RSS Portal

Поиск на RSSportal: названию ленты текстам новостей   


Matbugat.ru RSS

RSS Matbugat.ru
  • 2016-12-03 09:41 Ркаил Зәйдулланың рус телендәге ХИКӘЯСЕ
    01.12.2016 Әдәбият Язучы Ркаил Зәйдулланың рус телендә дә әдәби әсәрләре бар. Дөрес, алар татардан тәрҗемә ителгән. Игътибарыгызга "Белая собака" дигән хикәя. Аны Гәүһәр Мәһдиева тәрҗемә иткән. Наверно, нет в округе человека, который бы не знал бабку Жантай из нашей деревни. У неё постоянно толпятся люди. Если у околицы покажется какая-нибудь чужая машина или путник с рюкзаком за плечами, будьте уверены, они направляются к бабке Жантай. Я сам сколько раз указывал им дорогу к ней: от мечети подняться к кладбищу, а там с краю стоит дом под соломенной крышей. Эта крыша – единственная такая в деревне. Там живёт бабка Жантай. Если приезжий оказывается непонятливым, иногда приходится объяснять подробнее. Мол, дом старухи Жантай под соломенной крышей – через два дома после учителя Хазята… А узнать дом Хазята нетрудно – под скатом крыши и весной, и осенью висит красное знамя. Красноты-то в нём – кот наплакал, выгоревший под ветрами, цвет его стал неразборчивым, но можно абсолютно не сомневаться, что коммунист Хазят ничего, кроме красного знамени, повесить не может. Конечно, украшать наполовину ушедшую в землю неказистую избушку знаменем – это всё равно что кривоногой девушке надеть брюки в обтяжку, но что поделать, брат, такие уж люди у нас живут. Сказать по правде, я бабку Жантай никогда не видел, да и кто-нибудь из наших, интересно, когда-нибудь её видел? Говорят, несколько лет назад с нею разговаривал наш председатель, Равиль Галыч. Бабкина соломенная крыша уже давно была для него как бельмо в глазу. И однажды он постучался в дверь старухи. Но не успел он переступить порог и открыть рот, как старушка сама заговорила: «Намерения у тебя хорошие, сынок, как тебя там… Но я всегда жила под соломенной крышей и в конце своей жизни не стану менять её на железную. Дай бог тебе здоровья, поскольку вскоре тебя ожидает казённый дом…» – «Твоя избушка всю картину портит; если мы её подремонтируем да жестью покроем, она же улыбаться начнёт!..» – пытался гнуть своё Равиль Галыч. Но и старуха оказалась упрямой – шамкает своим беззубым ртом и стоит насмерть: «Через железо солнце не входит в мою душу». Так и сказала, ей-богу! Если обманываю, то век мне счастья не видать! От настоящей железной крыши отказалась безумная старуха! И всё-таки Равиль Галыч ушёл от неё окрылённый. За несколько дней до того ему показалось, что глава района делал ему какие-то намёки, – значит, хочет взять к себе, подумал он теперь. А народ деревенский «казённый дом» понял по-своему. Нашлись даже те, кто, поняв это по-своему, начали исподтишка ухмыляться. Немного забегая вперёд, скажу: в этом вопросе обе стороны оказались правы. Сначала Равиль Галыч занял в районе большую должность, а чуть погодя его перевели в то самое место, которое в народе называют казённым домом. В дом к бабке Жантай шли не только днём, но и ночью. И как только у неё хватало на всех заклинаний! Только станут ли из-за каких-то там заговоров пускаться в такой дальний путь те, кто приезжает сюда под покровом ночи? Говорят, что старуха ещё умеет делать любовные привороты и наводить порчу. Любовь – это одно, но если она порчу умеет наводить, то плохо дело. Вот моя жена, например, и так настоящая ведьма, а если ещё бабка Жантай руку приложит, то мне останется только бежать из деревни. Поэтому-то наши местные немного побаиваются старуху. От колдовства лучше держаться подальше. Впрочем, есть и те, кто завидует. Сколько людей к ней приезжает – и ведь все не с пустыми руками. Сынок Минзука, прохвост, вернулся из тюрьмы и вон что удумал. Уселся у старухиной калитки и обложил приезжих налогом: «Я бабкин секретарь, вход – десять рублей». Однако долго ему сидеть не пришлось: на следующий же день обе его руки почему-то отнялись и повисли, словно флаг на избе Хазята. Говорят, что теперь даже по малой нужде он ходит в сопровождении матери. Никто не знает, сколько бабке Жантай лет. Наверно, она и сама этого не помнит. Моя бабушка говорила: «Когда мы ещё были несмышлёными девчонками, Жантай уже была старухой». Очень даже вероятно, бедняга просто не может умереть. Женщины знают, что говорят. Но самое страшное в этой истории то, что ночью, будто бы, эта старуха превращается в белую собаку и рыскает по улицам в поисках какой-нибудь женщины. Говорят, что если собаке удастся прошмыгнуть у женщины между ногами, то Жантай сможет спокойно отдать Богу душу, а её бессмертие и колдовство перейдут к той несчастной, которая в неподходящее время вздумала расставлять ноги там, где не следует. Конечно, не все верят этому. Особенно злится сосед старухи, Хазят. «Дурман, да и только! – ругается он. – Вы же строители коммунизма, а забиваете себе голову всякой чушью!» Но однажды, говорят, он сам заглянул к старухе Жантай и начал исподволь расспрашивать: мол, когда родилась, видела ли первых коммунистов деревни? А бабулька ответила: «Перед началом хранцузской войны меня сосватали сыну старосты». В глазах у Хазята помутилось, но виду он не подал и продолжал расспрашивать: «Не знаешь, когда появилась наша деревня?» А вечная старушка невозмутимо в ответ: «Наши с мурзой Енакаем ходили брать Казань». После этого Хазят махнул на неё рукой и ушёл – мол, старуха совсем помешалась. Но ведь есть люди, которые встречали ночью в деревне белую собаку. На днях доярка Джамиля сама рассказывала: «Иду я с утра затемно на ферму, и вдруг откуда ни возьмись эта белая собака, будь она проклята! У меня аж ноги подкосились, и я как куль шлёпнулась на землю. Она молнией пронеслась мимо…» Вообще-то радует, что Джамиля вовремя села на землю, а то если, не дай бог, эта сварливая баба станет бессмертной, у нас тут никому и жить не захочется. Что же касается бабки Жантай, пусть она не то что в белую собаку, а хоть в кого угодно превращается, живёт-то она тихо, и вреда от неё никакого, если, конечно, кто-нибудь не вздумает её посетителей налогом облагать. Пусть живёт себе хоть тысячу лет. Но, видно, ей и самой надоела эта вечная жизнь. Иначе не стала бы она каждую ночь маяться в собачьем обличье. Интересно ведут себя и женщины: как бы ни хотелось им жить подольше, ни одна из них не рвётся заменить бабку Жантай. Впрочем, если ты с утра до вечера надрываешься, зарабатывая на хлеб насущный, небось не захочешь вечной жизни. К тому же и в собаку превращаться ночами – тоже, наверно, не очень весёлое занятие. Но шила в мешке не утаить. Узнали-таки и в Казани о том, что в нашей деревне есть вечная старуха и что ночами она превращается в белую собаку и ищет женщину, которой могла бы передать своё колдовство. А в Казани какие только женщины и девушки не живут – не чета нашим. Если пообещать вечную жизнь, не то что в собаку, в змею готовы превратиться – ведь это же только на ночь! А может, такая способность есть не только у нашей старушки? Вон в городе частенько можно встретить какую-нибудь красотку с огромным, с телёнка ростом, кобелем. Но эти – не то что наша бабка Жантай, эти, видно, как-то приспособились. И однажды в нашу деревню на невиданных машинах начали приезжать на ночь глядя разные женщины. И не одни, а в сопровождении крепких мужиков: коротко стриженных, с бульдожьими лицами и толстыми золотыми цепями на шее. Мужчины в деревню не заходили, оставались за околицей, а женщины пешком направлялись в верхний конец, к дому бабушки Жантай. В сумерках то тут, то там можно было увидеть женщин, стоящих с расставленными ногами. Но белой собаки, как на грех, не было видно. Или старушка уже смирилась со своим бессмертием, или не желала дарить свои колдовские способности чужакам. Женщины были красивые, хорошо одетые, одна богаче другой, эх, вот бы кого обложить налогом, но те, в золотых цепях, не то что руки твои, а тебя самого запросто превратят во флаг, чучело ты гороховое. Так что мы наблюдали за ними только сквозь щели в заборе. Даже вечно брешущие по ночам собаки и те попрятались, поджав хвосты. В ту ночь в небе над деревней носились свинцовые облака. Когда стемнело, ветер стих, всё погрузилось в напряжённую тишину. Ровно в полночь где-то на окраине деревни послышался звук, похожий на выстрел. Внезапно пошёл сильный ливень, и тут же зарокотали моторы… Утром я увидел бегущих по улице людей. «Белую собаку пристрелили!» – крикнул кто-то. И правда, возле ограды кладбища лежал труп белой собаки. На её лбу виднелась кровавая рана. Видно, кто-то из тех, кто заждался у кладбища свою алчущую вечной жизни подружку, не выдержал и пристрелил собаку. Может, он испугался, увидев её ночью, а может, он подумал, что его жена уже превратилась в эту белую собаку. Душа наполнилась щемящей грустью. В это время с кладбища выбежал какой-то мальчик лет четырёх-пяти и, бросившись к собаке, заплакал жалобным голосом, растирая лицо маленькими ладошками, испачканными в жёлтой глине. Я не признал этого мальчика. Бабку Жантай мы похоронили в тот же день. Люди судачили, что у неё на лбу тоже была маленькая красная точка. Я не очень-то поверил этому – сами знаете, женщины любят присочинить. Вечером приехал большой бульдозер и столкнул в кладбищенский овраг старухину избу под соломенной крышей. А на месте бывшего дома потом ещё долго копались мальчишки. Они ведь, известное дело, везде ищут клады. Золота они, конечно, не нашли, зато насобирали всякой всячины: обломок сабли, наконечники стрел, глиняные черепки, пожелтевшие листки бумаги. Говорили, что на этих листках были древние письмена, да и те полустёртые. Так что прочитать их было невозможно. И всё же учитель Хазят повёз одну из наиболее сохранившихся страниц в Казань. Очень большие учёные после долгих мучений смогли наконец прочитать несколько слов. Там было написано: «Но Если…» --- --- | 01.12.2016 (полный текст новости)

  • 2016-12-03 09:41 "Туй күңелле узды, кемнең кем икәнен белә алмый калдык"
    01.12.2016 Ир белән хатын Миңа үз гомеремдә байтак туйларда булырга туры килде. Яшь чагымда баянчы буларак берничә егеткә кызлар да алып кайтыштым. Элек шулай кыз алырга барам дип сөйләшәләр иде, хәзер кәләш алып кайтырга барам дип әйтәләр бугай. Монысын инде сүз уңаеннан гына әйтүем. Олы яшькә җиткәч үткән тормыш юлыңа кабат-кабат күз саласың икән ул. Менә күптән түгел генә бик тә шәп туйда утырганда үз гомеремдә булырга туры килгән туйларны искә төшереп алдым әле. Без яшь чактагы туйлар белән хәзергеләрне чагыштырырлык та түгел. Туй өстәле артындагы ризыклар да, туйларның алып барылышы да, кияү белән кәләшнең киемнәре дә, кунакларның өс-башы да, яңа гаилә коручы яшьләрне котлау да – барысы да үзгә һәм яңача. Менә шушы шәп туйга күпме чыгым киткәнен чамалау кыен түгел иде. Туй бит инде ул загста язылышу мизгеленнән үк башлана. Арендага махсус сайлап алынган дистәгә якын бер үк маркадагы ап-ак чит ил машиналары, кияү белән кәләшнең иң абруйлы салоннан алынган затлы костюм белән күлмәге, язылышу мизгелләрен бертуктаусыз фотога һәм видеога төшерүче операторлар, кунакларны туйга кадәр ял базасында ял иттерү, ике катлы ресторанның җәйге мәйданчыгында күчмә теркәү, төрле трюклар күрсәтү, артистлар катнашындагы сценарий, тәнәфес вакытында махсус чакыртылган рәссамның бертуктаусыз шаржлар ясавы, яшьләргә теләкләр язу альбомына беркетү өчен полароид фотоаппараты белән йөзләрчә фотолар төшерү – болар үзләре генә дә ни тора. Туйга килгән кунаклар туйдан соң кайтып рәхәтләнеп ял итә алсын өчен хәтта ял базасын файдалануга алу мәсьәләсе дә онытылмаган. Баштарак, туй мәсьәләләрен хәл итә башлаганда, кияү егете ягыннан гына да 200гә якын кунак булырга мөмкин дип исәпләгәннәр иде, кемнәрнеңдер ниндидер сәбәпләре килеп чыккан күрәсең, җиңел машиналарга, автобусларга төялеп туйга килгән егет ягы кунаклары фаразлаганнан икеләтә кимрәк булды. Әмма кыз ягы кунаклары да кушылгач, олы залдагы түгәрәк туй өстәлләре артында бер буш урын да калмады. Туй шәп узды, сүз дә юк. Туйны алып баручыга ярдәмгә артистлар да килгән иде. Һәр өстәлгә аерым беркетелгән официантлар аш-суны алмаштырып, бушаган рюмкаларны кыйммәтле хәмер-шәраб белән тутырып кына тордылар. Ресторанда концерт карап ял итеп утырган кебек хис иттек инде үзебезне. Дөрес, алып баручы вакыт-вакыт уеннар да, биюләр дә оештырып алды. Бик тә актив егетләр-кызлар рәхәтләнеп катнаштылар әлеге уеннарда, пыр туздырып биеделәр. Ә иң кызык уен – кәләш шәрабын сату аукционы булды. Башлап тәкъдим ителгән сумма бик тиз генә дистә меңнәргә менеп китте. Тора-бара кияү ягы белән кәләш ягы ярышы башланды. Сатулаша торгач, 30 мең сум белән кияү ягыннан берәү өстен чыкты, әмма җиңелгән кыз ягы да нәүмиз калмады: бер кунак 27 мең сумга кияү белән кәләшнең фотосы беркетелгән коньяк сатып алды. Берзаман өстәлләр тирәли кулларына кечкенә уенчык зәңгәр һәм кызыл балалар коляскасы тоткан кызлар йөгерешә башлады. Беренче бала булып кем туачакны фаразлау буенча уен иде бу. “Малай” диючеләр – зәңгәр коляскага, “кыз” диючеләр кызылына тиз-тиз генә акча сала башладылар. 36 мең сум тирәсе җыйган кыз бала коляскасы җиңеп чыкты дип белдерделәр. Мин үзем моңа бик үк ышанып бетмәдем бетүен, акча җыеп йөргән шаян кызлар ни әйтмәс, акчаларны санаган кыяфәт кенә чыгарганнардыр әле. Туйның ничек үтүен тасвирлап тормыйм, максатым ул түгел. Язмамны әлеге купшы туйдан башлавым да кайбер чагыштырулар өчен генә. Әйткәнемчә, туй күңелле узды, әмма кеше күп булганлыктан, кемнең кем икәнен белә алмый да калдык. Аңлашыла, бу кадәр кунаклар белән таныштыра башласаң, әллә никадәр вакыт китәр иде. Бүләккә дип алып килгән акчалы конвертларыбызны да туй мәҗлесе башланганчы ук махсус әзерләп куелган тартмага гына салдык. Туйда да котлау сүзләрен кияү белән кәләшнең бик якын кешеләреннән генә әйттерделәр. Нишлисең, туй сценарий буенча бара, ресторандагы туйның вакыты да чикләнгән инде аның. Шуңа да чагыштыру өчен элеккеге авыл туйларын искә төшерәсең инде. Элек тамада чакыру дигән төшенчә юк иде бит, туйны алып баруны шул туй мәҗлесенә килгән берәүгә йөкли торганнар иде. Авыл туенда артистлар да булмый иде, анда һәркем кемнең нинди һөнәрләре барын белеп тора. Кемнедер җырлаталар, кемнедер биетәләр, кемнәрдер үзләренең язып алып килгән шигырьләрен укыйлар. Мәҗлесне гөрләтеп, баянга кушылып күмәк җырлаулар үзләре генә ни тора. Кияү ягы да, кыз ягы да бер-берсе белән ныклап, онытмаслык итеп таныша. Нәсел-нәсебләр дә сынала авыл туенда. Авыл туеның вакыты чикләнмәгән, таң атканчы, яңа көн туганчы утырсаң да сүз әйтүче юк. Билгеле, хәзер авылларда да туйларны шәһәрчәрәк үткәрү гадәткә кереп бара: тамадалар чакырталар, алары үзләре белән бер-ике артист ияртеп киләләр. Авыл туйларында да уеннары мул булган сценарийлар төзелә. Шулай да авыл туе барыбер дә шәһәр туена караганда күпкә күңеллерәк, чөнки әле биредә күмәкләшеп баянга кушылып “Күбәләгем”, “Сарман”, “Беренче мәхәббәт”, “Белегез шуны”, “Ак пароход”, “Алмагачлары”, “Аерылмагыз”, “Казан кичләре”, “Яшь наратлар”, “Ике аккош”, “Наласа авылы көе”, “Мәтрүшкәләр”, “Җидегән чишмә” кебек җырларны җырлау онытылмаган. Кайбер авылларда туйдан соң җырлап авыл урамнарын әйләнүчеләрне дә очратырга була. Соңгы елларда туйларның шәһәрдәгесендә дә, авылдагысында да күзәтелә торган уңай бер күренешкә игътибар итми мөмкин түгел: спиртлы эчемлекләрне әз кулланалар хәзер. Мөгаен, сәбәпләрнең берсе күпләрнең туйга руль артында килүендәдер. Кануннарның кырыслыгын аңлаган кем генә руль артына салган килеш утырыр икән?! Хәмерне чамасыз куллануның юньлегә илтмәвен аңлаучылар да арта бара. Аннан болай, берәүнең дә эчеп-исереп каршы якның туганлашучылары каршында үзен дә, нәселен дә начар яктан күрсәтәсе килми. Туй чыгымнары зур суммалар белән исәпләнә. Туй өстәле артында бер-берсенә сөю назы тулы күзләре белән карашып утырган, матур-матур ярату сүзләре әйткән, гомерлек ярым булырсың дигән тантаналы вәгъдәләр биргән кияү белән кәләш беркайчан да туй мизгелләрен исләреннән чыгармасыннар иде. Кияүгә аерылышу өчен чыкмыйлар, хатынны аерып җибәрү өчен өйләнмиләр. Кемнедер гомерлек яр итеп сайлагансың икән, аерылышу турында сүз дә булырга тиеш түгел. Беркемне дә мәҗбүри кияүгә дә бирмиләр, өйләндермиләр дә. Гаилә иминлеге проблемаларын хәл иткәндә кылган гамәлләре өчен чәчләрен чәчкә бәйләргә ниятләгән кияү дә, кәләш тә үзләре җаваплы булачак. Өйләнешүче яшьләр шул хакыйкатьне онытмасыннар иде. Җәүдәт ХАРИСОВ, Чаллы --- | 01.12.2016 (полный текст новости)

  • 2016-12-03 09:41 Дәүләт автоинспекциясе биш кеше үлеменә китергән юл һәлакәте шаһитларын эзли
    01.12.2016 Фаҗига Дәүләт автоинспекциясе фаҗигале юл һәлакәте шаһитларын эзли, һәлакәттә 5 кеше гомере өзелгән, дип хәбәр итә ЮХИДИ идарәсенең Казан бүлеге матбугат хезмәте. Фаҗига 25 ноябрьдә Казан – Йошкар-Ола трассасының 15нче чакрымында Яшел Үзән янында кичке сигез тулганда булган. “Тойота Лэнд Крузер” һәм 14нче модель “Лада” автомобильләре бәрелеше нәтиҗәсендә “Лада”ны йөртүче һәм дүрт пассажиры үлгән. “Тойота” шоферы һәм пассажиры төрле тән җәрәхәтләрен алган. Соңрак “Тойота” йөртүчесенә карата җинаять эше кузгатылган. Һәлакәт шаһитлары әйтүенчә, ир кеше исерек булган. Үзе медэкспертиза узудан баш тарткан. Юл-транспорт һәлакәте шаһитларыннан 5-333-866 телефонына шалтыратулары сорала. Шулай ук укыгыз: Татарстанда зур һәлакәт: биш кеше үлгән (ФОТО) --- --- | 01.12.2016 (полный текст новости)

  • 2016-12-03 09:41 «Йөри алмавыма кызлар әллә ни игътибар итми...»
    01.12.2016 Җәмгыять Илнур Азизовны тормыш тарафыннан кыерсытылган дип һич кенә дә әйтеп булмый. Аңа карыйсың да – шаккатасың. Шулкадәр тормыш сөючән, һәрчак көләч йөзле, аралашучан кеше сау-сәламәтләр арасында да сирәк очрый. Гомерендә үз аякларына басып йөрүнең ни икәнен тоюдан мәхрүм егет тулы канлы тормыш белән яши белә. Илнурга тугач ук ДЦП диагнозы куелган.  Табиблар хатасымы бу, әллә башка ниндидер сәбәпләре булганмы – монысы җавапсыз калган сорау.  Әмма  әти-әнисенә нарасыйларының башка балалар кебек үк булмавына күнегергә туры килә. Башка әниләр нәниләренең үрмәли башлавын, аннары тәпи атлап китүләрен күреп сөенсә, Миңнегөл ханымга мондый шатлыклы мизгелләрне татырга насыйп булмый. Әни кешегә баласының беркайчан да аякка басмаячагына ышануы җиңел бирелми. Әмма шулай язган, күрәсең. Нәни Илнур башка балалар кебек тәпи китә алмаса да, үсә, күп нәрсәгә өйрәнә. Аңа һәрнәрсә авыррак бирелә, билгеле. Әмма ул үз халәтенә күнегеп, барлык эшне аякка басмыйча да, коляскада йөреп башкарырга өйрәнә. Илнурның балачагы, үсмер вакыты Саба районының Керәнне авылында уза. Ул башка балалар белән беррәттән мәктәпкә керә, яхшы гына укый. Үсә төшкәч, яшьләр белән бергә клубларга да чыга. Һәрчак елмаеп кына торган, җор телле, киң күңелле малай бөтен кешене үзенә тартып тора. Аннан берәү дә читләшми, яшьтәшләре дә үз тиңе буларак кабул итә. Бүгенге көндә Илнур Апас районының Биеш авылында әнисе белән яши.  Яраткан кызы да бар. Инде 1,5 ел очрашалар икән. – Кызлар белән аралашуда, гомумән, беркайчан да бернинди кыенлык күрмәдем. Минем йөри алмавыма алар әллә ни игътибар итми. Менә хәзер яраткан кызым да мине ничек бар шулай кабул итә, – ди егет. Илнур бернигә дә зарланмый. «Яшәештә бернинди дә кыенлыклар күрмим. Аллага шөкер» дип кенә тора. Мәктәпне тәмамлаганнан соң ул автомәктәптә укыган. Үзенә җайлаштырылган машинада рәхәтләнеп йөри, кемгәдер бәйле булмыйча, бөтен кирәк җиренә барып кайта. Алай гына да түгел, шул машинасы ярдәмендә таксист булып акча да эшли әле. Егет спорт белән кызыксына – футбол, хоккей матчларына Казанга  да килеп йөри. Дуслары бик күп, шулар белән интернет аша да, күрешеп тә аралаша. Җәйгә таба егет гаилә корып җибәрергә ниятли.   Татарстанда 316 мең мөмкинлеге чикле кеше гомер итә. Бу – барлык халыкның 8 проценты дигән сүз. Әлеге сан россия күләмендәге күрсәткечләр белән бертигез дәрәҗәдә диярлек. Ә менә инвалид балалар исәбе Татарстанда бераз кимрәк – 15 меңгә якын. Соңгы 5-6 елда, сөенечкә, уңай динамика күзәтелә – инвалидлыкка ия кешеләр саны кими бара, ди Татарстан  хезмәт, халыкны эш белән тәэмин итү һәм социаль яклау министры Эльмира Зарипова. Моны сәламәтлек саклау системасының нәтиҗәлерәк эшли башлавы белән бәйлиләр.  Республикабызда «Уңайлы мохит» программасы гамәлгә ашырыла башлау мөмкинлекләре чикле кешеләрнең тормышын җиңеләйтүдә зур алга китеш булды, билгеле. 2011-2016 елларда бу максатларга 2,5 миллиард сум акча тотылган. Республикабызның 755 объекты бүгенге көндә инвалидлар өчен яраклаштырылган. Мөмкинлеге чикле кешеләрне эш белән тәэмин итү мәсьәләсе дә республикабызда уңышлы гына хәл ителә.  Хәзерге вакытта инвалидлыкка ия кешеләрнең 98 меңе (31 проценты) - хезмәткә яраклы яшьтә.  Шуңа да эшләргә теләк белдергәннәрне хезмәт урыннары белән тәэмин итүгә зур игътибар бирелә. Республикабызда мәшгульлек үзәкләренә мөрәҗәгать иткән һәр икенче мөмкинлеге чикләнгән кешене эшкә урнаштыру җаен табалар. Социаль яктан да ярдәм тулы күләмдә күрсәтелә – инвалидлар пенсия ала, моннан тыш, аларга акчалата матди ярдәм, натураль ташламалар каралган.   1 декабрьдән башланган инвалидлар декадасы кысаларында республикабызда бик күп кызыклы һәм файдалы чаралар узачак. Һәр муниципаль районда, шәһәр округында мөмкинлеге чикле кешеләргә аерым игътибар биреләчәк – мәдәни-спорт, күңел ачу чаралары үтәчәк. Әмма Эльмира Зарипова сүзләренчә, инвалидлар декадасында бәйрәм чаралары оештыру түгел, әлеге кешеләрнең проблемаларын хәл итүгә игүгә аерым игътибар бирү мөһим.   Гүзәл НАСЫЙБУЛЛИНА --- | 01.12.2016 (полный текст новости)

  • 2016-12-03 09:41 Линар Гәфиятуллин: “Иҗатымны тамашачыга тәкъдим итәр өчен нефть компаниясендә хезмәт куям” (ИНТЕРВЬЮ)
    01.12.2016 Мәдәният Җырчыларны, гадәттә, бай, акчалы дип уйлыйлар. Тамашачыны бит җырны яздыруга, клипны төшерүгә, концерт оештыруга киткән чыгымнар кызыксындырмый, чөнки тамашаларның билет бәясеннән башка нәтиҗә ясыйлар. Һәрбер хезмәтне үзең эшләп карагач кына аңлыйсың диләр бит. Бүгенге сәхнәдә дә төп эш урыны икенче өлкәдә булган башкаручылар күп иҗат итә. Яшь җырчы Линар Гәфиятуллин да алар рәтеннән. Башкортстанның Стәрлетамак шәһәрендә туып-үскән Линар үз шәһәрендә тармакара көллиятне дә тәмамлап, музыкаль белем дә алырга җитешкән. — “Көнләшмә” исемле тәүге клибыңны чыгару иҗатыңның яңа баскычымы? — Әлбәттә, клип чыгару ижатымны яңа дәрәҗәгә күтәрде, чөнки ул беренче иҗат җимешем. Һәрбер җырчы да үз өстендә эшләп торырга тиеш. Клипның нәтиҗәсе белән канәгать калдым, тик алга таба һичшиксез камилләшергә, үсәргә урын бар. — “Көнләшмә” дип концерт программасын да атагансың, бу темага ни өчен игътибар бирергә булдың — Бүгенге көндә аерылышуларның бер сәбәбе – көнләшү. Үзебезчә бу проблемага шулай игътибар юнәлтеп, тормыштагы, гаиләдәге төрле мизгелләргә яңа караш өстәргә тырышабыз. Бәлки, нәтиҗәсе дә булыр, кемнеңдер мөнәсәбәтләренә уңай йогынты ясарбыз. — Кешедәге тагын нинди начар сыйфатларны өнәмисең? — Кешенең үз сүзендә тормаганын яратмыйм һәм алдашуны. Тормыш шулай диләр дә, төрлечә яраклашырга тырышалар, ләкин намус һәм тәрбия турында да онытмаска кирәк дип саныйм. — Концерт оештыру бик катлаулы хезмәт, барысын да көйләп бетерергә түземлегең җитәме? — Төрле вакытта төрлечә була, күбесенчә һәр эшне җиренә җиткереп башкарырга һәм һәрбер кешенең көенә туры китерергә тырышам. Эшнең катлаулылыгын оештырып караганнар генә аңлый, читтән бит килешеп, сөйләшеп йөргән хезмәт кенә буларак күренә ул. — Зифа Нагаева җырларына өстенлек бирәсең ахры? — Зифа апа Нагаева мине беренче булып олы сәхнәгә аяк бастырды. 2012 нче елдан башлап, мин аның төркемендә чыгыш ясыйм һәм җырларын бик яратып башкарам. Шуңа да рәхмәтләрем чиксез. Зифа апаның җырларын башкалар белән бутау мөмкин түгел, алар кабатланмас. Үзенә генә хас мәгънәлеге, тоемлавы белән иҗат итә ул. Юкка гына татар һәм башкорт эстрадасының танылган җырчылары Зифа Нагаева җырларына өстенлек бирми. — Кайсы җырчыларны хөрмәт итәсең? — Әлфия апа Авзалова, Илһам абый Шакиров, Салават Фәтхетдинов, Айдар Галимовларны барлык тамашачы яраткан кебек үк, мин дә аларның иҗатын үз итәм.  — Сәхнәгә менәргә этәрүче булдымы? — Дөресен әйткәндә, этәрүче кеше юк, барысына да үземнең тырышлыгым белән ирешәм. Әлбәттә, әти-әниемнең ярдәме бик зур, шулай ук “Стәрлетамак егетләре” төркеменең дә йогынтысы булды. — Тормышыңны бары җыр белән генә бәйләдеңме? — Бүгенге көндә җырларымны тамашачыма житкерер һәм күрсәтер өчен мин нефть компаниясендә эш күрсәтергә тиеш. Киләчәктә тормышымны тик сәнгать белән генә бәйләргә тели идем. — Тамашачылар сине ничек кабул итә? Халыкка ошау авырмы? — Аллага шөкер, бик җылы кабул итәләр. Тыңлаучыларыма зур рәхмәтемне белдерәсем килә. Төрле тамаша була, шулай ук һәрбер тамашачының да үзенә ошаган, җырның мәгънәсен тиешле итеп житкерүчесе була. — Иҗат ягыннан нинди хыялларың бар? — Алла бирса, алдагы көннәрдә тамашачыларны яңа җырлар, яңа клиплар белән куандырырга насыйп булсын иде. Фотолар шәхси архивтан алынды.   Гөлшат МИНГАЗИЗОВА --- | 01.12.2016 (полный текст новости)

  • 2016-12-03 09:41 Алсу Әбелханова: «Париж диеп, үләр хәлем юк: Казаныбыз күпкә матуррак!»
    01.12.2016 Шоу-бизнес “Франция – Татарстан” эшлекле форумы старт алган иде. Парижда узган чарада Татарстаннан бер төркем сәнгать әһелләре дә катнашты. Алар арасында булган Алсу Әбелханова белән элемтәгә кердек. - Парижда яшәүче милләттәшләремә Н.Җиһановның “Өзгәләнәсең сиреньнән” җырын башкардым. Бик җылы кабул иттеләр. Биредә мин икенче тапкыр. Май аенда Сабан туена килгән идем. Шуңа да бик күп танышларымны очраттым. Чит  илләрдә еш йөрергә туры килгәч, инглиз теленә дә аерым игътибар бирәм. Җәй хәтта инглиз теле дәресләренә дә йөрдем, булган белемнәрне ныгыттым. Милли  бизәкләр чигелгән күлмәктән чыгыш ясадым. Мин аны күптәннән махсус шундый чаралар өчен тектергән идем. Миңа калса, чит төбәктә чыгыш ясаганда, сәхнә костюмында нинди дә булса милли бизәк булырга тиеш. Чөнки син чыгышың белән тамашачыңда туган телгә, туган якка булган сусавын басарга тиешсең. Илья Эренбургның “Увидеть Париж и умереть” дигән фикере белән бер дә килешмим. Казаныбыз күпкә матуррак, мин аны нык яратам. Франциядә хәзер бәяләр шаккатмалы! Беренчедән, евро икеләтә артты. Икенчедән, тиздән Яңа ел. Бәйрәм алдының дә бәяләргә карата йогынтысы бар. Сувенирлар да алмадым, бизәнгечләр дә җыймадым. Күптән сувенир җыйганым юк, андый әйбергә бер дә исем китми.   Азалия ИСМӘГЫЙЛЕВА --- | 01.12.2016 (полный текст новости)

  • 2016-12-03 09:41 Салават Фәтхетдиновка ике Президенттан да эләккән
    01.12.2016 Мәдәният “Без, ниһаять, татар кызларын киендерә башладык. Чишенеп беткәннәр иде бит, аз гына калган иде. Кемдер аларны чишендерде... “Нәрсә карап торасың, канәгатьме син моңа?” дип моның өчен миңа ике Президенттан да эләкте. Шуңа күрә бу минем бурычым”, диде жюри рәисе, Татарстанның халык артисты, Россиянең атказанган артисты Салават Фәтхетдинов кичә Татарстан Республикасы Мәдәният министрлыгында узган “Татар моңы” конкурсына багышланган матбугат конференциясендә. Матбугат чарасының азагында ул “чишендерүчеләрнең” берсен атап та үтте: “Марат («Барс Медиа» Инновацион эшлекле үзәк ҖЧҖнең директорлар советы рәисе Марат Гәрәев) “Барс-медиа”ны барлыкка китерде. Ул татар эстрадасын ясаган кеше, ул татар җырының бәясен күтәрде. Чөнки рус концертларына караганда татар концертлары арзанрак тора иде, бу кимсетә торган күренеш иде. Марат оештырган “Татар җыры” концертларына билет табып булмый. Бу яхшы! Маратның ялгышлары бар инде – ул кызларын чишендерде...” “Җитмеш җырчы була алмый, җиде яхшы җырчы булырга тиеш. Ә без җитмешне алдык. Аларга җитмеш төрле берсеннән-берсе матур костюм тектердек. Аларның исемнәре дә, җисемнәре дә, киемнәре дә татарча булачак. Әзер артистны алып, акчага төреп, сәхнәгә чыгарып бәрергә акыл кирәкми, минемчә, - дип дәвам итте үз фикерен Салават Фәтхетдинов. - Балалар татарча сөйләшми дибез. Үзебез үк алар белән русча сөйләшәбез. Өйдә булмаган тәртипне илдә салып булмый. Әйдәгез, шушы конкурс белән Татарстаныбызны тәртипкә салыйк әле – татарча сөйләшсеннәр, татарча җырласыннар! Хәзер дөнья үзгәрде. Хәтта әбиләребезгә дә татар моңы кирәкми, аларга да Элвин Грей кирәк. Гаҗәпләнәм – бу замана агышымы, әллә мәгънәсезлекме икән?!” “Җырчыларның сыйфаты түбәнрәк булырга мөмкин, чөнки без җырчыларны үзебез эзләп табабыз, башка конкурслар табылган белән генә эшлиләр”, -дип тә аңлатып үтте конкурсның жюри рәисе. Оештыручылар хәбәр итүенчә, быел «Татар моңы» халыкара конкурсының бюджеты – 5 миллион сумнан бераз артыграк. Шуның 1 миллион сумы – приз фонды булын да исәпкә алсык, башка зур бюджетлы фестивальләр белән чагыштырганда, моның бик кечкенә сумма булуы билгеләп үтелде. Беренче ел конкурсның бюджеты нибары 600 мең сум булган. Рузилә МӨХӘММӘТОВА --- | 01.12.2016 (полный текст новости)

  • 2016-12-03 09:41 Фирзәр Мортазинның кызы Чулпан кая югалды? (ВИДЕО)
    01.12.2016 Шоу-бизнес «Туган көн гомер бәйрәме, туган көн изге көн ул» дип җырлаучы Чулпан Мортазинаны күпләрегез хәтерлидер. «Мин гаепле түгел», «Яраланган йөрәк» кебек хит җырлары белән тамашачыга танылган Чулпан көннәрдән бер көнне юкка чыкты. Танылган композитор Фирзәр Мортазинның кызына эстрада светофорының яшел утларын гына фаразлаучыларның өметен акламады. Ул инде сәхнә белән арасын тулысынча өзгән. - Чулпан, син хәзер кайларда? – Мәскәү өлкәсенең Королево шәһәрендә яшим. Бирегә 2008 елда кияүгә чыгу белән күченеп килдем. Хәзергесе вакытта декрет ялында өйдә утырам. Ике кызым бар. Алинәгә 8 яшь, Алисәгә 9 ай. - Җырларың белән халыкка таныла башлагач кына эстраданы ташлап киткәнсең... - Мин элек тә тормышымны эстрадага багышларга теләмәгән идем. Шуңа күрә, музыкаль белем алганнан соң, юридик факультетка укырга кердем. Аны тәмамлагач, юрист булып эшкә урнаштым. Җырлау минем өчен хобби гына иде. Әтигә рәхмәт, ул миңа халык күңеленә тиз үтеп керә алырдай җырлар язып бирде. Хәзер гаилә бәйрәмнәрендә якыннарым өчен генә җырлыйм. - Мәскәүдә кайда эшлисең? - Ракета-космос корпорациясендә юридик консультант вазыйфасын башкарам. - Эстрадага кире кайту теләге юкмы? - Юк. Әти баштарак кыстап караган иде. Хәзер инде үгетләүнең мәгънәсез икәнен аңлады. - Чулпан, фамилияң урысча (Капитанова). Ирең белән дә таныштырып үт әле. - Ирем Дмитрий исемле. Мин эшләгән оешмада ул да хезмәт куя. Департамент җитәкчесе вазыйфасын башкара. Аның белән 1998 елда ук таныштык. Аның әти-әнисе Буадан. Ул анда әби-бабасына кайтып йөри иде. Авылда дискотекада таныштык. Ике арада хатлар йөрде. Елга бер генә тапкыр, җәен генә күрешә идек бит. Шуннан соң дусларча гына аралаша башладык. Ара ераклыгы, сирәк күрешүләр хисләрне сүндерде. Бервакыт ул Казанга килде. Без кабат күрештек. Менә шунда ике арада яңа хисләр кабынды. Ул  гел шаяртып: «Миңа кияүгә чыгасыңмы?» дип сорый иде. Аллаһы Тәгаләнең «амин» сәгатенә туры килгән, күрәсең. Чулпан ШАКИРОВА --- | 01.12.2016 (полный текст новости)

  • 2016-12-03 09:41 «Ростелеком»ның «Интерактив ТВ» тамашачылары өчен Кыш Бабай телеканалы эшли башлады
    01.12.2016 Интернет Инде 4 нче ел рәттән «Ростелеком» Яңа ел алдыннан кулланучыларына Кыш Бабай телеканалын бүләк итә. Эксклюзив шартларда телеканал бары тик «Интерактив ТВ»да гына һәм нибары ике ай дәвамында – 2017 елның 31 гыйнварына кадәр күрсәтәчәк. Lagardere Active, Universal Distribution компанияләре һәм «Ростелеком» белән берлектә оештырылган, Россиядә зур популярлык казанган Кыш Бабай телеканалы 2015 елда  кабельле, спутниклы һәм интернет телевидение өлкәләрендә зур премияләргә лаек булды. Яңа сезонда телеканал тамашачыларын совет классикасы («Снегурочка», «Новогодние приключения Маши и Вити», «Зима в Простоквашино», «Ну, погоди!», «Варвара краса – длинная коса», «Вечера на хуторе близ Диканьки», «Двенадцать месяцев») белән беррәттән, «Ёлки», «Ёлки 2», «Ёлки 3», «Ноттинг Хилл», «Назад в будущее» кебек заманча фильмнар белән дә сөендерәчәк. Телеканалны бүгеннән үк www.dedmoroztv.com сайтында карарга мөмкин. Партнерлар яңалыгы --- --- | 01.12.2016 (полный текст новости)

  • 2016-12-03 09:41 Татарстанда ялгыз әбине тәрбиягә алган беренче очрак теркәлгән
    02.12.2016 Җәмгыять Балык Бистәсенең Олы Көл авылында яшәүче Фирдәвес белән Наил Садриевлар гаиләсе Минзәлә районындагы инвалидлар һәм картлар йортыннан 84 яшьлек әбине тәрбиягә алганнар. Әби икенче группа инвалид, йөри алмый. Әлегә Садриевлар гаиләсендә вакытлыча кунакта, әгәр ошаса, биредә бөтенләйгә калырга уйлый. Татарстанның хезмәт, халыкны эш белән тәэмин итү һәм социаль яклау министрлыгының «Өлкән кешене тәрбиягә алган гаилә» яңа пилот проекты әле киләсе елдан гына эшли башлаячак. Ә сынау инде башланды. Интернатта яшәдем, шунда үләм Ялгыз калган ярдәмгә мохтаҗ карт-карчыкларны тәрбиягә алу программасы илнең 17 төбәгендә гамәлгә ашырыла. 2017 елдан ул Татарстанда да эшли башлаячак, өлкән кешене тәрбиягә алган гаиләләргә дәүләттән ярдәм дә каралган. Без язган очрак әлеге проект кысаларында беренчесе булып саналса да, өлкән кешеләрне тәрбиягә алучылар элек тә очраган. Әйтик, Яшел Үзән, Сарман районында ялгыз әби-бабайларны үз гаиләсенә алучылар бар. Бу елның беренче яртыеллыгында социаль хезмәткәрләр 18 мең өлкән кешенең өенә барып һәм 1990 кешегә картлар йортында ярдәм күрсәткәннәр. Нәкъ менә ярдәмгә мохтаҗ, ялгыз калган, физик яктан мөмкинлекләре чикле өлкәннәргә ярдәм итү максатыннан кабул ителгән дә әлеге проект. Пенсионерларны опекага алган гаиләләргә киләсе елдан ай саен пособие түләнәчәк. Гаиләгә алынган кеше I группа инвалид булса, аена 8 мең сум, II группа инвалидка 6 мең сум, III группа инвалидлыгы булган яки сәламәт әби- бабайны тәрбиягә алган өчен 4 мең сум акча каралган. Карт карчыкны тәрбиягә теләсә кем ала алмый. Опекунга аерым таләпләр бар. Әйтик,тәрбиягә алучы кешенең хезмәткә яраклы, торак шартлары яхшы, гаилә кеременең айлык яшәү минимумыннан азрак булмавы тикшерелә. Шулай ук гаиләдә яман шеш белән авыручылар, эчкечеләр, наркоманнар, хөкемгә тартылган кешеләр булырга тиеш түгел. Хатын-кыз 55 яше тулганнан соң, ир-атлар 60 яшьтән узгач, яңа гаиләгә бара ала. Моның өчен тәрбиягә алынасы кешенең Татарстанның махсус социаль учреждениеләрендә яшәве һәм социаль яклау үзәкләре тарафыннан ярдәмгә мохтаҗ дип танылуы да кирәк. Моннан тыш, килешү нигезендә, өлкән кеше үзенең айлык пенсиясенең 75 процентын үзен тәрбиягә алган гаиләгә биреп барырга тиеш булачак. Социаль хезмәткәрләр аңлатуынча, карт кешене гаиләгә бары ике яклы килешү булганда гына алырга рөхсәт ителә. Килешү бер елга төзелә. Әгәр әби яки бабай яңа гаиләдә үзен уңайсыз хис итсә, картлар йортына кире кайтырга уйласа, теләсә кайсы вакытта китә ала. Минзәлә инвалидлар һәм картлар йортында социаль эшләр буенча белгеч Ландыш Фәттахова әйтүенчә, алар инде быел ук әлеге яңа проект буенча эш башлап җибәргәннәр. Психологлар белән берлектә, үзләренең учреждениеләрендә бу проект турында аңлаталар. Өлкәннәргә гаиләгә китү мөмкинлекләре хакында сөйлиләр. – Сезне анда караячаклар, тәрбияләячәкләр, кадерле әби, бабай булып яшәячәксез, дип аңлатабыз. Әмма безнең йортта гына шулаймы икән, китәргә теләк белдерүчеләр сирәк. Безнең Минзәләдәге инвалидлар һәм картлар йортында ике генә кеше сынау рәвешендә яңа гаиләгә барырга теләк белдерде. 76 яшьлек бер бабай Минзәләнең Тегермәнче авылындагы гаиләгә барып кайтты. Әмма: «Беркая да китмим, интернатымда яшәдем, шушында үләм», – дип, яңа гаиләгә күченмәскә булды. Ә менә 1994 елдан бирле биредә тәрбияләнгән тагын бер әбиебез Балык Бистәсе районының Олы Көл авылында Садриевлар гаиләсендә кунакта. Әлегә кайтмады, – ди Ландыш Фәттахова. Рәхмәт сүзен ишетүе рәхәт Әлегә проект сынау узганга, әбинең исемен әйтергә, аны фотога төшерергә дә рөхсәт ителми. Әбинең хәлен белергә теләп, Садриевлар гаиләсе белән элемтәгә чыктык. – Кечкенәдән әбиләр яраттым мин, – ди Фирдәвес апа. – Балачагымда күбрәк дәү әни белән үстем, каршыбызда Кавказ якларыннан килен булып төшкән бер әби яши иде. Аның идәннәрен юып, чишмәдән су алып кайтып биргәнне хәтерлим. Өлкәннәр өстәлгә утырмыйча, без табынга якын килми идек. Олыларга карата хөрмәт кечкенәдән киләдер, мөгаен. Җиләк җыйсам да, ят ризык пешерсәм дә, беренче булып дәү әниләргә авыз иттерәсем килә. Тик үз әбием күптән вафат, шуңа да өйдә намаз тавышы тынмасын дип, гаиләгә әби алырга теләдек. Садриевларның, шөкер, тормышлары җитеш, каз, үрдәкләр үстерәләр, Наил абый фермер – 60 кәҗә асрый, Фирдәвес апа клуб мөдире булып эшли. «Бер әбигә генә уңайлыклар тудырыр өчен мөмкинлегебез бар. Шуңа да Минзәлә картлар йортында әби барлыгын белгәч, үзебезгә чакырырга булдык», – ди әңгәмәдәшем. Фирдәвес апа һәм Наил абыйның улы белән кызы да бу эшне саваплы дип саный. Әти-әниләре дә адымнарын хуплаганнар. – Гаиләгә алган әбиебез артык сөйләшә алмый, йөрми дә, утырып кына тора. Юындырган, ашаткан саен аннан рәхмәт сүзен ишетүе рәхәт. Баланы караган кебек тәрбиялим. Бары режим белән генә ашатам. Иртә белән ботка, төш вакытында аш, кичен йогурт кебек җиңелчә ризыклар бирәм. Әби бик тәртипле, сабыр, аңа ияләндек, оныклар, балалар да ярата, акчасы да кирәк түгел. Савабы өчен, ялгыз карчыкның картлыгын уңайлырак итү өчен, әбине яныбызда калдырасыбыз килә, – ди Фирдәвес апа. – Әти-әниләрне, якыннарны картлар йортларында күрергә язмасын иде. Әнине караганга акча түлиләр Картлар йорты дигәннән, Казанда өлкәннәр өчен шәхси приютлар да бар икән. Алар Тынычлык, Петровский бистәләрендә урнашкан. Интернетта күрсәтелгән телефон номеры буенча шалтыратуга, трубканы алдылар.Газета өчен мәгълүмат бирергә атлыгып тормыйлар, шуңа да танышымны өлкәннәр йортына урнаштырырга телим дигән булып (Алла сакласын) хәйләләргә туры килде. Бер приютта 20ләп өлкән кеше тәрбияләнә икән. Акыл ягыннан зәгыйфьләр дә бар биредә, йөри алмаган, физик яктан мөмкинлекләре чиклеләр дә җитәрлек. Миннән, беренче эш итеп, урнаштырачак кешем турында мәгълүмат сораштылар: мөстәкыйль ашыймы, киенәме, хәтере начар түгелме, авырмыймы, ничә яшьтә, бәдрәфкә үзе йөри аламы? Баксаң, биредәгеләрнең 90 проценты хәтер югалтудан интегә икән. Шуңа да, күрәсең, урамнарга чыгып адашмасын, югалмасын дип, туганнары карт-карчыкларны бирегә алып килә. Вакытлыча да, бөтенләйгә дә калдыручылар да бар.  Син калдырып киткән кеше, үзен-үзе йөртә икән, аны карап торганнары өчен көненә 1210 сум түләргә кирәк. Әби, бабай авыр хәлдә булган саен, түләү дә кыйммәтрәк. Бу акчага карт-карчыкны биш тапкыр ашату, киенергә булышу, тырнакларын, чәчләрен кисү, юындыру кергән. Биредәгеләрнең сәламәтлеген табиб даими күзәтеп тора. Өлкән кешенең пансионатта алты ай яшәгәне өчен алдан түләп куйсаң, 10 процент ташлама да тәкъдим итәләр икән. Кешене урнаштырыр алдыннан бер кочак документ җыярга, анализлар тапшырырга кирәк. Бик дуамал, агрессив, катлаулы авыруларны алмыйлар. Приюттагылар арасында татарлар да бар икән. – Йә ничек, хәл иттегезме, әбиегезне китерәчәксезме безгә? – ди трубканың теге ягындагы ягымлы тавыш. Сискәнеп киттем. Мәрхүм дәү әнием, әбием күз алдына килеп басты. Язма әзерләгәндә, әлеге теманы тулырак яктыртыр өчен хәйләләргә туры килсә дә, ни өчендер оят, уңайсыз булып китте. Теге сәркатип кыз да мине аңлады булса кирәк: – Берүк, борчылмагыз, уңайсызланмагыз да, мәсьәләгә икенче яктан карагыз. Сез бит танышыгызны ташлап китмисез, чарасызлыктан бездә калдырасыз. Өлкәннәр үзләре дә моны аңлый. Үпкәләми дә. Әйтик, берәүнең әнисе авырып китте, ди, аның бердәнбер баласыннан башка беркеме юк. Әнине карау изге эш, тик көне буе әнисен карап, эшкә дә чыкмыйча булмый бит. Яшәргә акча кирәк. Ирексездән, картлар йортына барасың түгелме соң? – диде кыз. Ни дип тә җавап бирергә белмичә, тизрәк трубканы куйдым. Ә бәлки чынлап та авыр хәлдә калган кешеләр өчен мондый оешмаларның булуы яхшырактыр да. Күпме кеше картлар йортында тынычлык таба, эчкече улыннан качып китә. Берсендә безнең редакциягә дә берәү картлар йортына урнашырга ярдәм итегез, ялгызлыкта яши алмыйм дип шалтыратып йөдәтеп бетергән иде. Икенче яктан, картлар йорты диюгә, әллә ничек моңсу булып китә. Нинди генә уңайлыклар тудырылмасын, акча түли-түли әнине шәхси пансионатта тоту дөрес түгел кебек. Шул ук акчага авыру карчыкка өйгә килеп хезмәт күрсәтергә әзер булган шәфкать туташларын да табарга була лабаса. Бу очракта ялгыз карт-карчыкларны асрамага алырга әзер булган гаиләләр барлыгына сөенергәдер бәлки. Кыскасы, яңа проект нинди нәтиҗәләргә китерер, өлкәннәр өчен файдасы булырмы, вакыт күрсәтер. Ничек кенә булмасын, һәр өлкән кешегә тыныч, имин картлыкның кадерен тоярга язсын иде. Татарстан Хезмәт, халыкны эш белән тәэмин итү һәм социаль яклау министрлыгының матбугат үзәгеннән алынган мәгълүматлар күрсәткәнчә, бүген республикада 920 мең 725 өлкән кеше санала. Аларның 14 меңе – ялгыз яшәүче инвалид пенсио­нерлар, 35 меңе – 70 яшьтән узган кешеләр. Эльвира МОЗАФФАР --- | 01.12.2016 (полный текст новости)

