилә барлыгы 19,8 миллион сумлык керем алган. Әлеге акчаларның нибары 3 миллион сумын гына Айдар Метшин керткән. Калган табыш – аның хатыны Наилә Метшинаныкы.   5. Сергей Димитриев, Кукмара районы башлыгы   Кукмара районы башлыгы Сергей Димитриев гаиләсе – бишенче урында. Алар хатыны белән бергә 2014 елда  14,6 миллион сумлык табыш алганнар. Әлеге акчаларның 40 процентының гына Сергей Димитриевныкы булуы билгеле.   6. Рәзиф Кәримов, Зәй районы башлыгы   Рәзиф Кәримов гаиләсе узган ел барлыгы 11,6 миллион сумлык керем алган. Әлеге табышның 9,5 миллион сумы Рәзиф Кәримов тарафыннан кертелсә, калган акча белән гаилә бюджетын Зәй районы башлыгының хатыны тулыландырган.   7. Рөстәм Кәлимуллин, Биектау районы башлыгы   Рөстәм Кәлимуллин гаиләсе исә 2014 елда барлыгы 10,7 миллион сумлык табыш алган. Аның хатыны исә узган ел 165 мең сум акча эшләгән. Бу күрсәткечләр 2014 ел белән чагыштырганда 10 тапкырга артыграк. Документта исә керем артуның төп сәбәбе буларак “күчемсез милек сатудан” кергән табышны күрсәткәннәр. Биредә сүз 165 квадрат метрлы фатирны сату турында бара. Әле алай гына да түгел, 2014 елда Рөстәм Кәлимуллин гаиләсендә бер җир кишәрлеге һәм 18 метрлы сарай барлыкка килгән.    8. Наил Мәһдиев, Чаллы шәһәре мэры   Наил Мәһдиев 2014 елда 10,3 миллион сум акча эшләгән. Бу 2013 ел күрсәткечләре белән чагыштырганда 3,3 миллион сумга артыграк. Димәк, Наил Мәһдиев Татарстанның урман хуҗалыгы министры булып эшләгәндә акчаны азрак алган дигән сүз. Ә менә Чаллы шәһәре җитәкчесенең хатыны исә гомумән дә эшләми. Аның каравы, аның Toyota Rav4 машинасы бар. Фатирларына килгәндә исә, алар икәү. Берсе 94,4 квадрат метрлы булса, икенчесенең квадрат метры 198 гә кадәр җитә.    9. Камил Гыйльманов, Аксубай районы башлыгы   2014 елда алар хатыны белән бергә барлыгы 9,85 миллион сум акча эшләгән. Әлеге керемнең нибары 2,63 миллион сумының гына Камил әфәнденеке булуы билгеле.   10. Рамил Гатиятуллин, Баулы районы башлыгы   Билгеле булганча, Рамил әфәнде әлеге район белән узган елның сентябрь аенда гына җиткәчелек итә башлады. 2014 елда исә аның якынча 8,5 миллион сум акча эшләгәнлеге мәгълүм. Хатынының кереме исә 715 мең сум тәшкил иткән. Аларның ике катлы йортлары, 36 һәм 78 квадрат метрлы ике фатирлары һәм бер җир кишәрлекләре бар. Машиналарына килгәндә, Рамил Гатиятуллин Land Rover Range Rover Sport автомобиле һәм Catran-460 катерының хуҗасы булып санала.   Акчаны иң аз эшләүче район башлыкларына килгәндә исә, болар - Балтач районы башлыгы Рамил Нотфуллин гаиләсе (2,14 миллион сум), Әгерҗе районы башлыгы Валерий Макаров (2,08 миллион сум), Балык Бистәсе районы җитәкчесе Илһам Вәлиев (2 миллион сум), Әлки районы башлыгы Александр Никошин гаиләләре (1,5 миллион сум). Соңгы урында исә – Сарман районы башлыгы Фәрит Хөснуллин. Аның гаиләсе 2014 елда якынча 961 мең сумлык керем алган. Рәмзия ЗАКИРОВА | (полный текст новости)

  • 2015-06-27 07:37 Ут-күршеләребездә балалар 8 яшьлек малайны тереләй күмгәннәр
    25.06.2015 Җәмгыять Бу хәл Башкортстанның Кырмыскалы районында була. Яңа Плотина күле буенда малайлар чокыр казып, бер-берсен комга күмеп уйный. Шунда 8 яшьлек малай казылган чокырга үзе төшә. Иптәшләре аны шаярып ком белән күмә башлыйлар.“Күмү” вакытында баланың тын юлларына ком эләгә. Тончыга башлаганын күреп, балалар аны кире казып алалар һәм авыз эчен күл суында юдыртырга тырышып карыйлар. Вакыйганы өлкәннәр күреп алып, ашыгыч медицина ярдәме машинасы чакырта. Ул килгәнче шуда ял итүчеләр машина белән табибларга каршы юлга чыга, юлда очрашкач, алар кулына тапшыра. Әмма малай җирле хастаханәнең реанимация бүлегендә тын ала алмаудан үлә. Бала үлеме буенча РФ Тикшерү комитетының Башкортстан Республикасы буенча тикшерү идарәсе тарафыннан җинаять эше кузгатылган, үлем сәбәбен ачыклауга экспертиза билгеләнгән. Тикшерү бара, дип гыйбрәт өчен яза sakhapress.ru. | 25.06.2015 (полный текст новости)

  • 2015-06-27 07:37 Тиз. Бүген. Хәзер үк. (кабат финанс пирамидалар хакында)
    24.06.2015 Җәмгыять Республикада яшәүчеләр финанс пирамидаларына акча ташуны дәвам итә. Ялган оешмалар саны буенча Татарстан хәтта алдынгылар рәтенә эләккән. Сәбәбе гади: финанс парамидалары саны халыкның уртача керем дәрәҗәсе үскән төбәкләрдә арта икән. Ә хәерче баеса? “Бу турыда кат-кат сөй­ләп торуга да карамастан, ялган оешмаларга акча илтеп, “ятьмә”гә эләгүчеләр саны кимеми”, – диде Хө­күмәт йортында узган брифингта Татарстан Куркынычсызлык советы сәр­ка­тибе Айрат Шәфигуллин. Моны рәсми саннар да дәлилли. Былтыр әлеге юнә­лештә барлыгы 14 җи­наять эше кузгатканнар. Зы­ян күләме 1 миллиард сумга җиткән. Республикада 5 меңнән артык кеше акча умыручылар тозагына эләк­кән. “Узган ел финанс пирамидалары эшчәнлеге буенча барлыгы 4 җинаять эше судка тапшырылды, – диде Татарстан Эчке эшләр ми­нистрлыгының Икътисадый куркынычсызлык һәм кор­рупциягә каршы көрәш ида­рәсе җитәкчесе Илдар Сафиуллин. – Быелның алты аенда гына да бу юнә­лештә 12 җинаять эше кузгатылды. Зыян күләме 800 миллион сумга җитте. Шуңа күрә халык финанс пирамидаларына ышанудан туктады дип фикер йөртергә урын юк”. Илдар Сафиуллин сүз­ләренә караганда, закон нигезендә теге яки бу ялган оешманы зыян күрүче­ләр­дән гариза кабул ителгәч кенә тикшерә башларга ярый. Гади халыкны алдау белән шөгыльләнүчеләргә каршы көрәштә эшне әнә шул да тоткарлый. Идарә җитәкчесе сүзләренә караганда, бер үк тырмага кат-кат басучылар да җитәрлек. Янәсе, иртәме-соңмы, “бә­хет” елмаерга тиеш. “Андыйлар минем үземә дә еш мөрәҗәгать итә, – дип сөйләде ул. – Алар үзләренең ялгышканын да аңлый. Тик күз ачып йомганчы баеп китү теләге көчлерәк. Кайберәүләр бер тапкыр “авызы пешүгә” дә карамастан, 10–15 елдан соң кабат финанс пирамидаларына акча ташый башлый”. Зур акча турында хыял­ланучылар нигә кимеми? Халыкның үз-үзен болай тотышын аңлап та була кебек. Бүген  финанс  пирамидала­ры турында күп сөйлиләр. Ялган оешмаларның ничек корылганын да чамалыйбыз. Пирамида башында торучылар яңа җәлеп ителгән кешеләр исәбенә акча эшли, ә арттагылар исә булган бар нәрсәсен югалта. Шуңа күрә кайберәүләр тизрәк өлгереп калырга ашыга. Түрәләр әйтүенчә, халыкта финанс аңлылык дәрәҗәсе түбән. Иртәме-соңмы, “пирамида” җимереләчәк, әнә шуны онытмасыннар иде. “Финанс пирамидаларын оештыручылар төп өч шартка нигезләнә, – дип сөйләде Татарстан Милли банк җитәкчесе урынбасары Марат Шәрифуллин. – Иң беренче чиратта, бу – халыкта финанслар өлкәсендә белем җитмәү. Икенчедән, ялган оешмаларның күбесе финанс пирамидасы булуын яше­­реп тә тормый. Алар турыдан-туры акча эшләргә чакыра. Ягъни гади халык­ның психологиясенә басым ясыйлар. Өченче урында – чарасызлык. Матди яктан катлаулы хәлдә калучылар “пира­мида”га соңгы өмет итеп карый”. Бүген халыкны алдау белән шөгыльләнүче оешмалар чит илләрдә дә бар. Тик алар бер-берсеннән нык аерыла, ди түрәләр. Мәсәлән, Германиядә яшәү­челәр финанс пирамидалары тәкъдим иткән зур акчага, гомумән дә, кызыкмый икән. Биредә халык акчаны аз процентлы итеп булса да, озак вакытка банкка салып куюны өстенрәк күрә. “Бездә исә халыкка акча тиз, бүген һәм хәзер үк кирәк, – ди Илдар Сафиуллин. – Шул харап итә дә”. Марат Шәрифуллин намус белән эшләүче финанс оешмаларын “пира­ми­да”лардан аерырга да өй­рәт­те. “Әгәр дә акчагызны икътисадый оешмага салырга телисез икән, иң элек аның лицензиясе булу-булмавын бе­лешергә, бу оешма турында мәгълүмат тупларга кирәк, – диде ул. – Моның өчен www.cbr.ru сайтына кереп карарга мөмкин. Биредә Россия Үзәк Банкының финанс оешмалары реестры бар”. Бик зур акчалар вәгъдә итсәләр, чамалагыз, бу – финанс пирамидасы. Интернетта теге яки бу оешма турында мәгълүмат булмау яки киресенчә, чамадан тыш күп булуы да – ялган оешма билгесе. Тиздән “пирамида” оештыручыларга каршы көрәштә яңа законнар да кабул ителергә мөмкин. Айрат Шәфигуллин сүзләренә караганда, республикада өч закон проекты әзерләгәннәр. “Аларның берсе Россия Дәүләт Думасы тарафыннан яклау тапты да инде, – диде Марат  Шәрифуллин. – Ул Россия Банкы күзәтүе астында булмаган оешмаларга акча җәлеп итү эшен алып баруны тыя”. Шушы арада Татарстан хокук саклаучылары эш­чәнлеге финанс пирамидасына охшаган тагын 28 оешманың эшен тикшерә башлаган. Димәк, ярык тагарак янында утырып калучылар саны артырга мөмкин. Эльвира ВӘЛИЕВА 87 | 24.06.2015 (полный текст новости)

  • 2015-06-27 07:37 Актриса Сания Исмәгыйлева вафат
    25.06.2015 Җәмгыять Кичә Казанда Татарстанның халык артисткасы Сания Исмәгыйлева вафат булды. Ул 35 ел дәвамында Кәрим Тинчурин исемендәге драма театрында хезмәт итте. 70 кә якын образны сәхнәдә чагылдырды. Актрисаны бүген сәгать 10.00 җирлиләр.   Адрес: Казан, Р.Зорге ур., 49 йорт, 54 фатир.   Туганнарының һәм якыннарының авыр кайгысын уртаклашабыз. --- --- | 25.06.2015 (полный текст новости)

  • 2015-06-27 07:37 Дмитрий Хворостовскийның баш миендә шеш табылган
    25.06.2015 Җәмгыять Җырчы Дмитрий Хворостовскийның баш миендә шеш табылган. Әлеге хәбәр аның рәсми сайтында пәйда булды. Россиянең танылган опера җырчысы каты чирләү аркасында август азагына кадәр барлык концертларын да күчергән. Хворостовский бу атнада ук дәвалау курслары уза башлый икән инде. Җырчы чирне җиңәренә ышана. Шуңа да ул  сентябрьдә Нью-Йоркта гастрольләремне дәвам итәчәкмен, ди.  Дмитрий Хворостовский 29 октябрьдә Мәскәүдә, 2 ноябрьдә Санкт-Петербургта чыгыш ясарга тиеш. | 25.06.2015 (полный текст новости)

  • 2015-06-27 07:37 БДИ: Татарстан укучылары рус теленнән Русиядә иң алдынгылар арасында
    25.06.2015 Мәгариф Русиядә мәктәпне тәмамлаучы балалар иң катлаулы, мәҗбүри һәм массакүләм имтиханны – рус теленнән БДИ тапшырдылар. Гомуми нәтиҗәләр яхшы – ил буенча уртача балл 65,8 булып, узган елгы күрсәткечләрдән 3,3 баллга күбрәк. Татарстан, гадәттәгечә, рус телен иң яхшы белүчеләр арасында (69 балл). Перм крае (71 балл) һәм Киров өлкәсеннән (70 балл) генә калыша. Башкортостан шулай ук яхшы нәтиҗәләргә ирешкән – уртача 66 балл. Иң югары күрсәткеч – 100 балл җыючылар санына килгәндә, Татарстан монда да алдынгы. Андый укучылар саны 57 булган. Башкортостанда – 37. Әйтергә кирәк, кайбер урыс өлкәләрендә, милли телләр укытылмауга карамастан, урыс телен балалар начаррак белә. Мәсәлән, Хабаровски краенда 100 балл җыючы балалар 56 булса, Смоленск өлкәсендә – нибары 23, ә Вологда өлкәсендә бөтенләй аз – нибары 16 бала гына. Рособрнадзор Русия төбәкләре буенча рус теленнән БДИ нәтиҗәләрен яшереп калдырмакчы – имеш, алар халыкка чыгарылса, бу төбәкләр арасында ярыш булачак. Шулай да, регионнар бердәм имтиханнар нәтиҗәләрен үзләре үк игълан итәләр. Әлегә мондый нәтиҗәләр: Перм крае – 71 балл Киров өлкәсе – 70 балл Татарстан – 69 балл Красноярски, Ставрополь крайлары – 65 әр балл Пенза өлкәсе – 64,7 балл Волгоград өлкәсе – 62,3 балл Иң түбән күрсәткечләр Дагыстанда – анда урыс теленнән БДИ уртача баллы 46 дан артмаган.   | 24.06.2015 (полный текст новости)

  • 2015-06-27 07:37 Яшел Үзәндә бер миллион сумга якын акчаны талап алганнар
    25.06.2015 Криминал ЗМЗ (Яшел Үзән машина төзү заводы) проходноенда билгесез кешеләр шунда торучы банкоматны талаган. Район эчке эшләр бүлеге матбугат хезмәткәре хәбәр иткәнчә, җинаятьчеләр аппараттан 948, 1 мең сум белән картриджны тартып чыгарган. Каравыл начальнигы булган хатын-кызны бәйләп салганнар. Үзләренең битләрендә медицина битлеге булган. Полиция җинаятьчеләрне эзли, дип хәбәр иттә Яшел Үзән җирле газетасы. | 25.06.2015 (полный текст новости)

  • 2015-06-27 07:37 Үзеңне банкрот дип игълан итеп, кредит түләүләреннән азат ителер өчен нишләргә?
    25.06.2015 Икътисад Билгеле булганча, агымдагы елның октябрь аенда Россиядә яңа закон гамәлгә керәчәк. Аның нигезендә кеше үзен банкрот дип игълан итү һәм шул рәвешле һәртөрле кредит түләүләреннән азат ителү хокукы ала... Бу законны кабул итү юкка түгел, әлбәттә. Соңгы мәгълүматларга караганда, хәзерге вакытта 40 миллионга якын россияле кредитларда “утыра”. Суд приставлары идарәсе 400 меңнән артык россиялене финанс хәле начар булган халык рәтенә кертергә тәкъдим итә. Кызганыч, үз-үзен банкрот дип игълан итәргә мөмкин кешеләр саны да көннән-көн арта. Агымдагы елның беренче кварталында гына да россиялеләрнең банклар алдындагы бурычы 755 милилард сумга (!) җиткән. Төрле сораштырулардан күренгәнчә, һәр унынычы россияленең кредит түләү проблемасы белән очрашканы бар. Әлеге вәзгыять Россия җитәкчелеген шәхси затларны банкрот итү белән бәйле законны кабул итәргә этәргән дә инде. Илдәге катлаулы-икътисади вәзгыять тә бу канунның шактый “вакытлы” булуын ассызыклый. Өч ел эчендә түләргә өлгер Шул рәвешле, октябрь аеннан башлап теләге булган һәркем үзен банкрот дип игълан итәргә мөмкин. Моның өчен банк, башка оешма (мәсәлән, торак-коммуналь хуҗалык түләүләре) яисә инде кеше алдында 500 мең сумлык бурыч булу (төп сумма һәм процентлар) һәм әлеге бурычны түләүне ким дигәндә өч айга кичектерү дә җитә. Бурычның гомуми милек күләменнән югарырак булуы шулай ук мөһим шартларның берсе. Ягъни, кешенең банк алдындагы бурычы аның исемендәге күчемсез милек, кыйммәтле кәгазьләр, транспорт чаралары һәм башка шундый милек бәясеннән артып китәргә тиеш. Әле алай гына да түгел, кешегә кредит түләргә мөмкинлеге булмауны раслый торган махсус документлар җыю да мәҗбүри. Аннары исә ул үзен банкрот дип игълан итүне сорап судка мөрәҗәгать итә. Хәер, әлеге мәсьәлә белән судка бурычлы кешегә кредит биргән оешма яки кешеләр дә мөрәҗәгать итәргә мөмкин. Кагыйдә буларак, шәхси затка башта бурычын өлешләп түләргә тәкъдим итәләр. Бу эшнең төгәл планы билгеләнә: кредит түләү вакыты озайтыла, ә түләнергә тиешле акча күләме исә, киресенчә, киметелә. Бу очракта бурычлы кеше кредитын 3 ел эчендә түләп бетерергә тиеш. Әгәр дә ул бу очракта да кредитын түли алмаса яисә инде кредитор әлеге шартлар белән килешмәсә, суд бурычлы кешене банкрот дип игълан итә. Шул чагында әлеге затның милеген алу һәм бүлү процессы башлана. Милекне махсус аукционда саталар, кергән акча кредиторга бирелә. Кредит белән саубуллаш Шунысы мөһим, шәхси затны банкротлыкка чыгару эшен махсус белгеч башкарырга тиеш. Аннан башка барча килешүләр дә законсыз булып санала. Әлеге эш өчен белгечкә хезмәт хакын бурычлы кеше шәхсән үзе түли. Ул аена 10 мең сум дип билгеләнгән. Банкротлыкка чыгу кешегә нинди проблемалар өстәргә мөмкин соң? Беренчедән, киләсе биш ел эчендә аңа кредит бирмәскә мөмкиннәр, чөнки ул банкларга үзенең банкротлыкка чыкканлыгы турында мәгълүмат бирергә бурычлы. Шулай ук биш ел дәвамында аңа яңадан банкротлыкка чыгу һәм өч ел дәвамында җитәкче урыннарда эшләү тыела. Банкротлыкка чыгару эшчәнлеге барганда исә әлеге шәхси затны чит илгә чыгармау турында карар кабул ителергә мөмкин. Шунысын да билгеләп үтәбез, әгәр дә банкротлыкка чыгу процессының ялган булганлыгы ачыкланса, әлеге зат алты елга ирегеннән мәхрүм ителәчәк. Хәер, ул үз милкен башкалар исеменә язып кына банкрот була алмаячак, чөнки банкротлыкка чыгар алдыннан ул тиешле органнарга соңгы өч ел эчендәге милек белән бәйле килешүләре турындагы барча мәгълүматны җиткерергә бурычлы. Рәмзия ЗАКИРОВА | 25.06.2015 (полный текст новости)

  • 2015-06-27 07:37 Казанда Ифтар ашлары кайларда уза (Адреслары белән тулы ИСЕМЛЕК)
    25.06.2015 Дин Узган еллардагы кебек, быел да республиканың байтак мәчетләрендә ифтар ашлары уздырыла. Шул уңайдан Казан мәчетләре теләге булганнарны авыз ачу мәҗлесләренә чакыра. Ифтар ашлары менә кайларда уза: - «Гаилә» (Җәүдәт Фәйзи урамы, 182 б) - «Мәрҗани» (Каюм Насыйри урамы, 17) - «Тынычлык» (Мирный бистәсе, Мелитопольский урамы, 15) - «Ярдәм» (Серов урамы, 4а) - «Казан нуры» (Чистай урамы, 58) - «Хузәйфә» (Юлиус Фучик урамы, 53) - «Ризван» (Хөсәен Мәүлетов урамы, 48а) - «Мәдинә» (Курчатов урамы, 4а) - «Кабан арты» (Һади Такташ урамы, 26) - Ислам динен кабул итүгә 1000 ел исемендәге мәдрәсә (Мәҗит Гафури урамы, 67).   Республика ифтары иртәгә, ягъни 26 июнь көнне «Казан-Арена» стадионында узачак. Анда якынча 5 меңләп кеше җыелыр дип көтелә. Программа буенча мөнәҗәтләр әйтү, җәмәгать намазы уку да ниятләнелә. Республика ифтары быел өченче тапкыр уздырыла. Узган ел анда 3 меңләп мөселман килде, беренчесенә – Меңьеллык мәйданында узганына 1,5 кеше җыелган иде. --- --- | 25.06.2015 (полный текст новости)

  • 2015-06-27 07:37 Путинга "Шүрәле" китабын бүләк иттеләр
    25.06.2015 Мәдәният Бүген Мәскәүдә бара торган «Книги России» фестиваленә Россия Президенты Владимир Путин килде. Фестивальдә Россиянең барлык төбәкләре дә катнаша. Татарстанда чыккан китаплар янына килгәч, Президент нинди китаплар һәм кайсы телләрдә, күпме тираж белән чыгуын белешкән. Татар китап нәшрияты генераль директоры Илдар Сәгъдәтшин Путинга Габдулла Тукайның "Шүрәле" китабын бүләк иткән, дип хәбәр итә "Татар-Информ" мәгълүмат агентлыгы.       --- --- | 25.06.2015 (полный текст новости)

  • 2015-06-27 07:37 Удмуртиядә урамнарында татарча белүчене очратып буламы? (кызыклы ВИДЕОэксперимент)
    26.06.2015 Милләт Удмуртия егетләре кызыклы эксперимент үткәргән. Алар әйтүнчә, республикада руслардан соң иң күп санлы халыклар удмуртлар һәм татарлар. Әмма урамга чыксаң, удмуртча яки татарча сөйләшүчене табып буламы? Менә карагыз:                 --- --- | 26.06.2015 (полный текст новости)

  • 2015-06-27 07:37 "Татар онлайн" төркеме ярты елда 10 000 кеше җыйды
    26.06.2015 Интернет "Вконтакте" социаль челтәрендә 2014 елның 2 декабрендә ачылган "Татар онлайн" төркеменә шушы көннәрдә 10 меңенче кеше кушылды. Бу шактый зур сан. Дөрес, халыкның шактые "Вконтакте"дагы "Матбугат.ру" һәм "Туйлар.ру" аккаунтларыннан күчте. Әмма яңа язылучылар да күп. Беренче вакыт төркемгә көненә йөзләп кеше кушыла иде. Бүген көнгә уртача 40-50 кеше. Тәүлек буена керүчеләр саны (посещаемость) - 500 кулланучы. Димәк, нидер бар бу төркемдә. Язылмаган булсагыз, тизрәк язылыгыз! )     "ТАТАР ОНЛАЙН" ТӨРКЕМЕНӘ КЕРЕРГӘ >> --- --- | 26.06.2015 (полный текст новости)

  • 2015-06-27 07:37 Салават Фәтхетдиновның иң беренче чыгышларының берсе табылды (ВИДЕО)
    26.06.2015 Шоу-бизнес Музыкаль тапшыруны Риман Гыйлемханов алып бара. Тапшыруның исемен кем белә? Ничәнче ел икән бу? Комментарийларда языгыз.     Видеоны карарга: https://vk.com/onlinetatar?w=wall-81763294_27851            --- --- | 26.06.2015 (полный текст новости)

  • 2015-06-27 07:37 Ник шәһәрдә яңгыр ява, ә авылда юк?
    26.06.2015 Экология Нигә бездә яңгыр яумый? Авыл халкы әнә шулай дип аптырый. Казанда шәһәр үзәген су астында калдырып киткән яңгырның салада бер тамчысы да таммый. Алга таба да көннәр шулай эссе һәм коры торса, авыл хуҗалыгына дистәләгән миллиард сумлык зыян киләчәк. Ике көн элек Татарстанда Халыкара кыр көне уңаеннан оештырылган семинар-киңәш­мә башланды. Анда Россия тө­бәкләре генә түгел, чит илләр­дән дә белгечләр җыелды. Максатлары – авыл хуҗалыгын­да зуррак уңыш алу. Әмма заманча технологияләр белән генә дә әллә ни ерак китеп булмый. Яңгыр кирәк. Бу көн­нәрдә авылда яшәүче, тор­мышы сала белән бәйле булган кеше әнә шул хакта борчыла. Семинар-киңәшмәдә дә сөй­ләш­теләр бу турыда. Сугаруны җайларга Авыл хуҗалыгы һәм азык-төлек министры Марат Әхмә­тов әйтүенчә, кайбер авыл­ларда 15 майдан бирле яңгыр юк. “Казанда булган яңгыр авыл­ларда булмады диярлек”, – ди аграр министр. Министр сүз­ләреннән күрен­гән­чә, һәр эссе, коры көн миллиардлаган сум продукция­не югалтуга китерә. “Иминият компания­лә­ре тиен­нәр генә түли. Мон­дый вакытта аларга өметләнеп, ышанып ятарга кирәкми, анда һәркем үз мәнфәгатен кайгыр­та. Алдагы 10 көндә тагын шундый эссе һава торышы булса, 30 мил­лиард югалтачак­быз. Аны безгә кем кайтара? Дәүләттән дә, иминият ком­пания­сеннән дә булмаячак, авыл хуҗалыгы бер нәрсәсез калачак”, – ди Әхмәтов. Ә Татарстан Президенты вазыйфаларын вакытлыча башкаручы Рөстәм Миңнеханов сүз­ләренә караганда, мелиорация системасын камилләштерү эше­нә ныклап алынырга вакыт җитте. “Соңгы елларда һава торышы белән бәйле үзгәрешләр безне корылыкка чыдам культураларга өстенлек бирүгә этәрә. Авыл хуҗалыгы хезмәтчәннәре туфракта дымны сакларга ярдәм итә торган технологияләр куллануга өстенлек бирергә тиеш. Мелиорация системасын камилләш­терү – шулай ук мөһим максат­ларның берсе, – диде республика башлыгы. – Моннан тыш, яңгыр сорап дога да кылырга кирәк”. Сүз уңаеннан, әлеге семинар-киңәшмәнең күргәзмә мәйда­нын­да да сугару техникасы шактый куелган иде. “Татмелиотехсервис” җәмгыятенең генераль директоры Рамил Идрисов сүз­ләреннән күренгәнчә, республикада 4 ел эчендә 735 млн сумлык җиһаз алынган, гидротехник һәм эрозиягә каршы 320 корылма төзелгән, 21,5 мең гектар сугару җире кулланылышка тапшырылган, 800ләп скважина буралган, 600 чакрым тирәсе суүткәргеч сузылган. Киң мәйданнарны колачлап сибүче сугару җайлан­ма­ларын үзебездә дә җитештерергә уйлыйлар. Заманча яңа техника 64 гектар кишәрлекне сугарырга сәләтле булачак. Заводның биз­нес-планында күрсәтелгәнчә, 2016-2020 нче елларда 180 машина җитештереп, 10-15 процент табыш белән эшләячәк. Тик җитеш­терүчәнлекне башлар өчен 100 млн су акча кирәк. Ә оешманың әлегә андый акчасы юк. Авылларда яңгыр юк Корылык исә акчага карап тормый. Эсселеккә түзәр хәл юк. Синоптиклар алдагы ике атнада да 30 градустан югары эссе көннәр вәгъдә итә. Урыны-урыны белән явым-төшемнәр булыр дип ышандыралар. Тик болытлар куерып йөрсә дә, яңгыр бөтен җирдә дә яумый. Сишәмбе көнне республика өстеннән узган болытлар да һәр җиргә яңгыр “өләшмәде”. Соңгы вакытта бер тамчы яңгыр төшмәгән авыллар бар. 2010 елда булган корылык күңелдә тәмам курку калдырды, бер-ике атна яңгыр яумаса, күңел борчыла башлый. Бер тапкыр бөтен республика белән сатып алгач, икмәк, бәрәңгесез калудан куркабыз шул. Эссе кояш астында тилмереп утыручы иген-бәрәңгеләрне күреп, тагын шикләнәбез. Авыл хуҗалыгы һәм азык-төлек министры Марат Әхмәтов та шулай ди. Корылыктан 60 млрд сум зыян килергә мөмкин икән. “Соңгы көннәрдә булган эссе көннәр игеннәргә шактый зыян сала, – ди аграр министр. – Туфракта дым югала. Аеруча сабан культуралары интегеп утыра. Кайбер басуларда алар, ян тармаклар чыгарып, саргая башлады инде”. Министр сүзләреннән аң­лашылганча, узган ел июнь аена 35-65 миллиметр яңгыр яуса, быел исә хәлләр бары тик Питрәч, Арча, Балтач, Кукмара, Әгерҗе, Алабуга, Тукай һәм Чулман елга­сының алгы як районнарында гына тотрыклы. Гидрометеорология үзәге Нурлат, Алексеевск, Спас районнарында туфракта корылык көчле булуын белдерә. Азнакай, Бөгелмә, Баулы, Чүпрә­ле, Тәтеш районнарында да дым запасы мактанырлык түгел. Майда яңгыр яумаса...       Күренекле галим, авыл хуҗа­лыгы фәннәре кандидаты Олег Шайтанов, озак еллар дәвамында тәҗрибәләр алып барган кеше буларак, 10-12 ел дәвамында республикада явым-төшемнәр аз булачак дип белдергән иде. Галимнең фаразлары чынга ашты. Соңгы елларда Татарстанда яңгырлар сирәк “кунак”, анда да урыны-урыны белән генә ява. Алда тагын шундый берничә ел көтелә. Ә менә 2010 елдагы кебек үзәккә үткән корылык быел да, якын киләчәктә дә булмаячак. Шайтанов шулай ди. – Корылык язгы, җәйге, көзге төркемгә бүленә, – ди белгеч. – Быел яңгыр яумады дип әйтеп булмый. Сирәк булса да булды. Әмма урыны-урыны белән генә. Көзге чорда дым запасы күп булмагач, минем үземә берникадәр шик кергән иде. Соңгы ун елда дым запасының бу дәрәҗәдә аз булганы юк иде. Әмма язгы айларда яуган яңгырлар хәлне тотрыклы итте. Шайтанов, иң куркынычы – май аенда яңгыр яумау, ди. Бу вакытта көзге культуралар формалаша, сабан ашлыклар тишелә башлый. Туфракта дым җитмәсә, алар, әлбәттә, үсә алмый. Быел, шөкер, күпчелек районнарда андый хәл булмаган. – Туфрак катламының өске 40 см өлешендә дым юк. Әмма күп кенә үсемлекләрнең тамырлары нык киткән, алар дымны астан суырырга сәләтле, – ди белгеч. – Июнь, июль айларында булган корылык уңышның берникадәр өлешенә генә начар йогынты ясый. 17 сәгать түзә Әмма барысы да яңгырга гына да бәйле түгел. Галимнәр, бөтен технологияне саклап үс­тергәндә, авыл хуҗалыгы культуралары 38-40 градус эсселеккә дә чыдам, дип белдерә. Бодай, мәсәлән, сортына карап, 10-17 сәгать чамасы 40 градуска кадәр эсседә утыра ала. Төннәрен дә эсселек шул температурада булса, үсемлек түзә алмый, корый. Ә бездә төннәрен температура түбән төшә. – Июнь ахыры, июль башларында кызулык ел саен диярлек күзәтелә. Бер атна торса, куркыныч түгел, ике-өч атна дәвам итсә, борчылырлык сәбәпләр барлыкка килә. Июнь аенда яңгыр яуган районнарда, билгеле, уңыш булачак. Бүген кузаклы культураларга, сабан ашлыкларына яңгыр булса яхшы, – ди аграр университетның үсемлек­челек һәм тамыр азыклар кафед­расы профессоры Марат Әми­ров. Эсседә бәрәңгенең хәле бетә Бәрәңгеләргә дә яңгыр кирәк. Авыл хуҗалыгы фәннәре докторы Фәния Җамалиева бакчадагы туфракны кулга кысып, тикшереп карарга куша. Оешып калса, димәк, туфракта дым бар. Сугарырга кирәкми. – Бәрәңге тишелеп чыгып, ике атна үскәннән соң гына су сибәргә ярый, – ди галимә. – Тишелә башлаганда сугарырга ярамый. Кайбер җирләрдә әле ул тишелеп кенә килә. Авылларда, гадәттә, шлангыларны буразна араларына куеп, су агызалар, бу – дөрес алым. Яфрак өстенә сибәргә дә була. Көн кызуында, иртәнге якта сугарырга киңәш итмәс идем. Иртән, көндез су сибү аркасында бәрәңгенең яфраклары янарга мөмкин. Иң яхшысы – кичен сибү. 15-20 см булган үсентеләрнең төбенә өеп, шулай ук дымны сакларга була. Фәния ханым әйтүенчә, эсселек 25 градустан артса, бәрәңге үзен начар хис итә. Бик эссе көннәрдә туфракта җылылык бер­мә-бер арта, нәтиҗәдә, бә­рәң­ге яфраклары астан саргая башлый. Су сипсәң, алар эссе һәм дым белән әйбәт кенә үсеп китә. Яфракларын ныгыта торган препаратлар куллану да үзен аклый, әмма күпчелек шәхси хуҗалыклар моны эшләми. Эссе­лектән яфракларда фузариоз дигән чир барлыкка килергә мөмкин. Авыру таралып китмә­сен өчен шулай ук вакытында сугару кирәк. Мондый кызу көн­нәрдә коңгызлар да нык үрчи. Аларга каршы төрле препаратлар куллануны кичектерер­гә ярамый. Личинкалар күренү белән, бу эшкә керешергә киңәш итә белгеч. Яшен тагын бер кешене үтерде Ә Казан үзәге бу атнада тагын су астында калды. Шәһәр урамнарында җиңел машиналарны күмәрлек су барлыкка килде. Кайбер районнар исә кабат утсыз калды, агачлар җилгә түзә алмый, сынды, түбәләрне алып атты. Әтнә районында янә күңелсез хәлләр килеп чыккан. 23 июнь көнне Күңгәр авылында бер лапас-кураны яшен сугып, санаулы минутлар эчендә юк иткән. Хуҗалар терлекләрен дә алып чыгарга өлгермәгән. Шө­кер, әле ярый йортларын саклап кала алганнар. Казанда исә яшен троллейбусны суга, бәхет­кә, пассажирлар да, йөртүче дә зыян күрмәгән. Саба районының Иске Ик­шермә авылында 21 июнь көнне 36 яшьлек Илһам Фәрхуллинны яшен суга. “Болыты да зур түгел иде, яшене дә күп булмады, яңгыр да 5 минут чамасы гына яуды. Хуҗа кешенең үз өендә ремонт ясаган вакыты була. Кесә телефоныннан сөйләш­кәндә яшен икенче каттан кереп, беренче каттагы Илһамны суга”, – дип сөйли авылдашлары. Оста куллы булуы белән бөтен районга танылган ирнең өч баласы ятим, хатыны тол кала. Лилия НУРМӘХӘММӘТОВА | 26.06.2015 (полный текст новости)

  • 2015-06-27 07:37 КФУга укырга керүчеләр өчен бюджет урыннары тәгаенләнде
    26.06.2015 Мәгариф Казан федераль университетында бакалавриат, специалитет һәм магистратура программалары буенча укырга керергә теләгән абитуриентлардан документлар 19 июньдә кабул ителә башлады. Документларны кабул итү исә түбәндәге көннәрдә төгәлләнә: иҗади һәм (яки) һөнәри юнәлеш буенча өстәмә керү сынаулары нәтиҗәләре буенча укырга керүчеләр өчен – 6 июльдә; КФУ тарафыннан мөстәкыйль уздырыла торган сынаулар нәтиҗәләре буенча укырга керүчеләр өчен – 10 июльдә; БДИ нәтиҗәләре буенча, шулай ук көндезге һәм читтән торып уку бүлекләренә магистратура программасы буенча укырга керүчеләр өчен – 24 июльдә. 30 июльдә вузның рәсми сайтында һәм мәгълүмати стендында укырга керү имтиханнарыннан башка һәм максатчан урыннарга кабул итүчеләрнең исемлеге эленә. Быел КФУга кабул итү 2 этапта тормышка ашырыла. Аның 1нчесендә һәр әзерлек юнәлеше буенча бюджет урыннарының 80 проценты ябылырга тиеш. 2нчесендә – калган 20 проценты. Конкурс исемлегенә эләккән абитуриентлардан документларның оригиналларын кабул итү 3 август көнне сәгать кичке 6да төгәлләнә. 4 августта 1нче дулкында кабул ителү турында боерык чыга. Шуннан соң калган 20 процент бюджет урынга кабул итү башлана. Конкурс исемлегендәге абитуриентлардан документларның оригиналларын кабул итү 6 августта кичке 6да тәмамлана. Кабул ителү турында боерык 7 августта чыга. Тагын 1 яңалык: мәктәпне алдагы елларда, шул исәптән 2009 елга кадәр тәмамлаучылар, БДИ нәтиҗәләре буенча гына укырга керә. 2015-2016 уку елында КФУда 5265 бюджет урыны каралган. Шуның 4436сы – көндезге, 829ы – читтән торып уку бүлегенә. Шул исәптән 1459 бушлай урын магистрантларга бирелә. Шунысына да игътибар юнәлтү зарур: КФУга керергә 3 кенә гариза бирергә була. КФУның Яр Чаллы һәм Алабуга институтларына кабул итү аерым башкарыла. Сүз уңаеннан, документларны, алдагы еллардагы кебек үк, “Буду студентом” социаль-белем бирү челтәре аша электрон рәвештә тапшырырга мөмкин. Әлеге язма КФУның рәсми сайтындагы материалларга таянып әзерләнде. Искәртеп үтик: быел Татартанда 17,5 меңнән артык укучы мәктәп тәмамлый. Республика территориясендәге югары уку йортларына керү өчен 16,5 меңнән артык бюджет урыны, шул исәптән 104 урын дәүләтнеке булмаган вузлар өчен, каралган. | 25.06.2015 (полный текст новости)