  • 2016-12-03 09:41 Казан кунакханәсендә ир-ат янып үлгән
    02.12.2016 Фаҗига Казанның Мәрҗәни урамында урнашкан кунакханәдә янгын вакытында ир-ат үлгән, дип хәбәр итә Россия Гадәттән тыш хәлләр министрлыгының Татарстан Республикасы буенча Баш идарәсе матбугат хезмәте. Мәрҗәни урамында урнашкан ике катлы бинада янгын бүген иртәнге сәгать 8дә чыккан. Урынга килеп җиткән янгын сүндерүчеләр утның икенче катында урнашкан кунакханәдә чыкканлыгын ачыклаган. Янгынны сүндергәч ир-ат мәете табылган. Ут 15 квадрат метрны биләгән.   --- --- | 02.12.2016 (полный текст новости)

  • 2016-12-03 09:41 Хыянәттән соң никах яңарталармы? (СОРАУ-ҖАВАП)
    02.12.2016 Дин Хыянәт – тормышыбызда еш очрый торган күренеш. Хыянәт иң тату гаиләне дә юк итәргә сәләтле. Шуңадырмы, төрле илләрдә хыянәтчеләрне каты җәзага да тарталар. Төркиядә бер-берләренә тугрылык саклый белмәгән ир һәм хатыннарга 5 ел төрмә яный. Мөселман илләрендә үлемгә кадәр барып җитәргә дә мөмкин, дип сөйлиләр... Кайбыч районыннан килгән хатны тәкъдим итәбез: Никах яңарту дигән төшенчәне ишеткән бар. Нинди очракларда никах яңартыла? Хатын белән 20 ел яшибез. Хатынымны яратам. Шулай да күптән түгел генә, чит хатын белән җенси мөнәсәбәткә кердем. Ялгыштым. Бу хакта хатынга әйтмәдем. Уңайсызланам, борчылам, кичермәс, дип куркам. Муллага барып, яңадан никах укытсам, күңел тынычланмасмы икән? Хыянәтне никах белән юкка чыгарып булмасмы?  Әнвәр   Әнвәр соравына Татарстан Диния нәзарәтенең дәгъват бүлеге җитәкчесе, Апанай мәчете имам-хатыйбы Нияз хәзрәт Сабиров җавап бирә: – Әссәләмү галәйкум вә рахмәтуллаһи вә бәрәкәтуһу! Аллаһы Тәгалә сезгә үзенең сәламен, рәхмәтен һәм бәрәкәтен ирештерсә иде! Никахны яңарту турында Коръәндә һәм сөннәттә әйтелмәгән. Ләкин кайбер галимнәр фикеренчә, диннән чыгара торган сүзләр әйтелсә яки гамәлләр кылынса, никахны яңарту хәерле. Сезнең очракта никахны яңартырга кирәкми. Тәүбә кылыгыз. Аллаһы Тәгалә, ширектән кала, барлык гөнаһларны гафу итүче. Бу турыда Коръәндә болай дип әйтә: لاَ تَقْنَطُوا مِن رَّحْمَةِ اللهِ إِنَّ اللهَ يَغْفِرُ الذُّنُوبَ جَمِيعًا إِنَّهُ هُوَ الْغَفُورُ الرَّحِيمُ Аллаһның рәхмәтеннән өмет өзмәгез. Аллаһ (тәүбә иткән) барча гөнаһларны ярлыкаучы. Хактыр ки, Ул чиксез ярлыкаучы, хәтсез мәрхәмәтле («Зүмәра» сүрәсе, 53нче аять). Тәүбәләребез кабул булсын өчен өч шарт үтәлергә тиеш. Беренче шарт үткән заманга карый, икенчесе – хәзерге заманга һәм өченчесе – киләчәк заманга: 1) кылган гөнаһ өчен чын күңелдән үкенү; 2) шушы гөнаһны башка кылмау; 3) киләчәктә бу  гөнаһлы гамәлгә киредән кайтмаска ният кылу. Шушы шартларны үтәп, ихластан тәүбә кылсагыз, Аллаһ күңелегезне тынычландырыр, рәхмәтен ирештерер. Хатыныгызга карата булган мәхәббәтегез, сүзләрегездә  генә түгел, гамәлләрегездә дә күренсен. Аллаһы Тәгалә сезгә һәм гаиләгезгә исәнлек-саулык, хәерле һәм бәрәкәтле гомерләр насыйп итсен! --- --- | 02.12.2016 (полный текст новости)

  • 2016-12-03 09:41 Уфада татар төбәген өйрәнүчеләр форумы узды
    02.12.2016 Милләт Татар дөньясында төбәкләр тарихын өйрәнүчеләр хәрәкәте хәзерге вакытта киң колач алды. Бу хәрәкәтне милли тормышыбызның бик кирәкле һәм әһәмиятле юнәлеше дип уйлыйм. Бай, күпкырлы, тирән тамырлы татар тарихын өйрәнү, һичшиксез, милли аң тәрбияләү чарасы булып тора. Шушы тарихны өйрәнеп кенә без халкыбызның буыннар чылбыры эзлеклелеген тәэмин итә алабыз. Татар тарихы бар, аны өйрәнүе мөһим дигән уйларны тормышка ашырып кына татар үзенең татарлыгын саклап кала ала. Менә шул максат белән 18- 19 ноябрьдә Башкортстан башкаласы Уфада татар төбәген өйрәнүчеләр форумы узды. Биредә Башкортстан, Татарстан, Удмуртия Республикалары, Пермь крае, Оренбург, Самара, Төмән, Чиләбе, Әстерхан, Тобольск, Омск, Чиләбе, Екатеринбург, Магнитогорск һәм башка өлкәләрдән крайны өйрәнүчеләр, галимнәр, барлыгы 200дән артык делегат катнашты. Бу форумга безнең Нижгар өлкәсеннән татар төбәген өйрәнүчеләр клубының рәисе Мирзәхләм Гаяр улы Абдулганиев, Татар Моклокасы мәктәбенең татар теле һәм әдәбияты укытучысы Галия Юныс кызы Кутерова һәм мин – Зур Рбишча мәктәбенең тарих укытучысы Әлфия Хайдәр кызы Мөхәммәтҗанова барган идек. Шушы зур чараны Башкортстанның “Берлек” төбәк иҗтимагый оешмасы үткәрде. Форумның ник биредә үткәнен сорап, без аның җитәкчесенең урынбасары Нәфисә Акчуринага мәрәҗәгатъ иттек. Ул безне шат йөзе белән каршы алып, форумның Уфада үткәрелүенең сәбәбен Башкортстанда туган якны өйрәнүчеләр күп булуы белән аңлатты. «Башкортстанда туган яклары турында китап язучылар күп. Моны Казанда да һәрвакыт билгеләп узалар. Авылларының бетүенә ачынып язган кешеләр, Казанга караганда, Уфада күбрәк булырга тиешлеге аңлашыла бит», - диде ул. Нәфисә Акчурина җирле халыкта бу форумга кызыксыну зур булуын да билгеләп үтте. “Әллә кайлардан белеп авыллардан шалтыраталар: “килим инде, килеп тыңлап кына утырыйм” диләр. Халык сусаган андый әйбергә. Татар сүзе, татар тарихы, татар моңы Башкортстандагы татар кешеләре өчен ком чүлендәге су кебек”, - дип ассызыклады ул. Бүгенгесе көндә биредә 669 татар авылы бар. Ә 1917 елда нәкъ Уфа шәһәрендә беренче тапкыр татар оешмасы барлыкка килә. Форум Ихлас мәчетенең имамы Мөхәммәтрәхим хәзрәтнең догасы белән башланды. Аның арты “Берлек” татар милли-мәдәни иҗтимагый оешмасы рәисе Рөстәм Рафаил улы Гыйлметдинов Уфага килгән кунакларны каршы алды. Ул татар төбәген өйрәнүчеләр каршында бүгенге көндә нинди төп бурычлар торганын әйтеп узды, шулар арасында татар халкы, татар авыллары тарихы аеруча аерылып торды, аларга басым ясалды. Бөтендөнья татар Конгрессының этнологик мониторинг Үзәге җитәкчесе, тарих фәннәре докторы Дамир Мәүләви улы Исхаков үзенең чыгышында мишәрләр тарихы турында мәгълүматлар бик аз, диде. Илебезнең 25 төбәгеннән килүче кунаклар арасыннан форумда егермедән артык кеше чыгыш ясады. Барлык чыгышларда татар авылларының тарихын язу – безнең төп бурычыбыз, ләкин безгә аны тирәнрәк, профессиональрәк эшләргә кирәк дигән уйлар тарих- чыларны берләштерде. Мин үземнең чыгышымны “Нижгар якларында милләтебез хәзинәсе” дип атадым. Компьютер пре- зентациясе ярдәмендә безнең Нижгар ягында татар авылларының килеп чыгышы, формалашуы, тамырлары белән XVI гасырга барып тоташуы, меңнәрчә еллар дәверендә бу төбәктә татар халкы үзенең тарихи эзен калдыруы, борынгыдан патша белән элемтәдә торып, “хезмәтчел” (служилый) исемен алуы, шулай итеп, халкымның телен, динен, үзенчәлекле гореф- гадәтләрен саклап кала алуы турында сөйләдем. Мәскәүдән килгән якташыбыз (Сафаҗай) делегат Мансур ага Хакимов үзенең чыгышында Бөек Ватан сугышы елларында татарларның илебез азатлыгы өчен көрәшүе хакында китаплар язылуы турында сөйләде һәм үзе автордаш булган берничә китап “Берлек” татар оешмасына бүләк итте. Барча чыгышлар да эчтәлекле һәм уйландырышлы иде. Бүгенге көндә төбәкне өйрәнүчеләрне нәрсә борчый соң? Татар бит киңәеп үз илендә яшәүче халык. Ләкин милләтебез җирсез калып килә. 75% халык шәһәрдә яши, авылда 25% кына кала. Шуларның күбесе – пенсионер. Ә һәрбер татар авылы үзе бер космос, ә аның умырткасы - Бөтенроссия татарлары тарихы. Ике көнгә сузылган форум бик тиз үтте, шушы вакыт эчендә кичке Уфа белән танышу өчен оештырылган экскурсия, “Идел” татар-башкорт җырчылары конкурсы концерты да безнең күңелләребезгә якты нур өстәде. Нижгар делегациясе исеменнән шушы форумны оеш- тыручыларга, аеруча Нәфисә Акчуринага, Эльвира Гильфановага, Ләйсән Сираевага зур рәхмәтләребезне белдерәсем килә. Бергә булыйк, бердәм булыйк!   Әлфия МӨХӘММӘТҖАНОВА, Зур Рбишча --- | 02.12.2016 (полный текст новости)

  • 2016-12-03 09:41 4 яшьлек баланы көчләгән иргә карата суд хөкеме башланды
    02.12.2016 Криминал Бу хәл Сарман районында быел көз булган иде. 56 яшьлек ир бергә яшәгән хатынның оныгын мәсхәрәли. Оныкларын карашып торырга тиеш булган ир коточкыч җинаять кыла. Ул 4 яшьлек кызны көчли. Канда яткан оныгын күргән әби кеше тиз арада аны сырхауханәгә алып китә. Егылдым дип алдаласа да, табиблар көчләү булуын абайлап ала. Ир үзенең гаебен әле дә танымаган. Моннан 4 ел элек ул шундый ук җинаять  өчен хөкем ителгән булган, дип яза "Әлмәт таңнары".   --- --- | 02.12.2016 (полный текст новости)

  • 2016-12-03 09:41 Филармониядә Гали Ильясовны искә алу концерты узачак (ФОТО)
    02.12.2016 Мәдәният Быел Россиянең атказанган, Татарстанның халык артисты Гали Ильясовның тууына 80 ел тулды. Мәшһүр җырчы озак еллар Татар дәүләт филармониясендә эшләгән, гастрольләр белән элекке Советлар Союзының барлык шәһәрләрендә диярлек концертлар биргән, Монголия, Чехословакия, Венгрия, Германиядә, Африка илләрендә чыгыш ясаган. Гали ага Ильясов иҗатының зур өлешен композиторлык тәшкил итә. Ул безнең көннәрдә классик музыкаль әсәрләр дәрәҗәсендә кабул ителүче бихисап җырлар язып калдырган. 4 декабрьдә 11 сәгатьтә Татар дәүләт филармониясендә «Синең өчен» дип аталган, Гали Ильясовны искә алу концерты була. Филармониянең музыкаль - әдәби лекторие (сәнгать җитәкчесе – Татарстанның атказанган артисты Владимир Васильев) әзерләгән программада Татарстанның халык артисты Георгий Ибушев, Татарстанның атказанган артистлары Владимир Васильев, Ригина Валиева, Роман Чуйнов, халыкара конкурслар лауреатлары Ильяс Камал, Гөлнара Байназарова, Айтуган Вәлмөхәммәтов, Әлфия Мансурова, Оксана Шәйдуллина башкаруында җырчының репертуарында булган һәм ул үзе язган әсәрләр яңгырый. Гали Ильясов турындагы истәлекләр белән, кичәгә әзерләнү дәверендә җырчы иҗатын тирәнтен өйрәнгән музыка белгече Алсу Мөлекова уртаклашачак. Концерт Татар филармониясенең «Бөек исемнәр» абонементы кысаларында уза. --- --- | 02.12.2016 (полный текст новости)

  • 2016-12-03 09:41 Марсель Мөсәвиров: “Эстрададагы иҗатым белән театрга хыянәт итмим” (ИНТЕРВЬЮ)
    02.12.2016 Мәдәният Мәдәният институтына укырга кергәндә дәрәҗәле остазлар эстрада бүлеген сайлаганчы, күбрәк драма театры артисты юнәлеше буенча белем алырга тәкъдим итәләр, чөнки бу юнәлештә үзеңне вокал, сөйләм, хәрәкәт һәм бию ягыннан көчле үстереп була. Актерлык бүлегендә укыганнар театрда да, нәфис сүз буенча да, җыр сәхнәсендә дә үз урыннарын таба. Башкортстанда музыка училищесын, Уфа сәнгать академиясенең театр бүлеген тәмамлап, бүгенге көндә Туймазы татар дәүләт драма театрында алдынгы рольләрне башкаручы Марсель Мөсәвиров та актер, җырчы һәм хәтта телевизион алып баручы буларак та чыгыш ясый. Югары уку йортында, илкүләм үткәрелүче дәрәҗәле җыр бәйгеләрендә, Г.Камал исемендәге татар дәүләт академия театрында алган белемнәрен, тәҗрибәсен кулланучы, бар яктан да камилләшкән артист дип атарга була аны. — Марсель, Камал театрында эшләп, ни өчен Туймазы татар дәүләт драма театрына китәргә карар кылдың? — Югары белемне алгач, Казан шәһәренә юнәлдем. Габдулла Кәриев исемендәге яшь тамашачылар театрына барган идем — алмадылар. Г.Камал театрының элеккеге директоры, мәрхүм Шамил Зиннур улы белән сөйләшеп, Камал театрына сәхнәдә декорацияләр куючы булып эшкә урнаштым. Ләкин тиз арада Фәрит Рәфкать улы Бикчәнтәев актерлык осталыгымны бәяләп, спектакльләрдәге күмәк сәхнәләргә кертә башлады.  Зур остазлар арасында эшли алырга мөмкинлек булган өчен Камал театрына хөрмәтем бик зур. Анда мин кыюрак, тырыш булырга , тормыш авырлыкларын үзем җиңеп чыгарга өйрәндем. Камалда артистлар күп һәм үзенчәлекле. Шул арада мине Туймазы  татар дәүләт драма театры җитәкчесе Фирзәт Фәрид улы үзләренә актер итеп чакырды. Тәкъдимне кабул итеп, тормыш иптәшем белән Туймазыга күчендек. — Театр артисты булу белән беррәттән үзеңне эстрадада җырчы буларак та тәкъдим иттең. Алай да сине күбрәк кем буларак таныйлар? — 2012 елда эшли башлаганнан бирле, театрда рольләрем күп. Яраткан ролләрем дип Илгиз Зәйниев иҗат иткән «Әрем исе» спектакленнән Сәйяр образын, Шекспирның «Тискәрегә авызлык»тан Люченцио, И.Абдуллинның «Тиле яшьлек» әсәреннән Хәнифне,  А. Коровкин язган «Түткиләр» пьесасында  Ирек ролен атар идем. Күп тамашачылар мине шулай ук телевидениедә “Җырым булсын бүләккә” тапшыруының алып баручысы буларак таный. Электән җырга тартылгач, үземне башкаручы буларак та танытырга булдым. Тамашалары белән килгән артистларга соклану хисе этәргеч ясагандыр. Башка концертларны бәяләп, үземә ниндидер белемнәр туплап, үз тамашамны эшләп карарга булдым. Бу турыда фикерләр булганга, материал тупланган иде инде һәм, тәвәкәлләп, “Эх, заманалары” исемле  сценарий яздым. Беренче концертта тулы залны күргәч, бераз каушап та калдым. Үземә моның кадәр игътибар көтмәгән дә идем. Яңа тамаша да әзерләнә, тиздән аның белән дә күп кенә төбәкләрдә чыгыш ясарбыз. Җыр белән теардагы эшчәнлегемә зыян китерми эшлим, театр планнарын алдан белеп, буш көннәргә концерт графигын яраклаштырам. Эстрадада әле яңа җырлый башладым гына, аз таныйлар, тик битараф булмаган кешеләр табыла, иҗатымны хөрмәт итүчеләр әкрен генә күбәя. — Артист тормышы белән яшәп гаиләгә вакыт каламы? — Гаиләгә вакыт аз кала, ә шулай да җай чыгуга кибетләрдә бергәләп йөрибез, әти-әниләрнең хәлләрен белеп, ял итәргә авылга кайтабыз. Тормыш иптәшемә кайчак игътибар җиткереп  бетермәгән чаклар була, тик ул һөнәремне аңлый. Чәчәкләрне дә сирәк бүләк итәм шул. Бүләккә килгәндә, үзеннән сорап, теләгәнен алып бирәм. — “Тюльпаннар”  клибында сөйгән ярны чәчәкләргә күмәләр. Эчтәлеге сезнең тормышка бәйләнгәнме? — “Тюльпаннар” клибы безнен тормышка бәйләнмәгән, ләкин беренче сценарий буенча минем тормыш иптәшем клипта катнашырга тиеш иде, тик оялды. Шуңа башка сюжет уйларга туры килде. Бүгенге көндә минем “Балыкчы” һәм “Тюльпаннар” җырларына төшерелгән ике клибым бар. Үзем режиссёр да, продюсер һәм сценарист та. Беренче клипны 60 нчы елларда язылган “Балыкчы” җырын бераз заманчалаштырып, эшкәртеп яздырткач төшердек. Клипта театр артистлары — хезмәттәшләрем катнаша. Үзем, чыннан да, балыкчы, шуңа да бу темага клип төшерү фикере туды. Дустым белән вакыт булса жәй һәм көз көннәрендә балыкка йөрибез. Алла боерса, өченче клипны «Икәү бергә булганда» исемле җырыма төшерергә җыенам. — Туган авылың урамы буйлап рәхәтләнеп баянга җырлап үткән эксперимент белән таныштырып кит әле. “Моңнар кайтсын авылга”  проектының асылы нидә? Бу башлангыч дәвамлы булырмы? — Быел җәй туган авылым буйлап баянчы Илшат абый белән рәхәтләнеп җырлап уздык. Бу проект турында мин бер елга якын уйлап йөрдем, аның идеясе сеңлекәшем төшергән видеодан башланды. Анда буп-буш авыл урамнары сурәтләнгән иде. Хәзер бит олылар да, кечеләр дә телевизор, компьютер яныннан китмиләр. Кич утырулар бөтенләй онытылып бара. Мин бу адымымны авыл халкын урамга чыгару, тормыш мәшәкатьләреннән әзрәк арындыру, авылдашларымны җыр-моңга баету максаты белән эшләдем. Киләчәктә шушы форматта телевизион тапшыру  чыгарырга исәп бар. — Авылда туып-үскәннәр белән шәһәр халкының аермасын сизәсеңме? — Авылда туып-үскән белән шәһәр кешесенең, әлбәттә, аермасы бар. Авыл кешесе ачык йөзле була, аның белән тиз уртак тел табып, төрле темаларга аралашып була. Шәһәр кешесе бөтен нәрсәгә шик белән карый сыман, үзен авыл кешесеннән өстен тотырга тырыша. — Нигездә шаян җырлар сайларга тырышасыңмы? Сәхнә образыңны ничек тасвирлыйсың? — Сәхнәдә төрле темага җырлар башкарам, күбрәк мәхәббәт, авыл, туганнар темасына игътибар юнәлтәм. Шаян җырлар да башкарырга тырышам, тик әлегә концертларымда лирик жырчы образында чыгыш ясыйм, шулай ук театр артисты буларак юмор, пародияләр белән шөгыльләнәм. — Яңа концерт сезонында үз тамашаларыңа ныклап алынгансың. Театрдан читләшү дигән сүзме бу? — Театрдан китәргә жыенмыйм. Үземне ике юнәлештә дә — театр һәм эстрада артисты буларак  танытасым килә. Театрда эшләп, параллель рәвештә эстрадага чыгарга тырышам. Шулай ук тагын бер яраткан шөгылем бар: туган авылымда ике ел инде бал кортлары үрчетәм. Алар белән мәшәкать күп, шуңа да җәй көне мөмкинлек чыгуга умарталыкка ашыгам. Фотолар шәхси архивтан алынды. Гөлшат МИНГАЗИЗОВА --- | 02.12.2016 (полный текст новости)

  • 2016-12-03 09:41 Айгөл Бариева: «Мин әтидән көнләшә идем» (ФОТО)
    02.12.2016 Шоу-бизнес Татарстанның атказанган артисты Шамил Бариевның гомере һәм иҗат юлы кыска булды. 43 яшендә ул безнең арадан китеп барды. Бүген әтисе салган сукмактан атлаучы Татарстанның атказанган артисты Айгөл Бариева белән аның турында истәлекләрне барлыйбыз. – Айгөл, тамашачы артистны төрле холыклы образларда күрә, рольләренә карап, бәя бирә. Әтиең тормышта нинди холыклы ке­ше иде? – Ул чаян йолдызлыгында туган, бик тиз кызып китүчән иде. Әти мәрхәмәтле, ачык йөзле булды. Шуңа күрәдер, безнең өйдән бервакытта да кеше өзелмәде. Әти гадел, туры сүзле иде, ялагайлана белмәде, бөтен нәрсәне йөрәгенә якын алды. Әгәр кеше ошамый икән, аның белән аралашмады. – Артист халкы арасында беренче урынга эшне куючылар да бар. Әтиеңнең гаиләгә мөнәсәбәте ничегрәк булды? – Әти гаиләсен дә, эшен дә, укучыларын да тигез күрде. Ул ниндидер планнар, идеяләр белән яшәде, чапты, өзгәләнде, һәркайсы өчен вакыт тапты. Үзе өчен яшәргә өлгерми дә калды. Кызганыч, әлбәттә. Мин әтинең тик утырганын хәтерләмим. Ул театрдан кайтуга, радиога, телевидениегә тапшырулар алып барырга чаба иде. Банкетлар, туйлар алып барды. (Туйларда ул чалмалар киеп, догалар укып никах яңарту йоласын да башкара торган иде). Башта театр училищесында, аннары мәдәният һәм сәнгать институтында укытты. Эштән тыш көн саен дәү әнигә шалтыратып торды, янына барып кайтырга да вакыт тапты. – Сиңа да әтиеңнең «чи­ре» йокмаганмы соң? – Бераз өйдә утырсам, минем нәрсә дә булса эшлисем килә башлый. Бер концерттан узуга, икенчесенең идеясе башта туа. Бер-ике атна концерт куймасам, сусыз гөл кебек шиңәм. Миңа аралашу кирәк. – Кайбер артистлар балаларын кечкенәдән үк театрдан читләштерә... – Мин сәхнә артында үс­тем. Премьераларны карап бардым. Әти безне беркайчан да үзеннән калдырмады. Гастрольләргә дә алып барды. Аннан артистлар да: «Урманга утын ташып йөрмиләр», – дип көләләр иде. – Башка артистларның балалары белән аралашып үстегезме? – Әйе, театрда гына түгел, безнең җәйләребез дә бакчада бергә үтте. Искәндәр Хәйруллин, Чулпан Закирова, Айсылу Ишморатова, Айсылу Хафизовалар белән бер тирәдә үстек. Кичләрен алар белән бергә учаклар ягып утыра идек. – Әтиең синең сәхнә юлын сайлавыңа каршы булуын беләбез. Ни өчен шулай икән? – Беренче чиратта, әти миңа гаилә бәхете теләгәндер. Сер түгел, кайбер хатын-кыз артистларның ялгыз калганнары да бар бит. Аннары, театрда артистларның рольсез йөргән чаклары да була. Минем кино артисты буласым килгән иде. Әмма ул хыял тормышка ашмады, әти каршы килде. Әти әнигә: «Гөлфия, Айгөлнең бөтен мөмкинлекләре бар. Сәхнә өчен яратылган ул. Ләкин син аны сәнгать юлыннан җибәрмә. Ул минем кебек бөтен нәрсәне йөрәге аша үткәрә», – дигән иде. Җыр сәнгатендә сәхнәгә беренче адымнарымны әти белән бергә ясадым. Балаларга киртә куеп булмый ул. Иң мөһиме – яраткан эшең булсын. Мин үз эшемне яратып башкарам. Бәйсез кеше, үземә үзем хуҗа. Драма артистлары белән чагыштырганда, безнең эш җиңелрәк. – Әти-әниеңнең мәхәббәт тарихын да сөйлә әле. – Аларны җыр кавыштырган. Икесе дә Ленин исемендәге мәдәният сараена хорга йөргәннәр. Шунда танышып гаилә корып җибәрәләр. Әтинең абыйсы белән энесе дә сөйгән ярларын шунда тапкан. Әни белән әти ул чакта студентлар гына була. Миндә әтинең Санкт-Петербургтагы театр һәм кино сәнгате институтында укыган чагында әнигә язган хатлары саклана. Мин аларны укыган саен гаҗәпләнәм. Алар шундый матур итеп әдәби телдә язылганнар. Аларны кешеләргә дә укытасым килде. Яшьләргә дә үрнәк булыр. Шуңа күрә җыентык итеп туплап, нәшриятка тапшырдым. Шушы араларда «Тапшырылган хатлар» дигән исем белән дөнья күрәчәк. 1996 елда әти истәлегенә багышлап, беренче кассетамны чыгарган идем. – Әтиең чибәр кеше. Сәхнә кешесенә теләсә кемнең күзе төшә. Гаиләдә көнләшү дигән нәрсә бар идеме? – Минем әни дә бик чи­бәр иде. Шуңа күрәдерме, әти көнләшә иде, әни бик сиздермәде. Спектакль­ләр­дә башка хатын-кыз артистларны кочаклаганын күрсәм, мин әтигә көнләшеп карый идем. Әти-әни бер-берсен бик яратып яшәделәр. Тик, кызганыч, гомерләре генә кыс­ка булды. – Әтиең уйнаган кайсы спектакльләр күз алдыңда? – «Кияү белән кәләш», «Ахырзаман», «Ике сәгать бер гомер», «Хуҗа Насретдин» һәм «Хәят» белән Тукай турында телевизион спектакльләре һаман сагындыра. – Әтиеңнең эштән тыш нинди шөгыльләре бар иде? – Ул шахмат уйнарга, балык тотарга яратты. Буш вакыты булса, бакчага китә иде. Гитарада бик оста уйнады. Аннары безнең өйдә китаплар күп иде. Әти күп укыды. Аннан күреп үзем дә укыдым. – Сәхнәгә әтиең белән беренче тапкыр аяк басканың хәтердәме? – Без УНИКС концертлар залында бергә «Синең өчен чәчәк җыям» дигән дуэт җырладык. Ул вакытта дуэт җырлау сирәк иде. Халык аны бик ошатты. Аннары гаиләбез белән авылларда гастрольләрдә йөрдек. Танылган артист Хәлим Җәләлов концертны алып бара иде. – Син иҗаттан бераз аерылып та тордың түгелме? – Кияүгә чыгып ­балалар үстергәндә, 5-6 ел сәхнәдән читләшергә туры килде. Алар үсә төшкәч, дисклар яздыра, концертларда катнаша башладым. Аннары 2004 елда «Нечкәбил» конкурсында катнашып, икенче урынны алу минем тормышымны үзгәртеп куйды. Шуннан соң дискым, клибым чыкты, телевидениедән күренә башладым. – Их, бүген әти исән булса иде, дип өзгәләнгән чакларың бармы? – Андый вакытлар еш була. Йөрәк ярасы төзәлә дисәләр дә, мин моның белән килешмим. Ул елдан-ел көчәя генә. Миңа хәзер дә әтинең киңәшләре җитми. Дус, яклаучы буларак та кирәк ул. Әгәр әни белән икесе дә исән-сау булсалар, мин аларны чит илләргә ял итәргә җибәрер идем. – Ирең Ленарда да әтиеңнең сыйфатларын эзләдеңме? – Әти сыман ул да ышанычлы кеше. Аңа теләсә кайчан таянырга була. – Балаларыгызның сәнгатькә карашы ничек? Кайсы юлдан китәргә җыеналар? – Ничек кенә каршы килсәм дә, улыбыз Камил әтинең юлын дәвам итәр, ахрысы. «Әни, син минем офиста утырып бәхетсез булуымны телисеңме?» – дигәненә бер сүз дә әйтә алмыйм. Үзе быел унынчы сыйныфта гына укый. Узган ел безне шаккатырып, театр студиясенә йөри башлады. Алар куйган «Рыцарские страсти» дигән спектакльне барып карадым, баш рольдә уйнады. Шуннан соң аның сәләте барлыгын аңладым. Алга таба сәнгатьтән башка эшне күз алдына да китерми. Үзе теләгәч, аңа бернинди киртә дә куеп булмый. Хәзер мәктәпләрендә төшерелә торган фильмнарда уйный. Халыкара фестивальдә катнашып, лауреат исемен дә алды. Быел Константин Хабенский җыйган студиягә кастингтан узды. 17 кешедән 5есен генә сайлап алдылар. Әгәр әти исән булса, Камилнең сәнгатькә гашыйк булуына аптырар иде. Аллага шөкер, Айлинә башка юлны сайларга хыяллана. Быел унберенче сыйныфны тәмамлый. – Туган ягы Саба районы Шамил Бариев турында нинди истәлекләр саклый? – Туган авылы Явлаштау авы­лындагы мәктәп, урам Шамил Бариев исемен йөр­тә. Мәктәптә аның музее бар. Әтинең бөтен шәхси әйберләрен шунда тапшыр­дым. Люция ХӘБИБУЛЛИНА --- | 02.12.2016 (полный текст новости)

  • 2016-12-03 09:41 Татарстанда югалган балыкчының мәете табылган
    02.12.2016 Фаҗига Спас районында югалган 56 яшьлек балыкчының мәете табылган, дип хәбәр итә Россия Гадәттән тыш хәлләр министрлыгының Татарстан буенча Баш идарәсе матбугат хезмәте. Искә төшерик: 30 ноябрьдә иртән ир-ат снегоходта балык тотарга киткән. Соңгы тапкыр аны җирле балыкчылар 14.30да күргән. Шуннан  Куралово авылында яшәүче 56 яшьлек ир элемтәгә чыкмый башлаган. 1 декабрьдә Иделдә, Куралово авылы янында ир-атның мәете табылган. Коткаручылар аны судан чыгарып хокук саклау органнарына тапшырган. --- --- | 02.12.2016 (полный текст новости)

  • 2016-12-03 09:41 Илфир Җәләев: “Безнең халык милли җыр традицияләреннән баш тарта алмый” (ИНТЕРВЬЮ)
    02.12.2016 Мәдәният Татарда рэп юнәлеше бармы соң ул? Гомумән, бу юнәлеш безгә кирәкме? Шушындый сорауларга корылган бәхәсләр сәнгать өлкәсендә беренче ел гына бармый. Мөгаен, бу өлкәдә танылган рэп-башкаручы Шәкүр исеме генә истә калгандыр. Тамашачы да бит бу юнәлештә иҗат итүчеләргә төрлечә карый. Хип-хоп өлкәсендә үз көчләрен сынарга батырчылык иткән  Илфир Җәләев яңа дулкын, яңа иҗатчы буларак җырларын таныта бара. Бәлки, үзенең иҗади дуслары белән “Калыр йөрәк ярасы” җырын тәкъдим итеп, ул татар рэп юнәлешендә яңа сәхифә ачар. — Илфир, иҗади тәхәллүсең  итеп “Kepeer” исемен алгансың. Яшь башкаручыга үз исемен күрсәтмәү иҗат иткәндә күбрәк ирек бирәме әллә? — Инглиз теленнән тәрҗемә иткәндә бу сүз “сакчы” дигәнне аңлата, ләкин мин күбрәк “фәрештә” вариантына өстенлек бирәм. Иҗат башында “ничек кабул итәрләр” дигән кыюсызлыкны яшерер өчен тәхәллүс кулланалар. Аннан кала яшьләр күбрәк шундый “текәлек”не яхшырак кабул итә. Хип-хоп өлкәсендә инглиз теле өстенлек иткәнгә сәхнә исемнәрен дә нәкъ шул телдә сайладык. — Бик “текә” юнәлешне сайласаң да үзең гади, ихлас татар егете. Кечкенәдән иҗат итеп үстеңме? — Мин Теләче районының Шәдке авылыннан. Мәктәптә укыган чакта конферанс буларак бик күп конкурсларда чыгыш ясый идем. Җырлап та карадым, ләкин халык җырларын камил башкарып булмады. Шул чорда татар рэп җырларына карата кызыксыну барлыкка килде. Үземнең дә уйда шигъри юллар туа башлады. Дустым Gаа lim белән 8-9 сыйныфларда үзебезнең трекларны да яздыра башладык. Башта тема уйланыла, яшьләр проблемалары хакында язарга тырышабыз, ләкин барысы да барыбер мәхәббәт темасына килеп тоташа. Беребез яза башласа, икенчебез тулыландырып төгәлли. “Нәрсә язарга икән?” дигән чаклар да була. Чыгышларны аерым да, дуэт буларак та ясыйбыз. Без үз тормышыбыз турында гына иҗат итмибез, ләкин җырның эчтәлеген күңел аша үткәреп, үз хис-кичерешләребез аша белдерәбез. Темаларны да аудиториягә яраклаштырып сайлый башладык, күп очракта «тыңлаучы ничек кабул итәр?» дигән сорау куябыз. — Идел буе физик культура, спорт һәм туризм академиясендә белем аласың. Син булачак тренермы? — Әйе, һөнәрем буенча физкультура укытучысы яки тренер булачакмын.  Үзем хоккей белән ныклап шөгыльләнәм. Әтием – тренер, ул мине 5 яшемдә беренче тапкыр бозга алып килде. Казанда үзебезнең таныш егетләр белән команда төзедек. Команданың иганәчеләре бар, алар  финанс чыгымнарны капларга ярдәм итә. Команда белән Идел буе һәвәскәрләр лигасында катнашабыз, шулай ук Теләче районы беренчелегендә дә алдынгы урыннар өчен генә көрәш бара. Хоккей — чын ир-егетләр уены, шуңа да кышын көннәр буе боздан чыкмый идек инде. Профессиональ спортчы булырга теләгем булды, ләкин һәрбер авыл баласыныкы кебек спорт мәктәпләрендә шөгыльләнергә мөмкинлек булмады. Әтием тренер булгач, авылда да балаларны спорт ягыннан тәрбиялим, әтигә ярдәм итәм, ул иске мәктәп алымнарын куллана, мин исә яңа методика белән эшлим, балалар да яшьләр белән яхшырак аралаша. — Әтиең спорт буенча йогынты ясаса, әниең иҗатка тарткандыр? — Иҗат ягыннан, чыннан да, әни үстерде, конферанс буларак сәләтемне ачты. Әнием — биюче, ул бүгенге көндә мәктәптә татар теле һәм әдәбиятен укыта. Иҗатымны тәнкыйтьләүче дә, киңәшләр бирүче дә ул. Әти-әнием иҗатыма каршы түгел, алар аны хобби буларак кабул итә. Нәфис сүз өлкәсеннән мин 10 сыйныфларда баш тарттым. Шуннан соң 3 ел тирәсе без җырларны да яздырмадык.  Имтиханнар, башка мәшәкатьләр барлыкка килү моңа сәбәпче булгандыр. Бу елны көз көне яңадан җырларга алындык. Айрат Мингазов белән хезмәттәшлек итәбез, элек анда Шәкүр дә җырлар яздырган, шуңа да Айрат рэп өлкәсендә иҗат иткән кеше буларак безгә кирәкле киңәшләрне дә бирә. Аның аша яңа җырыбызга Альбина Заһидуллина исемле вокалист кызны да таптык. Ул җыр безнең лирик юнәлештә булып чыкты. Анда вокалисттан башка булмый,  күбрәк кызларга ошый андый җырлар. — Татар эстрадасына рэп юнәлеше килешәме? — Татар кешесенә, җитәкчелеккә күбрәк халыкчан җырлар кирәк. Безнең халык традициясенә ябышкан, ләкин яңарышларга әле ияләшмәгән, башкача карый. 2012 елда рэп үсә башлаган иде, ләкин аннары барысы да алга китеш булмагач, туктарга мәҗбүр булдылар. Алга таба беренче клипны төшерү фикере бар. Клипка алынсак та, сәхнәгә кереп китәр өчен мәхәббәт темасындагы җырларны сайларга телим. — Киенү стиленә игътибар бирәсеңме? Рэп үзенчә йогынты ясыймы? — Үземне лирик рэпер дип атар идем, шуңа да миңа бөтен кеше күзаллаган озын чылбырлы, спорт стилендә киенеп йөрүче башкаручылар образы туры килми. Ул рэпны гангстерларча стильгә охшатып калдыра. — Ә татар җыр сәнгате белән үзең кызыксынасыңмы? — Әйе, әлбәттә. Татар җырларын тыңлыйм, ничектер үземчә көйләп тә йөрим. Татар рэп башкаручыларның да иҗаты белән кызыксынам. Рус эстрадасыннан L’One ны тыңлыйм. Минем өчен Эминем үрнәк, аның тавышы, стиле үземә ошый. Алга таба үзебезнең дә клубларда чыгыш ясыйсы килә, алга таба эшләрне күрсәтә алсаң, бәлки, даими чыгышлар да башланыр. Хип-хоп өлкәсендә продюсер кирәкми, ул барыбер ирекле стиль, ә җитәкче билгеле бер кысаларга сыйдырырга тырышачак, минемчә. Без үзебезнең иҗатка тәнкыйди караш булдырдык, сокланып тору юк. Яңа язылган җырлар аша үзгәрә, камилләшә барасың. Алга таба “бомба” булырлык җыр чыгарасы килә. Иҗатны икенче планга күчерәсе килми, ләкин ир кешегә җитдирәк эш кирәк икәнен дә аңлыйм. Хип-хоп юнәлеше белән яшь вакытта шөгыльләнү кулай. Фотолар шәхси архивтан алынды.   Гөлшат МИНГАЗИЗОВА --- | 02.12.2016 (полный текст новости)

  • 2016-12-03 09:41 Уфада татар тарихчылары җыены узды
    02.12.2016 Мәдәният Башкортостанның “Берлек” мәдәни-агарту җәмгыяте Татарстан Республикасы Фәннәр академиясенең Тарих институты галимнәре белән берлектә «Регионара татар туган якны өйрәнүчеләр җыены» дип аталган конференция уздырдылар. Чарага Мәскәү, Саратов, Пермь, Ульян, Оренбург, Магнитогорск һәм Уфа якларыннан, шулай ук Кырымнан һәм Кытайдан йөзләгән делегат килгән иде. Самара өлкәсеннән региональ “Дуслык” иҗади-иҗтимагый оешмасы президенты киңәшчесе Идеал Галәүтдинов, өлкә татар милли-мәдәни автономиясенең башкарма директоры, тарихчы Шамил Галимов, Самара өлкәсе татарларының милли-мәдәни һәм рухи-мәгърифәтчелек “Сәлам” газетасы хәбәрчесе Фәрит Шириязданов, Иске Ярмәк авылының имам-хатыйбы Габдулла хәзрәт Мөхәммәткәрим катнаштылар. Форум эшлекле рәвештә һәм югары дәрәҗәдә үтте. Ул Уфаның Ихлас мәчете имамы Мөхәммәд хәзрәт Галләмнең хәер-фатихасы һәм әдәби түгәрәкләргә йөрүчеләрнең сәнгатьле чыгышы белән башланып китте. Беренче сүз шушы конференция чыгымнарын үз өстенә алган эшкуар, татар тарихын барлаучы тарих фәннәре кандидаты Камил Аблязовка бирелүе алкышлар белән кабул ителде. Ул үзенең чыгышында Россия тарихчылары игътибарыннан төшеп калган тарихыбызның әһәмиятле чорларын билгеләп үтте, Алтын Урда гаскәрләрен тәшкил иткән татарларның халык буларак формалашуына, Тамбовтан - Сахалинга, Төньяк Кавказдан Түбән Новгородка кадәр сибелеп ятучы 2,5 мең татар авыллары тарихына кагылышлы мәсьәләләргә игътибарны юнәлдерергә тәкъдим итте. Шушы мирасыбызны кадерләп саклау белән бергә татар авылларын заман таләпләренә җавап бирерлек итеп үзгәртеп кору да кирәк, дигән фикерне алга сөрде ул. Камил Аблязов татар алфавитын латин графикасына күчерү, татар тарихын тарих дәреслекләренә кертү кирәклегенә дә басым ясады. Татарстан Республикасы Фәннәр академиясенең Тарих институтының әйдәп баручы фәнни хезмәткәре, фән докторы Дамир Исхаков, Бөтендөнья татар эшкуарлары оешмасы җитәкчесе Фәрит Уразаев, тарих фәннәре докторы, археолог Альберт Борханов үзләренең чыгышларында соңгы егерме ел эчендә татар тарихын барлау буенча эшләнгән күләмле эшләр турында дәлилләп сөйләделәр. Аның әйтүенчә, татар тарихына багышланган 800ләп китап, җиде томлы “Татар тарихы”, “Татар энциклопедия”се бастырып чыгарылган, тиздән  Бөтендөнья татар конгрессы тырышлыгы белән  “Туган җир” дип аталган крайны өйрәнү журналы дөнья күрәчәк... Крайны өйрәнүче галимнәрнең чыгышлары да кызыклы булды. Магнитогорскидан килгән Равил Хөснетдинов - металлургия комбинатын төзегәндә булган фаҗигале хәлләр, Мәскәү тарихчысы  Мансур Хәкимов - башкаладагы татар оешмаларының нәшер итү өлкәсендәге эшләре,  Саратов галиме Фрид Рәшитов - Алтын Урда шәһәрләренең берсе булган Укек (хәзерге Саратов) тарихы, Казанлылар Айдар Ногманов - Советлар заманындагы татар тарихы, Нурулла Гариф - үзәк архивларда сакланучы документлардан күренгән татар тарихы, Оренбурлы Хәзирә Әбделмәнова тарихчы һәм археограф Мәдинә Рәхимколованың тууына йөз ел тулу уңаеннан аның эшчәнлегенә багышлап чыгарылган китап турында бик эчтәлекле һәм кызыклы итеп сөйләделәр. Ә Себер татарлары фольклорын өйрәнүче Луиза Сурметова үзенең китабын тәкъдим иткәндә мөнәҗәтләр дә әйтеп күрсәтте. Оештыручылар һәр теләгән кешегә чыгыш ясау, сорау бирү һәм репликалар әйтү өчен киң мөмкинлек бирде. Кыскасы, конференциянең эше иҗади һәм дустанә атмосферада үтте. Самара тарихчысы Шамил Галимов та крайны өйрәнүдә басма чыганаклардан файдалану һәм татар эзләре булган биналарга истәлек такталары элү турында сөйләде. Чара халкыбызның милли гимнына әверелгән “Туган тел” җыры белән тәмамланды. Гомумән, бу җыелышны бик тә кирәкле һәм нәтиҗәле, дип атарга була. Тик милләт өчен зур эшләр башкарып йөрүче галимнәрнең рус телендә чыгыш ясаулары күңелләрне тырнап үтте. Мондый хәлгә түзә алмыйча Иске Ярмәк авылы имам-хатыйбы Габдулла Мөхәммәткәрим кисәтү дә ясады. “Без бит монда телебез, мәдәниятебез, чал тарихыбыз югалмасын, дип борчылып килгән затлар. Залда башка милләт кешеләре булмаганда, ник рус телендә чыгыш ясыйбыз соң без?!  Милли эшләрнең башында торучы кешеләр ана теленә карата хөрмәт күрсәтмәсәләр, үз-үзләренә карата кырысрак таләпләр куймасалар, башкаларга нинди үрнәк күрсәтә алырлар икән? Болай булгач, “телебез бетә!”, “саклап калыйк!” дип чаң сугарга хакыбыз бармы соң?! Австралиядә, Кытайда яшәүче милләтәшләребез үз телебезне, гореф-гадәтләребезне, динебезне ничек камил саклаган булсалар, без дә, алардан үрнәк алып, телебезне саклап һәм яклап яшәргә тиешбез”, - диде ул. Шамил ХӘЙДӘРОВ, Рамил КӘРИМОВ, Казан-Самара --- | 02.12.2016 (полный текст новости)