  • 2015-06-27 07:37 Минтимер Шәймиев: «Без тормыш күргән, шуңа эшләребез уңышлы»
    26.06.2015 Сәясәт Татарстанның Беренче Президенты, Дәүләт Киңәшчесе яңа чор парламентчылыгының – 25 еллыгы, республика казанышларының сере һәм тормыш кыйммәтләре турында  – Нәрсә генә эшләмәгән без! – ди Минтимер Шәрипович һәм ихлас елмая...   Ул бу җөмләне әйткәнче, Кремльнең киңәшмәләр залында без аның белән тарих җепләрен шактый сүтәргә өлгергән идек инде. Борис Ельцинның: «Суверенитетны күпме йота аласыз – шулхәтле алыгыз»,– дигән сүзләре һәм аңа китергән вакыйгалар; Татарстан суверенитеты турында Декларация кабул итү һәм федераль үзәк белән килешү төзү; халыкны тузган торактан уңайлы фатирларга күчерү һәм «бу эш – безнең халык өчен тере килеш оҗмахка керү» дип, респуб­ликаны тулысынча газлаштыру; Рөстәм Миңнехановның уңыш сере; халыкның милли үзаңы арту һәм татар булуы өчен горурлану хисләре уяну... Тагын, гадел прокурор булам дип йөргән җирдән кинәт авыл хуҗалыгына китү, гармунда уйнарга өйрәнү һәм тормыш үкенече... Болар барысы даТатарстанның Беренче Президенты, Дәүләт Киңәшчесе Минтимер Шәймиевнең «Шәһри Казан» газетасына биргән эксклюзив интервьюсында.   «Алайса, ачык суд ясагыз, дидем»   – Минтимер Шәрипович, минем әңгәмәне рәхмәт сүзләреннән башлыйсым килә. Меңнәрчә гаи­ләнең, шул исәптән минем дә, иң зур хыялын чынга ашырган – фатирлы иткән социаль ипотека программасы өчен рәхмәт сезгә!   – Ә-ә, аны әйтәсезме... Чыннан да, кеше өчен иң кирәкле нәрсә, иң зур шатлык бит ул торыр урының булу. Без Рәсәйдә шундый программаны тормышка ашыра алган бердәнбер төбәк булдык. 20 елдан артык вакытка 7 процентлы ипотека бирүчеләр әле хәзер дә юк. Тузган торакны бетерү программасын тәмамлагач, социаль ипотекага керештек. Аллага шөкер, рәхмәт сүзләрен еш ишетергә туры килә. Тузган торакны гына алыйк. Үз гомерләрендә беренче тапкыр зур, якты, бар уңайлыклары булган фатирларга күчкән кешеләрне күргәч, күңел тетрәнә иде. Ул гаиләләргә барып, күреп йөрдем. Үзем дә алар өчен чын күңелдән шатландым. Үз куышың булу яшәргә көч бирә. Тормыш булгач, төрле хәлләр килеп чыга, тик бу кыйммәтләрне бер нәрсә белән дә алмаштырып булмый.   – Әлеге программаны өйрәнергә башка төбәкләрдән дә килгәннәр диләр, тик аларда ул барып чыкмады. Безнең уңышның хикмәте нәрсәдә булды икән?   – Дөресен әйтергә кирәк, күпләр тырышып карады. Башкортстаннан Мортаза Рәхимов та делегацияләр җибәреп өйрәнде. Свердловск өлкәсе губернаторы Эдуард Россель кат-кат кызыксынып карап китте. Башкалар да булды... Омтылышлары зур иде, мөмкинлекләре дә юк түгел. Бу эштә иң мөһиме – зур салым түли торган компанияләр җитәкчеләре белән аңлашу. Бездә дә төрле чаклар булды, аңлашылмаучылыклар да килеп чыккалады, тик ахыр­да барысы да, бу программаның әхлакый мәгънәсенә төшенеп, ризалык бирде. Компания җитештергән продукция күләменнән бер процент керемне Тузган торакны бетерү программасына бүлеп бирергә дип килештек. Ул вакытлар өчен шактый зур сумма: елына 16-17 миллиард сум җые­ла иде. Ни өчен мине гаеп­ләргә омтылучылар булды? Чөнки бу федераль бюджетка китә торган салымнарны бер процент чамасы киметү дигән сүз иде. Гаепләүләргә җавап итеп, мин ачыктан-ачык: «Алайса, кешеләрне тузган торактан нормаль шартларга чыгарган өчен ачык суд ясагыз», – дидем. Шуннан соң Россия прокуратурасы бу хакта башка сүз кузгатмады.   Татарстан – Россия Дәү­ләт суверенитеты турында декларация кабул иткәннән соң, үзенең мөстәкыйльлеге турында шулай ук Декларация кабул иткән беренче төбәк. Ул бик җитди адым иде, аның бәһасе әле дә әйтеп бетергесез. СССРның уңай яклары күп иде, моны беләбез. Аны сагынучылар да бар, тик бүгенге җәмгыять элеккесе белән чагыштыра торган түгел.   Татарстан ул елларда ук шактый егәрле республика иде: нефть, нефтехимия, машина төзелеше, энергетика... Әмма шуңа да карамастан, милекнең бары тик ике проценты гына республика кулында иде. Шуңа күрә без үз хокукларыбызны игълан иттек, үзгәртеп кору еллары башланды. Дөресен әйткәндә, мин ул елларны революция еллары дип саныйм. Революция – эволюция... Төрле чаклары булды: революциягә охшаган яклары да, эволюция чалымнары да... Тамырдан үзгәреш еллары иде. Халкыбыз мәнфәгатьләрен беренче планга куеп, як-якка карамыйча эшләргә кыюлыгыбыз җитте. Тузган торакны бетерү, социаль ипотека программаларын гамәлгә ашыру – шуның нәтиҗәләре ул. Без беренче булгангадыр, күрәсең, СССР, РСФСР җитәкчеләре дә Татарстан белән ничектер саграк сөйләшергә кирәк икәнлеген аңлый башлаган иде. Чөнки илдә татарлар күп, өстәвенә, Татарстан һәм Башкортстан һәрвакыт союздаш республика булыр­га омтылып яшәде. Бу бит безнең генә омтылыш түгел, тарихтан мәгълүм, 1917 елгы революциядән соң, шул чордагы җитәкчеләр бу мәсьәләләрне берничә кат күтәреп чык­каннар.   Әле бит республиканы газлаштыру программасы да бар! Бүгенге көнгә кадәр Татарстаннан кала бер төбәктә дә 100 процент газлаштыру уздырылганы юк. Президент Владимир Путинның күптән түгел узган пресс-конференциясе вакытында да Себер якларыннан кешеләр шул мәсьәләне күтәрде: газ өстендә утыра Себер, тик тулысынча газлаштырылмаган! Ә без бу хакта оныттык инде, безнең өчен ул гадәти хәлгә әверелде. Мин заманында, республиканы тулысынча газлаштыру – безнең халык өчен тере килеш оҗмахка керү, дигән идем. Аллага шөкер, иң катлаулы үзгәртеп кору елларында күп нәрсә эшләргә өлгердек.   – Күптән түгел генә Татарстан яңа чор  парламентчылыгының 25 еллыгын билгеләп үттек, Минтимер Шәрипович. Тантанада, сезнең исем яңгырауга, зал дәррәү басып алкышлады. Бу шундый беренче очрак кына түгел. Ул мизгелләрдә, рәхмәт сүзләрен ишеткәндә, ниләр кичерәсез?   – Беләсезме, ул эштән киткәч күбрәк сизелә икән. Кешенең үзеңә карата нинди мөгамәләдә икәнен йөзенә, күзенә карап аңлап була. Ә иң ихласы – балалар йөзендә. Элек тә әйтә идем, хәзер дә шул фикердәмен: әгәр халык арасында үзеңә карашның чын дөресен беләсең килсә, балалар белән сөйләшеп кара. Сез бит минем гадәтне беләсез: Сабантуймы, Җиңү көнеме, башка бәйрәмме – гел балалар белән аралашырга, фотога төшәргә яратам. Өйдә синең турында ни сөйлиләр – барысы да бала йөзендә чагыла. Аны алдап булмый, ул – иң дөрес күрсәткеч. Хәзер әллә нинди социаль тикшеренүләр уздыралар, губернаторлар рейтингларын билгелиләр... Ә сез балалар белән сөйләшеп карагыз, дип әйтәсе килә.   Шунысына сөенәм: эш дәверендә нинди генә мизгелләр булмады: ачулары килеп, ризасызлык белдерсәләр дә, нәфрәт белән карамадылар. Авыр икән, авыр диделәр, еладылар, кычкырдылар,  әмма мин беркайчан да, беркайда да үземә карата нәфрәт сизмәдем.     «Бервакытта да бернигә дә кызыкмадым»   – Әтиегез Шәрип абый гомер буе коммунист булган һәм бер тапкыр да мәчеткә аяк басмаган кеше. Ә сез «Кол Шәриф» мәчетен төзеттегез, изге урыннар – Болгар, Зөяне төзекләндерәсез. Бу эшләргә алынганда, күңелегездә ниндидер каршылыклар булмадымы?   – Бу гади мәсьәлә түгел. Чөнки без ничек тәрбияләнгән – тормыш юлын шулай алып барабыз. Әткәй ягыннан нәселебез бик тырыш, эшчән, ул заман өчен чагыштыр­мача мул тормышта яшәгәннәр. Әткәйне кулак дип атап, бар милкебезне тартып алганнар, тик сөрмәгәннәр генә. Ничек шулай килеп чыккандыр, анысын белмим. Әткәйнең ул хакта сөйләшәсе килми иде, үзәгенә үткән булгандыр, күрәсең. Бервакыт, башлангыч класста укыганда, миңа авыл малайларының берсе: «Син кулак малае», – диде. Әткәйдән кайтып сорадым. Аның шул мизгелдә йөзе үзгәрүе бүгенгәчә күз алдымда тора, бер дә онытылмый. «Бүтән әйтмә моны, бу дөрес сүз түгел!» – диде әткәй һәм без моңа башка беркайчан да әйләнеп кайт­мадык.   Әмма шунысы гаҗәп: колхозлар оеша башлагач, әткәйне беренче колхоз рәисе итеп сайлап куйганнар. Шуннан соң ул гомер буе колхоз рәисе, авыл советы рәисе булып эшләде. Табигатьтән акыллы, эшчән, көчле холык­лы, ярдәмчел. Шуңа күрә бик яраталар иде үзен.   Шулай да, әткәй һаман шикләнеп яшәгәндер, шуңа күрә нык тырышып эшләгәндер дип уйлыйм. Аны 1949 елда төрмәгә утырта яздылар. Чәчү җиткән, ә эшлисе кешеләр ачлыктан күбенгән, эшләрлек хәлләре юк, әлбәттә. Әткәй чәчүгә дигән ике капчык тары орлыгыннан ботка пешертеп, аларны тукландырды. Шуның өчен аны җәй буе прокуратурага йөрттеләр. Көзен колхоз мул уңыш җыеп алды, бары тик шул сәбәпле генә аны төрмәгә утыртмый калдылар. Ул гомер буе гаделлек яклы кеше, коммунист булды, без дә шул кысаларда үскән балалар. Дөрес, Качкын авылында мәдрәсәдә укыган дип сөйлиләр иде, язуы да шул мәдрәсә язуы булган, башка белем ала алмаган.   Әнкәй ягыннан – мулла нәселе. Бертуган энесе Гыйльмегаян абый дингә бирелгән кеше иде. Тик әнкәйнең дә, абыйның да әткәй өйдә чакта намаз укыганнары булмады. Бабай исән вакытта без, ашагач, бабайга карап, амин тота идек. Әткәй тотмый, бабай үлгәч, без дә тотмый башладык. Әнкәй мәрхүмә тота иде. Ни өчен мин бу хакта әйтәм? Хәзер улларым да, оныкларым да, ашагач, амин тота. Аларны беркем дә моңа махсус өйрәтмәгән – яшәү мохите шундый хәзер.   Ни генә булмасын, кешенең күңелендә иман барыбер яши ул. Күз алдыгызга китереп карагыз: үзгәртеп кору еллары башланганда, безнең республикада 23 мәчет иде, хәзер 1500дән артык! Иман кешенең җанында, йөрәгендә утыра дип саныйм. Әткәйнең дә иманы күңелендә булуын без ул авырып киткәч аңладык. Аның чире дәвалана торган түгел иде, ул васыятен әйтеп калдырды. Әнкәегезне сак­лагыз, бер-берегезгә ярдәм итеп, бергә яшәгез, диде.    – Минтимер Шәрипович, халыкта «әти хакы» дигән сүз бар. Сез, еш кына, әңгәмәләрдә, әти сүзен тыңлап, прокурорлыкка китмәдем, өйләнүемдә дә әтинең өлеше зур, дип әйткәләдегез. Әгәр ул чакларда үз сүзегез белән китсәгез, язмышыгыз нинди борылыш алыр иде дип уйлыйсыз?   – Еш кына Башкортстан телевидениесен карыйм. Балачактан килгән гадәт инде ул, безнең авыл башкорт чигендә урнашкан, күршеләрнең җырларын тыңлап үстек. Башкорт радиосы ике сәгать алдан сөйли башлый иде. Шуннан бирле күзәтеп киләм: башкорт халкында әти турында җырлар бездәгедән күбрәк! Гаҗәп хәл. Ял көннәрендә хатлар буенча тапшыру бар, анда да еш яңгырый алар. Минемчә, безгә дә мондый җырлар күбрәк кирәк.   Без үскәндә, ата-ананы тыңламау мөмкин түгел иде. Шул ук вакытта, алар безне тәрбияләп, үгет-нәсыйхәт укып утырмадылар. Гаиләбез күп балалы. Безне туйдыра, укыта, киендерә алулары белән бәхетле иде әткәй-әнкәй.   Әткәйне гаепләгән теге прокурор Кашапов фа­милия­ле иде. Аңа карап, башыма бер уй килде: ә мин гадел прокурор булачакмын! Яхшы укый идем, димәк, мөмкинлекләрем бар. Унынчы сыйныфны тәмамлагач, университетка керәм, прокурор булам, дип әзерләнә башладым. Юридик факультет дип аталганын бәлки белмәгәнмендер әле ул чакта, тик анысы мөһим түгел. Гел «биш»легә укып бардым, әмма миңа алтын медаль бирмәделәр. Хәзер аңлыйм: ул заманда медаль бирү-бирмәүне Казанда хәл итәләр иде. Район кешеләренең мәшәкатьләнеп, документлар әзерләп йөриселәре килмәгәндер, күрәсең. Бирмәскә сәбәп таптылар: иң яраткан фәнем – математикадан «өч»ле куеп кайтардылар. Тригонометрия функциясе формуласын кыскартканда иң кыска юлдан китмәгәнмен, имеш. Ул кагыйдәләрне хәзер дә хәтерлим югыйсә. Медаль булмагач, укырга имтихан биреп керергә тиеш булып чыктым. Беркөнне әти эштән кайтты да, кесәсеннән газета тартып чыгарып: «Менә, кара, улым, син Кәтиев булачаксың!» – диде. Кәтиев – МТСның баш инженеры. Колхозларның ул чакта үз техникасы юк, МТС ни бирсә – шуның белән эшлиләр. Шул сәбәп­ле колхоз рәисе әткәй һәм комбайнчы абыем Хантимер өчен Кәтиевтән дә югарырак кеше юк иде. Чөнки колхозга нинди техника бирү нәкъ менә аннан тора. Шуңа күрә Кәтиевнең кем икәнен мин дә яхшы беләм. Газетада исә, Казан авыл хуҗалыгы институты МТСларга баш инженерлар әзерли башлый, дип язылган. Әткәй белән бәхәсләшү гадәте юк, киттем авыл хуҗалыгы институтына. 1954 ел иде ул, ил буенча чирәм җирләрне торгызу хәрәкәте күтәрелгән заман. Институтта ул елдагы кебек конкурс башка булмады: бер урынга сигез кеше идек без. Хәтта биш фәннән имтихан биреп, тиешле 25 баллның 22сен җыеп та үтә алмаучылар булды, белгечлеккә кагылышлы фәннәргә нык игътибар иттеләр. Без дустым Гайнулла белән, беребез – 22, беребез 23 балл җыеп, конкурстан уздык.   Адәм баласын язмыш йөртә. Тик шунысын әйтә алам: кайда укысам да, нинди һөнәр сайласам да, ким-хур булмас идем дип уйлыйм. Бервакытта да бернәрсәгә дә кызыкмадым, берәүдән дә көнләшмәдем. Нәрсәгә тотынсам да, башкарып чыгармын кебек иде. Бер генә нәрсәгә кызыктым: оста итеп гармун уйнарга.   – Уйнарга өйрәнеп карамадыгызмы соң?   – Өйрәнмәгән кая! Бала чакта әткәй гармун алып бирде, күрше малайлары тиз өйрәнделәр. Аптырый идем: ничек инде төймәләргә карамыйча, дөрес басып уйнарга була? Тылсымлы дөнья кебек тоела иде. Үзем гармунны тартып-тартып карыйм – барып чыкмый. Гомер буе шулай хыялланып йөрдем. Бүләк гармуннарны гел күз алдында тоттым. Шуннан бер мәлне нидер килеп чыга башлады бит! 60 яшьтә, кем әйтмеш­ли, «бәреп чыкты!» Хәзер тынычландым инде, чөнки уйнау серенә ничектер төшендем кебек. Кайчак дөрес басмаган бармакны кисеп атасы килә.    «Кыйммәте берни белән дә чагыштыра торган түгел»   – Бер әңгәмәгездә сез тормышыгызның иң матур мизгеле дип Татарстан Суверенитет алган көнне – 1990 елның 30 августын, ә иң ялкынлы чыгышыгыз дип шул көнне Югары Совет депутатлары каршында ясаган чыгышыгызны атаган идегез. Фикерегез үзгәрмәдеме?   – Юк, ул үзгәрә алмый! 1990 елгы чакырылыш беренче демократик парламент булды, аның составында нинди генә депутатлар юк иде. Быел 30 майда, бу истәлекле датаны бәйрәм иткәндә, аларның барысына да баш иеп рәхмәт әйттем. Ни өчен минем күңелемдә калды ул мизгел? Ул вакыттагы бәхәсләрне күрсәгез... Декларация кабул иткәндә барысы да, хәтта каршылар да хуплап тавыш бирде, бары тик бер кеше генә битараф булды – тавыш бирми калды. Без ул чакта мондый хәлләрне беренче генә күрәбез бит әле. Ә мин – икеләтә җитәкче: Югары Совет рәисе дә, партия өлкә комитетының беренче секретаре да. Гомәр Исмәгыйлевичны (Усманов. – Ред.) Мәскәүгә алганнан соң, партия тормышында беренче мәртәбә альтернатив тавыш бирү юлы белән, беренче секретарь итеп тә сайлаганнар иде. Җаваплылык гаять зур иде... Әле бит яшьлек тә бар...   Катлаулы һәм кискен бәхәсләрдән соң, төн уртасында Декларацияне кабул иттек, мин трибунага чыктым һәм бернинди әзерлексез чыгыш ясадым. Алдан әзерләнеп булмый, чөнки тавыш бирүнең нәрсәгә китерәсен күз алдына да китерү кыен, иң демократик тавыш бирү иде ул. «Без үз өстебезгә республикабыз тарихында моңарчы беркем дә сынап карамаган олы җаваплылык алдык. Әгәр дә бу өлгергәнлек факты икән, үзебез белдергән мөстәкыйльлек аркылы республика халкы тормышының матди дәрәҗәсен күтәрү, ә иң мөһиме – җиребездә гасырлар дәвамында барлыкка килгән халыклар дуслыгын саклау һәм ныгыту өчен без хәзер үк зирәк булыр­га тиеш. Суверенитетның югары бәһасе менә шундый», – дидем. Чыннан да, мизгеле – хәлиткеч, ә кыйммәте берни белән дә чагыштыра торган түгел. Шуңа күрә хәзергәчә онытылмый ул.   Туфан Миңнуллин халыкның ул көннәрдәге халәтен яз көне бозауны яланга чыгару белән чагыштырды. Кыш көне туып, өйдә яки җылы абзарда торган бозау, яз көне беренче тапкыр кырга чыккач, томырылып чаба, тибенә, сөзешә – нишләргә белми, менә без дә шундыйрак идек. Шундый чорны уздык.   Сират күпере кичкән заман дип атыйм ул елларны. Урамда митинглар бара. Берәрсе салып килепме, кызып китепме, кемгәдер пычак кадый күрмәсен дип бик курыктым. Очкыннан ялкын кабына, диләр бит. Аллага шөкер, андый хәлләр булмады. Ә калганы инде гаепләрлек түгел. Байрак күтәреп Югары Совет түбәсенә менеп китүчеләрне ничек гаеплисең? Хисләр тулып ташкан бит. Кайчагында мине яши торган өемә кадәр лозунглар кычкырып озата баралар иде. Берни дә эшләп булмый, чөнки син җаваплылыкны үз өстеңә алгансың.   – «Суверенитетны күп­ме телисез, шулхәтле алыгыз!» дигән сүзләрдән баш әйләнмәскә дә шул җавап­лылык хисе ярдәм иткәндер?   – Әлбәттә, шулай.   Менә Борис Николаевич Ельцинга караш төрле булды. Аны аңлау өчен якыннан белү кирәк. Ул бит Уралда беренче секретарь булган кеше, илдә иң көчле секретарьларның берсе иде. Урал бит ул! Анда көчле кеше генә идарә итә ала. Ельцин тиктомалдан барлыкка килгән, юктан бар булган кеше түгел, зур тормыш юлы узып килгән шәхес. Аның тормышка үз карашы бар иде, киләчәктә болай яшәп булмаганын яхшы аңлады. Безгә килгәнче, РСФСРның Югары Совет рәисе вазифасында ил буйлап йөреп, халык белән очрашып: «Болай яшәргә ярамый, үзгәртергә кирәк», – дигән фикерне әйткәләгән иде. Монда килгәч тә барысын да үз күзләре белән күрде. Без аны интеллигенция белән очраштырдык. Ишегаллары, урамнар тулы халык... Барысы да бәйсезлек таләп итә... Районнарда да булдык. Ул күрде: Казан гына түгел, бөтен республика бәйсезлек сорый. Шуңа күрә аның әлеге: «Суверенитетны күпме йота аласыз – шулхәтле алыгыз», – дигән сүзе юк-бардан әйтелгән нәрсә түгел ул. «Ельцин салган булгандыр», – диючеләр булды. Тик ул көнне без хәтта төшке аш та ашамаган идек. Мин бит моның шаһиты, мәрхүмнең истәлеген таплый алмыйм. Әле ул кайтып киткәч: «Эх, менә безгә Ельцин тулы бәйсезлек биреп китте, ә Шәймиев монда үзе бирергә теләми икән», – дип, яңадан мине гаепләүчеләр табылды. Әйттеләр, анысын да әйттеләр. Беркемнең дә авызын каплап булмый. Ул заманда бигрәк тә.   Борис Николаевич ул сүзләрне әйтергә мәҗбүр булды һәм дөрес эшләде! Көчле оратор, импровизатор иде ул. Вазгыятьне шул көне-сәгатендә йомшартты. Кич ашарга утыргач сорый миннән: «Мин әйтүен әйттем, Минтимер, тик сез Россия­дән чыкмыйсыздыр бит?» – ди. Мин әйтәм: «Безгә, Борис Николаевич, халыкның бу таләбенә җитди җавап табарга кирәк. Әгәр ике арада килешү төзесәк, аны төзегәндә халыкка мәгълүмат биреп барсак, акрын гына тынычланып, ниндидер бер карарга килер идек». Ул ризалашты. Мәскәү ягыннан, Татарстан ягыннан ике эшче төркем, комиссия төзеп, килешү өстендә эшли башладык. «Менә сез – эшче төркем, эшлисез, каядыр барып төртеләсез икән, без Минтимер белән утырабыз һәм алга таба ничек эшләргә икәнен карыйбыз», – диде Ельцин, эш башлаганда. Кулга карандаш тотып, өч мәртәбә шулай утырырга туры килде, әйткән бер сүзеннән дә тайпылмады.   Иманым камил, әгәр путч килеп чыкмаса, Гор­бачев урынында Ельцин булган булса, ул, үзенең тормышка карашы, хакимият яратуы аркасында, Союзны таркатмас иде. Үзгәрешләр булыр иде, тик ил таралмас иде. Аны таратырга ярамаганын аңлый иде ул.   – 25 ел элеккеге һәм бүгенге Татарстан арасында төп аерма нәрсәдә дип саныйсыз, Минтимер Шәрипович?   – Бу вакыт эчендә ирешелгән иң зур җиңү ул – халкыбызның үзаңы көчәю. Тарихта еш була торган күренеш түгел. Без хәзер башка. Без инде татарча сөйләшсәк тә оялмыйбыз, кимсетерләр дип курыкмыйбыз. Заманында бит безне аның өчен нык кимсетәләр иде. Татарча сөйләшә башласаң, «чап­лашка» шикелле кимсетү сүзләре әйтәләр иде, Дөрес, беренче курс­та укыганда бәрәңгегә җибәргәч, бер студентның кимсетүенә җавап итеп, аның башына бәрәңге ыргытканым исемдә, шуннан соң биш ел буена беркем андый сүз әйт­мәде. Ә хәзер моңа үз җавабым бар. Бер китап бар миндә, анда Христосны сөннәтләү күренеше күрсәтелгән. Православный кешеләргә кайчак әйтәм: «Ты в Христа веришь? Тогда почему не обрезан?» Аптырап карап торалар. Бу тарихи фактны күп­ләр белми.   Милли үзаң көчәю – ки­ләчәк берничә гасыр өчен нигез ул. Бөтен нәрсә дә тиз генә эшләнми, хәзер менә «Мин – татар!» дип кычкырып, горурланып йөри торган көннәр килде. Шуның белән татар халкына ихтирам да тудырдык. Чөнки илгә, дөньяга үзебезне акыллы, булдыклы һәм тәртипле халык итеп күрсәтә алдык.   – Чыннан да, әле 2000 еллар башында да, без авылдан Казанга укырга килгән елларда, татарча сөйләшергә оялу бар иде...   – Әле бит сез Аксубайдан. Аксубай һәрвакыт русча белде ул. Ә безнең яклар? Актанышлар чеп-чи татар яклары бит...   – Хәзер исә урамнарда машиналардан рәхәтләнеп татарча җырлар ишетелә, яшьләр милли бизәкле киемнәр кия, урамда туктатып: «Бу чүәкне кайда саталар?» – дип сорасалар, горурлык кичерәсең.   – Дөрес әйтәсез, хәзер безнең халыкта горурлык хисе барлыкка килде. Әйтеп кенә, өйрәтеп кенә барлыкка китереп булмый бу хисне. Ул кешенең үзендә туарга тиеш, аның өчен милли үзаң кирәк.   «Нәрсә генә эшләмәгән без!..»   – Минтимер Шәрипович, Президент вазифасында районнарга йөргәндә, авыл җирендә сез бөтенләй башка төрлегә әйләнә идегез. Тормышыгызда авыл нинди роль уйный?   – Дөрес, авылда үзгәрәм. Мин – авыл малае, шуның белән горурланам. Җирдә туып, шул тормышны күреп үсү, абзар исен иснәү, этләр, хайваннар арасында йөрү, дөресен әйткәндә, үзе бер могҗиза ул. Авыл җирендә мал арасында үстек без, шуңа күрә бер эт тәрбияләү турында гел хыялландым. Президент вазифалары  моңа мөмкинлек бирмәде. Президентлыктан китәргә бер ел кала, алдан ук эт баласы алып куйдым. Исеме Тукай шигыреннән алынды – Маһмай. Без аның белән бик дус.   Авыл – туып-үскән җирем. Безнең характерны авыл формалаштыра. Кешеләрне яратырга өйрәтә ул. Авылда тууның гаҗәеп бер өстенлеге бар: демократик җәмгыятьтә яшисең. Тулы хәбәрдарлык: беркемнең бернинди сере юк, бар да күз алдында, бар да ачык.   – Әнәккә еш кайтасыз­мы?   – Кызганыч, еш кайта алмыйм. Елга бер, күп дигәндә, ике тапкыр. Минем тормыштагы бердәнбер үкенечем: әнкәй мәрхүмә исән чагында ешрак кайтып булмады. Әткәй үзе дә гомер буе җитәкче урыннарда эшләгәч, аңлый иде, тик әнкәйгә игътибар җитмәде. Үзе безгә кунакка килгәли иде. Мин эштән кайткач, кичке аштан соң утырабыз икәү диванда. Әнкәй сөйли дә сөйли... Аның минем белән сөйләшәсе килә. Ә мин йокыга китәм... «Сөйли-сөйли дә син җавап бирмәгәч, берәр каты гына сүз әйтеп торып китә иде», – ди Сәкинә.   Әнкәйләргә алар исән чакта игътибар күрсәтергә кирәк. Мин һәркемгә һәрчак әйтә киләм: «Әниең исән чакта ешрак кайт», – дим.   – Ә эш белән бәйле үкенечегез бармы? Бәлки, менә болай эшләргә кирәкмәгән, дигән вакытларыгыз булгандыр?   – Юк, хәтердә калып, ачыну тудырган нәрсә юк. Журналистлар да еш сорый бу хакта, үз-үземә дә бирәм бу сорауны. Халыкка зыян китерерлек, үкенерлек гамәлләр кылынмады.   Дөрес, үзгәртеп кору елларында тәнкыйтьләүчеләр булды. Үзләре шунда йөреп тә мине гаепләүчеләр бар. Янәсе, бәйсез дәүләт төземәдек. Рәсәй уртасында бәйсез дәүләт төзеп булыр идеме икән –  башта шуны уйларга кирәк. Ул елларда Татарстан чикләрендә кораллы көчләр торды, республика территориясеннән еракка ата торган ракеталарны чыгардылар. Дудаев заманында «Шәймиев – син камыр, менә Дудаев – тимер» дигән лозунглар тотып чыгалар иде. Дудаев кебекләрнең юлы нәрсәгә китергәнен барыбыз да белә. Ә Татарстанда нинди хәлләр булырга мөмкин иде, хәтта күз алдына да китерүе кыен.   Минем уйлавымча, кулдан килгәннең барысы да эшләнде. Үкенерлек, менә монысын эшләмәдек дип әйтерлек түгел. Әлбәттә, Татарстан, әйтик, Таҗикстан, Казахстан кебек башта союздаш республика булып, аннан мөстәкыйльлек алган булса, аңа кем шатланмас иде? Барыбыз да шатланыр идек, сүз дә юк. Тик кабатлап әйтәм: дәүләт уртасында дәүләт була алмый. Аның өчен Башкортстанның да союздаш булуы кирәк иде.   – Сез тәнкыйть дисез, Минтимер Шәрипович. «Ул елларда Шәймиевнең акылы, зирәклеге булмаса, кая барып чыгар идек?!» – диючеләр дә күп бит. Үзегез тарихта шәхес ролен ничек бәялисез?   – Кешенең фикер йөр­түеннән күп нәрсә тора дип саныйм. Аллага шөкер, безнең бу юлны, тулаем алганда, тыныч кына узарга акылыбыз җитте. Кемнең башына килгән ул елларда: Рәсәй белән ике мәртәбә килешү төзедек! Бу бит җиңел эш түгел.   Владимир Владимирович (Путин. – ред.) беренче мәртәбә, Президент булып сайланыр алдыннан килгәндә, без катлаулы мәсьәләләр турында икәүдән-икәү генә утырып киңәштек. «Татарстан Россия­нең хокукый киңлегенә керәме? Кайчан керә?» – дип сорады ул миннән. «Владимир Владимирович, без аңлыйбыз: федераль дәүләттә хокукый-икътисади җирлек бер булырга тиеш, әмма без бит бу елларда Мәскәүдән ярдәм алмадык. Шуңа күрә Татарстанның икътисадын үстерер өчен программа кабул итәргә кирәк», – дидем. Күреп торам: аның өстеннән таш төшкән кебек булды. Аны да аңлыйм: әзерләнгәндер, ничегрәк аңлашып булыр дип уйлангандыр. Без бит моңа хәтле характерны күрсәтергә өлгергән идек. Әйтик, Татарстан үз Конституциясен дә ­Россиягә кадәр кабул итте. Ә Россия Конституциясен кабул иткәндә, Татарстан вәкилләре Конституция җыелышын ташлап чыгып китте! Нәрсә генә эшләмәгән без! Ул көнне Путин белән шулай килештек: Россия бюджетыннан ярдәм кертеп, Татарстанның үсеш программасын тиз арада кабул иттек.   Без – тормышны күргән, авырлыкларны кичергән кешеләр, шуңа күрә эшләребез дә уңышлы. Менә ни өчен Рөстәм Нургалиевич Президент буларак шундый яхшы старт алды! Чөнки ул – тормышның ачысын-төчесен татыган шәхес. Тормыш тәҗрибәсе булмаса, аңа бик авыр булыр иде. Кеше ничек кенә талантлы, сәләтле булмасын, иманым камил, тормышны белмәсә, җитди эш тәҗрибәсе булмаса, өйрәнү, төшенү өчен күп вакыт кирәк. Ә ул, Президентлыкка кадәр, 11 ел премьер-министр булган кеше. Аңа хәтле финанс министры иде. Биектауда хакимият башлыгы булып эшләгәндә миңа килә дә, Финанс министрлыгы эшен тәнкыйтьли, вакыт-вакыт республиканың башка органнарына да эләгә. Шулай бервакыт чакыр­дым да әйттем: әйдә, үзең эшләп кара. Булдырды. Ул бер җирдә дә сынатмый. Биш ел эчендә Рөстәм Нургалиевич эшләгән эш – бик егәрле, ныклы старт ул.    Бер нәрсә бик мөһим: кеше яратмасаң, ихтыяр көчең булмаса, җитәкче булыр­га кирәкми. Әгәр очраклы кеше җитәкче була икән, ул үзен бәхетле сизә алмаячак. Моны күз алдына да китерә алмыйм. Булыр-булмас җитәкче булып йөрү мөмкин түгелдер дип саныйм. Тормышның бер тәме дә, рәхәте дә юктыр алай. Мин бервакытта да эшне югалт­мадым да, эшне сорап та алмадым. Дөрес, тормыш башкача да узадыр, тик мин башка рәвешен белмим. Чөнки миңа көн-төн үз эшемә бирелеп эшләү бәхет.   Бу әңгәмәбезне Тукай сүзләре белән тәмамлар идем: «Сөй гомерне, сөй ­халыкны, сөй халыкның дөньясын»...   Солтан ИСХАКОВ фотолары Гөлнара САБИРОВА | (полный текст новости)

  • 2015-06-27 07:37 Туганнар ярдәме генә җитми
    26.06.2015 Җәмгыять Республика Пенсия фондының элеккеге хезмәткәре Айгөл Мөхәм­мәтдинова бүген яман шеш авыруына каршы көрәшә. Куркыныч чирне аның ашказанында тапканнар. Айгөл Мәскәүдә дәваланган, хәзер Германиягә операциягә барырга җыена. Моның өчен аңа зур суммада акча кирәк. Туганннары, якыннары җыйган сумма гына җитми. Айгөлгә ярдәм итүчеләр акчаны түбәндәге адреска күчерә ала: Сбербанк России номер карты: 4276862018874224 счет карты: 40817810962210121233/53 Реквизиты банка: ИНН: 7707083893 БИК: 049205603 Корр. счет: 30101 810 6 0000 0000 603 Наименование банка: ОСБ БАНК ТАТАРСТАН № 8610 СБЕРБАНКА РОССИИ 91 | 26.06.2015 (полный текст новости)

  • 2015-06-27 07:37 Евгений Примаков вафат
    26.06.2015 Җәмгыять Бүген Мәскәүдә Россиянең элеккеге Премьер-министры, тышкы эшләр министры, танылган сәясәтче Евгений Примаков вафат булды. Владимир Путин туганнарының авыр кайгысын уртаклашты. Евгений Примаковка 86 нчы яшь иде.  --- --- | 26.06.2015 (полный текст новости)

  • 2015-06-27 07:37 Изге Болгарга Сәяхәт
    26.06.2015 Дин Тарихи чыганаклардан белгәнебезчә, Идел буе Болгар дәүләтендә Ислам дине рәсми кабул ителүгә быел 1125 ел тула икән. һәм 14 июнь көнне Татарстанның Спас районында урнашкан Болгар шәһәрендә шул вакыйгага багышланган Изге Болгар җыены уздырылды. Анда Россиянең төрле төбәкләреннән, чит илләрдән 30 меңнән артык мөселман кардәшләребез килгән иде. Безнең төбәк татар авылларыннан да байтак баручылар булды җыенга – Кызыл Окьябрь районы Чүмбәлинең беренче мәчет имамы Надир хәзрәт Камаев җитәкчелегендә 40ка якын кеше (фотода), Пашаттан да шул тикле үк, рбишчалылар 20гә якын кеше, бүтән авыллар вәкилләре дә бар иде. Чүмбәлилеләр делегациясе составында күбесе урта яшьтәгеләр иде, олы яшьтәге берничә алмай да барды. “Бу сәяхәт турында халыкка айдан артык алдан белдердек, әмма мине шунысы бик борчый – бер генә укытучы да барырга теләк белдермәде, ә бит барып, үзләре күреп кайткач, балаларга барысын да сөйләсәләр, артык булмас иде, балаларыбызда ислам дине белән кызыксыну, киләчәктә бәлки Болгарга бару теләге генә уяныр иде”, - дип борчылып сөйләде Надир хәзрәт. Киләчәктә мөгаллимәләр мондый мөмкинлектән файдаланмый калмасдар дип ышанасы килә.   Надир хәзрәт бу вакыйганы яктыртырга редакциядән дә бер журналист илтәбез дигәч, мин бик шатланып риза булдым, чөнки Изге Булгар җирендә булып кайту күптәнге хыялым иде. Барыр юл ерак булганга, таң сызылып килгәндә үк ике мини “Мерседес” автобуслары белән кузгалдык. Үзебезнең өлкәне чыккач бераз Чуаш республикасы аша бардык, ә юлның күп өлеше Ульян өлкәсе буенча сузылды. Безнең табигать искиткеч матур бит, бигрәк тә елның бу вакытында. Ульян өлкәсенең дә табигате, төзек шәһәр-авыллары сокландырды, шулай ук чисталык күзгә бәрелде – безнең яклардагы кебек чүп-чар тулы юл буйлары, тук-талышлардагы капчык-капчык чүп- чар өемнәре беркая да юк. Ә инде Ульяновск шәһәренең матурлыгы, шулай ук чисталыгы бөтенләй таң калдырды. Шәһәр Идел буенда урнашкан һәм безнең шәһәр буенча төп маршрут та яр буендагы юлдан булды. Бу җирдә Иделнең киңлеген күреп “ах” иттек – менә кая иксез- чиксез су киңлеге, күз күремендә һәр яклап зәңгәрсу Идел җәелеп ята. Нәкъ җырдагыча, “Идел бит ул киң бит ул”. Әйе, гаҗәеп киңлек, мин сезгә әйтим!   Шулай Идел киңлегенә, тирә- яктагы матурлыкка сокланып- хозурланып, үзара аралашып бара- бара, алты сәгатьлек юк сизелмәде дә кебек, автобусларыбыз Изге Болгарга якынлаша башлады. Моны без ул якка агылган машиналарның, зур- зур автобусларның күбәя баруыннан да белдек. Әйтерсең, бөтен дөнья халкы бирегә юнәлгән бу көнне – шул хәтле транспорт иде. Изге Болгар җире безне үзенең борынгы мәчетләре, төрле тарихи корылмалары белән каршы алды. Һәм бар җирдә дә халык агымы. Бер яктан бу җыен зур сабан туен хәтерләтә – тирә-якны шашлык исе алган, сату нокталарының исәбе-хисабы юк.   Тантаналы өлеш 10.00 сәгатькә билгеләнгән иде, ул Җәмигъ мәчете алдында, Истәлек билгесе каршында булды. Андагы мәйдан билгеләнгән вакытка меңәрләгән халык белән тулды. Бу тарихи чарага күпләп имамнар, мөфтиләр килгән иде. тантананы ачып, алып баручы хөрмәтле кунакларны – ТРсы Прези-денты вазифаларын вакытлыча башкаручы Рөстәм Миңнехановны, ТРсы Дәүләт киңәшчесе, ТРсының тарихи һәм мәдәни һәйкәлләрне торгызу буенча “Яңарыш” Республика фонды попечительлек советы рәисе Минтимер Шәймиевны, ТРсы Дәүләт Советы рәисе Фәрит Мөхәммәтшинны, Россиянең югары мөфтие, Россия мөселманнарының Үзәк Диния нәзарәте рәисе шәйхелислам Тәлгат Таҗетдинны, Россия мөфтиләр шурасы һәм Россия мөселманнары Диния нәзарәте рәисе Равил Гайнетдинны, ТРсы мөселманнарының Диния нәзарәте рәисе, мөфти Камил хәзрәт Сәмигуллинны, Төньяк Кавказ мөселманнарының координацион үзәге рәисе, мөфти Исмагыйль хаҗи Бердиевны һ.б. чакырды. Җыенда шулай ук Казанда узган “Милли тормыш һәм дин” VI Бөтенроссия татар дин әһелләре форумы делегатлары, Диния нәзарәтләре рәисләре, чит илләр мөфтиләре, ислам югары уку йортлары ректорлары да катнашты.   Рөстәм Миңнеханов җыен кунак- ларын сәламләп, килгәннәре өчен рәхмәтен белдерде. “Хәзерге вакытта, без, мөселманнар өчен, Болгарга җыелып, ата-бабаларыбызны искә алып, иң изге теләкләребезне әйтеп дога кылу мөмкинлеге бар. Барыгызны да бүгенге изге бәйрәм белән котлыйм, исәнлек- саулык телим! Киләчәктә дә биредә күрешергә насыйп булсын”, - диде ул үзенең чыгышында. Шулай ук ул “Милли тормыш һәм дин” VI- Бөтенроссия форумының пленар утырышы уздырылуын, Россия мөселманнарының социаль доктринасына кул куелуын, бу юнәлештәге эшчәнлекнең мөһимлеген ассызыклады. Болгар   шәһәрлегенең елдан- ел төзекләндерелүен, матурлыгын билгеләп үтте. “Хәзер бирегә килү өчен транспорт мөмкинлекләре зур, быел кунакханә дә төзелә башлар”, - диде ул һәм бу үзгәрешләрнең Минтимер Шәймиев тырышлыгы, аның актив катнашы белән башкарылуын билгеләп үтеп, рәхмәтләрен белдерде.   ЮНЕСКОның генераль директоры Ирина Бокова бәйрәм чарасы уңаеннан җибәргән хатында Идел буе Болгар дәүләтендә Исламны рәсми рәвештә кабул итүнең Татарстан өчен бик мөһим вакыйга булганлыгын билгеләгән. “Һичшиксез, Болгар күп гасырлар буе Россия һәм бөтен дөнья мөселманнары өчен изге урын булып саналды”, - дигән ул.   Болгар музей-тыюлыгы үткән елда ЮНЕСКО мирасына кертелгәннән соң, быелгы җыен биредә беренче тапкыр уздырылды, моны Минтимер Шәрипович та билгеләп үтте үзенең чыгышында. “Бүгенге яңарышларга, нәтиҗәләргә без Россия Президенты Владимир Путин, Рөстәм Миңнеханов һәм халык ярдәме нәтиҗәсендә ирештек. Тарихи һәйкәлебезне торгызуга өлеш кертүче һәркемгә зур рәхмәт. Эшлисе эшләр күп әле – киләчәктә биредә яңа музейлар ачылыр, исламны югары дәрәҗәдә өйрәнү өчен барлык мөмкинлекләр тудырылыр”, - диде ул.   Халыкны бәйрәм чарасы белән Тәлгат Таҗетдин, Равил Гайнетдин, Исмагыйль хаҗи Бердиев та котладылар, Камил хәзрәт Сәмигуллин якынлашып килгән Рамазан ае белән тәбрикләде. Тәлгат Таҗетдин Россия мөселманнары Диния нәзарәтенә Мөхәммәт пәйгамбәрнең (с.г.в.) чәч бөртеген тапшырды. Әлегә чаклы ул Уфада сакланган, хәзер Болгар шәһәрлегенең Ак мәчетендә урын алачак. Тантаналы чарадан соң бераз концерт булды, ул өйлә намазыннан соң дәвам итте. Ә олы кунаклар Коръән музеенда булдылар һәм Рәфкать Мөхәммәтшинның зәркән сәнгате күргәзмәсе белән таныштылар, Кече манара янында Тәлгат Таҗетдин тәүбә чарасы үткәрде, “Иман моңы” фестивале кысаларында мөнәҗәтләр, борынгы татар җырлары башкарылды.   Көннең уртасында Җәмигъ мәчетендә һәм Ак мәчеттә өйлә намазлары укылды. Бәйрәм көне буе дәвам итте, сату гөрләде – хәләл иттән шашлык ашап, чәйләр эчте халык, дини китаплар, Коръәннәр, бүтән төрле атрибутика, истәлеккә төрле сувенирлар, магнитлар сатып алдылар. Әлбәттә, очрашулар, аралашулар күп булды, бар җирдә дә татар моңы, татар сүзе. “Сез Нижгар ягыннанмыни, ә без Оренбургтан!”, – “Ә без Пермь ягыннан!”, “Без Чабаксардан!”, - дигән сүзләрдән   бик күп танышулар башланды. Безнең мөселман кардәшләребез бөтен дөньяга сибелгән булса да, үзенең татарлыгын онытмый ул, ә мондый чаралар берләштерә, элемтәләрне ныгыта, әлбәттә.   Ниһаять, билгеләнгән вакытка автобуслар янына тартыла башлады халык, ераклардан килгәннәр төштән соң кузгала да башлады инде. Безнең Чүмбәли делегациясе дә хәлдән тайганчы арып, әмма зур канәгатьләнү хисе белән автобус-лар янына җыелды һәм көндезге өч сәгатьтә бисмилла әйтеп, кайтыр юлга кузгалдык. Юл буе тәэсирләр белән уртаклашып, тагы бер тапкыр тирә-якның матурлыгына, юлларның төзеклегенә сокланып, кичке тугызга кайтып та җиттек.   Изге Болгарга сәяхәт кылган чүмбәлилеләр аны оештыручы Надир хәзрәткә, транспорт ягын кайгырткан Шәмил Айсинга олы рәхмәтләрен белдерделәр, мин дә аралашучан, киң күңелле алмайларга һәм агайларга рәхмәт әйтеп, туган авылыма юл алдым. Күптәнге хыялымны тормышка ашыру мөмкинлеге тудырган өчен Надир хәзрәткә аерым рәхмәт әйтәсем килә. Ул бик укымыш кеше, кызыклы әңгәмәдәш, аның турында бер аерым язып чыгармын әле. Әхәзергә сау буласыз, хөрмәтле хәзрәт һәм чүмбәлилеләр, сау бул, изге Болгар, яңа очрашуларга кадәр. Хөрмәтле газета укучылар, сезгә шуны әйтәсем килә – мөмкинлегегез булса, изге Болгарга барыгыз, үкенмәссез.       Наилә ЖИҺАНШИНА --- | 26.06.2015 (полный текст новости)

  • 2015-06-27 07:37 Республикакүләм ифтардан ФОТОрепортаж
    27.06.2015 Дин 26 июнь көнне башкалабызның "Казан-Арена" стадионында республикакүләм ифтар узды. Анда 5 меңгә якын кеше катнашты. Шул исәптән Татарстан Президенты да.                  1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19   Шамил АБДЮШЕВ фотолары --- | 27.06.2015 (полный текст новости)

  • 2015-06-25 12:14 Элек барыбыз да “алтын куллы” иде
    21.06.2015 Җәмгыять Советлар Союзы вакытында автомобильләргә кирәкле запчастьләр табу зур проблема иде. Ул заманнарда автосервис ише нәрсәләр гомумән юк иде бит. Дөрес, зуррак гаражларда моторист, слесарь, автоэлектриклар эшләде эшләвен, әмма запчастьләр булмагач, алардан ни файда?.. Биектау районында автомобильләргә ремонт ясаучы завод бар иде. Әмма машинаны бирегә ремонтка бирер өчен байтак җитәкчеләр аша үтеп, барысының да имза-рөхсәтен җыярга кирәк иде. Кайчагында имза җыя-җыя еллар узып китә иде. Җитмәсә шундый матавыклар аша узып ремонтланган машиналар да озакка чыдамый, бик тиз ватыла иде. Машинаны гараж шартларында ремонтлый башласаң, тагын да шул запчастьләр проблемасына килеп төртеләсең. Бу очракта күрше гаражларга барып, таныш-белешләрдән соранып яки аларга кирәк әйбергә алышып эшләргә туры килә иде. Көннәр буе шәһәр буйлап чабып, таныш гаражлар саен кереп, запчасть эзләү “бәхете” миңа да еш тәтеде. Планлы рәвештә запчасть белән тәэмин итүче “Сельхозтехника” берләшмәсе исә иң элек бөтенләй кирәк булмаган, әллә кайчаннан бирле яткан кирәксез тимер-томырларын сатып җибәрергә тырыша иде. Шунысы гаҗәп, бер кеше дә: “Бу тимерләрнең безгә кирәге юк”, – дип сатулашып тормый иде, чөнки бу тимерләрне сатып алмыйсың икән, сиңа кирәклеләрен бирмиләр. Чынлыкта булган җитешсезлекләр белән бергә, ясалма рәвештә китереп чыгарылганнары да шактый булды анысы. Ул заманда “таныш-белешләр” һәм “по блату” дигән нәрсә киң таралган иде. Моннан тыш, запчастьләр булмау сәбәпле, урлашу да “модада” иде. Районнарга командировкага баргач, төнгә каршы машинаның көзгесен һәм пыяла чистарта торган щеткаларын салдырып алып куя идек. Хәзер урамнар, ишек аллары тулы машиналар торса да, андый вак-төяк әйберләргә кызыгучылар юк ахры. Гомумән, хәзерге вакытта запчастьләр белән бернинди проблема юк. Акчаңны түлисең дә, аласың. Безнең үзебезнең шәхси япон машинабыз бар. Әгәр сатуда кирәкле запчасть булмаса, аны озакка сузмый-нитми, Гарәп Әмирлекләреннән кадәр алып кайтып бирәләр. Хәзер машинаны юасы булса да, көпчәге тишелсә дә, автосервиска баралар. Ә элек мондый сервисларның нәрсә икәнен дә белгән кеше юк иде. Хәтта машинаның двигателен ремонтлыйсы булса да, моны шоферлар үзләре булдыралар иде. Ул заманнарда колхозларда эшләүче шоферлар барысы да “алтын куллы” иде микән, әллә инде андый осталыкка тормыш үзе өйрәтте микән аларны, белмим. Рәфкать ИБРАҺИМОВ 21 | (полный текст новости)

  • 2015-06-25 12:14 Сабан туенда кул көрәштерүнең ахыры хәерле бетмәгән
    20.06.2015 Фаҗига Өч бала анасы үлгән Әтнә авылларының берсендә яшәүче 35 яшьлек хатын-кыз, тромб кузгалу нәтиҗәсендә, вафат булды. Сабан туенда кул көрәшенә чыккач, көч килгән дип саныйлар табиблар. Хатынның өч баласы ятим калды, дип хәбәр итә “Әтнә таңы” газетасы. | 20.06.2015 (полный текст новости)