  • 2016-12-03 09:41 Казанда Сибгат Хәкимне искә алу кичәсе була
    02.12.2016 Мәдәният 2016 елның 5 декабрендә, 17 сәгатьтә, Татарстан Язучылар берлегенең (Казан, Мөштәри урамы, 14 йорт) “Тукай клубы”нда Татарстанның халык шагыйре, Г.Тукай исемендәге Дәүләт премиясе лауреаты Сибгат Хәкимнең тууына 105 ел тулуга багышланган, “Юксыну” дип исемләнгән кичә була. Кичәдә Татарстанның халык артистлары Рафаэль Сәхәбиев, Георгий Ибушев, Резидә Галимова, Римма Ибраһимова, Халыкара конкурслар лауреаты Энҗе Шәйморзина, музыкант Геннадий Максимов башкаруында Сибгат Хәким сүзләренә Рөстәм Яхин, Мансур Мозаффаров, Әъзам Фәттах, Сара Садыйкова, Җәүдәт Фәйзи, Фирзәр Мортазин иҗат иткән җырлар, танылган артистлар Резидә Сәлахова һәм Артем Пискунов укуында Сибгат Хәкимнең шигырьләре яңгыраячак. Искә алу кичәсендә шагыйрьнең туганнары, якташлары, күренекле язучылар, җәмәгать эшлеклеләре катнаша. Керү ирекле.   --- --- | 02.12.2016 (полный текст новости)

  • 2016-12-03 09:41 Татарстанда яралы табиб комадагы пациентны Казанга очучы вертолетка кадәр илтеп тапшыра алган
    02.12.2016 Хәвеф-хәтәр Кичә Татарстанның Бөгелмә шәһәрендә реанимобиль һәм "Тойота" автомобильләре катнашында юл-транспорт һәлакәте булды, дип хәбәр итә "Бөгелмә авазы" газетасы. Угар газы белән агуланган, комада ятучы 18 яшьлек егетне санитар авиациясе ярдәмендә Казанга, Республика клиник хастаханәсенә озатырга тиеш булганнар. Ике табиб, фельдшер һәм практика узучы студент пациентны реанимобильдә вертолет төшәчәк урынга илтергә китә. Юлда барганда Кызыл Армия урамыннан хәрәкәт итүче "Тойота" автомобиле Гафиятуллин урамы буенча барган, ут һәм тавыш ярдәмендә сигнал бирүче реанимобильгә юл бирми. Нәтиҗәдә, хастаханә машинасы әйләнә һәм тротуарда торучы җәяүлене дә бәрдерә. Юл һәлакәте урынына тиз арада ашыгыч ярдәм машинасы килеп җитә. Үзе дә каты җәрәхәтләр алган, кан күп югалткан табиб-реаниматолог комадагы пациентны тиешле вакытка вертолетта килгән медиклар кулына тапшыра. Соңыннан гына үз коллегалары янына – үзенә медицина ярдәме алырга китә. Хәзерге вакытта табиб реанимациядә ята. Төрле дәрәҗәдәге зыян күргән алты кеше Бөгелмә Үзәк район хастаханәсендә дәвалана. Юл-транспорт һәлакәте буенча тикшерү эше бара. --- --- | 02.12.2016 (полный текст новости)

  • 2016-12-03 09:41 Этләр баскан дөньясында бүре буласы килә...
    02.12.2016 Хатлар “Бердәмлек” газетасын даими укып баручылар Камышлы районының Иске Ярмәк авылы фермеры Резидә ханым Кәлимуллинаның “Авылыбыз куштаны Мәҗит ага Йосыповка Ачык хат, яки бездә кемгә яшәргә рәхәт?”, “Ыштансыз депутат, яки туган ягым – яшел бишек” дигән күләмле язмаларны әле онытмаганнардыр, мөгаен. Резидә ханым безнең даими хәбәрчебез булып китәр кебек. Бүген без аның тагын бер шундый фәлсәфәле язмасын бастырабыз.  Ул шактый зур, озын булса да, укучыларыбызны ялыктырмас, дип өметләнәбез. Ә инде андыйлар табылса, үпкәләүчеләрдән алдан ук гафу үтенәбез. Кеше булу кыен түгел, кешелекле булу кыен... Шагыйрь Фәкыйль Сафинның тормышка, кешелекле булуга багышланган  бер шигырендә: “Этләр баскан дөньясында бүре буласым килә...” дигән сүзләр бар. Мин  дә бу язмамны шулай атарга булдым. Без хайван да, җанвар да түгел, кешеләр бит. Ә менә кешелекле булуы кыен... Кешегә һәрвакыт төрле каршылыкларны җиңәргә, сыный-сыналырга туры килә. Сынау-сыналу чорында ул, әлбәттә, тәҗрибә дә туплый, аның акылы да арта, ныгый, кемдер җиңә, ә кемдер җиңелә, берәүләр онытыла, икенчеләре данга күмелә. Шулай итеп, адәм баласы бу тормышта үз юлын таба, олы бәхеткә ирешә. Ләкин ул, бәхеткә ирештем дип, үзенең дөньядагы иң зур байлыгы - кешелеклелек сыйфатын югалтмаска тиеш. Бормалы-бормалы гомер сукмагында язмыш безне гаҗәеп кешеләр белән очраштыра, моңа кадәр ишетмәгән, күрмәгән вакыйгаларга юлыктыра. Әйтерсең тәкъдир синең юлны махсус шундый кешеләр, вакыйгалар, күренешләр белән кисештерә! Адәм баласын җир йөзендә ризыгы йөртә, диләр. Юлда йөрү кешеләр белән аралашу, чагыштырып карау мөмкинлеге бирә, күңел офыкларын киңәйтә. Моннан алты ел элек, октябрь башларында, Башкортостанның Зилаир районына мал алырга барырга туры килде. Барып җиткәч, бушка йөрүебез ачыкланды. “Сез иртәләгәнсез, маллар әле урманнан кайтмады”, - диделәр. - Ничек инде “урманнан”? - дип аптырап калдык без. - Мөгезле эре терлекне күпләп асрыйбыз, авыл көтүенә савым сыерларын гына куабыз, ә калганнары, карлар эрегәч үк бозаула¬рын ияртеп, урманга чыгып китәләр һәм беренче кар төшкәч кенә кайтып керәләр, - дип аңлатты башкорт агае. Ә бу якның нарат, чыршы урманнары йөзләгән чакрымнарга сузылган. Искиткеч матурлык анда! Дүрт яктан урманнар белән капланган җир ямьсез була алмый. Кеше аягы басмаган аулак урыннары да бардыр әле. Андый тын урман-кырларга  киек кошлар, кыргый җанварлар хуҗа булып, рәхәтләнеп тереклек итәләрдер. - Ә малларыгызга бүреләр тимиме соң? - дигәнгә: - Юк, бүреләр акыллы бит алар. Һәр өернең үз биләмәсе бар. Дөрес, авыру малларны ашыйлар, ә башка берсенә дә тимиләр. Урман санитарлары бит алар, - дип җавап бирде хуҗа. - Безнең ишеләргә барыбер куркыныч инде. - Әй, ияләшсәң бер нәрсәсе дә юк аның! Бер бүренең дә кешегә тигәне юк әле. Ике аяк¬лылар куркынычрак... Табигать вәкиле белән кеше арасында шундый дуслык хөкем сөрә. Моңа гаҗәпләнәсе юк, бар да табигать белән килешеп яши. Ә менә этләрнең малларга гына түгел, кешеләргә дә ташланган очраклары бихисап икән. Бу баруыбызда без бүреләр, этләр турында күп гаҗәеп хәлләр ишеттек. Мин бу турыда хәзер, еллар үткәч кенә тынычлап яза алам, ә ул вакытта ике мең чакрым  арага “Камаз” машинасына киткән ягулык бәясен санап, бик кайгырган идек. Буш йөрмәс өчен бер башкорт агаеннан унлап сарык сатып алып кайткан идек. Ул сарыклар үрчеп, зур бер көтүгә әйләнделәр инде. Бу вакыйга онытылган да булыр иде. Тик быел кемнәрнеңдер этләре җәйге көтүлектәге сарыкларыбызга һөҗүм итеп, унысына зыян иткәннәр. Иң аянычлысы шул: кайчандыр башкорт урманнары уртасыннан кайткан, ерткыч җанвар булып исәпләнгән бүреләр дә тимәгән сарыкларыбызны кешенең иң якын дусты дип саналган, шул малларны көтәргә тиешле этләр бугазлады. Шул көнне көтүне әйдәп йөртүче иң өлкән сарыгыбыз алган яраларыннан үлеп барганда безгә ике бәрәнен калдырды. Шул ятим бәрәннәр үзебезнең оныкларга да, шәһәрдән җәйге ялга кайткан күрше балаларына да бер юаныч булдылар. Җәй буе үзләренә матур исемнәр кушып, карап, шешәдән сөт имезеп үстерделәр аларны. Хәзер менә этләр һәм бүреләр турында ишеткәннәребез “тормыш мәктәбе”нең бер дәресе булган икән бит, дип уйлыйм. Әйе, нәкъ тормыштагыча, этлекне читләрдән түгел, күбесенчә үзебезнекеләрдән күрәбез. Авылдашыбыз, чын кеше, чын депутат Илдар турында Бар бит шундый риясыз, эчкерсез, халык өчен яшәүче кешеләр. Яшереп, имзалар җыю юлы белән генә үзләре өчен уңай булган карар кабул итәргә җыенган түрәләргә каршы чыккан депутат, фермер Илдар Шәрәфетдинов турында сүзем. Аның кыйналып, хастаханәдә ятуы турында интернет сайтларында да, телевидение хәбәрләрендә дә күп сөйләнде, газеталарда да язылды инде. Илдар Ярмәк җирләренә хуҗа булырга теләгән инвесторга каршы чыгып: “Сезнең өчен безнең җирләр бизнес, байлык чыганагы булса, минем өчен ул беренче чиратта туган җирем, яшәү рәвешем, мин - шул җирнең баласы”, - дип чыгыш ясаганда, авыл проблемасына төкереп, өстәгеләргә ярарга тырышып, үз кесәләрен, балаларының киләчәген кайгырткан ваграк түрәләр аның авызын ябарга бик тә тырыштылар. Барып чыкмагач, кыйнашуга кадәр барып җиттеләр. Җирен читләргә сатарга атлыгып торган “патриот”ларга медаль бирәләр, ә шул ук җир өчен көрәшүчеләрне “фетнәчеләр” дип авызларын томаларга тырышалар. Хакимият әхләкле булса, халкыбыз тыныч, тату, бай яшәр иде дә бит. Юк шул. Хәзер авылда туган җиргә тугры халык кына яшидер, мөгаен. Бер түрә дә баласын авылда калдыру өчен тырышмый. Андыйларга авылыңның язмышы ничә тиен тора соң? Тик авыллар бетсә, район үзәге нәрсәгә кирәк булыр икән? Фермер булып, кредитларга чумып, авылда эш башлау өчен бераз юләр дә, хыялый да булырга кирәк. Ә эшкә бер тотынасың икән, курыкма, югалып калма. Иң мөһиме - Ходай исәнлек бирсен. Яраткан язучым Мөхәммәт Мәһдиев сүзләренчә “Синдә яшәп, синдә үләргә, шушы җирдә күмелергә язсын”. Бүген кешеләрне гаҗәеп ваемсызлык, битарафлык басты. Түрәләр узынса да без дәшмибез, этлек көтсәк тә, никтер, түзәбез, чөнки акны - кара, караны ак дип раслаган заманада яшибез. Котырган зур эт бугазыңа ябышканда, чәркә этләре аңа кушылып ләң-ләң өреп, аягыңны өзгәндә, аяк өстендә калу бик кыен шул. Бездә бары тик бер учың белән авызыңны, икенчесе белән артыңны каплап, тын да алмыйча тору гына рөхсәт ителә. Битарафлык турында үткән гасыр урталарында чех журналисты һәм язучысы Юлиус Фучик: “Дошманнарыгыздан курыкмагыз - алар сезне үтерерләр генә, дусларыгыздан курыкмагыз - алар сезне сатарлар гына, битараф кешеләрдән куркыгыз, чөнки җирдә кылынган барлык җинаятьләр дә аларның белеп тә, күреп тә дәшмәгәнлекләреннән”, - дип язып калдырган. Әйе, күрмәсәң, дәшмәсәң әйбәт инде, чөнки иртәгә эшсез калуың бар, аннан кредитларыңны ничек түләрсең, нәрсәгә яшәрсең, балалар да булса, бигрәк кыен. Ә без дәшмәгән саен түрәләр аза. Илдар савыгып, хастаханәдән дә чыкмаган иде әле, кыйнаучының күкрәгенә медаль тагып куйдылар. Авылыбызның гади һәм әхлаклы кешеләре “ах” итте. Аннан: “Кеше кыйнаган өчен дә медаль бирәләр икән”, - дигән сүзләр йөрде. Кошки районында яшәүче Рәйхана апа Миңлеголова “Бердәмлек”тә басылган беренче мәкаләмә каршы: “Дөреслек барыбер җиңәчәк”, - дип җавап язган иде. Рәхмәт, Рәйхана апа, тик бу дөньяда дөреслекнең җиңеп чыгуына ышаныч юк. Дөрес, медаль алучылар арасында Илдарның тормыш иптәше Фәридә дә бар иде. Менә аның өчен без бик шатландык, ул бу бүләккә чын-чынлап лаек! Фәридә турында язмасак, язма тулы булмас иде. Иске Ярмәк авылы җирлегенә кергән өч авылда 1013 йорт бар. Һәр көн күпме кеше аңа - авыл җирлеге башлыгы урынбасарына, үтенеч белән килә. Барысына да ачык йөзе, тәмле сүзе бар аның. Үзенең эшен ноктасына хәтле дөрес итеп башкара белә Фәридә ханым. Бүген без кәгазь боткасында яшибез бит: күпме яңа законнар, программалар чыгып тора. Моңа өстәп, аның әле дүрт бала анасы икәнлеген дә әйтергә кирәктер. “Килен кайнана туфрагыннан”, - дип юкка гына әйтмиләрдер. Илдарның әти-әнисе Салих абый белән Рәйсә апа да биш бала үстерделәр бит. Ә бүген бөтенебезнең дә күп бала табып үстерергә йөрәге җитми. Бала тапкан саен ана үзенең гомерен, сәламәтлеген һәр баласына бертигез бүлеп бирә. Һәр бала үз бәхете белән туа, дибез. Аларның берсе дә бер-берсенә охшамаган. Һәркайсының үз холык-фигыле, үз шөгеле дигәндәй. Ә менә Илдар белән Фәридә Шәрәфетдиновларның балалары һәр яктан сәләтле. Уку, җырлау, бию дисеңме!... Өйләрендә тәртип-чисталыкны да алар тәэмин итеп торалар, малларны да карыйлар, кечкенә булсалар да, сыер да савалар. Күз тимәсен инде. Ә Фәридә - ул шәһәр кызы. Чиләбедә туып үсеп, урта мәктәпне алтын медальгә тәмамлап, аннан соң югары белем алып, әби-бабасы, әти-әнисенең туган авылына, меңләгән балага белем, тәр¬бия биргән, зур ихтирамга лаеклы укытучылар Салих һәм Рәйсә Шәрәфетдиновлар йортына килен булып төшә. Авыл тормышын күрмәгән бу кыз, бүген иртән-иртүк сыерларын савып, көтүен куып, балаларын мәктәпкә озатып эшкә китә. Ә анда күпме кешегә ярарга кирәк?! Кичен арып өенә кайтуга тагын да күп эш көтә аны - аш пешерү, бакчада “казыну”, хуҗалыктагы 7 сыерны, таналарны, үгез-бозауларны, кош-кортларны карау... Ул сыерларның сөтен савып алу гына аз, аны эшкәртәсе дә, сатасы да бар бит әле. Һәм һәр көн шул эшләр кабатлана... Моннан тыш Фәридәбез үзешчән сәнгатьтә дә катнашырга вакыт таба, төрле фестивальләрдә һәм бәйгеләрдә катнашып, җиңү яулаганы да бар. Тигезлек белән яшәсәң, балаларың кайгы-хәсрәт күр¬сәтмәсә, үз иңнәреңдә таулар күчерердәй көч барлыгын сизәсең. Алдагы елларда да кайгы-хәсрәт күрми, бә¬хеткә төренеп яшәргә, картлык көннәрен парлашып каршы алып, дүрт балаңның да игелекләрен күреп яшәргә язсын сиңа, Фәридә. Ә Илдарга килгәндә, авыл администрациясе башлыгы тарафыннан кыйналганнан соң, хастаханәдә ятып чыккач та, озак вакыт аның температурасы төшмичә интектерде. Шуңа да үстергән икмәкләрен вакытында урып-җыя алмады ул. Ә авыл җирендә мал асрамыйча булмый бит! Аларны кышлату өчен печәне дә, икмәге-фуражы да кирәк. Ә бу шактый чыгымнар сорый. Ягулыгын, яхшы чәчү орлыгын, тиешле агуын, ашламаларын да сатып алырга кирәк. Ә алар бик кыйммәт. Шул хәтле тырышлык куеп үстергән икмәгеңне җыеп ала алмасаң, утырып еларсың да. Без үзебезнең игеннәрне урып-җыйганда да бу кадәр нык кайгырмаганбыздыр. Илдарга ярдәм итәргә алынгач, гөнаһ шомлыгына, ай буе туктаусыз яңгыр койды. Көз ул, минем фикеремчә, башка ел фасылларыннан аермалы буларак, ике өлештән тора. Беренчесен “алтын” дип атыйбыз. Аңа коры, артык яңгырларсыз урак өсте, уңыш җыю вакыты, “әбиләр чуагы” керә. Ә икенчесен, ак кышларга илтүчесен, “кара” дибез. Бу чакта кояш көтелгән кунак кебек күз сирпеп кенә ала, яңгыр катыш юеш кар төшкәләп ала. Көн дә бер тотамлык хәтле генә, әле генә кояш чыккан иде, карыйсың инде кич тә җиткән. Һавада “озакламый кыш” дигән бер аваз яңгырап торган сыман. Менә шундый көннәрнең берсендә улым Ранис баҗасы Фаил белән техниканы кабызып, Илдарга ярдәм итәргә киттеләр. Капка төбендә гомерлек күршебез, акыллы киңәшләрен биреп торучы мәчет карты Ядъкәр абзый: “Балалар, барыгыз, ярдәм итегез, анда дүрт баланың өлеше бар бит. Аллаһы Тәгалә ярдәменнән ташламас!” - дип хәер-фатихасын биреп калды. Яхшы гына эшли башлаганнар иде, кичкә яңгыр яварга тотынды. Барлык техниканы да кырда калдырып кайттылар. “Булмас, җиңеп чыга алмаслар”, - дип хәсрәтләндем мин. Нәкъ шул төндә төш күрдем. Илдарның әтисе мәрхүм Салих абый капкадан килеп керде дә: “Сине Рәйсә апаң безгә чакыра”, - дип мине артыннан ияртеп алып китте. Йортларына барып керүгә ишек алды ишеге ачылды да битенең ике як чокырлары күренерлек итеп елмаеп Рәйсә апа кулына мичтән әле генә чыккан, үзе салган зур бер ипи тотып чыкты. Бабам гомер буена мич чыгаручы булгач, әле: “Бу кадәр зур ипи нинди мич эченә сыйган да, кайчан Рәйсә апа мондый ипиләр салырга өйрәнгән икән?” - дип уйлап куйдым. Ә ул китерде дә Илдар белән икебезгә шушы ипине тоттырды. Ипинең җылысы, яңа гына мичтән чыкканлыгы сизелеп тора иде. Уянгач, бу төшемне бары яхшыга, Илдарның кырда калган икмәген, Аллаһы бирсә, җыеп бетерәчәгебезгә юрадым. Әйе, укытучы апабыз уңган да, булган да иде. Шундый булмаса, биш баланы да үстерергә, төннәр буе дәфтәр тикшерергә өлгерер, мәктәптә хезмәт куйган иренә ярый алыр идемени? Ул чакларда укытучы авылда бик тә абруйлы шәхес иде. Әйбәт тәрбия, яхшы белемнең төп сәбәбе дә шуннан килә. Менә бит, минем төшемә кереп, үз баласы өчен ана бу якты дөньяда гына түгел, мәңгелектә дә кайгыра икәнлеген күрсәтте. Күз яшьләре тамган басу Элеккеге авыл, андагы тормыш кире кайтмас шул инде. Авыл кешесенә генә хас ярдәмчеллек, бердәмлек, әдәп кебек матур күренешләрнең дә тарихта калуы кызганыч хәл. Авыл бетмәсә дә, ул башка булыр, без үскәндәге кебек булмас инде. Колхозлар гөрләп торганда, икмәккә мал кертмиләр, таптатмыйлар иде. Аның өчен кыр каравылчылары - “полевод”лар бар иде. Ялгыш басуга кергән малны бригад йортына алып кайтып ябалар да хуҗасына штраф салалар иде. Ә хәзер кеше дигән адәми затлар исә, нә¬фесләренә буйсынып, берсе - атларын, икенчесе сыерларын яңгыр астында иген кырына чыгарып җибәрергә бер дә тартынмыйлар. Ничә кат шалтыратып, аңлашырга омтылган Илдар, ипләп тә, ачуланышып та караган. Тик файдасы гына булмаган. - Утырып елардай чаклар да булды, - ди ул. - Маңгай тирең тамган хезмәтеңне мыскыл итсәләр күңел рәнҗи шул. Рәнҗи дигәннән, авылыбызга читтән килгән халыкка карата минем үз фикерем булса да, шуларның берсе - Мөхәммәтали Усманов турында язмыйча үтә алмыйм. Әйе, ул да гаиләсе бе¬лән чит җирләрдән безнең авылга өметләнеп: “Монда мөселманнар яши, без дә тыныч¬лыкта яшәрбез, имин булырбыз”, - дип күчеп килгән. Тик ышанычы гына акланмады, чөнки шул ук кешеләрнең атлары, көтүгә куылмаган сыерлары Мөхәммәталиның күпме көч түгеп, җәй буе утап, су сибеп үстергән яшелчәләрен ашап, таптап юкка чыгардылар. Ул үзе ике көнгә авылдан киткән чакта, атлар хуҗасына шалтыратып, аларны яшелчә кырына кертмәскә үтенсә дә, теге бәндә тыңламаган. Икенче көнне Мөхәммәталиның анасы - 86 яшьлек карчык, кыр буйлап кәбестә түтәлләре арасында елап, егыла-тора атлар куып йөргәндә, мәрхәмәтле күршеләре түзмичә: “Сеңелем, Резидә, яз әле бу әшәкелек турында. Читтән килгән булсалар да, алар да кеше бит, рәнҗетмәсеннәр иде үзләрен”, - дип үтенделәр. Әйе, ай буе кеше икмәге, яшелчәсе ашаган атларың, сыерларың симерер, симерүен. Тик берсендә - алты, икенчесендә җиде җанның өлешенә кергән сугым итең хәләл булырмы, саткан малларыңның әҗере тияр микән? Анардан да күбрәк ат тотучылар бар авылда. Мисал итеп мин Рәфыйк Каюмовны китерер идем. Иртән ул атларын болынга төшереп, тышаулап куя, берсенең дә басуына кертми. Буш, үләне чапмаган кырлар җитәрлек бездә. Тик кешелекле булу гына кирәк. Гафу итәрме соң сине тәңре? Безнең тормыш бумеранг принцибы буенча корылган. Акыллы кеше башкаларга пычрак атарга, яла ягарга түгел, ярдәм итәргә тырыша, чөнки кылган барлык гамәлләребез, һичшиксез,  кире үзебезгә әйләнеп кайта бит. Кайвакыт кылган гаебеңнең җәзасы сине табып, барысы өчен дә түләтә, ә кайвакыт, бәхет елмайса, котыласың. Тик җирдә барсы да хәвеф-хәтәрсез генә узса да, син һәм синең якын кешеләр авырмасалар да, эшләре әйбәт кенә барса да, кылган гамәлләрең өчен түләү сине барыбер басып җитәчәк. Бу, әлбәттә, инде бакыйлыкта булачак. Пәйгамбәребезнең бер хәдисе бар. Өч төрле кешенең бәддогасы, һичшиксез, кабул була диелгән. Беренчесе - ата-ананың баласына кылган догасы; икенчесе - сәфәрдә йөргән кешенең догасы һәм өченчесе - рән¬җетелгән, мәзлүм булган кешенең догасы. Кеше рәнҗешеннән сакланыгыз, догага пәрдә юк. Шушы кыска гына гомеребездә кешеләргә, бер-беребезгә карата ихтирамлы, гадел, игелекле булып, яхшылыклар гына эшләп яшик диясем килә. Күз яше булып кайтыр                                   әйләнеп, Һәрбер кылган начар                                гамәлләр. Кичер мине, дип сора                                  Ходайдан, Таба алсаң син әгәр әмәлләр. Кеше башына килә ул                                      авырлык Кылган гөнаһның булып                                     яңгыры. Уйлап яшәү кирәк алгы                                    көнеңне, Гафу итәрме соң сине тәңре? “Үз вакытында урылмаган, югалган икмәгебезне санарга махсус комиссия дә чакырган идем”, - ди Илдар. Тик авыл хуҗалыгы җитәкчеләре арасында аның кайгысына колак салучы гына табылмаган. “Шалтыратканда йә трубканы алмыйлар, йә телефоннарын сүндереп куялар”. Аптырагач, гариза язып, техника ремонтлаган җиреннән кулын да юмыйча, Илдар Камышлыга үзе китә. “Менә, кырдан, кулымны да юмыйча килдем”, - диюенә, бик эшлекле кыяфәттә утырган бер түрә: “Минем үземнең дә иртәдән бирле кәгазьләр яза-яза кулларымның хәле бетте инде”, - дип җавап бирә. Уттай кызу эш өстендә сөйләшергә, кешенең хәленә керергә 10 - 15 минут вакыт таба алмаган түрәдән нәрсә көтәсең инде? Ул аны кем ашата дип уйлый икән соң? Көне буе эшләгәндәй кыланып,  нәрсәдер язып-сызып утырып, районны авыл хуҗалыгы буенча үзе генә белгән нинди “биеклеккә” әйдәп бара икән? Азмы-күпме эшләгән кешенең кадерен белеп, сүзенә колак салып, ярдәм итәсе дә бит. Тик моның өчен үзеңнән дә зур булмавың кирәк. Ә Илдарның уңышын җыеп алу өчен яхшы көннәрне Аллаһы Тәгалә бирде. Бу үзенә күрә бер могҗиза булды. Тирә-якта яңгыр яуса да, бездә яумады. Бишенче көнне төнге сәгать 11дә Илдарның икмәген тулысынча җыеп бетереп кайттылар. Ә иртәнгә ябалак-ябалак беренче кар бөртекләре күбәләктәй очып, җир өстенә кундылар. Ә аларның һәрберсен аерым бер фәрештә иңдерә икән бит. Шулай итеп, бөтен дөнья аклыкка, матурлыкка күмелде. Илдарның мәрхүм ата-анасының да җан¬нары тынычланып,  бездән разый булып калдылар кебек. “Тауларга карап, тау                            булмасаң да, Таңнарга карап, таң булмасаң                                              да, Кешегә карап, кеше була бел - Олы җанлының ише була бел”, - дип язган үзенең бер шигырендә күренекле шагыйребез Фәнис ага Яруллин. Без дә шулай артык кәперенмичә, бер-беребезгә таяныч булып, туганлашып яшәсәк иде. Илдар һәм Фәридә ШӘРӘФЕТДИНОВЛАР кызлары Алинә, Диана, София һәм Люция белән. Рәнҗетелгән УСМАНОВЛАР гаиләсе - 86 яшьлек Садатхон әби, йорт хуҗасы Мөхәммәтали, аның хатыны Фәридә һәм балалары Мәдинә, Рисалатхон, Мөхәткадыйр. Бу атлар - мәхлүк җаннар, кечкенә сабыйларның ризыгын таптауларын, юкка чыгаруларын аңламыйлар шул. Резидә КӘЛИМУЛЛИНА --- | 02.12.2016 (полный текст новости)

  • 2016-12-03 09:41 «Ак итек карасына караганда җылырак» (ФОТО, ВИДЕО)
    02.12.2016 Җәмгыять Кукмара итекчеләренең даны ерак-еракларга таралган. Бу якларда итек басу һөнәр генә түгел, ә яшәү рәвеше. Мәсәлән, Туембаш авылында көпә-көндез шәм яндырып эзләсәң дә урамда кеше табармын димә. Барысы да итек басу белән мәшгуль. Җәй дә, кыш та, яз да, көз дә шул бер эш. Халык бары тик дүшәмбе көнне генә җанланып ала, капкаларын киереп ачып, урамга чыга: бу көнне сатучылар әзер итекләрне алырга киләләр. Туембаш авылына керүгә берсеннән-берсе купшырак йортлар каршы ала. Күренеп тора: хәлле халык яши биредә! Туембаш авыл җирлегенә ике авыл керә: Туембаш һәм Чаллы. Ике авылга 227 хуҗалык исәпләнә. Җирлекнең 70% халкы итекчелек белән шөгыльләнә. Кукмара итекчеләренең 200 елдан артык тарихы бар. – Бу эш белән шөгыльләнү өчен барлык мөмкинлекләр каралган, – дип каршы алды безне җирлек башлыгы Илфат Гарипов. – Туембашта җиде йон эшкәртү цехы гөрләп эшли. Йон алып кайтып сатучылар да бар. Итеккә кирәкле буяу, кислоталар белән тәэмин итүчеләр дә үзебездә. Калып ясаучыларны да эзләп йөрисе юк. Итекчеләр елдан-ел остара. Соңгы елларда кышлар җылы килә башлагач, кайбер хуҗалыклар итек астына махсус резина ябыштырып җитештерә башлады. Аны язын да, көзен дә кияргә була. Элек бездә кара итек кенә басалар иде. Хәзер агы да, сорысы да бар. Өйдә киеп куярга кыска каталар да эшлиләр. Сувенирга ясалган мини-итекләр дә тиз арада таралып бетә. Авыл халкы итек белән генә шөгыльләнми бездә. Соңгы елларда мөгезле эре терлек, савым сыерлары да артты. Елына бер хуҗалык уртача 531 мең сумлык товар җитештерә. Бу – бик зур сумма. Халык тырыш бездә. Эшен дэ эшли, динен дә тота, мәдрәсәләребез эшләп тора. Мәчеттә аяк басарга да урын юк. Кукмарада бүген «урак өсте». Халык берсеннән-берсе уздырып, итек басу белән мәшгуль. Эшләрен чит кешегә күрсәтергә, өйләренә кертергә атлыгып тормый алар. Шулай да без йон тетү һәм итек басу процессын карамыйча булдыра алмадык. Алдан ук әйтеп куйыйм: итекчеләр икесе дә яшьләр. Сүз уңаеннан, Туембаш балалары шәһәрдә җан асрауга караганда, авылда төпләнеп калуны кулайрак күрә. Күрше районнардан күченеп килүчеләр дә бар икән. Ни хикмәт, алар да итек баса башлый. Читкә кияүгә чыккан кызлар да бу «чир»не ияртеп китеп, авылдашларына «йоктыра». Сәяхәтебезне йон тетү цехыннан башладык. Япь-яшь булса да, Раил Сабирҗанов үз эшеннән тәм таба белә.    Цехка килеп керүгә борынга әче йон исе килеп бәрелә. Шәһәрнең пычрак һавасын иснәргә өйрәнгәнгәме, бу истән башлар әйләнеп китте хәтта. Ярый әле, биш минутка гына кердем, дип сөендем. Хәер, көне-төне моның белән шөгыльләнүчеләр аның исен тоймыйдыр да инде. Цехта алагаем зур станок эшләп утыра. Аның арткы ягында бер кеше йонны тигезләп  тезеп тора. Рәхәт эш түгел, көне буе аяк өстендә. Йон бер үк күләмдә станокка кереп китәргә тиеш. Әзер чимал станокның икенче ягыннан юрган формасында эшләнеп чыга.     – Бу эш белән алтынчы елымны маташам,  – ди Раил. – Йон тетергә каян өйрәнгәнемне дә хәтерләмим. Башыңа төшсә, эшлисең инде ул. Станокны Ульян каласыннан алып кайттым. Йон тетү җиңел эш түгел, пычрак. Заказлар күп, шуңа күрә 12шәр сәгать эшләргә дә туры килә. Иртәнге 7дә станок янында кайнаша башлыйм инде мин. Күрше авыллар да, үзебезнекеләр дә йон китерә. Без шуны чистартып, эшкәртеп бирүче. Халык китергән йонның килосын 25-30 сумнан тетәбез. Кереме әллә ни зур булмаса да, җитә. Йон эшкәртү процессы белән танышкач, аларның күршеләренә итек басарга кердек. Йорт хуҗасы ишек ачылганны да искәрмичә, эшкә күмелеп утыра иде ул. Тәнзил Гомәровкә 28 яшь. Казан ветеринария академиясен  тәмамлап кайткач,  мал табибы булып эшли башлый. – Туембаш балаларының теле «әннә» дип түгел, «итек» сүзе белән ачыла бугай, – дип ярымшаярып сүз  башлады ул. – Бездә һәр йортта итек басалар. Әби-бабайлардан, әти-әнидән без эш тәртибен күреп, белеп үсәбез. Моңа кадәр аларга гына булышкан булсам, 9 сыйныфта укыганда беренче тапкыр итек басып карадым. Ул бик идеаль килеп чыкты. Чөнки мин аны эшләүнең һәр этабын 15 ел күзәттем бит. Беренче курсны тәмамлагач, әзрәк акча эшләп китим әле дип, ныклап итек баса башладым. Билгеле, ул җәй көне сатылмады. Кышын киткәндер инде, әмма күпме акча эшләвемне хәтерләмим. Укуны тәмамлап кайтып, эшкә урнашкач та, кичен барыбер итек басарга чыга  идем. Берара вакыт җитми башлады итеккә, бу кәсеп белән аерылып торырга туры килде. Өйләндем,  йорт сатып  алдык, ике бала туды. Тормышны әти-әнидән аерым алып барырга кирәк. Авылда яшәү өчен бары ике генә юл: йә күпләп мал-туар асрыйсың, йә итек басасың. Тәнзил башта кара итек баса. «Бу вакытларда кулны юсаң да агармый, тырнак астына кара укмашып ката иде», – дип хәтер яңартып алды ул. Итек басу өчен махсус мунча салып куйгач, аны итек пычрагы белән буйыйсы килми. Шуңа күрә ак итеккә керешә. Аны кара итек баскан кеше эшли алмый, чөнки махсус урын кирәк. Итекнең агы карасына караганда 300-400 сумга кыйммәтрәк йөри. Аның каравы, ул җылырак икән. Чөнки буяу кушылмаган, табигый йоннан басыла. – Бу масус итек өе дип атала, – ди Тәнзил алачыгына ымлап. – Монда мин үзем хуҗа. Хатын-кыз бирегә керергә тиеш түгел. Ике яшьлек улым бакчадан кайту белән туры монда керә. Күпләр: «Итекнең кайсы җирен ясау авыр?» – дип сорый. Мин болай дип җавап бирәм: «Итекнең җиңел эшләнә торган җире юк аның. Гомумән, авыр эш». Физик яктан иң кыены – җыю. Анда көч кирәк, бүлмә бик эссе була. Бер пар итек җыю өчен 15-20 минут вакыт җитә. Шуннан соң аны станокта тигезлисе. Анысы 1-1,5 сәгатькә сузыла. Тагын вак-төяк эшләре бар әле. Түшәлгән итекне сатып алам. Ул зур носки формасында була. Шуны кичтән кайнар суга салып калдырам. Иртән алып юганнан соң, җыю процессы башлана. Шау кайнар суда да Тәнзилнең кулы пешми, күнеккән. Булачак итек суда җеби. Аны судан сыгып алганнан соң, кул белән махсус формага кертергә кирәк. Бу бик озак эшләнә. Тәнзил аны безгә өстән-өстән генә эшләп күрсәтте. – Таң белән киләсегез калган, менә бер итекне яңа өлгерттем, – дип елмайды ул.  Итекне мичтә киптерәләр. Әмма мин анда киптерә алмыйм, ак итек бит. Шуның өчен өйдә җылыткыч җиһаз ясап куйдым. Ул тартма формасында. Ике якта радиатор утыра. Астан «җылы идән» үтә. Ярты сәгатькә бер тапкыр 50 секунд буе вентиляция җилләтеп ала. Минем итекләр көчле градуста кипми, юкса саргая. Бер мичкә 15 пар итек сыя. Тәнзил көнгә өч-дүрт кием итек өлгертә. Елына ул 300 пар килеп чыга. «Көннәр буе шуның өстендә генә утырсам, күбрәк тә булыр иде. Мал табибы булып та эшлим бит әле», – ди ул.  Халыкта «Итекченең итеге юк» дигән гыйбарә йөрсә дә, бу Тәнзилгә кагылмый. «Аяктан төшкәне дә юк. Районга да, Казанга да киеп кителә әле», – ди. Биредә һәр итекченең үз клиентлары. Тәнзил җитештергән итекләрне дә чират торып алалар. – Бер итектән чиста 400 сум табыш кала. Ак итеккә ихтыяҗ юк, димәс идем. Бер яшьлек балага яраклы итектән башлыйм. Ир кеше ак итек белән дус түгел, аларга күбрәк ката басабыз. Балалар итегенә 500 грамм, олыларныкына, юып-баскач, 1100 грамм йон китә. Һәрберсенә күңелеңне салмасаң, итек килеп чыкмый. Үземә ошамаган итекне кабат-кабат баскан чаклар да була. «Брак»лар да чыга. Бу бездән генә түгел, түшәүдән дә тора. Әмма ул җайлы эш түгел. Йонны ничек тигез итеп саласың? Мин аны күз алдына да китерә алмыйм. Түшәлгән итекне 140-150 сумга сатып алам. Мин ясый торган ике төсле итекләрнең калыбы кыйммәтрәк йөри, чөнки анда ике төсне кушып ялгарга кирәк, – ди Тәнзил.     Итек алганда нәрсәгә игътибар итәргә соң? Туембаш итекчеләре моны сер итеп сакламый. Иң беренче чиратта, тигезлеген, калынлыгын карарга кирәк. Басылганмы ул, юкмы? Кулга тоткач, итекне төрлечә сытып, бөкләп карагыз. Ул кире үз хәленә кайтса, басылган дигән сүз. Сытылып кала икән, бу тиз арада эшләнгән эш, итекне басып торырга вакыт җитмәгән. Табаны юка булса, ул батып керә, тигез булмый. Итекнең балтыры калын булу шарт түгел. Бәяләренә килсәк, хатын-кызларга кара төслесе 600 сум. Ир-атларныкының бәясе 1000 сумга кадәр. Аклары исә 1100-1200 тирәсе. Сувенирларның хакы, зурлыгына карап, 100-300 сум арасында тирбәлә. Җылы өй башмакларын 400-500 сумга алырга мөмкин. Чулпан ШАКИРОВА --- | 02.12.2016 (полный текст новости)

  • 2016-12-03 09:41 Бу дөньяда хәзер мәхәббәт бармы?
    02.12.2016 Мәдәният Казанның Кәрим Тинчурин исемендәге дәүләт драма һәм комедия театры артистлары, ел саен диярлек, Самарага үзләренең яңа спектакльләре белән килә башладылар. Менә бу юлы да тинчуринлылар Киров мәйданындагы Мәдәният сараенда Илһам Гали пьесасы буенча сәхнәгә куелган “Беренче мәхәббәт” дип аталган тылсымлы комедия күрсәттеләр. Пьесаның авторына килгәндә, әйтүләренчә, бу театрның әдәби бүлеге мөдире Шамил Фәхретдинов белән режиссер Рәшит Заһидуллинның икәүләп эшләгән иҗат җимешләре икән. Алар аталар һәм балалар арасындагы мөнәсәбәтләргә тагын бер тапкыр яңача карарга тырышканнар. Спектакльнең премьерасы май аенда булган. Шул беренче тамашадан соң Казан халкы арасында аның белән кызыксыну кимеми. Һәр спектакльдә театрның тамаша залы тулы була икән. Самаралылар күбрәк Галиәсгәр Камал исемендәге театр алып килгән спектакльләрне карарга яраталар. Самарада ешрак күренә башлагач, тинчуринлыларны да тамашачы үз итте. Бу юлы да, зал тулы булмаса да, халык шактый гына җыелган иде. Күрәсең, афишаларда әйтелгәнчә, спектакльнең комедия булуы, шулай ук беренче мәхәббәткә багышланганлыгы да, тамашачыны үзенә тарткандыр. Һәркемнең – яшьме ул, картмы, гомер буе күңелләрендә саклап йөрткән беренче мәхәббәтләре бардыр, булгандыр. Спектакльне караганда менә шул хисләрне Самара тамашачысы, һичшиксез, яңарткандыр. Спектакль  мәхәббәт илчесе Купидонның, татарча әйтсәк, мәхәббәт фәрештәсенең адәм балалары арасындагы бу олы хис турында югары көчләр белән фикер алышуыннан башланып китә. Әлеге рольне  башкарган яшь артист Артем Пискуновны  Самара тамашачысы бик тә яхшы кабул итте, дияргә була. Мәхәббәт утында янган яшьләрне кавыштыручы фәрештә образын ул ышандырырлык итеп уйнады. Менә сәхнәдә без бер-берсенә гашыйк Марат исемле егетне (артист Салават Хәбибуллин) һәм Алия исемле кызны (артистка Айсылу Мөсәллимова) күрәбез. Алар яратышып кавышырга ниятлиләр һәм әти-әниләрен дә таныштырырга ресторанга чакырганнар. Беренче тапкыр күрүгә үк, булачак кода-кодагыйларның инде дөньяда күпне күрергә өлгергән урта яшьтәге кешеләр булуларын аңлыйбыз. Андыйлар турында: “Утны-суны һәм җиз торбаларны да үткән”, - диләр. Егетнең әнисе Камилә Әхәтовна (артистка Миләүшә Нәҗмиева) беренче карашка авылдан шәһәргә килеп урнашкан гади хатын булып күренсә дә, без аның төпле акыл белән дөньяга караучы, иренең төрле кыйланмышларын аңлап, гафу итәргә әзер булган нәфис зат икәнлеген аңлый башлыйбыз. Аның акчаны санап кына туздыруына да артык каршы килмибез. Шул сыйфатларны ул ирендә генә түгел, улында да тәрбияләргә тырыша кебек. Бу дөньяда яшәгәндә анысы да кирәк бит аның. Ә инде кызның әнисе Аидә ханым (артистка Җәмилә Әсфәндиярова) үзен бик тә зыялы кеше итеп саный, ире турында да бик кайгыртып, аның нинди ризык ашавын, нинди дару эчүен гел тикшереп тора. Очрашу башланганчы ук, көтмәгәндә кызның әнисе Аидә егетнең әтисе Булатның (артист Харис Хөснетдинов) беренче мәхәббәте булганлыгы ачыклана. Менә шунда кызык хәлләр башлана да инде. Кызның әтисе Радик Маратович (артист Алмаз Фәткуллин) белән Булат кайчандыр бер авылда яшәгән, бер мәктәптә укыган, Сабан туйларында үзара көч сынашкан дуслар булсалар да, яшьлекләрендәге ялгышларын хәзер дә бик авыр кичерәләр. Дөрес, тора-бара икесенең дә бер үк кызны читтән генә карап, үзенә белдермичә генә яратулары ачыклана. Менә шул җавапсыз сөю “беренче мәхәббәт” дип атала торгандыр да инде. Тик үзара низаг куерганнан куера барып, кискен борылыш ала. Булачак кода-кодагыйлар бер-берсе белән туганлашырга теләмиләр. Бу хәлләрне карап, күреп торган серле зат - мәхәббәт илчесе генә барсына да тыныч карый. Чөнки ул язмыштан узмыш юклыгы, һәркемгә дә мәхәббәтнең күкләрдә язылганын яхшы белә. Аның югарыдан җибәрелгән вазифасы да - бер-берсен яратучы яшьләрне бәхетле итү бит. Бер-берсен чын-чынлап яратучы ике яшь, әти-әниләре каршы булсалар да, бергә булырга карар кылалар. Алар гаилә кору турында ЗАГСтан таныклык алсалар да, дин буенча каралган никах укымыйча, гаилә тормышын башламаска булалар. Ә моның өчен ничек тә ике якның да әти-әнисен татулаштырырга кирәк. Бу очракта яшь пар бергә яши башлаган фатирдагы нафталин исе аңкып торган иске шкаф та ярап куя. Кодалар бер-берсе белән күрешмәс өчен, кыз белән егет кушканча, бер-бер артлы шул шкафка кереп качалар һәм шунда алар бергә рәхәтләнеп яшьлекләрен сагынганнардыр, “беренче мәхәббәтләрен” дә искә төшергәннәрдер, мөгаен. Нәрсә генә булмасын, булачак кодалар нафталинлы иске шкафтан дуслашып чыгалар. Дөньяда гомер-гомергә мәхәббәт, тугрылык, намус дигән төшенчәләрнең дә булуын исләренә төшергәннәр булса кирәк. Тик без кайвакытта, дөнья мәшәкатьләренә бирелеп, байлык артыннан куып, бу турыда онытып кына җибәрәбез ахыры. Олы буын белән яшьләр дә никтер килешеп бетә алмый, ә элек яшь буын әти-әни сүзеннән чыкмый иде. Өлкәннәр дә хәзер аларны аңлап бетерми. Тинчуринлыларның бу яңа спектаклен тамашачы нәкъ шушы “аталар һәм балалар” проблемасы турында ныграк уйланырга этәрә дә инде. Пьеса авторлары да, спектакльнең режиссеры да гап-гади теманы күтәреп, сәнгать ысуллары белән тамашачыларга җиткерә һәм аның күңелен яулый ала. Артистларның да һәркайсы үз образларын җиренә җиткереп ачарга тырышкан. Бу спектакльне театрда әле күптән түгел генә эшли башлаган төп рольләрне башкаручы яшь артистларның уңышы, дип әйтергә дә була. Самара тамашачысы күбрәк Камал театры иҗатына мөкиббән булса да, бу юлы тинчуринлыларның да яңа спектаклен яратып кабул итте. Рәсемдә - спектакльдән бер күренеш. Мәхәббәт фәрештәсе – Артем ПИСКУНОВ (сулдан уңга), Марат – Салават ХӘБИБУЛЛИН һәм Алия – Айсылу МӨСӘЛЛИМОВА.   Рәфыйк НУРИЕВ --- | 02.12.2016 (полный текст новости)