  • 2015-06-25 12:14 Сезнең өчен бакча нәрсә ул – ялмы, әллә эшме?
    21.06.2015 Җәмгыять Авыл кешеләре өчен бакча, җир – ел дәвамында ризык белән тәэмин итүче мәйдан ул. Моның шулай икәнен социологлар уздырган сораштыру да раслый. Бакчасы булганнарның 50 проценты, бакча – безне ашатучы, дип җавап биргән, аларның күпчелеге – авылда яшәүчеләр. Шәһәр кешеләре өчен бакча – ял урыны, табигать белән “аралашу” чарасы. Мондыйлар – 33 процент, әмма ташкалада яшәүчеләр арасында да бакчаны буш тотмаганнары, кышка ни дә булса әзерләр өчен кулланабыз, диючеләр бар, алары – 27 процент. Үз җирендә үстерелгән яшелчә авыл кешесенең төп ризыгы булып саналса, шәһәрдәгеләрнең 4 проценты гына шулай уйлый. Ә сездә ничек? Җирдә казыну – күңел өченме, әллә мәҗбүри бил бөгү урынымы? Бакчаны гаиләгә өстәмә ризык булсын дип тотасызмы? Фәндәс САФИУЛЛИН, җәмәгать эшлеклесе: – Бакчада агроном – хатыным, ә мин эшче генә. Ул – оста бакчачы, мин әйт­кәнне башкарам. Нәрсә үсә – шуны үстерәбез. Балаларыбыз, оныкларыбыз бе­лән бергә эшлибез, уңыш та уртак. 8 сутый җирдә барысы да үсә. Кышны чыгарлык барысын да әзерлибез. Әмма елдан-ел бакчаны эшкәртү мәйданы кими, үзебез ке­черәябез. Бакча – безнең өчен ял итү урыны да, җитештерү мәйданы да. Азат ТИМЕРШӘЕХ, җырчы: – 10 сутый җир тотабыз, күңелгә ни кирәк – барысы да бар! Җиләк белән кыярны инде ашыйбыз, помидорлар да кызарып килә. Суган, салат, шпинат, сельдерейны әйтеп тә тормыйм! Менә шушы бакча ел әйләнәсе өч гаиләне ашата. Майга кадәр суган сатып алмадык, кишер дә, бәрәңге дә бар әле. Узган ел уңышы бетүгә, яңасы чыга. Безнең буын кеше­ләре җир эшкәртеп үсте, әти-әниләр дә җирне буш тотмаска өйрәтте. Дача, бакчаны ял, диләр. Безнең бүгенге тормыш тоташ ялдан тора болай да! Менә безнең әби-бабай­лар, чыннан да, хезмәт бе­лән гомер иткән. Ә без бакчада эшләп ял итәбез бит. Үзем шәхсән шулай. Җирдә казынганда тынычланам. Ходай бир­гән нигъ­мәт­ләрне балаларыма биргән­дә кү­ңелем сөенә. Фарсель ЗЫЯТДИНОВ,галим, танылган бакчачы: – Тулаем Татарстан бак­­ча­ларын алганда, бу – җитештерү резервы. Яшел­чә үстерү белән шө­гыльләнгән хуҗалыкларга караганда, шәхси бакчаларда уңыш күбрәк була. Алар үз гаиләләрен азык-төлек белән дә тәэмин итә, әле башкаларга да җитә, алар сату итә. Әле бакча – тәрбия чарасы да, балалар эшләп ашарга өйрәнә. Миндә җиләк-җимеш агачлары күп, аларның нигъ­мәт­ләрен туңдырам, кыш буе витамин ашыйбыз. Нәсимә ИБРАҺИМОВА, Әлмәт шәһәре: – Без язын, җәен авылда яшибез, шәһәрдән ерак булмаган авылда йорт салдык, бакчабыз да бар. Бә­рәңге, кишер, чөгендер, помидор, кыяр, кәбестә, кабак, сарымсак, суган – барысын да үзебез үстерә­без. Җиләк-җимешләр дә бар бакчада. Аларын туң­дырабыз да, компот, кайнатмалар да ясыйм. Яшел­чәләрнең кайсын тозлыйм, кайсыннан икра ясыйм ди­гәндәй. Кыш буе базда сакланган ризык белән тукланабыз. Әле куяннар да асрыйбыз, тавыклар алабыз. Дөрес, яздан башлап көзгә кадәр бакчадан чыкмыйсың, бил бөгәсең, кош-корт карыйсың. Күр­шеләр аптырый: “Ник сатып кына алмыйсыз? Мох­таҗ түгел бит сез?!” – ди­ләр. Әмма сатып алганда алар кайда һәм ничек үсте­релгәнен белеп буламы соң? Гаиләмнең, табигый, сыйфатлы ризык ашавын телим. Бакча бар икән, аны ник буш тотарга?! Рәйсә ГАРИПОВА, пенсионер (Казан шәһәре): – Берничә ел элек Казаннан ерак булмаган Щер­баково авылында йорт сатып алдык. Җир биләмәсе зур булмаса да бар. Күп вакыт шәһәрдә уза, әмма ял яки бәйрәмнәр булса, без шунда барабыз. Мунча бар, яныбызда гына урман, Казансу елгасы, Зәңгәр күл дә ерак түгел. Кем балык тотарга, йөзәргә чыгып китә, кем велосипедта йөри. Бакчада җи­ләк-җимеш, чәчкәләр генә үстерәбез. Матурлык өчен, күңел өчен генә. Җирдә казынуны ирем яратмый, ә мин яратам. Ләкин артык көч түгәсе килми. Балалар, шөкер, үз көнен үзләре күрә, безгә дә артыгы кирәкми. Хәзер бит ризык кибет тулы, күңелең ни тели – шул бар. Балалар тели икән, үзләре бакчада үс­тереп ашар, әмма аларның вакыты юк. 84 | 19.06.2015 (полный текст новости)

  • 2015-06-25 12:14 Әнвәр Хуҗиәхмәтов: Ул әсәрне 100 тапкыр укып чыкканмындыр
    22.06.2015 Җәмгыять "Сез нинди китап укыйсыз?" сәхифәсендә - Әнвәр Хуҗиәхмәтов, педагогика фәннәре докторы, профессор, академик: – Мәгариф өлкәсендә эшләүче кеше буларак, мин балалар әдәбияты белән кызыксынам. Мәгариф һәм фән министрлыгы тарафыннан тәкъдим ителә торган «Мәктәп китапханәсе» дигән сериягә кергән китапларны укып барам. Һәрбер китапка әдипнең тормыш һәм иҗат юлы, аның сайланма әсәрләре кертелгән. Иң соңгы укыган китабым балалар язучысы Роберт Миңнуллинга багышланган. Анда шигырьләре, публицистикасы, тәнкыйть язмалары кергән. Шагыйрь балаларның психологиясен нечкә тоемлый белә, күп кенә шигырьләре юмор, хәтта ки сатира белән язылган. Балалар язучылары Резеда Вәлиева, Җәүдәт Дәрзаман иҗатын да яратам.   Кечкенә вакытымнан бирле мөкиббән китеп укыган китабым – Гадел Кутуйның «Рөстәм маҗаралары». Әлеге фантастик повестьны йөз тапкыр укып чыкканмындыр. Соңгы вакытларда да алып укыдым әле мин аны. Күңелгә кереп калган китапларымның берсе шул. Габдрахман Әпсәләмовның «Ак чәчәкләр»ен, «Алтын йолдыз»ын бик яратам. | (полный текст новости)

  • 2015-06-25 12:14 Узган ел "Татмедиа"ның табышы 1,5 млрд сумга якын тәшкил иткән
    21.06.2015 Матбугат Узган ел "Татмедиа" АҖнең табышы 1,5 млрд сумга якын тәшкил иткән. Бу хакта "Татмедиа" АҖ генераль директоры Фәрит Шаһиәхмәтов «Спорт FM Казань» радиосында "ГТО-шоу" программасында сөйләде. Программа кунагы "Татмедиа" АҖнең 2007 елда оештырылганын искәртеп, бердәнбер акционер булып "ТР Җир һәм милек мөнәсәбәтләре министрлыгы йөзендә Татарстан Республикасы булып тора", диде. Составына 85 филиал керә, 132 ММЧ - телевидение, радио, газета, журнал, мәгълүмат үзәкләре, шул исәптән "Татар-информ" мәгълүмат агентлыгы һәм "Идел-пресс" полиграфия-нәшрият комплексы. Финанслауга килгәндә исә, Фәрит Шаһиәхмәтов сөйләгәнчә, Татарстанда һәрчак социаль әһәмияткә ия проектлар - милли, балалар, яшүсмерләр, әдәби, иҗтимагый-сәяси басмалар, район газета һәм телерадиокомпанияләренә ярдәм ителә килде. "Бүгенге көндә республика медиакырында булган заманча базар механизмнары Татарстанның иң зур медиахолдингына кагылмыйча калмады. Без, чыннан да, бик ачык, 2014 ел һәм 2015 елның беренче кварталы өчен финанс-хуҗалык эшчәнлеге буенча барлык мәгълүматлар интернетта урнаштырылган. 2014 елда безнең акционерлык җәмгыятенең табышы 1 млрд 464 млн сум тәшкил итте. Дәүләт заказы 326 млн сум тәшкил итә, бу гомуми керемдә 23 процент дигән сүз. Рекламадан кергән табыш 300 млн сум, дәүләт заказына тәңгәл диярлек. 180 млн сумны газета-журналларга язылган өчен абунә акчасы китерә. Полиграфия эшчәнлегендә алга китеш бар: 2014 елда аннан кергән табыш 453 млн сумнан 628 млн сумга җитте. 2015 елга нәшрият эшчәнлеге буенча керемне 850 млн сумга җиткерү бурычын куябыз", - дип сөйләде программа кунагы. Матбугат чараларына язылуга кагылышлы сорауга җавап биреп, Фәрит Шаһиәхмәтов соңгы елларда Татарстанның абунәчеләр саны буенча Россиядә беренче урын алып торуын әйтте. "Татарстан почтасы" аша язылу институты яхшы үсеш алган. Тиражның 90 процентын почта аша язылу тәшкил итә. Тиздән 2015 елның икенче ярты еллыгына язылу кампаниясе тәмамлана, бераз артта калыш сизелә, әмма калган вакыт эчендә план үтәлер, дип өметләнә җитәкче. "Россия почтасына безнең белән эшләү отышлы түгел: кызгынычка, почта буенча план күрсәткечләре кимү күзәтелә, вакытлы матбугатны таратуның альтернатив ысулларын эзләргә туры килә. Әмма әлегә басмаларның тиражы элеккечә кала. Казанда безнең ресурс ике газета - "Казанские ведомости" һәм "Шәһри Казан" белән тәкъдим ителә. Беренче газетаның тиражы 24 мең данә булса, "Шәһри Казан"ның - 5 мең. Аларның веб-версияләре бар, алар үсеш кичерә, әмма теләгәнчә үк тиз түгел. Безнең иҗтимагый-сәяси басмаларның гомум тиражы 220 мең данә тәшкил итә - татар һәм рус телләрендә 110 меңләп", - дип билгеләп үтте программа кунагы. Фәрит Шаһиәхмәтов сүзләренчә, хәзерге вакытта Россиядә бәясе үзгәрүгә бәйле рәвештә, кәгазь алуга бәйле проблема бар. "Без Соликамск целлюлоза-кәгазь комбинаты белән эшлибез. Без комбинат белән 2015 елның азагына кадәр 2015 елның 1 апреленә билгеләнгән бәядән килешү төзи алдык, чөнки бәя ай саен арта. Бу газетаның үзкыйммәтен арттырмаска мөмкинлек бирде. 2014 елда без лаборатор ысул белән кәгазьнең форматын һәм тыгызлыгын үзгәрттек, хәзер аның авырлыгы кимрәк. Бу елына 15 млн сумны янга калдырырга мөмкинлек бирде", - дип сөйләде Фәрит Шаһиәхмәтов. Алсу ГАТАУЛЛИНА | 18.06.2015 (полный текст новости)

  • 2015-06-25 12:14 90 яшен тутырган Әлфия Айдарская: Ярый әле мин бу заман кешесе түгел...
    22.06.2015 Мәдәният Татар сәнгатендәге ике титан – режиссер, актер Газиз Айдарский һәм композитор Сара Садыйкованың бердәнбер кызы – балерина Әлфия Айдарскаяга 90 яшь тулды. Без аны әлеге вакыйга уңаеннан котлап, редакциягә чакырдык. Баксаң, туган көнен бик үзенчәлекле итеп үткәргән икән ул.Актерлар йортына үзенең һәм әти-әнисенең иҗатына, тормышына кагылышлы шәхесләрне җыеп, кунак иткән. Бәйрәмнең сценариен да үзе язган, үзе алып барган да. Шул вакытта, өстәл янында үземә урын алу турында уйлап та карамадым, диде ул. Кечкенәдән тиктормас булганмын, ди шушы яшендә дә бө­терчектәй бөтерелгән нәфис зат. – Әлфия апа, туган көн турында сөйләгәндә, әнине елап җиңә идем, дип әйтеп куйдыгыз. Елап күндергән иң зур вакыйга истәме? – Әле тәпи йөреп киткәнче үк, чайкала-чайкала биегәнмен мин. Ә Ленинград хореография училищесына укырга керүем очраклы булды дисәм дә, ялгыш булмас. Әтием – актер, режиссер Газиз Айдарский 34 яшендә туберкулез чиреннән үлеп китте. Муса Җә­лил­нең: “...шундый масштабтагы кеше­нең вакытсыз арабыздан китүе милли хәзинәбезгә генә түгел, дөнья хәзинәсенә кертәчәк өлеше турында барлык өме­те­безне өзде”, – дип язганы истә. Әнине бу хәл бигрәк тә тетрән­дерде. Ул мине югалтудан бик курка иде. Шуннан ел саен җәй айларында Уфага йөрүебез га­дәткә кереп китте. Ул концертлар оештыра, шул ук вакытта ял итә, кымыз эчә идек. Әни Уфадан туры Мәскәүгә Опера студиясенә укырга китә, мине Казанда калдыра. Бу юлы да шулай буласы иде. Ләкин аны ашыгыч концертка чакырып алдылар, мине исә гаилә дусларыбызда калдырды. Шулай бер­көнне урамда уйнап йөргәндә бер игъланга күзем төште. 9-12 яшьлек балаларны Ленинград хореография училищесына җыялар икән. Миңа әле 10 яшь тә тулмаган. Игъланда язылган бинага барып кердем. Сынау алучылар арасында Фәйзи Гаскә­ров та бар иде. Фәйзи абый әнине белә, мине исемлеккә Садыйкова дип теркәп тә куйды. Ә дүрт көннән вокзалга төшәсе. Әни кайткач, әлбәттә, каршы килде. 300ләп бала арасыннан сайлап алынган 12 кешенең берсе булганга, бармый калуны ничек күтәрергә дә бел­мәдем. Бик каты еладым. Бу – әни­не җиңүнең бердәнбер чарасы иде. Шулай итеп ул – Мәскәүгә, мин Ленинградка киттек. Әни белән бик озакка аерылышу иде бу. – Сабый балага туган ни­гез­дән, мохиттән аерылуның ни­кадәр авыр булуын күз алдына китереп була. Әниегезгә ияреп, кире кайтып китәсе кил­мәде­ме? – Киресенчә, монда начар укысам, кайтарып җибәрерләр дип курка идем. Ленинградка килгәндә русча сөйләшә дә белмим, аң­ламыйм да. Шулай да  уку еллары гомеремнең иң матур чоры булып истә калган. Мине яраталар иде бугай, шундый тәэсир калган. Ә менә патша-профессор Вагановадан уттан курыккан кебек курка идем. Мин генә түгел, аннан күпләр шүрләде. Оч­раш­мас­ка тырыштык, ә коридорда очратсак, куркудан чүгәли идек. Ул исә туктап, кызларны шундый ямьсез реверанс ясарга кем өйрәтте икән, дип әйтмичә калмый иде. Балалык бит, качып курчак та уйнаган чаклар булды. Әни исә яныма елга бер мәртәбә генә килә иде. Беренчесендә әби үлгәч килде. Ләкин укытучылар аңа бу хәбәрне әйтмәскә киңәш иткән­нәр. Икенче юлы ул килгәндә, мин Киров (хәзерге Мария) театрында “Солтан патша турында әкият” спектаклендә биедем. Ул спектакльне яратып карады, со­ңын­нан танышларына, горурланып, кызым Киров театрында бии, дип сөйләп йөргән икән. Мин исә артистлар белән танышып, сәхнә дөньясына тагын да якынайдым. Әни белән хат языша идек. Хатка, гадәтенчә, 5 сум акча салып җибәрә. Мин ул акчаны кая куярга белми интегә идем, чөнки тулаем дәүләт кайгыртуында булдык. Дәүләт ашатты, эчертте, яшәү урыны бирде, киендерде дә. Акча танылган артистларның рәсем­нәрен сатып алуга китә иде. – Әлфия апа, Сез тормышыгызда әллә нинди хәлләргә юлыккансыз. Минем балерина Галина Уланованы җәрәхәт­лә­вегез турында ишеткәнем бар иде. – Иң яраткам балеринам Татьяна Вечеслова иде. Ул да – Ва­га­но­ваның укучысы, соңрак без аның белән танышып, дуслашып киттек. Вечеслова исә Галина Уланованы якын итте. Болар – бер-берсенә шулкадәр капма-каршы шәхесләр, мин аларның дуслыгына шакката идем. Бервакыт Галина Уланова Казанга гас­трольгә килде. Без шунда икебез дә “Бакчасарай фонтаны” спек­таклендә биедек. Уланова – Мария, ә мин – Зарема. Спек­такльдә йокы бүл­мәсендә Мария белән Зареманың сөйләшү кү­ренеше бар. Шушы күренештә мин, би­лемдәге пычакны алып, аңа ташланырга тиеш. Мин икебез арасындагы ераклыкны һәм кө­чемне чамаламыйча, актри­са­ның аркасына пычак кададым. Кан атылып чыккач, шулкадәр курыктым, хәтта ки, югалып калдым. Ә тамашачыны күрсәгез сез! Минем кичереш­ләрем белән үзем уйнаган героиня хис-той­гылары шулкадәр туры килде ки, тамашачы да моны сизде һәм алкышларга күмде. Бик тормышчан күренеш килеп чыкты. Уланова тамашачыга кат-кат баш ияргә чыкканда мине дә чакыра иде. Оялып торуымны күр­гәч, җи­тәкләп үк алып чыкты. Со­ңыннан актрисадан гафу үтен­дем. Ул исә, исең китмәсен, сәхнәдә моннан да хәтәррәк хәлләр була, дип мине тынычландырды. – Хәтәр сугыш еллары укуыгызны өзгән. Әниегез Сара Садыйкова – Казанда, Сез Уфада калгансыз. Шул вакытта иң куркытканы нәрсә булды? – Училищедагы тәртип, нинди генә авырлык килсә дә, җи­ңәргә өйрәтте. Ленинград блокадасы алдыннан безне Уфага эвакуа­цияләп өлгергәннәр иде. Бер атна юлда бардык. Фронтка киткән поездларны үткәреп җибәрергә, бик озак тукталып торырга туры килде. Укуыбызны Уфа ягы кайгырткач, мин Башкортстан кадры булып исәп­ләндем, шуңа күрә анда эшләргә тиеш идем. Әни Казанда фатир алды. Нишләргә? Әни мине алырга Уфага килде. Сугыш вакытында гына җибәреп торырга риза булдылар. Казан безне кочак җәеп каршы алмады. Әнине фатирыннан чыгардылар, Опера театрында да кыскарту башланды. Нибары ун актер калды. Мин дә, әни дә эшсез калдык. – Шул вакытта күңел төшен­келегеннән нәрсә саклады? – Бу вакытта мин инде еламас­ка өйрәнгән идем. Патриотизм хисе дә көчле булды. Украинадан күчерелгән 543 нче хәр­би заводка эшкә урнаштым. Дө­рес, музыка училищесының фортепиано клас­сында уку турындагы хыялым чәл­пәрәмә килде. Фортепиано музыкасын үлеп яратам. Ниш­лисең, насыйп булмады. Биш­­­балта бистә­сендәге заводка Карл Маркс урамындагы бүл­мә­бездән, иртәнге 4тә торып, трам­вай рельслары буенча йөр­дем. Кыскарак юл сайлар идем, шә­һәрне юньләп белмим. Зәмһә­рир кыш, еш кына термометр баганасы кырык градустан да түбән төшә. Ә мин Ленинградтагы тормыштан мондый шартларга кү­негеп китә алмый изаланам. Безне ак төнле каладан эва­ку­а­ция­ләгән­дә яз иде – өстебездә җәйге пальто, аягыбызда түфли. Монда җылы киемнәрем дә юк, хәзер инде аны юнәтеп тә булмый. Шунда мине кызганып галош биргәннәре истә. Кыш көне галош киеп эшкә йөр­дем. Соңга калсаң, трибунал, ашыгып бара торгач, шабыр тиргә батасың, әмма иртәнге 7гә килеп җитешә идем. – Заводтагы хәрби шартлардан Сезне янә сәнгать коткардымы? – Заводта эшләп йөргәндә дә училище белән элемтәне өзмәс­кә тырыштым. Ул вакытта уку йортын Пермьгә эвакуациялә­гәннәр иде. Шуннан берзаман укырга чакыру килеп төшмә­сенме! Бу  чын бәхет иде. Хәер, заводта эшләү­челәргә көнлек ипи нормасы зуррак, шуңа мине балетны ташларга үгет­ләү­челәр дә булды. Бомбалар шартлаганда, ярты буханка ипи белән биш тәүлек пароходта йөзү үзеңне бәхетле хис иткәндә берни түгел икән. Ә инде чыгарылыш кичәбез Уфада узды. Шуннан мин Казанга кайтып киттем. Шулай итеп 1944 елдан бирле Казанда эшләдем, әле дә эшлим. Бүген мин – Казандагы Сара Садыйкова исемен­дәге музей мөдире. – Шулай да иң якты ис­тә­лекләр сәхнә белән бәйледер дип уйлыйм. Югыйсә  каймакка баткан чебен кебек булганмын икән дип исегезгә төше­реп утыр­мас идегез. – “Жизель” спектаклендәге беренче ролем Мирта партиясе турында ул. Труппаны Зур театр­дан Леонид Жуков җитәкләде. Минем белән ул бик җентекләп эшләде. Репетициядә бармак­ларда гына йөрергә рөхсәт итә иде. Миртаның йөреше һавадан җиңелрәк булырга тиеш. Өйрән­гәндә аяк бармаклары канга батып бетте. Әмма үзеңне кызгану, артка чигенү юк. Син авыр­туны җиңеп йөгерергә, си­керергә, “йөзәргә” тиеш. Моның очы-кырые юк кебек иде. Һәм, ни­һаять, җиңү! Газап иҗади ка­нә­гатьләнү белән алмашына, рәхәт ару тоясың. Миңа әле дә үзеңне җиңүдән дә татлырак хис юк кебек тоела. Өйдә әни, канлы бармакларны күреп, балетны ташларга кирәк, дип үгетли башлый. Аны елмаймыйча тыңлап та булмый. Ничек инде балетны ташларга була?! Балет бит ул – минем барлыгым, яшәү мәгънәсе. Ниһа­ять, Мирта зираттан җир өстендә пәйда була. Мин вариацияне башлыйм. Җәй көне булганлыктан, тән кояшта кызынудан каралган, ә өстә – ап-ак кием. Шуны искә төшерәм дә, каймакка баткан чебен булганмын икән, дип елмаям. Сәхнә төш сыман булды. Аннан зал күкрәп куйды. Алкышлар шулкадәр озак дәвам итте ки, мин төштән айныдым һәм класс­тагы бетон идәндә, үзәккә үткән авыр­туларга түзеп, роль өйрә­нүнең бушка булмаганын тойдым. Бу – тамашачының мине тануы иде. – Әлфия апа, әңгәмәләрнең берсендә нишләптер үзегезне Казан ятиме дип атагансыз. – Мин якын кешеләремнең барысын да югалттым. Балачакта ук әтине, аннары әнине, иремне, бердәнбер улымны... Үземне Казан ятиме кебек хис итәм, әмма зарланмыйм. Әлегә бөтен эш­ләрне баш­кара алам. Юам, җыям, пе­шерәм, кибетләргә йөрим. Күп эшлим: Сара Садыйкова һәм Газиз Ай­дарский турында китап­лар әзер­лим. Миңа алар турында ис­тәлекләрне саклау, халыкка алар­ның булганын белгертеп тору, иҗатларын барлау һәм җит­керү бик мөһим. Яшел Үзән райо­нының Күгеш авылында – Газиз Айдарский мемориаль музеен, Апас районының Тутай авылында һәм Казанның 4 нче гим­на­зиясендә Сара Садыйкова музейларын оештырдым. Мин­нән соң аларның мирасын кем саклар – менә анысын белмим. Шул килеш онытылырлар микәнни инде... Элек җитәкче­ләр­нең барысын да күреп белә, яннарына барып сөйләшә ала идем. Хәзер аларга эләгү түгел, хатны да тапшырып булмый. Әле менә Президент Аппаратыннан хат килеп төште. 90 яшьлегем белән котлыйлар дип торам, ул чираттагы отписка булып чыкты. – Опера театры белән элем­тәгез ничек? – Рәүфәл Мөхәммәт­җанов­ның әнисе белән минем әни таныш булганнар. Аның, Сара апа безгә килә иде, дип истәлеклә­рен дә сөй­ләгәне бар. Ләкин ул мине, иҗа­тымны белми. Без – төрле чор кешеләре. Әмма Актерлар йортында узган иҗат кичәмдә ярдәме тиде. Бүгенге Опера театры татар театры түгел инде ул. Мин аны контракт-килешүләр буенча эш­ләүче Казан театры дип йөртәм. Читтән чакырылган актерлар спектакль куеп китә, шул ук вакытта үзебезнең талантлы яшь­ләр эш таба алмыйча иза чигә. Ниш­лисең, театр заманга яракла­шуның әнә шундый юлын тапкан. Миңа бу хәлләр бик кызганыч тоела. Ярый әле бу заман кешесе түгелмен... Гөлинә ГЫЙМАДОВА 84 | 19.06.2015 (полный текст новости)

  • 2015-06-25 12:14 Бүген 37 градуска кадәр җылытачак
    22.06.2015 Җәмгыять Татарстан Гидрометеорология һәм әйләнә-тирә мохитне күзәтү идарәсе хәбәр итүенчә, бүген – 22 июньдә, алмашынучан болытлы һава торышы көтелә. Урыны белән кыска вакытлы яңгыр һәм яшен булачак. Синоптиклар Татарстанда аномаль кызу көннәр хакимлек итүе турында кисәтә. Узган төндә һава температурасы 18-23 градустан түбән төшмәсә, көндез – 32-37 градус җылы булачак.   Казанда шулай ук яңгыр һәм яшен булу ихтимал. Һава температурасы көндезге сәгатьләрдә 33-35 градус җылы.   23 июньгә каршы төндә яшен һәм кыска вакытлы яңгырлар кабатланырга мөмкин. Һава температурасы 18-23 градус җылы булачак. --- --- | 22.06.2015 (полный текст новости)

  • 2015-06-25 12:14 Казан һавасын Пермьдә тутыралар?
    22.06.2015 Җәмгыять Казанга килгән туристлар үзләре белән истәлеккә нәрсә алып китә? Интернетта уздырылган сораштырулардан күренгәнчә, туристлар арасында иң популяр әйберләр исемлегенең башында чәк-чәк тора, икенче баскычта – түбәтәй белән шәмаил. Башкалага килүчеләр калфак, Казан мәчесе сувениры, шәһәр күренешләре төшерелгән магнит, брелок, кружка, «Рубин» футбол командасының кепка, шарфларын, Коръән, читек, курчакларны да яратып ала икән.  Туристларның күзе кызыгырлык башка берәр үзенчәлекле товар юкмы икән дип, мин башкаланың үзәк урамнарында урнашкан бүләкләр – сувенирлар кибетенә юл тоттым. Чагыштырмача зур гына кибеттә сатучылардан кала беркем дә юк. Берәр турист адашып кына булса да кереп чыкмасмы дип көтеп йөри-йөри, кибеттәге бөтен нәрсәне дә карап, тотып, иснәп чыктым. Ул арада бер кыз йөгереп кереп, чәк-чәк бармы дип сорады. Чит шәһәрдән дусты килгән икән, шуңа күчтәнәч итеп биреп җибәрәсе килгән. Аннары ике әби кереп, Оренбург шәлләрен сорады. Алар да үзләренә кирәк әйберне таба алмады. Эчтән генә, ник берәр турист керми икән, дип сукрана-сукрана, мин сатучылардан әле монысын, әле тегесен сораштырган булам. Тегеләрнең сөйләшәселәре килми.   – Безнең төнге уникегә кадәр эшлисе бар, энергиябез бетә, арыйбыз, – ди берсе.   – Бәлки, мин дә туристмындыр...   – Өч ел эшләп кемнең турист, кемнең үзебезнең кеше икәнен без күз төшереп алуга ук беләбез. Аптыратмагыз безне...   Аның каравы күрше кибеттәге сатучы апаең аралашучан булып чыкты. Минем белән бергә «Камчаткадан ук кунакка килгән дустыма бүләк эзләште». Баштарак шул яулык-курчакларны күрсәтеп караган иде дә, аның саен, юк, гади булмаган әйбер кирәк, дигәч:   – Син аны монда алып төш тә үзенә кирәген сайлап алыр. Гадәттә, бөтен кеше дә шулай эшли. Кунаклар үз акчаларын түләп, кирәген ала. Ә син әнә чәк-чәк биреп җибәрерсең. Казанны, сине сагынып чәй эчәрләр, – диде.   Миңа бу идея дә ошамады. Сатучы апа, бер тын уйланып утырганнан соң, кулын чәбәкли-чәбәкли табуреткасы өстенә менеп басып, өстәге киштәнең ерак бер почмагыннан тартмачык тартып чыгарды.   – Таптым. Татарстан нефте... Соңгысы... Хатын-кызларның сөрмә савытына охшаган кечкенә генә бер шешәгә нефть тутырганнар. Савытны ачып иснәп тә карадык: нефть исе. Бу кайда чыккан соң дип, тартмачыкны караштырам. Бер язуы да юк. Тартмачык эченнән чыккан кәгазьгә кыскача гына Татарстанда нефть чыгарылу тарихы язылган.   – Кәгазенә Татарстан флагы төшерелгән бит, димәк, үзебездә чыгарылган, – ди сатучы.   Нефтьнең бәясе 300 сум икән. Узган елны аны күп сатканнар, бу шуларның соңгысы булып чыкты.   – Универсиада вакытында консерва банкасына тутырылган Казан һавасын да саттык. Нишләптер, аны да сатуга китермиләр. Халык аны кызыксынып алды, – ди сатучы.   Баш өстемдәге Казан һавасын суламыйча, аның консервланганын эзләп, Бауман урамының икенче башына барып чыктым. Ничек итсәм иттем, кибеткә кереп, яшеренеп яткан һаваны эзләп табып чыгардык. Ни җитте генә түгел икән, һаваның 25 проценты – Бауман урамыныкы, шуның кадәргесе үк Казан Кремленеке, 15 проценты Меңьеллык мәйданыныкы, 15 проценты Иске Татар бистәсенеке, унысы Тукай мәйданы һәм тагын унысы Зилантов монастыренеке. «Кол Шәриф» мәчете сурәтен дә төшереп куйганнар.   Кызык, ничек шуларны процентларга бүлеп тутыра алдылар икән дип юл буе уйланып кайттым. Һәр сорауга җавап таба белгән танышыма шалтыратып, Казан һавасы турында сөйләдем. Аның:   – Авыл бәрәңгесе кебек, һаман беркатлы икәнсең. Мин аның белән ике ел элек үк кызыксындым инде. Казан һавасын бездә түгел, Пермьдә тутыралар. Аны эшләп чыгара торган «Воздух города» компаниясе Пермьдә урнашкан, – дигәнен ишеткәч, тәмам кәефем кырылды.   Түбәтәй – кытайныкы, яулыклар Төркиядән кайтарылган, Казан һавасы – Пермьнеке. Безнең үзебезнең берәр нәрсәбез бармы соң? Бөтен ышаныч әлеге дә баягы Татарстан нефтендә. Сатучы да әйтте бит: Татарстан флагы төшерелгәч, үзебездә эшләнгән инде, диде. Шулай дип ышанасы килә... Дилбәр ГАРИФУЛЛИНА | (полный текст новости)

  • 2015-06-25 12:14 Прокуратура "Җәлил" операсында канун бозу юк дип белдерде
    22.06.2015 Мәдәният Прокуратура Җәлил театрында куелган "Җәлил" операсында, белгечләр нәтиҗәсе нигезендә, канун бозу юк дип белдерде. Прокуратура Җәлил театрында куелган “Җәлил” операсын төбәкара экспертиза үзәге белгечләрен җәлеп итеп тикшерү үткәрде. "Экспертлар ясаган нәтиҗәләр нигезендә канун бозулар табылмады һәм прокуратурага чаралары күрергә сәбәп юк", дип белдерә Татарстан прокуроры өлкән ярдәмчесе Руслан Галиев. КПРФның Татарстан бүлеге җитәкчесе һәм Дәүләт шурасы депутаты Хафиз Миргалимов "Җәлил" операсын шикаять иткәч, прокуратура апрель азагында тикшерү башлаган иде. Миргалимов Муса Җәлил опера һәм балет театрында куелган "Җәлил" операсында совет режимы нацизмга тиңләштерелә ди. Ул Русия җинаять кодексының 20.3 маддәсенә нигезләнеп, наци символының куллануы тыелуы турында да белдерде. Театр тәнкыйтьчесе Нияз Игълам, бу хәлдән соң Азатлыкка, ​"Русия конституциясендә 44нче маддә бар, "иҗат иреге" дип атала ул. Һәр коллективның иҗатка хакы бар. Театрлар болай да критикларны, белгечләрне чакыралар", дигән иде.   | 20.06.2015 (полный текст новости)

  • 2015-06-25 12:14 Сабантуй, Сабантуй - берләштерә торган туй!
    22.06.2015 Бәйрәм Республика Сабан туен быел Можга шәһәре кабул итте. Шәһәрнең һәр алтынчы кешесе - татар. Борынгы бәйрәмебезне дә 90нчы еллар башында беренчеләрдән булып алар халыкка кайтарды. «Сугыш вакытында да сабантуйлар булган монда. 50нче еллардан соң тукталып калган. Кешеләр кирәк бит аны оештырып йөрергә, тырыш, булдыра ала торган, матди чыгымнарын күтәрергә әзер торган кешеләр», - ди «Можга урман комбинаты» генераль директоры Илгизәр Хәсәнов. Ел саен уздыру мәшәкатьләрен татар иҗтимагый үзәге, милли-мәдәни автономия активистлары үз өстенә алса, матди яктан Можга фабрика - комбинатларын җитәкләүче милләттәшләребез ярдәм итә. Быел Республика Сабан туен уздырырга Удмуртия Республикасы милли сәясәт министрлыгы ярдәм иткән. Можгада Сабан туе яңартылганга 25 ел булган - димәк, юбилей. Можга Можга Сабан туе ат чабышлары белән данлыклы - шәхси хуҗалыкларда чаптарлар асраучылар шактый. Тамаша кылырга агылучыларның иге-чиге юк иде. Чабышларны ачып, Сабантуйны оештыру комитеты рәисе Руслан Галиев катнашучыларга уңышлар теләде. Хәзер чабышка бары нәселле атлар чыга. Тумышы белән Киров өлкәсеннән булган Әхмәтнур Әсхәдуллин Можга атлары өчен җан атуы турында әйтә. Чаптарларны биредә бер айдан алда әзерли башлап, Әхмәтнур абый әйтүенчә, хәтта чи йомырка да эчертәләр икән. Баскан урыннарында биеп торучы гарәп аргамаклары, рус токымлы чаптарларны Удмуртиядән, Татарстаннан, Киров өлкәсеннән алып килгәннәр. Аларны 30 җайдак иярләде. Беренче урыннарны Татарстан атлары яулады. Алабугадан Алинә Фәттахова ике тәгәрмәчле арбада ир-ат көндәшләрен артта калдырды. «Ярышка барасын атлар сизәләр, борчылалар, беренче килсәләр, җайдаклар кебек үк шатланалар. Өйгә кайткач, рәхәтләнеп сыйларга телим бахбаемны», — диде кыз. Сабан туен ачу быел аеруча тантаналы булды. Бәйрәм колоннасы башында хәрби автомобильдә Бөек Ватан сугышы ветераны - 100 яшен тутырып килүче милләттәшебез Вахит ага Хафизов утырды. Аннан соң Удмуртиянең 23 районныннан килгән 250 делегат саф-саф булып узды. Удмуртия Башлыгы һәм Хөкүмәте хакимияте җитәкчесе Андрей Гальцин кыр эшләренең уңышлы тәмамлануына сөенеч белдереп, җыелган халыкны бәйрәм белән тәбрикләде, Республика Башлыгы Александр Соловьевның теләкләрен җиткерде. Можгада Сабантуйны уздыруда елның елында Менделеевск шәһәре ярдәм итә. Быел да берничә коллектив белән килгәннәр. Аларның күп метрлы милли ука бизәкле сөлгеләре генә дә халыкны таң калдырды. «Сөлгесез сабантуй булмый, аны кызлар атап чиккәннәр - борынгыдан килгән гадәт. Сөлге - аклык символы, халкыбызга күңел пакьлеге телибез,” - диде “Шаян” коллективы җитәкчесе Нәкыя Насыйфуллина. Мәйдан кунагы -Таиланд студенты Вай - Удмуртиягә тәҗрибә уртаклашу максатыннан килгән. Башта фоторәсемгә төшереп торса, кызыксынып уртага да чыкты. Халык дәрт һәм киңәш биреп торды - чүлмәкне ватты чит ил егете! Татарлар турында ишеткәне булган, ә менә Юнесконың тарихи-мәдәни мирасы исемлегенә кертелгән Сабантуй турында белмәгән икән. Чүлмәк вату көч сорамый, ә бил алышуга чыгарга Вай инде батырчылык итмәде. Монда тәҗрибә дә, татар көрәше кагыйдәләрен белү дә кирәк. Халыкча, элеккечә булсын диеп, келәм җәймәгәннәр — яшел чирәмдә бил алыштылар. 130 килолы үлчәүдә көч сынашучылар арасында билбау көрәше буенча дөнья чемпионы исемен яулаган, кечкендән мәйданнарда көрәшеп үскән Ижау егете Тахир Хужагалиев та бар иде. “Сабантуй — ул минем өчен алдагы ярышларга әзерлек этабы, рухи канәгатьлек тә алам. Быел инде өч тапкыр батыр калдым,”- дип тәэсирләре белән уртаклашты Таһир. Көндәше - Менделеевск шәһәре көрәшчесе аның өстенлеген таныды. Республика Сабан туе тәкәсе Таһир җилкәсендә мәйдан әйләнде. Фәнзилә Салихова. Сарапул Тырышып эшләгән кебек ял да итә белә халкым! Сабантуйның рухын сүз белән генә аңлатып бетереп булмый. Аның өчен үзеңә шунда булырга кирәк. Сарапул шәһәрендә Сабантуй мәйданы ямьле табигать кочагына урнашкан: бер якта Акшабариха елгасы акса, икенче ягында урман башлана. Ул грекларның борынгы амфитеатрын хәтерләтә. Тау башына менеп утырсаң, бөтен мәйдан уч төбендәге кебек күренә. Беркем андый матур урын белән мактана алмыйдыр, чөнки ул - бездә генә! Дин әһелләребез дога укыганнан соң, татар иҗтимагый үзәге рәисе Фаил Исламгалиев, шәһәр башлыгы Александр Наумов бәйрәмне тантаналы төстә ачып җибәрделәр. Бөек Ватан сугышы һәм тыл ветераннарын, талантлы яшьләребезне, спортчыларыбызны, “Ел кешесе” номинациясендә җиңүче милләттәшләребезне зурлап котладык. Ут күршеләребез - Татарстанның Әгерҗе районыннан, район хакимияте башлыгы Валерий Макаров җитәкчелегендә 34 кешелек делегация концерт программасы белән килделәр. Сандык төбеннән алынган, тукыган кызыл башлы сөлге белән бию башкарылуы, бәйрәмгә дип, махсус биш килолы чәк-чәк пешерелүе, батырның муенына бәрән салынуы, милли киемнәр киеп, саф татар телендә дуслар, туганнар белән аралашу — болар барысы да гореф-гадәтләребезне саклап калуда зур өлеш кертәләр. Милли көрәштә шәһәребездән Кәримов Тимур батыр калды. Бәйрәмне үткәрүгә ярдәм иткән күп санлы иганәчеләребез арасында шәһәр казнасына иң күп салым түләүче электр генераторлар заводы да бар. Ә заводның автотранспорт бүлеге җитәкчесе - милләттәшебез Илһам Фәррәхов - техника белән ярдәм итте. Шәһәребездә көчле ир-егетләр җитәрлек икән. Алар соңыннан хәтта мәйданда “Нива” җиңел машинасын аркан белән иңнәрендә тартып, көч сынаштылар. Татарлар күп яшәгән Гудок микрорайонындагы кичке уенда “Тугызбуй” төркеме дәртле җырлары белән халыкның күңелен күтәрде. Анда, биемичә, бер урында басып тору мөмкин түгел иде. Гасырлардан килгән милли бәйрәмебездән халкым бер елга җитәрлек дәрт-дәрман алып китте. Асия Әхмәдиева. Починка авылы Починка авылының иң гүзәл җирендә, Лекма елгасы буенда, авыл халкының иң яраткан, көтеп алган бәйрәме - Сабантуй узды. Сабантуйга бер-ике көн кала авыл гадәте буенча без, авыл яшьләре, Починка һәм Тегермән авылларыннан машина арбасына утырып, гармунга кушылып җырлап, авыл халкыннан бүләкләр җыйдык. Авылдашлар мул тормыш, яхшы җәйләр, хәерле яңгырлар, мул игеннәрнең уңуын теләп, ситсы, яулык, оекбашлар, йомырка бирделәр. Яшь килен төшкән йорт янына килеп җиткәч: Киленегез өйдә микән, Сөлгесе чиккән микән? Өйдә исә, чыксын әле, Сөлгесен бирсен әле, - дип җырладык. Яшь килен колгага сөлгесен бәйләде. Чиккән сөлге, гадәттәгечә, көрәштә җиңеп чыгучыга бирелә. Авыл халкының бүләкләре: көянтә белән су ташучыларга, кыз-хатын йөгерешендә, малайлар көрәшендә һәм башка катнашучыларга бирелә. Сабантуйда язгы чәчүдә җиңгән механизаторлар, машина йөртүчеләр, сыер савучылар бүләкләнде. Починка мәктәп укучылары,җыр- бию түгәрәгенә йөрүчеләр, Юкамен районының Шәфи, Засеково авылларыннан татар коллективлары концерт күрсәтте. Сабантуйга килгән бар халыкны тана ите белән пешерелгән ботка, дару үләннәреннән кайнаткан чәй белән сыйладылар. Авыл халкы һәм килгән кунаклар, “Нива” авыл хуҗалыгы кооперативы җитәкчесе Рамил Бузиковка һәм бәйрәмне оештыруда актив катнашучыларга зур рәхмәтләр әйтеп таралыштылар. Мәрьям Арсланова. Пирогово авылы Завьялово районы Пирогово авылында да Сабантуй гөрләп узды. Милли бәйрәм биредә 20нче тапкыр үткәрелде. “Башлап җибәргәндә 6 гына кеше идек. 350 сум акча җыйдык. Шулай да үзебезчә бик күңелле итеп оештырдык. Җыр-бию, көрәш, милли уеннар да булды. Хәзер инде яшьләр күп, шуңа сөенәм. Юлыбызны дәвам итүчеләр бар”, — дип, үз хатирәләре белән уртаклашты Гөлгенә Гәрәева. Бүгенге көндә Сабантуй тулысынча эшмәкәрләр хисабына үткәрелә. “Монда яшәүче, эшләүче милли җанлы эшкуарлар бик теләп ярдәм итәләр. Без аларга рәхмәтле”, - диде Пирогово авылының татар җәмгыяте җитәкчесе Асия Сәләхова. Бәйрәм җирле үзешчәннәрнең җыр-биюләре белән үрелеп барды. Шулай ук көрәш, капчык белән сугышу кебек милли уеннарыбыз да үткәрелде. Милләттәшләребез өчен Сабантуй нәкъ авылдагыча, очрашу, күрешү бәйрәме дә булды. Эльвира Хуҗина. Алнаш районы Алнаш районының Тат.Тоймабаш авылында 12 июньдә Сабантуй булып узды. Бәйрәмгә күрше авыллардан, Ижау һәм Менделеевск шәһәреннән кунаклар килгән иде. Сабантуйны әзерләргә Алнаш район хакимияте дә, Халыклар дуслыгы йорты хезмәткәрләре дә, авыл халкы да зур көч куйдылар. Бәйрәмнең тантаналы өлешен мулла Фаиз Әхмәтов ачып җибәрде. Алнаш районы һәм Татарстанның Менделеевск районы җитәкчеләре кунакларны сәламләделәр. Милли бәйрәмебезнең йөзек кашы булган көрәшне дә, ат чабышын да халык зур кызыксыну белән күзәтеп, җан атып торды. Тамашачылар Менделеевск шәһәреннән “Шаян” халык ансамблен, Ижау шәһәре җырчыларын, Алнаш районы мәдәният йорты вокаль ансамбле чыгышларын яратып кабул иттеләр. Наталья Иванова. | (полный текст новости)

  • 2015-06-25 12:14 “Гаишник” белән ничек сөйләшергә?
    22.06.2015 Җәмгыять Социаль челтәрләр юридик консультация, психолог киңәшләре белән шыплап тулган. Беркөнне бик тә кызыклы бер мәгълүматка тап булдым: машинаңны ЮХИДИ хезмәткәре туктатса, аның белән ничек сөйләшергә, үзеңне ничек тотарга? Шундый бер очрак турында сезгә дә сөйлисем килә, бәлки бу язма ярдәмендә күпләр үз хокуклары турында күбрәк белә башлар. Чөнки кайбер инспекторлар белән, чыннан да, "закон телендә" сөйләшү теләге барлыкка килә. Әгәр әйбәт кенә барган җирдән кинәт “гаишник” туктатып, машина капотын, багажнигын һәм ишекләрне ачырга кушса, инспектордан хезмәт кенәгәсен күрсәтүен сорагыз (пункт 2.4 ПДД ), аның турындагы белешмәне исегездә калдырыгыз. Аннан соң исә тикшерү (досмотр) беркетмәсен (ст. 27.9 КоАП) язуын үтенегез. Бу вакытта ике понятойны чакыру да комачау итмәс. Бу хәлнең ЮХИДИ посты яисә кыр уртасында булуы да мөһим түгел. Әгәр инспектор тикшерү (досмотр) сүзен машинаны карап чыгу (осмотр) сүзенә төзәтергә тели икән, ул ялгыша. Карау (осмотр) техник һәм визуаль булырга мөмкинлеген аңлатыгыз. Тели икән, машинаны тышкы ягыннан гына яисә тәрәзә аша карасын. Шул ук вакытта инспектор сезнең шәхси сумкагызны ачып күрсәтергә мәҗбүр итә алмый, анысы шәхси тикшерү (досмотр) булып санала (27.7 КоАП). Шәхси тикшерү вакытында шулай ук ике понятой булырга һәм беркетмә язылырга тиеш. Машинаны понятойлардан башка һәм беркетмәсез тикшерү ст.19.1 КоАП буенча «Самоуправство» булып санала. Понятойларны ЮХИДИ инспекторы үзе табырга бурычлы. Бу ЮХИДИ хезмәткәре дә, сезнең машинадагы кеше дә түгел, башка кеше булырга тиеш, мәсәлән, узып баручы пешеход яисә машина йөртүчесе. Әгәр дә инспектор 5 минуттан соң да сезне тоткарлавын дәвам итсә, "02" телефонына шалтыратып, аның 12.35 КоАП маддәсен (транспорт белән идарә итү хокукын законсыз рәвештә чикләү) бозуы турында хәбәр итәчәгегезне әйтегез. Бу очракта аңа 20 мең күләмендә штраф салыначак. Шулай да багажникны ачырга телисез икән, шуны истә тотыгыз: "ялгыш" кына пистолет патроны яисә пакет эчендә ак порошок килеп чыккан очраклар да була. Аннан соң кайбер инспекторлар аптечка яки огнетушитель сорау хәйләсе белән дә багажникны ачтырырга мөмкин. Ул чакта инспектордан әлеге предметларны сорарга рөхсәт бирүче маддә номерын сорарга була. Ә андый маддә бөтенләй юк. Әгәр дә сез гаишниктан берткетмә язуын таләп итәсез икән, ул үзе дә шикләнә башлаячак, "әгәр багажнигында законга каршы әйбере булса, үзен шулай кыю тотыр иде микән"? дип уйлаячак. Әрсез, кыю һәм шул ук вакытта итәгатьле булыгыз. Әкрен генә мыгырдану, күзләр уйнау, куллар калтырау сезнең үз-үзегезгә ышанмавыгызны күрсәтәчәк. Сез инспектордан кыюрак күренергә тиеш. Аннан соң шуны да истә тотыгыз: федераль закон нигезендә сугыш булмаганда барлык машиналарны рәттән туктатып тикшерү (досмотр) булырга мөмкин түгел (хәтта "Перехват" планы булса да). Казанның танылган адвокатлар оешмасы җитәкчесе, юрист Александр Черновтан шушы язмага кагылышлы фикере турында кызыксындым: – Инспекторлар белән шушы рәвешле аралашу яклы түгелмен, бу "акыллы баш"лар позициясе. Мин барысын да кешечә хәл итәргә яратам, багажникны ачып күрсәтү дә кыен түгел миңа. Әлбәттә, үз хокукларыңны яклый белергә кирәк, әмма бу барысы белән дә шушы формада сөйләшергә кирәк, дигән сүз түгел. Барлык очракларның 99 процентында машина йөртүчеләр үзләре гаепле булса да, гаепләрен закон артына "яшерергә" тырыша. Мин инспекторларны якламыйм, аларның да төрлесе була, үземнең дә алар белән сүзгә килгән чаклар булды. Тик юллардагы хәвефне гаишниклар түгел, ә машина йөртүчеләр барлыкка китерә. Йолдыз МУСИНА | 21.06.2015 (полный текст новости)