  • 2016-12-03 09:41 Табиблар чаң суга: тавышсыз-тынсыз эпидемия якынлаша
    02.12.2016 Медицина Табиблар, остеопороз эпидемиясе якынлаша, дип чаң суга. Бөтендөнья Сәламәтлек саклау оешмасы мәгълүматлары буенча, остеопороз, инвалидлык һәм үлем сәбәбе буларак, йөрәк-кан тамырлары, яман шеш, шикәр диабеты авыруларыннан соң дүртенче урынны били. 50 яшьтән өлкәнрәк һәр өченче хатын-кыз һәм һәр бишенче ир-ат әлеге чирдән интегә. Россиядә минутына җиде кеше умыртка баганасын, һәр биш минут саен бер кеше бот сөяген сындыра. Табиб-невролог, Казан дәүләт медицина академиясенең неврология һәм мануаль терапия кафедрасы доценты Лидия Кадыйрова сүзләренчә, үзеңне әлеге авырудан саклау өчен яшьтән үк сәламәт тукланырга, спорт белән шөгыльләнергә, актив яшәү рәвеше алып барырга кирәк. – Остеопороз ул – сөяк массасының тыгызлыгы кимү. Шул рәвешле сөякнең ныклыгы югала. Ә ул нык булсын өчен, сөяк тукымасы гел яңарып торырга тиеш. Кеше олыгайган саен, сөяк тукымасы тизрәк таркала, яңару процессы исә бозыла. Авыр сумка күтәргәндә дә, йомшак кына егылганда да сөяк сынучанга әйләнә. Каты итеп төчкергәндә, йөткергәндә дә күзәтелергә мөмкин ул. Статистика буенча, 45 яшьтән өлкәнрәкләрнең сөяк сыну очракларының 70 проценты – остеопороз билгесе. – Остеопорозның симптомнарын алдан ук сизеп буламы? – Аның билгеләре озак вакыт күренми, беренче симптомы - әлеге дә баягы сөяк сыну. Арка авыртырга мөмкин, гәүдә озынлыгы кыскара, кайберәүләр бөкрәеп йөри башлый. Әлеге билгеләр күзәтелә башлауга, табибка барыгыз. Заманча медицина ысуллары кешедә бу авыруны ачыкларга ярдәм итә. Сөяк тукымасының ультратавыш диагностикасы, ягъни денситометрия ярдәмендә сөякләрнең тыгызлыгын тикшереп була. – Әлеге авыруның күбрәк хатын-кызлар арасында күзәтелүе нәрсә белән аңлатыла? – Ул аларның физиологияләре, гормональ үзгәрешләр белән бәйле. Менопауза башлангач, хатын-кызлар гормоны - эстроген бүленеп чыгу туктый. Эстроген сөяк тукымасы яңару һәм җимерелү арасындагы балансны көйләп тора. Хатын-кыз сөяге нечкәрәк тә, җиңелрәк тә була бит. - Остеопороз тагын ниниди факторлар аркасында барлыкка килергә мөмкин? Нәселдәнлек тә роль уйный. Ябык кешеләргә дә уйланырга сәбәп бар. Аз хәрәкәтләнү, тәмәке тарту, исерткеч эчемлекләр куллану, кальций җитмәү остеопорозга китерә. Аеруча соңгы факторга игътибар итәргә кирәк. Һәр көнне кеше организмына кимендә 1000 мг кальций керергә тиеш. 60 яшьтән соң – 1300 мг. Йөкле ханымнарга һәм яшь әниләргә – 1400гә кадәр. Кальций сөяк тукымасының төп нигезен төзи. Организмдагы кальцийның 99 проценты нәкъ менә сөяктә туплана. Кальций сөт продуктларында, кунжут орлыгында, сырда, чикләвекләрдә, кузаклы культураларда, шпинат, брокколи, инжирда бар. Тәүлек нормасын үтәр өчен безгә көненә дүрт-биш стакан сөт эчәргә кирәк булыр иде. Бу мөмкин эш түгел. Шуның өчен көненә өч төрле сөт продукты кулланырга кушабыз. Әйтик, иртән сыр белән бутерброд, төшке ашта йогырт, кич белән кефир эчәсез. Болар барысы якынча 450 мг була. Түбәндәге продуктлардан барысы 1312 мг кальций җыела: бер стакан сөт (240 мг), дүрт инжир (506 мг), бер стакан йогырт (210мг), алты әстерхан чикләвеге (38 мг) һәм бер порция «Эдам» сыры (318 мг). Сөт продуктларын ашамаучылар да бар. Аларга даруханәләрдә сатылучы кальций һәм Д витаминыннан торган препаратлар алырга киңәш итәбез. Аларны ашаганда яки ашаганнан соң эчегез. Шунысын истән чыгармагыз: кальций үзләшсен өчен Д витамины кирәк. Яшь вакытта аны көненә 400 берәмлек, ә өлкән яшьтә 2000 берәмлек кулланырга тиешбез. Д витаминын исә без кояш нурларыннан алабыз. Моның өчен кояш астында көненә утыз минут торырга кирәк. Кояш нуры кулларга һәм биткә төшәрлек булсын. Өлкән кешеләр урамга сирәк чыга, җәен кояш астында йөрергә яратмыйлар. Моңардан чыгуның бердәнбер юлы – Д витамины булган продуктлар куллану. Ул балыкта, диңгез продуктларында, күкәй, бавырда бар. Яки даруханәләрдә сатыла торган Д витаминын кулланыгыз. Аны көненә икешәр тамчы эчәргә кирәк. Д витаминын эчү мәҗбүри, чөнки аннан башка кальций үзләштерелми. Кальций кирәк дип, әллә ничәшәр литр сөт эчәргә кирәкми, аның күләме тиешле нормадан артып китсә, шулай ук зарарлы. Гиповитаминозга караганда, гипервитаминоз күпкә куркынычрак. – Кальций күкәй кабыгында да бар түгелме? – Аны халык медицинасында кулланалар. Күкәй кабыгын төяләр дә аңа лимон кислотасы өстиләр. Табиблар бу рецептны кулланырга киңәш итми, чөнки бу катнашманың организмга ничек тәэсир иткәнен белеп булмый. – Сөякләрне физик күнегүләр ярдәмендә дә ныгытып буладыр бит... Йөгерү, җәяү йөрү, бию белән шөгыльләнүнең файдасы зур. Соңгы вакытта кеше аз хәрәкәтләнә башлады, кер юу машинасы, тузан суырткычлар эшләп тора, артык бөгеләсе, сыгыласы да юк. Балалар да киптерелгән бәрәңге ашый, кока-кола эчә. Аларның да зыяны юк түгел. Көннәр буе компьютер артында бер хәрәкәтсез утыралар. Чынлыкта, кеше һәр көнне биш-ун мең адым атларга тиеш. Вакыт белән исәпләгәндә, иртән – ярты сәгать, кич белән – ярты сәгать. Бу остеопорозны гына түгел, башка бик күп авыруларны да булдырмый калырга ярдәм итә. Билгеле үләнче, биолог, фәннәр кандидаты Михаил Гордеевтан киңәшләр Остеопороз барлыкка килүнең иң киң таралган сәбәбе – хатын-кызлар гормоны эстрогеннарның җитешмәве. Дәвалану үләннәренең бик күп чирләрдән дәваланырга ярдәм итүен барыбыз да белә. Алар арасында эстроген күләмен арттыра торган үләннәр дә бар. Әйтик, тукранбаш чәчәге, мәтрүшкә, колмак күркәсе – шундыйлардан. Бер аш кашыгы тукранбаш өстенә бер стакан кайнар су салып (яки ике аш кашыгына 300 мл су), бер сәгать төнәтәбез (яисә (төнгә термоска салып калдырабыз), аннары сөзеп алып, көненә өч тапкыр ашарга 10-15 минут кала эчәбез. Хатын-кызлар, шулай ук ирләргә кыяклы бөртеклеләрне бүрттереп ашарга киңәш ителә. Аларда җенси бизләрнең эшчәнлеген яхшырта торган Е витамины бар. Бала табу яшендә һәм иртә менопауза булганда – бүрттерелгән бодай, ә соң менопауза булганда, бүрттерелгән арпа ашагыз. Бөртеклеләр артык бүрткән булмасын, аз гына борын төрткәне әйбәт. Аларны көненә 3-5 аш кашыгы ашагыз. Сөяк массасы тыгыз булсын өчен организмда сөяк тукымасының төзелеш материалы хезмәтен үтәгән минераль матдәләр җитеш булырга тиеш. Моның өчен табиблар рационга кальций һәм фосфорга бай ризыклар ашарга куша. Әмма кальций үзләшсен өчен, Д витамины кирәк. Организмда Д витамины запасын булдыру өчен кирказон дигән үлән төнәтмәсе ярдәмгә килә. 1 чәй кашыгы үләнгә бер стакан кайнар су (яки 2 кашыкка 300 мл су) салып, бер сәгать төнәтәбез. Сөзеп, көненә өч тапкыр ашарга 10-15 минут кала эчәбез. Остеопороз турында сөйләгәндә, кремний запасы булырга тиешлеген дә истән чыгармыйк. Кремний сөякләрнең ныклыгын арттыра. Ул наратбашның бөтен төрләрендә (хвощ), каз үләне (спорыш), болын яраны, урман яраны, саз яранында бар. Элек буыннар сынганда халык табиблары яран төнәтмәсен эчәргә кушкан. Ул сөяк тукымасын тергезергә булыша. Аны әзерләү өчен бер аш кашыгы яфрак белән чәчәкләре өстенә бер стакан су салып кайнатабыз. Бер сәгать төнәткәч, көн дәвамында эчәбез. Табиб белән киңәшләшү сорала. Дилбәр ГАРИФУЛЛИНА --- | 02.12.2016 (полный текст новости)

  • 2016-12-03 09:41 "Көзләр салкын димә миңа..." (Илүзә Пазюкова шигырьләре)
    02.12.2016 Әдәбият Исәнмесез, кадерле редакция хезмәткәрләре! Мин күптәннән шигырьләр иҗат итәм. Берничәсен сезгә тәкъдим итәсем килә. КФУның татар фиологиясенең 4курсында укыйм. Бүгенге көндә 200дән артык шигырем бар, Аллага Шөкер авылыбызның игелекле кешеләре ярдәмендә 2 китабым дөнья күрде. Газетат битләрендә берничәсен бастырсагыз бик  бәхетле булыр идем. Сезне хөрмәт итеп, Чувашия Республикасың Батыр районың Шыгырдан авылыннан Илүзә Пазюкова. Көзге моң.. Көзләр салкын  димә миңа, Көзләр дә мин сине очраттым, Көзнең салкыннарын җылытып Йөрәгемә минем ут яктың. Көзләр шыксыз димә миңа, Көзләремне матур иттең син, Гыйшык утларын да яндырдың да, Ә үзең еракка киттең син. Көзләр моңсу димә миңа, Көзләр дә мин сине очраттым, Мәхәббәтемне таптым дидем дә Тапкач кына никтер югалттым. Көзләрдә дә була ярсу чаклар, Көзләрне дә була яратып, Көзләрдә дә  гашыйк булып була Көзләрдә дә була онытып. Яшьлек язым Кайттыңмы дип,яшьлек язым Кочак җәеп каршы алам. Синең назлы җилләрңә Гөлләреңә хәйран калам. Кайттыңмы дип, яшьлек язым, Бола буйларыннан буйлыйм. Шомырт исенәисереп, Сандугачлар җырын тыңлыйм. Кайттыңмыдип, яшьлек язым, Хисләремне җырга салам. Язгы ташуларга карап Мәһәббәт утында янам. Кайттыңмы дип, яшьлек язым, Умырзаяларны эзлим. Ерак офыкларга карап, Синең кайтыр юлны күзлим. Китмә, китмә, яшьлек язым, Мәңге яшь буласым килә. Гүя мине үртәгәндәй, Күктә яз кояшы көлә.           Юксыну Җәйләрендә мин һаманда Кышларымны өзелеп сагынам Әллә кышның сафлыгына Әллә пыкълегенә табынам. Әллә бураннары хәтерләтә Ак чәчәкле язлар киләсен Язлар килгәч минем алларыма Сары такыялар тезәсен. Кышларында мин һаманда Җәйләремне өзелеп сагынам Шул җәйләрнең печән исләренә Җылы җилләренә табынам. Язларында мин һаман да Көзләремне өзелеп сагынам Шул көзләрнең алтын төсләренә Муллыгына әледә табынам.                                  Читкә киткәч 1.Читкә киткән чакта сагындырып Керер эчен төнлә төшенә, Алсу таңлы,ак каенлы, Туган ягы кирәк кешегә. 2.Читкә киткән чакта сагындырып Керер өчен төнлә төшенә, Яланаяк йөргән чирәм җире Чишмәләре кирәк кешегә. 3.Читкә киткән чакта юксындырып, Тибрәндереп йөрәк кылларын, Очып кайтыр иде авылына, Тыңлар өчен гармун моңнарын. 4.Читкә киткән чакта сагындырып Керер өчен төнлә төшенә. Аны сагынып, өзелеп көткән Сөйгән яры кирәк кешегә. 5.Читкә киткән чакта кайталмаса Сагынудан дәва тапмаса Төшендә дә күреп бәхетле ул, Туган якка таба атласа. Сагындым карларыңны. Әллә табигатьнең шаяруы Әллә инде  үч ала. Ак карлы салкын кышны Бары көтәргә кала. Сагындым кышым, сине Сагындым карларыңны. Ап –ак юрганга төренгән Урман – кырларыңны. Җем – җем  карлар явар Дөнья акка төренер. Менә кыш килде диеп Барча халык сөенер. Яңа елда карлар яусын... Кабул булсын теләкләр. Аклык, сафлык берлә Яшим дип типсен йөрәкләр. Кышлар килгәч...***   Ак шатлыклар көткән чакта гына, Ап- ак карлар килеп яудылар. Ап – ак кышның якты мизгелләре Уйлар диңгезенә салдылар. Ап – ак карлар яуган чакта гына, Ак теләкләр сиңа теләдем Гыйшык утларында янганымны Ап – ак бураннарга сөйләдем. Сиңа булган тәүге хисләрем дә Кышлар төсле ап-ак иделәр, Ак кышлардан аны эзләмә син, Югалттың шул аны диделәр Ап – ак кышлар безне очраштырды Ап – ак кышлар безне аерды, Юатырга теләп ап – ак карлар, Иңнәремә килеп сарылды. Рәхмәт сиңа ап-ак кышым Бәхет диңгезендә йөздердең Төшләремә кереп газаплама Гаеп синдә генә түгелдер. Көзге сагыш Ник көзләрен болай моңсу икән, Әллә кыр казлары киткәнгә? Киләчәген уйлый-уйлый кеше Борылып карый микән үткәнгә? Ник көзләрен болай моңсу икән, Әллә яз айларын көткәнгә? Яшь гомернең матур мизгелләре Сизелмичә үтеп киткәнгә? Ник көзләрен болай моңсу икән, Әллә сагыш җиле искәнгә? Хыял канатында очып килеп, Исләремә тик син төшкәнгә? Ник көзләрен болай моңсу икән, Әллә урманнарга барыймы? Йөрәктәге тирән сагыну хисен Агым суга итеп салыйммы? Көзләр арты ап-ак кошлар килер. Юк, йөрәгем болай ярсыма. Кемнәр инде, мул көзләргә карап, Бу дөньяны шулай тарсына? Әтиемә Яшәү шатлыгы син безнең өчен, Усал җилләр безгә кагылмый, Әтиләрнең җылы кулларын Читкә китсә, кемнәр сагынмый. Балачакта җилкәсенә алып, Сөеп, кочып, назлап үстерде. Авырлыклар килсә беребезгә, Яшәр өчен безгә көч бирде. Үсеп җитеп, читкә киткәч, Сагынам шул сине әткәем. Һаманда әле күз алдымда Сынатма кызым дип әйткәнең. Җылы карашыннан йөрәкләргә Күчте аның якты уйлары, Котлы булсын, әтием, минем Гомер бәйрәменең туйлары!                        Әнигә.             Ятим булыр идем,әнкәй Җылы карашыңны тоймасам. Җаннарыма минем яллар була, Синең җырларымны тыңласам. Гөлләр кебек сулар идем, әнкәй, Синең йөзләреңне күрмәсәм. Алсу таңнар матур булмас иде, Яннарымда һәрчак йөрмәсәң. Ятим булыр идем, әнием, Чәчләремнән сыйпап сөймәсәң. Йөрәккәем әрнеп тибәр иде, Хәл белергә әгәр килмәсәң. Ятим булыр идем, әнием, Йөрәгеңнән алып ташласаң. Бик бәхетле булыр идем, Догаларың белән сакласаң.                 Атларым Их, атларым нигә моңаясыз, Нәрсә әйтергә миңа телисез! Беләм инде уйларыгыз белән Хәтфә болыннарда йөрисез Сагынасыз иркен аланнарны Кош сайраган матур тугаен Арбасына утырып барган Ак күлмәкле авыл агаен Сагыналар шул алар ирекне Ирекне кемнәр генә сагынмый! Иркен далаларда чапкан чакта Ярсу атлар бердә абынмый Атларгада бит җиңел түгел Тоткынлыкта газап чигәргә Тели алар, якты кырлар буйлап Бөтен дөньяларны гизәргә Җибәрегез сез аларны иреккә, Күңелем гел шуны тели Ишетәсезме, цирк бинасында Ярсып-ярсып ак атлар бии! Әни – дөньяда иң газиз кеше. Әнием мине якты дөньяга тудырганда, кулларына алып ,шатланып “балам” йөрәк җимешем диеп сөйгән.Өченче баласы кыз булып туганга, ул бик шатланган. Киләчәктә ярдәмчем, сердәшчем, булышчым булыр дип юраган. Әнием миңа кадәр ике абыемны үстергән,тәрбияләгән,еллар үтү белән,аларны мәктәпкә озаткан.Әниләр турында нинди генә җырлар җырланса да, нинди генә шигырьләр сөйләнсәдә,әниләрне нинди генә биеккә күтәрсәктә,бу бик аз. Әни кеше сине бишектә чагыңда алып, син үсеп җиткәчтә, хәтта үзең әни булгач та,сине кайгырта.Берәр җиргә китсәң,тамагы ачмады микән, өшемәдеме,җил-яңгыр тимәдеме дип кайгыртып тора.Ерак юлга чыксаң,исән-сау кайтсын дип,изге теләкләр тели.Тормышыңдауңышка ирешсәң шатлана,куанып туя алмый,ә куңелсезлекләр килеп чыкса кайгыра.Миндә әниемне өзелеп яратам.Ул минем өчен дөньяда иң матур,иң акыллы кеше.Әнием минем өчен барысына да әзер,җан атып тора.Әнием мине чисталыкка,михербанлы булырга өйрәтә,укуымда да булыша.Бераз авырып китсәм,кайгыра башлый,дарулар ала,үлән сулары эчерә. Әнием минем бәйрәмнәрне дә бик матур үткәрә белә.Тәмле-тәмле ризыклар пешерә,камыр азыклары,төрле салатлар.Ә безнең иң яраткан, гел бәйрәмнәрдә генә пешерә торган ризыгыбыз - ул бәлеш.Бәлешләрне дә әни төрлесен пешерә.Әни безнең дин тота.Бөтен дини бәйрәмнәрнедә билгеләп үтәбез.Гает көннәрендә тәмле коймаклар пешерә әнием.Әни безнедә дине олыларга өйрәтә,бигрәктә миңа узе белгәндогаларны өйрәнергә куша. Ураза, корбан бәйрәмнәрен мәҗлес җыеп үткәрергә тырыша.Сәфәр, Мәүлетайларын да укытмыйча калмый. Әгәр берәр кешегә хәсрәт килсә , әнием чын күңелдән кайгыра, шатлыклары булса чын күңелдән сөенә.Туганнарны хөрмәт итәргә дә өйрәтә.Бу сыйфатлары белән ул да безне миһербанлылыкка,киң күңеллелеккә өйрәтә дип уйлыйм мин. Әнием-нечкә күңелле кеше. Ул күп вакыт моңланырга ярата, эче пошканда әкрен генә җырлый, бигрәктә яшьли үлгән сеңлесен сагынып елый. Әнием гомере буе йорт-җир булсын дип тырыша.Без балалары бәхетле,тәүфыйклы,озын гомерлебулсыннар дип,теләкләр тели. Хәзерге вакытта мин әниемне бәхетледер дип уйлыйм.Әнинең терәге,таянычыбыз-әтиебез шөкер исән-сау.Өч баласы әнием дип өзелеп торалар.Ике абыемда тәртиплеләр,эшлиләр,әнигә бүләкләр алып кайталар,бәйрәмнәрдә котларгада онытмыйлар.Миндә әниемне бик яратам.Үсеп җиткәч тә,аның битенә кызыллык китермәмен дим.Картлык көнендә дә таянычы булырмын,аңа гел булышырмын.Җәннәт әниләрнең аяк астында диләр.Минем аңлавымча әниләр,якты дөньяда яшәгәндә без аларны тәрбияләргә, хөрмәт итәргә тиеш.Шул вакытта гына без үзебез дә бәхетле булырбыз дип уйлыйм мин.Шул вакытта гына безнең үзебезнең балаларыбызда безне яратырлар,хөрмәт итәрләр. Әниләрнең изге догалары ,якты теләкләре белән һәрберебезгә бу дөньяда бәхеттә, шатлыкта, саулык белән яшәргә насыйп итсен иде.   --- --- | 02.12.2016 (полный текст новости)

  • 2016-12-03 09:41 Руль артында хатын-кыз: граната кайчан шартлар?
    02.12.2016 Юмор Ир-атлар машина йөрткән хатын-кызны граната тоткан маймыл белән чагыштырырга яратса да, мин дә «права»га укырга уйладым бит әле. Таныш егетләр бу турыда ишеткәч: «Машина йөртә башлагач, алдан хәбәр салырсың. Бу вакытта өйдән чыкмабыз», дип шаяртырга тотынды. Көлегез-көлегез әле! Сездән дә остарак машина йөртергә өйрәнермен! Башыма тай типкәндә дигәндәй, тиз генә автомәктәпкә язылдым да кайттым. Менә башланды кызык тормыш, минәйтим.  Соңлагансың «права»га укырга,  диярсез. Шулайрак икән шул – автомәктәпләр күрсәткән хезмәтләре өчен 12-14 мең генә сораган заманнар артта калган икән ләбаса. Кесәмне күпмегә бушатырга туры киләчәген белгәч, сылу чәчләрем «үрә» торды.  Ике ай укыйм да, машинада җилдерә башлыйм, дигән хыялларым да чәлпәрәмә килде. 4 ай буе укыйсы икән бит хәзер! «Әле ярты елга сузылмаганына рәхмәт әйт, законны шулай кабул итмәкчеләр иде», – диделәр автомәктәпкә язылганда. Мин машина йөртергә өйрәнергә карар кылгач, ГАИда имтиханнар бирүне дә катгыйлатканнар икән, чукынчыклар!  Теорияне дә, практиканы да үзләштереп, мең кат тир түгәселәр бар икән, дип уйлап куйдым. Әмма карарымнан кире кайту юк инде. Акча җыеп, чәшке тун алгач кына, аны җәмәгать транспортында бозып йөрер хәл юк бит инде. Хәзер үк кәттә машинага иркенләп утырып,  бер кулны рульгә куеп, икенчесенә бизәнгечләремне тотып, «тимер ат»ымның көзгесенә карап, бизәнә-бизәнә җилдерүләрем күз алдына килә башлады. Автомәктәпнең өй янындагысына язылдым башта. Шуннан да җайлысы юк бит – эштән кайтышлый кереп чыгасың да, берничә минуттан инде йомшак ятагыңа сузыласың. Шыгрым тулы транспортта килки балыгы кебек тыгылып йөрисе дә юк. Алай да, автомәктәпнең имтихан тапшыру күрсәткечләрен  карап алдым әле. Укып чыгучыларның нәтиҗәләре, рәхмәт төшкере, шактый яхшы булып чыкты. 4 ай укыту – монда теориясе дә, гамәли дәресләре дә керә – 28 мең. Тиздән «права»лы булу шатлыгым белән уртаклашырга дус кызыма шалтыраттым. Ул исә: «Карале, ник аны алданрак әйтмәдең? Минем бит автомәктәптә танышым эшли. Синнән ерак та түгел. Сөйләшсәм, ташлама да ясаячак. ГАИда имтихан бирә алмасаң, ярдәм  итеп тә җибәрер бәлки», – димәсенме.  Ир-атлар янында «Күрерсез әле!» дип башны югары күтәреп йөрсәң дә, эчеңнән «Өйрәнә алырмынмы, имтиханнарны ничек тапшырырмын икән?» – дип борчыласын икән ул. «ГАИда да булышып җибәрер» дигәне хәлиткеч сүзләр булды.  Шулай да бөтенләй начар автомәктәп булмасын дип, әлеге дә баягы рейтингка күз төшердем. Монысы – бераз түбәнрәк урнашкан. Әмма иң төшеп калганнардан да түгел иде. Тиз генә беренче язылган автомәктәпкә шалтыратып, укудан баш тарттым да – дус кызым әйткәненә язылдым. Бу автомәктәп Казан уку йортларының берсе нигезендә эшләп килгән укыту үзәге булып чыкты. Вәгъдә ителгән ташламаны да ясадылар. Бәя биредә 27 мең сум дип билгеләнсә, минекен 3 меңгә киметтеләр. Яхшы булды әле бу, дип уйлап куйдым.  Янга калганы үзем рульгә утырып машинада йөри башлаганчы таксига җитәр, шәт – әлеге дә баягы чәшке тун бит әле өстемдә. Кыяфәте китәр йә... Берничә атнадан автомәктәптә теория өлеше башланып китте. Беренче дәрескә килгән идем, уку бүлмәсе тулы яшүсмер кызлар-малайлар күреп шаккаттым.  Автомәктәпнең уку йорты белән тыгыз мөнәсәбәтләре шул рәвешле чагылыш таба икән. Монда әле яңа гына укырга кергән, 18е тулыр-тулмас студентлар җыела  булып чыкты. Әти-әни эшләп алган машинада җилдерергә исәп тота инде болар, дип уйлап куйдым. Миңа 18 тулганга шактый узса да, әле буй-сыным да, кыяфәтем дә ничава гына үзе. Кыскарак итәкләр кисәм, студент кызга батам әле.  Шулай итеп, тагын да яшәреп, атна саен дәресләргә йөри башладым. Килүгә, беренче партага барып утырам. «Икеле капчыклары» кебек арткы партада яшеренер хәлем юк. «Белә бу, курыкмый» дип уйласыннар. Чибәрлегемне каядыр «Камчаткага» яшерү дә дөрес булмас иде, билгеле. Теория укытучысы миннән бераз гына өлкәнрәк ир-ат булып чыкты. Ыспай гына кыяфәтле, бик тә итәгатьле, күңелгә ятышлы кеше. Үз эшенең остасы булуы да сизелеп тора. Җиңел тел белән барысын да аңлаешлы, ялыктырмаслык  итеп сөйли. Дәрес буе шуңа гына карап утырасы килә. Эх, өйләнгән булып чыкты шул... Башланды теория үзләштерүләр. Дәрес саен диярлек йә контроль эш, йә билетлар чишәбез. Өйрәнергә өлгерермен әле, имтиханнарга ерак, дип йөрдем беренче вакытларда. Сорый башлагач, бер юлысында кызарырга туры килде дә, алдагы дәресләргә әзерләнеп йөрергә  булдым. Башта 300 сумга сатып алган китап белән эш итсәм, аннары смартфоныма мобиль кушымта өстәдем. Бу рәвешле өйрәнүе җайлырак икән бит, юкка кәгазь әсбап кыштырдатып утырганмын.  Шулай, ай ярым тирәсе вакыт узып та китте. Теориядән практикага да күчәргә вакыт җиткән ләбаса! Әмма беренче тапкырга җитеп торыр. Рульгә утыргач булган маҗараларымны бераз соңрак сөйләрмен...   Шумахербикә КӨПЧӘКОВА --- | 02.12.2016 (полный текст новости)

  • 2016-12-03 09:41 Ял көннәре - сканворд чишү өчен иң уңай вакыт (СКАНВОРД №3)
    03.12.2016 Сканвордлар Шимбә-якшәмбе көндәлек мәшәкатьләрдән бераз арыныйк дисәгез, безнең сканвордны чишегез. Ял да иттерә, файдалы да. Баш миенә. Сканвордны иң элек PDF форматта ачып принтердан чыгарыгыз. Моның өчен түбәндәге төймәгә генә басарга кирәк.             --- --- | 03.12.2016 (полный текст новости)

  • 2016-12-03 09:41 Телдән төшмәс Элвин Грей һәм Кукмара...
    03.12.2016 Шоу-бизнес Элвин Грей белән Кукмара район мәдәният йорты директоры Алмаз Мостафин арасында килеп чыккан низаг бөтен интернетны шаулатты. Бәлки бу хәл тыныч кына үтеп китәр, республика дәрәҗәсенә үк чыкмас та иде. Тик йолдызның популярлыгы аны тагын да биеккә күтәрә, бу хәбәр исә телдән-телгә йөри. 15-17 ноябрь көннәрендә Радик Юльякшин Кукмарада өч көн концерт бирә. Концерт төркеме мәдәният йортын арендалаган өчен билгеле бер суммада акча түләргә тиеш була. Тик концерттан соң җитәкче, төркемнең кайбер гамәлләренә ризасызлык белдереп, өстәмә рәвештә 10 мең сум акча ала. Бу акчаны Алмаз Мостафин үзеннән гафу үтенгәч кенә кире кайтарачагын әйтә. Әмма Юльякшин «кешеләре» бу арада кул кушырып утырмый. Җитәкчене «самоуправство»да гаепләп, прокуратурага шикаять яза... Моңа кадәр чыккан басмалардан «мәдәният йорты директорын эштән алу турында карар кабул ителүен» укып белгән идек. Әмма мондый фәрман әлегә юк. Һәрхәлдә, директор Алмаз Мостафин аннан хәбәрдар түгел. Бу хәлләрдән соң йөрәге тотып, хастаханәдә ята. «КУКМАРАНЫ НАЧАР ЯКТАН ТАНЫТТЫҢ ДИП, ҖИР БЕЛӘН ТИГЕЗЛӘРГӘ ТЕЛИЛӘР» – Мин Радикны шәхсән белмим, бары тик сәхнәдән генә күргәнем бар, – ди Алмаз Мостафин. – Теләсә нинди концерт вакытында эчке тәртипне саклау өчен методист егет-кызларны дежурга куям. Концертның икенче көнендә мин үзем анда түгел идем. Бу көнне төркемнең салмыш сакчылары методист егетләргә бәйләнгән: «Без тәртипне үзебез саклыйбыз», – дип, кулларын артка каерып, чыгарып атканнар. Икенче көнне эшкә килгәч, бер-берсен бүлдерә-бүлдерә хезмәткәрләр зар түкте. Кич концертка үзем дә килдем. Залга үткәндә кәчтүм якасыннан бер егет эләктереп алды да: «Билетсыз кая барасың?» – дип җикеренергә кереште. Мин концерт карарга кермим, минем эшем – халык җыю. Аларга исә: «Егетләр, исәп-хисап ясаганда аңлашырбыз», – дидем. Аренда бәясе бездә җыелган акчаның 11-15 % тәшкил итә. Элвин Грей залны өч көнгә алды, шуңа 15 % дип ниятләдек. Дөрес, концерт алдыннан җырчының берәр вәкиле килеп, минем белән килешү төзергә тиеш иде. Әмма аларның бу эшкә вакытлары булмады. Шуннан соң ни була соң? Алмаз әфәнде сөйләвенчә, җырчының концерт директоры кассир белән исәп-хисап ясаганда, төркем егетләренең «бишлелек» тәртибе өчен өстәмә 10 мең сум акча ала. Менә шуның өчен аны прокуратурага ялгыйлар да инде. – Мине исереклектә гаепләргә маташучылар да булды. Аракы бөтенләй эчмим. Ә менә концерт төркеменең исерек килүләре хакында ЮХИДИ идарәсендә хәбәр бар иде. Аларны махсус экипаж да саклады, тик эзләренә төшә алмадылар.  Алмаз Мостафин 2013 елның 1 мартыннан Кукмара радиосын җитәкли. Быел апрель аенда  аны район мәдәният йорты директоры итеп куялар. Радионы да ул үз канаты астына ала. Моннан тыш, “Вконтакте” социаль челтәрендә “Наш Кукмор” хәбәрләр төркемен алып бара. – Эчеп йөрергә вакытым да юк. 36 авыл клубы, 350 хезмәткәр белән эшлим. Апрель аенда түбәсез клубны кабул итеп алдым, ноябрьдә яңартып кердек, – ди Алмаз әфәнде. Шушы вакыйгадан соң директорга үз теләге белән гариза язарга кушалар. «Уйла, балаларың, гаиләң бар» кебек янаулар да ишетелә икән. – Әлеге хәл – күтәреп йөрергә флаг булды, – ди ул. – Районда миңа теш кайраучылар күп. Директор итеп куйдырмаска йөрүчеләр дә булды. Шулар тарафыннан һәркөн саен басым, янау ишетәм. «Без сине бу районда эшләтмибез, Кукмараның данын республикага тараттың» ишеләре дә бар. Бер карасаң, моның ише вак-төяк һәр җирдә җитәрлек. Чебеннән фил ясадылар. Мине җир белән тигезләргә телиләр. Алмаз Мостафинны иң гаҗәпләндергәне шул: район прокуроры аны яклыйсы урында, Элвин Грей ягына баса. Имеш, ул аның күптәнге дусты. Әмма монда шунысы кызганыч: методист егетләргә төркем сакчылары тарафыннан «яу» булганны дәлилләүчеләр юк. Вакытында полиция чакыртмавы өчен Алмаз әфәнде үзе дә үкенеп туя алмый. «Мин аны болай зурга китәр, дип уйламадым. Ничек инде районга килгән кунак артистларны полициягә тотып бирәсең?» – ди ул. Өстәмә 10 мең сум акча кая киткән соң? Беркая да китмәгән. Директор сүзләренчә, ул шул ук көнне хисапчы аша узып, кассага салынган. – Мин 10 мең акчага калган кешеме инде? Шул акча белән пычранып йөримме? – дип аптырый ул. Әйтергә кирәк, һәр мәдәният йортында вип-персона, ягъни зур кешеләр өчен билгеләнгән рәт була. Кукмара да бу яктан искәрмә түгел икән. – Сигезенче рәттәге билетларны без сатмыйбыз. «Өстәгеләр» «фәлән урын калдыр», «төгән урын кирәк» дип шалтыратып кына әйтәләр. Бу урыннарга утырып прокурор гаиләсе дә, администрация вәкилләре дә шактый тамаша кылды. Мин анда концерт караганым юк. Уйлы күңел уйлана, диләр бит. Коррупциягә каршы көрәшүчеләр нигә концертны бушлай карый? – дип гаҗәпләнә ул. Алмаз Мостафин үзеннән түгел, ә методист егетләреннән Радик Юльякшин төркеменең гафу үтенүен көтә. Шулвакытта 10 мең акчаны кире кайтарасын да тәгаенләп куя. Ә Мәскәү кунаклары исә гафу үтенергә җыенмый. «ЭШТӘН АЛУНЫ ПРОКУРАТУРА ХӘЛ ИТМИ» Кукмара районы прокуроры Ришат Шакиров белән дә сөйләштек. Ул әлеге хәлне болай аңлатты: – Радик Юльякшинның концерт төркеме мөрәҗәгате буенча тикшерү үткәрдек. Тикшерү дәвамында шул мәгълүм булды: төркем белән мәдәният йорты директоры арасында  аренда бәясе килешенгән була. Өченче концерт ахырына якынлашканда, концерт директоры кассир белән исәп-хисап ясый башлый. Шулчак директор аларны үз бүлмәсенә чакыра һәм Юльякшин егетләренең гаепләрен күрсәтә, өстәмә 10 мең сум ала. Үзе: «Егетләр минән гафу үтенсәләр, акчаны кире кайтарам», – дип тә искәртә. Тик концерт озакка сузылу сәбәпле, директор көтеп тормый, кайтып китә. Билгеле, егетләр аны күреп, гафу үтенә алмый. Без Мостафинга карата «самоуправство» маддәсе буенча эш ачтык. Ул бүген судта. Директорның да, егетләрнең дә алкоголь куллануын тикшермәдек, шуңа аларның кайсы салмыш булуын әйтә алмыйм. Ришат әфәнде Радик белән танышлыгын кире какты. «Мин аны артист буларак кына беләм, шуннан арысы юк», – диде ул. Район прокурорыннан Элвин Грей концертын карау-карамавы белән дә кызыксындым. – Карадым. Низаг чыккан көнне анда түгел идем. Мәдәният йортының 8нче рәте прокуратуга беркетелмәгән. Башка органнар тарафыннан урыннарны броньлау бармы-юкмы икәнен әйтә алмыйм. Мин концертка законлы рәвештә кердем, – диде ул.  Ришат Шакиров Алмаз Мостафинның эштән алыну хәбәрен шулай ук кире какты. - Бу миннән дә, судтан да тормый. Эш урынында калдыру-калдырмау мәсьәләсен җитәкчелек хәл ителә. Ә гаеп нигезендә, директорга карата 300-500 сум күләмендә штраф салынырга мөмкин. «ШОУ ЯСАМЫЙК» Кукмара районы мәдәният бүлеге җитәкчесе Рамил Нуриев әлеге вакыйганы шәрехләүдән баш тартып: «Әле берни дә ачыкланып бетмәгән. Алмаз эшеннән азат ителмәгән. Шоу ясамыйк. Аңа берәүнең дә гариза яз, эштән кит, дигәне юк», – диде. «ГАЕПЛЕЛӘР ҖӘЗАСЫН АЛЫРГА ТИЕШ» Район хакимияте урынбасары Равия Кәримуллина Алмаз Мостафинга карата үз тарафыннан булган басымны кире кага.   - Низаг килеп чыгуы турында без хәбәрдар. Әмма директор хастаханәдә яту сәбәпле, аны бу мәсьәлә буенча кабат борчымадык. Кайбер басмалар язганча, «көн саен гариза язарга да чакырмыйм». Монда гаеп атта да, тәртәдә дә бар. Әмма без, беренче чиратта, үзебезнең район эчендәге тәртипне карарга бурычлы. Мәдәният учагы җитәкчесе үз вазыйфасын тиешенчә башкару белән бергә, башкаларга да үрнәк булырга тиеш. Бу вакыйга буенча прокуратура һәм исәп-хисап палатасы шөгыльләнә. Чөнки сүз казна акчасы турында да бара. Тиешле нәтиҗә һәрьяклап тикшерелгәннән соң гына чыгачак. Ул хезмәт инструкциясе һәм хокук ягыннан бәяләнәчәк. Алмаз Мостафинны эшкә мин алмадым, шулай ук мин азат та итмим. Ул гаризаны үз гамәлләрен анализлап, үзе язарга мөмкин. Алмаз Радиковичны мин булдыксыз кеше, дип әйтә алмыйм. Ул үзенә тапшырылган эшне тиешенчә, җиренә җиткереп башкара. Дөрес, бинасындагы тәртипне үзе күзәтергә тиеш. Аның өчен ул җавап бирә бит. Әмма концерт төркеменең тәртип саклаучы, оештыру эшләренә билгеләнгән кешеләре бар икән, ул аларның эшенә кысыларга тиеш түгел. Әлеге низагтан соң Элвин Грей “Вконтакте”дагы шәхси битендә болай дип язган иде: Радик Юльякшинның  әлеге вакыйгага карашы нинди? Низаг килеп чыгуны ул  ничек аңлата? Бу хакта мәгълүмат Intertat.ruда иртәгә чыгачак. Игътибар белән күзәтергә онытмагыз! Чулпан ШАКИРОВА --- | 02.12.2016 (полный текст новости)

  • 2016-11-30 08:53 Рәшит Ваһапов фестивале Гала-концертыннан ФОТОрепортаж
    29.11.2016 Мәдәният Кичә 28 ноябрь көнне Филармония залында Рәшит Ваһапов исемендәне җыр фестиваленең Гала-концерты узды. Бу юлы әлеге чара фестивальнең җитәкчесе Рифат Фәттаховка 50 яшь тулуга багышланган иде. Безнең фоторепортаж:   1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 41 42 43 44   Шамил АБДЮШЕВ фотолары --- | 29.11.2016 (полный текст новости)

  • 2016-11-30 08:53 Рамзан Кадыров үзеннән "көлгән" Галустянны мактаган (ВИДЕО)
    29.11.2016 Юмор Чечня башлыгы Рамзан Кадыров Instagram битендә КВНның юбилей кичәсендә үзенә пародия ясап көлгән Михаил Галустян номерын мактап, югары бәяләгән. Кадыров әлеге кичәгә чакырулы булуын, ләкин кайбер сәбәпләр аркасында бара алмавын билгеләп үткән. Галустянның номеры ярдәмендә «булмасам да, барыбер булдым», ди Чечня башлыгы. Кадыров әйтүе буенча артист белән алар бер-ике генә репетиция ясаганнар. «Сез ничектер, мин рәхәтләнеп көлдем! Рәхмәт аңа!» – дип язган ул. --- --- | 29.11.2016 (полный текст новости)

  • 2016-11-30 08:53 Казанда 3 айлык баласын кыйнаган ир судта соңгы сүз белән чыгыш ясаган
    29.11.2016 Криминал Бүген Казанның Киров районы судында 23 яшьлек Евгений Абдрахманов эше каралды. Ул үзенең өч айлык кызының сәламәтлегенә аңлы рәвештә зур зыян китерүдә гаепләнә. Тикшерү фаразы буенча, 2016 елның 1 июнь төнендә бала елый башлаган. Аның 19 яшьлек әнисе ирен уятып, баланы карарга кушкан, үзе бәдрәфкә киткән. Яшь әти сабыйны тынычландырып караган, әмма бәләкәчне тынычландыра алмагач, аны кыйный башлаган. Чакыруга килгән табиблар баланы хастаханәгә алып киткән. Кыз баш сөяге – ми җәрәхәте алган, чигә сөякләре сынган, баш миенә зыян килгән. Әтисе сугудан баланың авызындагы имезлеге дә ярылган. Шулай ук тикшерүчеләр фикеренчә, баланың әтисе февральдән июньгә кадәр вакыт аралыгында кызы белән өйдә калганда аны кыйнай торган булган. Баланың шулай ук иңбашы, кабыргалары сынган, башы җәрәхәтләнгән. Габдрахманов үз гаебен таныган. Гаиләсеннән һәм туганнардан гафу үтенгән. Үзенең һәртөрле җәзага әзер булуын әйткән. Суд Евгений Абдрахмановка карата үз карарын  30 ноябрьдә игълан итәчәк. Александр ЕЛИСЕЕВ --- | 29.11.2016 (полный текст новости)

  • 2016-11-30 08:53 2016 елда 350 млн артык авторизация ЕСИА системасы аша узган
    29.11.2016 Интернет 5 ел элек «Ростелеком» тарафыннан оештырылган ЕСИА (единая система идентификации и аутентификации) бүген мөстәкыйль информацион системага әверелеп, гади халык, дәүләт органнары һәм бизнес вәкилләре өчен бик кулай булган бердәм «тәрәзә» булып тора. ЕСИАның абонент базасы даими рәвештә үсеп, 2016 елның ноябренә 35,5 млн. кулланучыны исәпли. ЕСИА ярдәмендә минутына 3 меңнән артык кулланучы дәүләт хезмәте порталларына, Росреестр, Салым хезмәте, Пенсия фонды идарәсе һ.б. сайтларга тиз һәм куркынычсыз керә. ЕСИАның төп функциясе – күпләгән дәүләт информацион системаларына бердәм исем астында керү, ягъни төрле порталларга кергәндә бер үк логин һәм парольне куллану. Бу үз чиратында, бик җайлы, тиз һәм вакытны экономияләргә ярдәм итүче сервис. Партнерлар яңалыгы --- --- | 29.11.2016 (полный текст новости)

  • 2016-11-30 08:53 Казанда ире белән низагтан соң өеннән чыгып киткән хатын катып үлгән
    29.11.2016 Фаҗига Казанда ире белән сүзгә килгәннән соң бер хатын кыз өеннән чыгып киткән. 31 яшьлек әлеге хатын-кызның өшегән гәүдәсен Идел буе районының Энергетиклар урамы тирәсеннән табалар. 25 ноябрь көнне кич ире белән низагтан соң, хатын-кыз өеннән чыгып китә һәм шуннан соң өенә кайтмый. Ул якындагы кибеттән аракы сатып алып, ишегалдында эчә. Ә иртән аның үле гәүдәсен урам җыештыручы табып ала. Хатын-кызны салкында катып үлгән дигән фаразлар да бар. Хәзер тикшерү эшләре дәвам итә. --- --- | 29.11.2016 (полный текст новости)