  • 2015-06-25 12:14 Нурлат бакчаларында биредә моңарчы күз күрмәгән бөҗәк чәчәкләрне ашый
    22.06.2015 Экология Колорадо коңгызына охшаган, яшькелт-алтынсу төстәге бөҗәк күп кенә Нурлат бакчаларына һөҗүм итте. Чәчәкләрне һәм бөтнекне дә ашый. Корткыч төнлә югалып торса, иртән кояш нурлары белән яфракларны ашый башлый. Бакчачылар сүзләреннән аңлашылганча, коңгыз иң матур чәчәкләрне ашый, лилия һәм гөлчәчәкләрне дә ярата. Нурлатлылар бакчаларына алтын төстәге корткыч - бронзовка һөҗүм итә, дип уйларга нигез бар. Ул кайбер төбәкләрдә Кызыл китапка кертелгән, дип хәбәр итә районның “Дуслык” газетасы. | 22.06.2015 (полный текст новости)

  • 2015-06-25 12:14 «Наркотик алыр өчен, әниеңне дә коллыкка сатып җибәрергә әзер буласың»
    22.06.2015 Җәмгыять Язмыш борылмалары шулай итеп китереп чыгарды, миңа дистәдән артык наркоман белән якыннан аралашырга, алай гына да түгел, алардан язма рәвештә бер үк сорауларга җавап алырга да мөмкинлек туды. Сорауларга алар язган җавапларны турыдан-туры бирү мөмкин түгел, газета битләре җитмәс, шуңа күрә җавапларны анализладым. «Нинди наркотиклар кулландың?»   Бутират эчүчеләр бар. Монысы элек көмәнле хатын-кызлар җиңелрәк бәбәйләсен өчен бирелгән дару. Моны эчеп исерәләр, берничә тапкыр куллангач, бутиратсыз «ломка» башлана... Кытай тозлары дигән нәрсәне тартучылар, иснәүчеләр бар, киндер тартучылар. Төрле психотроп таблеткалар белән «башка дөньяларга очучылар» шактый. Аннан «элита»: героин, кокаин, башка опиатлар (нигездә, мәктән алына) кулланучылар китә. Сирәк булса да, махсус гөмбә кулланучылар да очрады. Шунысы кызык, әйтик, шул ук героин кулланучылар Кытай тозлары кулланучыларга шикләнеп, сак кына карый, аларны нормаль түгелләр дип исәпли. Шул ук вакытта бөтен төр наркотикларны да кулланучы кешеләр дә бар.   «Наркотикларны ничә яшьтә куллана башладың?»   Җаваплардан шок хәлендә калдым... Абсолют күпчелек беренче тапкыр аларны 12‑14 яшьләрдә... мәктәп бәдрәфендә яки мәктәптәге дискотекада кулланып караган булып чыкты.   «Наркотикларны таш­лый алам дип уйлыйсызмы?»   Бар да «белмим, шикләнәм, тырышып карармын» диебрәк җавап бирде. Шушы ук сорауга өстәмә итеп кайберәүләр язган фикер: натураль наркотиклар (марихуана, мәсәлән) куллануны туктатырга әле бераз өмет булса да, арзанлы Кытай тозларыннан арыну бик тә, бик тә авыр.   «Сез кемне дә булса наркотиклар куллануга этәрдегезме?»   Җаваплар куркыныч. 10 кешенең сигезе: «Дустымны, дусларымны, бергә укыган иптәшне яки иптәшләрне», – дип җавап биргән.   «Сезнең яшьтәш танышлар арасында ничә кеше наркотиклар куллана яки кулланып караганы бар?»   Ун кешегә уртача сан – 8! «Бөтенесе дә куллана» диючеләр дә бар. Дөресен генә әйткәндә, шушы җаваплардан соң мин урамда очраган яшьләргә шактый шик белән карый башладым.   «Сөйгән кешегез, якыннарыгыз наркотиклар куллануыгызга ничек карый?»   Күпчелек: «Сөйгәнемне югалттым» яки «Ул да куллана», – дип җавап биргән. Һәм бар да туганнарына, якыннарына күпме кайгы-хәсрәт китерүен яза.   «Наркотикларга көненә ничә сум акча туздыра идегез?»   Көненә 500 сумнан 40 мең сумга кадәр икән! Күз алдыгызга китерәсезме?!   «Наркотиклар кулланырга акча табу өчен җинаятькә барганың бармы?»   Бу сорауга ун кешенең тугызы «бар» дип җавап биргән. Үзләре атаган җинаятьләр арасында урлашу, кеше талау, мошенниклык һәм башка гамәлләр... Берәү: «Наркотик булмаганда аны алыр өчен син әниеңне дә коллыкка сатып җибәрергә әзер буласың», – дип җавап биргән.   «Бүген наркотикларны сатып алу авырмы?»   Бөтенесе: «Якынча, кибеттән ипи сатып алган кебек», – дип җавап биргән. Ысуллары бик күп икән һәм бу система шулкадәр яхшы итеп эшләнгән, алар бернидән дә курыкмыйлар. Сатучылар да, алучылар да диюем. Газета битләрендә бу ысулларны язып торуны кирәк дип санамыйбыз. Гәрчә шактый кызыклы нәрсәләр булса да...   «Наркотиклар кулланып карарга җыенган яшьләргә ни әйтер идегез?»   Бу сорауга күпләр: «Ике-өч елдан үләсегез килсә, гел авырырга, туганнарыгызны-якыннарыгызны югалтырга, төрмәгә утырырга әзер булсагыз, кулланып карагыз», – дип җавап биргән. «Ходай хакы өчен якын килә күрмәгез», – диючеләр дә бар.   «Наркотиклар куллану нинди тәэсирләр бирә?»   Төрле наркотик кулланучылар төрлечә җавап биргән. Әйтик, опиатлар кулланучылар баштагы мәлне «үзеңне Алла итеп хис итәсең» дисә, Кытай тозларын кулланучылар: «Берәр атна йокламыйсың, йокы килми, кеше белән аралашу җиңеләя», – диләр. Бутират кулланучылар: «Исерәсең, тик аракыдан исергән кебек түгел», психотроп препаратлар кулланучылар исә: «Бөтен нәрсәгә караш үзгәрә», – дип язган. Тик барысы да бу нәрсәләрнең наркотиклар куллануның баштагы чорында гына булуын, соңрак инде «ломка»дан үлмәс, авырмас өчен генә гел наркотиклар кирәген билгели.   Мин сораштырган кешеләргә бүген 19 яшьтән 35 яшькәчә. Ун җавап бирүченең икесе хатын-кыз. Чибәр, искиткеч чибәр яшь ханымнар. Берсе ирен наркотиклар саткан өчен төрмәгә утырткач куллана башлаган, икенчесен иптәш кызлары героинга «утырткан». Бу кешеләрне урамда күрсәң, беркайчан да наркоманнар дип уйламыйсың. Чөнки күпчелеге хәлле гаиләләрдән, пөхтә, заманча итеп киенгән. Төс-кыяфәтләрендә дә сизелерлек үзгәрешләр юк.Тик алар бар да бер ике-өч-ун елдан үләчәкләрен белеп яшиләр. Һәм иң куркынычы – алар моңа әзер... Илфак ШИҺАПОВ | (полный текст новости)

  • 2015-06-25 12:14 Лагерьда биш бала исле газ белән агуланган
    23.06.2015 Җәмгыять Яшел Үзән районының Ильинское авылында урнашкан “Мечта” лагеренда ял итүче биш бала исле газ белән агуланып хастаханәгә эләккән. Аларның хәле уртача дәрәҗәдә дип бәяләнә. Бу хәл 21 июнь төнендә була. Лагерь корпусларының берсендә су җылыткычта кыска ялганыш килеп чыга. Бу вакытта корпуста 31 бала була. Хәзер балаларның сәламәтлегенә бернинди дә куркыныч янамый. Лагерь Казанда урнашкан “Лето” республика үзәгенә карый, дип хәбәр итә “Әлмәт таңнары” газетасы. | 23.06.2015 (полный текст новости)

  • 2015-06-25 12:14 «Җырлыйк әле» тапшыруының экс-алып баручысы Эльвира Әхтәмова кияүгә чыккан
    23.06.2015 Җәмгыять «Җырлыйк әле» тапшыруының экс-алып баручысы, «Хәбәрләр» корреспонденты Эльвира Әхтәмова сөйгәне Айдар белән 4 июнь көнне никах укыткан: – Никахыбыз «Мәрҗани» мәчетендә узды, Рамил хәзрәт укыды. 45 кешелек мәҗлесне дә шунда үткәрдек. Алсу һәм Азат Фазлыевлар алып барды. Айдар белән 3 елдан артык очрашып йөрдек. Сөйгәнем 14 февраль – Гашыйклар көнендә тәкъдим ясаган иде. Мәһәргә бриллиант алка бүләк итте. Айдар тумышы белән Казан егет. Тамырлары Балтач районыннан. Туйны җәй азагына билгеләдек. Әзерлек эшләре тулы көченә бара. Никахка да озак итеп, яхшылап әзерләндек. Язылышканнан соң эфирга да ирем фамилиясендә – Мәдиярова булып чыгачакмын. | (полный текст новости)

  • 2015-06-25 12:14 Табигатьнең шаяруы аркасында Сабада тагын бер ир-ат вафат булган
    23.06.2015 Экология Табигатьтә кызу көннәр хакимлек итә. Эсселек рекорд куя. Соңгы көннәрдәге һава температурасы климатик нормадан 9 градуска югары, ди синоптиклар. Табигатьнең шул рәвешле шаяруы, кызганычка каршы, кеше сәламәтлегенә дә зыян китерә. Эссенең хәтта үлемгә китергән очраклары да бар. 21 июнь көнне Саба районы Тимершык авылында 45 яшьлек Ирек Вафинның йөрәге эссегә түзә алмаган – ике бала әтисе үз хуҗалыгында егылып үлгән. – Ирек газ тармагында эшли иде. Югары уку йортында укучы ике кызы ятим, тормыш иптәше тол калды. Хатыны безнең хезмәттәшебез дә әле,  – дип сөйләделәр Intertat.ru хәбәрчесенә Тимершык авыл җирлеге идарәсеннән. – Кичә җирләделәр үзен. Эссегә түзә алмаган, диделәр шул. Йөрәге күтәрмәгән. Эссе көннәрдә сәламәтлеккә карата игътибарлы булсак иде. Чамадан тыш кызу көннәр йөрәк-кан тамырлары авырулары булган кешеләргә тискәре йогынты ясый, ди табиблар. Шуның аркасында баш һәм йөрәк авырулары үзен сиздерергә, кан басымы уйнарга мөмкин. Кызу көннәрне кайвакыт сәгате-минуты яшен, көчле җил алыштыруын да исегездән чыгармагыз. Әле шушы көннәрдә генә Саба районында аяз көнне яшен сугып бер ир-ат үлгән иде. Ирек Вафинның гаиләсенең, туганнары һәм якыннарының авыр кайгыларын уртаклашабыз. | 23.06.2015 (полный текст новости)

  • 2015-06-25 12:14 Уразавыл региональ бәйрәм җыйды
    23.06.2015 Бәйрәм 13-14 июньдә Т.Новгород өлкәсендә сабантуйлар булып үтте. 13 июньдә Уразавыл сабан туе кунакларын милли киемнәр кигән район мәдәният комитеты артистлары икмәк һәм тоз белән каршы алдылар. Олы кунаклар арасында Түбән Новгородтан килгән өлкә авыл хуҗалыгы министры урынбасары Сергей Курепчиков, Законнар чыгару җыены депутатлары Роман Кадышев белән Николай Шкилев, Татарстанның Түбән Новгород өлкәсендәге Сәүдә-икътисад вәкиле Айрат Усманов, “Рәшит Ваһапов” фонды җитәкчесе Рифат Фаттахов та бар иде. Ә Нижгар татарларының Региональ милли-мәдәни автономиясе барча җитәкчелеге белән сабантуйда катнашты. Күрше Сергач район администрациясе башлыгы Николай Субботин һәм Мордовия республикасының Ләмбер районы башлыгы урынбасары Рушан Башиков та халыкны милли бәйрәм белән тәбрикләргә килделәр. Алып баручылар Гөлнара Ганиева белән Рушан Абдрахманов үткәреләчәк уен-конкурслар һәм башка төрле ярышларның исемлеген әйтеп үткәч, сәхнәгә кадерле кунакларны чакырдылар. Николай Шкилев белән Роман Кадышев өлкә хөкүмәте исеменнән Кечас авыл администрациясе башлыгы Валентина Комаровага, Карга фермеры Яфәс Абдуллинга һәм Кызыл Октябрь районының балалар һәм яшүсмерләр спорт мәктәбе директоры Ринат Садретдиновка Рәхмәт хатлары белән кыйммәтле бүләкләр тапшырдылар. Зур Рбишча мәчете имамы Мөнир хәзрәт Багаутдинов бәйрәмгә хәер-фатиха бирде. Аннары районның җирле үзидарә һәм администрация башлыклары Халит Сөләйманов белән Рәшит Садретдинов халыкны тәбрикләп, үз һөнәрләренең осталары булган алдынгы белгечләрне Рәхмәт хатлары белән бүләкләделәр. Җитәкчеләр чыгышы арасында Пильна районыннан килгән “Возрождение” коллективы матур биюләр белән чыгыш ясады. Район авыл хуҗалыгы идарәсе башлыгы Фәрит Бәшәров Рәхмәт хатлары һәм кыйммәтле бүләкләр белән Суыксудагы “Буян” КФХсы җитәкчесе Гөлсинә Исхакованы, Зур Рбишчадагы “Юлдаш” КФХсы җитәкчесе Кадрия Ахунованы һәм Каргадагы “Вәлит” КФХсы механизаторы кочкопожарлы Наил Гаязетдиновны бүләкләде. Айрат Усманов Татарстан Республикасы президенты вазифаларын башкаручы Рөстәм Миңнехановның котлау сүзләрен укып чыкты. Өлкә татарлары конгрессы рәисе Гаяр Хәсәнов Ыргу имамы Нәим хәзрәт Бәдретдиновны, Чүмбәли авылы башлыгы Рамил Хәсәновны, “Туган як” иҗтимагый оешмасы рәисе Марат Юнисовны, Краснай һәм Сафаҗай авылы башлыклары Максут Алимов белән Фәрит Каюмовны һәм Камка администрациясе башлыгы Мөнир Шәймәрдановны бүләкләде. Концертта Татарстанның халык артисты Искәндәр Биктаһиров улы Сәйдәш белән чыгыш ясады, яндавишчалы Рифат Ильясов матур җырлады, ә мәдәни программаны кочкопожарлы Рамил Хөсәинов һәм җирле район мәдәният комитеты артистлары дәвам итте. Футболда Сечен, Сергач һәм Кызыл Октябрь районнарыннан 9 команда катнашты. Уразавыл командасы беренче, Кочко-Пожар икенче, ә рус Пожары командалары өченче урын- нарны яуладылар. Волейболда сал- ганлылар беренчелекне алды. Спорт төрләре буенча призлы урыннарны яулаган командаларны районның спорт, мәдәният һәм яшьләр эше бу- енча комитеты кубоклар һәм грамоталар, ә РНКАТНО белән районның Яшьләр палатасы өстәмә призлар белән бүләкләделәр. Әйтергә кирәк, автономия сабантуйга үзенең өлешен күп кертте, аның тарафыннан сәхнә янәшәсендәрәк куелган чатырда кунакларны милли ашлар белән сыйладылар, шашка-шахмат ярышлары, төрле милли уеннар да оештырдылар. Елдагыча, сабантуйның тантаналы өлеше белән параллель рәвештә ат чабышлары булды. Шуңадыр бу искиткеч тамашаны караучылар бик аз иде. Ә бит ат чабышлары милли көрәшкә тиң ярыш. Атта йөрергә алты һәвәс кеше бу көнне стартка чыкты. Шулар арасында Уразавыл сабан туена ат чабышларын кабат кайтаруга төп сәбәпче булган Суык- судан Харис абый Айсин да бар иде. “Абый” диюебез шуңа ки, чөнки ул берничә ел лаеклы ялда инде, әмма Уразавылдагы ат чабышларын бер генә дә калдырганы юк. Соңгы ике елда безнең сабантуйга Пильнадан да чабышка атлар китерәләр. Узган елда алар беренчене алган булсалар, быел икенче урынга гына кал- дылар, ә беренчене Уразавыл жокее Рауф Алимов алды. Өченче урынга Рбишча атында Суыксу егете Ринат Сабиров лаек булды. Көрәш мәйданы киң һәм күп ке- шеле булса да, кызганычка каршы, көрәшчеләребез саны, Бөек Ватан сугышы ветераннары кебек, елдан- ел сирәгәя бара. Матур көрәш аз булса да, бүләкләнүчеләр шактый иде. Традиция буенча, милли ра- йон хакимияте милли көрәшебездә дан-абруй казанган ветераннар- ны бүләкләде. Билбаулар белән көрәштә үз авырлыгында дөнья чем- пионы исемен яулаган Рбишчаның яшь егете Эмиль Низаметдиновны район башлыклары мәрә уртасына чыгарып, тагын бер тапкыр котладылар һәм бүләкләделәр. Рафаил Максутов, Мансур Фәхретдинов, Мидихат Хөснетдинов, Абдулхак Самерханов исемендәге махсус бүләкләргә көрәш ветераннары Мәлик Имаметдинов, Абдулбәр Әндәрҗанов, Хафиз Абдуллин һәм Мостафа Лукманов лаек дип та- былдылар. Матур техник көрәш күрсәткәне өчен РНКАТНО Семочкидан Ильяс Исхаковны бүләкләде. Әлбәттә, бүләкләнүчеләрнең ба- рысын да язып, теркәп барырга мөмкинлек булмады. Әйткәнебезчә, алар бик күп иде. Шуңа хәзер үз категорияләрендә бүләкле урын- нарны алучыларны гына әйтеп үтәбез. 75 килограмм үлчәмдә урыннар түбәндәгечә бүленде: Эмиль Низаметдинов (Рбишча), Илдар Айсин (Суыксу) һәм Айрат Усманов (Сафаҗай). 85 килограмм авырлыкта беренчене Ильяс Исхаков алды, икенче белән өченче урыннарны Айрат Усманов белән Дамир Юсупов (Ишавыл) бүлештеләр. Ә менә абсолют авырлыкта беренче дүрт урынны сафаҗайлылар: Рамил Нуриманов, Марат Усманов, Илшат Нуриманов һәм Ринат Сәбитов алды. Шуны да әйтергә кирәк, “Уразавыл сабан туе батыры” дигән күчмә кубок хәзер даими хуҗасын тапты – аны Сафаҗайга Рамил алып кит- те. Шуның өстенә аның җилкәсенә традицион бүләк – кучкар да менеп атланды, РНКАТНОның махсус бүләген дә култыгына кыстырды, төп бүләкнең документын да җыеп куйды. Ә “Татар радиосы” һәм “Туган як”ның махсус бүләгенә матур көрәш күрсәткән өчен Зур Рбишчадан булган яшь көрәшче Ваиз Хакимов лаек булды. Менә шулай Уразавыл сабан туеның төп өлеше тәмамланды, ә яшьләр әле таң атканчы күңел ачты. Сабантуйларда яңа очрашулар июль аеның икенче яртысында гына булыр. Сау булыгыз! Моклокада Гүзәл Уразова җырлады Спас районы Татар Моклокасы болынына төрле яклардан бик күпләп халык агыл- ды, чөнки ул көнне безнең Нижгар татарлары тарафыннан да яратуга лаек булган Татарстанның атказанган артистлары килүе билгеле иде. Милли бәйрәмебез тантанасын Спас районы һәм Татар Моклокасы администрацияләре башлыклары Татьяна Бирюкова белән Салех Ще- галев һәм РНКАТНОның башкарма директоры Рамил Салихҗанов ачып җибәрделәр. Алар авыл халкын һәм барча кунакларны бәйрәм белән тәбрикләп, күңелле ял теләделәр. Аннары кече ватаннарын төзекләндерүгә зур өлеш кертүчеләргә, сабантуй спонсор- ларына Рәхмәт хатлары белән бүләкләр тапшырдылар. Белгәнебезчә, Татар Моклока- сында иҗади җанлы һәм милли мәдәниятне яратучы халык яши, шуңа концертны аеруча көтеп ал- дылар. Сәхнәгә Казаннан килгән пародист һәм алып баручы Наил Мөбәрәкшин менде һәм барча тамашачыларны җылы сәламләп, аларның алкышлары астында җырчылар гаиләсе Гүзәл Уразова белән Илдар Хәкимовны чакырды. Иҗат җанлы халык өчен сабантуй сәхнәсендә шушы татар эстрадасы йолдызларын күрү, әлбәттә, зур сөенеч. - Хәерле көн, кадерле дусларым! Бәйрәм белән сезне! Соңгы кабат шушы авыл сәхнәсендә дүрт ел элек идек. Дүрт ел эчендә дөньяга тагын ике бала тудырып, өч тапкыр әти-әни булдык һәм бик нык сезне сагынып та өлгердек, - диде чибәр йолдызыбыз. Шулай ук Гүзәл кабат моклокалылар белән сөенечле күрешү оештырганы өчен Җәмил Шәмил улы Реймовка чиксез рәхмәтләрен юллады. Ниһаять, бию һәм җыр-моңга тулган концерт башланып китте. Аларның төрле образларда башкарылган җырлары арасын- да “Салават театры” артисты Ришат Фазлыәхмәтов та матур та- вышы белән тамашачыларны сөендерде. “Гүзәл Уразова” җыр театры биючеләре дә һәр чыгышны үзләренең матур биюләре белән бизәде. Нижгар төбәгенең төрле авылларыннан килгән һәм җирле халык тын алмыйча концерт карады. Шушы чара сабантуйның иң матур өлеше булып күңелләрне яулап алды. Хәтта концерт ахырына җиткәч тә, сәхнәдән алып автобуска хәтле ара- ны җырчыларга үтү җиңел түгел иде, чөнки халыкның яратып өлгергән сәхнә йолдызлары белән аерылышасы килмәде. Бигрәк тә Гүзәл Уразованы урап алып, һәркайсы аның белән бергә истәлекле фотога төшәргә теләде. Ә мин шул вакытта анардан сабантуйдан алган тәэсире турында сорадым. “Без биредән тирән һәм җылы хисләргә тулган күңелләр белән кайтып китәбез. Өстәвенә, әйтерсең лә, нык яра- тып өлгергән Нижгар төбәгендәге тамашачыларыбыз бәйрәменә килүебезне белеп, табигать шундый матур көн бүләк итте, - диде яраткан йолдызларыбызның берсе Гүзәл Уразова. Концерт барышында ук көрәш мәйданында өч үлчәү категориясендә бил алыша баш- ладылар. 75 килограммга кадәр үлчәүдә оста көрәшүче, Кече Рбиш- ча егете Эмиль Низаметдинов җиңүгә иреште, Айрат Усманов (Сафаҗай) икенче, Рамил Ситдиков (Пашат) өченче урыннарга лаек бул- дылар. 85 килограммга кадәр Дамир Юсупов (Ишавыл) беренчелекне алды, ә Камил Хәйретдинов (Рбиш- ча) белән Шамил Адиатуллин икенче һәм өченче урыннарны бүлделәр. Аннары абсолют чемпион исемен яулау өчен көрәшнең иң кызу вакы- ты җитте. Биредә тәҗрибә туплаган батырлар үзләрен күрсәттеләр. Сафаҗайлы Илшат Нуриманов өченчене алды, ә аның авылдашла- ры (икесе дә спорт мастерлары) Ринат Сәбитов белән Марат Усманов икенче белән беренче урыннарны бүлештеләр. Өч үлчәү категорияләре буенча да беренче урынга ике ка- мералы суыткычлар, икенчегә теле- визорлар һәм өченче урынга электр мичләр әзерләнгән иде. Ә моңа кадәр сабантуй мәрәсендә мәктәп укучы- лары көрәште. Бу күренеш бары тик Т.Моклокасына гына хас. Алар 35, 45, 55, 65, 75 килограммга кадәр авырлыкларда бил алыштылар һәм җиңүчеләр грамота, медальләр һәм истәлекле бүләкләр белән бүләкләнделәр. Тагын шунысы игътибарга лаек – бары тик биредә генә милли бәйрәмебезгә хас булган уеннар, узышлар, конкурслар күпләп оештырыла. Тик сабантуй шуның белән генә тәмамланмады, төнге салют арты сәхнәдә кабат татар моңы яңгырады. Монысында инде җирле үзешчәннәр белән башка авыллардан килгән кунаклар да, шул исәптә Уразавыл мәдәният йорты хезмәткәре Илдус Харрәсов та халыкны җырлары белән сөендерде. Т.Моклокасы сабан туеның матур булып һәм киң колач җәеп үтүендә авыл башлыгы Салех Щегалевның тырышлыгы, оештыру сәләте ачык чагыла. 1 2 3 О.ХӨСӘИНОВ, Р.РАМАЗАНОВ | (полный текст новости)

  • 2015-06-25 12:14 Камал театрының Уфа шәһәренә гастрольләре
    24.06.2015 Мәдәният Камал исемендәге Татар дәүләт Академия театрының традицион Уфа гастрольләре 2015 елның 10-17 сентябрендә М.Гафури исемендәге Башкорт дәүләт Академия драма театры һәм Уфа “Нур” татар дәүләт драма театры сәхнәләрендә узачак. Татар театрының Уфа шәһәренә беренче гастрольләре, әле “Сәйяр” труппасы чорында, 1910 елда булган. Ә бүгенге көндә Камал театры традиция буенча ике елга бер мәртәбә Башкортостан тамашачысына спектакльләрен тәкъдим итә. Театр яңа 110 сезонында Башкортостанга моңа кадәр Уфада уйналмаган 12 спектаклен алып бара.   Гастроль афишасында 4 премьера. Флорид Бүләков пьесасы буенча куелган “Сөясеңме, сөймисеңме...” мелодрамасы; баш рольләрдә Равил Шәрәфиев һәм Дания Нуруллина. Узган сезонның иң зур премьерасы “Хуҗа Насретдин” (Нәкый Исәнбәт, Саадалла Ваннус). Уильям Шекспир трагедиясе буенча куелган “Ричард III” фаҗигале уены һәм тамашачыларыбызның иң яраткан комедияләреннән берсе Илгиз Зәйниевнең  “Мәхәббәт FM”. Гастрольләр 10 сентябрьдә 19 сәгатьтә М.Гафури театры сәхнәсендә норвегия драматургы Йон Фоссеның “Җәйнең бер көнендә” спектакле белән ачыла. Әлеге спектакльнең фестиваль тарихы шактый бай. 2012 елда ул “Алтын Битлек” Милли театраль фестиваль-премиясенең дүрт номинациясендә катнашуга лаек булды. Афишада шулай ук Зөлфәт Хәкимнең “Искән җилләр көенә” романтик комедиясе, Т.Миңнуллинның “Диләфрүз-Remake” музыкаль комедиясе, татар сәхнәсендә беренче спектакль-фэнтези Илгиз Зәйниевнең “Кечтүкле уен” әкияте һәм 108 сезон премьерасы Галиәсгар Камалның “Банкрот” комедиясе. Гастрольләр, әлбәттә, театрның “йөзек кашы” булган Кәрим Тинчуринның “Зәңгәр шәл”еннән башка уза алмый. Инде ничәнче мәртәбә куелуына карамастан, ул үзенең популярлыгын югалтмый. Халык мәхәббәте аша “Зәңгәр шәл” легендарь спектакльгә әверелде. Татар театрын “Зәңгәр шәл”сез күз алдына китерү дә мөмкин түгел. Камал театрының Уфа шәһәрендә гастрольләре беренче мәртәбә ике театраль мәйданда: М.Гафури исемендәге Башкорт дәүләт Академия драма театры һәм Уфа “Нур” татар дәүләт театры сәхнәләрендә узачак. | (полный текст новости)

  • 2015-06-25 12:14 Татарстанга корылык яныймы?
    23.06.2015 Экология Татарстанның кайбер районнарында атмосфера һәм туфрак корылыгы күзәтелә. Әлеге куркыныч агрометеорологик күренеш республикада уңыш начар булуга китерергә мөмкин. Авыл хуҗалыгы фәннәре докторы, профессор, Татарстанның Фәннәр академиясе әгъза-корреспонденты, Казан дәүләт аграр университетының “Гомуми игенчелек, үсемлекләрне саклау һәм селекция” кафедрасы мөдире Радик Сафин әйтүенчә, менә инде ничәнче көн рәттән республикада атмосфера корылыгы хөкем сөрә. Ул һаваның аз күләмдәге дымлылыгы һәм югары температура белән сыйфатлана, дип хәбәр итә “Татар-информ” агентлыгы. Хәзер атмосфера корылыгына өстәп, туфрак корылыгы да барлыкка килгән. Күптән түгел яуган яңгырлар да тиешле нәтиҗә бирмәгән. Һаваның югары температурасы аркасында, су, туфракка барып җитмичә, парга әйләнгән. Әлеге күренешләр Татарстанда куркыныч агрометеорологик күренеш – корылык булуын күрсәтә. Радик Сафин белдерүенчә, иң куркыныч вәзгыять көнчыгыш һәм көнбатыш Чулман аръягында, Идел алдында күзәтелә. Җир шулкадәр корыган ки, корылык нәтиҗәсендә җирдә барлыкка килгән ярыкларга кешенең уч төбе дә сыя. Бу очракта чәчү мәйданнарын сугару иң нәтиҗәле гамәл булып санала. Ләкин, ни кызганыч, барлык җитештерүчеләрнең дә ясалма яңгыр яудыру җайланмалары юк. Бу проблемадан чыгуның башка юлы да бар. Аграр университет галимнәре Татарстанның Авыл хуҗалыгы һәм азык-төлек министрлыгы белән берлектә игенчеләр өчен брошюра рәвешендә махсус тәкъдимнәр чыгарган. Бу әсбапларны авыл хуҗалыгы һәм азык-төлек буенча район идарәләре алган. Галимнәр үсемлекләрне стресска каршы препаратлар ярдәмендә сакларга киңәш итә. Моннан тыш, авырулардан саклау чараларын да куллану мөһим. Быелгы уңыш хәзерге вакытта – бары тик игенчеләр кулында. | 23.06.2015 (полный текст новости)

  • 2015-06-25 12:14 Казанны су баса язды (ФОТО, ВИДЕО)
    23.06.2015 Җәмгыять Бүген Казанда бик көчле яңгыр яуды. Әлеге минутларда урамнарда зур күлләвекләр, машиналарны этеп баручы кешеләр, ауган агачлар. Яшен торак йортлар өстендә яшьнәде. Әлегә зыян күрүчеләр турында хәбәр юк.                           --- --- | 23.06.2015 (полный текст новости)

  • 2015-06-25 12:14 Кама төбендә 25 яшьлек егет табылган
    24.06.2015 Җәмгыять Түбән Кама каласында дүшәмбе кичен Кама төбендә ярдан 70 метр аралыкта 25 яшьлек егетнең гәүдәсен табып алалар. Аның читтән килгән кеше булуы билгеле. Ялларда ике дус су коенырга, ял итәргә бара. Салып утыргач, икесе дә йоклап китә. Берсе уянса, дустының киемнәре генә торып калган була... Баткан егетне техник пляж янында тапсалар (ә биредә коену тыела, чөнки судноларның туктау зонасына керә), коткаручылар бу көннәрдә Балчыклы авылы янында сулыкта югалган ирне әле дә эзлиләр. Ул иртән бәрәңгедә колорадо коңгызын агуларга дип су алырга күлгә бара, шуннан ярда галошлары гына табыла. Бу хакта Түбән Каманың nk-online.ru сайты хәбәр итә. | 24.06.2015 (полный текст новости)

  • 2015-06-25 12:14 Эссегә ничек түзәргә?
    24.06.2015 Җәмгыять Синоптиклар 37 градуска җиткән эсселек белән бергә Татарстанда көчле җил, яңгыр явачак дип әйтә. Яшенле яңгыр вакытында сак булырга кирәк дип кисәтәләр. Кояш аямый: кыздырыпмы кыздыра! Синоптик­лар Татарстанда аномаль кызу көннәр хакимлек итүе турында хәбәр итә. Төнлә һава температурасы 18-23 градус­тан түбән төшми, көндез – 32-37 градус җылы. 20 июнь­дә Казанда иң кызу көн булган, температура 33,5 градус­ка кадәр күтәрелгән. Мондый һава торышы 90 ел элек күзәтелгән – 1925 елда температура 34,7 градус эссе булган. Моннан тыш синоптик­лар яшенле яңгыр, урыны бе­лән боз яву куркынычы турында әйтә. Көчле җил чыгачак дип кисәтәләр. Кө­чәй­гән вакытта аның тизлеге секундына 15-20, урыны белән 24 метрга кадәр җи­тәчәк. Гарасатка эләк­мәскә тырышырга, сак булырга ки­рәк, ди бел­гечләр. Бу ялларда Теләче, Саба районнарында давыл чыккан. Сабаның Олыяз авылында көчле җил йорт, абзар тү­бәләрен очырткан, агачларны сындырган. Кайгылы хә­бәр дә бар: Саба районының Татар Икшермәсе авылында бер ир-атны яшен сугып үтер­де. Бу – инде икенче очрак. Узган атнада Әтнәдә шулай ук бер ирне яшен сугып үтерде.Татарстанда чык­кан давыл 25 млн сум күләмендә зыян китергән иде. Һава торышының артык эссе булуы игеннәргә зыянлы, ди белгечләр. Болай дәвам итсә, уңыш формалашу куркыныч астына куела дигән сүз. Эссе һава торышы атна азагына кадәр дәвам итәчәк. Синоптиклар, җиңел суларга иртәрәк, ди, кояшның кыздыруы киләсе атнада да сак­ланачак. Табиблар эссе көн­дә кирәкмәгәнгә урамга чыгып йөрмәскә, күбрәк су эчәргә киңәш итә. Ураза то­тучыларга түземле булырга туры килә. 87 | 23.06.2015 (полный текст новости)

  • 2015-06-25 12:14 Рус теленнән БДИда 100 балл җыйган Алинә Волкова: «Имтиханнан чыкканда, баш миенең ничек «кайнавын» сиздем»
    24.06.2015 Мәгариф БДИдан 100 балл... Бу турыда кайсы чыгарылыш сыйныф укучысы хыялланмый икән? Ә менә Зәйнең I мәктәп укучысы Алинә Волкова хыялланып кына калмаган, рус теленнән имтиханын иң югары балл­га биргән дә куйган. Алинәне, тагын бер БДИ бирү мөмкинлеге булса, үзеңне сынап карар идеңме, дип шаяртам. Ул исә: «Юу-у-у-к, кирәкми, быелга җитәр!» – дип кенә баш кага. Мәктәпне алтын медальгә тәмамлаган, имтиханнарын иң югары балларга биргән укучыдан БДИны 100 баллга бирү серләренә төшендем.   – Имтиханыңны иң югары баллга бирермен дип уйлаган идеңме?   – Мин рус теленнән югары баллга өметләндем, ләкин 100 үк булыр дип хыялланмаган идем дә. Минем өчен ул ирешә алмаслык бер могҗиза булып тоелды.   – 100 балл җыйганыңны белгәч, нинди хисләр кичердең?   – Нәтиҗәләр билгеле буласы көнне мин һәр биш минут саен сайтка кереп карадым. Бөтен гаиләбез белән бик дулкынланып көттек ул мизгелне. Мин, гомумән, тамактан калдым, бар белгәнем сайттагы битне яңартып тору иде. Кичкә безгә нәтиҗәләрне бер көнгә соңрак әйтәселәре билгеле булды. Икенче көнне иртә белән мине әни уятып, яңадан сайтка кереп карарга кушты. Керсәм, үз күзләремә үзем ышанмадым, төш кенә күрәм, әле уянып җитмәдем кебек тоелды миңа. Әти‑әнигә бу хәбәрне әйткәч, әни елап җибәрде, аның белән бергә мин дә еладым. Әти минем 100 баллым белән бик горурлана.   – Күп кеше, БДИ балаларның психикасын боза, ул белем дәрәҗәсен күрсәтми, ди. Ә синең бу имтиханга карашың нинди?   – Мин БДИ турында ул яхшы яки начар дип әйтә алмыйм. Бездән бит беребездән дә БДИ бирәсегез киләме дип сорап тормадылар. Бу бөтен кешеләр өчен дә каралган бердәм имтихан. Белем дәрәҗәсен тикшерми диючеләргә шуны әйтә алам: акыллы кешенең БДИны «ике»легә биреп, белеме булмаганның «биш»легә биргәнен күргәнем юк әле.   – Имтиханнарга кайчан әзерләнә башладың?   – Минем бер тапкыр да репетиторларга йөргәнем булмады. Мәктәптә өйрәтүләре дә бик җитте. БДИга безне инде 10 нчы сыйныфтан ук әзерли башладылар. Рус теле укытучысы Людмила Деминага зур рәхмәтемне җиткерәсем килә. Ул безгә имтиханны югары баллга бирер өчен көченнән килгән бөтен әйберне эшләде.   Рус теле укытучысы Людмила Демина белән   – Синең өчен кайсы имтихан иң авыры булды?   – Мин өч имтихан бирдем. Математикадан 68 балл җыйдым. Җәмгыять белеменнән әлегә имтихан нәтиҗәләре билгеле түгел. Нигәдер иң авыр имтихан нәкъ менә рус теле булды. Бәлки иң беренче тапшырганга шулай тоелгандыр миңа. Имтиханны биреп аудиториядән чыкканда, уйлый‑уйлый баш миемнең ничек «кайнавына» кадәр сиздем мин. Өйгә кайттым да әтигә: «Булдыра алганча тырыштым!» – дип кенә җавап бирә алдым.   – Ничек уйлыйсың, 100 балл ул белем күрсәткечеме, әллә имтиханда бәхет эше дә зур роль уйныймы?   – Бөтен имтиханнарга хас булганча, монда бәхет факторы да зур роль уйный. Ләкин 100 баллның нигезендә бик зур хезмәт, тырышлык, имтиханга әзерләнеп үткән йокысыз төннәр тора. Бәхет дип кенә ерак китеп булмый.   – Синеңчә, 100 баллга имтихан бирү сере нидә?   – Имтиханга әзерлекне системалы рәвештә алып барырга кирәк. Репетиторга йөрим дип кенә кул кушырып утырырга ярамый. Күп әйбер үзлегеңнән шөгыльләнгәннән тора. Укытучыдан оныткан яки белмәгән әйберне сорарга курыкмаска кирәк. Ә имтихан вакытында инде «паника»га бирелмәү мөһим. Имтиханга, гомумән, аек акыл, салкын баш белән бару яклы мин.   – Кая укырга керергә уйлыйсың?   – Кечкенәдән Казанда белем аласым килде. Федераль университетның Дәүләт һәм муни­ципаль берәмлекләр белән ида­рә итү югары мәктәбенә укырга керергә исәп. Алисә САБИРОВА | (полный текст новости)

  • 2015-06-25 12:14 Әлифба - туган телнең Коръәне
    24.06.2015 Мәдәният 4 июньдә Татарстанның Арча шәһәрендә, педагогия көллияте йортында барыбызга да иң кадерле, тәүге китап булган Әлифбага һәйкәл ачылды һәм аның авторлары Камышлы районының Байтуган авылында туган якташыбыз Сәләй ага Вагыйзов һәм аның хәләл җефете Рәмзия апа Вәлитованың исемнәрен мәңгеләштерү, алар төзегән әлифбаның 50 еллыгы уңаеннан, республика-күләм “Әлифба” бәйрәме үткәрелде. Бу тантанага Камышлы районыннан да делегация чакырулы иде һәм без, иртән-иртүк ике машинага утырып, мәркәзебез Казан артында урнашкан Арча шәһәренә юл тоттык. Барасы юл ерак, озын. Иске Ярмәк авылы мәктәбенең татар теле һәм әдәбияты укытучысы Әлфия апа Баһаутдинова талгын, моңлы тавышы белән Арча яклары, Тукай, Кырлай турында сөйләп бара. Арча дигәч тә, күңелдә иң элек Тукай, Кырлай, Шүрәле образлары калка. Тукай, димәк, шигърият, татар җаны, туган тел. Арча ул чын мәгънәсендә туган телебезнең нигезен тәшкил иткән Казан арты. Юкка гына шулкадәр күп язучылар, мәгърифәтчеләр чыкмаган бит бу яктан. Халык язучылары гына да өчәү: Гариф Ахунов, Гомәр Бәширов, Мөхәммәт Мәһдиев! Арча дигәч, Мөхәммәт абый Мәһдиев сурәтләгән торналар төшкән җирләр, Гомәр Бәшировның “Туган ягым - яшел бишек” дигән үтә дә төгәл һәм тирән бәяләмәсе искә төшә. Бу яшел бишек-әкияти Кырлай урманнары да, тоташтан артыш белән капланган Казансу яры - Гариф Ахуновның туган авылы урыны да, илне икмәк белән туендырган иксез-чиксез кырлар да. Педагогия көллияте җитәкчесе Гөлнара Гарипова безне ачык йөз белән каршы алды. Гөлбакча эчендә утыручы, заманча төзекләндерелгән һәм җиһазландырылган бу белем учагын күреп сокланмый мөмкин түгел. - Без, нигездә, башлангыч мәктәп, музыка, әдәбият, чит телләр укытучыларын әзерлибез. Төп максатыбыз - аларга яхшы тәрбия биреп, укытучы исеменә лаек белгечләр әзерләү. Безнең һәр укучы укытучы-тәрбияче, сыйныф җитәкчесенең күз уңында, үзенә шөгыль таба алмыйча аптырап йөрүчеләр юк. Шунысы сөендерә, бездә укып чыккан яшь белгечләрне бөтен мәктәпләрдә дә көтеп алалар, яраталар. Ә бу - абруебыз югары дигән сүз. Кайсы гына чорны алып карасак та, дәрәҗәле, эзләнүчән, намуслы җитәкчеләр эшләгән биредә. Сыналган, эшенә зур җаваплылык белән карый торган остаз-мөгаллимнәрне туплаган тотрыклы коллектив бу, - дип сөйләде Гөлнара Фидаил кызы, үзе җитәкләгән коллектив белән горурланып. Менә, ниһаять, бәйрәм дә башланып китте. Мөхтәрәм кунаклар арасында Арча муниципаль районы җитәкчесе Илшат Нуриев, шагыйрь, күренекле җәмәгать һәм сәясәт эшлеклесе, Татарстан Республикасының Дәүләт Советы депутаты Рәзил Вәлиев, Татарстан Республикасы мәгариф һәм фән министры урынбасары, Татарстан Республикасы мәгариф һәм фән министрлыгының мәгариф өлкәсендә күзәтчелек һәм контроль  департаменты җитәкчесе Гөлнара Габдрахманова, Бөтендөнья татар конгрессы башкарма комитеты рәисенең беренче урынбасары Данис Шакиров, “Казан утлары” журналы редакторы Илфак Ибраһимов, Татарстан Республикасы Язучылар берлеге рәисе урынбасары шагыйрь Рамис Әймәт, язучы-шагыйрә Сәләй ага Вәгыйзовның шәкерте Флера Тарханова, Гариф Ахуновның кызы язучы Наилә Ахунова, Сәләй ага һәм Рәмзия апаларның шәкерте, гомере буе үз һөнәренә тугрыклы шәхесләрнең берсе - Халидә Фәйзрахманова, хәзерге Әлифба дәреслеге авторларының берсе, Казан педагогия көллияте укытучысы - Илсөяр Мияссәрова гаиләсе белән, шушы олы шәхесләребезнең уллары Камил абый, Сәләй аганың Камышлы районының Байтуган авылыннан Нурания һәм Фәргать Абзаловлар, Гөлфия һәм  Мәсгут Ибятовлар, делегациябезнең җитәкчесе Римма Галимуллина, Иске Ярмәк мәктәбенең татар теле һәм әдәбияты укытучысы Әлфия апа Баһаутдинова һәм башкалар бар иде. Беренче сүз район җитәкчесе Илшат Габделфәт улы Шакировка бирелде. - Без бүген һәр сабый баланың тәүге китабы булган Әлифба бәйрәменә, аңа һәйкәл ачу тантанасына җыелдык. Сәләй ага һәм Рәмзия апабыз, үзебезнең көллиятебез белән горурланабыз. Укытучыларга хөрмәтем зур минем. Әллә нинди танылган кешеләрне бер күрәсең дә онытасың, ә аларның исеме мәңге күңелдә яши, онытылмый, - дип сөйләде ул. Бәйрәмдә чыгыш ясаучыларның һәркайсы изге теләкләрен теләде, истәлекләре белән уртаклашты, шагыйрьләр үзләренең шигырьләрен укыдылар. Менә һәйкәлне ачу вакыты да килеп җитте. Яшь скульптор Михаил Рөстәм улы Сафинның иҗат җимешен күреп барыбыз да сокландык. Бу мизгелләрдә һәрберебез беренче тапкыр шушы китапны кулга алуыбызны, аннан хәрефләр, сүзләр, җөмләләр укырга өйрәнүебезне искә алгандыр. Мин дә үземнең беренче укытучыбыз Рәхимә апа Зәйнуллина белән “Әлифба белән хушлашу” дип аталган бәйрәм үткәрүебезне искә төшердем. Шунда әлифбага багышланган шигырьнең соңгы юлларын укыганда елап җибәргәнемне сизми дә калганмын. …Әлифба, әлифба, Китәсең бит инде. Җыр итеп җырлыйбыз Иң соңгы битеңне. Укытучы апам мине кочып алып: “Елама, балам, бу китап белем сукмагыңның беренче баскычы гына, алда сине әле тагын күп матур, эчтәлекле китаплар көтә. Ә Әлифба тәүге китабың булып күңелеңдә мәңге сакланыр”, - дигән иде. Әйе, беренче китап, беренче укытучы, беренче мәхәббәт… Алар барысы да мәңге күңелдә, һич тә онытылмый. Тантаналы бәйрәмнең икенче өлеше көллиятнең концертлар залында узды. Бу чараны көллият студентлары Илүсә Мөхәммәтгалиева, Илһам Яруллин, кечкенә Лилия һәм Азат алып бардылар. Анда да күп теләкләр теләнде, мәктәп һәм көллият укучылары катнашында бик матур, эчтәлекле концерт күрсәтелде. Камышлы төбәгеннән килгән кунакларга бүләк булып Фәндүс Гыйльметдинов башкаруында “Олы юлның тузаны” җыры яңгырады. Бик моңлы егет, җыры да матур. Бу җырны Сәләй ага үзе дә бик яратып җырлый булган. Талантларга бай шул ул Арча яклары. Тантаналы кичә татар халкының гимны булган “Туган тел” җырын бергәләшеп башкару белән тәмамланды. Арчалылар аш-суга да оста, кунакчыл халык икән. Тәм-томнардан сыгылып торган, зәвык белән бизәлгән өстәлләр артында сыйлап, кунак итте алар безне. Безнең Камышлыдан алып барган милли ризыгыбыз бавырсак та табын түренә менеп кунаклаган иде, Абзаловларның балын да авыз итте кунаклар. Шундый  җылы бәйрәм, дусларча  очрашу булды бу, һәм ул безнең күңелләрдә  бик озак сакланыр. Фотода: Әлифба һәйкәле янында аның авторы Казан скульпторы Михаил САФИН.   Рәйсә ТӨХБӘТШИНА 25 | (полный текст новости)

  • 2015-06-25 12:14 Татарстанда Ураза һәм Корбан гаетләре көне тәгаенләнде
    24.06.2015 Дин ТР Президенты вазифаларын вакытлыча башкаручы Указында билгеләп үтелгәнчә, 17 июль - Ураза бәйрәме, ә 24 сентябрь Корбан бәйрәме дип билгеләнгән. Рамазан аена намаз вакытларын Матбугат.ру сайтында сул якта өске өлештә карый аласыз.         --- --- | 24.06.2015 (полный текст новости)

  • 2015-06-20 04:35 Әле ярый йөз түгел?! Флера апаның этләре ничәү?
    16.06.2015 Җәмгыять Флюра исемле апа йөз эт асрый дигән хәбәр мине Аракчино бистәсенә китерде. Мөлаем йөзле, пөхтә итеп киенгән, кулына Клеопатра кушаматлы песиен тотып каршы алган интеллигент апайны күргәч, аптырап киттем. Дөресен әйтим, мин башка төрлерәк кеше күрергә уйлаган идем.  – Элек кенә шулай күп иде. Хәзер йөз эт түгел инде, ел саен кимеп баралар. Аларны күпләп аталар, бистә кешеләре агу да куйгалый. Кайберләрен, әйдәгез, үзегез дә күреп китегез, – дип, ул мине этләр яшәгән урманга алып китте.   Анда безне берьюлы алты эт каршы алды.   – Бер оя менә монда яши, икенче оя әнә тегендә, – дип кулы белән урманның икенче ягынарак ишарәләде Флюра апа. Ул арада безнең янга, хуҗаларын танып, эсседән кайсы кая качып беткән этләр җыелып басты. – Хәзерге вакытта мин егерме алты этне карыйм. Берсе – өйдә, алтысы – вакытлыча тота торган шәхси приютта. Алар өчен приют хуҗаларына аена ике-өч мең сум биреп торам. Гадәттә, анда бишәр мең сум сорыйлар. Минем хәлгә кереп, бәяне киметәләр. Айлык пенсиям шушы этләрне карарга китеп бара. Бүгенге көнгә шәхси приютларга 14 мең сум әҗәтем бар. Тагын бер приютка берәр айлык биш көчек бирдем. Ашарларына тотарлар дип, биш мең сум биреп калдырдым. Аларны приют хуҗалары үзләре урнаштыра инде. Хәйрия оешмалары да алып киткәли этләрне. «Зоозабота» дигән яшьләр иҗтимагый оешмасына рәхмәтемне әйтәсем килә, алар бик ярдәм итә.  Этләрне приютта тоту, стерильләштерү өчен интернет аша акча җыярга булышалар, азык та китергәлиләр.   Флюра апа этләрен бушлай игъланнар сайты аша да биреп җибәрә икән. Социаль челтәрләрдә дә актив ул. Анда да этләргә хуҗа табыла ди. Сайтка эләргә фото ясар алдыннан барысын да ваннада шампунь белән юындыра.   – Товар кыяфәтен ясарга кирәк бит. Фотодан мөлаем гына елмаеп торган көчек сине берничек тә битараф калдыра алмый. Төрле кешеләр бар, әлбәттә, җәй җиткәч, дача өен сакларга да алучылар күп. Этләрне андыйларга бирмәскә тырышам. Атна буена эт ач килеш дачаны саклый, аны хуҗалары шимбә-ялларда гына ашата.  Көз җиткәч, чыгарып аталар, – дип сөйли ул.   Этләрдән кала, мәче­ләре дә бар әле аның. Өй­дә алтау, подъезд төбенә яңарак кына бер песи баласын ташлап киткәннәр, Флюра апа анысын да ашата башлаган. Җидәү булдымы, тагын унбиш мәчесе вакытлыча яшәтә торган приютта, аларны ашатып торган өчен аена җыенысына ике мең сум акча биреп тора. Яшәткән, караган өчен акча алмыйлар ди.   – Өйдәгеләрен, урман­нардагыларын ашату өчен ай саен 150-180 килограмм ризык китә. Карабодай арзан булганда аны күп итеп ашата идем. Хәзер аның да бәясе артты, геркулес, дөге ярмасы пешерәм, сөякләр алып кайтам. Ирем ачулана инде, шулай да хәлемә керә. Акча җиткерә алмагач, 67 яшендә эшкә урнашты. Акча ашатырга гына түгел, печтерергә, прививкалар ясатырга да кирәк.   Бер этне, өй эте дип ялганлап, бушка печтергән. Тагын икесен шулай ук түләүсез печтерә торган исемлеккә яздырып кайткан. Бер мәчегә прививка ясаткан өчен – 350 сум, эткә 750 сум кирәк икән.   Флюра апа эт белән мәчеләрне инде биш ел ашата. Шул вакыт аралыгында 250 мәчене урнаштырган. Этләрне урнаштырырга элек хәйрия приютлары ярдәм итсә, октябрь аеннан бирле үзе генә шөгыльләнә. Сигез ай эчендә егерме эткә хуҗа тапкан.   – Хәзер кешеләр хайваннарга бик битараф. Подъезд төбендә карчыклар җыелышып гайбәт сатып утырырга ярата, ишегалдында йөргән хуҗасыз мәчеләргә ник берсе берәр кисәк ризык алып чыгып ашатсын. Аларның да кешеләр кебек ашыйсылары килә, алар да авырый, алар да ярдәмгә мохтаҗ. Тиз ышанучаннар, тугрылар. Мин үзем Казан кызы. Күп еллар Коми Республикасында яшәдем, пенсиягә чыккач, монда кайттык. Озак вакыт тикшерү идарәсендә җитәкче урыннарда эшләдем. Күчемсез милек белән бәйле эшләрне күп карарга туры килде. Милек өчен кешеләр бер-берсен ашарга әзерләр, этләрдән дә яманраклар. Ана – баласын, бала анасын белми. Менә минем бер этем бар. Чүплеккә килеп бераз гына туклана да тапкан ризыгының калган өлешен урманга балаларына ташый. Шул этләргә карап та гыйбрәт алырга кирәк безгә. Ә миһербансыз кешеләр аларны аталар. Этләр ач булганга усаллана. Тук булганда, беркемгә дә ташланмыйлар, – ди мәрхәмәтле Флюра апа.   Ашату дигәннән, мәче белән этләр өчен ризыкны һәркөнне унбиш литрлы кәстрүлдә пешерә. Аны урамда кешеләр азайгач, кичке сәгать сигезләрдә генә алып барып ашата. Этләре янына барып кайту ике-өч сәгать вакытын ала. Алар хакына һәркөн сигез-ун чакрым юл үтәргә туры килүен дә истә тотсаң, Флюра апа, чыннан да, олы йөрәкле кеше икән дисең. Йөз эте бар дигән хәбәрнең дөреслеккә туры килмәвенә мин сөендем генә. Аның кадәр эткә ризыкны шулай кадерләп пешереп, аны ике кулыңа тотып унар чакрым ара үтеп йөри торган булсаң, аягыңны сузарга гына кала. Дилбәр ГАРИФУЛЛИНА | (полный текст новости)

  • 2015-06-20 04:35 Алсу Фазлыева 30 меңлек операция ясаткан
    17.06.2015 Шоу-бизнес Татар эстрадасының моңлы, үрнәк гаиләсе Алсу һәм Азат Фазлыевларга кайчан шалтыратма, һәрвакыт мәҗлестә алар! Хәтта атна уртасында да никах-туйлар алып баралар. "Чыгымнарыбыз күп бит, шуңа хәлдән килгәнчә эшләргә тырышабыз", – ди Алсу. Фазлыевлар хит булырдай җырларны башкарып кына тора. Яңа иҗат ителгән "Гашыйк булам көн саен" исемле җырның да киләчәге якты күренә. Азат әйтүенчә, ул "Күгәрченем-гөлкәем" җыры кебек үк популяр булырга охшаган, чөнки аны Сабан туйларында да сорап җырлата башлаганнар. "Бу – чыннан да, бик матур җыр. Хәзер мәҗлесләрнең дә программасын үзгәрттек, шушы җырдан башлап җибәрәбез. Тиз арада аңа клип та төшерергә уйлыйбыз, Алла бирса", - диде Азат. – Яшәгән саен тәҗрибә дә күбрәк җыела, җырларны да сайлап, тикшереп кенә алабыз. Элек кенә бөтенесен рәттән җырлый идек. Мөмкинлек булса, җәйгә тагын 3 клип төшерергә ниятлибез, - ди Алсу Фазлыева. Күптән түгел Алсу ике күзенә дә операция ясаткан. Бәясе ташлама белән 30 мең 600 сумга төшкән. Җырчы бу адымга күптәннән әзерләнде, шөкер, барысы да уңышлы узган. Ул хәзер үзен яңадан тугандай хис итә, хис-кичерешләрен хәтта сөйләп кенә аңлатып бирә алмавын белдерде. Фазлыевларның Аяз белән Ильяс исемле уллары көзгә кадәр авылда әби-бабалары янында торачак икән. "Без аларны баллы-татлы ризыклардан тыя идек, ә әби-бабалары көн саен кибеткә алып барып, “тәмнүшкә”ләр белән сыйлый икән. Кечкенә чагында олысы Аязның тешләрен дәвалагач, Ильясны баллыга өйрәтмәдек, үзенең дә исе китми иде. Авылдан "бозылып" килмәсәләр ярый инде", - дип сөйләде Алсу Intertat.ru хәбәрчесенә. Эльвира ШАКИРОВА | 15.06.2015 (полный текст новости)

  • 2015-06-20 04:35 Интернетта акча эшләп буламы?
    16.06.2015 Интернет Соңгы вакытта социаль челтәрләрдә бер белмәгән кешеләр дуслык тәкъдим итә башлады. Гадәттә андый очракта: “Кем икән бу, мине каян белә?”– дип шул кешенең сәхифәсенә кереп карыйсың. Күп очракта йә берәр төркемгә чакыралар, йә Интернет аша күп акчалы эш белән кызыксындыралар. Кызыкмаслык та түгел: “Көнгә нибары ике-өч сәгать буш вакыт, Интернетка керү җае һәм эшләү теләге булса, бу эш сезнең өчен. Бушлай укытабыз, карьерада үсү мөмкинлеге, чит илләргә сәя­хәтләр. Зур тырышлык күрсәт­кәндә аена 50 мең сумнан артык эш хакы...” Көненә ике-өч сәгать кенә компьютер алдында утырып, шуның кадәр акча эшләргә кем генә кызыкмас! Акчасы булмаса, файдасы булыр Моңарчы бер белмәгән кыз дуслык тәкъдим иткәч, сынап-тикшереп карарга булдым. Чыннан да, дуслар исемлегенә кушкач, бер-бер артлы эш тәкъдим итүләр башланды. Моның өчен аның сайтындагы фото астына өч “+” тамгасы куярга кирәк иде. Шул вакыт эшнең максат-бу­рычлары, шартлары турында миңа үзләре язып җибәрәчәкләр икән. “Әгәр дә сез үз-үзегезгә хуҗа булып, көн саен буш вакытыгызны эшкә җигеп, акча эшләргә телисез икән, без сезгә булышачакбыз”, – дип вәгъдә ителгән фото астына өч тамга куйдым. Җавап озак көттермәде. “Безнең белән элемтәгә керүегез өчен бик шатбыз. Эш шартлары турында белешү өчен шушы сылтама аша (сылтамасы да күр­сәтелгән) керергә кирәк. Бу – челтәрле маркетинг түгел, эш башлар өчен сездән капитал да таләп ителми. Туйсагыз, эшегезне теләсә кайсы вакытта ташлый аласыз”, – диелгән анда. Сылтама аша кереп, эшнең нидән гыйбарәт булуын белешә башладым. Ярты сәгать чамасы бик кызыклы, акчалы эш турында реклама укыдым. Ә аннан соң бу эшнең исеме танылган бер косметика компаниясе бе­лән бәйле икәнлегенә төшендем. Әлеге компания турында аң­латып торуның мәгънәсе юк инде, андагы эш шартлары турында мәктәп укучысы да белә. Ә миңа шушы эшне Интернет аша эшләп утырырга кирәк икән: клиентлар табарга, күбрәк дуслар булдырырга, тәкъдим итәргә, арзанрак бәядән сатып алып, үзем өчен булса да косметикадан файда алырга... Шунсыз булмый Статистика мәгълүматларына караганда, Интернет аша тәкъ­дим ителә торган эшләрнең 80 проценты сату-алуга, челтәрле маркетингка бәйле. Кемдер – косметика, кемдер – кул сәгате, кемдер кием-салым сата. Төп шартларның берсе – социаль челтәрдә ким дигәндә 500 дустың булырга тиеш. Декрет ялына чыккач, Дания Хәлиуллина да Интернет аша кием сату эшенә керешә. Моның өчен ул башта Интернетта “онлайн-янчык” булдыра. Көн саен үзенең сайты аша кием тәкъдим итә. Әлбәттә, базар белән чагыштырганда, арзанрак бәядән. Кеше шуңа кызыга да. Товар сатып алырга теләгән кеше бәянең аванс өлешен “онлайн-янчык”ка күчерә. Шуннан Дания заказ ясый. Кием кулга төшү белән, товарның калган бәясе түләнә һәм кайдан килеп аласы хакында тәгаенләнә. “Хәтта авылларда яшәү­челәрдән дә заказлар килә башлады. Мисал өчен, 400-500 сумга кайдан күлмәк сатып алыр идең? Ә балалар футболкалары 90 сумнан башлана. Заказларын җыям да, товарлары килеп җиткәч, авылдан килүче кем дә булса үзе белән алып кайтып китә. Берен­чедән, арзан, икен­чедән, ерак ара үтеп, әллә кая кибеткә барып йөрисе юк. Җаен белеп алдылар хәзер”, – ди Дания. Бүген аның өч меңнән артык дусты бар. Хәер, “дус”лар сирәк инде алар арасында, болар – Даниянең сатып алучылары – клиентлары. Һәр сатылган товардан билгеле бер проценты Даниянең исәп-хисабына күчеп бара. Әлбәттә, заказ күбрәк булган саен акчасы да күбрәк. Аена 10-12 мең сум акча эшли ул. Ләкин, Дания сүзләренә караганда, гап-гади кибеттә сату итсәң, күпкә җайлырак булыр иде. Анда бит клиент эзләп, Интернет аша теләсә кемне дусларга кушып утырырга, үгетләргә, товарыңны тәкъдим итәргә кирәкми. Билгеле бер хезмәт хакың да бара. Ә монда син эшләгән акча бары тик синең үз тырышлыгыңнан гына тора. Заказың күбрәк булса, акчасы була яки киресенчә. “Беренче карашка гына җиңел тоела. Янәсе, Интернетта гына утырасың бит. Барасы, күтәрәсе, төшерәсе юк. Ләкин үзеңнең даими клиент базасын булдыру өчен кимендә ике-өч ел бушка эшләргә кирәк, – ди Дания. – Кеше киемне сатып алырга, ошатырга тиеш. Моның өчен үлчәмен туры китерергә кирәк. Ә Интернет аша сатып алуның шарты бер: алынган әйберне кире кайтарып булмый. Аннан соң бер белмәгән кешегә ышанып, акчасының бер өлешен алдан күчерергә теләүчеләр дә күп түгел. Утыра-утыра аркалар арый, күзләр шешенә. Бу эшкә алынгач, ул наркотик кебек, күбрәк акча эшләү өчен күп уйларга туры килә. Йокысыз төннәрем күп минем. Бала белән урамга чыксам да, Интернеттан аерыла алмыйм. Шулай итеп, көненә 2-3 сәгать дигәннәре алдавыч кына. Кайчак тәүлек буе утырам. Шунсыз булмый”. Эш күп анысы Интернет аша акча эшләргә теләүчеләргә тәкъдим ителүче хезмәтләрнең берсе, нинди дә булса сайтка кереп, анда үз фикереңне калдыруга бәйле. Дару булсынмы ул, башка төрле товармы, син шуңа уңай фикер язарга, реклама ясарга тиеш буласың. Йә булмаса, билгеле бер темага мәкалә язарга кушалар. Әйтик, А-4 форматындагы ярты бит мәкаләне син ике сәгать эчендә язып тапшырырга тиеш буласың. Шуның өчен сиңа 150-200 сум акча түлиләр. Ләкин мондый заказларны көтеп утырырга, көндәшләреңнән тартып алырга, димәк, үҗәт булырга кирәк. Интернетта билгеле бер сайт яки сайттагы төркемне алып барып та акча эшләргә мөмкин икән. Ләкин акча нинди дә булса темага мәкалә язып кына эшләнми. Төп керем – рекламадан. Яшерен буламы ул, ачыктан-ачыкмы, үзең хәл итәсең. Иң мөһиме, реклама бирүчеләрне җәлеп итәргә генә кирәк, соңыннан үзләре үк мөрәҗәгать итә башлаячаклар. Әйтик, бер реклама постын урнаштыруның бәясе сәгатенә ким дигәндә 200 сумнан бәяләнә. Ипи-сөтлек булса да Тимур Гайнетдинов Интернет аша акча эшли. Инде өч ел өйдә утыра. Инвалидлыгы аркасында каядыр барып, эшләп кайту мөмкинлеге юк аның. Ләкин гаиләсен туендырырга кирәк. Ике кечкенә баласы бар. – Әгәр дә Интернет аша эш тәкъдим иткәндә: “Сезгә берни дә эшләргә туры килмәячәк”, – дип вәгъдә итәләр икән, 99 процент очракта алдыйлар дигән сүз. Йә булмаса, мондый эштә сез беркайчан да күп акча эшли алмаячаксыз, – дип сөйли Тимур. – Интернет аша акча эшләү җаен эзли башлаганда минем дә планнарым бик зурдан иде. Акчалы эш табам да барысы да җайланачак, янәсе. Монда да, гадәти тормыштагыча, акчаны бары тик зур тырышлык белән генә эшләргә була. Үз сайтымны, блогымны булдырып карадым. Ләкин аның “раскрутка”сы өчен генә дә күпме азапланырга кирәк. Аны кемдер карарга, укырга тиеш. Димәк, сайтка керүче­ләрнең санын арттыру турында уйларга кирәк. Бу – бик авыр хезмәт. Ләкин шунсыз акча эшләп булмый. Моның өчен күп укырга, мәгълүмат тупларга, тәүлекләр буе компьютер алдында утырырга кирәк. Минем кебек мондый эш белән гомерендә дә шөгыльләнеп карамаган кешегә бик авыр хезмәт бу. Ә инде синең сайтың яки блогың “кәттә”ләр исемлегенә эләксә, ул чакта, чыннан да, акча үзеннән-үзе тама башлый. Анда нәрсә язасын да белергә кирәк бит әле. Син профи булырга тиешсең! Теш табибы машина төзәтү сервисы ачып җибәрә алмаган кебек, монда да үз эшеңнең остасы булу кирәк. Димәк, белем, тәҗрибә, буш вакыт кирәк. Төрле товарга реклама язып, үз фикеремне калдырып булса да акча эшләргә тырышам мин. Ул кимендә 75 тамгадан (ягъни бер җөмләдән) торырга тиеш. Шуның өчен “онлайн-янчык”ка 1,75 сум күләмендә акча күчерәләр. Фикереңне җәел­де­реп белдергән очракта – 41 сумнан түлиләр, – ди Тимур. Флер Габдрахманов, программист, интернет-копи­рай­тер: – Бик тырышып эзләсәң, Интернетта эш табарга була. Ләкин күп акчалы эшне тиз арада кулга төшерүең икеле. Копирайтер, дизайнер, программист буларак эшләргә була, җиңел булмаса да. Ә инде бу өлкәләрдә тәҗрибәң зур булса, тагын да яхшы. Реклама тексты яза белүчеләргә дә акча эшләргә мөмкин. Ләкин кайсы өлкәгә өстенлек бирсәң дә, синең кебек өйдә утырып, акча эшләргә теләүчеләр бихисап күп, көн­дәшлеккә әзер булырга кирәк. Талантың белән берлектә чит телне дә, юридик мәсьә­ләләрне дә, техник ягын да яхшы чамаларга кирәк. Теләсә нинди эшкә алыныр алдыннан бу сайт турында мәгълүмат тупларга, форумнарда язылган фикерләрне укыр­га киңәш итәр идем. Гадәттә алдакчы эш тәкъдим итүче­ләрнең сайтта телефоннары булмый, йә булмаса, ул телефон җавап бирми, йә ялган номерлар куелган була. Бер кат кискәнче, җиде кат үлчәвең хәерле. Чулпан ХӘЙРУЛЛИНА 82 | (полный текст новости)

  • 2015-06-20 04:35 Бала баласы балдан татлы түгел
    16.06.2015 Язмыш Дөнья дигәннәре Сания­гә салкын суны да өреп эчәргә өйрәтте. Барысы да кияүгә чык­кач башлана. Туйдан соң ире аны чүп-чарга баткан фатирга алып кайта. Санияне тап­ланып һәм кубып беткән обойлар, иске урын-җир, күгәреп, көеп һәм тишелеп беткән савыт-сабалар, ертык өстәл җәймәсе, пычрак идән, җимерек шкаф каршы ала. Хатынның бәгыреннән сытылган яшь тамчылары яңаклары буйлап тәгәри...Ул фатирны өч көн җыя, капчык-капчык чүп-чар чыгарып ташлый. Яшь гаиләнең оясын рәхәт итү өчен бөтен барлыгын багышлый. Тик тырышканына карап, киленнең кадере генә булмый.   Язмыш агач башыннан йөрми, кеше башыннан йөри... Сания игезәк малайлар тудыра. Авырлык белән узган операция­дән хәлсезләнеп кайта. Ул кайткач кына ире чыгып, торт алып керә, Сания чәй куя. Хәл белергә дип үз әнисе сумка тутырып авыл күчтәнәчләре белән килгән була, акчалата да ярдәм итә. Ә каенанасы кыен чактагы яхшылыкның мең яхшылык икәнлеген белми, күрәсең. Киленгә түгел, оныкларына да сөенеп карамый, күңел өчен генә булса да, «хәлең ничек?» – дип сорамый. Ике баласын кулында тоткан киленгә: «Малаемның хатыны син булырга тиеш түгел идең», – дип әйтә.Тормыш болай җәбер-әрнүдән башлангач, булмый инде дип уйлый Сания.   ... Күкрәгендә ут кайнаса да, борыныннан төтен чыгармый ул!  Үзенең хәле хәл, алай да, ике бала белән азап­лана. Елаган малайларны нечкә беләкләрендә тотып та, берсен кулына, икенчесен тезенә куеп та селки, арыса да, икесен берьюлы тынычландырырга тырыша. Берсе йоклап, икенчесе йокламыйча азап­лана, бер-берсен уяталар. Ашарга сорап елаганда да, икесенә берьюлы өлгерә. Кухня белән бүлмә арасында тыз-быз йөри. Бер баласын дәвалау курсларына йөртә. Берсендә, бер улы авырып киткәч, икенчесен калдырып торыр­га ярдәм сорап,  каенанасына мөрәҗәгать итә. Ә тегесе, мәдрәсәдә язма эш бирәсем бар дип, Санияне кире кага, оныгын алып калмый. Елаудан күз кабак­лары шешенгән хатынның авыру баласын күрше әбисе алып калырга ризалаша.   Көн үтә дә ай үтә дигәндәй, балалар да үсеп, мәктәп яшенә җитә. Бүген аларга 10 яшь. Игезәкнең берсенә даими дәвалау курслары узып торырга кирәк. Аның аркалары авырта.   Бер матурга – бер ямьсез, бер баллыга – бер тәмсез дигәндәй, дөнья бизмәне үзе тигезли ул. Каенана хастаханәгә эләгә. Күңел рәнҗеше... Каенанага берничә сәгатькә сузылган катлаулы операция ясыйлар. Менә шушы вакытта янында саклап утырырга Сания киленнең кирәге чыга. Каенананың кызы да, буй җиткән оныгы да аның янына килергә атлыгып тормыйлар. Терелеп чыккач, Сания каенанасының хәлен белергә өенә бара. Һәм бөкрене кабер генә турайта икәнлегенә ышанып кайта. «Нәрсә кирәк?»тән башка сүз ишетми ул.   – Абыемның кызы суга батып үлгәч, өч-дүрт көннән каенана кызы белән килде. Мин елыйм да сөйлим, сөйлим дә елыйм. Алардан калган яшел тукыма белән тышланган урындыклар бар иде. 30 еллап булгандыр инде үзләренә. Шуларны күреп, каенана әйтеп куймасынмы: «Урындыклар ертылып беткән, бераз сак­ларга кирәк иде инде», – дип. Мин елаган җиремнән тордым да чыгып киттем. Кеше хәленә керә белми, үз башына төшмәгәч, аңламый,–  ди Сания. – Бала баласы балдан татлы диләр, минем очракта киресе. Дәү әниләре, балаларга бер яшьләр тирәсе булганда, кемнәндер киелгән куртка алып килде. Мин бит аны икегә бүлә алмыйм. Хәлем начарланып, дүрт операция кичердем. Үләм дип уйлаган идем, килде. Бәхилләшә алмам дип курыккандыр, күрәсең. Яшь вакытта борчылганнар өчен бик кыйммәт түләдем. Ә бүген мин тыныч. Вакыйгаларга җиңел карарга өйрәндем. Иремнең әнисе булса да, ул минем өчен ят кеше. Рузилә ШАКИРОВА | (полный текст новости)

  • 2015-06-20 04:35 Буа төбәгендә еланнар өйгә керә
    16.06.2015 Экология Буа районында еланнар күбәйде. Шәһәрнең Төньяк бистәсендә яшәүчеләр өйгә тузбаш керүе турында да хәбәр иткәннәр. Охшаш хәл Килдураз авылында һәм шәһәрнең Свердлов урамында да булган дигән мәгълүмат бар. Соңгы ике очракта чакырылмаган “кунак”ның тузбашмы, агулы кара еланмы икәнен белмичә калганнар. Әлегә районда үзәк дәваханәнең “Ашыгыч ярдәм” бүлегенә елан тешләве белән әлегә беркем дә мөрәҗәгать итмәгән, дип хәбәр итә җирле “Байрак” басмасы. | 16.06.2015 (полный текст новости)

  • 2015-06-20 04:35 Алсу Тимергалина: “Әти – үзе бер аерым планета” (ФОТО)
    16.06.2015 Җәмгыять Адлер Тимергалин – татар әдәбиятының иң күренекле язучыларының берсе. Аның әсәрләре үзенчәлеге, хыялыйлыгы һәм иң мөһиме фәннилеге белән аерылып торалар. Укучыларыбызның күбесе аның фәнни-фантастик әсәрләрен йотлыгып укып үскәндер, мөгаен. “Ерак планетада”, “Кохау ронго-ронго”, “Адашкан йолдыз”, “Космостан кунаклар”, “Мәңгелек хатирәләр”, “Таш алиһә”, “Пәһлеван кабере” һәм башка китапларны бик күпләр хәтерлидер. (“Укырга яратмыйлар” дигән ярлык тагылган бүгенге балалар, үсмерләр дә “су урынына эчәр” иде әлеге китапларны, әмма кызганыч, хәзер аларны табу мөмкин түгел. Яңа чыккан ике томлыкка исә фантастиканың бик азы гына сыйган). Ә кайберәүләр нәкъ менә аның аркасында урыс фантастик әсәрләре белән дә танышкандыр. Ник дигәндә, Адлер Тимергалин татарның бердәнбер фантаст язучысы булудан тыш, урыс язучыларының фантастикасын да татар теленә тәрҗемә иткән кеше. Ул татар милләте өчен янып-көеп йөргән, бик күп сүзлекләр төзегән (“Миллият сүзлеге” үзе генә дә ни тора!), астрономия, физика терминнарын татар теленә тәрҗемә иткән шәхес. Ә татар мәктәбендә укучылар физика фәнен нәкъ менә ул тәрҗемә иткән дәреслек буенча өйрәнәләр. Бүген бездә кунакта – танылган язучы Адлер Тимергалинның кызы Алсу Тимергалина. Алсу – рәссам, Татарстанның атказанган сәнгать эшлеклесе, Русия Рәссамнар берлеге әгъзасы. Бүгенге көндә “Түгәрәк уен” альманахында һәм Татарстан китап нәшриятында бизәүче-иллюстратор булып эшли. Алай гына да түгел, Алсу – безнең дә хезмәттәш. Ник дигәндә, ул заманында “Татарстан яшьләре”ндә дә рәссам булып эшләп киткән, “Идел”нең беренче саннарын чыгаруда катнашкан, шактый вакыт “Сөембикә” журналында эшләгән. – Алсу, әтиегез Адлер Тимергалин гаҗәеп тирән белемле, күпкырлы шәхес. Мәктәпне тәмамлагач, ул Казан университетының физика-математика факультетына, астрономия бүлегенә укырга кергән. Бу фән аны бик нык кызыксындырган ахры? – Әйе, әтинең төп кызыксынуы физика һәм математика булды. Гомумән ул физикага гашыйк кеше иде. Аның ышанулары, бик күп өметләре дә физикага бәйле булды. Аннан соң галәм, йолдызлар белән бик кызыксынды. Күп еллар өстәлендә ай глобусы торды. Интернет барлыкка килгәч, шунда ук компьютерга, интернетка өйрәнде. Галәм, Марс планетасы фотоларын (әлеге планетага марсоходлар җибәрелгәч, интернетта аның фотолары бик күбәйде – ред.) карарга ярата иде. Миңа да күрсәтә иде аларны. Укуын Казанда тәмамласа, фәнни эш белән шөгыльләнергә рөхсәт булса, физика-математика өлкәсендә галимгә әйләнер иде ул, мөгаен... Аның укудан чыгарылып, репрессияләнүенә дә шул бөтен нәрсәне тикшерергә, анализларга яратуы, кызыксынучанлыгы, артык кыюлыгы сәбәп булган. Казан университетының 2 курсында укыганда (1949 ел ахыры) Сталинның биографиясе белән кызыксына башлаган ул. Эзләнгән, китапханәләрдә актарынган, укыган, кирәкле нәтиҗәләр чыгарган һәм кулдан “Сталинга үлем” дигән листовкалар язып, шуны тарата башлаган. Ул еллар өчен котчыкмалы гамәл бу! Нәтиҗәдә әтине кулга алганнар. Мондый гамәле өчен аңа иң югары җәза каралган, ягъни атарга тиеш булганнар. Бәхеткә, әтисенең тырышлыгы нәтиҗәсендә ахры, ул психбольница белән генә котылып калган. Әтинең: “Анда акыллы кешеләр, белемле кешеләр бик күп иде”, – дип сөйләгәне хәтердә. Хәер, ул анда да вакытны бушка уздырмаган – үзе кебек үк ябылуда ятучыларның берсеннән немец теле дәресләре алган. Соңыннан немец телен камилләштерде, үз китапханәсенә классик немец шагыйрьләренең китапларын да туплады. Әти психбольницада бер елдан артык яткан, чыккач укуын Казанда дәвам итәргә рөхсәт булмаган. Шуннан ул Ташкентка китеп, педагогия институтының физика-математика факультетын тәмамлаган, аннары Сарман районына кайтып, туган авылы Иске Минзәләбашта балаларга физика укыткан. – Алсу, Адлер ага нинди кеше иде? – Ул бик зыялы, тыныч, пөхтә иде, матурлык, тәртип яратты. Сүзен дәлилләп, ышандырып кына сөйли иде. Аны нәшриятта да шулай искә алалар: “Берәр нинди бәхәс чыкса, бигрәк тә фәнни бәхәс булса, Адлер абыйны чакыра идек. Чөнки бәхәсне тыныч итеп, үзенең саллы сүзен әйтеп, ул гына хәл итә ала иде”, – диләр. – Сезгә – кызына карата мөнәсәбәте нинди булды? – Мине бик яратты ул. Әни белән аерылышсалар да, еш очраша, аралаша идек. Кечкенә чакта мине планетарийга алып барырга, йолдызлар турында сөйләргә ярата иде. Аннан соң ул миңа бик күп фантастика укытты. Аның кечкенә генә бикле шкафы бар иде, шул шкафны ачкыч белән ачып, миңа бер китап алып бирә иде. Анысын укып бетергәч, монысын урынына куеп, икенче китап тоттыра иде. Шул рәвешчә бик күп чит ил фантастларының әсәрләрен укыдым мин. Шунысы гаҗәп, менә шул чакта хыял, фантастика дип кенә укыган әйберләр хәзер чын тормышта бар. Мәсәлән, бер әсәрне хәтерлим (кызганыч, авторы истә калмаган) – берничә кеше аерым бүлмәләрдә утыралар. Һәрберсе виртуаль гаилә, балалар, йортка һәм башкаларга заказ бирә дә, күпмедер вакыт шул виртуаль дөньяда яши. Менә хәзер шундый заман килеп җитте бит! Һәркем интернетта утыра һәм виртуаль дөньяда аралаша, таныша, гашыйк була... Адлер Тимергалин кызы Алсу һәм улы Рөстәм белән. – Әти-әниегез үзара аралашып яшәделәрме? – Юк, үз сәбәпләре булгандыр инде. Әмма әнигә рәхмәт, ул мине әти белән аралашудан тыймады, гел күрешеп тордык. Авыргач, әтине үзем карадым, анысына да каршы булмады. Аралашмаса да, әтинең басылган китапларын һәрвакыт укып барды, югары бәяләде, әтинең бик талантлы язучы булуын таныды. Әнием әле дә исән-сау, 82 яшендә. Ул – тарих фәннәре кандидаты, соңгы елларда Энергоинститутта эшләде, студентлар укытты. Әтием кебек үк бик акыллы, кызыксынучан кеше, сәясәт белән дә нык кызыксына. – Әтиегез яңадан гаилә кордымы? – Әйе, өйләнде ул, Рөстәм исемле энем туды. Тик яшәп китә алмадылар... Рөстәм хәзер үз гаиләсе белән Әгерҗедә яши, улы үсә. Алар белән аралашып яшибез. Әти бакыйлыкка күчкәч аның китапханәсенең күп өлешен Рөстәм килеп алды. Ул үз йорты белән яши, китаплар куярга аерым бүлмәсе бар. Аннан соң, бәлки киләчәктә аның улы Камил (әлегә ул 1 нче класста гына) бабасы укыган китаплар белән кызыксынып китәр дип тә өметләнәбез. – Зур идеме әтиегезнең китапханәсе? – Зур иде. Классиклар, күптомлыклар, фәнни әдәбият, әллә күпме Коръән китаплары, энциклопедияләр... Энциклопедияләрне гомумән күп җыйды ул. Аның 92 томлык данлыклы Брокгауз энциклопедиясе дә бар иде хәтта. Әтинең “Миллият сүзлеге”н дә шулай зур, саллы итеп чыгарасы килгән иде. Соңгы елларда да гел китап җыйды. Ул бик кызыксынучан кеше иде. Үлем, теге һәм бу дөнья, теге дөньядан кайтучылар турында китаплар, хәтта астрология һәм сихертылсым турындагы китаплары да бар иде аның. Әлегә китапларны да, әтинең кулъязмаларын да җыеп куйдым. Әле барысын да тәртипкә китерәсе бар. – Ул кулъязмалар арасында моңа кадәр басылмаган фантастик яки башка төрле әсәрләр юк микән? – Булырга бик мөмкин. Әле тулысынча тәртипкә китерергә өлгермәдем. Компьютерлар барлыкка килгәч, әти компьютерда эшли башлады. Кулъязмаларының да күбесе шунда. Туплап, аерым папкаларга җыеп калдырган әйберләре дә күп аның. Яңа гына чыккан ике томлы сайланма әсәрләрне дә тулысынча үзе эшкәртеп, әзерләп калдырган. (Адлер Тимергалинның ике томлы сайланма әсәрләренең беренчесе 2014 ел ахырында, икенчесе яңа гына, шушы көннәрдә чыкты – ред.). Әти беренче томга – повестьлар, хикәяләр, икенче томга публицистик язмалар, мәкаләләр әзерләгән. Бик матур, калын, саллы булып чыкты китаплары. Үзе күрсә китапларны нык шатланыр иде, аның беркайчан да томлыклары басылганы юк иде бит. – Соңгы елларда Тукай бүләге тирәсендә зур шау-шулар, гаугалар чыга башлады. Чын-чынлап лаек булучылар да, булмаучылар да алды ул бүләкне. Ә Адлер Тимергалин бу бүләккә һичшиксез лаек иде. Әмма ул хәтта тәкъдим дә ителмәде бугай. Моның сәбәбе нәрсәдә? – Ул соңгы елларда бик аралаша алмады, авыру сәбәпле кәефе дә бик юк иде, өйдә генә эшләде. Әгәр дә ул бөтен җиргә йөреп, һәрнәрсәгә кысылып торса, бәлки бирерләр дә иде. Аннан соң яшь чагында репрессияләнүнең дә тәэсире булмый калмагандыр. (Адлер Тимергалин 1997 елның 25 февралендә генә реабилитацияләнгән – ред.) Үзен, кая гына барса да, һәрвакыт күзәтүләрен гомер буе тоеп яшәде ул. Андый күзәтүче кешеләр нәшриятта да булгандыр инде. Әтигә каян килгәндер шулкадәр көч, ныклык, ул беркемгә бер сүз дә әйтмәде, берсен дә хурламады, сынмады, сыгылмады. Аның һәрнәрсәгә үз мөнәсәбәте, үз фикере бар һәм ул фикерне беркем дә үзгәртә алмый иде. – Адлер Тимергалин әсәрләренең теле бик матур, аларны укыган саен укыйсы килә... – Әти татар телен бик хөрмәтли, кадерли, ярата иде. Миңа: “Менә син Лермонтовның “Парус” шигыре белән Дәрдмәнднең “Кораб”ын чагыштырып кара әле. Икесе дә бер үк нәрсә турында язалар кебек. Әмма Дәрдмәнднеке нинди тирән эчтәлекле, бөтенләй башкача ачыла”, – дип әйткән иде. Аннан соң ул Фатих Әмирханның телен аерып әйтә иде. Татар теле, әдәбияты шул юлдан китсә, югарылыкка ирешәчәк ди иде. “Хәзерге китаплар арасында макулатура бик күп”, – дип әйткәнен дә хәтерлим. Әтинең теле искитмәле. Аның әсәрләрен укыганда мин рәхәтлек кичерәм, әтинең тавышын, интонациясен ишеткәндәй булам. Мин үзем урыс мәктәбен тәмамладым, сөйләшкәндә урыс теленә күчсәм, әти гел кисәтү ясый иде. Гомумән, татар телен белү-бүлмәү укудан тора минемчә. Күбрәк укыган саен – күбрәк аңлыйсың. Мәсәлән, мин элегрәк татар шигъриятен аңлап бетерми идем, әмма укый-укый аңлый башладым. – Ә Адлер Тимергалинның оныгы, сезнең кызыгыз Вероника татарча беләме? Ул нәрсә белән шөгыльләнә? – Белә. Аңлый да, сөйләшә дә. Вероника дизайнер, сайтлар ясый. Университетның чит телләр бүлегендә укыды, немец теле өйрәнгән иде. (Әти ул чагында аңа немецча китаплар бүләк итте. Гомумән, әти безгә китап бүләк итәргә ярата иде). Укуын тәмамлагач, бераз вакыт тәрҗемәче булып эшләп алды да, үзен башка өлкәдә сынап карарга уйлады. Хәзер үз юнәлешен тапты, яраткан эше бар. Һәрвакыт үз белемен үстерү белән шөгыльләнә. – Үзегез турында да бераз сөйләсәгез иде? – Мин сәнгать мәктәбендә укыдым, аннары сәнгать училищесын тәмамладым. Ул чагында әти нәшриятта эшли иде, мине дә шунда чакырып, күрсәтте, таныштырды. Шуннан аз-маз эшли башладым. Соңрак китап тышлыклары ясауны ышанып тапшыра башладылар. Анысын берничә вариант эшлисе, аннан ул тышлыкны танылган рәссамнардан худсовет җыеп, төрле яклап тикшерәләр иде. Бу яшь рәссамнарга бик зур мәктәп булды. – Иң беренче китап тышлыгын хәтерлисезме? – Беренчесен хәтерләмим, әмма бер очрак нык истә калган. Роберт Әхмәтҗановның “Орчык җыры” дигән шигырьләр җыентыгына сап-сары итеп тышлык ясаган идем. Шуны күрсәтергә дип худсовет утырышына барып ятканда, коридорда нәшриятның ул чактагы директоры Ринат Мөхәммәдиев очрады. Минем тышлыкны карады да: “Юк, юк, күрсәтә күрмә! Ул сары төсне күралмый!” – диде. Шуннан күрсәтмичә кайтып киттем, икенче атнага (худсовет утырышлары атнага бер генә) яңа тышлык ясап алып килдем. Шуны әйтергә телим – ул заманда язучыларга мөнәсәбәт бөтенләй башкача иде. Директор һәркемнең холкын, таләпләрен, нәрсә ярату-яратмавын да белеп тора иде. – Балалар китапларын да бизәдегезме? – Балалар китапларын миңа ышанып тапшырмыйлар иде баштарак. Миңа гына түгел, башка яшьләргә дә бирмиләр иде балалар китабын. Ул китапларга аерым караш иде, аеруча җаваплы булу таләп ителде. Балалар китабын тәҗрибә туплагач, соңыннан гына эшли башладым... Соңрак “Татарстан яшьләре”нә рәссам булып урнаштым. Ярты ставкада гына эшләгәнгә күрә шактый ирекле идем. “Идел” оешкач, аның беренче санын эшләүдә катнаштым. Беренче сан шактый катлаулы булды безнең. Исмәгыйль Шәрәфиевкә (аның да “Идел”гә күчкән чагы иде) журнал макетын яңадан диярлек эшләргә туры килгән иде. Беренче санны тапшырганны әле дә хәтерлим: 26 апрель – Тукай бәйрәме көне иде ул. “Идел” редакциясе Язучылар союзы бинасының подвалында урнашкан. Барысын да әзерләп бетергәч, Исмәгыйль Шәрәфиев белән Римзил Вәлиев (ул “Идел”нең баш редакторы иде) кулыма журнал макеты белән язмаларны тоттырып, мине автобуска “төяп” типографиягә озаттылар... Аннан соң бик яратып “Ялкын” белән хезмәттәшлек иттем, соңыннан “Сөембикә”гә күчтем. – Ә хәзер ниләр белән шөгыльләнәсез? – Хәзер шактый вакыт балалар китапларын бизәү белән шөгыльләнәм. Шунысын да әйтергә кирәк – соңгы елларда Татарстан китап нәшриятында сыйфатлы, заманча итеп эшләнгән китаплар чыгып килә. Бөтен кешенең ихтыяҗына туры килерлек китаплар бар бүгенге көндә, һәркемгә сайлау мөмкинлеге бар. Хәзерге татар китабы техник яктан да югары дәрәҗәдә. Аларны эшләүдә әйдәп баручы рәссамнар катнаша. Әтинең ике томлыгы тышлыгын да үзем әзерләдем. Аны ясаганда миңа тулы ирек булды. Ак-ак фон сайларга булдым. Баштарак ак фонга йолдызлар “сибәргә” уйлаган идем, ә аннан соң, “минем әти чәчелгән йолдызлар гына түгел, ул үзе аерым бер планета” дип уйладым. Нәтиҗәдә ак фонда Адлер Тимергалин дигән язу һәм зәңгәр планета рәсеме пәйда булды. Китаплар иллюстрацияләүдән кала картиналар иҗат итәм. Менә әле Җәлил бистәсендә иптәшем Ринат Кәримов белән икебезнең (ул да рәссам, Русия Рәссамнар берлеге әгъзасы) күргәзмәбез ачылды, гөрләп эшли, май ахырына кадәр торачак. Картиналарымның күбесе шунда хәзергә. Июльдә Казанның “Хәзинә” залында күргәзмәм оештырылырга тиеш. Анда үземнең яңа эшләремне күрсәтәсем килә. Әле күптән түгел генә “Җиде кыз” риваяте буенча эшләгән картинам белән Татар конгрессы оештырган бәйгедә катнаштым. Риваять буенча, әлеге җиде кыз Явыз Иван Казанны яулаган вакытта дошманга каршы торганнар, соңыннан чигенә-чигенә барып, җиргә иңгәннәр, имеш. Хәзер алар җиргә иңгән урында кабер ташы тора. Мин менә шул кызлар сурәтендә татар хатын-кызларының холкын күрсәтергә теләдем. Аннан соң Иске Казанга багышланган картиналар ясыйм. Үзем Казанда туып-үскәч, шәһәр буйлап йөрергә, иске урамнарны, йортларны карарга бик яратам. Хәзер мин ясаган йортларның күбесе юк та инде, алар бары рәсемдә генә калдылар... Минем әти дә рәсем ясарга бик ярата иде. Бәлки минем рәссам булып китүем дә әти хыялы, теләгенең тормышка ашуыдыр, кем белә... Адлер Тимергалинның әти-әнисе Улы Рөстәм, кызы Алсу Оныгы Вероника белән Алсу Тимергалина Алсу Тимергалина Чулпан ФӘТТАХОВА 19 | (полный текст новости)