  • 2016-11-30 08:53 "Җәза" фильмын ТНВдан күреп булачак
    29.11.2016 Мәдәният Mahmutfilm төшергән "Җәза" фильмы күп кенә кинотеатрларда куелды. Ниһаять, күрмәгән кешеләр аны телевизордан да карый алачак. 17 декабрь шимбә көнне 15:00 сәгатьтә ТНВда Заһид Мәхмүди һәм Фәнис Камаллар иҗади төркеме төшергән "Җәза" киносы күрсәтеләчәк.   --- --- | 29.11.2016 (полный текст новости)

  • 2016-11-30 08:53 «Татар моңы» конкурсында милли көйләр заманча яңгырашта биреләчәк
    29.11.2016 Мәдәният «Татар моңы» Халыкара телевизион яшь башкаручылар конкурсы быел 8нче тапкыр үткәрелә. Конкурсны Татарстан Республикасы Мәдәният министрлыгы оештыра. Быелгы конкурсның төп идеясе – милли көйләр заманча яңгырашта. Конкурсның төп максаты: татар халык җырларын, татар классик композиторларының әсәрләрен пропагандалау һәм яшьләр арасында популярлаштыру. Татар музыка сәнгатенең югары үрнәкләре саналган әсәрләрне башкаруны төп таләп итеп куеп, конкурс сәләтле яшьләрнең зәвыгын үстерүне дә үзенең максаты итеп саный. Шулай ук, конкурсның тагын бер максаты – Татарстаннан һәм Россиядән читтә яшәүче сәләтле татар яшьләрен барлау һәм аларга профессиональ ярдәм күрсәтү. Конкурс 3 этапта уза: 1нче тур – сайлап алу туры, ул февральда башланып, ел буе дәвам итә. Иң элек Россия регионнарында һәм татарлар яшәгән чит илләрдә уза. Октябрь аенда, ягъни ел ахырында гына “Татар моңы” Казанга әйләнеп кайта һәм Казан дәүләт консерваториясендә, Казан дәүләт мәдәният институтында Татарстан яшьләре өчен сайлап алу уза. Иң көчле дип танылган конкурсантлар 2нче турга үткәрелә. 2нче һәм 3нче турлар телевизион форматта бара. 2нче һәм 3нче турга конкурсантларны Миләүшә Айтуганова җитәкчелегендә Рәсим Ильясов, Наил Сәгъдиев әзерлиләр: репертуар сайлауда ярдәм, репетицияләр, аранжировкалар ясау, сәхнә киеме сайлау һ.б. 2016 ел дәвамында сайлап алу турлары Мәскәүдә, Санкт-Петербургта, Түбән новгородта, Киров өлкәсенең Малмыж шәһәрендә, Башкортостанда (Өфе), Екатеринбургта, Оренбург өлкәсендә Әсәкәйдә, Магнитогорскида, Нижневартовскта, Казахстанда, Үзбәкстанда, Украинада узды. Конкурсның географиясе: Кытай, Ташкент, Нәвои (Үзбәкстан), Казахстан, Украина, Бельгия (Брюссель), Мәскәү, Мәскәү өлкәсе (Подольск), Санкт-Петербург, Кырым, Магнитогорск, Екатеринбург, Свердловск өлкәсе (Первоуральск), Әсәкәй, Ырынбур һәм Ырынбур өлкәсе, Ульяновск һәм Ульяновск өлкәсе, Чиләбе өлкәсе, Мари Иле, Мордва Республикасы, Башкортостан, Түбән Новгород өлкәсе, Пермь өлкәсе, Самара өлкәсе, Татарстан, Казан. Ел дәвамында барлыгы конкурста 800 дән артык яшь башкаручы катнашты. Февраль аеннан ноябрьга кадәр дәвам иткән сайлап алу турлары нәтиҗәләре буенча 2нче турга 70 конкурсант үтте. Конкурсның жюри әгъзалары: Татарстанның халык артисты Фердинанд Сәләхов Татарстанның халык артисты Резидә Шәрәфиева Татарстанның атказанган артисты Филүс Каһиров Татарстанның атказанган артисты Алсу Әбелханова Татарстанның атказанган мәдәният хезмәткәре, Казан дәүләт консерваториясе профессоры Сәгыйт Хәбибуллин Татарстанның атказанган сәнгать эшлеклесе, музыкант Наил Сәгъдиев. Жюри рәисе – Татарстанның халык артисты, Роосиянең атказанган артисты, профессор Салават Фәтхетдинов. Конкурсның сәнгать җитәкчесе – Татарстанның атказанган сәнгать эшлеклесе, профессор Миләүшә Айтуганова. Конкурсның башкарма мөдире – Казан дәүләт мәдәният институты доценты Илсөяр Шиһапова. 2016 елгы конкурсның төп үзенчәлекләре, мөгаен, академ вокалга басым ясау һәм инструменталь башкаруга игътибар бирүдер. Нәкъ шушы юнәлешләр бүгенге көндә иң катлаулылардан санала һәм бу номинацияләрдә, гадәттә, конкурс кечкенә була. 2 тур — 28, 29, 30 ноябрь һәм 1нче декабрь көннәрендә, 3нче тур – 2нче декабрь көнне “Татарстан-Яңа гасыр” каналында булачак. Нәтиҗәдә, 30 лауреат билгеләнәчәк. Аларга акчалата премия һәм “Татар моңы” символикасы һәм милли бизәкләр төшерелгән истәлекле бүләкләр тапшырылачак. Өстәвенә, Мәдәният министрлыгы тарафыннан 3 махсус приз һәм Татарстан Республикасы Президенты каршындагы сәләтле яшьләргә Ярдәм фондыннан махсус приз каралган. Лауреатлар һәм 2нче турда катнашкан дипломантлар Гала-концертта чыгыш ясаячак. Гала-концерт 6 декабрьда, 19.00 сәгатьтә Галиәскәр Камал исемендәге татар дәүләт академия театрында узачак. Бөтендөнья татар конгрессы --- --- | 29.11.2016 (полный текст новости)

  • 2016-11-30 08:53 Алмачуар-2 яки матур гына… «политический ошибка» (ХИКӘЯ ДӘВАМЫ)
    29.11.2016 Әдәбият     Хикәянең башын моннан укый аласыз: http://matbugat.ru/news/?id=17116   Туры айгыр, чынлап та, шәп мал булгандыр. Җайдагының да тәҗрибәле икәнен сукыр да күрерлек. Атка берегеп үскән кебек. Авыллардан килгән җайдаклар белән дә аралашмый, һавалы гына читтә атын йөртүен белә. Өстендә дә чын җайдаклар киеме. Газинурның башындагы алдын артка әйләндереп кигән бейсболкасы белән күптән төсе уңган кроссовкилар түгел инде. Мондый матур киемгә бик кызыкса да, әле берни дә күрсәтмәгән көе, өйдәгеләр алдында ул турыда сүз кузгатмады малай. “Менә бу чабышта беренче, һич булмаса икенче килим, аннары карарбыз”, - дип өметләнде. Әйе, туры айгыр шәп чабыш аты булгандыр. Мөгаен, якын-тирә берәр шәһәрдәге ипподром аты яки спорт мәктәбенекедер. Район сабантуйларында Главалар шулай кыланган була инде, берәр атны үз исеменнән чаптырып. Тик, Газинурга калса, туры айгырның шәп чаклары узган бугай инде. Дөрес, ул мондый чабышларны күп күргәндер, җиңүләре дә күптер. Барыбер Балетка көндәш булырдай ат кебек тоелмады туры айгыр. Газинур бөтен күңеле белән үз атының җиңәсенә ышана. Моның өчен кулыннан килгәнне, хәтта килмәгәнне дә эшләде кебек. Касыйм абыйсы өйрәткәннәрне җиренә җиткереп үтәде, интернетта кемнәрнең генә тәҗрибәсен өйрәнмәде малай, нинди генә әдәбият укымады. Иртәнге чык күтәрелгәнче, ул инде ат өстендә булды; кичке шәфәкъ та аны ат өстендә күрде. Балет инде күптән үләннәрнең очын гына чемченә, су эчерим дисә, бер-ике генә йота. Болар бар да атның тиешле формада булуы, чабышка әзерлеген күрсәтә, дип аңлата казах белгечләре.   Ул арада Газинур янына әтисе килеп җитте.   - Кем ул, нәрсә сөйли? - диде нидәндер шикләнгән кешедәй.   Газинурның чабыш алдыннан берәү белән дә, хәтта әтисе белән дә күңеленә авыр нәрсәләр турында сөйләшәсе килми, аның бары үзе өчен үтә дә әһәмиятле беренче чабыш турында гына уйлыйсы килә иде.   - Тиздән безнең заезд булачак, шуны әйтергә килгән.    Ниһаять, чиста токымлы атларга чират җитте. Микрофон аларны стартка әзерләнергә чакырды. Барысы да, атларының ярсуын тыярга тырышып, старт сызыгына юнәлде. Менә ул күпме хыялланган, шул ук вакытта якынлашкан саен ныграк дулкынландырган мизгел! Газинур бөтен гәүдәсенең җиңелчә калтырануын тоя. Балет та кая барганны белә булыр: гәүдәсенең һәр җепселе кылдай тартылган.    Атлар - адәм баласы түгел, туры сызыкка тезеп бастырып куеп булмый. Булдыра алган кадәр бергә җыелуга, кузгалырга дигән фәрман яңгырады.   - Игътибар! Марш! Киттек әйдә!    Алар соңгы чиккә кадәр җитеп киерелгән җәядән ычкынган ук сыман алга атылдылар. Газинур чигәсендә көчле кан тибешен, битенә бәргән тыгыз җилне сизә. Берничә секундка ул үзен һичбер нәрсәне һичничек үзгәртә алмастай халәттә итеп тойды. Аңа хәзер аты хуҗа. Балет күз ачып йомганчы алга узды. Башка чабышкыларның шуышкан кебек артка таба күченүләрен Газинур күз чите белән генә күреп калды. Касыйм абыйсы белән әтисеннән алган киңәшләр, айлар буе ат өстендә алар кушканча дистанция башында атны тыеп, көчне финишка сакларга өйрәнүләр мизгел эчендә баштан чыгып очты. Мөгаен, бик теләсә дә, ул үзе теләгәнчә эшли алмас иде. Атның сузылып килгән гәүдәсе малкайның үзенә генә билгеле булган ритмда хәрәкәт итә, аны беркем дә шушы ритмнан чыгара алмас кебек. Көчле яшь хайванда ерак гасырлар буена ата-бабаларының канына сеңеп аңа күчкән, һәр күзәнәгенә оялаган көрәш теләге уянган иде. Табигатькә каршы килеп буламыни!    Ат өстенә утыртып куелган курчак хәлендә Газинур күпме баргандыр. Бераздан аның зиһене ачылды. Әйе, ул оча! Җан дусты-аткае канатында хыялына таба оча. Балет нәрсә, ничек эшләргә кирәген үзе әйбәт белә. Аңа комачауламаска гына кирәк. Кирәк- кирәкмәс хәрәкәтләр ясап, аны үзенең табигый ритмыннан чыгармаска. Ул -бик сизгер хайван. Җайдагы кыбырсый башласа, Балет моны сизәчәк. Аңа булышырга гына кирәк.   - Әйдә, Балет җаным! Әйдә малкай!    Газинур өзәнгедәге аяклары белән атны кочаклаган. Малайның арык гәүдәсе атка башкача кагылмыйча, атның буена сузылган. Атның ялы, җилдән тузгып, малайның битенә сирпелә. Ул туктаусыз эчтән генә(бәлки, кычкырыптыр) Балет белән сөйләшә. Әллә аты аны чынлап та аңлый дип уйлый, әллә инде ул үз-үзен тынычландырырга тырыша.    Шулай юлның тагын күпмедер өлеше артта калды. Газинур бөтен батырлыгын җыеп, артка борылып карады. Атларның күбесен яхшы ук артта калдырганнар икән. Берсе генә төркемнән аерылып алдарак килә. Бу - әлбәттә, теге туры айгыр. Ул әлегә көчәнми генә аларны эзәрлекли булыр. Финиш алдыннан гына, бар көчен җыеп, яшендәй бер атылырга исәбе. Тәҗрибәле җайдак кулындагы күп чабышларны күргән атның дөрес тактика алып баруы бу. Газинурның эчен-тышын тагын ялкын алды. Көтелмәгән хәл булмаса да, малай бу хәл белән белән һич килешә алмый. Аның бөтен курыкканы – финишка якынлашканда гына Балетның хәлсезләнеп калуы. Үзе дә, аты да мондый җитди бәйгеләрдә яңа борын төртеп килүче яшел чирәм кебек бик яшь шул.   Үзе гасырдай озак, үзе йолдыз атылгандай тиз узган тагын берничә секунд. Балет тизлеген киметмичә, йөзгән кебек җиңел генә баруын дәвам итә. Аты ул уйлаганга караганда да көчле икән. Финишка дә күп калмады.   - Эх, Балет җаным! Тагын чак кына түз яме. Сер бирмик, Бале-е-е-т!   Шул вакыт аның колагына тонык дөпелдәү тавышы керде. Йөрәк кагышы шулай ишетеләме соң? Юк, бер ат сузымы чамасында гына артта, кара турының тояк тавышы икән бит. Газинур ярым борылып артка карады. Ул арада аларның арасы тагын күпмегәдер якынайды кебек. Газинур җайдакның йөзен дә бик яхшы күрә. Ул ярты йөзен каплап күзлек кигән. Малай борылуга, аны көндәшенең сүзләре куып җитте:   - Кая барасың, маңка малай? Әйттеләр бит сиңа!   Үтәсе юл ахырына якынлашып килә. Моңа кадәр микрофоннан аңлаешсыз сүзләр боткасы агылса, хәзер мәйдан өстендә яңгыраган сүзләр бик яхшы ишетелә иде.   - Беренче һәм икенче урынга дәгъва кылучы чабышкылар билгеле, дисәк тә ярый, җәмәгать. Ялгышмасам, беренче килгәне Чиялек авылыннан килгән Фәйзуллин Галимҗанның шәхси аты. Ат өстендәге малай да үзенеке. Хәзергә икенче килгән ат хакимият башлыгы хөрмәтле Рөстәм Галиевич исеменнән катнаша. Карагыз, җәмәгать, менә ат дисәң дә ат бу ичмасам. Тагын бер-ике метр һәм...   - Юк инде, булмый торсын әле.   Газинур, кулында булса да, әле бүген бер бер тапкыр да селтәнмәгән кыска камчысын уйнатып алды. Балет аны дөрес аңлады. Аның ниятен сизгәндәй, микрофон тагын телгә килде:   - Эх, политический ошибка гына ясамаса ярый бу малай яшьлеге белән! Энекәәәш!!!   Менә соңгы адымнар... тагын бер генә сикерәсе! Газинур кызыл сөлге бәйләнгән багана турыннан үткәндә бераз гына, аннан бер койрыкка гына калышып, туры айгырның да финишка килеп керүен күрде.   Микрофон, тау битен яңгыратып:   - Аллага шөкер, җәмәгать, политический ошибка ясалмады. Иң җитез аргамакларыбыз исән-имин финиш сызыгын үттеләр,-дип шәрран ярды.-Беренче булып финиш сызыгын беренче сан астындагы Апполон кушаматлы ат узды. Белгәнегезчә, Апполон район хакимияте аты. Икенче булып, Балет кушаматлы яшь чабышкы килде. Ул әле быел чабышларда беренче тапкыр катнаша. Шуңа карамастан дистанцияне матур итеп узды. почетлы икенче урын аныкы, райондашлар!   Тукта, нәрсә сөйли ул? Балет икенче килде, диме? Ул да булмады тау бите гөжли башлады:   - Балет беренче килде!   - Хәрәмләшмәгез!    - Бездә шул булыр инде! Былтыр да башкортларның күңелен кайтарып җибәрделәр шул хәрәмләшүләре белән. Быел килмәгәннәр дә әнә.   - Әй, шул ат чабышын да политикага әйләндермәсәләр!   - Сукыр да күрде бит инде: беренче номер арткарак калып керде.   - Син үзең политический ошибка!   Атларның килеп беткәнен генә көттеләр, Садыйк абзый белән Газинурның әтисе, тагын берничә кеше йөгерә-атлый, баш судья янына кереп китте.   Газинур, үз колакларына үзе ышанмыйча, микрофонның яңадан телгә килүен һәм ялгышны төзәтеп, дөрес хөкем карарын әйтүләрен көтте. Баш хөкемдар янына кереп китүчеләрнең, кулларын болгый-болгый бәхәсләшүләре күренсә дә, сүзләре ишетелми. Гарьлегеннән ирексез атылып чыккан күз яшьләрен кешегә күрсәтәсе килмичә, Газинур атыннан төшеп тә тормады, гаделсезлек оясы булып күренә башлаган трибунадан ераккарак китәргә ашыкты. Артыннан йөгерешеп килгән авылдаш малайларга атын тапшырды, аннары гына биек үлән арасына кереп җиргә капланды һәм күз яшьләренә ирек бирде.   Аларның заезды соңгысы иде. Халык, ризасызлык белдереп сөйләнә-сөйләнә, акрынлап тарала башлады. Кара-каршы ике “сыерчык оясында” гына кеше калды.    ... - Син кемгә каршы барганыңны беләсеңме соң? - диде баш хөкемдар ачуына буылып.- Малаеңны яхшылык белән кисәттеләр бит-хакимият аты беренче килергә тиеш!   - Кем көчле, шул беренче килә, агайне, - дип үз сүзен кыстырырга теләгән Садыйк абзыйга да җавап тиз табылды:   - Абзый кеше, дөрес әйтәсең: көчле җиңәргә тиеш.     Баш хөкемдар кабат Галимҗанга борылды, күптән әйтәсе килгән сүзләрнең һәрберсен тәмләп, колакка гына түгел, сөягеңә тикле үтеп керерлек итеп әйтте:   - Ул кем дә син кем! Көтүче! Нәрсәгә өметләнеп килгән булдыгыз соң сез?!   Пыяла “оя” белән баш хөкемдар арасында кемдер берничә мәртәбә төшеп-менеп йөргәннән соң, андагылар да үз юлына китте: пыяла читлектәгеләр белән баш хөкемдар, машиналарга утырып, сабантуй мәйданына, калганнар-атларны машиналарга төйи торган җиргә.     Соңгы сүз.   Күңелдәге ярсулар бераз басылды инде. Газинур белән әтисе мәйданга бүләкләү тантанасына бармадылар. Аларга дигән сөлгедер-чүпрәктер кебек нәрсәләрне һәм беренче урынга тиешле суыткычның язуын Садыйк абзый алып кайтып тоттырды.    Авылга кайткач, бик җентекләп Балетны карадылар-өзлегә күрмәсен. Аннары Газинур “җәйге резеденциясенә”- яңа чапкан печән түшәлгән лапас түбәсенә менеп ятты. Мендәр астыннан “Алмачуар”ны тартып чыгарды һәм кайсы бите ачылса, шуны укый башлады:    “Ул арада староста үзе дә килде йөзе чыннан да ярылган булса кирәк: ак яулык белән бер күзе ашасыннан бәйләнгән. Мин аңардан курыкмадым, тик аптырап калдым. Ул ачуланмады гына түгел, мине кочаклады, башымнан сыйпады да:    - Мин бала чакта үзем дә, ат менеп, күп чапкан кеше... Алдан килеп тә, икенченең бүләген бирсәләр, кан түзәлми аңа... Мин сиңа ачуланмыйм, аргансың, бар кайт инде, - дип, миңа егерме тиенлек көмеш бирде”.   Ә Газинурдан “пыяла оядагылар ”да, баш хөкемдар да гафу үтенеп тормадылар. Гадел көрәштә яулап алган беренче урынны да кабат көрәшеп алырга туры килде. Ярый әле, трибунадагыларның берсе чабышны телефон камерасына төшереп барган булган. Шуны күрсәткәч, оятларына көч килгән, ахры. Балетның беренче килүен танырга мәҗбүр булганнар. Үз абруйлары өчен борчылганнардыр.    “Алмачуар җан биргәндә, мин аның баш очында идем. Елый алмадым, йөрәгем таш булып катты... Алмачуар минем йөрәгемдә: җиргә, күккә, адәмнәргә, бөтен нәрсәләргә булган мәхәббәтемне үзе белән бергә алып китте.”   Аллага шөкер, аның аты исән. Бары сабыйлыктан чыгып килүче малайның күңелендә дөньяда гаделлек хакимлек итүгә ышанычы кына бик нык какшады. Ул бит әле олы дөньяны таный гына башлаган иде.   Наилә ХАРИСОВА --- | 29.11.2016 (полный текст новости)

  • 2016-11-30 08:53 Камал театрының Яр Чаллы һәм Түбән Камадагы гастрольләре: билетлар сатуга чыкты (АФИША)
    29.11.2016 Мәдәният 2017 елның 14-21 февралендә Г.Камал исемендәге Татар дәүләт Академия театры (Казан шәһәре) традиция буенча Яр Чаллы һәм Түбән Кама шәһәрләренә гастрольләр белән килә. Гастрольләр афишасында 5 спектакль, шуларның 3 премьера. Билетлар инде сатуда, аларны Камал театры сайтында "Афиша-Гастрольләр" сәхифәсендә алып була. Ашыгыз, билетлар саны чикле! ЯР ЧАЛЛЫ, "ЭНЕРГЕТИК" МӘДӘНИЯТ САРАЕ 14 февраль, 19.00, «Диләфрүз - Remake», Туфан Миңнуллин. Көннәрдән бер көнне авылның иң чибәр кызы Диләфрүзнең рәсеме төшкән “Рlауbоу” журналы егетләр кулына килеп эләгә... 12+. 15, 16, февраль, 19.00, «Бармы ришвәттән дәва?..», Зөлфәт Хәким. Эшеннән куылган химия укытучысы Сәйфи ришвәткә каршы дару уйлап таба һәм аны үзе яшәгән районда гына түгел, бөтен дөнья буйлап таратырга уйлый. Әлеге яңалык район җитәкчеләренә аяз көндә яшен суккандай тәэсир итә... 12+. 17 февраль, 19.00, «Сөясеңме, сөймисеңме...», Флорид Бүләков. Авырып ятканда Картның күзенә әҗәл күренә һәм исән калырга бер мөмкинлек бирә: гомере озынайтылсын өчен ул өч сәгать эчендә бер изге гамәл кылырга тиеш була. Һәм алар карчыгы белән, ашыгып-кабаланып, нинди изгелек кылырга дип уйлаша башлыйлар. 12+. 18 февраль, 12.00, 18.00, «Җилкәнсезләр», Кәрим Тинчурин. Татар классикасы җәүһәре булган, 1926 елда иҗат ителгән бу сатирик комедия бүгенге көнгә аваздаш трагик гәүдәләнеш ала. Әсәрдә сүз татар милләтенең инкыйлаб алды һәм инкыйлабтан соң сайлаган юлы хакында бара. Гасырлар буена төшенкелектә яшәгән халык иркенлек тою белән таркала, бердәмлеген югалта...12+. 20, 21 февраль, 19.00, «Көтәм сине...», Илгиз Зәйниев. «Көтәм сине...» спектаклендә вакыйгалар шәһәр хастаханәсендә бара. Драматург һәм режиссер Илгиз Зәйниев бала көтүче берничә пар үрнәгендә безнең җәмгыятьтәге бозыклык һәм гаделлек үрнәкләрен ачып бирә; “нәселебезне, халкыбызны, кешелекне дәвам итү хокукына ия булыр өчен кулыбыздан килгәнне эшләдекме без?” - дигән сорауга җавап эзли. 12+. ТҮБӘН КАМА, ХАЛЫКЛАР ИҖАТЫ ЙОРТЫ 19 февраль, 18.00, «Көтәм сине...», Илгиз Зәйниев.   --- --- | 29.11.2016 (полный текст новости)

  • 2016-11-30 08:53 “Әҗәт­ләр җыя-җыя, опе­ра­ция­гә киттем, әнием килеп тә карамады"
    29.11.2016 Язмыш Беркем дә киләчәктә үзен ни көткәнен, ни буласын белми. Кайчагында санаулы минут-секундлар язмышыңны бөтенләй кирегә бора да куя. Әле егермесе дә тулмаган, энергиясе ташып торган япь-яшь Гаяз Килмәкәев белән дә шулай була. – Кинәт мотоциклның фаралары янмый башлады, – дип искә ала ул фаҗигале төнне Гаяз. – Бик каты бәрелү һәм тирә-юньгә ут көлтәләре чәчелгәнен генә хәтерлим. Аңыма килгәндә, больницада ята идем. Авария булган, ике мотоцикл бәрелешкәч, бензин багы шартлаган икән. Пешү җәрәхәтләре тәнне генә түгел, җанны да газап­лый. “Ничек булып бетәр, аякка баса алырмынмы?” кебек сораулар газаплый аны. Хас­та­ханәдә, өйдә бик озак дә­валана Гаяз. Әмма аякларны са­клап калып булмый, гангрена башлана һәм бу аның гомеренә дә куркыныч тудыра. Кешеләрдән әҗәт­ләр җыя-җыя, Казанга опе­ра­ция­гә киттем, – ди Гаяз. – Башта бик нык күңел тө­шенкелегенә бирелдем. Кеше күзенә карап ятудан да авыры юк. Гаилә­безнең төп терәге булган әтием Фаяз да үлеп китте. Аерылышканнар иде, әнием килеп тә карамады. Иң беренче һәм зур ярдәмчеләрем – әбием белән бабам, Рамил абый булды. Рамил абый миңа коляска юллап алды. Менә шуннан соң инде коляскада йөри башладым һәм тормышка ышаныч туды”. Сынаулар моның белән генә бетмәгән икән әле. Мәкерле чир әбисен, аннан бабасын да урын өстенә сала. Иң беренче ярдәмгә кем килә? Әлбәттә, Гаяз. Ике аяксыз һәм бер кулы яртылаш кына сәламәт булган егет тәрбияли аларны. Төннәр буе саклап утыра, ашата-эчер­тә ...   Ә аяклар бармак очлары, табан асларына кадәр төшеп, үзәкләрне өзеп сызлый. Әйе, киселгән булса да, барыбер сызлыйлар шул алар. Җитмәсә, коляскасы да гел ватылып кына тора, тә­гәрмәчләре төшеп интек­терә. Авыл җиренең кантарлы юллары өчен түгел шул алар, шәһәрдәге асфальт өчен исәпләнгән. Аларны ярты ел саен алыштырып торырга кирәк, кайбер аккумуляторлар бер айга да чыдамый икән. Гаязның коляскасына шаклар катып карап торасың: бер җирен ябыштырган, икенче җирен болт белән борып куйган, кыс­касы, ярак­лаштырган. Үзе ремонтлый, эш рәтен белмәсә, бу колясканы әллә кайчан чүплеккә чыгарып ташлыйсы икән инде. Пенсия дигәнең тиененә кадәр әнә шундый чыгымнар өчен бетә дә китә, калганына ничек җитке­рергә? “Адәм баласы мих­нәткә чыдый, рә­хәткә генә чыдый алмый”, – диләр бит. Тормыш барысына да өйрәтә икән ул. Бер кул исән, икенчесе яртылаш эшли, күзләр күрә... Ә иң әһә­ми­ятлесе – йөрәк тибә. Төн­нәр буе йокламый, компьютерларда актарына, эзли, өйрәнә Гаяз. Бүген ул – Камышлы авылы халкының “ашыгыч ярдәме”. Телефон, сәгать, телевизор, электр җиһазлары... ватыламы, йө­гереп, аңа килеп җитәләр. Алтын куллы Гаяз аларга җан кертә. Пычкы, балта, пычак үткенләү кебек вак-төяк эшләрне дә теләп башкара, ярдәм сорап кергән авылдашларын беркайчан да кире бармый ул. – Гаязның тик торганын бер дә күрмәссең. Җәй көне бәрәңге бакчасында сабак­лар арасыннан аның башы гына күренеп тора, – ди күр­шеләре Нәфисә ханым. – Чүп утый, мунчасын да үзе яга. Иртә белән зарядка ясый. Һәрчак хәрәкәттә ул. Сәламәт ялкау кешеләргә үрнәк булып тора әле ул. Афәрин! Техника нечкәлекләрен яхшы белгән Гаязга фермада саву аппаратлары һәм башкалар ватылып китсә дә мөрәҗәгать итә башлыйлар. Әнә шулай бер баруында Гаяз фермага сыер савучы булып эшкә килгән Эльвираны күреп ала. Көн артыннан көн, айлар, еллар уза, егет аңа сүз катырга уңайсызланып йөри. Эльвираның да тормышы җиңел түгел, улын да кеше итәсе бар. Ничек булса була, ике яшь йөрәк кавышалар, хатын-кыз кергәч, йорт ямь­ләнеп китә, нур иңә. – Аллага шөкер, дип сөенеп яшибез. Эчми, тарт­мый, бала өчен дә өзелеп тора, ярдәм итә, – ди Эльвира ханым. Эльвираны егетнең туганнары, күршеләре дә бик яраталар. “Тырыш, тәү­фыйк­лы”, – дип мактап туймыйлар үзен. Кайбер ике аяклы, ике куллы, таза-сау, әмма гарип җанлылар кешеләргә зыян китерүдән башканы белмә­сәләр, Гаяз кебекләр әнә шулай тирә-юньдәгеләрне сө­ен­дереп, игелек кылып яши беләләр. Күз генә тия күр­мәсен үзләренә. Нәсимә ФАЗЛЫЕВА --- | 29.11.2016 (полный текст новости)

  • 2016-11-30 08:53 Тамашачыны шаккаттырыр өчен ике Лилия нәрсәгә әзер?
    29.11.2016 Шоу-бизнес Казанда эстрадабызның танылып килүче яшь дуэты Лилия Гыйматдинова белән Лилия Хәйруллинаның «Лилияләр» исемле тәүге концерты узды. Сер түгел, бүгенге көндә тамашачыны шаккатыру кыен, шуңа күрә кызлар тамашаны үзенчәлекле итүгә, кызыклы чыгышлар белән баетуга зур көч куйды. - Балачакта да, үсә төшкәч тә нәфис гимнастика белән шөгыльләнә идем. Ләкин декретка киткәч бу шөгыльдән туктадым. Кыршау белән биюләрне искә төшерү өчен Чаллыга кайтып махсус дәресләр алдым. Бу бию – оригиналь жанр, шуңа да аны концертта тәкъдим итәргә теләдем. Моннан тыш, Лилия чит телдә, төгәлрәге төрек телендә җыр башкарырга тәкъдим итте. Ул үзе татар-төрек лицеенда укыгач, төрек телен яхшы белә. Ә менә миңа ятларга туры килде. Мәхәббәт турындагы бу җырны Лилия балачагыннан ук җырларга хыялланган булган, – дип сөйләде Intertat.ru хәбәрчесенә Лилия Хәйруллина. Лилияләрнең сәхнә киемнәре дә зәвыклы иде: концерт өчен бер стильдә өч костюм тектергәннәр. Тамашага әзерләнү мәшәкатьләрен кызлар үзара бүлешкән. «Концерт кую рухи һәм матди яктан бик авыр, ә икәү булгач, бу эшне башкарып чыгу җиңелрәк булды. Иң мөһиме – тамашачы дуэтыбызны яратты, арада гармония барлыгын тойды», – ди кызлар. Лилия Гыйматдинова белән Лилия Хәйруллина башкаруындагы «Лилияләр» җыры авторлары Анна Попова һәм Айнур Шәрәпов кызларга Лилияләр сурәте белән ясалган торт бүләк итте. Кичәдә шулай ук кызларның иҗатташ дусты Илназ Гарипов та чыгыш ясады. Эльвира ШАКИРОВА --- | 29.11.2016 (полный текст новости)

  • 2016-11-30 08:53 Татарстанда чит ил автомобиле елгага төшеп капланган (ФОТО)
    29.11.2016 Хәвеф-хәтәр Бүген, 29 ноябрьдә, иртәнге сәгать 07.30 тирәсендә Кукмара-Шәмәрдән-Янсыбы-Зур Сәрдек-Тырыш юлының беренче чакрымында юл фаҗигасе була, дип хәбәр итә kukmor-rt.ru сайты. Район юл хәрәкәте иминлеге дәүләт инспекциясеннән алынган мәгълүматларга караганда, Кукмара ягыннан Зур Сәрдек авылы ягына таба хәрәкәт итүче чит ил автомобиле шоферы – 1980 елгы гүзәл зат һава торышы шартларын исәпкә алмыйча, иминлекне тәэмин итүче тиешле тизлекне сакламавы нәтиҗәсендә руль белән идарә итүен югалта һәм юл читенә төшеп каплана. Хәзерге вакытта тикшерү эшләре бара. Юл һәлакәтендә шофер зыян күрә, район үзәк дәваханәсенә җибәрелә. --- --- | 29.11.2016 (полный текст новости)

  • 2016-11-30 08:53 69 яшьлек Ренат Ибраһимов балалары Асылбикә, Гаишәбикә һәм Атиллага иптәшкә тагын бер бәби алып кайтырга җыена
    29.11.2016 Шоу-бизнес Ренат Ибраһимов - татар эстрадасының асыл ташы ул. Зирәк акыллы, мөлаем харизмалы һәм бай репертуарлы җырчы. Миллионлаган хатын-кызның кумиры да. Ә ул хатын-кызлар татар һәм урыс милләтеннән генә түгел. Җырчының исеме чит илдә дә яхшы таныш. Ренат әфәнденең 69 яшендә дә энергиясе ташып тора, тавышы әле дә көчле, ә киләчәккә булган планнары зур вакыйгаларга бай. - Ренат әфәнде, сезнең яшьтә күңел тынычлыгына ирешү иң мөһимедер, мөгаен? - Әлбәттә! Күңел тынычлыгына гаилә иминлеге дә, сәламәтлек тә, бәхет тә керә. Мин – бәхетле. Аллаһы Тәгалә яшь, иманлы хатын белән кавыштырды, балаларыбыз үсеп килә. Өйдә татарча сөйләшәбез, балалар да безнең белән бергә намаз укый. Кул бар, аяк бар, баш эшли, дигәндәй, шуңа да – Ходаема шөкер! Балаларыбыз Асылбикә, Гаишәбикә, Атилла үсеп килә. Хәләлем дүртенчегә авырлы. Кем көтәсен әле төгәл әйтә алмыйбыз. УЗИ ясаткан юк, аны бик начар әйбер дип саныйм. Әмма халыктагы юраулар буенча, малай булырга тиеш. Әхмәт исемен сайлап куйдым инде. Аллаһы боерса, Яңа елда, февраль айларында туарга тиеш. Балага исемне хатын белән киңәшләшеп сайлыйбыз. Дини, тарихи исемнәргә өстенлек бирәм. Атилла улыбызның исеме Болгарның легендар патшасына багышланган. “Исеменә – җисеме”, - диләрме әле?! Менә ул үзен патша кебек тоя да: гел аныңча гына буларга тиеш. --- --- | 29.11.2016 (полный текст новости)

  • 2016-11-30 08:53 Татарстанда җиде мәчетне баскан каракны тотканнар
    30.11.2016 Криминал Балтачта җиде мәчетне баскан каракны тоттылар, дип яза районның “Хезмәт” сайты. Узган атнада Балтач эчке эшләр бүлегеннән угрыныӊ тотылуы турында хәбәр килеп төште. Полиция хезмәткәрләренә эш ясаган бу бәндә Балтачныкы булып чыккан. Районда инде ул «Ислам нуры» мәчетен басканнан соӊ, 5 Аллаһ йортларындагы сәдакә әрҗәләренә тиенләп җыелган акчага кулын сузарга өлгерә. Эчке эшләр бүлеге хезмәткәрләре бу кешенеӊ машина белән йөрүен дә, максаты - каерып ача ала торган сәдакә әрҗәләре икәнен дә беләләр. Берничә җиргә яшертен сак куярга туры килә һәм 7 мәчеткә - Кариле авылы мәчетенә килгән «төнге кунак»ны җинаять эшләгән вакытта кулга алалар. Хәзерге вакытта тикшерү эшләре бара. Җинаятьне эшләүдә гаепләнүче, бу юлга авыр гаилә хәле һәм акчасызлык этәрде, дип белдергән. --- --- | 30.11.2016 (полный текст новости)

  • 2016-11-30 08:53 Ялкау ирдән котылдым
    30.11.2016 Ир белән хатын Ипотекага фатир алганыбызга ике ел узды. Әле гаиләбез кечкенә, түләргә дә кыен булыр, диеп, бер бүлмәлене генә алып тордык. Анысына да алты мен сумнан артык түли башлаган идек, ай саен артып тора. Ике ел очрашып йөреп кавышкан иремнең дә сәер яклары үзен сиздерә башлады. Төзелештә эшли, безнеңчә шабашкада инде. Бригадаларында дүрт кеше. Минеке ярдәмче кебегрәк йөри. Измә болгатып, кирпеч ташый. Минем янда гына масаеп сөйлшшә инде. Әллә ничә тапкыр алдап кайтардылар үзен. Эш бетереп, акча бүлешкәндә аңа гына килеп җиткәч никтер гел акчалары бетеп китә. Кеше ирләре кебек шабашкада эшләсә дә уч тутырып акча алып кайтып биргәне юк. Аптырагач берсендә “разборка”га үзем бардым. Синең ирең биш көннең өчесендә эшкә чыкмый бит, ничек итеп күп акча алсын ул, димәсенме бригадирлары. Ничек инде?! Ник көн саен эшкә дип чыгып киткән ир кайда йөри алайса? Бик тиз эзенә төштем мин моның. Әнисенә кайта да авыртам дип качып ята икән бу. Мәктәп укучысы дәрестән качып ятамени?! И-и-и шундый ялкау, ялганчы иргә чыгуыма хурландым. Әле беркөн, мин чирле, мин барыбер синнән иртәрәк үләм, фатир сиңа кала барыбер, ди. Көлсәң көл, еласаң ела. Артык гаҗәпләнүдән файда юк. Аның мәгънәсезлеген, үз-үзен генә яратуын аңлый башлаган идем инде. Кай җирен ошатып, ни диеп чыктым микән мин бу иргә?!  Юк чирен бар итеп, көннәр бу диванда телевизор карап ятса ята, көе килмәсә айлар буе эшкә чыкмый. Әллә нинди ялкау бәндәләре бар икән дөньяның. Эш сөймәс ир белән гомер иткәнче, ялгызым яшим мин, дидем дә аерылыштым. Белемем буенча укытучы булсам да, кибеттә эшлим. Инглиз теле факультетында укыганлыктан, телне хәйран яхшы беләм. Башлангыч сыйныф укучыларына репетиторлыкка алындым. Ипотеканы ничек тә түләрмен, ялкау ирдән котылдым дип куанам. Зәлия Фәесханова Саба таңнары   --- --- | 30.11.2016 (полный текст новости)

  • 2016-11-30 08:53 Татарстанда яшүсмер 11 меңлек туңдырма урлаган
    30.11.2016 Криминал 14 яшьлек укучыны киосктан туңдырма урлаганда тотканнар. Чаллы үсмере ларекларга форточканы алып керә торган булган. Урланган туңдырмаларның тулаем бәясе 11 мең сум тәшкил итә. Полиция хезмәткәрләре үсмернең “Куры-гриль” ларегыннан да азык-төлек урлаганын ачыклаган. Китерелгән зыян 2726 сумлык булган, дип яза "Әлмәт таңнары". --- --- | 30.11.2016 (полный текст новости)

  • 2016-11-30 08:53 Алиһә Нур: «Иҗат иткәндә ашарга пешерергә дә онытам” (ИНТЕРВЬЮ)
    30.11.2016 Мәдәният Алиһә Нур исеме Татарстанда концерт-тамашаларда еш яңгырамаса да, тыңлаучылар җырларын яратып кабул итә. Уфада иҗат итүче автор-башкаручы иҗатка карата да, үз җырларын башкарган җырчыларга да югары таләпләр куя. Гомумән, нигә “Алиһә” исеме белән чыгыш ясый? Чын исеме ничек? Татар эстрадасын ул ни өчен рус сәхнәсеннән өстен куя? Барлык сорауларны җырчының үзенә юлладык. — Сине күбрәк җырлар авторы буларак таныйлар, гәрчә сәхнәдә чыгышлар ясасаң да. Үзеңне кайсы сыйфатта күрү отышлы? — Минем өчен икесе дә тигез. Ходай тавыш та биргән, җырлар язарга сәләт тә бар. Күбрәк яңа иҗат юлын башлаучы артистлар белән эшләргә тырышам, ул яктан педагогик башлангыч миндә бар.  Балаларның да, олыларның да үз-үзләрнә ышаныч арттырам, тиешле киңәшләр бирәм. Үземнең тавышымны академик дип исәплиләр, тик бу сүзләр эстрададагы чыгышларыма аяк чалмый, мин үземә ошаганча җырлыйм. Бәлки, алдагы сүзләр холкымның начар сыйфатын билгеләр, ләкин мин исемле җырчылар дип кенә йөгереп йөрүчеләрдән түгел. Хезмәттәшлек итәргә теләмәсәләр икенче тәкъдим ясамыйм. Яшь башкаручылар белән эшләү күпкә отышлырак. — Сәхнәдә җырчылар да, автор-башкаручылар да күп. Конкуренция кысаларында иҗатта үзеңне ничек югалтмаска? — Бүгенге көндә бик күпләр өчен сәхнәгә юл ачылды. Гаепләп әйтмим, тик бу өлкәдә акчалары булган  һәркем үзен җырчы буларак сыный ала. Чын автор-башкаручылар җырларын үзләре иҗат иткәч, җаннары аша үткәреп башкаралар, ә сатып алынган җырларны башкару ул үзгә. Дөрес, шоу-бизнестан табыш алып була, ләкин керемнән алда югары максатлар, иҗатыңның мәгънәсе булырга тиеш. Ә конкуренция сүзен  иҗатта бөтенләй дә урынлы дип санамыйм. Җырлар да юктан язылмый бит. — Нигә сәхнә өчен Алиһә Нур исемен сайладың? — Мин сәхнә өчен тәхәллүсне озак эзләдем, ләкин композитор  буларак үз исемемне калдырдым, җырларымның авторы буларак Эльвира Хәмәтнурова исемендә күрсәтеләм. Исемнәр күплегендә югалмас өчен “Алиһә Нур” тәхәллүсен сайладым. Эльвира исеме дә күп бит, татар эстарадасында Хәмәтнурова фамилиясе дә Хәйруллина, Хамматовалар арасында югалып калырга мөмкин. Шагыйрь Рамил Чурагул белән сөйләшкәндә ул мине “алиһә” дип атады. Сүзе ошап калды һәм аннан мәгънәсен, тарихын кызыксынып карадым. Үземне алиһәгә тиңләмим, ләкин бу исем мине билгеле кысаларга куя һәм биегрәк дәрәҗәгә күтәрелергә этәрә. — “Әтиемә” җырының сиңа аерым әһәмияте бармы? — Әйе, бу җыр минем өчен бик зур әһәмияткә ия. Мин күптәннән әтиемә җыр багышларга теләгән идем. Безнең татар сәхнәсендә, башка милли эстрадалардан аермалы буларак, бик күп җырларны туганнарга, гаиләгә багышлыйлар һәм моны дөрес һәм яхшы күренеш дип саныйм. Күпчелек кеше татар эстрадасының түбән дәрәҗәсе хакында сөйли, әмма мин әлеге фикер белән бөтенләй дә килешмим. Гаилә кыйммәтләренә, абыйга, балаларга, әниләргә багышланган җырлар сәнгатьне бизәп кенә калмыйча, ил тотрыклылыгын тәэмин итә. “Әтиемә” җырын язгач иҗади яктан бик үсеп киттем, тавышым да көчлерәк ачылды. Бәлки, Ходай мине әтине зурлаганга бүләкләгәндер. Мин әти кызы, холкым белән дә аңа ошаганмын. Әниемне бик нык яратам, тик күбрәк күңелем белән әтиемә тартылганмын. — Синең җырларыңны бигрәк тә яшь башкаручылар үз итә. Иҗат җимешләреңне теләгән һәркемгә дә тапшырасыңмы? Сораучылардан баш тарткан очраклар буламы? — Җырчылар миңа йә шалтырата, йә үзләре киләләр. Сөйләшүдән үк кем белән эшли алам икәне, ә кем кем белән карашларыбыз туры килмәгәне аңлашыла. Ихластан җырлый, сыйфат өчен иҗат итә белгәннәр белән эшлим. Башкаручыга берничә вариант җыр тәкъдим итәм. Берничә ел үз йолдызлы көнен көтеп яткан җырларым да бар, әзер шигырьгә көй язарга сораучылар да килә. Һәрбер башкаручыга да җырны махсус сайлыйм. Музыканы җырчының тавышына туры китереп язам, ләкин көйне барыбер башкару ягыннан бер баскычка катлаулырак итеп иҗат итәм. Булган тавыш дип кенә түгел, үз вокалың өстеңдә эшләргә кирәклеген онытмас өчен шундый алым куланам. — Бары иҗат белән генә тормышны алып барып буламы? — Юк, әлбәттә. Минем өчен иҗат — ул күңел халәтемне күрсәтү чарасы. Мин җырларым белән күп керем алам дип әйтә алмыйм. Билгеле бер сумма тәкъдим иткән очраклар була. Һөнәри яктан күбрәк алып баручы, җырчы буларак мәҗлесләрдә эшлим. Үз җырларымны гына түгел, башка җырчыларның репертуарындагы җырларны да башкарам. — Балалар өчен дә җырлар язасыңмы? — Әйе, язам. Балалар — илһам чыганагы. Күңелләре чиста, дөнья мәшәкатьләре белән пычранмаган. Алар бит ихлас, уйлаганнарын әйтәләр. Гадәттә, балалар өчен конкурска җырлар язам.  Сабыйлар өчен эшләү рәхәтлек бирә һәм минем иҗатымны сафландыра гына. Аларга да шулай ук югарыга үсәр өчен вокаль-педагогик максатлар куям. Мин музыкаль мәктәптә күп еллар укыттым, шуңа да бу юнәлешкә кайтасы килә. Алга таба олылар һәм балалар өчен үземнең вокал студиясен ачу хыялы бар. — Иҗат итәргә теләмәгән вакытлар буламы? — Әйе, була, ләкин бик сирәк. Теләмәгән вакыт димәс идем, игътибарны башка борчуларга юнәлдергән чор дип әйтү отышлырак булыр.  Кирәк дип кенә язып булмый бит, илһам булырга тиеш. Иҗат итәргә көч һәм ярдәмне Ходайдан сорыйм. — Кызыңны да җырчы итеп күрәсеңме? Гаиләдә иҗатка карата мөнәсәбәт нинди? — Кызымның җырлавын телим, ләкин бары шөгыль буларак кына, ә мин гел ярдәм итеп торырга әзер. Кызым университетта укый, югары белемне математика, мәгълүмати технологияләр буенча ала. Һөнәрен престижлы булуга карап түгел, ә үзе теләп сайлады. Безнең гаиләдә математикага тартылыш бар. Төгәл фәннәр белән үзем дә кызыксынам, әнием физик-математик, әтием химик-биолог, ләкин ул да математикага тартылган. Җырчылар күп, тик бу өлкәдә фанатик булганнар гына эшли ала. Гаиләдә иҗади кеше белән авыррак, мин, мәсәлән, җир кешесе түгел, иҗат иткәндә көндәлек өй эшләрен дә эшләргә оныта алам. Композитор булу күбрәк егетләргә хастыр. Якыннарым һәрчак ярдәм итә, тормыш иптәшем дә барысын аңлый. Иҗатыма берсе дә каршы килмиләр. Фотолар шәхси архивтан алынды. Гөлшат МИНГАЗИЗОВА --- | 30.11.2016 (полный текст новости)