  • 2015-06-20 04:35 Казанда "Рамазан такси" эшләячәк
    16.06.2015 Дин Изге Рамазан аенда "Ярдәм" фонды Казанның "Ярдәм" мәчетендә "Рамазан таксие" акциясен башлап җибәрә. Акциянең максаты - ифтар һәм төнге намаздан соң өлкәннәрне һәм инвалидларны өйләренә тарату. "Ярдәм" мәчетенең имамы, "Рамазан таксие" акциясенең координаторы Рамил хәзрәт Ибрагимов хәбәр итүенчә, бу чарада машинасы булган һәркем катнаша ала.   Акция "Ярдәм" мәчетендә беренче тапкыр үткәрелә. Рамил Ибраһимов әйтүенчә, инде уннан артык кеше катнышырга теләк белдергән.   Рамазан ае дәвамында "Ярдәм" мәчетендә ифтар ашлары да уткәреләчәк.   Акциядә катнашырга теләүчеләр 8 987 421 73 74 телефоны аша Рамил хәзрәткә шалтырата ала. --- --- | 16.06.2015 (полный текст новости)

  • 2015-06-20 04:35 Айгөл Дәүләтшина Россиядән китә. Камал театры яңа PR-директор эзли
    16.06.2015 Мәдәният Камал театры өчен бик күп нәрсә эшләгән талантлы (әле бик чибәр дә әле) кыз Айгөл Дәүләтшина маркетинг һәм пиар буенча директор вазыйфасыннан китә. Камал театрыннан гына түгел, гомумән, Россиядән күченеп китә икән Айгөл. Кайсы илгә нинди сыйфатта китүе турында мәгълүмат юк.  Шунысы гына билгеле, ул Камал театры өчен яңа PR-директор эзләшергә булыша.  Эш шартларын фейсбуктагы битендә менә болай язган: ДИРЕКТОР ПО МАРКЕТИНГУ и PR Татарского государственного Академического театра им.Г.Камала. ТРЕБОВАНИЯ: высшее профильное образование, опыт работы в PR, знание (понимание) татарского, английский хотя бы на уровне Pre-Intermediate. Голова на плечах. ЗАРПЛАТА - хорошая (честно). Боссы, Ильфир Якупов и Фарид Бикчантаев - абсолютно неадекватные люди (самое опасное то, что они могут стать вам родными людьми. Работать с ними - удобно и в кайф). ФУНКЦИЙ - много. Работа - тяжелая. Иногда - механическая. Иногда - суперинтересная. РЕЗЮМЕ пожалуйста направляйте до 27 июня 2015 года на адрес: kamalteatr.pr@gmail.com. --- --- | 16.06.2015 (полный текст новости)

  • 2015-06-20 04:35 Илсөя Бәдретдинова ире белән ник аерылышкан?
    17.06.2015 Шоу-бизнес "Илсөя ханым белән Илфак Шиһапов бергә тормыйлар икән" дигән имеш-мимешләр халык телендә күптән йөрсә дә, әлеге пар гаилә хәлләре турындагы серне озак вакыт халыкка чыгармады. Бу сүзләрнең чын хәл булуы шушы көннәрдә ачыкланды. Илфак Шиһаповның "Ирек мәйданы" газетасына биргән әңгәмәсеннән соң барлык имеш-мимешләргә дә, ниһаять, нокта куелды. Шулай итеп, «аерылган» хатынның хәлләрен белешү ниятеннән, Илсөя ханым белән элемтәгә кердек. Уңган-булган Илсөянең җиң сызганып эшләгән вакытына туры килдек. Трактор белән (рульдә үзе!) печәнгә барган чагы иде аның... - Илсөя ханым, ирегез белән аерылышкансыз икән, дигән сүзләр йөри. Дөресме? - Әйе, дөрес. Ике айдан артык бергә тормыйбыз инде... - Хәзер ничек яшисез? - Ул аерым, мин аерым.  Без бит Илфак белән язылышып тормадык. Шуңа күрә без аерылышмадык, ә ир белән хатын булудан гына туктадык. - Аерылышуның сәбәбе нидә? - Эчкәнгә күрә аерылдым. Без тора башлаганда ук "Бер вакытта да бер-беребезне азаплап яшәмәскә" дип сүз биргән идек. - Нариман кем белән соң? - Минем белән. Әле монда янымда утыра. Икәүләшеп тракторны үкертеп печәнгә килдек әле. Урман һавасы шәп. - Алга таба ничек эшләргә җыенасыз? - Бергә эшләячәкбез! Без дуслар булып калдык. - Аерылышкан ир белән хатын арасында дуслык буламыни? - Нишләп булмасын? Аерылышсак та, Илфакны яманлап бер сүз дә әйтергә җыенмыйм. Аның шикелле яхшы кеше юк ул. Ул үз эшенең остасы: менә дигән журналист. - Ирегегез «кыса» икән, башка җырлатмый икән, дигән сүзләр дә ишетелде... - Башта шулай дип әйткән иде. Хәзер җайланды. Алга таба да бергә эшләячәкбез! - Артык борчылмыйсызмы? - Аллага шөкер, барысы да әйбәт. Улым белән рәхәтләнеп авылда ял итәбез. Безгә авыл булса, бернинди чит ил дә кирәкми. | 16.06.2015 (полный текст новости)

  • 2015-06-20 04:35 Ураза: шартлары, вакыты, догалары
    17.06.2015 Язмыш Быел уразаның беренче көне 18 июньгә, ягъни пәнҗешәмбегә туры килә. 17 июнь кичендә барлык мөселманнар беренче тәравих намазына җыелачак. Уразаның шартлары Ураза шартлары вөҗүб һәм әда шартлары дигән өлешләргә бүленә. Вөҗүб шартлары: мөселман булу, акыллы һәм балигъ булу. Кеше бу сыйфатларның берсеннән мәхрүм генә булса да, аңа ураза тоту фарыз түгел. Әда шартлары: сау-сәламәт булу, өйдә тоту, ният кылу һәм хәез-нифастан (күремнән) пакь булу. Шулай ук чирле белән юлчы кешеләр өчен ураза тоту фарыз түгел. Алар авырган чакта яки сәяхәт вакытында калдырган уразаларын соңрак каза кылырлар. Ният әда шартлары арасында бик әһәмиятле урын били. Ният итмичә тотылган ураза чын ураза булып саналмый. Уразаның вакыты Уразаның вакыты – таң атудан (ягъни кояшның кызыллыгы сизелә башлаганнан) алып кояш баешына кадәр дәвам иткән мөддәт. Уразаның ниятләре Уразаның теләсә нинди төре­нә дә калеб белән ният итү җитәрлек санала. Ураза вакытында сәхәргә тору да бер нияттер. Тел белән ният итү дә диндә яхшы дип санала. Рамазан уразасы, бил­­геләнгән нәзер һәм нәфел уразасы өчен ният кылу вакыты кояшның баешыннан алып иртә­гесе көннең өйләсенә кадәр дәвам итә. Рамазан уразасының һәр көне өчен аерым ният ителә, чөнки арага төннәр керә. Аннан соң, көннең уразасы – мөстә­кыйль бер гыйбадәттер. Шуның өчен бер көн ураза бозылса да, башка көннәргә тәэсире юк. Уразалы кеше өчен мөстәхәб эшләр Ураза тотучы кешенең сәхәр ашына торуы мөстәхәбтер. Сәхәр ашын төн бетәр алдыннан ашыйлар. Ягъни сәхәрне никадәр кичектерсәң, шулкадәр әйбәт. Әлбәттә, таңның беленүенә кадәр бик аз вакыт калмасын. Ифтар ашын мөмкин кадәр тизрәк, ягъни ахшам намазыннан элек ашау мөстәхәбтер. Шулай иткәндә, ачлык тойгысы намазга комачау итмәс. Ураза тоткан ке­шенең якыннарына һәм фәкыйрь­ләргә гадәттәгесенә караганда күбрәк ярдәм итүе мөстәхәбтер. Уразалы кеше мөмкин кадәр көндез һәм кичен Коръән укыса, зикер итсә, Пәйгамбәребезгә (сал­­лалаһу галәйһи вәссәлам – Аңа Аллаһның салаваты вә сә­ламе булсын. Алга таба – Расү­ле­без) салават китерсә, гыйлем бе­лән шө­гыль итсә, бу гамәлләре мөстәхәб булыр. Уразалы кешенең буш һәм мәгънәсез сүзләр сөйләүдән, гайбәт таратудан, сүз йөртүдән тыелуы да мөстәхәбтер. Гайбәт таратудан, сүз йөртүдән качу исә һәрвакыт ваҗибтер. Тик моның әһәмияте Рамазан аенда аеруча зур була. Ураза тотканда мәкруһ һәм мәкруһ булмаган эшләр Уразалы кешенең суга чылатылган теш чистарткычы куллануы, Имам Әбү Йосыф фикеренчә, мәкруһтыр. Әмма башка галим­нәр­нең сүзенә караганда, иртән яки кояш батканнан соң коры һәм юеш теш чистарткычы куллануда кәраһәт юк. Уразалы кешенең истинҗа вакытында (олы тәһарәт алганда) артык күп итеп су куллануы мәкруһтыр. Тәһарәттә авызына яки борынына кирәгеннән артык су алуы мәкруһтыр. Ураза иясе­нең үзен акларлык бер сәбәбе дә булмыйча пешкән ризыкны авыз итеп каравы мәкруһтыр. Әгәр инде берәр хатын-кызның ире бик холыксыз икән, ул вакытта әлеге хатын пешергән әйбернең тозлы-тозсыз яки баллы-балсыз булып пешкәнен белер өчен, аны йотмау шарты белән авызга алырга мөмкин. Үз-үзенең ныклыгына ышанмаган ураза иясенең хатынын үбүе һәм назлавы мәкруһтыр. Ура­залы кеше хуш исле чәчәк­ләрне иснәсә, сөрмә тартса, мыек кремы (мае) кулланса, мәкруһ түгел. Шәригать сәяхәтчеләргә, йөк­ле хатыннарга, бала имезүче хатыннарга, авыруларга ураза тотмаска рөхсәт итә. Ләкин аларга да башка вакытта көнгә-көн ураза тотуны бурыч итеп куя. Картлар, карчыклар, физик яктан хәлсез­лән­гән кешеләр, авыр физик хезмәттә эшләүчеләр, ураза тотмаган көннәре өчен, Аллаһтан кичерү сорап, бер ярлыны ашата ала. Ураза нияте Кояш чыгарга 2 сәгать кала сәхәр ашап бетереп, фарыз уразаны тоту өчен ният әйтелә: “Нәүәйтү ән әсуумә саумә шәһри рамәдаанә минәл-фәҗри иләл-мәгъриби хаалисан лилләһи Тәгалә. Әмиин”. “Аллаһ Тәгалә өчен ихласлык белән, таң вакытыннан башлап кояш батканчыга тикле Рамазан уразасын тотарга ният кылдым. Кояш баеп, чираттагы көннең уразасы тәмамлангач, бер чеметем тоз яки бер йотым су, шулай ук хөрмә кебек татлы җимешләр белән ифтар кылу, ягъни авыз ачу – сөннәттер. Авыз ачканнан соң укый торган дога: “Әллаһүммә ләкә сумтү вә галә бикә әәмәңтү вә галәйкә тәүәккәлтү вә галәә ризкыйкә әфтартү фәгъфирлии йәә гаффаарү мә каддәмтү вә мәә әххәртү”. “Аллаһым, шушы уразамны Синең өчен тоттым, Сиңа гына иман китердем һәм мин Сиңа тәвәккәл иттем. Синең ризалыгың белән авыз ачам. Гөнаһларны гафу итүче Аллаһым, минем әүвәлге гөнаһларымны да, киләсе гөнаһларымны да ярлыка”. Рәшит МИНҺАҖ 83 | (полный текст новости)

  • 2015-06-20 04:35 «Барс-Медиа» реклама агентлыгы директорын кичә яшен сугып үтергән
    17.06.2015 Фаҗига Кичә Татарстанда давыл котырды, яшен яшьнәп, күк күкрәде. Күп районнарда электр уты бетте. Кичке тугызынчы ярты тирәсендә Әтнә районы Ташчишмә авылында да көчле яңгыр башланган. «Барс-Медиа» реклама агентлыгы директоры 28 яшьлек Фәнил Сафиуллин кипкән печәнне капларга дип урамга чыгып йөгергән. Шунда аны яшен суккан һәм ул аңын югалткан. Фәнил Сафиуллин Әтнә районы үзәк хастаханәсенә барышлый юлда аңына килми вафат булды, дип хәбәр иткән Гадәттән тыш хәлләр министрлыгы матбугат үзәге "Татар-Информ" агентлыгы хәбәрчесенә.   Фәнил Сафиуллин «Барс-Медиа» реклама агентлыгы директоры вазыйфасын ике ел башкара иде. Ике кечкенә баласы ятим калды. Аны бүген җирлиләр.   Туганнарының һәм якыннарының авыр кайгысын уртаклашабыз.   --- --- | 17.06.2015 (полный текст новости)

  • 2015-06-20 04:35 Җиде бала анасы: “Йөрәк парәм үлем белән көрәшкәндә, ятим бала алам дип сүз бирдем”
    18.06.2015 Җәмгыять Кайбыч районы Олы Кайбыч авылында 7 бала тәрбияләүче искиткеч ханым, баш хәрефтән язылырга хаклы күркәм АНА белән танышып кайттым. Дөресен әйтик, олы яшьтәге, тормыш авырлыгы баскан ханым белән очрашырга әзерләнгән идем. Ә Светлана Әүхәтшинаны күргәч, тел шартлаттым. Сөбханалла! 47не һич биреп булмый үзенә. Бер сәгать буе үзе белән әңгәмә корганнан соң аңладым: Светлана ханымны эчкерсезлеге, сабырлыгы, хезмәт сөючәнлеге һәм изге күңеле шулай яшәрткәндер. Нинди батырлык эшләгән соң ул диярсез? Кемнәрдер бер бала да үстерергә кыймаган заманда, биш бала тапкан! Шуның өстенә, ике ятимне алып бәхетле иткән. “Исемем “керәшен” булды” – Кайбыч районы Мәлки авылында туып-үстем, – дип башлады сүзен танышым. – Мине әби тәрбияләде. Әни читтә булды. Ул штукатур-маляр иде. Мәскәүдә, Ташкентта төзелеш эшләрендә йөрде. Олимпиада вакытында объектлар төзүдә катнашты. Әти үзенең яңа гаиләсен корды. Әни соңыннан кайтып өй салды. Өй салгач, йортка бер иптәш кертте дә, безнең арадан кара мәче узды. Авылда торыр урын юк, өйгә сыймыйм: Свердловск өлкәсенә китеп бардым. Анда җаным теләгән эшкә – балалар бакчасына урнаштым. Шул вакытта әлеге шәһәрдә хезмәт итүче Васил исемле егет белән таныша кыз. Күп тә үтми, гөрләтеп туй итеп, егет ягына – Киров өлкәсенең Малмыж районына кайтып китә яшь гаилә.  Кайтуын-кайта, әмма күңеле тулы шик-шөбһә була аның. Керәшен кызын татар авылында кабул итәрләрме? – Аллага шөкер, авылда мактаулы булдым. Иремнең дүрт апасы бар, каената-каенана исән. Биш каенаналы йортка килеп кердем бит. Мин бик сабыр кеше. Эндәшмәдем, түздем, начар яшәмәдек. Тормышыбызга ямь өстәп, 1990 елда Динар, 1992 елда Вәсилә туды. Һөнәре буенча эш бирергә көтеп тормыйлар Светлананы. Авыл җире бит, һәркайда кадрлар җитәрлек. Әмма яшь килен тик ятмый: хуҗалык арбасына җигелә. Абзардагы ике ат, өч үгез, өч сыер, бозауларны тәрбия кылу әкренләп аның вазыйфасына әйләнә. “Син монда эшләп үләсең” – Әби белән үскәч, кул эшләренә кечкенәдән оста булдым. Каенана белән каената итек баса иде. Бервакыт алар кунакка киткәч, балаларны йоклаттым да, итек басып карарга булдым. Эшләү тәртибен белмим бит, йонын күбрәк алганмын. Басып бетергәч, бала итеге түгел, олы кешенеке булды. Шулай да ошаттылар. Акча юк, балаларның өсте-башы матур булсын дип, йон эрләп, төн утыра идем. Кешедән калган киемнәрне үзгәртеп бәйли идем балаларга. Шулай итеп, кешегә дә бәйли, итек тә баса башладым. Ике сәгать йокы эләгә иде. Кулларым ойый, авырта. Шуннан соң әнигә: “Бәйли торган машина аласым килә”, – дип хат яздым. Ул акча җибәрде. Шулай итеп, костюм-итәк, кофта, башлыклар бәйләп сата башладым. Балаларны карау да үземә. Сөтне дә вакытында урнаштырасы: каймак, эремчек, катык, корт ясарга кирәк. Ирем шул вакытта: “Син монда эшләп үләсең, 40 яшьлек хатынга охшый башладың”, – дип, бер сумкага кием-салымнарны гына тутырып, алып чыгып китте, – дип иренә рәхмәт укый Светлана апа. Яшь гаилә Светлананың туган авылына кайтып урнаша. Монда да югалып калмый алар: авыл халкыннан итек калыплары җыеп, Чувашстаннан йон теттереп алып кайтып, итек басып сата башлыйлар. “Урманчының утыны юк” дигәндәй, әти-әнисе гомер буе итек басса да, Васил өчен бу эш үтеп чыкмаслык карурман була. Әмма тормышка чат ябышкан ханым аны да өйрәтә. Үзе түшәп, ире басып, көнгә алтышар пар итек өлгертә алар. Шулай итеп, тырыш гаилә ике атна эчендә шактый зур акчалар эшләп ала.  Тормыш әкренләп үз җаена төшә. Башта ирле-хатынлы Федоровское урман хуҗалыгында хезмәт куйсалар, аннары татар теле укытучысы итеп алалар Светлананы. Бәхетләрен түгәрәкләндереп, өченче уллары Дамир дөньяга аваз сала. “Баламны күкрәк сөте белән терелттем” – Балаларның кендеге калын булды, соң төзәлде. Дамирның да кендеген катырак кысып бәйләделәр дә, ул өзелде. “Борчылмагыз, төзәлә” дип, биш көннән өйгә кайтарып җибәрделәр. Көн саен әзрәк кенә кан тамып торды аннан. Беркөнне күз салсам, катып калдым: бала ап-ак булган,  иякләре эчкә кереп киткән, селкенми. Хастаханәгә алып киттек. И-и, анда күргәннәр: кислород җитми, баланың сулышы өзелә. Бәхеткә, Казаннан 45 минутта вертолет белән килеп алдылар. Шул вакытта: “Бу балам исән калса, бер ятимне сыендырыр идем”, – дип, үземә сүз бирдем. Казанга килеп төшкәч, ана белән бала өчен газаплы минутлар башлана. Кан килмәгәч, кислород җитмәгәч, баланың башы зурая. Эчке органнары да икеләтә зурая. Реанимация ишек төбендә кадакланган кебек утыра Светлана. – Кереп кенә ятам: “Там ребенок умер”, диюгә сикереп торам. Өмет юк дәрәҗәсендә диделәр. Ризык кабул итми, коса. Көн дә елый, төн дә. Тавышын ишетмәс өчен колагымны тотып йөрергә мәҗбүр була идем, йөрәккә керә бит. Система куярга урын калмагач, башына куйганнар. Башының тишелмәгән урыны юк иде. Ул балада безнең кан калмагандыр да, әллә ничә тапкыр салдылар. Атна ахыры җитүне түземсезләнеп көттем дә, дежур шәфкать туташларыннан:  “Баламны соңгы тапкыр кулыма алыйм әле”, – дип ялынып сорадым. Мамык авырлыгына калган улымны кулыма алдым.  Һәм... бер атна ризык капмаган бала күкрәгемне эзләргә тотынды. Кайгыруымнан сөтем бетә башлаган иде, шаулап сөт төште, балам имеп йокыга китте. Үзем дә ничә көнгә беренче тапкыр, шатлыгымнан исереп, тынычлап караватыма барып аудым. Бераздан: “Аухатшина, ваш волчонок проснулся”, – дигән тавышка сикереп торып, кабат балам янына атылдым. Ашатып утырганда бүлмәгә табиб килеп керде. Яшәү билгесе дә күренмәгән баланың күкрәк ашавын күреп, табибка да шок булды. Шулай итеп, Дамир кабат дөньяга туа. Ана белән баланы аерым палатага күчерәләр. Дәваланып, өйгә кайтуга бала алу турындагы вәгъдәсен үтәргә дип, районның опека бүлегенә бара Светлана. Әмма аңа: “Үзегезнең өч бала, шуларны үстерегез”, – дип каршы төшәләр. Дамирның аягы җиңел булган күрәсең, Әүхәтшиннарга фатир бирәләр. Василны баш инженер вазыйфасына билгелиләр. Хуҗалык зурая: маллар тота башлыйлар. Декрет ялы беткәч, Светлана үзе дә Колангы авылы мәктәбенә урнаша. Әмма көтмәгәндә каенаталары үлеп китә. Бер генә ир бала булгач, әнисен карауны Васил үзенең бурычы итеп саный һәм аякка баскан тормышларын таратып, барлык җиһазларын төяп, сыерларын җитәкләп, кабат туган якларына – Малмыжга кайтып китәргә мәҗбүр була алар. Иренең сүзен тыңлый торган була Светлана. “Кайтыйк” дисә кайта, “китик” дисә китә. Шулай аңлашып яшәгәнгә микән, ике арага кысылмый гаилә башлыгы, хатынын яратуын дәвам итә. “Вәгъдәмне арттырып үтәдем” Инде икенче тапкыр Кайбыч районына кайтып урнашкач, Светлана кибетче булып эшли башлый. Шул вакыт аралыгында кабат итек басарга, Афанасьевка авылында башлангыч сыйныфларны укытырга да туры килә аңа. 2004 елда хатын дүртенче бала – Лилиясен алып кайта. Декрет ялында да тик утырмый: итек баса, шәл бәйләп сата. – Шулай көннәр үтә торды, көннәрдән бер көнне опека бүлегенә чакыртып алдылар. Эчкече гаиләнең 5 баласы бар, зурракларын әбисе ала, иң кечкенәсе  – яшь ярымлыгына гаилә кирәк икән.  Вәгъдә – иман. “Теплый дом” балалар йортына киттек. Алты яшьлек Настяның чәче-башы тузган, ирдәүкә, кече йомышын да малайларча йомышлый. Денис исә ашарга да өйрәнмәгән. Безне күргәч, елый ук башлады. Абый-апалары яныннан кемнең аерыласы килсен инде?! “Апасын да алып кайтып торыгыз, бәлки, шулай ияләшер”, – диделәр. Настя белән Денисны алып кайттык. Безгә, өйгә ияләшкән баланы ни йөрәгең белән кире илтеп куясың?  Шулай итеп, бер ятим алам дигән сүзне икеләтә үтәдем: ике баланы үз гаиләбезгә сыендырдым. Балаларны алуын алалар, әмма аларга тиешле тәрбияне бирергә, сәламәтлекләрен дә кайгыртырга кирәк бит әле. Настяның бер аягы кыскарак булып чыга. Анысына артык игътибар бирми гаилә. Иң кызганычы: өйгә кайтканда алар кашык тотып ашый да белмәгән.  Ризык дип бәрәңге кабыгын ашап, бәрәңгене алма урынына тотып йөргәннәр.  Денисның җил чәчәгеннән бармаклары ябышкан, тәннәре суланган була. Температурасы еш күтәрелә. “Бу бала исән генә калса иде” дип елаган чаклары аз булмый ананың. Тора-бара Дениста психик тайпылышлар күзәтелә башлый: ул дигәнчә булмаса, ике аягын җәеп утырып, башын идәнгә бәрә. Хәзер дә бик гиперактив бала икән. – Мәктәптән өйгә туры кайтмый, эзләп алабыз, – дип көлә 7 бала анасы.  – Болардан кеше ясап булмас дип төн йокламый идем. Настя беренче сыйныфны матур гына тәмамлады, язарга, укырга өйрәнде. Икенче сыйныфка барса, шаккаттык: бернәрсә хәтерләми. Кыска вакытлы хәтер! Шуннан соң хастаханә юлларын таптый башладык. Хәзер ул Казанда коррекцион мәктәптә укый. Атна саен алып кайтып, илтеп йөрибез. Быел 7нче сыйныфны тәмамлады. Әйтергә онытып торам: үзенең дүрт баласы янына тагын икене сыендыргач, кабат авырга узуын белә танышым. Инде нишләргә? Үзең тапканнар өчен генә түгел, кешенеке өчен дә җавап тотасы бар. Гомер дә яшьлеккә таба бармый. Әмма үз балаңнан ничек итеп баш тартасың? 40 яшендә Ландыш исемле тагын бер матур кызчык алып кайта Светлана ханым.  Соңгы сүз Бүген Әүхәтшиннар гаиләсе бер оя булып, 9 кеше бер түбә астында яшәп ята. Дөресрәге, бәйрәмнәрдә шулай җыелалар икән. Динар инде өйләнгән, 1 яшьлек баласы да бар ди. Юридик өлкәдә хезмәт куя. Вәсиләнең дә күптән түгел никахы булган. Һөнәре буенча ул – чәчтараш, тырнак сервисы, тегү курсларында, хәтта трамвай йөртүчелеккә дә укыган. Дамир – чыгарылыш сыйныф укучысы, спортны ярата, хоккейчы. Алган кубок, медальләре белән өй тулган. Лилия – 5нче, Денис – 2нче, Ландыш 1нче сыйныфны тәмамлаган.  Лилия – уку алдынгысы, Ландыш бик матур итеп җырлый икән. Светлана ханым үзе яраткан эшендә хезмәт куя: тәрбияче булып эшли. “Алма агачыннан ерак төшми” диюләре хактыр. Әүхәтшиннарның барлык балалары да үзләре кебек тырыш, хезмәт сөючән, тормышка теш-тырнагы белән ябышканнар. Ә Светлана ханымның исә йөзе тулган айдай балкый. Аның күңелендә тузан бөртеге кадәр дә каралык юк. Шулай булмыйни, таш бәгырьле кеше шушы заманда 7 бала тәрбияли алыр идеме? Ходай Тәгалә туган чагында ук аның язмышын тәрбияче итеп сызган, күрәсең. Яшь чагыннан ук “тәрбияче буласым килә” дип талпынган ханымның хәзер дә гаиләсе дә, бакчасы да тулы балалар. Тырышлыгы, сабырлыгы алдан йөреп, ире белән күз карашыннан аңлашып, тормышларын җәннәт иткәннәр. Аякларына ныклап бассалар да, ирешелгәннәр чик түгел алар өчен. “Пилорам алдык, шуны эшләтеп җибәререргә уйлыйбыз. Итек басарга да ният бар. Йон тетә торган машина да булдырдык. Ходай язса, лаеклы ялга чыккач да эшебез булыр дибез”, – дип озатып калды мине олы йөрәкле ханым. 1 2 3 4 Казан – Кайбыч – Казан.   Чулпан ШАКИРОВА | (полный текст новости)

  • 2015-06-20 04:35 Чик сагы ветераннары
    17.06.2015 Җәмгыять Т.Новгород өлкәсе Кызыл Октябрь районы Семочкида 75 яшенә атлап баручы Мөнип абый ӘББӘСОВны мин күптән инде беләм. Әле бала чакта Семочки белән безнең Кочко-Пожар командалары Пьяна буенда футбол уйнаганда, Мөнип абый кырыс хөкемдар иде, безнеңчә әйткәндә, баш судьялык вазифа¬сын һәрвакыт җитди башкарып килде. Аннары Семочки фут¬болчылары яки хоккейчылары белән нинди дә булса турнирда очрашырга туры килсә, Мөнип абый һаман авылдашлары янында булып, аларга рухи дәрт биреп тора иде. Аллага шөкер, әле бүген дә шулай ул. Семочкиның чын спорт ветераны авылдашлары чыгыш ясаган бер генә турнирны да калдырмый. Әйтергә кирәк, “Туган як”ның да һәр санын укып бара. Аеруча “Авылларда” рубрикасын якын күрә. Ә иске фотолар бастыра башлагач, Мөнип абый бер фото ышандырган иде. Ниһаять, ул аны үзе редакциягә китереп тапшырды һәм без аны Чик сакчылары көненә туры китереп бастырырга булдык. - Бу фотога төгәл ярты гасыр. Анда Мөтеравылдан Нәим Сәйфуллинны, Семочкидан, билгеле, мине, Кочко- Пожардан Равил Арифуллинны һәм Уразавылдан Марс Рамазановны күрәсез. Без, якташлар, 1962-1965 елларда Төркмәнстан белән Иран чигендә хәрби бурычыбызны үтәдек һәм шунда фотога да төшкән идек, - дип аңлатма бирде Мөнип абый. Аны армиягә алганда, өендә 70 яшьлек әнисе һәм өч көнлек кызы Гөлсинә белән хатыны Өркия кала. Аллага шөкер, өч елдан чик сакчылары дүртесе дә туган якларына әйләнеп кайталар. Ә Мөнип абыйга хатыны тагын өч кыз һәм бер малай бүләк итә. Чик сагы хезмәте отличнигы, хезмәт ветераны хатыны белән бүген төпчек улы Мөҗип гаиләсенең кадер-хөрмәтендә яшиләр. Аларның 12 оныклары һәм 3 оныкчыклары бар. Мөнип абый дүртенче срок авыл советы депутаты булып тора. Семочки администрациясе башлыгы Равил Бедретдинов та 50 ел моннан элек илебезнең чик сагында торган Мөнип абый турында гел яхшы сөйләде. - Аның кебек аек фикерле, туган авылы өчен җан атып торган, көчен, вакытын, хәләл малын кызганмаган кешеләр күбрәк булса, авылда күп проблемалар хәл ителер иде. Икенчедән, ул яшь буынга бер дигән тере үрнәк өлгесе. Шундый ветераннарны, чын мәгънәсендә, авылның аксакаллары дип йөртергә мөмкин. Иҗтимагый тормышта да актив катнаша зур стажлы авыл советы депутаты һәм чик сакчысы. Ул авылыбызның бер горурлыгы булып тора, - дип бәяләде Мөнип абыйны Равил Хашимович. Без шушы тарихи фотода булган хөрмәтле милләттәшләребез йөзендә барча чик сакчылары гаскәрләрендә хезмәт иткән һәм итүче якташларыбызны хәрби бәйрәмнәре белән (28 май) тәбрик итәбез! Илебезнең иминлеге, беренче чиратта, алардан тора.   Олег ХӨСӘИНОВ | (полный текст новости)

  • 2015-06-20 04:35 Фәнил бик акыллы, тәртипле иде, биш вакыт намаз укыды
    18.06.2015 Фаҗига Сишәмбе көнне булып узган яшенле яңгыр һәм давылның нинди зыян китергәнен чамалау өчен интернетка күз салу да җитә. Социаль челтәрләр, «Халык контроле» порталы моң-зар белән мыжлап тора: кемнеңдер түбәсен очырган, кемнеңдер ишегалдында төшеп, юлны аркылы каплаган... Казан буенча давыл ике йөзләп агачны харап иткән.  Казанда бик көчле котырган давылны кайбер районнар сизмәгән дә. Ә менә сишәмбе көнне Әтнә районы Ташчишмә авылына кайтып йөрүче «Барс-Медиа» оешмасының реклама агентлыгы директоры Фәнил Сафиуллинны яшен сугып үтергән. Ул туганнары белән Арча районына керә торган Кошкар басуына печәнгә барган булган. Арбадагы эскерт өстендә басып торганда, аны яшен суккан да инде. Ташчишмә кергән Өҗем авыл җирлеге секретаре Фәридә Сәгъдиева сүзләренчә, Фәнил бик акыллы, тәртипле булган, биш вакыт намаз укыган. 28 яшьлек егетнең хатыны – тол, ә ике баласы әтисез калган. Секретарь сүзләренчә, Әтнә якларында, күк күкрәп, яшен яшьнәп, яңгыр сибәләп кенә алган. Фәнил Әтнә районы үзәк хастаханәсенә барышлый юлда вафат булган. Фәнилне безнең хезмәттәшләребез арасында да белүчеләр шактый. Бер тармак – массакүләм мәгълүмат чаралары өлкәсендә кайнаганлыктан, аны коллегабыз дип саныйбыз. Ул, чыннан да, бик ярдәмчел, ачык күңелле, гел елмаеп кына торган игелекле егет иде. Әле узган атна шимбәсендә генә мәш килеп Чаллы Сабан туенда эшләп йөрде. Фәнилнең гаиләсенең, якыннарының тирән кайгысын уртаклашабыз. Урыны җәннәттә булсын! Давыл Зәй якларына да кереп чыгып, VIII төрдәге махсус коррекцион мәктәпнең түбәсеннән дүрт метр озынлыктагы һәм бер метр киңлектәге биш тимер битне очырган. Уку йорты директоры Ирина Боровинских «ШК»га сөйләгәнчә, давыл кинәт кенә килеп чыккан. – Мәктәптә балалар юк иде, биш хезмәткәр генә тыныч кына үз эшен эшләп утырганда, берзаман гөрелдәгән тавыш ишеттек. Давыл чыгып, түбәдәге тимерләр мәктәптән ун метр читкә очып төште. Әле ярый ул вакытта мәктәп тирәсендә дә кеше йөрмәде. Ун минуттан соң давыл юкка чыкты. Шунысы гаҗәп: җил безнең мәктәп урнашкан Төзүчеләр урамыннан гына үткән. Районның башкарма комитеты белән мәгариф идарәсе бик оператив рәвештә чаралар күреп, түбәне инде төзекләндерә дә башладылар, – диде мәктәп директоры. «Халык порталы»на күз салсак, Искра урамындагы 11 нче йорт ишегалдында давыл карт агачларны юл өстенә аударып, машиналарга юл ябылган. Яңа Азино урамындагы 10 нчы йортта да шул ук хәл. Кырыс холыклы табигать Милли музей, Опера һәм балет театры, Казанның юнкерлар училищесы биналарын да аямыйча, түбәләрен очырган. Актаныш якларында исә халык тыныч йоклаган. Такталачык авыл җирлеге секретаре Гөлҗидә Нәбиева әйтүенчә, сишәмбе көнне яшен яшьнәп алса да, бер тамчы да яңгыр яумаган, давыл да бернәрсәне биетмәгән. Гомумән, Актанышта яңгыр соңгы тапкыр бер атна элек явып киткән. Татарстан буенча Гадәттән тыш хәлләр министрлыгы идарәсендә хәбәр итүләренчә, Татарстанда Бөгелмә, Кама Тамагы, Лениногорск, Мөслим, Түбән Кама һәм Чистай районнарында җиде меңнән күбрәк кеше утсыз калган. Гадәттән тыш хәлдән соң тирә-якны, корылмаларны тәртипкә китерү эшендә 48 кеше һәм 18 берәмлек техника катнаша.  Республиканың Сәламәтлек саклау министрлыгы матбугат сәркатибе Айгөл Сәлимҗанова сүзләренә караганда, Казанның Таҗи Гыйззәт урамында 76 яшьлек хатын өстенә агач төшеп, боты сынган. Пенсионерны җиденче хастаханәгә алып киткәннәр. Кызыл Позиция урамындагы торак йортта көчле җил балкондагы тәрәзәне ватып, 16 яшьлек үсмер киселгән. Аны да шул ук хастаханәгә озатканнар. Яшенле яңгыр булганда нишләргә Һава торышы начарлангач, урамда булсагыз, электр чыбыклары, агачлар, реклама щитлары һәм витриналарыннан читкәрәк китегез. Давылда җәрәхәтләнмәс өчен, подъездга яки бинаның подвалына кереп торыгыз. Әгәр яшен сез велосипед яки матайда барганда яшьнәсә, туктап, транспорт чарасыннан 30 метр читкә китегез дә яшен беткәнен көтегез. Машина белән барганда да тукталып тору бер дә артык булмас. Машина тәрәзәләрен ябып, явым-төшемнең холыксызланып беткәнен көтегез. Яшен яшьнәгәндә ачык урында булсагыз, комлы яки ташлы җиргә, аеруча уйсулыкка ятарга киңәш ителә. Тик елга, күл яки буадан ерак торыгыз, чөнки су – яшен өчен бик үткәргеч. Яшен сулыкка сугып, һөҗүме 100 метр тирәлеккә тарала.   Линар ЗАКИРОВ | (полный текст новости)

  • 2015-06-20 04:35 50 мең, 100 мең, 1 млн... Татар артистлары Сабантуйларда күпме акча эшләгән?
    18.06.2015 Шоу-бизнес Менә ел буе зарыгып, сагынып көтеп алган, бөтен татар дөньясын дер селкеткән, иң яраткан милли бәйрәмебез – Сабан туе да гөрләтеп-шаулатып узып китте. Аның матур, якты хатирәләре ел буе күңелләрдә сакланыр, кышкы салкын кичләрдә җаннарны җылытыр. Ә татар артистлары өчен исә Сабан туе – аеруча үзенчәлекле бәйрәм. Алар анда күңел ачып кына калмый, әйбәт кенә акча да эшләп ала. Кайсы артист күпме акча эшләгән? Бу хакта үзләреннән сорарга булдык. Гөлгенә Кәлимуллина: Чувашиядә бер генә Сабан туенда эшләп 10 мең акча алган. Зөлфәт Зиннуров: Арча районы Апаз авылында - бер генә Сабан туенда 50 меңгә якын акча эшләгән. Алинә Шәрипҗанова: Саба районы Миңгәр авылы һәм Түбән Кама шәһәре - ике Сабантуйдан 60 мең. Артур Салихов: алты Сабантуйдан, шул исәптән Балтач, Чаллы - 50-100 мең. Сөмбел Билалова: Быел Татарстан Сабантуйларында катнашмаган, Рига һәм Мәскәү Сабан туен алып барып һәм җырлап, бер клип төшерерлек акча эшләгән – 50-100 мең. Алсу һәм Азат Фазлыевлар: өч Сабантуйдан 90 мең. Ильмира Нәгыймова: биш Сабантуйдан 100 мең. Ландыш Нигъмәтҗанова: Ландыш өчен быелгы бәйрәмнәр иң уңышлы елларның берсе булган, чөнки җырчы Сабантуйларда ярты миллион акча эшләгән! Илназ Баһ: май аеннан башлап 15ләп Сабан туенда катнашып, 1 миллионга якын акча эшләгән! Быел Илназ Сабантуйлардан бик уңган! Сораштыруда катнашкан кайбер артистлар бик серле булып чыкты, күпме акча эшләгәннәрен яшерде. Салават Миңнеханов җырчы Гүзәлем белән 6 Сабантуйда катнашуын белдерде, әмма күпме акча эшләгәннәрен әйтмәде, "үзегез санап чыгарыгыз инде", диде... Нурзадә исә барлыгы 6 Сабантуйда катнашкан, акча мәсьәләсендә серле генә "күпме эшләдем, барысы да үземнеке, акча санап утырганны яратмыйм, гафу итегез, бу минем шәхси эшем", дип белдерде. Замирә Рәҗәпова быел 5 Сабантуйны алып барган, күпме акча эшләвен яшерде, "коммерческая тайна" дип җавап бирде. Раяз Фасыйхов та "Сабантуйларда катнаштым, акчасын әйтмим", диде. Алия Исрафилова быел бер Сабан туенда да катнашмаган, бәйрәмне гаиләсе белән үткәргән. Чәчкә исә "акча турында сөйләшергә яратмыйм, күпме икәнен әйтсәм, мактанчык дип әйтүләре бар", диде. Булат Бәйрәмов Питрәч район Сабан туен алып барган (Ләйсән Гыймаева белән бергә). Шулай ук Мамадыш районы Түбән Ошма авылы кичке Сабан туенда, Балтач районы Сабантуенда эшләгән. “Күпме акча эшләү турында беркайчан да сөйләмим... Булганына шөкер итәргә кирәк. Эшләгәне җитә!” – дип белдерде ул. Ильвина, Фәнил Вакказов, Ранил Нуриев, Ләбибә, Әмир Латыйпов, Гөлнара Габидуллина, Энҗе Шәймурзина, Алинә Даутова, гомумән, сорауга җавап бирергә теләмәде. Эльвира ШАКИРОВА | 18.06.2015 (полный текст новости)

  • 2015-06-20 04:35 Казанның “Ярдәм” мәчете ифтарында һәркөн 1 мең кеше катнаша ала
    18.06.2015 Дин Казан шәһәренең “Ярдәм” мәчетендә ураза дәвамында күзләре күрмәүчеләр, физик мөмкинлекләре чикләнгәннәр, “Ярдәм” тернәкләнү үзәгендә тәрбияләнүчеләр һәм мәхәллә халкы катнашында ифтар мәҗлесләре уздырыла. Иман йорты каршында корылган чатырда көн саен 1000ләп мөселман ифтар кыла алачак. Чатыр дини тематикадагы баннерлар белән бизәлгән, ифтар вакытында вәгазь, Изге Коръән уку һәм нәшидләр башкару өчен махсус аппаратура урнаштырылган. ТР МДН рәисе урынбасары Илдар хәзрәт Баязитов сүзләренчә, биредә һәр теләгән кеше ифтар мәҗлесе үткәрә ала, ә моның өчен “Ярдәм” мәчетенә мөрәҗәгать итергә кирәк. Рамазан дәвамында ифтар ашларын үткәрүдә волонтерлар ярдәме дә кирәк. Әле изге һәм саваплы эштә катнашырга теләүчеләрне “Ярдәм” мәчетендә көтеп калалар, дип мөрәҗәгать итә мәчет сайты. | 17.06.2015 (полный текст новости)

  • 2015-06-20 04:35 Әлмәт юлында зур һәлакәт булган (ФОТО)
    18.06.2015 Фаҗига Әлмәт районында, Рус Акташы- Кузайкино- Дербедень юлында, көчле юл-транспорт һәлакәте була. Әлеге трассада "УАЗ" һәм "ВАЗ" машиналары кара-каршы бәрелешә. Беренчел фаразлар буенча, "УАЗ-39099" автомобиле каршы як хәрәкәт полосасынаа чыга һәм "ВАЗ 21150" машинасы белән бәрелешә. Тикшерү эше дәвам итә. Һәлакәт аркасында күп төрле имгәнүләр алган ике йөртүче дә хастаханәгә озатыла.  "ВАЗ 21150" шоферының хәле аеруча авыр – ул реанимация бүлегендә. | 18.06.2015 (полный текст новости)