  • 2016-11-30 08:53 Артистлар мәктәп укучылары белән көч сынашты (ФОТО)
    30.11.2016 Шоу-бизнес Артистлар сәхнәдә генә түгел, спорт ярышларында да үзара «ярышырга» яратуларын беләбез. Көрәш, футбол, бильярд, волейболда көч сынашкан тапшыруларны күпләребез хәтерли. Казанда бер төркем артистлар исә Идел буе районының 10 нчы мәктәбе укучылары белән дә иптәшләрчә волейбол ярышында катнашты. – «Артистларга каршы көрәш» дип исемләнгән иптәшләрчә волейбол ярышында 4 команда: артистлар, укытучылар, укучылар (9, 10 класс) командалары көч сынашты, – дип сөйләде Intertat.ru хәбәрчесенә педагог-оештыручы Илшат Вакказов. – Ярыш «Әниләр»  көненә багышланды, спорт бәйрәме исә концерт номерлары белән үрелеп барган күңелле очрашу төсмерен алды. Укучылар белән очрашуга артистлар командасы составында Татарстанның атказанган артисты Илсаф, Татарстаннын халык артисты Рөстәм Закиров, Гөлнара Габидуллина, Алинә Мостафина, Алсу Нәбиева, Рәсилә Зәбирова уйнады. Бәйрәмне үзенең матур гармун моңнары белән Булат Шәрипов тулыландырды. Гөлнара Габидуллина исә бәйрәм сәламе итеп җыр бүләк итте. Музыкаль бизәлеш өчен Айдар Сәрвәров җаваплы булды. Иң мөһиме – укучылар да артистлардан калышмыйча җырладылар, вакытларын күңелле һәм файдалы үткәрделәр. --- --- | 30.11.2016 (полный текст новости)

  • 2016-11-30 08:53 Әлмәттә атып үтерелгән егетнең шәхесен ачыклыйлар (ФОТОРОБОТ)
    30.11.2016 Криминал 10 октябрь көнне Әлмәт районының Кузайкино һәм Новая Елань авыллары арасындагы урманда бер егетнең мәете табылган. Бу хакта "Әлмәт таңнары" яза. Шунда табылган скелет һәм аскы казналыгы белән бергә баш сөяге буенча аның фотороботы төзелгән. Мәетнең баш сөягенә карап фаразлаганда, ул утлы коралдан башына ату сәбәпле үлгән. Егеткә чама белән 21-30 яшь. Буе 163-167 см. Аның бу урында 5-10 ел яткан булуы ихтимал. Җинаять эшен тикшерү дәвам итә. Егетнең шәхесе әлегә кадәр ачыкланмаган. Бу кеше турында ни дә булса белүчеләрнең хокук саклау органнарына хәбәр итүләрен сорыйлар. --- --- | 30.11.2016 (полный текст новости)

  • 2016-11-30 08:53 Тәрбияче 12 яшьлек ятимне кыйнаган
    30.11.2016 Криминал Мәскәүдәге "Полярная звезда" балалар йортында эшләүче социаль педагог 12 яшьлек ятимне кыйнаган. Малайның рөхсәтсез өстәл янына утырып, ашый башлавы аның ачуын китергән, дип яза Лайф. 44 яшьлек ир кеше малайны муеныннан тотып алып, берничә тапкыр башы белән кастрюльгә бәргәннән соң, кухнядан куып чыгарган. Әлеге хәлне балалар йортында эшләүче берәү күзәтеп торган, тик катышуны, малайны яклауны кирәк тапмаган. Кыйналган малай балалар йортыннан попечитель янына китә, ә тәнендәге күгәрекләре турында кызыксынгач, яшьтәшләре белән сугышуыдан дип әйтә. Балалар йортына кайтыр вакыт җиткәч, малай куркып кала, аннан соң метрода утырып йөреп вакытын уздыра. Йөзе җәрәхәтләнгән малайга метрополитендагы тәртип сакчысы игътибар итә. Ул малайны травмпунктка алып бара, ә табиблар районның полиция бүлегенә хәбәр бирә. Ятимне кыйнаучы ир кулга алынган, ул тулысынча үз гаебен таныган. Тулырак: Воспитатель жестоко избил 12-летнего сироту, который начал есть без разрешения --- --- | 30.11.2016 (полный текст новости)

  • 2016-11-30 08:53 Казанда «Ул кабызган утлар балкышы» гала-концерты үтте (ФОТОРЕПОРТАЖ)
    30.11.2016 Мәдәният 29 ноябрьдә, К.Тинчурин исемендәге Татар дәүләт драма һәм комедия театрында «Ул кабызган утлар балкышы» гала-концерты уздырылды. Анда бөек драматург, артист, режиссёр К.Тинчуринның тууына 129 ел тулу һәм татар театрының 110 еллыгы уңаеннан мәктәп укучылары арасында үткәрелгән республика бәйгесенә йомгак ясалды. Бәйгенең зона сайлап алу этаплары ай дәвамында Буа, Яр Чаллы һәм Казан шәһәрләрендә уздырылган иде. Республика мәктәпләрендә белем алучылар спектакльдән өзек, монолог һәм җыр номинацияләрендә көч сынашты. Казан укучылары исә Кәрим Тинчурин исемендәге VIII милли драматургия театр фестивале кысаларында күрсәтелгән спектакльләрне карап, түбәндәге иҗат эшләрен башкарды: фәнни-иҗади эш, инша, рәсем-эскиз һәм макет. Балаларның иҗатын Татарстанның танылган сәнгать әһелләреннән, фән һәм җәмәгать эшлеклеләреннән торган мәртәбәле жюри бәяләде. Финалга үткән укучыларга Казан буйлап экскурсия оештырылды. Балалар башкалабызның истәлекле урыннары белән танышты. Театрыбыз гримерлары бәйге финалистларына грим салу буенча мастер-класс уздырды. Бутафория, костюмнар цехы буйлап уздырылган экскурсия дә балаларда зур кызыксыну уятты. «Ул кабызган утлар балкышы» гала-концертын Тинчурин театры директоры Фәнис Мөсәгыйтов ачып җибәрде. Ул билгеләп үткәнчә, быел бәйгедә республиканың 300дән артык мәктәбеннән балалар катнашырга теләк белдергән. «Һәрберегез үз алдыгызга максат куегыз һәм сез аңа, һичшиксез, ирешерсез!», — дип, укучыларга теләкләрен җиткерде Фәнис Мөсәгыйтов. Гала-концертта җиңүчеләрне Тинчурин театрының баш режиссеры Рәшит Заһидуллин, Татарстанның халык артистлары Исламия Мәхмүтова, Әнәс Галиуллин, Зөфәр Харисов, ТР Мәдәният министрлыгының һөнәри сәнгать һәм сәнгати белем бирү бүлеге баш белгече Аида Мозаффарова, Тинчурин театры музее мөдире Розалия Чабатова, республика районнарының мәдәният бүлеге җитәкчеләре һәм башкалар тәбрикләде. Финалга узган укучылар исә үзләренең сәләтләрен тагын бер кат күрсәтеп, Тинчурин театры сәхнәсендә спектакльләрдән өзекләр, монологлар тәкъдим итте, җырлар, биюләр башкарды. Төрле номинациядә җиңүчеләр диплом, сын һәм истәлекле бүләкләр белән бүләкләнде. Гран-при ияләренә бәйгенең төп бүләге — «Бәллүр Кәрим» сыны тапшырылды. Искәртеп үтик: беренче тапкыр 2012 елда оештырылган әлеге бәйге К.Тинчурин исемендәге театр тарафыннан, ТР Мәдәният министрлыгы, ТР Мәгариф һәм фән министрлыгы ярдәме белән, К.Тинчурин исемендәге VIII Халыкара милли драматургия театр фестивале кысаларында уздырылды. Ул татар театрлары һәм мәктәпләре арасындагы бәйләнешне ныгыта, укучыларны милли рухта тәрбияләүдә уңай йогынты  ясый. --- --- | 29.11.2016 (полный текст новости)

  • 2016-11-30 08:53 АКШта пассажир хатын-кыз самолеттан сикергән
    30.11.2016 Хәвеф-хәтәр Пассажир хатын-кыз Яңа Орлеаннан Хьюстонга килгән United Airlines авиакомпаниясе самолетыннан сикереп төшкән. Самолет расписаниедә әйтелгәннән ярты сәгатькә алданрак төшкән. Хатын-кыз самолетның тулысынча туктавын көтеп тормыйча, запас чыгу люгын ачып, тәрәзәдән сикергән. Качмакчы булган пассажирканы тиз арада полиция тоткарлаган. Аны психик сәламәтлеген тикшерү өчен хастаханәгә озатканнар, дип яза ТАСС. Иң кызыгы, бу хатын-кызга бернинди дә гаепләү белдерелмәгән. --- --- | 30.11.2016 (полный текст новости)

  • 2016-11-30 08:53 Казанның бер мәктәбендә янгын чыккан (ФОТО, ВИДЕО)
    30.11.2016 Хәвеф-хәтәр Казанның 32 нче урта мәктәбендә янгын чыккан. Бу хакта Россия Гадәттән тыш хәлләр министрлыгының Татарстан буенча Баш идарәсе матбугат хезмәте хәбәр итте. Янгын бүген 13.23 сәгатьтә мәктәпнең беренче катындагы бүлмәдә чыккан. Янгын сүндерүчеләр килеп җитеп, бөтен укучыларны, укытучыларны бинадан чыгарган. Балалар янәшәдәге Тарпищев академиясенә күчерелгән. Янгын 13.28 сәгатьтә Казан янгын сүндерү-коткару гарнизоны көче белән сүндерелә. Янгын мәйданы 15 квадрат метрны тәшкил иткән. Төтен эчендә калган мәктәп бинасының икенче һәм өченче катларын да тикшерәләр.   --- --- | 30.11.2016 (полный текст новости)

  • 2016-11-30 08:53 Радик Юльякшин: «Җырларым хит булмаса, аптырар идем» (ФОТО)
    30.11.2016 Шоу-бизнес 28-29 ноябрьдә ике көн рәттән яшьләрнең дә, картларның да яраткан җырчысы Радик Юльякшин Казанда концерт куйды. Беренче көнне ул зур мәҗлес табыны корып, барлык дусларын җыйды. Әлеге кичәдә татар эстрадасының 60лап «йолдыз»ы катнашты. Алар янына Intertat.ru хәбәрчесе дә чакырулы иде. Өстәл янында йөгереп йөреп, «Табында бу бармы? Тегесе куелганмы?» дип һәр кунакны үзе сыйлаган Радикны күреп күпләр гаҗәпләнгәндер. Ә мин үзем өчен беренче нәтиҗәне ясадым: Радик бик гади, нык гади кеше икән. Концерт башланыр алдыннан үзе белән сөйләшеп тә утырдык. Гримеркага килеп кергәндә, ул кара маркер белән концерт программасын күчереп язу белән мәшгуль иде. – Радик, синнән башка моны язып бирүче кеше юкмыни? – Бу минем сәхнәгә алып чыга торган «шпаргалка»м. Үзем язсам, һәрвакыт тыныч һәм ышанычлы. Аннан соң күчереп язган вакытта күбесе истә дә кала. Безнең командада һәр кешенең үз эше бар, ә монысы – минеке. – Бу синең 2016 елга ничәнче концертың? – Узган сезонда 272 концерт куйган идек. Быел рекорд куярга телибез, 320ләп концерт оештырырга. Кинәт кенә сорагач, менә төгәл санын да белмим әле. Шунысын әйтә алам, ялсыз эшлибез. Гыйнвар аенда ял итәчәкбез. Ай буе телефонны сүндереп куярга ниятлим. Әмма интернетта утырачакмын. Мин ансыз яши алмыйм, ул мине рухландыра. – Шалтыратучылар да күптер? – Бик. Шуңа күрә мин ярты ел саен номерымны алыштырып торам. Чыгышлар ясау буенча концерт директоры шөгыльләнә. Кайбер шалтыратулар җавапсыз да кала. Кабат шалтыратырга да онытам. Аңлаган кеше аңлый. – Син сүзеңдә тора беләсеңме? Бу яктан син нинди кеше? Үзеңә бәяләмә бир әле. – Миңа ышанырга була. Әйткән сүзне вакытында эшләмәскә мөмкинмен. Бу әлеге дә баягы, көннең тыгыз булуына бәйле. Әмма мин аңа кире әйләнеп кайтып, барыбер ярдәм итәм. Кешенең артыннан сөйләргә, кешене тикшерергә дә яратмыйм. – Син чәчәк бирүче балаларны аеруча мәхәббәт белән каршы аласың. Бу синең популярлыгыңны арттыру өчен ясалган пиар-алым кебек тоела... – Бу турыда уйлаганым да юк. Элегрәк мине тыңлаучыларны мин яшүсмерләр дип кенә белә идем. Көннәрдән бер көнне миңа өлкән яшьтәгеләр дә, урта буын да, балалар да көненә йөзләрчә «смс» яза башлады. Аның шунысы кызык: хатын-кызлар гына түгел, ирләр дә алар белән бертигез. Концертларга таякка таянган әбиләр дә килә. Мин моңа бик аптырадым. Ничек минем җырларны өлкән буын тыңлый ала? Бу хакта күп уйландым. Димәк, җырларны  балалар да, бабайлар да бердәй якын күрә. Балалар яратуына, аларның миңа омтылуына бик шатмын. Чөнки алар иң гөнаһсыз, самими кешеләр. Аларны ихлас яратмый мөмкин түгел. Бу урында аларның әти-әниләренә дә рәхмәт әйтергә кирәк. Балалар бит алар тиз «бөгелә». Әниләре: «Тыңлама моны, башканы тыңла» дисәләр, билгеле, алар минем концертларга йөрмәс иде. Игътибар иткәнем бар: концертларга балалар бөтен гаиләләре белән, әти-әнисе, әби-бабасы белән бергә килә. – Радик, синең мондый режим белән яшәп, йокыга вакытың каламы? – Йокларга да, эшләргә дә өлгерәм. Кыенлыклар була, билгеле. Әмма ул булмаса,  заллар да тулмас иде. Мин эшләргә яратам. – Фирдүс Тямаевның шундый сүзе бар: «Мин үземнең вакытлыча гына сәхнә тотуымны беләм», – ди ул. Син үзеңнең популярлык сәгате кайчанга кадәр дәвам итәр дип уйлыйсың? – Фирдүс ул сүзне миңа да әйтте. «Бер артистка биш ел. Шуннан соң халык аңа йөрми башлый», – диде. Мин аның белән килешмим. Алай булырга тиеш түгел. Артист үлгәнче артист булырга тиеш. Минем уйлавымча, соңгы көннәремә кадәр иҗат эше белән шөгыльләнермен. Җырлау гына түгел, моңа продюсерлык та, студия дә керә. Концерт кую – бик зур эш. Җыр яздың да сәхнәгә чыктың гына түгел. – Халык сине бик бай дип уйлый. Син бай кешеме, Радик? – Ю-юк. – Хәзер кесәңдә ничә сум акчаң бар? – Бая 1000 сум бар иде. Макдональдска барып «биг-тейсти» алып ашадым. Шуннан калганы. Минем кесәдә зур акчалар ятмый. Бүген концертлар бара, кеше акчаны саный инде, беләм. Бер концерттан Радикка күпме  керә? Мин аны үзем дә белмим. Концерт беткәннән соң җыелып саныйбыз да тагын бизнеска салабыз. Клиплар төшерү, җырлар эшләтү, җиһазларны яңарту... Ул минем кесәгә керми дисәк тә була. Минем өчен акчаны ничек эшләргә, бу акчага тегесен алырга, монысын алырга дигән уй икенче планда. Көнгә чыккач, нинди җыр язарга, нинди темага тукталырга, аранжировкасын ничек эшләргә сораулары кызыксындыра. Ә акчаны хисапчылар санасын. – Гүзәл Уразова белән башкара торган «Красивая-хороший» җыры өчен сине плагиатлыкта «гаепләүчеләр» дә булды... – Бу җырны беренче тапкыр гади егет башкаруында «Инстаграм» челтәрендә күреп алдым. Концерт төркеменә шунда ук: «Карагыз, нинди җыр. Бу хит булачак», – дидем. Гүзәл Уразовага аны дуэт итеп башкарырга тәкъдим иттем. Ул да шатланып риза булды. Җырны яздырып, эшләп бетергәч кенә чын авторын табарга булдык. Бабек Мамедрзаев рөхсәтне телефоннан ук биргән иде. Шуннан соң ул килде, күрештек, сөйләштек. Дөрес, ул җырны икенче төрлерәк итеп эшләдек. Мин аны эшләгәндә үк популяр буласын белдем. Хит булмаса, мин аптырар идем. Дөресен генә әйткәндә, мин гади җырлар язарга тырышмыйм. Хит булсын өчен аның кайсы да булса бер элементын «аһ» итәрлек эшләргә тырышам. – Радик, Гүзәлия белән арагыздан кара мәче узган иде. Бу үзенә күрә бер пиар гына булмадымы? – Юк. Тормышта андый да хәлләр була икән. Кемдер ачуланыша да, гомер буе сөйләшми. Без әрләшкәч, миңа шулкадәр кыен булды. Ул төер йөрәкне озак вакыт көйдереп торды. Дуслашуыбызны көттем. Аллага шөкер, ул вакыт килеп җитте. Мин Гүзәлиянең үзен дә, иҗатын да хөрмәт итәм. Аның җырлары минем өчен мөһим. – Радик, синең банкетларда эшләгәнең булдымы? – Бер-ике тапкыр. Мин кеше ашаганда җырларга яратмыйм. Дөрес, банкет акчасы тиз килеп керә. Үзеңне шуңа багышласаң, хәтта күбрәк тә эшләргә мөмкинсең. Әмма мин концертларны көтәм. Мондый зур концертлар куярга без 12 ел килдек. Бу мораль яктан да, физик яктан да нык кыен эш. Берәүне дә күрәсе килмәгән көннәр дә булмады түгел. – Элвин Грейга кимендә 14 яшь бирергә була... – Миңа 27 яшь. Яшь күренүемнең серен әнидән сорарга кирәк, бәлки, ул миңа балачакта берәр төнәтмә эчергәндер. Шаяртам. Дөресен әйткәндә, яшь күренүемә чиксез шатмын. Минем яшьтә олы булып күренә торган дусларым да бар. Ә мин алар арасында һаман да бала-чага. Бәлки авылда үсүнең файдасы булгандыр. Сөт, катык, каймак, саф һава. Клубка чыгуны онытканмын, анысы – иң мөһиме бит. Печән әзерләү, көтү, тирес түгү. Боларны эшләмәсәк, клубка чыгармыйлар иде. Балачактан физик яктан ныгырга авыл бик зур спортзал ул. – Радик, Гөлназ Асаева белән синең арада ни бар? – Дөресен әйтәм, ул минем өчен дус кына. Шуннан артыгы юк. Мин аны күптәннән беләм. Уфада эшләгәндә ул безнең студиягә килеп җыр яздыра иде. Бәләкәй генә кызчык. Ә хәзер мин аны зур артист буларак күрәм. Үтә моңлы тавыш иясе. Беренче концерты белән котлап, сюрприз ясарга гына теләгән идем. Шуннан соң халык арасында сүз китте. Хәтта мин аңа кияүгә чыгарга тәкъдим ясаган дигән хәбәрләр дә килеп иреште. – Радик, үзең кайсы җырчыларны яратып тыңлыйсың? – Аерым гына әйтә алмыйм. Татар, башкорт, рус, Европа җырларын тыңлыйм. Яшермим, күбрәк Европага өстенлек бирәм. Шул якка омтылырга кирәк. Минем өчен иң мөһиме – сыйфат. Безнең эстрадага менә шунысы җитешми. Иң зур хыялым: татар, башкорт җырларын чит илләр дә рәхәтләнеп тыңласын, кушылып җырласын иде. Татар белән башкорттагы моң башка бер генә милләттә дә юк. Аны ераккарак ишеттерү өчен, иң беренче чиратта, сыйфат ягына басым ясарга кирәк. – Сиңа сәхнәгә чыгарга әзерләнү өчен күпме вакыт кирәк? – Биш минут җитә. Дөрес, киемнәрне үтүклисен-үтүкләп, чиратка салып куючы кеше – минем әнием. Радикның әнисе Нәфисә апа икенче бүлмәдә нәкъ шул костюмнар барлау эше белән мәшгуль иде. Аның белән Радикның балачагына кайтып килдек. – Улым яшь ярымнан сөйләшә башлады. Сөйләшеп тә китте, «Сарманай» җыры чыккан вакыт иде, шуны «Камалай» дип җырлап утыра торган иде. Ике-өч яшьтә моңы ачылды. Әтисенең: «Минем улым җырчы була», – дип сөйләнгәне истә. Өченче сыйныфта укыганда безгә әйтмичә генә курай түгәрәгенә язылып кайткан Радик. Нәселдә дә музыка белән шөгыльләнгән кеше юк иде, көтелмәгән хәл булды. Гармунда уйнаучылар бар, тик курай белән мавыгып, җырга тартылучылар юк.  Бишенче сыйныфка җиткәч, баян таптыра башлады. Ул вакытта әтисе исән иде әле. Баян алып өлгердек. Шуннан соң озак та үтмәде, компьютерда аранжировкалар ясый башлады. Аны ничек алганны бөтен халык белә – кредитка. Акча юк вакыт, тормыш йөген берүзем тартам, җиткереп булмый. Тормыш иптәшем 38 яшендә үлеп китте. Радикка бу вакытта 11 тулган иде. Шулай да сер бирмәдек, яшәргә тырыштык. – Нәфисә ханым, үзегез җырлыйсызмы? – Юк, җырлау түгел, сөйли дә белмим. Нәселебездә ике яклап моң бар анысы. Минем әни бик матур җырлый. Радикның әтисе моңлы кеше. Ул үзе шигырь-көй чыгарып әкрен генә көйләп йөри иде. Минем эшем – Радикны әзерләп сәхнәгә чыгару. Радиктан зуррак Регина исемле кызым бар. Аның шулай ук җыр-биюгә сәләте дә, омтылышы да юк.  Төзелеш техникумын тәмамлады, хәзер Санкт-Петербургта банкта эшли. – Шундый зур заллар җыюда, улыгызның популярлыгын нидә дип уйлыйсыз? – Тырышлыктадыр. Ул тормышны җырлап, эшләп үтә. Концерттан кайткач, рәхәтләнеп ял итә, йоклый белми ул. Рухланып кайтып, таңга кадәр икенче җыр иҗат итәргә мөмкин. Мин аның йоклаганын сирәк күрәм. Ул бит көй язгач, үзе дә аптырап куя. Иҗат җимешләрен беренче миңа тыңлата. – Радик бик тыныч күренә. Улыгыз меңләгән тамашачы каршына чыгар алдыннан сездә борчылу бармы? – Беренче концертында мин төне буе йоклый алмадым. Хәзер инде мин аның өчен тыныч. – Нәфисә апа, үзегез кайда яшисез? – Башкортстанның Гафури районы Красноусольск авылында. Дөрес, өйдә торган да юк. Радикның концертлары көн саен бит. Чулпан ШАКИРОВА --- | 30.11.2016 (полный текст новости)

  • 2016-11-30 08:53 Элвин Грей белән җәнҗалдан соң Кукмара Мәдәният йорты директоры эшеннән азат ителә
    30.11.2016 Шоу-бизнес Кукмара районы прокуратурасында районның Мәдәният йорты директоры Алмаз Мостафинга карата административ хокук бозу буенча эш кузгатылган, дип хәбәр итте “Татар-информ” мәгълүмат агентлыгына Кукмара районы прокуроры Ришат Шакиров. 15-17 ноябрьдә районда Татарстан һәм Башкортстан эстрадасы артисты Элвин Грей тәхәллүсе белән билгеле Радик Юлъякшин концертлары үткән. Җырчы вәкилләре Мәдәният йортына билгеле бер сумма түләячәк дип килешенгән. Әмма концерттан соң Мәдәният йорты директоры, концерт төркеме гамәлләренә ризасызлык белдереп, өстәмә рәвештә 10 мең сум алган. Бу акчаны Алмаз Мостафин аңа гафу үтенүләр китерелгәч кенә кайтарырга ышандырган. Концерт төркеме җитәкчесе прокуратурага мөрәҗәгать иткәч, прокурор тикшерү уздырган. Закон белән исәпләшмәү факты буенча учреждение директоры Алмаз Мостафинга карата административ хокук бозу буенча эш ачылган. Моннан тыш Мәдәният йорты җитәкчесеннән алган акчаларны кире кайтаруны таләп иткәннәр. Шулай ук Мәдәният йорты директорын эшеннән алу турында да карар кабул ителгән. --- --- | 30.11.2016 (полный текст новости)

  • 2016-11-30 08:53 Адым саен куркыныч чирләр сагалый - хикмәт нәрсәдә?
    30.11.2016 Җәмгыять Ни хикмәттер, соңгы вакытларда кем белән генә аралаша башласам да, әле бер, әле икенче танышымны нинди дә булса чир бәреп егуын әйтәләр. Салкын тиеп яки башка төрле җиңелчә авыру булса, бер хәл. Күбесе йөрәк өянәге, кан тамырлары кысылу һәм башка төрле җитди чирдән интегә. Өлкәнәя барган саен андый куркыныч арта бара. Хикмәт нәрсәдә? Ни өчен имән баганасыдай ир­ләр, әле лаеклы ялга чыгарга да өл­гер­мәгән хатын-кыз­ларны адым саен куркыныч чирләр сагалый? Ни булды сиңа, йөрәк? Мондый аяныч хәлләр­нең сәбәпләрен санап кына да бетерерлек түгел, ди бел­гечләр. Иң беренче – табыннарыбызда көндәлек кулланылучы азык-төлектә химик матдәләрнең күләме арта баруы сәбәпче дип әйтәләр. Бүген  химик матдәләр кул­ланылмый җитештерел­гән ит һәм сөт продуктлары гына түгел, яшелчә, җиләк-җимешне дә табу кыен. Булса да, шул үз бакчаңда үс­те­рел­гән бәрәңге, кыяр, помидор яисә кәбестә кебек яшел­чә­ләр генә калып бара. Хәер, аларын да төрле препаратлар, химик матдәләр­сез үс­терүчеләр сирәктер. Кеше дигәнең үз күзләре белән күргәнгә генә ышанырга тырыша бит. Күр­мә­гәч,  холестерин дип аталучы явызның безнең  кан тамырларына ябышып калуы турында уйламый да. Холес­теринның барлыгын да кан тамырларында төер­ләр хасил булып, кан йөреше бозыла башлагач кына белә­без. Нә­тиҗәдә кан тамырлары буйлап организмга ки­рәкле матдәләр килүе тоткарлана. Бу исә йөрәк, баш мие өянәк­ләре кебек кеше гомеренә аеруча куркыныч янаучы чирләр китереп чыгара. Химикат чүптән дә күп Узган гасырның 50-60 ­нчы елларында кырга органик ашлама чыгару кол­хоз-сов­хозларда кыш буе дәвам итә иде. Хәзер исә андый ху­җа­лыкларны бармак белән генә санарлык. Терлек тиресе кулланып, мул уңыш алучылар исә бө­тенләй юк диярлек. Аның каравы бер гектардан алынган уңыш кү­ләме кайбер хуҗалыкларда дис­тә­ләрчә тапкыр артты. Мо­ның нигезендә беренче чиратта заманча техника һәм техно­логияләр булса да,  ашламаларны азрак кулланучы ху­җа­лыклар бүген мул уңыш­ка өметләнә алмый. Ашламаларга килгәндә, “Россельхозцентр”ның Татарстан идарәсе белгечләре әйтүенчә, аеруча күп кулланыла торган пестицид­лар­ның 5 меңнән артык төре бар. Рәсми мәгълүматлардан күренгәнчә, авыл хуҗа­лы­гында югары уңыш алу максатында ел саен 1 миллион тоннадан артык химик ашлама кулланыла. Химик ашламаларны, аерым алганда, пестицидларны кайберәүләр тикмәгә генә “акрынлап шартлаучы бомба” дип йөртмидер. Дис­тә­ләрчә ел дәвамында хи­микат­лар сөрү җирлә­ре­нең өске катламында сакланырга сә­ләтле икән. Төрле үсемлекләр һәм терлек организмы аша агулы мат­дәләр кеше организмына да эләгә. Нәтиҗәдә, кеше үзе дә белмичә, төрле авыруларга дучар ителә. Ашламасыз да булмый Кызганыч, химик ашламаларны күпләп куллана башлагач, терлек яки кош тизәге, черемә, көл һәм башка төрле ашламалардан  фай­далану күләме киме­гән­нән-кими. Ми­нераль ашламалар куллану да хуҗалык­лар өчен күпкә арзангарак төшә. Аның тәэ­сир итү көче дә югарырак.    Татарстан Авыл хуҗа­лыгы һәм азык-төлек министрлыгы белгечләре әйтүен­чә, ашламаны күпләп кулланучы хуҗалыкларда уңыш күләме бермә-бер югары. Тулаем алганда, игенчелектә үсеш күләме 9 процентка арткан. Ашлама кулланмый гына җирдән ел саен мул уңыш алуга өмет итеп булмый. Бердәнбер юл – кулланыла торган ашламаларның кеше организмына тискәре тәэ­сирен киметү. Биопрепаратлар, зыянсыз ашламалар кулланучы хуҗалыкларга дәүләт ярдәмен арттыру да тиешле нәтиҗәләр бирә. Мул уңыш алуның башка юлы юк. Ашлаган җир генә аш бирә.  Татарстан Президенты тарафыннан игенче­ләр алдына куелган бурыч­ларның берсе – республика буенча 1 гектарга кертелә торган ашлама күләмен 65 килограммга җиткерү. Киләсе елның нинди булачагын бер Ходай гына белә. Шуңа да хуҗалыклар ашлама туплауны алданрак кайгырта башласалар, яхшырак булыр иде дә бит. Тик әлегә хуҗалыклар арасында дәүләт тарафыннан бире­лә­чәк ашламага гына ышанып яшәүчеләре күбрәк. Нәти­җәсе күз алдында – республика буенча гектарына нибары 18,6 килограмм ашлама тупланган. Әле бит бу күр­сәткечтән дә түбәнрәк ашлама запасы белән Яңа елны каршы алучылар да юк түгел. Корылык-мазар була калса, мондый күләмдә ашлама кертеп, ашлыксыз калырга да мөмкин. Һәрхәлдә, җирне ашламый гына мул уңыш алу турында хыялланып булмый. Аннан килеп, галим­нә­ребез тарафыннан аш­ламаларның кеше организмына тискәре тәэсирен ки­метү чаралары да күрелә. Әйтик, хуҗалыкларда иң күп тупланыла торган аммиак селитрасын белеп кулланганда, кеше организмына зыяны да әллә ни түгел, ди­ләр. Тик Ходайның, сакланганны саклармын, дигәнен дә онытып җибәр­мик. Кыс­касы, хуҗа­лык­лар җирне нинди ашлама туры килсә, шуның белән түгел, күбрәк кеше организмына зыяны булмаганнарын файдалансын иде. Камил СӘГЪДӘТШИН --- | 30.11.2016 (полный текст новости)

  • 2016-11-30 08:53 1 тәүлек эчендә ярты миллион карау җыйган татар клибы (ВИДЕО)
    30.11.2016 Интернет TATARKA — АЛТЫН // ALTYN клибының премьерасы - Ира Смелаяның дебюты дисәк, ялгышмабыз. Режиссёры Эльдар Джарахов. Иң кызыгы, клип смартфонга төшерелгән. Бәя бирегез: --- --- | 30.11.2016 (полный текст новости)

  • 2016-11-30 08:53 Татарстанда коточкыч янгыннан 171 баш эре терлекне коткарганнар
    30.11.2016 Хәвеф-хәтәр Татарстанның Лаеш районында “Йолдыз” җаваплылыгы чикләнгән җәмгыятенең сыер абзарында янгын чыккан, дип хәбәр итә Россия Гадәттән тыш хәлләр министрлыгының Татарстан буенча Баш идарәсе матбугат хезмәте. Пәрәү авылында урнашкан бер катлы 1400 квадрат метр мәйданны биләгән сыер абзары яна башлаган. Янгыннан сыерлар, бозаулар, үгезләр – барлыгы 171 мал коткарылган. Янгын мәйданы 8 квадрат метр тәшкил иткән. Янгын нәтиҗәсендә ишек, өлешчә диварлар һәм түбә янган. Янгын электр җиһазларын монтажлау кагыйдәләрен бозу нәтиҗәсендә чыккан дип фаразлана. --- --- | 30.11.2016 (полный текст новости)

  • 2016-11-30 08:53 4 миллионга төшкән «Тапшырылмаган хатлар» фильмына актерларны бик авырдан сайлаганнар (ВИДЕО)
    30.11.2016 Мәдәният Күптән түгел Гадел Кутуйның «Тапшырылмаган хатлар» повесте буенча фильм төшерү тәмамланды. Ул декабрь азагында «Яңа гасыр» каналында күрсәтеләчәк. «Тапшырылмаган хатлар» фильмының продюсеры Фәрит Галиев сүзләренчә, фильм төшерүче команда составында кинематография белән турыдан-туры бәйле хезмәткәрләр генә катнашкан. Шулар арасында Мәскәүдән кайткан сценарий авторы   Дан Дамаскин белән фильмның тавыш режиссеры  Илсөяр Дамаскин. Фильмның куючы-режиссеры — яшь егет Рөстәм Рәшитов. Режиссер Галия белән Искәндәр роленә артистларны 12 кастинг аша, җентекләп эзләп кенә тапкан. Шулай итеп төп рольләрдә Галиәсгар Камал театры актерлары Гүзәл Минакова белән Ришат Әхмәдуллин уйный. - Беренче кастингка 700гә якын гариза килсә дә, актерларны сайлап алу авыррак барды. Бездә киноактерлар мәктәбе юк. Шуңа да күбесе сәхнә кысаларыннан чыга алмады. Ләкин бер карауда роль алучы актерлар да булды, - диде Рөстәм Рәшитов. Ни кызык, Гүзәл кастингка үзе өчен түгел, ә улы Арслан аркасында барган. Ул Галия улы роленә дәгъва кылган. - Арсланны барысы да ошатты, ләкин Галиянең улы ролен уйнау өчен   бик яшь булып чыкты. Шунда көтмәгәндә, “әйдә, син Галия бул”, дип миңа тәкъдим ясадылар. Галия белән минем тормышта охшаш чалымнар бар. Мин дә кечкенәдән әтисез калдым, әни белән үстем. Казанга укырга килгәндә дә кыенлыклар булды, туган йорттан читтә читен иде. Героем кебек мин классик музыка яратам. Галия бер яклы гына түгел, аның белән килешмәгән очракларым да булды. Фильмны төшергән һәр кешегә рәхмәтлемен, - ди Гүзәл Минакова. “Тапшырылмаган хатлар”да Минаковлар бөтен гаиләсе белән катнашкан дисәк тә ялгыш булмас. Актрисаның өч яшьлек улы Арсланга да эпизодта роль табылган. Сьемка вакытында яшь тә өч айлык улы Әскәр дә Гүзәл янында булган. - Әниемә рәхмәт — ул балаларны карады. Ә мин алардан читтә була алмадым, чөнки Әскәрне әлегә имезәм. Эшләгән вакытта салкын тимәсә ярар иде дип йөрдем. Яр буенда юка күлмәктә басып торганда эчтән дога укыдым, - дип елмая актриса. Суыкта өшегән актерларны Илсөяр Дамаскин үз куллары белән учак ягып җылыта торган булган.     Кинода Искәндәр образын да бер яклы гына итеп күрмәячәкбез. Режиссер, төшерүче команда аның уңай якларын да күрергә тырышкан. Ришат өчен бу кинода беренче зур роль.      - Фильмда һәр кешенең үз вазифасы бар иде, бар да төгәл, гади. Безгә һәр яктан ярдәм иттеләр, актерларга тырышып уйныйсы гына калды. Ә башка проектларда гримны да үзеңә салырга, костюмнар эзләп тә үзеңә чабарга туры килә иде. Шуңа күрә биредә мин рәхәтләнеп эшләдем, - диде Ришат. Фильм 10 сентябрь көнне төшерелә башлаган. Төп күренешләр  Биектау районы Зур Кавал, Арча районы Наласа   авылында һәм Казанда бара. - Халык татар киносын төшерүебезне тели. Авылларда безне шулкадәр җылы каршы алдылар. Ул ашатуларын әйтеп тә торасы түгел инде. Хәтта төшерү мәйданына кадәр пәрәмәчләр алып киләләр иде. Авыл халкын инде сагынып та өлгердек, - ди Фәрит Галиев. Фильм тулысынча әзер булгач аны Зур Кавал авылына кайтып мәдәният йортында бар халыкка күрсәтәчәкләр. Гадел Кутуй “Тапшырылмаган хатлар”ны 1935 елда иҗат иткән. Әсәрдә 1920 елгы вакыйгалар сурәтләнә. Фильмны исә бүгенге көнгә яраклаштырып төшергәннәр. Фәрит Галиев сүзләренчә, фильмда күрсәтелгән проблемалар безнең вакытка да бик актуаль. Галия образын да без заманча итеп күрәчәкбез. Ни кызык, героиня 2016 елда яшәсә дә иренә электрон хатлар түгел, ә кәгазь хатлар язачак. Кутуйның бу элементын фильм төшерүчеләр берничек тә алып ата алмаган. - Хатлар - авторның Галиянең образын ачар өчен кулланылган психологик алымы. Кәгазь хат язучылар хәзер дә бар. Хәтта психологлар да кулдан хат язарга куша, - ди Дан Дамаскин. - Геройларның коры тарихын калдырдык. Ләкин автор үзенчәлекләрен дә онытмадык. Кутуйның идеяләре фильмда беренче планга чыкты.  Тамашачыларны да, төшерү командасын да иң борчыган әйбер – ул тел. Команда халык сөйләменә якынрак булсын өчен кайбер сүзләрне рус теленә алмаштырган. - Кино – реаль тормыш ул. Тамашачы бу чираттагы телеспектакль димәсен өчен шулай эшләдек. Хәзер беркайда да “табиб” дип сөйләшмиләр. Кутуй да “врач”, “семья дәфтәре” дип язган. Кайбер вакытта рус сүзләре геройны яхшырак ачарга ярдәм итте,  - диде Фәрит Галиев. “Тапшырылмаган хатлар” 2 сәгать 10 минутлык тулы метражлы фильм һәм 4 сериядән торган сериал форматында экранга чыгачак. Шулай ук, фильмга рус телендә дубляж ясалуы да планлаштырыла. Аны актерлар үзләре тавышландыра.  Фильм бюджеты — 4 млн 100 мең сум. - Салымнар, пенсия фондына киткән акчаларны санасаң, безнең кулга 3 млн 100 мең сум акча килде. Мәскәү проектларында фильм төшерүнең бер көне бер миллион сум. Бу әле безнең очсыз проект булды, - диде Фәрит Галиев.   “Тапшырылмаган хатлар” - “2014-2020 елларда Татарстан Республикасы дәүләт телләрен һәм Татарстан Республикасының башка телләрен саклау, өйрәнү һәм үстерү” программасы кысаларында тормышка ашырылган проект.  Алисә САБИРОВА --- | 30.11.2016 (полный текст новости)

  • 2016-11-30 08:53 Интернетны шаулаткан "Татарка - алтын" клибы турында Татарстан яшьләр лидерлары нинди фикердә?
    30.11.2016 Милләт 29 ноябрь көнне YouTube видеохостингында "Татарские будни" блогын алып баручы Ира Смелая башкаруында "Татарка - Алтын" клибы урнаштырылган иде. Хәзерге мизгелгә, ягъни бер көн эчендә, клип 536 429 мәртәбә каралган, ул перепостлар хисабына социаль челтәрләрдә тарала. Клип җырының авторы - татар альтернатив музыкасын алга сөрүче Yummy Music студиясе җитәкчесе, рэпер Ильяс Гафаров "Татар-информ" хәбәрчесенә Ира Смелаяның тумышы белән Яр Чаллыдан, милләте буенча яртылаш татар булуын әйтте. Сүзләр язарга заказны ул бер атна элек алган. "Клип төшерүнең төп максаты - Samsung компаниясе үткәргән клиплар конкурсында катнашу. Шуның өчен вируслы (ягъни социаль челтәрләрдә перепостлар аша таралучы) клип кирәк булган. Җырны татар телле итәргә теләве дә табигый - Ира Смелаяның видеоблогы да "Татарские будни" дип атала бит", - дип аңлатты Ильяс Гафаров. Клиптагы җырның сүзләре түбәндәгедән гыйбарәт: Тыңла энем, сиңа сөйлим, татар кызы монда микрофонны җимереп ташларга бик тә тели. Мин телим хайп, мин телим вайб, мин телим миллион лайк, Мин телим бу бас белән сине бер мизгелдә аяктан егарга. Кара миңа: мин очам Боинг кебек синең баш очыңнан. Әйе, чыннан, сәхнәгә менгәндә минем тел кычыткан. Бер караштан кызлар йомшак һәм бик оялчан. Тик эчемнән мин һәрвакыт кычкырам: Бизнес инде худ, безнең кызлар ут Бизнес инде худ, безнең кызлар ут Алтын, алтын, алтын, алтын, Мин алтын. Мин алтын, мин алтын, Мин алтын матур чәчәк. Нәрсәдән ясалган кызлар? Бәлки, алар ясалган йолдыздан? Бәлки, алар ясалганнар айның якты нурыннан (кем белә)? Бриллиант безнең дус (нәкъ шулай) безнең дус инстаграм (нәкъ шулай) Ләкин күзгә карасам, ашап бетерәм тулысы белән (аааам). Нәрсәдән ясалган егетләр? Төнлә алар явыз этләр. Иртәсен уятып булмый, кылана гүя карт мәчеләр (мяу) Ләкин мин аларны яратам, Ютубтан үземә каратам, Артка чигенү юк, һәм мин үз эчемнән кычкырам. Бүген интернетта җыр сүзләренең рус теленә тәрҗемәсе дә барлыкка килде. "Татар-информ" агентлыгы хәбәрчесе әлеге клипның тиз арада популярлык казануының сәбәбен сорап, татар яшьләре лидерларына мөрәҗәгать итте. "Идел" татар яшьләре үзәге җитәкчесе Ләйсән Сафина клипка булган зур игътибарның сәбәбен рэп стилендә җырлаучы татар хатын-кызларының аз булуында күрә. "Минем клипка сүзләр язган авторга гына соравым бар - бу текстның мәгънәсе нәрсәдә? Бу җыр татар культурасын үстерүгә өлеш кертерме? Юк, әлбәттә, һәм автор аны үзе дә аңлыйдыр. Бу клип кыска вакыт эчендә күп караулар, лайклар җыю өчен генә эшләнгән. Хәзер яшьләр нәрсә күрергә тели, видеога шул кергән. Мин бу видеода мәгънә күрмәдем. Клипта татарлык юк, беренчедән, ярымшәрә кыздан миллилек көтәргә кирәкми, икенчедән, аның татарча белмәве дә сизелеп тора, тышкы кыяфәте буенча да ул татар түгел. Бәлки, татар телен ул дус татарлары аркасында гына сайлагандыр. Аннары, татар телендә җырлавы мөгез чыгару максатыннан да булырга мөмкин - мин татарча беренче булып җырлыйм да, популярлык казанам, янәсе", - дигән фикер әйтте Ләйсән Сафина. Бөтендөнья татар яшьләре форумы рәисе Тәбрис Яруллин фикеренчә, клиптан һәм җыр сүзләреннән тирән милли мәгънә әзләү урынсыз. "Күренеп тора - клипны "вируслы" булсын өчен эшләгәннәр. Аның популярлыгына аптырарга кирәкми, чөнки Ира Смелая ул бик популяр видеоблогер, аның язмаларының һәммәсе күп карау җыя. Ул кызның кайда барганы, нәрсә ашаганы да интернет кулланучларга кызык икән, әлбәттә, җыры да популярлашып китүен юрарга була иде", - диде ул. Җыр авторы Ильяс Гафаров та клиптан мәгънә эзләмәскә өнди. "Әмма шундый кызыклы күренешкә тап булдым - миңа татар музыкасын гомумән тыңламый торган танышларым бу клипны җибәреп, "Моны күрдеңме әле?" дип сорыйлар. Бу клипны алар татар заманча яшьләр культурасының яңа бер күренеше дип кабул иттеләр", - диде ул. Википедиядәге мәгълүматлар буенча, Ира Смелая 1991 елда Яр Чаллы каласында туган. 16 яшьтән аерым яши, 20 яшендә Санкт-Петербург шәһәренә күченгән. Элек  «Fashion Trashon» шоуын алып барган, хәзер исә видеоблог алып бару белән мәшгуль.  «Семейка» (КликКлак), «Узнай-ка» (IlichShow) видеопроектларын алып бара. Ира Смелаяның Ютубтагы видеоканалы 2014 елның 24нче июлендә ачылган. Хәзерге вакытта каналның 204 меңнән артык язылучысы бар. Бүген язган идек: 1 тәүлек эчендә ярты миллион карау җыйган татар клибы (ВИДЕО) Алсу ИСМӘГЫЙЛЕВА --- | 30.11.2016 (полный текст новости)