  • 2015-06-20 04:35 Баулы базарында бабайның үлеме түрәләрне сискәндереп җибәрде булса кирәк
    18.06.2015 Җәмгыять Баулы базарында чыккан гаугадан соң бабайның үлеме түрәләрне сискәндереп җибәрде булса кирәк: шунда ук пенсионерларга сату мөмкинлеген җайладылар. Дөрес, әлегә Казанда гына. Исегездә булса, май азагында Баулыда җәнҗал купты. Базарда үзе үстергән бәрәңгесен саткан 82 яшьлек Зәйнулла Әбрәев йөрәк өянәгеннән вафат булды. Бабайдан базардагы урын өчен 50 сум акча таләп иткәннәр, түләмим дигәч, аны куып чыгарганнар. Бик күңелсез вакыйга булды бу, федераль каналлар да бу хурлыклы очракны зурлап күрсәтте, сөйләде. Рөстәм Миң­не­ханов, мондый хәлләр кабатланмасын өчен, барлык муниципаль район, шәһәр башлыклары, министрлыклар, ведомстволар өлкәннәр белән эш алып баруны аерым контрольгә алырга тиеш, дип әйтте. Казан түрәләре бу сүзләрне мыекларына чорнап куйганнар. Вак-төяк белән сату иткән пенсионерларны әле моннан, әле тегеннән куу да, акча таләп итү дә булмаячак, дип вәгъдә итәләр. Пенсиягә өстәмә керем булсын дип тырышучыларга ел дәва­мын­да эшли торган махсус сәүдә урыннары булдырылачак. Пен­сио­нерлар өчен дигән сәүдә урыннары уңайлы һәм матур итеп җиһазланачак. Әмма бу эшнең кайчан тәмамланачагын әйтүче генә юк. “Мондый сату урыннары Мәс­кәүдә, башка зур шәһәрләрдә бар, ягъни тәҗрибә инде тупланган. Шуңа күрә безгә аны гамәлгә ашыру артык зур кыенлык тудырмас, – дип сөйли Казан башкарма комитетының икътисад үсеше комитеты рәисе Илдар Шакиров. – Башкалабызның барлык базарлары белән диярлек сөйләштек. Йә урын өчен пенсионерлардан тү­ләү алынмаячак, йә символик рәвештә генә сумма билгеләнәчәк дип килештек. Сез базар кеше­ләре хакында да уйлагыз. Гадәттә сату урыннары көн азагында пычрана, чүп белән тула. Түләү­дән булган керем тирә-якны тәртиптә тотар өчен тотылачак”. Әлегә пенсионерлар өчен сәүдә урыннарының төгәл кайда урнашачагы, ни рәвешле эшләя­чәге, пенсия таныклыкларын кем тик­шерәчәге  билгеле түгел. Бү­ген исә берсенең дә рөхсәт кә­газь­ләре юк, кайда телиләр, шун­да чыгып басалар. Ә алар артыннан, чыннан да, күпме чүп, буш тартмалар, каплар, полиэтилен капчыклар кала! Кызганыч, барысы да үзеннән соң калган урынны чистартырга кирәклеген уйлап бетерми. Әлегә бу эш шәһәр­нең коммуналь оешмалары җил­кәсенә төшә. Илдар Шакиров әйтүенчә, әлегә кадәр законсыз сәүдә итү өчен пенсионерларга штрафлар салынмаган. Хакимият кешеләре бу өлкәдә тәртип булуын тели. Бу уңайдан инде эш башланган. Мәсәлән, урамда туңдырма сату­чыларның урыннарын, төгәлрәк әйтсәк, суыткычларын бердәм стильдә ясарга телиләр. Тиздән аларның тышында Казан күре­нешләре барлыкка киләчәк. Суыткыч җиһазларын тәкъдим итүчеләр белән инде килешенгән. Моннан тыш быел җәен урамда сатучыларга 192 урын түгел, 350 урын тәкъдим итәчәкләр. Узган ел керем 3 млн сум тәшкил итсә, быел 10 млн сум булыр дип уйлыйлар. Сатучыларга да файда, бюджетка да ярыйсы гына керем килеп чыга. Римма БИКМӨХӘММӘТОВА 83 | 17.06.2015 (полный текст новости)

  • 2015-06-20 04:35 Гүзәл белән Илдарны Сабантуйдан Сабантуйга вертолет белән генә йөрткәннәр (ФОТО)
    19.06.2015 Шоу-бизнес Татарстанның атказанган артисты Гүзәл Уразова һәм Илдар Хәкимов быелгы Сабан туе бәйрәмнәрен җирдән генә түгел, күктән дә күзәтте. Эш шунда: җырчылар быел бер бәйрәмнән икенчесенә вертолет белән генә хәрәкәт иткән. – Беренче көнне Самара өлкәсе Усман авылындагы Сабан туе бәйрәмендә катнаштык, аннары Башкортстанга очтык. Башта Бакалы районында чыгыш ясадык, аннан соң Илеш районы Яркәй авылына юл тоттык. Икенче көнне исә Әтнә районы Бәрәскә авылында, аннары Нижгар өлкәсендәге Татар Моклокасы авылында чыгыш ясадык, - дип сөйләде Гүзәл Уразова Intertat.ru хәбәрчесенә. Гүзәл сөйләвенчә, кая гына барсалар да, аларны һәркайда көтеп алалар икән. "Сабан туе бәйрәмен бик яратам, һәр җирдә җылы кабул итәләр. Бәрәскә авылында, мәсәлән, үзем дә ярышларда катнаштым. Мин чүлмәк ватып, көянтә-чиләк белән су ташып, ә Илдар капчык сугышында катнашып бүләкләр оттык. Бүләккә халат, балалар күлмәге, бер ир-ат күлмәге һәм Сабан туе яулыклары эләкте", - диде җырчы. 1 2 Эльвира ШАКИРОВА | 17.06.2015 (полный текст новости)

  • 2015-06-20 04:35 Изге Болгар җыенын һавадан ВИДЕОга төшергәннәр
    18.06.2015 Дин Квадрокоптер дигән видеога төшерү җиһазы соңгы ара бик популяр булып китте. Аның ярдәме белән Сабантуй, митинг һ.б. халык җыеннарын очар кошлар сыман өстән карый алабыз. Бу юлы Изге Болгар җыенын карагыз:       Олег Матюшин видеосы.   --- --- | 18.06.2015 (полный текст новости)

  • 2015-06-20 04:35 Кабан арты мәчетендә Рамазан чатыры ачылышыннан ФОТОрепортаж
    19.06.2015 Дин Уразаның беренче көнендә Казанның Кабан арты мәчетендә тантаналы рәвештә Рамазан чатыры ачылды. Монда быел ифтар ашлары мәдәни-агарту чаралары белән бергә барачак.                                                                                         Шамил АБДЮШЕВ фотолары --- | 19.06.2015 (полный текст новости)

  • 2015-06-20 04:35 Мө­хәммәд пәйгамбәрнең сакал бөртеге салынган савытны үптерү дөресме?
    19.06.2015 Дин Берничә көн элек кенә булып узган Болгар җыенында Русия Үзәк Диния нәзарәте рәисе, мөфти Тәлгат хәзрәт Таҗетдин болгарлыларга, мәңге сакларга дип, Мө­хәммәд пәйгамбәребезнең сакал бөртеген бүләк итте. Болгарлыларга тапшырганчы, сакал бөртеге салынган савытны җыенга килгән имамнарга да, олы, дәрәҗәле кунакларга да үптерде хәзрәт. Менә шушы хәл бик күпләрнең күңелендә ризасызлык тудырды. Мондый гамәл белән башка диндәгеләргә охшый башлыйбыз лабаса. Гаҗәп тә түгел: Болгар җые­нында ут күршеләребездән – Чуашстан мөселманнарыннан – 15-17 июнь көннәрендә Шыгырдандагы “Өч сәхабә” мәчетендә Махачкалада сакланучы Пәй­гам­бә­ребез һәм ислам ядкәрләре күр­гәзмәсе була, дигән чакыру алгач, күңелгә, Шыгырданда да шундый хәл кабатланмасмы икән, дигән шик керде. Шуңа күрә “Өч сәхабә” мәчетенә килүгә, ширек булмасмы бу изге яд­кәр­ләрне карау, Ходай Тәгаләдән башка затка табынырга ярамый, дип әйтәбез бит, дип ЧР мө­селманнары мөфтие Әлбир хәзрәт Кыргановка мөрәҗәгать иттек. – Хак әйтәсез. Менә мөн­бәребезнең өстендә бер аять язылган. Анда, дөреслектә мәчетләр Аллаһы Тәгаләнекедер, Аллаһыдан башка беркемгә дә дога кылмагыз, дога кылып, бүтән беркемнән дә ярдәм сорамагыз, дигән аять бар. Аллаһының төп әмере бу. Аңардан гына рәхмәт сорыйбыз. Шуңа күрә кешеләр бу изге әйберләрне кү­рергә нигә килә соң? Монысына шәригатьтә тәбәруг дигән хөкем бар. Гарәпчәдән, бәрәкәтле, изге әйберләрне күрү – Аллаһыга якынаю, Аның рәхмәтенә ирешү, әҗер-саваплар алу шикелле, дип тәр­җемә итәргә була аны. Моңа бер генә мисал китерим әле. Ибраһим әл-Муктадир дигән кеше хәлифә булган заманда, Рим императоры, сездә Гайсә галәйһиссәламнең йөзен сөрткән сөлге бар икән; анда аның төсе-исе калган; шуны безгә кайтарсагыз, сугышта әсир булган мөселманнарны азат итәм, дип хат яза. Кайтаргач, вәгъдәсендә тора император. Пәйгамбәрләрдә бә­рә­кәт бар дигәнне аңлата бу. Мө­хәммәд пәйгамбәребез исә – Алла­һының бөтен пәйгамбәрләрдән өстен нигъмәтле, кадерле кешесе. Мөселманнарыбызның Аллаһы йортында, изге шәгъбән аенда, рамазан ае башланыр алдыннан бу мөбарәк нәрсәләрне күрүләре күңелләрне йомшарта, – дип җавап бирде ул безгә. Шунысын да әйтеп китү кирәк: мәчеткә ядкәрләрне күрергә кил­гән мөселманнарыбызга би­редә зиярәт кылу кагыйдәләрен тараталар. Анда, аерым алганда, чират сак­лап керергә, салаватлар укыганда башкаларга комачаулык тудыр­мас­ка кирәк; мәчет эчендә яд­кәрләргә кул белән кагылырга, үбәр­гә, кычкырып еларга ярамый, дигән юллар бар. Шөкер, без биредә бернинди этеш-төртеш күрмәдек. Мә­четнең зур намаз бүлмәсендә, үзәк­тә унөч данә изге ядкәр кулган. Пәй­гамбәребезнең чәч бөртеге, кызы хәзрәти Фатыймага бүләк ит­кән кул тегермәне, чәй-сөт эчкән касәсе, кабере өстендәге туфрагы салынган савыт янында озаграк тукталып торырга тырышалар. Чират бик зур булмаса да, ядкәрләр янында кеше агымы өзелеп тормый. Шунысы кызык: мәчет тәүлек буе ачык булганга һәм һавалар шактый эссе торганга, халык төнгә таба күбрәк килә икән. Ни гаҗәп, кайбер мөфтиләр, барып йөрмәгез, дип үгетләсә дә, Уфа якларыннан да шактый кеше килгән. Пенза, Пермь, Ульян, Самара, Нижгар, Казан, Саратов якларыннан килү­челәр аеруча күп. – Ике көндә зиярәт кылучы­ларның саны ун мең кешедән артты. Беренче көнне Шыгырданда, икенче көнне Урмайда “Ураза якын­лашканда күңелләргә бер дә­ва” дигән мөнәҗәт-нашидләр, вә- га­зь-нәсихәт кичәсе булды. Килгән бар­ча кешене ашаттык, эчерттек. ”Күп­мегә төште?”– дип сорамагыз. Аллаһ ризалыгы өчен дип булыштылар, – дип аң­латты безгә ЧР Диния нәза­рәтенең матбугат үзәге җитәкчесе Рафис Җәмдиханов. – Пәйгамбәребезнең шәхесен милләттәшләребез арасында тагын да ныграк популярлаштырырга, динебез хакында тирәнрәк белемнәр бирергә кирәк, дигән максатта эшләнгән зур эш бу. Бу изге ядкәрләр янында намаз укыгач, Пәйгамбәребезне янәшәбездә утырган кебек тойдык. Бу гамәлне оештырганы өчен, күршем, дустым Әлбир хәзрәткә Аллаһ рәхмәте яусын, – дип хис-тойгылары белән уртаклашты Ульян өлкәсе мөфтие Сәүбән хәз­рәт Сөләйманов. – Ядкәрләрне күргәч алган тәэ­сирләрне әйтеп бетерерлек түгел. Пәйгамбәребезнең үзен күрг­әндәй булдык. Әлхәм­делилла, авы­лы­бызга шундый бә­хет язган булган. Аның аркасында Раббым безгә бә­рәкәтләр иңдер­сен, иманыбызны ныгытсын иде. Без шулкадәр шат, – ди әнә Шыгырдан урта мәктәбенең татар теле һәм әдәбияты укытучысы Сания Ишморатова. – Әлеге ядкәрләрне Махачкаладан икенче генә алып чыгуыбыз. Киң катлау халык каравына болай иркенләп күрерлек итеп куймаган идек. Шөкер, кеше бик әдәпле, тыныч карый, – дип бәян итте яд­кәрләрне озата килүче һәм аларга күз-колак булып тору­чыларның берсе Абдулла Ибра­һимханов. Күргәзмәнең икенче көнендә Татарстан мөфтие Камил хәзрәт Сәмигуллин да үзендә саклана торган изге Кәгъбә ташының бер кыйпылчыгын халык каравына китереп куйды. Хезмәттәшлек итәргә теләүнең бер билгесе дип кабул итте моны дагстанлы кардәшләребез. Рәшит МИНҺАҖ 84 | 19.06.2015 (полный текст новости)

  • 2015-06-20 04:35 Казан бизнесмены Әлмәткә 8 көндә җәяүләп килгән (ФОТО)
    19.06.2015 Җәмгыять Казанда яшәүче бизнесмен Артур Әхмәтов туган ягы Әлмәткә җәяү килергә 9 июнь көнне чыгып киткән булган. Нәтиҗәдә, 8 көндә юлчы сәфәренең очына барып җиткән. “Әлмәт таңнары” басмасы шул хакта хәбәр итә. Аны биредә туганнары, дуслары һәм ике баласы белән хатыны каршы алган. 37 яшьлек ир моның белән генә чикләнергә җыенмый. Шушы көннәрдә ул дуслары белән Алтай тавын яуларга китәчәк. | 19.06.2015 (полный текст новости)

  • 2015-06-20 04:35 Казанда яшәүче гаиләнең 12нче балалары туган
    19.06.2015 Җәмгыять Казанда күп балалы Бочковлар гаиләсендә Дарина исемле кыз туды, аның инде ике ир туганы һәм 9 кыз туганы бар. Бочковлар гаиләсендәге уникенче сабый Россия көнендә - 12-нче июньдә туган. Вахитов һәм Идел буе районнары администрациясе матбугат хезмәте хәбәр иткәнчә, Ольга һәм Евгений Бочковлар гаиләләрен 1992 елда корганнар һәм менә инде 23 ел бәхетле яшиләр. Бу елның апрель аенда әлеге гаилә Әлмәттән Казан шәһәренә күченә. Алар унике баланың ата-анасы гына түгел, инде әби-бабай булырга да җитешкәннәр – узган ел икенче кызлары Ангелина аларга оныкларын Георгийны бүләк иткән. Ольга Бочкова сүзләренә караганда, гаиләләрендә һәр көн алар өчен үзенчәлекле. Ире белән бөтен эшне дә бергәләшеп башкаралар икән. Казанга күченгәннән соң, аларның гаиләләре яңа торак җитештерә башлаган, шунда матур зур гаиләләре белән бәхет-куанычта яшәргә өметләнәләр. | 19.06.2015 (полный текст новости)

  • 2015-06-20 04:35 Бер мәхәббәт тарихы (уены-чыны бергә)
    20.06.2015 Юмор Алар очраклы рәвештә трамвай тукталышында таныштылар. Егет беренче карашка киң җилкәле, таза гәүдәле булып күренсә дә, якынрак килеп карагач, пеләш башлы һәм иләмсез зур борынлы булып чыкты. Кыз болай үзе бар яктан да килешле, тик менә аяклары кыска, гәүдәсе туп кебек булганга, биле кайсы тирәдә икәнен чамалау шактый кыен эш иде. Егет трамвайга утыруын машина алыштырып йөрүе белән аңлатты. Кыз: «Алдый, машинасы да, «права»сы да юктыр әле, ярар, миңа димәгәе», – дип уйлап куйды, әмма кичен очрашырга дигән тәкъдимгә каршы килмәде.   «Аяклары бераз кәкрерәк икән, ну, ярар, бүген барыбер бүтән барыр җирем юк, моның белән беренче һәм соңгы мәртәбә булыр, аннан соң дүрт ягы кыйбла», – дип уйлады егет, кичен арзанрак кафе караштырганда. Кыз, үз чиратында: «Фу, ник ризалаштым бу дию пәрие белән очрашырга, ярар инде, кафега алып керсә, ичмасам бушка ашап чыгармын», – дип, нигә килгәненә үкенә башлады. Кафеда ул егеттән өчпочмак, пицца һәм кыйбатлы коктейль алдырырга теләде. Әмма егет: «Төнгә каршы ашау зыянлы», – дип, үзенә сыра, кызга иң арзанлы кишер согы китертте.   «Күпме акча әрәмгә китте», – дип, эченнән генә сукранды егет, урамга чыккач.   Шулай расхудлангач, билгеле, аның кызны алай җиңел генә җибәрәсе килмәде. «Әле минем аерым фатирым да бар», – дип куйды егет, башка әйтер сүзе калмагач. «Мондый саран кешенең фатиры нинди була икән», – дип уйлаган кызга кызык булып китте...   Дөрес, ул фатир дигәне «малосемейка»дагы бәләкәй генә бер бүлмә булып чыкты. Аның каравы, анда өстәл, ике урындык һәм кырыйлары кыршылып беткән зур диван тора иде. Төн йокысыз һәм борчулы узды. Егет ара-тирә гырлап алгалады, кыз исә бертуктаусыз одеялны үз ягына тартты.   «Моның ише ир белән яшәргә язмасын», – дип уйлады кыз, иртән газга чәйнек куеп йөргәндә. «Вәт, җүләр, сыра гына эчкән идем, югыйсә, кайсы җиренә кызыктым икән моның», – дип, үзен үзе тиргәде егет, күрше бүлмәгә шикәр сорап кергәндә...   Бер ай да узмады, алар язылыштылар. ЗАГСтан чык­канда, матур туй күлмәге кызның гәүдәсен ярыйсы гына сылу итеп күрсәтте, ә егетнең борынына әллә ни игътибар итүче булмады. Борын кемдә дә борын инде ул, аның нәрсәсен тикшерәсең?   Хәзер алар турында, «яратышып кавыштылар», дип сөйлиләр. Шунысы кызык, тора-бара моңа үзләре дә ышана башлады. Беренче очрашуда ук уртак тел тапканнар, ахрысы. Бер уйласаң, нишләтми кешене бу мәхәббәт дигәне... Илдар ХӘЙРУЛЛИН | (полный текст новости)

  • 2015-06-20 04:35 Иске фотографияләр ни сөйли?
    19.06.2015 Җәмгыять Бу бюстның оригиналы (бронзадан ясалган) Мәскәүнең Третьяков галереясендә. Кешене нәрсә озак яшәтә? Минемчә, аның турындагы истәлекләр. Алар безгә күп нәрсәләр турында сөйли ала. Шуңа күрәдер кулыбызга иске фотосурәтләрне тоткач, без аңлатып булмый торган хисләр кичерәбез. Алар безгә гаиләбезнең тарихын сөйли. Күренмәс нечкә жепләр белән үткәннәрне хәзергесе белән тоташтыра. Менә минем кулымда да саргаеп беткән иске фотосурәтләр. Алардан миңа бабам карап тора. Кәшбетдин бабам бик авыр заманнарда яши. Ул аларның барысын да лаеклы үткәреп, иленә, туган җиренә, халкына намус белән хезмәт итә. Бабамның әтисенең тормыш юлы турында истәлекләр безнең гаиләләребезгә буыннан-буынга тапшырыла. Кәшбетдин бабам 1896 елны Минзәлә өязенең Тауасты Байлар авылында туа. Балачагы башка ярлы крестьян гаиләләрендәге кебек үк бик авыр була. Аңа бик кечкенәдән үк жир эше белән танышырга туры килә. Ул башка туганнарыннан үзенең үҗәтлелеге, тырышлыгы, күп белергә омтылучанлыгы белән аерылып тора. Тик ул вакытта авылда мәктәп булмый. Кәшби бары 11 яшендә генә кулына беренче китабын ала. Ул вакытларда ярлы крестьян малае өчен белем алу бик зур дәрәҗә була. 1914 елда беренче бөтендөнья сугышы башлана. 18 яшьлек бабамны армиягә алалар. Ул 1917 елның март аеннан алып сентябренә кадәр Кызыл гвардия сафларында хезмәт итә. Сугышларның берсендә каты яраланып, туган авылына кайта. Шул елларда авылда ярлылар комитеты төзелә. Кәшбетдин бабай әлеге комитетның сәркатибе булып билгеләнә. Шулай ук авылда ярлылардан торган кораллы отряд та барлыкка килә. Аклар бабамны большевик булганга, өч мәртәбә атарга алып китәләр, ләкин соңгы минутларда ниндидер сәбәпләр аркасында атмый калалар. Минзәлә өязен акгвардиячеләрдән азат иткәч, бабам авылдашлары белән Кызыл Армия сафларында хезмәт итәргә китә. Беренче вакытларда аларның отряды Агыйдел елгасы буендагы пристаньнәрдән акгвардиячеләрдән алган онны Мәскәүгә җибәрү белән шәгыльләнә. 1919 елның мартында Колчак армиясе Минзәләне ала һәм бабам Кызыл Армия белән Сембергә таба чигенергә мәҗбүр була. 1919 елның апрель аенда Ленин Көнчыгыш фронтка 3 бронепоезд, берничә самолет, винтовкалар, бер полк солдат җибәрә, һәм 1 майда Колчак армиясенә һөҗүм башлана. Колчак чигенә. 1919 елның июнь аенда бабамны сугышта күрсәткән кыюлыгы өчен 8 көнгә ялга өенә кайтарып җибәрәләр. Авылда аның сөйгән кызы Хәдичә була. Кызның нык тормышлы әти-әниләре ярлы егетне тиң күрмиләр һәм аларның өйләнешүләренә каршы булалар. Шул вакытта бабам, китәренә 3 көн калгач, кызны урлый һәм өйләнә. Ә үзе яңадан фронтка китеп бара. 1920 елның июль аенда бабам 27нче дивизия составында Польша фронтына күчерелә. Бу вакытта поляклар Минскига кадәр җиткән булалар. М.Тухачевский житәкчелегендәге Кызыл Армия Пилсудский гаскәрләрен Варшавага кадәр куа. Шул вакытта полякларга Англия һәм Франция гаскәрләре ярдәмгә килә. Кызыл Армия яңадан чигенергә мәҗбүр була. 1921 елда дивизияне Идел буена күчерәләр. Анда бабам Махно бандасын тар-мар итүдә катнаша. 1923 елда гражданнар сугышы тәмамлана. Бабам туган якларына берникадәр вакыттан соң гына кайта ала. Ул Сталинградның гражданнар сугышы вакытында җимерелгән «Кызыл Октябрь» исемендәге металлург заводын торгызуда катнаша. Эшчеләр беренче вакытларда ашау һәм кием өчен генә эшлиләр. Хезмәт хакы бирә башлаганда, бабам 4нче разрядлы эшче була һәм аена 17 миллион сум акча ала (ул вакытларда 1 кап шырпы 100 сум торган). Кәшбетдин бабам бер елдан соң туган якларына кайта. Гаиләдә ул чагында 10 кеше була. Бик авыр тормышта яшиләр. Ачлыктан балалар хәлсезләнеп яталар. Алабута, ак балчыкка кадәр ашыйлар. Шул вакытта бабам заводтан ике пот ак он, бер пот дөге ярмасы, бераз чәй һәм шикәр алып кайта. Кайтып бер атна узгач, аны авыл советы секретаре итеп сайлыйлар. 20 еллар ахырында Кәшбетдин бабам авылда жирне күмәкләп эшкәртү артеле оештыра. Ат, техника булмау сәбәпле, ярлы крестьяннар хуҗалыкларында берүзләре генә эшли алмаганнар. Шуңа күрә алар үз җирләрен кулакларга сатканнар. Артельгә кергән крестьяннар хуҗалыкларында нәрсә бар, шуны алып килгәннәр - кем ат, кем сбруй, кайсыберсе чәчәргә орлык, эш кораллары һәм башка кирәк-яраклар. 1927 елны Кәшбетдин бабайны Бөтенсоюз коммунистлар партиясенең 15 съездында тавыш бирү хокукы белән делегат итеп сайлыйлар. Ул Мәскәүдә 1 ай була. Һәр делегатны әйбәт итеп киендереп, һәрберсенә 320 сум акча бирәләр. Съездда ул президиумда И.В.Сталин белән утыра. Ә тәнәфес вакытында Н.К.Крупская белән әңгәмә кора. Ул бабамнан Татарстан турында сораштыра. 1937 елның декабрь аенда аны авыл советы сайлауларына каршы килә дип гаепләп, төрмәгә утырталар. 9 айдан соң авылга алып кайтып , ике көн дәвамында суд ясыйлар. Бабамны тулысынча аклыйлар һәм шунда ук җибәрәләр. Авыл халкы судта шатлыгыннан «Ура!» кычкыра. 1941 елда сугыш башлана. Иске яралары аркасында бабамны сугышка алмыйлар. Тылда да жиңелдән булмый. Аны Казанда эчке гаскәрләрдә хезмәт итәргә калдыралар. Аларның вазифасына тимер юлларны, бик мөһим объектларны саклау, тылдагы куркынычсызлыкны тәэмин итү, спекуляция белән көрәшү керә. Эчке гаскәрләр фашистларны тар-мар итүдә үзләреннән бик зур өлеш кертәләр.1942 елда Казанда 270 спекулянт хөкемгә тартыла. Сугыш башланып 6 ай үтүгә, илебездәге эчке гаскәрләр тарафыннан 685629 кеше кулга алына. Шуларның 28064 е качкын һәм сатлыкҗан, 1001е шпион һәм диверсияче, 1019ы дошман ялчылары була. Бу саннарда бабамның да катнашы бар бит! Бабамның ике улы — Рәмзи һәм Фәүзи абыйлар сугышка китә. Рәмзи абый Мәскәү астында барган сугышларда каты яраланып һәлак була. Фәүзи абый сугыштан исән-сау әйләнеп кайта. Сугыштан соң Кәшбетдин бабам, агроном булып, пенсиягә чыкканчы эшли. 60нчы еллар башында авылга командировкага скульптор Владимир Цигаль килә. Бу очрашуның нәтиҗәсе булып, бабамның скульптурасы тора. Ул үзенең бюстын бары 15 елдан соң гына күрә. Менә нинди булган ул Кәшбетдин бабам! Мин аның белән чиксез горурланам! Иске фотосурәтләр безнең гаиләбезнең чын байлыгы икәнлеген мин эзләнү вакытында гына аңладым. Алар буыннан-буынга гаиләбезнең тарихын сөйлиләр. Хәтер җепләре гасырларны, буыннарны тоташтыра. Бабамның тормышы - илебез тарихының бер бите ул.   Анжелика ГЫЙМАЗИЕВА | (полный текст новости)

  • 2015-06-20 04:35 Үтә дә кызу "Пресса - 2015" фестивале
    20.06.2015 Матбугат Самараның Струковлар бакчасында (элеккеге елларда ул Максим Горький исемендәге парк дип атала иде) менә инде егерме икенче мәртәбә шаулап-гөрләп “Матбугат-2015” фестивале булып узды. Быел аның оештыручылары – Россия Журналистлары берлегенең Самара өлкә оешмасы һәм Самара шәһәре округы администрациясе бәйрәмне Бөек Ватан сугышында Җиңүнең 70 еллыгына багышлаганнар иде. Һәр елны фестивальдә биш меңнән артык кеше катнаша. Бу юлы да көннең бик тә кызу булуына карамастан (төш вакытында һава температурасы 37 градусны күрсәтә иде), халык шактый күп килгән иде. Иртәнге сәгать унда егерме ике мәйданчыкның һәрберсендә музыка яңгырый, тамашачы үзенең яраткан радио-телевидение тапшырулары программаларын, газета-журналларын эзләп, шул мәйданчыкларга ашыга. Безнең өлкә “Бердәмлек” татар газетасы редакциясе коллективы да һәр фестивальдә катнашып килә. Беренче вакытларда “бердәмлек”леләр үзләренең аерым мәйданчыкларын оештырган булсалар, соңгы елларда Халыклар дуслыгы йорты канаты астында башка милли басмалар белән бергә чыгыш ясыйлар. Үткән елдан башлап безнең татар телле массакүләм мәгълүмат чараларына “Бердәмлек”тән башка әле тагын өлкә “Туган тел” җәмгыятенең  “Самара татарлары” журналы һәм интернет сайты, шулай ук “Дуслык” оешмасының интернет порталы да өстәлде. Алар быел да үзләренең хезмәт җимешләрен укучыларга күрсәттеләр. Бәйрәмне ачу тантанасында Россия Журналистлары берлеге секретаре, Россия Жур-налистларының Самара өлкә оешмасы рәисе Ирина Цветкова, Самара шәһәре округы администрациясе башлыгы Олег Фурсов, шәһәр Думасы рәисе Александр Фетисов, Россия Федерациясе Эчке эшләр министрлыгының Самара өлкәсе буенча баш идарәсе начальнигы Сергей Солодовников чыгыш ясап, бәйрәмгә килүчеләргә тәбрикләү сүзләре белән мөрәҗәгать иттеләр. Сәхнәдән фестивальдә катнашучыларга һәм аның кунакларына өлкә губернаторы Николай Меркушкин тарафыннан җибәрелгән котлау сүзләре дә яңгырады. Бөек Җиңүнең юбилеен актив яктырткан массакүләм мәгълүмат чараларын Самара шәһәр округы администрациясе башлыгы һәм Дума рәисе Котлау хатлары белән бүләкләделәр. Быел язын  үзенең 25 яшьлек юбилеен билгеләп үткән “Бердәмлек” өлкә татар газетасы коллек-тивының ирешкән казанышлары турында да сәхнәдән җылы сүзләр яңгырады. Берничә ел өлкә админи-страциясендә милли оешмалар белән җитәкчелек иткән, ә хәзер Самара шәһәр округы администрациясе башлыгы итеп билгеләнгән Олег Фурсов та бәйрәм барышында “Бердәмлек”нең баш мөхәррире Рәфгать Әһлиуллин белән сөйләшергә вакыт табып, басманың хәзерге эшчәнлеге белән кызыксынды, киләчәктә үзара хезмәттәшлекне ныгыту кирәклегенә басым ясады. Бәйрәмдә “Волжская коммуна”, “Самарская газета”, “Социальная газета” кебек тәҗрибәле, зур басмалар белән беррәттән “Бердәмлек”, “Ыргыз”, “Эне  тил” кебек милли газеталар да Халыклар дуслыгы йорты мәйданчыгында үзләренең үзенчәлекләрен күр-сәттеләр. Мәйданчыкта бәйрәм дәва-мында башкорт, татар, кыргыз, белорус җырлары туктаусыз яңгырап торды, дәртле биюләр башкарылды. Төрле номинация-ләрдә җиңү яулаган лауреатлар исемлегендә Халыклар дуслыгы йорты мәйданчыгының да булуында (ул “Тра-дицияләрне саклаган өчен” номинациясендә җиңүче дип табылды) безнең “Бердәмлек”, “Ыргыз” газеталары-ның, “Самара татарлары”, “Дуслык” сайт-ларының  да зур өлеше бар. Бигрәк тә “Ыргыз” газетасы коллективы һәм аның ярдәмчеләренең тырышлыгын аерым билгеләп үтәргә кирәк-тер. “Бердәмлек”нең дә “Розалина” татар кафесы хуҗабикәсе, татар хатын-кызларының өлкә “Ак калфак” оешмасы җитәкчесе Разия ханым кебек дуслары, ярдәмчеләре булмаса, бәйрәмебезнең бер чите китегрәк булыр иде. Быелгы фестивальдә өченче мәртәбә инде бер яктан журналистлар һәм блогерлар, икенче яктан Эчке эшләр органнары хезмәткәрләре арасында шахмат турниры да үткәрелде. Дөрес, полиция хезмәткәрләре әлегә журналистлардан күпкә көчлерәк булып чыктылар һәм алар лаеклы рәвештә күчмә кубокка ия булдылар. Шахмат турнирында “Бер-дәмлек” газетасының баш мөхәррире Рәфгать ага Әһлиуллин да катнашып, үзенең көчен сынап карады. Журналистлар командасы җиңелсә дә, артык төшенкелеккә бирелмәде кебек. Мондый иптәшләрчә очрашуларда, гадәттә, күбрәк дуслык җиңә, диләр бит. Ә чын-чынлап җиңү яулар өчен, үзеңнең өстендә ныграк эшләргә кирәктер, мөгаен. Самара шәһәр округы администрациясе башлыгы Олег ФУРСОВ “бердәмлек”леләр белән очрашуга бик шат; 1 2 Югарыдагы фотода: Яшь сандугачыбыз Алия ИСМӘГЫЙЛОВА җырлый.   Рәфыйкъ НАРИМАНОВ | (полный текст новости)

  • 2015-06-20 04:35 Дөнья имтихан белән генә бетми
    19.06.2015 Мәгариф Быел җәй башыннан респуб­ликада өч укучы үз-үзенә кул салды. Фаҗигале вакыйгалар Югары Ослан, Яшел Үзән һәм Кайбыч районнарында килеп чыкты. Соңгы очрак 8 июнь көнне булды. Җәмгыять белеме сынавын тапшырганнан соң, 18 яшьлек егет, үзе теләп, якты дөньядан китеп барды. Шуңа күрә бу хәлләрне БДИ белән бәйләүчеләр дә бар. Бу чыннан да шулаймы, әллә инде балаларның психологиясе үзгәрдеме? Әнә шул сорауларга җавап табарга тырыштык. Узган ел – 23, быел – 8... Татарстан буенча Эчке эшләр министрлыгының балигъ булмаган үсмерләр белән эшләү бүлеге башлыгы урынбасары Илсөя Насыйбуллина белдергәнчә, узган ел республикада 23 үсмер мордар киткән. Быел биш айда әнә шундый 6 очрак теркәлгән, июньдә исә тагын ике мәет өс­тәлде. 18 яшьлек укучы исә бу статистикага керми. “Үсмерләр бигрәк тә җавапсыз мәхәббәт, сөйгән ярлары тарафыннан игътибар җитмәү аркасында үз гомерләрен өзә. Әти-әниләр арасында аңлашыл­мау­чанлыклар килеп чыгуның да ахыры хәерле тәмамланмый. Суицид очраклары бигрәк тә яз көне кискенләшә. Соңгы вакытта әлеге үлемгә китергән сәбәпләр арасында уку проблемалары да ачыклана. Үләргә карар кылганнар, язу калдырган очракта, ниндидер аңла­шылмый торган нәрсәләр турында язалар”, – ди Илсөя Хә­бировна. Үсмерләрнең күпче­леге мондый гамәлне исерткеч эчемлекләр, наркотиклар кулланган килеш кыла икән. Күптән түгел Татарстан Министрлар Кабинетында балигъ булмаган балаларга багышланган комиссия утырышы узды. Анда да балаларның үз-үзенә кул салу очраклары һәм уку программасы арасында бәйләнеш барлыгын алга сөрүчеләр булды. Казанда әнә 5 нче сыйныф укучысы татар телен үзләштерә алмаган өчен биек­лектән сикерергә уйлаган. Ә уку программасында бернинди хилафлыклар да табылмаган. Бала­ның әти-әниләре исә аңа татар теле “дәрәҗәле түгел” дип аңлаткан. Монда кем гаепле? Бу очрак буенча тикшерү эшләре бара. Имтихандагы барлык биремнәрне эшли алмаган... Соңгы фаҗигаләргә килгәндә, Казанның кадет мәктәбендә укыган 7 нче сыйныф укучысы, Яшел Үзәнгә әбисенә каникулга кайткач, элмәккә менгән. Әбисе бу баланың опекуны саналган. Тагын бер очрак Югары Осланда булган. “Бүген бездә әти-әниләр, укытучылар белән Казан психологлары эшли. Бу үлемдә прокуратура тарафыннан мәктәпне гаепләү булмады. Әлеге 9 нчы сыйныф укучысы имтиханнарын уртача билгеләргә тапшырган. Бу адымга ул “ВКонтакте” сайтында сөйгәне “дуслар”дан алып атканы өчен барган. Әти-әниләргә балалары белән күбрәк аралашырга, игътибарлы булырга кирәк”, – ди район мәгариф идарәсе бүлеге башлыгы Вилен Касыймов. Кайбыч укучысы, җәмгыять белеме фәненнән имтихан тапшырып кайткач, гомерен өзгән. Егет юрист булырга хыялланган. Әнисе белдергәнчә, ул имтиханга бик дулкынланып әзерләнгән. Вакыйга булган көнне ул өенә кәефсез кайткан, ә әнисе эшкә киткәч, үз-үзенә кул салган. Егет социаль челтәрдә сыйныфташына: “Имтиханда барлык биремне дә эшли алмадым. Мин, мөгаен, асылынырмын”, – дип язып калдырган. Ул тырышып укыган, спорт белән дә шөгыльләнгән, эчү, тарту белән мавыкмаган. Бу фаҗигагә китергән сәбәпләр әлегә билгеле түгел. Баланың сөйлисе килә, әти-әнинең тыңларга вакыты юк... Татарстанда бала хокуклары буенча вәкаләтле вәкил Гүзәл Удачина белдергәнчә, узган ел үз теләге белән дөньядан киткән үсмерләрнең 18е – малай, 5е кыз булган. Араларында ятим бала­ларның булуы аеруча борчу тудыра. Былтыр тәрбиягә алынган 5 ятим үз-үзенә кул салган. Педагог Фәридә Нәгыймова әйтүенчә, бүген әти-әниләр балалардан артыгын таләп итә. “Һәр баланың үз мөмкинлеге бар, шуннан артыгын ул эшли алмый. Баланы ничек бар, шулай кабул итәргә кирәк. Имтиханга җибәр­гәндә дә: “Балам, син нинди билге алсаң да, мин сине яратам, яхшыга тапшыр­саң, сөенербез, начар булса, аны бергәләп төзәтү ягын эзләрбез”, – дип озату мөһим. Әти-әни булу – зур хезмәт ул. Кечкенә вакытта бала­ның сөйлисе килә, әти-әнинең тыңларга вакыты юк. Зурайгач, киресенчә... Әмма ул чакта бала инде сөйләргә теләмәячәк. Кайбер әти-әниләр газизләрен чынаяк ваткан өчен дә, “3ле” алганга да ачулана. Баланың күңе­лендә шулай итеп, курку җыела бара. Аның  ахыры күңелсез төгәлләнергә мөмкин, – ди ул. – Әгәр укыткан укучыларымның кәефсезләнеп, кулларын салындырып утырганнарын күрсәм, әнә интернатка барып, ятим­нәрнәрнең, гарип бала­ларның хәлен күреп кайтыгыз. Алар бит шул хәлдә дә үзләрендә яшәргә көч табарга тырыша,  дим”. БДИгә түгел, тәрбиягә игътибар артсын... Имтиханнар, белем алудагы кыенлыклар үлемгә сәбәп була аламы? Бу хакта педагог-пси­хологлар төрлечә уйлый. “Мин – БДИгә каршы кеше. Ул бернинди уңай нәтиҗәләр бирми. Укучылар бары имтиханга әзерләнү белән генә шөгыльләнә. Төпле белем ала алмый. Тест ул – авыру балаларны тикшерү өчен уйлап табылган әйбер. Ул сәламәт балаларны тикшерү өчен туры килми. Моңа кадәрге белем бирү стандартларында “тәрбия” структурасы төше­реп калдырылган иде, хәзерге­сендә кире кайтарылды. Әмма вакыт узды, читләшү барлыкка килде. Бүген инде әти-әниләрнең үзләрен тәрбияләргә кирәк. Мәктәптә дә БДИгә түгел, тәрбиягә игътибар арттырылсын иде”, – ди галимә, педагог-пси­холог Зилә Маһиярова. Психолог фикеренчә, баланың үсеш чорындагы үзгә­решләрне кичерә алмавы да фаҗигагә китерергә мөмкин. Татарстан Мәгариф һәм фән министрлыгының матбугат үзәге җитәкчесе Алсу Мөхәммәтова белдергәнчә, мондый һәр очрак – фаҗига. “Мәктәпләрдә психолог­лар эшли. Ләкин бер генә мәктәп тә әти-әни мөгамәләсен алыштыра алмый. Бала үз проблемаларын якыннары белән уртаклашырга тиеш, – ди ул. – Тормышта төрле авыр хәлләр була, әмма билгеле бер карар кабул итәргә кирәк. Ниндидер проблеманы хәл итеп булмагач, кайберәүләр дөнья җимерелер дип уйлый. Укытучыларга да, әти-әниләргә дә балаларны имтихан белән куркытырга ки­рәкми. БДИне көз көне бирү мөмкинлеге бар. Бала тырышып укыса, аны барыбер тапшырачак”. Сәрия САДРИСЛАМОВА 84 | 19.06.2015 (полный текст новости)

  • 2015-06-20 04:35 Уңышсыз тапшырылган имтихан үз-үзеңә кул салуга сәбәпме?
    19.06.2015 Җәмгыять Ел саен диярлек укытучы белән телгә килү, мәктәптә “икеле” алуны сәбәп итеп үз-үзенә кул салган үсмерләр була. Бердәм дәүләт имтиханы үткәрелә башлаганнан бирле егет-кызларны якты дөнья белән хушлашырга этәргән тагын бер “кайгы” барлыкка килде Агымдагы елда да имтихан тапшыру чоры фаҗигаләрсез генә үтмәде. Июнь башында җәмгыять белеменнән сынау 16 яшьлек малай өчен соңгысына әйләнә. Агымдагы ай, гомумән, фаҗигале була. Чөнки шушы бер очрак кына булса бер хәл, бер-бер артлы өч яшүсмер дөньядан китәргә карар кыла бит. Дөрес, бу очракларның берсен генә имтиханнар белән бәйлиләр. 2 июнь көнне 15 яшьлек мәктәп укучысы асылынган килеш табыла. 8 июньдә инде Яшел Үзәндә шундый кайгы була: бу юлы инде 16 яшьлек үсмер үз-үзенә кул сала. 9 июньдә телгә алынган очрак – Кайбыч районында яңа гына җәмгыять белеменнән имтихан тапшырган чыгарылыш сыйныф укучысы якты дөнья белән саубуллаша. Егет юридик вузга укырга керергә ниятли. Шуның өчен җәмгыять белеменнән имтихан аның өчен мөһимнәрдән була. Туганнары сүзләренчә, ул имтиханнар өчен бик борчыла. Бердәм дәүләт имтиханында барлык биремнәрне үти алмавы аның күңелен  төшерә. Нәтиҗәдә ул имтихан нәтиҗәләрен дә көтеп тормыйча суицидка бара. Якыннары фикеренчә, аны бу адымга нәкъ менә БДИ этәрә. Билгеле, мондый очраклар булган саен без аның сәбәпләренә төшенергә тырышабыз. Бигрәк тә мәктәп, укытучы, имтиханнар белән бәйле суицидлар зур резонанс тудыра.  Әмма, билгеле, мондый фаҗигаләрнең сәбәпләре тирәнрәк ята. Бер төркем үсмерләр ни сәбәпледер тормыш итәргә сәләтсез булып үсә. Нәтиҗәдә, кечкенә генә авырлык та алар өчен җиңеп булмастай тоела.  Ә начар билге, уңышсыз тапшырылган имтихан этәргеч факторларның берсе генә булып тора. Гомумән, соңгы берничә елда яшүсмерләрнең үз-үзләренә кул салу проблемасы актуальләшә бара. Татарстан буенча балалар хокуклары буенча вәкаләтле вәкил Гүзәл Удачина да күптән түгел генә күңелсез статистиканы яңгыраткан иде.  Ул билгеләп үткәнчә, 2014 елда 23 балигъ булмаган бала мондый адымга барган, бу алдагы ел белән чагыштырганда 6 очракка күбрәк.  2010 елда 24 суицид факты теркәлгән, 2011дә – 27, 2012дә -19 үсмер үз-үзенә кул салган.  Узган елдагы очракларны анализлаганнан соң түбәндәге нәтиҗәләргә килгәннәр: - Авыл җирлегендә теркәлә торган суицид очраклары кинәт кенә артып киткән. Шәһәр балалары арасында әлеге күрсәткеч 10 мең балага 0,44 булса, авыл җирлегендә исә – 1,95. - Үз-үзенә кул салган балаларның 15е мәктәптә укыган, 7се – башлангыч һәм урта һөнәри белем бирү учреждениеләрендә белем алган. Бары тик бер генә бала беркая да эшләмәгән һәм укымаган. - Үз-үзенә кул салу омтылышлары кызларда күбрәк була икән, әмма малайлар бу турыдагы уйларын ахырына кадәр ешрак җиткерә. Шулай, узган елда үз-үзенә кул салып бакыйлыкка күчкәннәр арасында 18 малай, 5 кыз булган. - Суицид кылучыларның күбесе имин гаиләләрдә яшәгән. Билгеле, үсмерләрнең психик сәламәтлегенә, беренче чиратта, әти-әниләр игътибарлы булырга тиеш. Әмма белгеч булмаган кешегә барыбер мондый очракта нидер үзгәртүе авыр. Шуңа да соңгы елларда мәктәп психологларының эшләре нәтиҗәлерәк булырга тиеш дигән сүзләр яңгырый. Узган елда Татарстан Мәгариф һәм фән министрлыгы сайтында мәктәп психологлары институтын үзгәртеп кору турындагы карар басылып чыкты. Суицидларны кисәтү, балалар проблемаларын хәл итүгә ярдәм итү максатыннан якындагы өч елда республиканың һәр районында үз психологик-педагогик үзәк булдырылырга тиеш. 3 яшьтән алып 18 яшькә кадәр балаларны борчыган мәсьәләләр, үсештә, тәрбиядә һәм укуда булган кыенлыкларны хәл итүгә психологлар, социаль педагоглар, дефектологлар һәм логопедлар алыначак, дип билгеләнгән иде әлеге документта. Әмма әлегә бу юнәлештә бернинди алга китеш тә сизелми. Гүзәл НАСЫЙБУЛЛИНА | 18.06.2015 (полный текст новости)

  • 2015-06-16 11:12 Нигә, әни, язмышыма үч иттең?..
    14.06.2015 Язмыш Миңа 5-6 яшь тирәсе булгандыр. Урамда уйнап йөргәндә кул чугы бөкрәеп, өскә карап торган апаны күреп, тетрәнгәнем истә калган. Капка төбендә утырган дәү әнидән: “Ул апаның кулы нигә шундый?” – дип сорадым. “Балачакта әнисе тәрәзә төбенә утырткан булган. Бала шуннан егылып төшеп, кулын әнә шулай имгәткән. Гомерлеккә гарип калды бичара”, – дип сөйләгән иде дәү әни. Бәхетенә, яхшы күңелле ир очрап, бу апа ялгыз калмаган, аның үзенең дә ике кызы бар иде инде ул чакта. Ә менә әтисе исереп кайтып, өйдә әнисенә пычак белән кизән­гәндә курку алган сыйныфташым бик ямьсез итеп тотлыга иде. Ул чире әле дә бетмәде. Шуның аркасында кызлар белән дә таныша алмый. Ояла, читенсенә, үзен ким тоя. Өлкәннәрнең уйламыйча кылган бер гамәле аркасында ба­ланың язмышы төптән-тамырдан үзгәрер­гә мөмкин шул. Иң кызганычы, игътибарсызлык аркасында һәлак булган балалар жәл. Соңгы көннәрдә генә дә республикада ничә бала тәрәзәдән егылып төшеп, дөнья белән хушлашты. Кышын, коляска белән балконга һава суларга дип чыгарып, шунда онытылып, өшеп үлгән­нәре дә җитәрлек. РФ Президенты карамагында бала хокуклары буенча вәкаләтле вәкил Павел Астахов мондый очракларны бары тик ата-аналарның гамьсезлеге бе­лән бәйли һәм өлкәннәргә карата җәза чараларын катгыйландырырга кирәк дип саный. Аның фи­ке­ренчә, Административ хокук бозулар турында кодекска үзгә­реш­ләр кертергә вакыт җитте. Балаларын тиешенчә карамаган ата-ана­ларга 5 мең сумга кадәр штраф салырга кирәк, ди ул. Бу, нигездә, баласын өйдә яки машинада караучысыз калдыручы ата-аналарга кагыла. Психологлар җәзаны баланың яшенә карап кулланырга киңәш итә. Мәсәлән, 7 яшькә кадәрге балалар аеруча да зур куркыныч астында. Егылып, берәр җирен авырттырырга, чокырга егылып төшәргә, авыр әйбер астында калырга, машина каршысына йөгереп чыгарга, ут белән уйнарга һ.б. мөмкин. Монда бит әле тән ярасы гына түгел, психологик якны да исәпкә алырга кирәк, ди белгечләр. Балачакта алынган курку хисе баланың киләчәктәге язмышы өчен шулай ук әһәмиятле, ди белгечләр. – Баласын карамаучы ата-аналарга штраф кертүгә мин биш куллап риза, – ди 4 бала анасы, хуҗабикә Зөлфия Закирова. – Баланы һич кенә дә ялгыз калдырырга ярамый. Дүрт баламны да үзем карап үстерәм, булышыр кешем юк. Ирем көне-төне эштә. Бала кая барып бәрелергә белмичә, каңгырап йөрергә тиеш түгел, аңа шөгыль табарга кирәк. Дөрес, бу җиңел түгел. Минем өчен моның тискәре ягы – карьерама нокта куярга туры килде. Дөньяга ки­тер­гәнмен икән, алар өчен бары мин генә җаваплы. Шулай да бала белән өйдә утырган өчен аңа өч яшь тулганчы пособие түләсеннәр иде дигән фикерем бар. Үзегез уйлап карагыз, өч яшькә кадәр баланы бер генә балалар бакчасына да алмыйлар, урыннар юк. Ә аны ашатырга, киендерергә, торак-комму­наль хуҗалык хезмәтләре өчен түләргә кирәк. Дарулар да арзан түгел. Шуңа күрә ата-аналарның күбесе, баласы тәпи китү белән, күзен-башын акайтып эшкә чыгарга тырыша. Шул баласы өчен тырышудан бит инде ул. Өч яшькә кадәр булса да түләнсә, миңа калса, фаҗигале хәлләр азрак булыр иде. Гөлгенә Шиһапова, “ВТ” журналисты: – Мин каршы бу яңалыкка. Ике баламны да, мәктәп яшенә җиткән­че диярлек, тулай торак шартларында үстердем. Янда әби-бабай булмады. Аш бүлмәсенә чыксам да, бәдрәфкә барасы булса да, бер күзем балаларда булды. Миңа калса, мондый үзгәрешләр дәүләт эшен­нән бушый алмаганнарга түгел, ә сыра эчеп, күңел ачып, баласын бала дип белмәүче ата-ана­ларга кагылырга тиеш. Нишлисең инде, төрле чак була, балалар еш кына өйдә ялгызлары утырып кала. Белгән догаларымны укып, Ал­лаһка тапшырырга тырышам. Бу бит аларны карыйсы кил­мәгәннән түгел, тормыш мәҗбүр итә. Ни өчен бала тудыру йортында баласыннан баш тартып, гариза язучы күке аналарга бернинди дә штраф каралмаган? 5 мең сум штраф салдылар ди, бу акча бит шушы мескен, баласын да карарга, хуҗалы­гын да алып барырга тырышкан гаилә кесәсенә китереп сугачак. Шул ук баланың ризыгы, киеме дигән сүз. Рөстәм хәзрәт Ясәвиев, Казанның “Өмет” мәчете имам-хатыйбы: – Бу бүген генә килеп чыккан яки бүтән очрак белән бәйле проблема түгел. Аның нигезенә карарга кирәк. Чыннан да, иң зур җавап­лылык ата-анада. Без хәзер кулланучы рәвешенә кайтып калдык, кошлар балаларына чебен-черки тотып, шуны авызларына салып, яңадан ризык эзләп киткән кебек, ата-ананың да бала каравы шуңа кайтып калды. Тиз генә кирәк-ярак­ларны әзерләп калдыра да тагын эшкә ыргыла. Әлбәттә, бер гаиләне икенчесе белән чагыштырып булмый. Ялгызы гына бала тәрбияләгән аналар бар. Балалары белән кү­ре­шүдән мәхрүм булганнар да күп. Акыллы киңәш бирә торган дәү әти-әниләр аз. Дөнья куалар. 5 мең штраф белән генә вәзгыятьне үзгәртеп булыр дип уйламыйм. Ата-анага булган карашны үзгәртергә кирәк. Гаи­ләләр матди яктан азмы-күпме ярдәм алса, баласын ташлап, эшкә чыгып йөгермәс иде. Икенче балага ана капиталы, өченче балага бернинди коммуникациясе булмаган җир бирелсен ди, бу бит реаль ярдәм түгел. Калганын ата-ана үзе уйлап бетерергә, юнәтергә тиеш. Шуңа күрә бала үсеше турында уйларга вакыты калмый да. Ә бит Россия – бай дәүләт. Шул байлыкны бала үсеше­нә тотарга мөмкин булган ярдәм кирәк. Аннан соң, тәкъдире шулдыр дип, барысын да: “Ни язса, шул булыр”, – дип калдыру да дөрес тү­гел. Сакланганны саклармын, дигән Аллаһы Тәгалә. Тәкъ­дир, мәсәлән, күп­медер дәрәҗәдә дога-гыйбадәт белән үзгәртә ала. 81 | 11.06.2015 (полный текст новости)

  • 2015-06-16 11:12 Изге Болгар җыены ничек узды
    15.06.2015 Дин Без, мөселманнар, Болгарга җыелып, ата-бабаларыбызны искә алып, иң изге теләкләребезне әйтеп дога кылу мөмкинлегенә ия, диде Рөстәм Миңнеханов Бүген Болгар шәһәрендә Изге Болгар җыены уздырылды. Идел буе Болгар дәүләтендә Исламны рәсми төстә кабул итү вакыйгасына багышланган җыенны ачу тантанасында ТР Президенты вазифаларын вакытлыча башкаручы Рөстәм Миңнеханов, ТР Дәүләт Киңәшчесе, ТР тарихи һәм мәдәни һәйкәлләрне торгызу буенча "Яңарыш" Республика фонды попечительлек советы рәисе Минтимер Шәймиев, ТР Дәүләт Советы Рәисе Фәрит Мөхәммәтшин, Россия Югары мөфтие, Россия мөселманнары Үзәк Диния нәзарәте рәисе шәйхелислам Тәлгать Таҗетдин, Россия мөфтиләре шурасы һәм Россия мөселманнары Диния нәзарәте рәисе Равил Гайнетдин, ТР мөселманнары Диния нәзарәте рәисе, мөфти Камил хәзрәт Сәмигуллин, Төньяк Кавказ мөселманнарының координацион үзәге рәисе, мөфти Исмәгыйль хаҗи Бердиев катнашты. Рөстәм Миңнеханов җыен кунакларын сәламләп, аларга бирегә килгәннәре өчен рәхмәт белдерде. "Хәзерге вакытта без, мөселманнар, Болгарга җыелып, ата-бабаларыбызны искә алып, иң изге теләкләребезне әйтеп дога кылу мөмкинлегенә ия", - дип сөйләде ул. ТР лидеры кичә татар дин әһелләренең "Милли тормыш һәм дин" VI Бөтенроссия форумының  пленар утырышы уздырылуын, бүген исә Россия мөселманнары социаль доктринасы имзалануын искәртеп, бу юнәлештәге эшчәнлекнең мөһимлеген ассызыклады. Ул Болгар шәһәрлегенең елдан-ел төзекләнүенә, матурлануына игътибар юнәлтеп, бүген бирегә килү өчен транспорт мөмкинлекләре зур булуын, өстәвенә, быел монда кунакханә төзелә башлавын билгеләп узды. Рөстәм Миңнеханов Болгардагы уңай үзгәрешләрнең, киң күләмле эшләрнең Минтимер Шәймиев кулы астында, аның актив катнашуы бәрабәренә башкарылуына игътибар юнәлтеп, аңа рәхмәт белдерде. "Барыгызны да бүгенге изге бәйрәм белән котлыйм, исәнлек-саулык телим! Киләчәктә  дә шушы җирдә күрешергә насыйп булсын", - дип төгәлләде сүзен ТР Президенты вазифаларын вакытлыча башкаручы. Бүгенге бәйрәм чарасы уңаеннан, ЮНЕСКО генераль директоры Ирина Бокова татарстанлыларга мөрәҗәгать хаты җибәргән. Анда Идел буе Болгар дәүләтендә Исламны рәсми рәвештә кабул итүнең Татарстан өчен гаять мөһим вакыйга булганлыгы ассызыклана. "Һичшиксез, Болгар күп гасырлар буена Россиядәге һәм бөтен дөньядагы мөселманнар өчен изге урын булып саналды", - дип билгеләп үтелә хат текстында. Минтимер Шәймиев сүзләренә караганда, Болгар җире - зур тарихи истәлегебез. Ул быелгы җыенның, Болгар музей-тыюлыгы ЮНЕСКО мирасы исемлегенә кергәннән соң, беренче тапкыр уздырылуы турында әйтте. ТР Дәүләт Киңәшчесе әйтүенчә, Болгар яңарышына РФ Президенты Владимир Путин, ТР лидеры Рөстәм Миңнеханов һәм халык ярдәме нәтиҗәсендә ирешелде. Бу уңайдан, ул тарихи һәйкәлне торгызуга үзеннән зур өлеш кертүчеләргә рәхмәт әйтте. Шул ук вакытта, Минтимер Шәймиев башкарыласы эшләрнең күп булуына басым ясап, киләчәктә биредә яңа музейлар ачылачагы, Исламны югары дәрәҗәдә өйрәнүгә барлык мөмкинлекләр тудырылачагы турында белдерде. Ул Россия мөселманнары социаль доктринасы имзалану көненең тарихка кереп калачагына игътибар юнәлтеп: "Бүген корал белән генә бернәрсә дә хәл итеп булмый, без дини рухыбызны күтәреп, шуның нигезендә эш итәргә тиешбез. Шул чакта гына дөньяда тынычлык булачак", - диде. Тәлгать Таҗетдин билгеләп узганча, хәзерге вакытта Болгарга Россиянең төрле төбәкләреннән килү өчен бөтен мөмкинлекләр дә бар. Ул әлеге изге урынның күп гасырлар дәвамында тарихи һәйкәл буларак саклануын әйтеп: "Шулай да, без тарихи һәйкәлләргә карап кына куанып утыра торганнардан түгел. Шөкер, бүген Болгар - җанлы шәһәр. Соңгы 5 айда гына да бирегә 60 мең кешенең килүе моңа дәлил", - дип сөйләде ул. Россиянең Югары мөфтие илебезнең төрле почмакларында салынган 7,3 мең мәчеткә имамнар, хәзрәтләр әзерләүнең асыл үрнәге булачак Болгар ислам академиясе ачылачагына да өмет баглады. Шуннан соң, Тәлгать Таҗетдин ТР мөселманнары Диния нәзарәтенә Мөхәммәд пәйгамбәрнең (с.г.в) чәч бөртеген тапшырды. Моңа кадәр ул Уфада сакланган, бүгеннән ядкарь Болгар шәһәрлегенең Ак мәчетендә урын алачак.  Тантаналы чарада Равил хәзрәт Гайнетдин, Исмәгыйль хаҗи Бердиев та чыгыш ясады. Камил хәзрәт Сәмигуллин җыен кунакларын якынлашып килә торган Рамазан ае белән тәбрикләде. Шуннан соң, кунаклар Коръән музее һәм Рәфкать Мөхәммәтшинның зәркән сәнгате күргәзмәсендә булды. Җыен вакытында Рөстәм Миңнеханов, Минтимер Шәймиев, Фәрит Мөхәммәтшин "Россия - ислам дөньясы" стратегик күзаллау төрекеме эшчәнлеге кысаларында уздырыла торган яшьләр җәйге лагеренда һәм Ислам хезмәттәшлеге оешмасы илләре яшь эшмәкәрләренең I Халыкара Казан форумында катнашучылар белән очрашты. Лагерьда мөселман илләре, шулай ук Татарстан һәм Россия төбәкләре яшьләре - барлыгы 160 лап кеше катнаша. Форум исә катнашучыларның иң яхшы проектларын ачыклауга, Россия һәм халыкара бизнес җәмәгатьчелеге арасында хезмәттәшлекне үстерүгә юнәлтелә. Сәгать 11дә Болгар шәһәрлегенең Кече манарасы янында Тәлгать Таҗетдин тәүбә чарасы үткәрде. Көннең нәкъ уртасы - сәгать 12дә Җәмигъ мәчетендә өйлә намазы укылды. Шуннан соң җыен кунаклары Болгар һөнәрчелеге үзәге экспозициясе белән танышты, Халыкара археология мәктәбендә булды. "Иман моңы" фестивале кысаларында, тантаналы чарада катнашучылар өчен мөнәҗәтләр, борынгы татар җырлары башкарылды.   Ләйсән ИСХАКОВА | 14.06.2015 (полный текст новости)

  • 2015-06-16 11:12 Чистай авылларына Сабан туе кирәкми?
    15.06.2015 Җәмгыять Чистай районыннан бер укучыбыз шалтыратты: авылларда быел Сабантуйлар уздырылмады, ди. Сабан туе инде брендка әйләнде. Артистлар, эшмәкәрләр үзләренә аерым үткәрә башлады бу бәйрәмне. Мөселман балалары өчен, федераль күләмдә, Бөтенроссия авыл Сабан туйлары гөрләп үтә. Кыскасы, кечкенә генә татар авылында да, хәтта чит илләрдә дә әлеге бәйрәмне түземсезлек белән көтеп алалар. Ә Чистайда юк... ­Ни өчен икән дип, берничә авылга шалтыратып алдык. Дөрес, Татар Ялтаны авы­лында иганәчеләр ярдәме белән үткәргәннәр милли бәйрәмне. Калганнар исә нәүмиз калган.   Ике меңләп кеше яшәгән Каргалы авылында ел да милли бәйрәм узган, ә быел Сабан туен оештырмаганнар.   – Быел бюджетта бәйрәм өчен акча каралмаган. Авыл халкы көтте инде бәйрәмне, тик нишлик соң, Сабан туе урынына авыл көне уздырырга ниятлибез, – диделәр авыл җирлеге үзидарәсендә.   Талкышта исә телефонны үзен үтеп барышлый гына авыл советына кергән авыл кешесе дип таныштырган ханым алды.    – Һәр елны Сабан туе уздыру кызык түгел бит инде, тансыкласын халык азрак, бәйрәмнең дә кадерен белер. Өч авылга 900ләп кеше исәпләнә Талкыш җирле үзидарәсендә, ә бәйрәмгә яртысы да килми. Кемгә кирәк соң ул Сабан туе? Бәйрәм җиттеме, кунаклар кайта, аларны сыйларга, шашлыгын пешерергә, мунчасын ягарга кирәк, авыл халкы азрак ял итсен әле, – диде ул.   Мөслимлеләр исә Сабан туе урынына Питрау бәйрәмен уздыралар икән. Ул күрше Бахта авылында үтә. Керәшен бәйрәме саналса да, татары, үзбәге, керәшене, урысы – барысы да шунда җыела, ди. 12 июльдә узачак әлеге бәйрәм нәкъ Сабан туен хәтерләтә. Ат чабышын санамаганда, барлык уеннар, көрәш тә була икән.   Кутлушкино халкында исә Сабан туе кайгысы түгел, яңгыр булмаганга борчылалар авылда. Бәрәңге уңышы начар, җирләр кибә, диләр.   – Авылда күбесе олылар, халык Сабан туен кирәксенми дә. 13 июнь көнне Чистайда узачак, безгә шул җитә. Һәркемнең машинасы бар, теләгән кеше бара, – диделәр үзидарәдә.   Сүзен-сүзгә   Чистай муниципаль районы советының оештыру бүлеге җитәкчесе Лилия Абзалова:   – Авыл Сабантуйлары өчен бюджетта аерым акча каралмаган. Милли бәйрәмгә килгәндә, Татар Ялтаны авылында иганәчеләр зурлап уздырды бәйрәмне, бөтен тирә-күрше авыл шунда җыелган иде. Аның каравы авыл көннәре зурлап үткәрелә бездә, алар нәкъ Сабан туе кебек инде, исеме генә башкача. Көрәшләре дә була, батырга тәкәләр дә тапшырыла. Авыл уңганнарына район хакимиятеннән дә мактау кәгазьләре, бүләкләр каралган. Татар Баганалысы авылында, мәсәлән, Урам бәйрәмен көтеп алалар. Тубылды җирлегендә Якташлар очрашуын уздыру күркәм гадәткә керде. Авыл җирле үзидарәләре Сабантуйны уздыру-­уздырмауны үзләре хәл итә. Эльвира МОЗАФФАР | (полный текст новости)

  • 2015-06-16 11:12 Инша китап укырга өйрәтми
    15.06.2015 Мәгариф Апрель ахырында Россиянең Иҗтимагый палатасында мәктәпләргә кертелгән йомгак­лау иншасының нәтиҗәләре турында фикер алыштылар. Чыгарылыш сыйныф укучылары болай да рус теленнән БДИ кысаларында инша язалар һәм, имтихан шартлары кырысландырылгач, укучы, телиме-те­ләмиме, аны мөстәкыйль язарга мәҗбүр булачак иде. Имтиханның “С” өлеше баланың ни дәрәҗәдә грамоталы яза белүен, фикерләрен формалаштыра һәм дәлилли алуын күрсәтә. Шуңа күрә өстәмә аттестация чарасы кертү – кирәксез бер нәрсә ул. Моны Иҗтимагый пала­таның Фәнне һәм мәгарифне үс­терү комиссиясе әгъзасы Роман Дощинский да билгеләп: “Өстәмә аттестацион процедура буларак, йомгаклау  иншасы кертү җәм­гыять тарафыннан төрлечә кабул ителде, ә хәзер без аның нәти­җәләрен бәяләүдә дә аңла­шылмаучылык күрәбез”, – диде. Сөйләшүгә чакырылган рус теле укытучылары иншага әзерләүнең методологик ба­засының формалаштырылмаган, бәяләү күрсәт­кечләренең исә артык йомшак булуыннан зарландылар. “Укытучылар укучыны ат­тестациягә ничек әзерләргә кирәклеген, ә иң мөһиме, аның ничек булырга тиешлеген аңлап бетермиләр. Бу билгесезлек болай да аттестацион процедураларның күплегеннән интеккән укучыларга да күчә”, – диде академик Марьяна Безруких. Фикер алышуга җыелучылар, һәр сүздә хата җибәрсә дә, укучының сынауны уза алуыннан зарланыштылар. Минемчә, бу йомгаклау иншасының бердәнбер өстен ягы – ул укучыга каушамыйча үз фикерен әйтергә мөмкинлек бирә. Югыйсә элегрәк бездә шулай иде: чыгарылыш имтиханында ки­мендә 4-7 биттән торырга тиешле инша “5ле”гә бәяләрлек булсын өчен, укучы аны бер хатасыз язып тапшырырга тиеш иде. Теманың көтелмәгәндә игълан ителүен, вакытның бик кысан булуын һәм эмоциональ халәтнең бик киеренке икәнен искә алсак, иҗади эшне үзенчәлекле һәм хатасыз итеп эшләп тапшыру мөмкин түгел икәнлеге аңлашыла. Шуңа күрә имтиханның бу төре укучыларның укытучы ярдәме белән тоталь рәвештә күчерүләреннән тора иде. Медаль алырга өметләнгән укучыларга ярдәм өчен укыту­чыларның махсус бригадасы әзер торды, тема игълан ителүгә, алар китапханәгә чаптылар, “медалист” өчен те­геннән-моннан йолкып темага туры  китерелгән иншаны әвәлә­деләр. Район мәгариф бү­легендә иншаларны тикшерергә җыелган имтихан комиссиясе икенче көнне күрә: медальгә дәгъва кылу­чыларның иншалары игезәк туганнар кебек бер-берсен кабатлый, чөнки бер үк чыганаклардан күче­релгән. Эчтә­леккә игътибар итеп тормыйсың инде шуннан соң, бөтен көч язма эштәге хаталарны лезвие белән кырып төзәтүгә сарыф ителә. Мондый матавык совет мәктәбендә дистә еллар буе дәвам итте, аны яңа Россия мәгарифе дә эстафета итеп алды һәм шундый озын күз буяучылык марафоныннан соң иншага ничек әзерләргә кирәклеген, аның ничек булырга тиешлеген берәү дә белми. Ни­кадәр генә яманласак та, БДИның “С” өлешендәге инша – үзенең күләме, формасы белән дә уку­чының белемен, сәләтен тик­шерүнең иң оптималь ысулы иде. Бөтен бәла шунда гына: уку­чыларның зур күпчелеге диярлек “С” өлешен башкара алмыйлар. Әмма куркыныч юк, бәяләү күрсәткечләре шулай куелган: син язгансың икән, эшең бер тиенгә яраксыз булса да, күпмедер балл туплыйсың. Бу исә мәктәптән котылып чыгарга җитә. Йомгаклау иншасын керткән­дә, чиновникларда шундый өмет тә бар иде: укучылар иншаны язар өчен матур әдәбиятны укырга мәҗбүр булмаслармы? Монысы да кысыр өмет, чөнки һәркем белә: әдәби әсәр турында фикер әйтү өчен бу очракта аны уку мәҗбүри түгел. Иншаны уңышлы язу өчен теоретик  әдәбият белән танышу да җитә. Хәзер инде Интернетта ин­шаларның әзер калыплары җитәр­лек, укучыларның яхшы әзер­ләнгәннәре шулардан файдалана. Рәшит ФӘТХРАХМАНОВ 81 | 11.06.2015 (полный текст новости)

  • 2015-06-16 11:12 Альбина Гайзуллина: «Рөстәм беренче курстан ук артымнан йөрде»
    15.06.2015 Шоу-бизнес Орчык кадәр генә бу яшь ханымга карап торасың да, каян шул кадәр энергия ала икән дип уйлыйсың. Кариев исемендәге Казан Татар дәүләт яшь тамашачылар театрының сәләтле артистларының берсе, артист Рөстәм Гайзуллинның тормыш иптәше, әти-әниләре кебек бик тә шаян-шук ике малай әнисе Альбина Гайзуллина турында әйтүем. Ул әле Казан дәүләт мәдәният университетында читтән торып белем алырга да өлгерә. Тормышлары турында үз авызыннан тыңлыйк әле. «Украинага барасым килми»   Рөстәмнең әти-әнисе белән әлегә бергә яшибез. Бергә тора башлавыбызга инде ун ел була. Элек тә начар яшәмәдек, тавыш-гауга чыкканы булмады. Хәзер инде бөтенләй бер-беребезгә ияләшеп беттек. Гаиләдә ир-атлар күп булгач, бер дә җиңел түгел, каенанам да еш ярдәмгә килә.   Улыбызның олысы мәктәпкә укырга керде, кечкенәсе әле балалар бакчасында. Икесен ике төрле вакытта каршы аласы бар. Барына да өлгерергә тырышабыз инде...   Рөстәм гаиләдә бердәнбер бала. Шулай да бик иркәләмәгәннәр үзен, хәзер инде иркәләнеп торырга вакыты бөтенләй юк. Әти-­әни аңа чын ир-атларга хас тәрбия бирә алган. Кирәк икән, үз сүзен әйтә, кирәк вакытта дәшми дә кала белә, кайбер нәрсәләргә күз дә йома...   Гаилә белән без кич, 10-11ләр тирәсендә генә җыелабыз. Рөстәм иртәнге 6 тулганчы чыгып китә, соң гына кайта. Шуңа да ялларны бер вакытта алырга тырышабыз, балалар, гаилә белән буласы килә.   Узган ел беренче тапкыр үз машинабыз белән Абхазиягә бардык, быел да шулай итәрбез дип торабыз. Балалар да җәйге ялларыбызны бик көтә.   Кыш көне чаңгы шуарга яратабыз. Мин Биектау районының Дөбъяз авылында үстем. Анда чаңгы базасы бар. Кышкы ялларда, Яңа елда шунда кайтып, мунчалар кереп, ял итеп киләбез. Җәен исә бакчага барабыз.Үзем авыл кызы булсам да, бакчада казынырга бик яратмыйм.   Мин Украинаның Ворошиловград өлкәсе, Лисичанск шәһәрендә туганмын. Әни авырлы килеш әтигә ияреп барган да, мин тугач, ярты еллап шунда яшәгәннәр. Бәхет эзләп киткән булганнармы инде... Әти шахтада эшләргә киткән булган.   Анда туганнарыбыз бик күп булган, күрәсең, алар янына дип киткәннәр. Әни сөйләве буенча, ул бик нык сагынган, яши дә алмаган булыр идем ди үзе дә. «Бала коляскасын урамда төртеп йөрткәндә, аяк астында абрикослар чәчелеп ята иде», – дип сөйләгәне дә истә. Шулай булса да, ул якка бер дә барасы килми. Бигрәк тә хәзерге вакыйгалардан соң.   «Мәктәптән туеп, училищега килдем»   Әни чүәк фабрикасында эшләде. Мәктәптә дәресләр беткәч, мин дә әни янына бара идем. Шунда фабрика бакчасының агачлары арасында җырлап, хыялланып йөргәнемне хәтерлим. Элек авылда мендәр өсләренә челтәрләр ябып куя иделәр. Шул челтәрләрне алып, сари ясап, һиндча киенеп, һинд киноларындагыча кыланып, җырлап йөргәнем истә калган. Дәү әни дә: «И, кызым, артист булырсын син!» – дия торган иде.   Укытучым Гөлсинә Галимова мәктәптә укыганда бөтен фестивальләргә алып йөрде. Ул елларда Казанның Химиклар мәдәният сараенда уздырылган «Сандугач керде күңелгә» фестивалендә дә катнашканым булды, авылларда концертлар куеп, җырлап та йөрдем.   9 нчы сыйныфны тәмамлагач, театр училищесына кердем. Сыйныфтан ике кыз килдек, мин баштан ук, укырга керәм дип, Казанга килдем. Икебез дә өч турны да уздык һәм артистлыкка укый башладык. Кош тоткан кебек идем мин ул көннәрдә. Әнинең бик җибәрәсе дә килмәгәндер инде... Ә мин мәктәптән туйган идем, башкача укып карыйсым килде.   Тулай торакларда торып азапланмадым, әнинең бертуган апасы белән яшәдем. Хәзер мәрхүмә инде ул, мин аңа бик нык рәхмәтле. 4 ел буе ул мине Казан тормышына ияләштерде.   «Илдар Хәйруллин мине елатты»   Рөстәм белән без бер курста укыдык. Укырга имтиханнар биреп йөргәндә үк ул минем хәтергә кереп калды. Бик шук, шаян, Казан малае, «крутой» егет. Әле тегесе белән барып күрешә, әле монысына килеп бәйләнә... «Бу егет керер инде», – дип уйладым ул чакта. Егетләр аз булгач, аларны болай да алалар бит инде.   Безнең курс Илдар Хәйруллинда укыды. Имтихан биргәндә, мин аның каршысына килеп бастым да каян килдең, исемең кем кебек сорауларга җавап бирдем. Шуннан Илдар абый миңа: «Ела!» – диде. «Нигә елыйм инде мин?» – дим, гаҗәпләнеп. «Ела дидем мин сиңа!» Шунда куркудан елап җибәрдем. Мине тынычландырып, урыныма утырттылар. Рөстәм мине шул вакыт кызганган, аның күңеленә шулай кереп калганмын.   Ул беренче курстан ук, әйдә, очрашабыз дип артымнан йөрде, әмма мин бирешмәдем. Шулай булса да, без бик якын дуслар идек. Икебезнең серләр гел уртак булды.   Дүртенче курста безне Минзәләгә практикага җибәрделәр. Анда исә тулай торакка урнаштырдылар. Егетләр бәйләнмәсен дип, Рөстәмгә алдан ук, без синең белән очрашабыз, яме, дип әйтеп куйдым. Рөстәм дә, «Ярар, ярар», – диде. Ул тулай торак егетләрен «кисәтеп» куйган, шуңа да миңа бәйләнүче булмады.   Бер көнне, практикага дип, театрга барабыз, бу килде дә мине кулымнан җитәкләп алды. Кулымда көмеш йөзегем бар иде, шуны салдырып алды да чәнти бармагына киеп куйды. «Мин бу балдакны аерылышкач кына салачакмын!» – диде. Туйга кадәр шул балдакны салмады, әле дә булса ул балдак өйдә сак­лана.   Рөстәмнең әтисе бик тыныч кеше. Үз эшен эшләп, акрын гына йөри бирә. Ә әнисен мин училищеда элегрәк тә күргәнем бар иде. Ул бик уңган, аш-суга оста ханым. Очрашкан вакытта, аларга кунакка барганда да, гел тәмле ризыклар, тортлар пешереп каршы алды. Аннан калышмыйм дия-дия, мин дә аш-суга акрынлап өйрәнеп киләм инде.   «Өченчесе дә малай булыр төсле...»   Артист гаиләсе, әлбәттә инде, башка гаиләләрдән аерыла. Мондый гаиләдә иң мөһиме – бер-береңә ышану. Тормышта төрле хәлләр була бит инде. Гадәти гаиләләрдә кич белән барысы да өйгә җыела. Бездә исә алай түгел, иртән иртүк Рөстәм инде өйдә юк. Мин балаларны үзем урнаштырам, бакчага, мәктәпкә илтәм, эшкә барам. Төшке ашка, вакыты булса, Рөстәм кайтып китәргә мөмкин, булмаса, кайтмый инде.   Кечкенәрәк ва­кытта, олы малайның: «Әни, әти безнең белән яшәмиме әллә ул?» – дип сораганы булды. «Ник алай дисең, улым?» дигәч, «Өйдә әтинең исе дә килми», – ди бу миңа. Ул безнең лифтка керә дә, иртән Рөстәм эшкә күптән түгелрәк кенә киткән булса: «О-о, әти исе килә!» – дип, одеколон исен исни.   ...Иртән балалар йокыдан торганда – әтиләре эштә, алар йокларга яткач кына кайта. Шуңа да кайчагында күрешә дә алмыйлар. Әмма Рөстәм аларны һәрвакыт контрольдә тота. Телефоннан да сөйләшә, укытучылары белән дә элемтәдә тора. Бераз тәртип бозсалар, үзем дә әтиләренә «эләкләп» алам. Балалар күбрәк аңардан шүрли, әти сүзен беренче урынга куя.   Кибетләрдә кечкенә балалар киемнәре, бантиклар күргәч, кайчагында кыз сөясе дә килеп китә. Бәлки киләчәктә тагын бер бәби алып кайтырбыз, Ходай ничек бирә бит инде. Әмма никтер анысы да малай булыр төсле. Икенче улымны тапканда да, УЗИдан караганчы ук, малай буласын сиздем.   Балаларыбызга исемне әтиләре кушты. Рамазан туганчы ук, аны шулай дип атам йөрттек. Нурсолтан исемен Рөстәм үзе уйлап тапты. Башта бу исем бер дә күңелемә ошамады. Бик озын кебек тоелды. Әмма тора-бара ияләштек. Бакчага йөргәндә дә, урамда уйнаганда да, мәктәптә дә исемнәрегезне бозып әйттермәгез дип өйрәтәбез.   Өйдә балалар белән татарча гына сөйләшәбез, чөнки рус теле аларның тормышында болай да күп. Мәктәптә алар үзара русча аралаша, укуда да рус теле җитәрлек. Кайбер кеше татарча сөйләргә уңайсызлана бит. Без исә кибеттә булсак та, автобуста да авыз тутырып татарча сөйләшәбез. Кечкенәсе бөтенләй кызык, сөйләм телендә булмаган җөмләләр чыгара, кайчагында. «Ниһаять, ниһаять миңа бу әйберне алдылар», – дип, кызык-кызык сүзләр әйтеп куя. – Нурсолтанга әле ике генә яшь иде: «Дәү әти, сезнең бу тәмәке тартуыгыз минем сәламәтлегемә зыян китерәчәк бит», – дип шаккатырган иде. Бу сүзләрне каян өйрәнгән икән дип аптырап калдым ул чагында. Кечкенәдән татарча мультфильмнар карап үстеләр, шуннан отып калган икән.   Олы улыбыз Рамазан да безнең юлдан китәргә уйлый бугай, сәнгатьле уку конкурсларында катнаша башлады. Театрларга да еш йөрибез. Рөстәм уйнаган барлык премьераларга да барабыз. Кечкенә вакытта Нурсолтан сәхнәдә әтисен күргәч: «Әти! Сәлам!» – дип кычкырып җибәрә иде. Моны ишеткән тамашачылар пыш-пыш килә башлый... Хәзер исә бик тыныч, кызыксынып карап утыралар.   «Баш геройларны уйнарга яратмыйм...»   Училищены тәмамла­ганда, диплом спектакле буларак, «Ди­ләфрүзгә – дүрт кияү»не куйдык. Әлеге спектакль белән без Кариев исемендәге Казан Татар дәүләт яшь тамашачылар театрына килеп кердек. Анда безне театрның баш режиссеры Ренат Әюпов чакырды. Театрга бер курстан биш кеше бардык. Әлеге спектакль белән бик күп гастрольләргә йөрдек.   Мин баш геройларны бик яратмыйм, үземне героиня итеп тә санамыйм. Икенче пландагы, характерлы рольләр минем табигатемә якынрак. Таҗи Гыйззәтнең «Кыю кызлар»ында сакау кызны уйный идем. Ул роль миңа шундый ошады, яратып уйнагач, тамашачы да истә калдыра. Шундый рольләрне тудыру миңа ныграк ошый. Нинди генә роль бирсәләр дә, бөтен көчемне биреп уйнаячакмын һәм уйныйм. Лилия ЛОКМАНОВА | (полный текст новости)

  • 2015-06-16 11:12 Илле минутлык ләззәт
    15.06.2015 Җәмгыять Мин тәүлегенә бары тик илле минут кына ял итәм. Чынлап та шулай. Сез инде әллә йокламыйсың дамы диярсез. Йоклавын йоклыйм анысы. Һәр көнне төнге уникедән иртәнге дүрткә кадәр тиешле йокымны йоклыйм. Ә инде калган егерме сәгатьтә теге тәгәрмәч эченә эләккән тиен кебегрәк. Әй, йөгерәм, әй, әйләнәм, бөтереләм, чабам гына иллә дә мәгәр. Иртән сәгать дүрттә торам. Сыерымны – “Карлыгач”каемны савасым бар. Аннан аны көтүгә куасы. Элек кенә ул көтүче авыл башыннан сыерларны җыеп, көтүлеккә үзе чыгып китә иде. Хәзер сыер асраган кеше сирәк. Көтүчеләргә кытлык. Алар үз кадерләрен бик яхшы беләләр. Кояш белән бергә тормыйлар, йокылары туйганчы йоклыйлар. Шуңа күрә сыерны көтүлеккә үзеңә төшерергә кирәк. Хуш. Сыерны ихатадан чыгарып, көтүлеккә илттең ди. Син кайтуга аның бозавы кычкырып, бу дөньяда үзенең барлыгын, үзенең яшәүгә хокукын белдереп тора. Анысын ашатып, болынга төшерәсең. Бозаудан соң сине каз-үрдәкләрең, тавыкларың, аларның чебиләре һәм бәбкәләре көтә. Зарланма, аның каравы рәхәтләнеп “бушка” каз-үрдәк ите ашыйсың, куе сөт эчәсең, өстәлеңнән акмай, каймак өзелми, диярсез. Анысы хак, өзелми. Балда-майда йөзәбез. И-и, карагыз әле, “бушка” дигәннән, сезгә шулай авылдагы тавык чүпләп бетерә алмаслык эшләрне сөйләп торганда Людмила Аланлының “Бесплатный авыл” дигән шигыре исемә төште бит. «Авылда бит бәрәңгесе бушка. Кишер, суган җиңел бирелә, Сөт, каймагы күпләп агып тора, Бар нәрсә бар авыл җирендә», – Дип сөйлиләр шәһәр өендә. Бигрәк дөрес язган инде. Яшь кыз әле ул. Каян шулай белеп бетергән. Авылда тугандыр инде. Мең тир түгеп җирне сөрә алсаң, Иренмичә генә эшкәртсәң, Тырмаласаң, чәчсәң, сулар сипсәң. Сирәкләсәң, кертсәң ашлама, Көзен урып-җыю башлана. «Бесплатно» килә бәрәңгесе, Сөте, мае, катык, каймагы Ләкин беркайчан да шәһәр халкы Фатирларын ташлап кайтмады, Шәһәрендә ятты, «Бөтен нәрсә бесплатный», – диеп Төяп китте Һәм авылны ихлас мактады. Шәп язган. Бераз гына читкә киттем, ахры, янә көндәлек мәшәкатьләргә әйләнеп кайтыйк әле. Менә шул тавык, каз, чеби һәм бәбкә өстенә, үзеңнең ике балаң, ике балаңнан да көйсез, тынгысыз ирең дә бар бит әле. Аларны көйләп, ашатып-эчертеп, кайсын бакчага, кайсын мәктәпкә, иреңне эшкә озатасың. Калган берничә минут эчендә ялт итеп киенеп, үзеңнең хөкүмәт эшеңә чабасың да бар. Анда сигез сәгать буе, бу эштән башка бер генә көн, бер генә сәгать тә яши алмаган кебек кыланып, җаның-тәнең белән тырышып, күңелеңне биреп эшләргә кирәк. Шуның белән бергә җитәкчеләргә ярарга, алар хаклы булмаганда да каршы әйтмәскә, алар сине хаксызга пыр туздырып сүккәндә дә бәхетле елмаеп басып торырга кирәк. Инде эш тәмамлана.Син җан-фәрманга, алдыңны-артыңны карамыйча өеңә чабасың. Чапмас идең, анда сине ишегалды тулы тавыкларың да, чүпләп бетерә алмаслык эшләрең дә көтеп тора. Балаларың, ирең кайтканчы ашарга пешереп куярга, кереңне юарга, чүп баскан бакчаңны тәртипкә китерергә, өеңне җыярга кирәк. Боларны санап та, язып та бетерерлек түгел, укучыны гына ялыктыруың бар. Әле мин кышкылыкка балаларыңа, хәләлеңә оекбаш бәйләүне, тозлы әйберләр, баллы кайнатмалар әзерләргә кирәклеген әйтеп тормыйм. Менә шул моментта, син дөнья мәшәкатьләреннән тәмам гарык булып, бу дөньяга хатын-кыз булып туганыңны онытып, моның өчен бик үкенеп торганда, кичке алтыда телевизордан кино башлана. Ул башта “Просто Мария”, “Байлар да елый” дип аталган матур тормыш иде. Аннан соң “Тропиканка”, “Цыганка”, “Слово женщине” китте. Әллә биш, әллә алты еллап “Санта-Барбара” барды бит әле. Менә кайда ул дөньяның рәхәте. Монда исерек ир дә, көтүдән кайтмый калган сыер да, гел ашарга сорап торучы тавык-чеби дә, хәләлеңнең баш төзәтергә кергән исерек дуслары да юк. Монда бары тик матур итеп киенеп-ясанган хатын-кыз, мәһабәт ирләр, чәчәкләр һәм ярату гына бар. Донналар, сеньорлар гына. Мондагы матур хатыннар, күркәм ирләр рәхәт чигеп йөриләр. Мин дә алар белән йөрим. Берәр сүзләрен төшереп калдыра күрмим тагын дип, телевизорның эченә үк кереп утырам. Колагыма савылмаган сыерымның мөгрәве дә ишетелми, күземә бакчадагы чүп үләннәре дә күренми. Илле минутка сузылган матурлык, илле минутлык рәхәт. Әле дә ярый шул кинолар бар. Берсе бетә инде дип кайгырырга да өлгерми калам, яңасы, тагын да матуррагы башлана. Хәзер инде ләззәтләнеп “Ефросинья”ны карыйм. Бетә генә күрмәсеннәр инде, Ходаем. Яхшы тормышны тагын кайдан күрерсең. Илүсә НӘБИУЛЛИНА 21 | (полный текст новости)

  • 2015-06-16 11:12 Тирес өеменә һәйкәл кирәк
    15.06.2015 Авыл – Авылда иң мөһим нәрсә тирес ул, энем, – диде миңа гомере буе авылда яшәгән, күпләп мал асраган, ике бакча чәчеп яшәгән бер абзый. – Тирес бар икән, йортта тормыш бара, тирес юк икән – юк. Башта аның сүзләре миңа шактый көлке тоелган иде. Ничек инде, гафу итегез, тормыш сыер тизәге белән бәйле булсын ди?! Уйлана торгач, мин абзыйның хак­лы, бик хаклы булуын аңладым. Авылларда йөргәндә игътибар итәм: иң хәлле, төзек тормышлы йортлар бакчасында – тирес өеме. Әле ул өем бер генә дә булмаска мөмкин. Нигә шулаймы?! Соң, йортта тирес өеме булсын өчен монда мал асраулары кирәк. Сыер бар икән йортта – тирес бар. Тик сыер бит ул тирес кенә түгел, сөт тә бирә, бозаулый, тормышны алга сөйри. Димәк, бу гаилә яшәргә тырыша, тормышка ябышкан.   Ә бакчаны алсак. Тирессез бакчада ни үстереп була? Бәрәңге бакчасын да даими тиресләп, ашлап тормасаң, ул ярлылана, бәрәңгене юньләп бирми. Помидор, кыяр, борыч, кишер, суган, чөгендер һәм башка түтәлләр турында әйтеп тә тормыйм инде. Тирессез берсе дә үсми диярлек. Менә шуңа да теге абзый бөтен яклап хаклы дип уйлыйм. Әлбәттә, эстетик яктан мин ниндидер уңайсызрак сүзләр язамдыр, тик шул тирес исе бик якын миңа.   Шакмаклап өелгән, күп очракта данлыклы Мисыр пирамидаларын хәтерләткән тирес өемнәре... Авылның бер яме бит алар. Әле менә яңа гына Әтнә районының Бәрәскә авылына баргач та бакчаларның шактыенда тирес өемнәре күреп, чын күңелдән шатланып кайттым мин. Бу авылда шәхси хуҗалыкларда гына да 2 мең баштан артык сыер асрыйлар, бозау-үгезләр санын белеп бетерерлек түгел. Иң бай авылларның берсе Бәрәскә. Һәм монда тирес өемнәре күп...   Шуны уйлыйм: тирестә үскән күпме яшелчә ашыйбыз без үз гомеребездә. Тонналаптыр.Тирес чыгару, тирес өю, тирес тарату... Болар үзләре үк чынлыкта ниндидер сакраль гамәлләр ич. Берәр заман берәр авылда тирес өеменә һәйкәл куйсаң да артык булмас иде. Тирес өеме, чыннан да, тормышның баруын күрсәтеп торучы бик ачык нәрсә ул. Мал бетсә, тирес өеме бетә, бакча туфрагы ярлылана, йортта сөт-май кибетнекенә алмашына, көтүгә чыгу туктый, авылның, йортның умыртка баганасы сына. Бу аяныч түгелмени? Яшәсен тирес өемнәре! Илфак ШИҺАПОВ | (полный текст новости)

  • 2015-06-16 11:12 "Музыкаль дистә" тапшыруы - кадр артында (ВИДЕО)
    15.06.2015 Юмор "ТНВ" каналында чыга торган "Музыкаль дистә" тапшыруы бик күңелле эшләнә икән. Һәрхәлдә кадр артында калган мизгелләрдән монтажланган видеоны карагач, шундый фикер кала.                     --- --- | 15.06.2015 (полный текст новости)

  • 2015-06-16 11:12 Жанна Фриске вафат
    16.06.2015 Фаҗига Танылган җырчы онкология авыруы белән ике ел көрәште. Баш миендәге шеш аңа яшәргә бирмәде. Фрискега нибары 40 яшь иде.  Җырчының 2 яшьлек улы Платон калды... --- --- | 16.06.2015 (полный текст новости)

  • 2015-06-16 11:12 Бүген Казанда бозлы яңгыр, яшеннәр һәм көчле җил булуы көтелә
    16.06.2015 Җәмгыять Татарстан синоптиклары шторм кисәтүе игълан иттеләр. Казанда һәм республика буенча тулаем алганда 16-17 июнь көннәрендә яшен, боз һәм көчле җил булуы көтелә. ТР Гидрометеорология һәм әйләнә-тирә мохиткә мониторинг ясау идарәсе мәгълүматларына караганда, 16-нчы июнь көндез, шулай ук 17-нче июнь төнлә һәм иртән Татарстан территориясендә яшен булуы, боз явуы һәм көчле җил исүе көтелә. Җил секундына 20, урыны белән 19-24 метрга кадәр булачак. Казанда яңгыр, боз һәм секундына 17-22 метрга кадәр җил исүе көтелә. | (полный текст новости)

(Всего 0)

RSSportal.RU - крупнейший каталог русскоязычных новостных лент в формате RSS по различным тематикам, от бизнеса и образования до медицины и литературы. Новости в лентах обновляются несколько раз в сутки.

Яндекс.RSS
Бизнес
Автомобили
Hi-Tech
Кино
Здоровье
Мода
Новости
Музыка
Путешествия
Игры
Семья
Спорт
Шоу-бизнес
Культура
Политика
Экономика
Недвижимость
Юмор
Главные новости
Кулинария
Наука
На проверку
Другие ленты

Обратная связь