  • 2016-11-29 10:06 «Субсидия кәгазьләрен өстәлгә куйды да, йөрәген тотып җан бирде»
    28.11.2016 Язмыш Йөрәк авыруы яшен-картын карап тормый. 90га җиткән әби-бабайлар арасында йөрәкнең кая урнашуын да белми үлеп китүчеләр бар. Ә җир җимертеп йөргән яшьләр, урта буын яшәп калырга да өлгерми... Берничә көн элек Апас районының Әлмәндәр авылы почта бүлеге башлыгы, ял көне булуга карамастан, авылдашларына субсидия өләшергә чыга. Кызганычка каршы, бу – аның һөнәри бурычын соңгы тапкыр үтәве була. 46 яшьлек ханым авылдашлары алдында җан бирә.     Эльмира Аджихәлилова һәм Олег Андриянов гаиләсе Апас районына биш ел элек күченеп кайта. Эльмира почта бүлеге башлыгы булып урнашса, Олег исә Лаеш районына кошчылык фабрикасына йөреп эшли. Уртак ике балалары бар: уллары Алексей – бишенче, кызлары Лилия өченче сыйныфта укый. Эльмира ханымның беренче иреннән бер улы һәм кызы бар. – Эльмира апа бик аралашучан, якты йөзле кеше иде, – ди Әлмәндәр авыл җирлеге башлыгы сәркатибе Рамина Галимова. – Агитация эшләрендә, өмәләрдә актив булды. Без бер бинада эшләдек. Почта эшенең катлаулы икәнен күреп торабыз. Баштарак авырсынса да, соңгы арада «ияләштем» дип әйтә иде. Сишәмбе көнне аңа ревизия килде. Аңа да артык пошынмады: «Тагын кайчан киләсез?» – дип озатып калды әле. Соңгы тапкыр чәршәмбе көнне күрештек. Моңаеп, күңелсезләнеп йөрмәде. Җомгага кадәр дип саубуллаштык. Тик җомга көнне җансыз гәүдәсен салкын гүргә иңдердек...     Эльмира ханым почта бүлеге башлыгы вазифасыннан тыш, Әҗем авылына хат ташучы итеп тә билгеләнә: чөнки тавык та чүпләп бетерә алмаслык почта эшенә килергә атлыгып торучы юк. Өстәвенә, хезмәт хакы да кызыгырлык түгел. Хезмәттәшләре аны эштән курыкмый торган, батыр хатын итеп искә ала. Йөзеннән елмаю китми, үпкәли белми. «Фамилиясе катлаулы булгач, без аңа «аджика» дип йөри идек, рәхәтләнеп көлә иде шуннан» дип хатирәләре белән уртаклашалар. Эльмира апа бу көнне шактый йортка сугылырга өлгерә. Кемне сөя, мәет шунда җан бирә, диләр бит. Әнисе урынына күргән, якын ахирәтенә әйләнгән Хәлимә апа Нәбиуллинага кереп җан бирермен дигән уй башына да килмәгәндер. Йөгереп йөргән җиреннән бит! – Ярый әле, янымда абыйның хатыны бар иде. Юкса, үзем дә үлә идем, – дип елый Хәлимә апа. – Алдагы көнне коммуналь хезмәтләр өчен түләргә акча биргән идем. Квитанцияләрне өстәлгә куярга өлгерде.  Субсидия кәгазен кулына тоткан килеш, «Йөрәгем» диде дә авып төште. Авызыннан, колагыннан шаулап кан китте мескенкәйнең.   Үлем белән озак тарткалашты, тик шәфкать туташы килгәнче җан бирде.  Безгә кергәнче, күршеләрдә булган. Аларга да: «Кан басымым уйный ахры, йөрәгем авырта», – дип зарланган. Шулай булса да, бер газета калдырган, язылырга өндәгән. Соңгы сулышына кадәр «эш» дип янган җаным. Мине әнисе урынына күрә иде. Үзем дә якын иттем. Кичәдән бирле елыйм да елыйм, бер дә күз алдымнан китми.     Авыл халкы сөйләвенчә, Эльмира ханым белән Олег иске генә йортка күченеп кайткан. Әмма шушы берничә ел эчендә җәннәт почмагы ясаганнар аннан. Мунча да төзеп куйганнар. Җирләргә кайткач кына әнисе кызының йөрәге электән дә авыртуын сөйләгән. «Авылга кайтма, сиңа авыр эшләр ярамый» дип әйттем. Җаны авылга тартты, бер эштән дә курыкмый иде шул», – дигән ул.     46 яшьлек ханымның якты дөньядан шулай иртә китүе бигрәк кызганыч. Ике кечкенә баласы ятим калуын да уйласаң, кайгы пәрдәсе аеруча да карала. Чулпан ШАКИРОВА --- | 26.11.2016 (полный текст новости)

  • 2016-11-29 10:06 Татарстанда зур һәлакәт: биш кеше үлгән (ФОТО)
    28.11.2016 Фаҗига Яшел Үзән районының Сафоново авылы янында трассада һәлакәт булган. Анда «Тойота Ленд Крузер» һәм 14нче модель "Лада" бәрелешкән, дип хәбәр итә Россия Гадәттән тыш хәлләр министрлыгының Татарстан буенча баш идарәсе матбугат хезмәте. Илдә җитештерелгән машинада биш кеше булган - аларның дүртесе шунда ук, бишенчесе хастаханәдә үлгән. «Тойота Ленд Крузер»ның шоферы һәм пассажир хатын-кыз төрле дәрәҗә имгәнеп хастаханәгә озатылган. Авария ике машина да алда барган транспорт чарасын узарга чыккач булган дип фаразлана.   --- --- | 28.11.2016 (полный текст новости)

  • 2016-11-29 10:06 "Чаян"ның соңгы саныннан иң кызыклы 8 КАРИКАТУРА
    28.11.2016 Юмор "Чаян" журналын белмәгән кеше юктыр. Берәүләр аны гомер буе укыды, икенчеләр әти-әниләребез яздыра иде дип искә ала. Күпләр бәлки, белмидер, әмма "Чаян" әле дә чыгып килә. Яңа саныннан берничә карикатура тәкъдим итәбез:             "Чаян"ның яңа саны Ринат Бәширов рәсеме Александр Алешин рәсеме Сергей Андрианов рәсеме Валентин Дружинин рәсеме Эрнест Дышав рәсеме Михаил Ларичев рәсеме Илдар Нәфиев рәсеме Валерий Тарасенко рәсеме   --- --- | 28.11.2016 (полный текст новости)

  • 2016-11-29 10:06 Айзат Шәйхетдинов: “Ашны тоз белән тәмләндерсәләр, сәләтне белем белән камилләштерергә кирәк” (ИНТЕРВЬЮ)
    28.11.2016 Мәдәният Сабый вакытта кем генә уенчык микрофон күтәреп җырчы булырга хыялланмаган икән? Кеше янында булмаса да, үзең генә калгач, балачакта шулай һәркем диярлек кыланып алгандыр. Барысы да хыялдан башлана диләрме әле… Айзат Шәйхетдинов та: “3-4 яшемдә телевизор каршына басып, музыка ишетүгә кушылып җырлый торган булганмын” – дип искә ала. Түбән Кама егете бәләкәй чактагы хыялын тормышка ашырып, максатына ирешә бара. Дөрес, ул әле тыңлаучыларга яңа танылып килә. Алай да Айзат Шәйхетдинов беренчел белемне музыка көллиятендә алып, Нәҗип Җиһанов исемендәге Казан дәүләт консерваториясендә Татарстанның халык артисты Мөнир Якупов классын тәмамлаган профессиональ җырчы. — Бу елны гына консерватория тәмамладың. Иҗатны кайсы юнәлеш буенча дәвам итәсең? — Быел инде, Аллага шөкер, консерваторияне тәмамлап бетердем, иҗатны эстрадада да, классика буенча да дәвам итәргә уйлыйм . Әле эшкәртелеп бетерәсе җырлар, төшереләсе клиплар алда көтә. — Эстрадада әлегә күренмичә торуың югары белем алуга бар көчне кую белән бәйләнгәнме? Гомумән, алдыңда популяр артист булу максаты торамы? — Уку дәверендә күп көчне, әлбәттә, белем алуга бирергә туры килде, бигрәк тә соңгы елда күп вакытны диплом эшләре алды. Шулай да үземнең курсташым Риваль Хисматуллин Гөлфия Шакирова сүзләренә язып биргән “Йөрим карлы урамнарда” җырына беренче клибымны төшерү насыйп булды. Үз алдыма танылган артист булу максатын куймадым, әмма иҗатым халык күңеленә хуш килеп, тамашачы популяр артист буларак кабул итсә, мин бик шат булыр идем. — Марат Фәйрушин белән сезне дуслык җепләре бәйли, шулай ук аның концертларында да катнашасың. Дуслар бергә каршылыксыз иҗат итә аламы? — Марат Фәйрушин белән без 2008 елларда  “Йолдызлык” конкурсында таныштык, ул инде шул вакытта ук халыкка танылып килүче җырчы  иде. Шуннан соң күпмедер вакыт узгач, Марат мине үзенең концертларында катнашырга чакырды һәм мин, әлбәттә, бик шатланып ризалаштым. Шуннан башлап әлегә кадәр иҗатта да тормышта да дус булып, аралашып яшибез. Дуслыктан башка иҗат була алмый, бергә киңәшләшеп эшләгәндә генә эшнең нәтиҗәсе уңай, уңышлы була дип уйлыйм. — Нинди кызыклы иҗади проектларда катнашканың бар? — Кызыклы проект дип үземнең беренче тапкыр олы сәхнәдә Филүс Каһиров, Айгөл Хисматуллина, Айрат Имашев, Рүзил Гатин кебек танылган артистлар белән  Шарль Гуноның “Ромео һәм Джульетта” операсында катнашуымны атый алам. — Сәнгатьтән кала нинди кызыксынуларың бар? — Сәнгатьтән кала спорт белән шөгыльләнергә, бигрәк тә волейбол уйнарга яратам. Буш вакыт тапкан саен тизрәк авылга юл тотам, анда миңа чын-чынлап  рәхәт. — Синеңчә җырчы булу өчен музыкаль белем таләп ителәме? Һәр өлкәдә дә профессиональ белгеч хезмәт куярга тиешме? — Ашны тоз салып та, тәмләткечләр белән дә тәмләндереп пешереп булган кебек, булган талантны югары белем белән тулыландыру, профессиональ яктан тагын да баету, үстеру кирәк дип уйлыйм. Һәр өлкәдә профессиональ кадрлар булу, эшеңне һөнәри яктан аңлап башкару беркайчан да артык булмый. — Бүгенге көндә күп җырчылар ретро җырларга әйләнеп кайта. Бу милли сәнгатьнең асыл үрнәкләрен онытмаумы яисә сыналган, әзер җырны гына алумы? — Чыннан да бүгенге көндә артистларның ретро җырларга әйләнеп кайтуы, беренчедән, милли сәнгатьнең асыл үрнәкләрен онытмау, икенчедән, хәзерге язылган күпчелек җырларның кыска гомерле булуы белән аңлатыладыр. Үзем дә ретро җырларны яңа сулыш өреп, заманчалаштырып яңадан сәхнәгә чыгаруны аларны киләчәктә татар халкының мирасы, горурлыгы буларак буыннан-буынга тапшыру мөмкинлеге итеп кабул итәм. — Бүгенге көндә тагын кайда хезмәт куясың? — 2009 елдан Түбән Каманың “Нардуган” җыр һәм бию ансамблендә эшлим. Төрле мәдәни чаралар , концертлар белән халыкка хезмәт итәбез. — Җырлар яздыру, клип чыгару концертлар куярга бер адыммы? Алга таба нинди планнар белән яшисең? — Җырлар яздыру, клип чыгару, үземнең иҗатымны халыкка тәкъдим итү белән мәшгүль. Алдыма үземнең сольный концертларымны эшләү һәм тамашачы мәхәббәтен яулау максатын куйдым. Фотолар шәхси архивтан алынды.   Гөлшат МИНГАЗИЗОВА --- | 28.11.2016 (полный текст новости)

  • 2016-11-29 10:06 Казанда Рөстәм Яхин исемендәге II классик музыка фестивале тәмамланды (ФОТО)
    28.11.2016 Мәдәният Г.Тукай исемендәге Дәүләт премиясе лауреаты, мәшһүр композитор Рөстәм Яхинның тууына 95 ел тулуга багышланган концертта Рөстәм Абязов җитәкчелегендәге «La Primavera» оркестры, Рэм Урасин, танылган җырчылар Зилә Сөнгатуллина, Идрис Газиев, Резидә Галимова, Георгий Ибушев, Филүс Каһиров, Артур Исламов, Эльза Заяри, Юлия Җиһаншина катнашты. Концертны Рөстәм Яхин эшкәртүендәге “Тәфтиләү” (Г.Тукай сүзләре) әсәре белән Татарстан Республикасы дәүләт камера хоры ачты. Рөстәм Яхинның “Моңлы гармун” (Нәби Дәүли сүзләре), “Ак җилкәннәр” (Мостафа Ногман сүзләре), “Йолдыз» (Кави Нәҗми сүзләре), “Яз чәчәген өзмә минем өчен” (Заһид Фәйзуллин сүзләре), “Күңелем өзгәләнгән минутларда” (Әхмәт Ерикәй сүзләре), «Ышанам» (Ләбиб Айтуганов сүзләре), “Күзләрем тик сине эзлиләр” (Мостафа Ногман сүзләре), “Ялгыз агач” ( Әхмәт Саттар сүзләре), “Бер генә сүз” (Ренат Харис сүзләре), “Если ты уйдешь” (Марат Таҗетдинов сүзләре), “Керим әле урманнарга” (Гарифҗан Мөхәммәтшин сүзләре), “Әниләр“, “Күңелемдә яз” (Мостафа Ногман сүзләре), “Китмә, сандугач” (Гөлшат Зәйнашева сүзләре), “Җырланмаган әле безнең җыр” (Әхмәт Ерикәй сүзләре) җырлары, “Фортепиано белән оркестр өчен кoнцерт”ы яңгырады. Гала-концертның сценарий авторы – Рәмис Аймәт, режиссер – Илдар Хәйруллин. Р. Яхин исемендәге ике фестивальдә дөньякүләм танылган пианистлар: СССРның халык артисты Элисо Вирсаладзе, Александр Гиндин, атаклы җырчы, СССРның халык артисты Нани Брегвадзе, Татарстанның, Башкортостанның абруйлы сәнгать осталары чыгыш ясады. II Фестиваль кысаларында гыйнварда Россиянең халык артисты Сергей Захаров чыгышы көтелә. Концерт артистның авыруы сәбәпле 3 ноябрьдән 18 гыйнварга күчерелде. #1 #2 #3 #4 #5 #6 #7 #8 #9 #10 #11 #12 #13 #14 #15 #16 #17 #18 #19 #20 #21 #22 #23 #24 #25 #26 #27 --- --- | 28.11.2016 (полный текст новости)

  • 2016-11-29 10:06 Балалар белән ярышлардан кайтучы автобус һәлакәткә очраган
    28.11.2016 Фаҗига Башкортстанда ярышлардан кайтучы балалар утырган автобус катнашында юл-транспорт һәлакәте булган, һәлакәт нәтиҗәсендә бер кеше үлгән, бер кеше җәрәхәтләнгән, дип хәбәр итә Башкортстан буенча ЮХИДИ идарәсе матбугат хезмәте. Автобуста 30 пассажир, аларның 21е Эстәрлетамактан Пермьгә спорт ярышларыннан кайтучы балалар, яшүсмерләр булган. Җәмәгать транспорты 27 ноябрьдә Уфа - Янаул юлының 96 чакрымында кичке бишләрдә каршыга килүче “Рено” автомобиле белән бәрелешә. Юл-транспорт һәлакәте нәтиҗәсендә, “Рено” автомобилендәге 52 яшьлек пассажир алган җәрәхәтләрдән үлә. --- --- | 28.11.2016 (полный текст новости)

  • 2016-11-29 10:06 Казанда видеокүзәтү системасы кую проблемаларны хәл итәрме?
    28.11.2016 Җәмгыять Бу сүзләрне Казан Башкарма комитетының ТКХ комитеты рәисе Искәндәр Гыйниятуллин хәбәр итте. Әлегә Татарстан мәркәзенә бәхет ишелеп төшәрме-юкмы икәнлеген әйтүе кыен. Шунысы тәгаен: 2017 елда Казанның күпкатлы өйләр, ишегаллары территорияләренә видеокамералар урнаштырылачак. Инде бүген «Куркынычсыз шәһәр»  пилот проекты кысаларында Татарстан башкаласында 4183 видеокамера урнаштырылган. Алар 1219 күпкатлы йортны колачлый. Мондый проектны башлап җибәрү, беренче чиратта, хокук бозуларның кимүенә, җинаятьләрне тагын да күбрәк ачуга, шәһәрлеләрнең куркынычсызлыгын тәэмин итүгә, милекне саклап калуга юнәлтелгән. Сер түгел, эре шәһәрдә халыкның куркынычсызлыгын тәэмин итә торган ысул булып видеокүзәтү системасы тора. Әгәр 2000 елларда видеокамералар бары тик җәмәгать урыннарында, парк-скверларда гына урнаштырылса, бүген бу урыннар исемлеге киңәя. Мәскәү һәм Санкт-Петербург шәһәрләре видеокүзәтү системасын шәһәр бюджеты ярдәмендә тормышка ашырса, Хабаровск белән Тамбов шәһәрләрендә видеокүзәтү системасының чыгымнары шәһәрлеләр җилкәсенә төшә. Хәер, мондый практика Казанда да кулланылган иде. Мисал өчен, Яңа Савин районының берничә йортында яшәүчеләр үз хисапларына видеокүзәтү системасын куйдырган булган. Казанның Башкарма комитеты әлеге проектны тормышка ашырыр өчен карарлар булдырган. Проектның үзенчәлеге шунда: аны тормышка ашыру өчен гражданнардан акча җыймаячаклар. Шул ук вакытта шәһәр бюджеты да моның өчен акча бүлеп бирми. Бу эш чыгымнарын үз өстенә өч элемтә операторы алган, алар – «Таттелеком», «Уфанет», «IT плюс». Проект әлегә өч елга расланган. Элемтә операторлары «Куркынычсыз шәһәр»  өчен 70 миллион сум акча бүлеп бирә. ВИДЕОКАМЕРА КАЙДАН КҮЗӘТӘЧӘК? Казанның күпкатлы йортлар тирәләрендә видеокамераларны кайларга урнаштырачаклар соң? - Ишегалдына кергән җирдә; - йорт периметры буйлап; - балалар яки уен мәйданчыгы янында; -  көнкүреш калдыклары контейнерларына карап тора торган итеп. Ким дигәндә, бер йортка 3 видеокамера урнаштырырга җыеналар. Әлбәттә, 3 видеокамера гына түгел, күпкә артыграк видеокамералар куелган йортлар да бар Казанда. Мисал өчен, Җиңү проспектындагы бер йортка хәтта 16 камера урнаштырылган. Бу системаларны полиция хезмәткәрләре күзәтүеннән соң гына урнаштырачаклар. Хокук саклау вәкилләре белән берлектә камералардагы мәгълүматны җиде көн дәвамында саклау турында карар кылынган. Видеомәгълүматларны җибәрү өчен интернет кулланылмый. Видеосистемага яки архивларга теләсә кем керә алмый. Мәгълүматларны бары тик хокук саклау органнарыннан гына алырга мөмкин булачак икән. ОН-ЛАЙН КАРАП БУЛАЧАК Әйтергә кирәк, хәзерге вакытта видеокамераларның күпчелеге җәмәгать урыннарына, үзәк урамнарга, чатларга куела. Мондый ысул, үз чиратында, хокук сакчыларына да ярдәм итми калмый. Быел видеокамералар ярдәме белән 8 җинаять эше ачылган, 500 административ беркетмә төзелгән. Нәкъ менә шундый заманча системалар белән җәмәгать урыннарында җинаятьчелек – 5,5 процентка, ә урамнардагысы 4 процентка кимегән. Автотранспорт урлау очраклары 104 проценттан 88 процентка төшкән. Әлбәттә, күпкатлы йортлар һәм ишегаллары территориясенә куела торган видеокамераларның заманча булуы төп шарт булып тора. – Беренче чиратта, камералар кешеләрнең йөзләрен, машина номерларын, чит-ят предметларны ачык итеп күрсәтергә тиеш. Шуңа да Full HD камералары кулланылачак. Анда минутына кимендә 25 кадр күрсәтелергә тиеш, – дип ассызыклый Казанның Мәгълүмати һәм элемтә идарәсе башлыгы Рифат Ханнанов. Әйтергә кирәк, кешеләр бары тик үз йортына куелган камералардагы видеомәгълүматны он-лайн рәвештә карап бара алачак. Бу «Ачык Казан» системасы аша башкарылачак. Һәр фатирның исәп-хисап (лицевой) счеты буенча кереп булачак. Якын киләчәктә күпкатлы йорт территорияләрендәге һәм ишегалларыннан килгән видеомәгълүматны цифрлы телевидение каналы аша гына да күзәтеп булачагын искәртәләр. Бүген камераларны урнаштыру эше дәвам итә. Хәзерге вакытта «Азино-1», «Азино-2», Мәскәү, Идел буе районнарындагы күпкатлы йортларда заманча техника урнаштырыла. ВИДЕОКАМЕРАЛАР МУЛЯЖ БУЛМАСМЫ? Әлегә операторлар мондый инвестицион проектларга финанс ярдәме күрсәтергә әзер. Тора-бара нәрсә буласын тормыш күрсәтер. Мондый камераларның уңай ягы булуы аңлашыла. Медальнең ике ягы булган кебек, кемгәдер бу ошамаска да мөмкин бит. Бу уңайдан, Intertat.ru  хәбәрчесе Искәндәр Гыйниятуллинга үз соравын җиткерде. - Бу система, ким дигәндә, өч елга тәэмин ителәчәк. Минем уйлавымча, моның белән генә чикләнеп калмаслар. Шәһәрлеләргә килгәндә, алар арасында төрле фикерләр була инде. Кайберәүләре дингә сылтап, «Мине видеога төшерергә ярамый», диләр.  Ләкин бүген тәрәз төбенә утырып, видеога төшерүне беркем дә тыя алмый. Әлбәттә, халык арасында – төрле фикерләр. Әмма күбесенчә уңай фикерләр ишетергә туры килә, –  дип җавап кайтарды Казан Башкарма комитетының Торак-коммуналь хуҗалыгы комитеты рәисе. Тик кайбер казанлылар бу проектка бераз шикләнеп карый. Мисал өчен, моннан 7-8 ел элек яңа күпкатлы йортка күчкән Илдар Мөбәрәкшин – мондый тәҗрибә белән очрашкан кеше. Аларның йортларына да видеокамералар тезеп чыгалар, тик нәтиҗәсе генә шатландырмый. - Әлеге видеокамералар була торып, күршеләремнең машина тәрәзәләрен ваттылар, хәтта кайбер транспорт чараларының тәгәрмәчләрен салдырып алып китү очраклары да булды. Аннан соң шушы видеокамералар аша бу мәсьәләләрне хәл итүләрен сорап мөрәҗәгать иткән идек, нәтиҗәсе булмады. Безнең йортка куелган видеокамералар муляж булып чыкты. Шуңа да миндә «Бу яңа проект та муляж видеокамераларга кайтып калмасмы?» дигән сорау туа, – дип сөйли казанлы. Чыннан да, һәр гамәл җиренә җиткереп башкарылырга тиештер инде ул. Ә булса ярый, булмаса ярый, дип түгелдер. 2017 елда бәхет ишелеп төшәрме соң? Видеокамералар һәр күпкатлы йортка куелса, бәлки төшәр дә... Алинә МИННЕВӘЛИЕВА --- | 26.11.2016 (полный текст новости)

  • 2016-11-29 10:06 Рамил Айметдинов: “Сәхнәдән алкышлар сораган җырчыларны бөтенләй дә аңламыйм” (ИНТЕРВЬЮ)
    28.11.2016 Мәдәният Яшь, чибәр, романтик, зәвыклы һәм әлеге сыйфатларны кулланып популяр булырга теләүче башкаручылар кемнеңдер тынычлыгын җуйдырадыр. Бигрәк тә социаль челтәрләрдә аларга карата тәнкыйть сүзләрен җәлләмичә яудыралар. Үзләрен музыка өлкәсендә “белгеч” дип санаучылар, әлеге җырчыларның иңнәрендә берничә музыкаль уку йортында алган белемнәр ятканын күз алдына да китерә алмыйлардыр. Фикерем яшь җырчы Рамил Айметдиновны күзаллап оешты. Н.Җиһанов исемендәге Казан дәүләт консерваториясендә белем алучы Рамил үз юнәлешен табып, бүгенге көндә татар эстрадасында бары тик сыйфатлы һәм камилләшкән җырлар тәкъдим итә. — Рамил, консерваториядә беренче курсны дирижерлык буенча укысаң, армиядә хезмәт итеп кайткач, вокал юнәлешен сайлагансың. Ни өчен башка факультетны сайладың? — Мин үземне универсаль җырчы дип саныйм, шуңа да дирижерлык факультеты төрле юнәлештә иҗат итәргә күбрәк мөмкинлек һәм ирек бирер дип уйладым, ә консерваториянең вокал бүлегендә операда җырлау өчен тавышны ачалар. Опера минем өчен түгел, бигрәк тә патентлаштырган программа буенча укыту эстрада җырларын башкарган очракта комачаулар гына иде. Хор-дирижерлык бүлеге минем өчен алтын урталык булды. Беренче курсны тәмамлагач, армиягә чакыру кәгазе килде. Хезмәт иткән вакытта мин консерваториядә яңа вокаль факультет – музыкаль театр ачылганын белдем. Армиядә чакта уку юнәлешен үзгәртү хакында уйларга вакыт булды, шуңа да кайткач, нәкъ шул бүлеккә күчерелдем. Без операдан тыш оперетталар, мьюзикллар, спектакльләр куябыз һәм мин рәхәтләнеп үземне төрле амплуада күрсәтәм, камилләшәм. — Җырларыңны һәм клипларыңны затлы итеп башкарасың һәм төшерәсең. Бу эштә консерваториядә алган белемнәр үз ролен уйныймы? Әллә инде бу табигый сыйфатмы? — Татар эстрадасындагы иҗатым бөтенләй консерваториягә кагылмый. Минем өчен алар икесе ике төрле дөнья. Консерваториядә мин классик музыка дөньясында яшим, ә татар эстрадасы үземне поп-җырчы буларак тәкъдим итәргә мөмкинлек бирә. Мин бервакытта да кеше фикеренә карап тормадым. Җырларым һәм клипларым – халык таләпләрен түгел, ә үземнең күңел халәтемне чагылдыру чарасы. Тамашачыларның иҗатымны яратып кабул итүе дә мине сөендерә генә. — Илназ Сафиуллиннан кала татар эстрадасында «икенче романтик» исеменә лаек булу турында уйламыйсыңмы? Синең стилеңне романтик дип атап буламы? — Нәкъ өстенә бастыгыз. Чыннан да мин үземне романтик дип исәплим. Бик теләсәм дә сәхнәдә ниндидер пафос күрсәтә алмыйм. Сикереп-сикереп биюне дә кирәк дип санамыйм. Эстрадада да мин үземне тәрбияле, итагатьле һәм  интеллигент итеп тотам. Нинди телдә җырлауга карамастан, ә мин шулай ук рус, француз, инглиз, гарәп телләрендә әсәрләр башкарам, җырларым һәрвакыт мәхәббәт турында.  Кызларга, милләтемә карата, тормышка мәхәббәт хакында җырлыйм. Сәхнәдә биергә, артык хәрәкәтләнергә яратмыйм.  Минем стиль – бары микрофон стойкасы белән җырлау. Чын күңелеңне биреп эшләсәң, сәхнәдән: «Дуслар, алкышларыгыз кайда?!» — дигән кычкырулар кирәкми, тамашачы үзе җырчының сәләтен бәяләп, кул чабачак. —  Җырлар багышларлык илһамландыручың бармы? — Мин илһамны да сыйфатлы музыкадан алам. — Үзең җырлар язасыңмы? — Минем репертуар әлегә зур түгел. Композиторлар тарафыннан да язылган җырларым бар, тик аларның күп өлешен үзем иҗат итәм. — Сәхнәдә җырчылар көннән-көн күбәя. “Миңа бу кирәкме?” дигән икеләнү туганы юкмы? — Иҗатымда бик авыр каршылыкларга очраганым юк. Эстраданы да рус яки татар сәхнәсенә аермыйм. Минем өчен җыр һәм тамашачы бар. Конкуренции дип тә янып-көеп йөрмим, чөнки беренче чиратта мин үземнең җырларымны халыкка ирештерәм. Һәркемнең дә үз тамашачысы бар икәнен онытмаска кирәк. — Спорт белән махсус шөгыльләнәсеңме? — Спорт минем өчен яраткан шөгылем. Тренажер залга йөрим, урамда йөгерергә яратам, ләкин гап-гади сәбәп – өлгереп булмау аркасында кайвакыт шөгыльләнмичә дә калам. Күңел төшкән чаклар да була, ул вакытта атналар буена спорт турында онытып, өйдә бикләнеп, баллы һәм майлыны гына ашап ятарга мөмкин. — Концерт сезоны гөрләп бара, синең бу елга нинди планнар? — Бүгенге көндә үземнең дүртенче җырым өстендә эшлим. Бу елны ук тыңлаучыларыма тәкъдим итәгә исәплим. Концертларда даими катнашып торам. Сюрприз һәм яңалык булырлык яңа проектлар һәм иҗади фикерләр бар, шуңа да якын арада үз тамашачымны сөендерермен дип уйлыйм. Фотолар шәхси архивтан алынды.   Гөлшат МИНГАЗИЗОВА --- | 28.11.2016 (полный текст новости)

  • 2016-11-29 10:06 Камил Исхаков Татарстан Президентының ярдәмчесе итеп билгеләнде
    28.11.2016 Сәясәт Камил Исхаков Татарстан Президентының ярдәмчесе итеп билгеләнде. Бу хакта тиешле карарны Рөстәм Миңнеханов имзалады. Камил Исхаков Болгар ислам академиясен оештыру мәсьәләләре белән шөгыльләнәчәк. Татарстан Президенты "Болгар ислам академиясен төзү һәм Казан Изге Мәрьям Ана иконасы чиркәвен торгызу турында"гы УП-1066 номерлы Указга 2015 елның 4 ноябрендә кул куйган иде. Мәгълүм булганча, Камил Исхаков 1989-2005 елларда Казан шәһәре башлыгы булып эшләде. Аннан соң 2007 елга кадәр Россия Президентының Ерак Көнчыгыш федераль округындагы вәкаләтле вәкиле булып, 2008 елда – Россиянең Ерак Көнчыгыш һәм Байкал аръягы буенча төбәк үсеш миинистры урынбасары булып эшләде. 2008-2011 елларда Җиддәдә “Ислам конференциясе” оешмасында Россиянең даими вәкиле (2011 елдан соң – Ислам хезмәттәшлек оешмасы) булып хезмәт итте. Камил Исхаков Казанның мөселман җәмәгатьчелеге тормышында актив катнаша, “Казан нуры” мәчете мәхәлләсе советы рәисе булып тора. --- --- | 28.11.2016 (полный текст новости)

  • 2016-11-29 10:06 Николай Дроздов, тормоз белән газны бутап, кеше бәрдергән
    28.11.2016 Шоу-бизнес 78 яшьлек Николай Дроздов бәхетсез очракка тарыган. Ул үзенең "Судзуки Гранд Витара" автомобилендә барганда башкала урамында юлны аркылы чыгучы 53 яшьлек ханымны бәрдергән. Николай Николаевич шунда ук машинасыннан чыккан да ярдәмгә ташланган. Үтеп баручы кешеләр зыян күргән ханымга ашыгыч ярдәм чакырганнар. Ул җитди җәрәхәтләр алган. Хәзерге вакытта травматологиядә ята. Фаразларга караганда, Дроздов машина алдыннан юлга кинәт килеп чыккан ханымны күреп туктамакчы булган. Әмма педальләрне бутап, тормозга басасы урынга газга баскан, дип яза "Әлмәт таңнары".   --- --- | 28.11.2016 (полный текст новости)

  • 2016-11-29 10:06 Балаңны каргама, кызым
    28.11.2016 Язмыш Яңа гына савып кергән сөттән мөлдерәмә чиләк шалтырап идәнгә тәгәрәде. Идәнгә сөт келәме җәелде. – Беткере, аягың сынгыры... – Килен, баланы каргама! Кечкенә бит әле ул, аягы ялгыш тиеп киткәндер. Ана каргышы бик зәһәр, тиз төшә, сак бул! Мәфтуха карчык менә ничә еллар инде йортта булганнарны сәкедә әнә шулай җаны белән тоеп утыра. Күзләре сукырайганга быел биш ел була. Бар йөргән юлы – яткан түшәгеннән өстәл почмагына кадәр. Кармалана-кармалана сәкегә тотынып барып, табынга утыра. Яшен дә ачык хәтерләми. Бик зурдыр инде аның яше. Хәтер йомгакларын сүтә китсәң, шулай тоела. Ул ничектер үзен хәзер ике дөнья (фани һәм бакый) вәкиле итеп күрә, әллә нинди изге затлар белән сөйләшә. Шуңа да якыннарына, хәл белешергә кергән кешеләргә киңәшләрен биреп калырга тели. – Әй, каркылдап утырдың инде. Тузга язмаган нәрсә сөйләп. Күпме сөтне әрәм итте бит, каймаксыз да калдык. Көне буе чабып аякларым сызлый, ничек кабат җыештырып чыгасы, – дип, сыкравын дәвам итте Рауза килен. – Синеке шул инде. Тегеләй ярамый, болай ярамый. Кеше хакына тимә, хәрам мал ашама. Кеше малына кызыкма! Туйдырып бетердең тәмам. Әнә күрше Сәлих малае. Ниндидер сату-алу эше белән шөгыльләнә. Өр-яңа йорт салды, ялтырап торган машина алды, туп кебек бүксә үстерде. Түбән оч Сабир малае сөйләп торды әле. Эшләтә, эшләтә икән дә, тиеннәр түләп чыгарып җибәрә икән. Әнә Әнисәне кара. Безнең кебек уттай кызуда печән чабып, мал асрап, сыер савып та яшәми. Бармаклары тулы алтын, көн саен өстендә бер яңа күлмәк. Ә синең Заһирың кояш чыкканчы эшкә чыгып китә, майга-тузанга батып караңгы төндә генә кайтып керә. Эшләгәне ашарга да җитми бит. Ә син “намуслы яшәгез, кеше хакы” дисең. И, әни... – Алай димә әле син, кызым. Ходай Тәгалә бар ул. Һәрбер бәндә үзенең кырын гамәле өчен җаваплы. Бер бирмәсә, барыбер үз җәзасын бирә ул Алла. Әнә бер кардәшебез. Бик мул яшәде, йорт-җирләре чын ясау, өстәле безнең төшләребезгә дә кермәгән ризыклардан сыгылып торды. Менә шушы Заһирымны укытырга җибәрәм дип, бераз әҗәткә акча сорап кергән идем. Бирмәде, “Ипигә дә акчабыз юк әле”, – диде. Ә бит өстәлдәге нигъмәтләрнең барысы да күз алдында, чәйгә дә чакырмадылар. Рәнҗемәскә тырыштым инде үземчә. Ә бер көнне “Хәле бик авыр,урын өстендә ята икән”, – дигән хәбәрне ишеткәч, янә керәсе иттем. Ни дисәң дә, кардәш бит. Балалары бар нәрсәне төяп кайтканнар, “Күгәрчен сөте” дә бардыр. Тик танышым бер йотым су, бер валчык икмәккә тилмереп ята. Чире шундый: тамагыннан ризык үтми икән бичараның. Килен әллә тыңлады, әллә тыңламады. Идән юды, ахры. Су чайпалган, мунчала сыккан тавышка карчык йокыга талган иде. Көн артыннан – көн, ел артыннан ел узды. Беркем дә дөньяга мәңгелеккә килмәгән кебек, Мәфтуха карчык та китеп барды. Чая кыз Алсу инде буй җитеп килә. Тик әти-әниләрен сөендермәде ул. Кичләрен бизәнеп-ясанып чыгып китә дә, иртә белән генә кайтып керә. Әтисенең “чыбыркысына” да, әнисенең зәһәр сүзләренә дә исе китми. Ишекне бикләсәләр, тәрәзә ватып булса да чыгып китте Алсу. Кызларының тулып килгән корсагын әти-әни бик соң гына искәреп алдылар. Инде барысы да соң иде. “Тапсын, бәлки бераз акыл керер”, – дип, телләрен тешләде әти-әни. Ә Алсуны авырлы килеш тә йортта тотып тораалмадылар. Чыкты да китте, чыкты да китте. Бәбилисе көнне дә шыр исерек иде булачак ана. Әнә шулай өйгә сабый кайтты. Бер булмагач, булмыйдыр инде ул. Алсуның әни буларак, бала имезеп, бала чүпрәкләренә төренеп утырыр исәбе юк иде. Элеккеге “эшен” дәвам итте. Көннәрдән бер көнне әниләренә “кияүгә чыгам” дигән хәбәр алып кайтты. Ата-ана ике куллап ризалаштылар. Тик сөенеч озакка бармады. Кызы яшәгән йортка барган саен оныгының ничек җәфалануын күреп, әби кешенең йөрәге телгәләнде. Бу гаиләдә бала кайгысы юк иде. Кайчан килмә – музыка, исерек дус-иш, тәмәке сөреме. Бер килүендә Рауза түзмәде, баланы үзенә алып китте. Ныклы карарга килде: таш яуса да, баланы кире анда илтмәячәк иде ул. Икенче көнне үк Алсу баласы артыннан килеп җитәр дип уйлаган иде. Тик ялгышты: бер атнадан да, бер айдан соң да ана күренмәде... Сабый әби-бабасы йортына ияләшкән иде инде. Анасының чаялыгы баласына да күчкән, ахры. Тиктормас малайны бер генә минутка да күз уңыннан ычкындырырга ярамый. Кинәт нәрсәдер килеп төшеп, бик каты бәрелеп, вак-вак кыйпылчыклар идәнгә чәчелде. Кыйммәтле бәллүр ваза чәлпәрәмә килгән иде. Телевизор алдында йокымсырап киткән Рауза эшнең нидә икәнлеген бик тиз төшенде: – Эх, җен малай, аягың... – Баланы каргама, кызым... Рауза тетрәнеп, элек сукыр карчык яткан сәке урынына карады. – Әллә төшләнәм инде. Кил, улым, курыкма. Хәзер җыярбыз аны. Дөнья малы бетми лә ул. Куркынып почмакка елышкан бала йөгереп әбисе янына килде. Рауза калтыранган куллары белән баланың башын күкрәгенә кысты. Күзләреннән мөлдерәмә аккан яшьләрен балага күрсәтәсе килми иде аның. Нәсимә Фазлыева. Чыганак: https://vk.com/beznen_avil   --- --- | 28.11.2016 (полный текст новости)

  • 2016-11-29 10:06 15 яшьлек яшүсмер әти-әнисен тезләндергән өчен гафу үтенгән (ВИДЕО)
    28.11.2016 Җәмгыять Мәскәү өлкәсендә яшәүче яшүсмер үзен хастаханәдә дәваланырга мәҗбүр иткән әти-әнисен тезләндереп гафу үтенергә мәҗбүр иткән һәм барысын да видеога төшергән дип язган идек. Әлеге хәлнең килеп чыгуында 70 яшьлек әти кеше компьютер уеннарын гаепле дип саный. Шушы көннәрдә Интернетта яшүсмернең әти-әнисен тезләндерүе өчен үкенүен белдергән видеоролик пәйда булды. Видеода егет үзенең начар кәефтә булуын, үзенең ни эшләгәнен белештермәвен әйтә. Шулай итеп ул Интернет аша гафу үтенергә булган, дип хәбәр итә "Москва 24". Шулай ук укыгыз: 15 яшьлек яшүсмер әти-әнисен тезләнеп гафу үтенергә мәҗбүр иткән (ВИДЕО) --- --- | 28.11.2016 (полный текст новости)

  • 2016-11-29 10:06 “Син миңа хыянәт иткәнне гөлләр күреп торган”
    28.11.2016 Ир белән хатын Узган җәйдә “Восстание разъезды” базарчыгында очраклы рәвештә бер гыйбрәтле хәлнең шаһите булырга туры килде. Югары Осланның кайсыдыр бер авылыннан килгән Геннадий дәдәй, үзе сыман күпне күргән “Нива”сыннан төшүгә, машина салоныннан бер кәрзин шайтан таягы (чертополох) чыгарып куйды. “Зәңгәрсу яфракчыклы һәм сабаклы, бөтен җире чәнечкеле шарчыклар белән капланган, болынлыкта терлекләр әйләнеп уза торган бу ямьсез чүп үләнен ниемә дип җыеп килгән инде?” – дип уйларга өлгермәдем, карт янына сатып алучылар җыела башлады. Бабай, өч ботакчыкны бергә бәйләп, җирле “кактус”ларны ярыйсы гына бәягә аткара башлады. Кайберәүләр: “Монысы – үземә, инде балаларга, кодагыема, сеңлемә дә бир”, – дип, хәтта берничә бәйләм сатып алды. Минем сәерсенеп аптыравым йөземә чыккан булган, күрәсең, чәчәк сатучы Татьяна: “Нәрсә терәлеп каттың? Әйдә, беткәнче алып калыйк, могҗизалы үлән бит ул! Өйгә бозым кертми, – дип шаккатырды. – Бөтен гаиләне бусагадан атлап кергән начар ниятле кешеләрнең көнчелегеннән саклый ул. Кешеләрне чиргә сабыштыручы, туганнарны үзара талаштыручы, нәселгә афәт китерүче, гаиләдә тавыш чыгаручы кара энергияне юкка чыгара”. Шуннан үз башыннан кичкән вакыйганы сөйләп, мине бөтенләй хәйран итте. – Тыныч яшисең килсә, һәр айның 19 нчы көнендә өйне тискәре энергетикадан тулысынча чистартырга кирәклеген беләсеңме? – диде ул, бик җитди төстә. – Өйне һәр “тишек”кә кереп җыештырып чыгару гына җитми әле. Ватык савыт-сабаны, шифоньер яки антресоль почмагында тузан җыеп ятучы иске-москы өс киемнәрен, ертык, тишек туфли-башмакларны, әллә кайчангы газета-журналларны вакытында өйдән олактыру хәерле. Үзем өйдә бернинди “хлам” тотмау яклы, ә ирем Сергей мине исрафчылыкта гаепли. Айга бер мәртәбә булса да чиркәүгә барырга, аннан өшкерелгән су белән шәм алып кайтырга тырышам. Шул суны йортыбызның почмакларына бөрким, идән юа торган суга кушып, бөтен җирне юып чыгарам. Бервакыт өебезне шәм яндырып чистартырга туры килде. Мәскәүдә яшәүче, иреннән аерылган каенсеңлем Ольга бездә бер атна кунак булып киткәннән соң, өебездә сәер хәлләр башланды. Безнең яңа гына өй салып кергән вакыт, шатлык-куанычыбыз ташып тора. Ирем белән үзара аңлашып, чөкердәшеп яшибез. Эш күп дип зарланырга вакыт юк, икәүләшеп йөгерәбез генә. Терлек-туар күп. Бакчабыз алагаем зур. Анда җәен нәрсә генә үстермибез! Балаларыбыз сау-сәламәт, артык проблема тудырмыйча гына, мәктәптә укып йөриләр. Барыбызның да кәеф шәптән, шуңа күрә эшебез гөрләп бара. Өй туе уздырыр алдыннан, бурычка кереп булса да, йортка өр-яңа, заманча җиһазлар кайтарып тутырдык. “Икәүләп эшләп торганда, түләрбез әле, бурычлы үлми, чирле үлә”, – диде Сережам. Гөлләр үстерергә яратам мин. Иске өйдән биек түшәмле, саф һавалы йортка күчергәч, гөлләрем шаулап чәчәк атарга кереште. Җәннәт почмагыдай гүзәл оябызга сокланмаган кеше калмагандыр ул чакта. Каенсеңлем, ничә карама, яңа трильяж каршында бөтерелә. Йорт җиһазларын тотып, сыйпап-сыпырып карый. Гөлләремне үзенең кәрәзле телефонына фотога төшерде. Беркөнне абзардан терлек карап керешемә, йокы бүлмәбезнең бераз ачык калган ишегенә күзем төште. Ольганың көзгеле комодта актарынуын күреп сәерсендем. Шулай да канәгатьсезлегемне сиздермәскә тырыштым. Кунакны авыл күчтәнәчләре төяп, билет алып, Мәскәү поездына утыртып җибәрдек. Өйгә кайтып кергәч үк, гомер булмаганны, ирем миңа тиктомалдан җикеренергә кереште. Ашым бик тозлы булган, янәсе. Кичә урын җәймәсенең төсе уңганын җәйгәнмен... Бертуган сеңлесенә кырын караганмын, имеш. Нахакка әйтелгән сүзләр ачуымны китерсә дә, телемне тешләп калуны хәерлерәк күрдем: тавышгауга яратмыйм мин. Залга чыккач, ирем тыныч кына йоклап яткан песине тибеп очырды. Мәктәптән кайтып кергән балаларга яман җикеренде. Әйтерсең, аны пәри алмаштырган иде. Бер көн түздем мин бу хәлгә, ике көн чыдадым. Гадәттә, ир белән хатынны уртак түшәк дуслаштыра. Алай сырпаланып карыйм иремә, болай җайламакчы булам араны. Әмма юмалавым иремне отыры котыртты гына. Ул, кимсетүле сүзләр әйтеп, мине караваттан тибеп төшерде. Мин исә мендәр белән аның башына тарттым. Шуннан киттек кызып... Безнең тавышланганны ишетеп, олы улыбыз арага кермәсә, ул кичтә, белмим, нишләп беткән булыр идек?.. Иртән урын-җирне җыештырган чакта, матраска кадап куелган булавка табып алдым. Ул кайдан килгән? Нинди ният белән кем кадаган? Кичкә бура кебек сыерыбызны көтүдән елан имеп кайтарды. Бичараның бер имчәгеннән кан тамып тора иде. Сава башлаган гына идем, чиләккә типте, ярый әле маңгаема тондырмады. Күп тә үтмәде, кече улыбыз физкультура дәресендә егылып, кулын сындырды. Аны больницага алып барганда, чак кына юл һәлакәтенә очрамадык. Борчу-хәсрәтләр моның белән генә бетмәгән икән әле. Кредитка чумган иремне эштән кыскарттылар. Ул, эш эзлисе урынга, баш ташлап эчәргә кереште. Ай буе айнымады. Исерек баштан котырынып, тәрәзә төбемдәге гөлләремнең берсен дә калдырмыйча, чүлмәге-ние белән урамга чыгарып бәргән. “Алар миннән көләләр, ачуымны чыгарып, каршымда селкенешеп утыралар. Мине булдыксыз, мөгезле поши дип үртиләр. Син миңа хыянәт иткәнне алар күреп торган!” – дип, йодрыгын йомарлап өстемә килде. Күзләрен кан баскан, өйдән чак кына чыгып качып өлгердем. Юкса, бәреп үтергән булыр иде... Аптырагач, тәвәккәлләп, чиркәүгә Алексей Атакай янына киттем. Соңгы арада баштан үткән хәлләрне тәфсилләп сөйләп бирдем. Мине дога укып өшкергәндә, Атакайның хәле китте. “Сиңа яман күз тигән, догалар укып, аураңны чистартмасаң, чирләп урынга егылуың бар, – дип, кулыма китапчык тоттырды. – Тигез тормышыгыздан көнләшеп, керле күңелле берәүнең йортыгызга бозым салган булуы ихтимал. Бәлки, иреңнең ашына йә чәенә берәр яман нәрсә салып эчерткәннәрдер. Бөтен күңелсезлекләр өегездәге кара энергиягә бәйле. Кайткач ук, һәр бүлмәне яхшылап юып чыгар, почмакларны өшкерелгән су, изге шәм белән чистарт. Иреңә ачу саклама. Ул үзе дә бик нык газаплана бугай. Аңа синең ярдәмең кирәк. Мунчага алып кереп юындыр син аны, артыш себеркесе белән яхшылап чап. Ул юынасы суга әрем, мелисса, роза чәчәкләре төнәтеп сал. Бары тик җылы сүзләр генә әйтеп юат. Айныгач, табибка алып барып күрсәтергә туры килер. Бәлки, аның аурасы бозылып, психикасына зыян килгәндер”. Шуннан ишек өстегезгә менә моны кыстырып куй дип, Атакай миңа чәнечкеле үлән бәйләме сузды (Геннадий дәдәй шул үләнне сата икән! – Х.Г.) – Чистартуның файдасы тидеме соң? – дип сорадым Татьянадан, ул сөйләгәннәрдән бераз телсез калып торганнан соң. – Тимәгән кая! И-и, ул чакта гаҗәпләнүләрем! Өйне җыештырганда, ишек бусагасы астыннан нәни генә төенчек килеп чыкты. Эчендә чәч, тырнак, эт, мәче йоны кисәкләре... Йокы бүлмәсендәге комодның иң астагы почмагында, буеннан-буена кат-кат төйнәлгән ак җепле зур инә кадалып торуын күреп, имәнеп киттем. Әбиемнең сөйләве буенча, киемгә аеруча кытлык заманнарда шундый тегәрҗеп белән саван (мәет күлмәге) тегә торган булганнар. Шифоньердагы тун итәгемнең эчлеге уентыклап кисеп алынганлыгын бер елдан гына күрдем... – Ә шәмнәр белән нишләдең? – Тәвәккәлләп кабыздым да, һәр почмак саен йөреп чыктым. Башка бүлмәләрдә ул тыныч янды. Безнең йокы бүлмәсенә кергәч, чытырдарга, корымларга тотынды, мин сиңа әйтим. Куркуымнан кулларым калтырады. Комодтагы инәне табарга изге шәм ярдәм итте, һәрхәлдә, үземә шулай тоелды. Шәм кечерәйгәч, Атакай кушканча, мин аны тоз салынган тәлинкәгә бастырып куйдым. Шәм чытырдаган урыннарга, аз азлап, кипкән әрем, мелисса, роза чәчәкләре сибеп чыктым. Өч көннән, боларның барысын бергә җыеп, кулъяулыкка төйнәп, кеше күрмәгәндә өйдән ерактагы юл чатына чыгарып ташладым. Шуннан озак та үтмәде, хәлләр уңайга китте. Ирем айныды, эшкә керде. Ә мин, аз хезмәт хаклы эшемне ташлап, теплицамда чәчәкләр үстереп сата башладым. Бурычлардан котылдык. Күптән түгел яңа машина сатып алдык. Үзем укып, права алдым, затлы чәчәкләрне базарга кадәр күтәреп ташып булмый бит, ирем дә көне буе базар читендә мине көтеп утыра алмый. Ул әлегә машинаның искесендә йөреп тора. Ә-ә, сиңа шуны әйтергә онытып торам икән, әгәр өегезгә чит кеше кереп чыкса, хәтта туган-тумача килеп китсә дә, аларның артыннан көзгене чистартырга кирәк, чөнки кешенең энергетикасы шуңа ягылып кала. Ярый ла кергән кеше сезнең хакта бары тик яхшы уйлар гына уйлаган булса! Йокы бүлмәсенә чит кешене, гомумән, аяк бастырмавың хәерле. Аш бүлгәндә, ир белән хатынга бер үк төрле тәлинкә, кашык кую тиеш. Чуаш хатыны Татьяна сөйләгән гыйбрәтле кыйссага ышыну-ышанмау – һәркемнең үз эше, әлбәттә. Ак һәм кара энергиянең булуын галимнәр дә инкарь итми. Кеше турында начар уйласаң, синнән чыгып киткән тискәре энергия, шул кешедәге кара уйларны ияртеп, үзеңә кире кайта, нәтиҗәдә, бәла-казага яки чирләргә юлыгасың, диләр. Якты уйлар, яхшы гамәлләр безне төрле авырлыклардан саклый. Без – татарларда дога язылган шамаилләр элеп, йортка Коръән укытып өебезне чистарту, арындыру хас. Кызганыч, тормышта изге ниятле, саф күңелле кешеләр генә түгел, ә хөсетле, кара эчле бәндәләр дә очрап куя шул. Яман күзләрдән берүк үзең сакла, Ходаем... Хәмидә ГАРИПОВА, Казан --- | 28.11.2016 (полный текст новости)

  • 2016-11-29 10:06 Пай җире кишәрлегеннән нигә теләгәнчә файдалана алмыйбыз?
    28.11.2016 Авыл Татарстанда пай җирләреннән файдалану хокукыннан мәхрүм крестьян-фермер хуҗалыклары саны арта бара. Бу мәсьәләне Татарстан Республикасы Җәмәгать палатасы оештырган “түгәрәк өстәл" форматындагы утырышта күтәрделәр. Татарстанның фермерлар һәм крестьян хуҗалыклары ассоциациясе рәисе Камияр Байтимиров әйтүенчә, республикадагы авыл хуҗалыгы продукциясенең 53,6 процентын крестьян-фермерлык хуҗалыклары җитештерә. Россиядә крестьян-фермерлык хуҗалыклары җитештергән продукция 60 процентка кадәр җитә. “Безнең Конституция нигезендә, крестьяннар җир кишәрлекләренә ия булырга мөмкин. Әмма ник алар үз җирләрен ихтыяҗ тууга ук рәсмиләштерә алмый? Россиядә авыл җирлекләрендә 36,5 млн.нан артык кеше яшәгәнен беләсездер. Татарстанда бу сан 943 меңне тәшкил итә. Шуларның 403 меңе крестьян-фермерлык эшчәнлеге белән актив рәвештә шөгыльләнә. Әгәр дә пай җирләренең 98 проценты теркәлү узган диләр икән, миңа кычкырып көләсе генә кала”, -диде Камияр Байтимиров. Аның сүзләренчә, пай җирләрен якынча 20 мең крестьян-фермерлык хуҗалыклары гына рәсмиләштергән. “Кайбер җир хуҗалары, үзләренең пай кишәрлекләрен агрохолдингларга арендага биргән, хәзер кире кайтара алмый. Агрохолдинглар ялган документлар, килешүләр ясый, дөньядан киткән кешеләр өчен имза куя”, - дип КФХ хуҗаларының проблемаларын ассызыклады К.Байтимиров. Аның фикеренчә, бар да закон кысаларында эшләнергә тиеш. “Без җир реформаларына кагылышлы мәсьәләләрне тизрәк чишәргә һәм аларның закон кысаларында гамәлдә булуын тәэмин итәргә тиеш. Җир мөнәсәбәтләренең инфраструктурасын барлыкка китерергә кирәк. Бу фермерлык хуҗалыкларының тагын да үсешенә китерәчәк. Әлеге  өлкәдә алдагы 3-5 елда барлык эшләрне дә төгәлләү шарт”, - дигән фикердә рәис. Ул “Татар-информ” мәгълүмат агентлыгы хәбәрчесенә пай җирләре хуҗаларының җирләрен агрохолдингларга караганда фермерларга бирүне кулаерак күрүен әйтте. Чөнки фермерлар аренда өчен күпкә артыграк түли. Әмма 1990 елларда пай җирләрен арендага алган агрохолдинглар, килешү вакыты бетүгә дә карамастан, фиктив документлар ясатып, җирләрдән файдалануны дәвам итә. Ә пай кишәрлекләре хуҗалары яклаучысыз кала бирә. “Агрохолдинглар белән фермерлар үзләре көрәшергә тиеш түгел. Дәүләт тәртипкә салырга тиеш. Николай Гогольның Тарас Бульбасы Андрейга нәрсә дигән? Мин сине тудырдым, мин сине үтерәм дә дигәнме... Шуңа да, дәүләт агрохолдингларны барлыкка китерде, аларның эшләвен дә дәүләт җайга салсын. Закон каршында бөтенесе дә тигез булуны тәэмин итүне кирәк. Әгәр дә җир шәхси файдалануга бирелгән икән, аның хуҗалары үз җиреннән үзләре теләгәнчә файдаланырга тиеш”, - диде ул. Сүз уңаеннан, “Татарстан Республикасы муниципаль районнарында фермерлар һәм шәхси ярдәмчел хуҗалыкларның җирдән файдаланудагы проблемалары” дип аталган бу киңәшмәдә Татарстанда җир мөнәсәбәтләрен җайга салу белән шөгыльләнәчәк бәйсез эшче төркем булдырылачагы әйтелде. Шулай ук бу юнәлештә “кайнар линия”дә эшләр дип күздә тотыла. Лилия ЛОКМАНОВА --- | 28.11.2016 (полный текст новости)

  • 2016-11-29 10:06 Кубада Фидель Кастро белән бәхилләшә башладылар (ВИДЕО)
    28.11.2016 Сәясәт Куба халкы Куба революциясе юлбашчысы Фидель Кастро белән бәхилләшә башлады. Бәхилләшү церемониясе Гавана үзәгендә бара. Ул сишәмбегәчә – 29 ноябрьнең көн уртасына кадәр дәвам итәчәк. Кастроның җеназасы Гавананың Революция мәйданындагы Хосе Марти исемендәге мемориаль комплекска урнаштырылган. Иртәгә монда меңәрләгән кешелек зур митинг узачак. Исегезгә төшерәбез, Фидель Кастроны җирләргә баручы Россия делегациясен Вячеслав Володин җитәкли. Фидель Кастро 90 яшендә вафат булды. Әлеге уңайдан Татарстан Президенты Рөстәм Миңнеханов кайгы уртаклашуын җиткерде. --- --- | 28.11.2016 (полный текст новости)

  • 2016-11-29 10:06 Илназ Баһка туган көненә шәп БҮЛӘК ясаганнар
    28.11.2016 Шоу-бизнес 27 ноябрьдә эстраданың популяр җырчысы Илназ Баһка 33 яшь тулды. Бу уңайдан Илназ Казанда «33 яшькә – 33 җыр» исемле, чын мәгънәсендә гаилә бәйрәменә әверелгән концерт-тамаша оештырды. Концерт Илназ турында төшерелгән видеосюжет белән башланып китте. Анда җырчының укытучылары, остазлары, якын дуслары Илназ белән бәйле якты хатирәләрне искә алды, туган көне белән котлап изге теләкләрен җиткерде. Концертны җор телле Фәнил Вакказов алып барды. Ул да, тамашада чыгыш ясаган Резеда Шәрәфиева, Рәсим Низамов, ИлСаф, Азат Фазлыев, Айгөл һәм Ришат Шәйхетдиновлар Илназ иҗат иткән җырларны башкарды. Җырчының туган ягы – Арчадан балалар бию төркеме килгән иде. Алар Илназ рәсеме төшерелгән футболкалар киеп чыгыш ясады. Өч бала әтисе Илназ Баһ тормыш иптәше, җырчы Гүзәл Идрисова өчен махсус «Бишек җыры» язган. «Күптән мондый рухтагы җыр җырлыйсым килә иде, ниһаять, өченче балабыз тугач, Илназ язып бирде», – ди Гүзәл. Аны башкарганда, быел бәби тапкан җырчы әниләр дә балалары белән сәхнәгә чыкты. Баһларның олы уллары Камил дә әтисенең туган көненә әзерләнгән, үзе генә җыр башкарды. Илназ исә «Улларыма» дип исемләнгән тирән мәгънәле яңа җырын тәкъдим итте. Илназның зур тату гаиләсен күреп күпләр сокланып карады. Бу кичтә чәчәк бәйләмнәренең, бүләкләрнең чиге юк иде. Бәйрәм концерты соңында сәхнәгә туган көн бәлеше чыкты! Эльвира ШАКИРОВА --- | 28.11.2016 (полный текст новости)

  • 2016-11-29 10:06 Атлас юрган (ХИКӘЯ)
    28.11.2016 Язмыш Олы кеше хәстәрле булучан. Сугыштан соңгы ачлык-ялангачлыкны күреп үскәнгәдер, сүтеп алынган иске койманың күгәргән кадагына кадәр санаулы Мортаза картның. Ә күршесе Гатият аңа караганда да сакчыл, киләчәге өчен бер уч туфрагын да әрәм итми. Кыш көнендә кар да алып булмый, диләр андыйлар турында. Сакчыллык, исраф итмәү бик хуп гамәлдер ул бер карасаң. Башкаларга зыян китермәсә, хөсетлеккә илтмәсә, билгеле. Кояшлы җәйге иртәдә, сыер-сарыкларны көтүгә кугач, бер-бер артлы олы урамга иртәнге “киңәшмәгә” җыела авыл картлары. Ике күрше агай да кузгала. Алдан киң җилкәле, эре сөякле Гатият атлый. Аның артыннан кыска аяклы Мортаза “тәгәри”. Гәүдәгә төптән юанаеп чыккан имәндәй, аркылыга үскәнгә микән, кызу-кызу атлап йөргәндә чыннан да туп кебек тәгәри ул. Ә Гатият күршесенә караганда хәйләкәррәк. Тегенең исә беркатлы рыясызлыгы чиктән ашкан. Шуның мәкерле хәйләсенә ышанып тик йөри. Иртән нәрәткә барганда да, мин алданрак өлгерим әле, дигәндәй, бакча капкасыннан беренче булып Гатият чыга. Мортаза да күршесеннән калышмаска тырышып, казларын да елгага кумыйча тыркылдый артыннан. Кайткач хатыны кирәген бирә үзенең. Ике тыкрыкны бер-берсен көтмичә генә үтсәләр дә, урамга керергә дүрт-биш метр ара кала көтеп тора Гатият күршесен. – Авыл кешесеннән уңайсыз, ике күрше спур диярләр. Әйдә, тизрәк кыймылда инде. Синең аягың кыска булып, минем артымнан куалап җитә алмаганыңны белмәсләр, алдан киткәч, гаепне миннән күрерләр, – дип тыкрык буендагы каракучкыл төскә кергән бүрәнәләргә утырган килеш, тәмәкесен пыскытып көтеп тора ул аны үзе. Әмма сүзләрендәге, ым-ишарәләрендәге төртмәлек, ирен чите белән генә елмаюыннан Мортаза күршесенең үзен түбәнсетеп, кимсетеп каравын тоя. ...Иртәнге язның садә җилләре дә битләрдән иркәли башлады. Тау итәгенә иң беренчеләрдән булып сарыкларын Гатият чыгарды. Тауның кыр ягына сарыкларын көтәргә менде дә Мортазаның ишегалдын күзәтергә утырды. Ә монда авылның урамнары уч төбендәгедәй күренә. Әле агачлар яшел күлмәкләрен кияргә өлгермәделәр. Шәрә таллар арасында бар хозурлык җәелеп ята диярсең.  Зәңгәрле-аклы тәмәке тартмасыннан бер “Беломор” тартып чыгарды Гатият. Тәмәкесен ике бармак арасында озак кына бөтергәннән соң, шырпысын кабызды. Утлы “таяк”ны суырып, төтенен өреп тышка чыгаргач та, рәхәтлек кичергән кебек тоелды. Зур кулының киң учында шырпысын әйләндергәләп алды. Бик озаклап каптагы Гагарин сурәтенә карап утырды. Күз йөртеп кенә көтүдәге сарыкларын барлап алды. Гагарин белән сарыклар арасында бернинди уртаклык булмаса да, Гатият абыйның гайре үзгәрәк фикерләве бу юлы да үзен сиздерде. – Сарыкларың арасында кара тәкәң бар икән, иртәгә үк абзарыңда ябып асра аны. Ап-ак сарыкларымны карага әйләндереп бетерәсем юк, дип төксе генә каршы алды үргә таба менгән Мортазаны. Тегесе дә бер каршы сүз әйтми, ләм-мим. Икенче көнне үк кара тәкәсен абзарга ябып куйды. Хатыны Миңзифа кереп, күршесен әрләп тә чыкты. – Күрше хакы, тәңре хакы. Сүзләшеп йөрер хәлем юк бер тәкә өчен, симертеп, суярбыз да ашарбыз, – дип хатынына бер генә әйтте. Тегесе шып булды, ризалашты. Авыл халкы Сабантуйдан соң печәнгә төште. Ат арбасына чалгы, сәнәк, ике литрлы банкага ясалган өрек җимешле, писүкле чәйне салып, урманга киттеләр. Мортазаның кузгалганын күреп, Гатият тә чалгыларын кайрап алды. Атын куалап, кыска юлдан, болынлык аша печәнлегенә дә килеп җитте. Ни күрсен: Мортаза Гатиятнең ел да бәйли торган имән янына атын туарып куйган. Әллә күзенә күренәме?! Бахбае да алар ягындагы печәнгә борынын төрткән. – Һайт, алаша, – дип сөрән салды Гатият урманны яңгыратып. Мескен бахбайның күк чия төсендәге гәүдәсе дерелдәп куйды. Кисәк кенә башын күтәрде дә, нидер әйтергә теләгәндәй кешнәп җавап бирде. Ул арада печәнлекнең икенче башыннан, саплыкка кисеп алган чикләвек ботакларын күтәреп, Мортаза күренде. – Ник үз печәнеңне ашатмыйсың, ыслушай, – диде Гатият чәчерәп чыгып. – М-м-мин, – дип тотлыкты тегесе, нишләргә дә белмичә. –  Атның башын борып куя алмыйм бит. – Хе, бәйләмәскә иде минем имәнгә, япть.. – Ниткән синең имән ди әле ул, – дип Мортаза да батырая төште. Май пәрәмәче кебек түм-түгәрәк кызыл битенә тир тамчылары бәреп чыкты. – Нитмәгән минем имән.... Ел саен мин бәйләп килдем. Әнә бәйлә үзеңнең черек усагыңа. Мортаза карашы белән узган елгы усакны эзләде. Әмма аның давылда ауганнан соң калган төбендә гөмбәләр генә үсеп утыра. Бигрәк фәйләсүф инде бу Мортаза, механизатор гына димәссең. Әллә шул “ДТ”сында дырк-дырк йөри торгач, баш мие шәбрәк эшли микән аның?! Шул черек усак төбеннән дә әлләнинди уйлар чыгарып, күршесенә башка сүз әйтмичә, тыныч кына атын алып, икенче яктагы яшь каенга бәйләде. Урманда агач түгел, адәм баласы да егылып юкка чыга бит көннәрдән беркөнне. Нигә шулкадәр хөсетле микән бу Гатият  дип уйлады ул. Ике күрше ярыша-ярыша печән әзерләде ул елны. Бер үк зурлыктагы өч гектарлы аланлыктан Гатият дүрт ат йөге, ә Мортаза никтер өч ат йөге генә печән алып кайтты. Әле җитмәсә Гатият посадкасының чүнниккә таба киткән иңкүлек ягын яшь агачлар да баскан иде. Анысы гынамы соң, беркөн печәнлеккә керә торган урман эчендәге юлда ук атын туарды да, аз гына араны җәяүләп кермәкче булды. Ни күрсен: Гатият аның аланлыгыннан үзенекенә печән ташый. Кечкенә, әмма көчле юан бармаклары бер учка җыйналып, йодрыкланды Мортазаның, тешләре шыгырдады. Әмма шикләнсә дә, үз күзе белән күрсә дә, авыз ачып сүз әйтмәде. Кеше нәфесенә бирелеп, пычранма, нык тор йөрәккәем, аның белән генә син дә ач калмыйсың, Гатият тә тук булмый, дип үз-үзен тынычландырды. Шулай да, күршесенә карата фикере тәмам үзгәрде. Печән вакыты үтте, урак та төгәлләнеп килә. Чылбырлы тракторлар акрынлап Чишмә тавына көзгә җир хәзерләргә үрмәли башлады. Үч иткәндәй, бер көн эшләүгә Гатиятнең тракторы ватылды. Башта ни карагандыр ул, инженер. Кызу эш вакытында запас часть алырга чыгып ките. Шул сәбәпле, трактор ике көн эштән туктап торды. Кызды, янды Гатият күршесеннән калышу борчуыннан. Ачудан нишләргә дә белмәде. Трактор ватылуда минем генә гаеп юк, иске икәнен белеп тордыгыз, матри, кара аны, мин сукалаган җир Мортазаныкыннан ким булса, язгы чәчүгә чыгып та карамыйм, чыктым киттем шабашка, дип бригадирга шарт итеп үз сүзен әйтеп кайтты. Ә механизаторлар нинди чорда да кадерле авылда. Бригадир шухыр-мухыр китереп, Мортазаның гектарларын тегесенә дә язгалады. Аякка чүчинкә киеп, кесәгә чикләвек салып, шуны шарт-шорт ватып ашый торган колхозчылар көне дә килеп җитте. Монда уракта катнашкан механизаторларны, кыр батырларын хөрмәтлиләр. Мортаза Гарифуллинны алдынгылыкта зурлап, сәхнә түренә чакырдылар. Фәлән кадәр гектарда җир сөргән өчен кызыл, атлас тышлы юрган белән бүләкләделәр. Кечкенә генә Мортазаның пеләше шатлыклы дулкынланудан чөгендер кебек кызарды. Бүләкне алып сәхнәдән төшкәндә, баскычның черек тактасына абынып, алга сөрлегеп китте. Кулыннан төшеп китә язган бүләген кыскан хәлдә, башын күтәргән иде, күзе алгы рәтләрдә утыручы Гатиятнең усал карашы белән очрашты. Шул көнне үк, Гатият кара көеп, Мортазаларга керде. –       Бухгалтериядәге Фирдәвес миңа дигән бүләкне ялгыш сиңа язып куйган. Бригадир өйгә килде, бик борчылды, аңлашылмаучанлык килеп чыккан, Гатият абзый,  дип, үземә кереп алырга әйтте. Так что, Мортаза дус, юрган миңа тиеш булган, – диде дә түрдәге өстәлдә торган, төргәгеннән дә чыкмаган бүләкне култык астына кыстырып чыгып та китте. Шаккатып, тораташтай басып калды Мортаза хатыны белән. Нишләсеннәр инде?! Юк, син хаклы түгел дип, тарткалашсыннармы? Килешми. Күрше кешесе белән сүзгә керү килешми. Мортаза гомер буе әнә шулай яшәде. Хөсетле, көнчел, ихатасы тутырык мал булып та, шөкер итә белмәгән Гатияткә дәшмәсә дәшми калды, әмма сүзләшмәде, аның белән булышмады да. ***Ә Гатияткә бүген соңгы күлмәген тектеләр. Ап-ак марля һәм бәз тукымадан. Урамда үзәккә үтәрлек салкын. Кабер казучылар туң җирне ничек казырлар, төшкә кадәр өлгертә алырлар микән, дип борчылды мулла Зәйнәгетдин карт та. Яшьләр көчле бит, туган-тумачасы да бик күп. Сәгать унга кабер казылып беткән дигән хәбәр килеп иреште. Гатият картның җәсәден кәфенләгәч, кабергә алып бара торган колашага – «агач ат»ка салдылар да ишек алдына алып чыктылар. Мәет озатканда бирелергә тиешле сорауларны җиткерде авыл мулласы. – Мифтахетдин улы Гатияттән барыгыз да бәхилме, мөселман кардәшләр, – диде имам көр тавышы белән. – Бәхил, бәхил, – дигән сүзләр ишетелде берничә урыннан. Билгеле, бәхилләшүнең, бәхиллек бирүнең никадәр зур мәгънәгә ия булуын тормыш иткән картлар гына авыз ачып әйтә алды. Ә яшьрәкләр бәхиллек белдереп башларын кагып, күңелдән генә бәхиллекләрен белдерделәр. – Бу кешенең сезгә бурычлары калмадымы, җәмәгать? Әллә теге вакыттагыны сизүче булдымы икән, дип дерт итеп китте Мортаза. Шулай булмыйни? Авылда моңарчы никадәр мәет озатып, мондый сорау бирми иде кебек хәзрәт. И, Ходаем, нинди сорау бу?! Авыл халкының барысы да Мортазага таба борылып сынап карыйлар кебек тоелды. – Юк, юк, бурычы юк, – диеште озата килүчеләр. Аларга кушылып Мортаза да, юк дигәнне белдереп ияген какты. Шулчак өйдән Гатиятнең олы кызы – Фирдиясе йөгереп чыкты. Хәсрәттән йөзе агарган кыз кулындагы юрганын Зәйнәгетдингә сузды. – Хәзрәт, зинһар, бигрәк салкын бит. Кабердә тагын да салкындыр. Шушы юрганга төреп салыйк әтине, зинһар, – диде. – Юк, сеңлем, мөселман кануннары буенча мәетне юрган яки одеялга төреп җирләү рөхсәт ителми. Аны хәзер юрганнар җылытмый инде, мәеткә догалар кирәк. Адәм баласы туфрактан яралган, шунда кайтасы. Әтиең үзе үк риза булып ятмаячак. Мәетнең тәне туфракка кайтырга тиеш. Әгәр юрганга төреп салабыз икән, ул тиз генә череми, исләнеп ятарга мөмкин. Адәм баласының соңгы күлмәге – марля һәм бәз тукыма, – дип тыныч кына аңлатты. – Үзе эшләп алган бит. – Үзе эшләп алса да, нишләсә дә, анда баргач ник теге юрганың белән килмәдең дип сорамыйлар. Кыз нәүмиз генә юрганны тотып читкәрәк чыгып басты. Кызыл атлас юрган Мортазаның күңелен өтеп алды. Гатиятнең җәсәден күтәреп капка төбенә чыктылар. Туп-туры урам буйлап халык ташкыны кузгалды. Юрган тоткан кыз әле һаман урынында тораташтай басып калды. Мортаза калтыранып куйды. Бер мизгел эчендә юрган бүләк ителгән көн күз алдыннан узды. Иң якын кешең белән мәңгелеккә хушлашу исәрләндерер дәрәҗәгә җиткерә шул. Баскан урыныннан кинәт, оныттым бит дигәндәй, һаваланып юрганын кочаклаган хәлдә кызы әтисенең җәсәден күтәреп барган ир-атлар артыннан чапты. – Зәйнәгетдин хәзрәт, Мортаза абый, син бит әти белән гомер буе дус-тату яшәдең, бәлки сезне тыңлар хәзрәт. Шушы юрганга төреп төшерегез инде, – дип ялвара-ялвара елады. Аңы китеп егылган кызны берничә кеше күтәреп күршеләренә кертеп салдылар. Мортаза зираттан кайтып, өенә кергәндә дә Гатиятнең олы кызы аларда иде. Хәсрәттән башын да күтәрә алмый хәлсезләнгән. Миңзифа карчык әле чәй китерә, әле йомшак җылы куллары белән маңгаен сыйпап җылылык өргәндәй итә. Алай да җылы кермәгәч, атласы салкын булыр дип, шкафыннан вак чәчәкле тышлык алып, киертте дә, юрганга төреп куйды. Төштән соң, аягына басып, өйләренә җыенды кыз. Нәрсәнедер исенә төшергәндәй, чәйнек тотып, газ плитәсе янында кайнашучы күршесенә күтәрелеп карады да. – Мортаза абый, әти белән гомер буе дус яшәдегез, алыгыз әле шушы юрганны, – дип атлас юрганны күрше абыйсына сузды. Чыганак: saby-rt.ru   Зәмирә СӘМИГУЛЛИНА --- | 28.11.2016 (полный текст новости)

  • 2016-11-29 10:06 Ятим калган студентлар Татарстанда транспортта бушлай йөри алачак
    29.11.2016 Җәмгыять ТР Дәүләт Советы депутатлары “Татарстан Республикасында халыкка адреслы социаль ярдәм турында”гы республика законының 2 нче һәм 8 нче маддәләренә үзгәрешләр кертү хакында” республика закон проектын берьюлы 3 укылышта кабул итте. Бу документ уку чорында әти-әнисен югалткан гражданнарга кагыла. Аларга федераль законда ятим балаларга һәм әти-әнисе каравыннан мәхрүм калган балаларга кебек үк, ташламалар бирелә иде, хәзер бу норма республика законында да язылган. Моннан тыш, әлеге закон нигезендә, бу категория гражданнар, әгәр ул төп профессиональ белем бирү программасы яки профессиональ әзерлек программасы, шулай ук төп гомуми белем бирү программалары буенча көндезге бүлектә укыса, юл билетларын бушлай алу хокукына ия булачак. Моңа бәйле закон проектын парламентның 23 нче утырышында республиканың хезмәт, халыкны эш белән тәэмин итү һәм социаль яклау министры Эльмира Зарипова тәкъдим итте. Депутатлар закон проектын бер тавыштан хуплады. Лилия ЛОКМАНОВА --- | 28.11.2016 (полный текст новости)

  • 2016-11-29 10:06 Йөрәк-кан тамырлары авырулары турында тузга язмаган 3 ФАКТ
    29.11.2016 Медицина 1. Ике йөрәкле кеше була. Юк, ике йөрәкле кеше булмый. Йөрәге уң ягында урнашкан кешеләр дә миллионга бер-ике генә очрый. Бу бик сирәк күренеш. Сүз уңаеннан, Медицина клиник диагностика үзәгендә шундый бер пациентны дәваларга туры килде. 2. Үләннәр белән дәвалану кан тамырларындагы холестерин күләмен киметергә ярдәм итә. Төрле биоактив матдәләр инфарктны булдырмый. Әгәр фән ягыннан рас­ланмаган икән, бу үләннәргә, гомеопатик препаратларга ышанырга ярамый. Америкада күптән түгел махсус приказ нигезендә, БАДларның кабына «фәнни яктан расланмаган» дигән җөмләне өстәргә мәҗбүр иткәннәр. Бездә әлегә бу юк. Әмма биоактив кушылмалар фән ягыннан тикшерелмәгән, шуңа да аларның файдасы турында әйтеп булмый. 3. Йөрәк туктап тора ала. Юк, кешенең йөрәге туктый икән, ул үлә. Кешенең башка әгъзалары вакытлыча ял итеп алсалар да, йөрәк – өзлексез, 24 сәгать эшли торган бердәнбер орган. Әйтик, 70 яшьлек кешенең йөрәге уртача 3 миллиард тапкыр кыскарган дип санала. --- --- | 28.11.2016 (полный текст новости)

  • 2016-11-29 10:06 Үзара салым: «Халык мондый тавыш бирүләрдән арыды...»
    29.11.2016 Җәмгыять 20 ноябрь – авыл җирлекләрендә референдум көне булып билгеләнгән иде. 42 районның 851 авыл җирлегендә үзара салым җыюга кагылышлы мәсьәләләр хәл ителде. Татарстанда яшәүче 823 мең сайлау яшендәге халыкның 567 меңе тавыш бирүдә катнашкан. Бу – татарстанлыларның 69 проценты сайлау участокларына килгән, дигән сүз. Үзара салым республика күләмендә дүртенче ел эшли. Элегрәк ул ел башында, яз айларында үтә иде. Билгеле, җыелган акча кире әйләнеп кайтканчы шактый вакыт уза, нәтиҗәдә, ул җирлек балансына җәй ахырында гына килеп керә. Ә бу вакытта инде юл төзекләндереп тә булмый, су кертергә дә соңга калынган. Шуңа күрә үзара салым буенча референдум уздыруны ноябрь аена махсус билгеләделәр. Бу аны ел ахырына кадәр җыеп тапшырып, яз башыннан авыл җирлекләрендә эш башлау өчен кирәк. Җыелган һәр бер сумга дүрт сум өстәлә. 2013 елдан башлап, 2016 елга кадәр татарстанлылар үзләре яшәгән җирлекне матурлау, төзәтү өчен 377,8 миллион сум акча сарыф иткән. Республика хөкүмәте исә бу сумманы 1,4 миллион сумга арттырган. Нигездә, әлеге акчалар юл салу, зиратларны төзәтү, су кертү кебек эшләргә тотылды. Шулай ук авыл җирлекләре үзара салым акчасын янгын сүндерү гидрантлары алу, законсыз чүплекләргә каршы көрәшү һәм тиешле урында яңаларын ачу, елга-күл, чишмәләрне яңарту, һәйкәлләр ачуга тотты. Быелдан башлап исә бу акчага балалар һәм спорт мәйданчыклары төзергә, күзәтү камералары урнаштырырга мөмкин. Үзара салым – мәҗбүри салына торган салым да, акча җыю ысулы да түгел. Авыл җирлеге башлыгы да, депутатлар да аны авыл халкына көчләп «тага» алмый. Үзара салым җыю мәсьәләсе референдум яки гражданнар җыенында гына хәл ителә. Әгәр аны яклап, референдумда катнашучыларның 50 проценты тавыш бирсә, ул гамәлгә куелачак. Тик шунысы бар: авылда пропискада булганнарның яртысыннан күбесе тавыш бирүдә катнашырга тиеш.  Быел күпчелек район халкы үзара салымны җыю өчен тавыш бирә. Тик ун муниципаль берәмлектә референдум үтмәгән. Биредә сайлауга килүчеләрнең саны 50 процентка да тулмаган. Болар: Азнакай районының Әгерҗе, Әлмәт районының Түбән Мактама, Рус Акташы, Бөгелмәнең  Березовка, Петровка, Югары Осланның Яр буе Морквашы, Яшел Үзәннең Октябрь,  Васильево, Осиново, Тукай районының Кече Шилнә авыл җирлекләре.   Азнакай районының Әгерҗе авыл халкы референдум узмавына аптырый. Дөресрәге, халык җыены оештырылган, ә катнашучылар саны аз булгач, референдум узган, дип табылмый. – Без тавыш бирергә килгәндә, халык бар иде инде. Көне буе анда тормагач, ничә кеше килүен белмибез. Авыл җирлеге тарафыннан эшләнгән эшләр күз алдында. Менә без чишмә янында гына яшибез. Быел җәен аңа төшә торган юлны төзекләндерделәр. Урам бәйрәмнәре дә уза. Узган ел үзара салымның күләме 400 сум иде. Быел да шул ук калган. Бу көнне аяк асты бозлавык иде. Әллә шуннан куркып, халык өендә генә яттымы икән? – ди Фәния Гомәрова. Авыл җирлеге башлыгы Назыйф Хәсәнов бер атна буе борчылып йөргәннән соң, азрак тынычланып калган. – Дөресен генә әйткәндә, халык мондый тавыш бирүләрдән арыды, – дип башлады ул сүзен. – Апрельдә референдум уздырдык, сентябрьдә сайлауга килделәр, инде монысы өченче мәртәбә. Минем җирлек территориясендә мәктәп тә, колхоз да юк. Агитация эше дә аксагандыр, бәлки. Апрель – яз ае, бар тереклек уянган чак, ул вакытта халык дәррәү килде. Монысының вакыты җайсызрак: каз өмәләре, сугым вакыты, һава торышы да бозылып торды. Узган ел үзара салымнан баш тарткан кешеләрдән акчаны суд аша алган идек. Шуның тискәре йогынтысы булмадымы икән, дип тә уйлыйм. Азнакайга терәлеп үк урнашкан Яңа һәм Иске Мәнәвез авылында яшь гаиләләр төпләнгән. Алар үзара салымны түгел, мәҗбүри салымны түләргә дә атлыгып тормый. Нужа камчысы ашап үскән әби-бабайлар аның мөһимлеген синнән-миннән яхшырак аңлый. Әгерҗедә узган халык җыенына  47 процент халык, ягъни 100дән артык кеше килгән. Аларның 90 %ы «әйе» дип җавап биргән. – Узган ел җыелган акча финансланып, сентябрь аенда гына кайтты. Шулай булса да 1000 метр юл салырга, зират агачларын кисәргә, Мәнәвез авылы зиратын койма белән тотарга, 50 процент тротуар эшләргә өлгердек. 2017 елда җыеласы акчага трактор алырбыз, дип уйлаган идем. Аңа ихтыяҗ бик зур. Кышын юл ачарга, җәен чүп чабарга, салам-печән әзерләргә, янгын куркынычсызлыгы өчен дә трактор кирәк. Бәлки яшьләргә шул идея ошамагандыр. Чөнки кышын юлны иртүк ачтырабыз. Азрак соңга калсак, шикаятьләр ява башлый. Биш ел буе бюджет акчасын тарта-суза сабантуй уздырдык, өлкәннәрне, әниләрне чәй табынына җыю, 9 май бәйрәмен үткәрү өчен дә кирәкле акча, – ди ул. Район башлыгы Марсель Шәйдуллин Назыйф әфәндегә артык борчылмаска кушкан. «Димәк, сездә халык яхшы яши, проблемалары юк» , – дип шаярткан. Назыйф Хәсәнов исә кул кушырып, нәрсәнедер көтеп утырырга җыенмый. Ул гыйнвар-февраль аенда кабат референдум җыярга, авылдашларына аның мөһимлеген аңлатырга һәм үзара салым акчасын 1000 сумнан билгеләргә ниятли. – Әгәр муниципалитетлар җирлекне төзекләндерү өчен үзара салым җыюга артык әһәмият бирмиләр икән, референдум уздыруда мәгънә юк. Авыл халкыннан үзара салым җыйганда аның күләмен җиде кат үлчәп билгеләргә кирәк. Кем күпме акча җыя, аны ничек җыюда ярыш уздыру урынлы түгел, – ди ТР муниципаль берәмлекләр Советы Ассоциациясе рәисе Минсәгыйть Шакиров. 2016 елда татарстанлылар 171 млн сум үзара салым акчасы җыйган. Дәүләт тарафыннан финансланган акчага быел инде күп эшләр эшләнергә өлгерде.  Халык арасында: «Үзара салым киләсе елга артмый икән», –  дигән сүзләр йөри. Референдум көннәре якынлашканда исә ул: «Арта, тик ике сумга гына», – дигәне белән алышынды. Халыктан җыелган үзара салым акчасы быел финансланамы-юкмы, әлегә билгесез. Тик шунысы ачык: артмаган очракта, авыл халкы биргән суммага гына өметләнеп, әллә ни кырып булмый. Референдум узып та, үзара салым түләүдән баш тартучыларга карата ни булачак? Авыл җирлеге башлыклары аларны җавапка тарта алмый, Татарстанда әлегә мондый канун юк. Ләкин административ кодекс буенча, салым түләмәгән кешеләрне җирлек судка бирә ала. Гражданнар җыелышында 51 % халык «әйе» дип тавыш бирә икән, димәк, үзара салым җыю турында карар кабул ителә. Закон нигезендә, җирле референдумда кабул ителгән карар әлеге муниципаль берәмлек территориясендә үтәлергә мәҗбүри. Бу очракта аларга ике мең сумга кадәр штраф түләргә туры киләчәк. Үзара салым күләме 500 сум итеп кенә билгеләнүчеләрне бу шактый хафага сала: чөнки аны дүртләтә кайтарырга тиеш булалар. Чулпан ШАКИРОВА --- | 28.11.2016 (полный текст новости)

  • 2016-11-27 10:45 Казанда җәмәгать автобусы янган (ВИДЕО)
    26.11.2016 Хәвеф-хәтәр Кичә Казанда җәмәгать йөртә торган автобус янган. Бу хакта беренче булып социаль челтәрләрдә мәгълүмат таралды, шәһәр эчендә пассажирлар ташый торган автобусның януын сурәтләгән видео пәйда булды. Бу хәлне күргән кешеләр, шәһәрдә 30 нчы маршрут җәмәгать автобусында ут чыкканын әйтә. Ул вакытта автобус Зорге урамындагы “Олимп” үзәге янында туктый. Тиз арада янгын сүндерүчеләре килеп җитә. Россия Гадәттән тыш хәлләр министрлыгының Татарстан буенча Баш идарәсе матбугат үзәгендә хәбәр итүләренчә, автобустагы пассажирларның берсенә дә зыян тимәгән. Янгын сүндерүчеләр килгәнче, ялкын сүндерелгән булган, янгын мәйданы ярты квадрат метрдан артмаган. --- --- | 25.11.2016 (полный текст новости)

  • 2016-11-27 10:45 Аерылышкан парларга бары тик ике ел узгач кына кабат өйләнешергә рөхсәт итәчәкләр?!
    26.11.2016 Ир белән хатын Узган ел белән чагыштырганда, быелның 10 аенда Татарстанда өйләнешүчеләр саны 14 процентка кимегән. Татарстан министрлар кабинетының ЗАГС идарәсе башлыгы Альбина Шәвәлиева әйтүенчә, аерылышучылар саны арта бара. Аерылу процессын катлауландыру турында сүзләр күп йөрде. Бу мәсьәләне Татарстан Президенты Рөстәм Миңнеханов үзе дә мөһим көнүзәк мәсьәлә дип куйган иде. Гаиләләрне ныгыту өлкәсендә Татарстанның һәр районында төрле чаралар үткәрелә, бердәм эш алып барыла. inkazan.ru сайты хәбәр итүенчә, Татарстанның Дәүләт Советы депутаты Татьяна Воропаева аерылышу процессын киметү максатында яңа тәкъдим белән чыккан. «Аерылышкан парларга бары тик ике ел узгач кына кабат өйләнешергә рөхсәт итәргә кирәк», – дигән ул. Аның уйлавынча, бу адым гаиләләрне ныгытырга ярдәм итәчәк. «Өйләнешер алдыннан да гаилә корырга уйлаучы яшьләргә төпле фикергә килү өчен бер ай гына түгел, өч ай вакыт бирергә кирәк. Татарстанда махсус гаилә сәясәте белән шөгыльләнгән департамент булдыру да комачау итмәс иде», – дигән ул. Әмма Татарстан Президенты каршындагы социаль мәсьәләләр буенча Дәүләт киңәшчесе Татьяна Ларионова бу фикер белән тулысынча килешеп бетми. «Ябык ишекләргә керер­гә тырышудан мәгънә юк», – дигән ул Татьяна Воропаева тәкъдименә җавабында. Шулай да Татарстанда аерылышу процессын кат­лау­ландыру өлкәсендә чаралар күрелергә тиеш дип белдергән. Сүз уңаеннан, быел яз көне аерылышуны катлауландыруга юнәлтелгән закон проекты ­Рос­сия Дәүләт Думасына тап­шырылган иде. Әлегә бу проектны карау кичектерелде. --- --- | 25.11.2016 (полный текст новости)

  • 2016-11-27 10:45 Альмира Вафина: «Гаделнең балачагы нибары 11 квадрат метрлы бүлмәдә узды...»
    26.11.2016 Бәйрәм Республикабызның Баш табибы Гадел Вафин халыкка иң якын министрларның берсе. Һәрчак көләч йөзле, тормыш яратучан, үз үрнәгендә барлык татарстанлыларны сәламәт яшәү рәвешен алып баруга өйрәтергә омтылган министрны тәрбияләп-үстерүче әни кем икән соң? Альмира Вафина гаиләдә олы кыз булган. Ул Бөек Җиңүдән соң ук 1945 елның 19 маенда туган. Аңлашыла ки, балачагы бер дә җиңел чорга туры килмәгән. Әмма моңа да карамастан, әти-әнисе дүрт баланы аякка бастырган. Һөнәр сайлау вакыты җиткәч, Альмира ханым йөрәк кушуы буенча укытучы булырга карар кылган. Хезмәт юлын авыл мәктәбендә башлый, аннары Казанда дәвам итә. Барлыгы 35 елын мәктәпкә багышлый. Ире Юныс ага белән Казанга килгәч,  әлеге гаиләгә шактый авыр шатларда тормыш итәргә туры килә.  Олы кызлары Гүзәл һәм уллары Гаделнең дә балачагы шул нибары 11 квадрат метрлы бүлмәдә уза. «Салкын су, бәдрәф, ике комфоркалы газ – бөтен булган уңайлыклар шул иде», – ди Альмира Әүхиевна. Әмма моңа да карамастан балаларында беренче чиратта кешелеклелек сыйфатлары, хезмәт сөючәнлек тәрбияләргә тырышкан. Нәселләрендә табиблар булмаса да, улллары Гадел кечкенәдән үк табиб булу хыялы белән янган. Үз тырышлыгы белән ул медицина институтына укырга кереп, аны тәмамлаган, аннары аспирантурада укып, икътисад белгечлеген дә алган. Хәзер менә республикабызның бөтен сәламәтлек саклау тармагы – аның кулларында. Улының уңышлары өчен әни кеше ничек сөенмәсен инде?! Бүген Альмира ханым үзен бәхетле хатын-кыз, кадерле әни, яраткан дәү әни дип саный. --- --- | 25.11.2016 (полный текст новости)

  • 2016-11-27 10:45 Эмиль Талипов: "Мулла роле мине үзгәртте" (ӘҢГӘМӘ)
    27.11.2016 Мәдәният Эмиль Талипов – бүген татар театрында иң популяр актерлар­ның берсе. Рольләре дә төрле. Әмма Туфан Миңнуллинның “Мулла”сындагы – Әсфәндияр, Кәрим Тинчуринның “Җил­кәнсезләр”ендәге Батырхан рольләре иң катлаулыларыдыр, мөгаен. Шәһәр егете бу рольләргә ничек килде, аларны тамашачы яратырлык итеп ничек ача алды икән? – Эмиль, иң элек ачыклык кертик әле, сине Казан егете, дөресрәге Казан яны бистәсе Кадышта үскән егет дип белә­без. Ә син һәрвакыт, мин – Мамадыш кешесе, дип горур­ла­насың.   – Мамадыш ул – әтием Мансур гына түгел, әнием Әлфиянең дә туган ягы. Үсәли янындарак кечкенә генә Ташлык дигән авыл бар, әни­ем шуннан. Әтием – Яңа Комазаннан. Каникул вакытларын, биг­рәк тә җәйләрен шунда уздыра идек. Мин анда әбиемнәргә, туганнарга бозау-сарыклар карашып, печән әзерләшеп үстем. Әтинең туганнары – Рифат, Римат, Рәдис абыйлар тракторда, комбайнда эшлиләр, мин дә көннәр буе алар белән “ашлык урдырырга”, “җир сөрергә” ярата идем. Иртәдән кичкә кадәр кайтып күренмәгәч, әти-әниләр мине югалта иделәр хәтта. Ә кичләрен иптәш малайлар белән Кәрәкә күлендә су коенабыз, көймәдә йөзәбез, балык тотабыз. Бик тә рәхәт чаклар булып күңелдә калган ул еллар. – Белүемчә, син менә инде ничә ел рәттән әниеңнең туган авылы Ташлыкта Кичке сабантуй оештырасың. – Ташлык мин белә-белгәннән бирле кечкенә – берничә генә йорт­лы авыл булды. Әмма ул яши. Җәй көне исә гөрләп тора. Сабантуй да булмый анда, башка бәй­рәмнәр дә. Тере артистларны да күргәннәре юк. Шуны истә тотып, биш ел рәттән иҗатташ дусларым (аларга зур рәхмәт!) белән авылда бәйрәм ясадык. Авыл халкы үзе дә бик актив, уенда катнашучыларга дип бүләкләр әзерлиләр. Читтәге авылдашлар кайта, күрше авыллардан киләләр – бик күңелле була. – Димәк, син 1980 – 1990 елларда урыслашып бетә язган Казан яны бистәсе малае гына түгел, яртылаш авылныкы да. Әмма барыбер дә үз-үзеңне тотышыңда, зәвыгыңда шәһәр­дә үскән кешеләрнекедәй чалымнар ачык шәйләнә. – Безнең үсмерлек, егет булып җитлеккән чаклар бик болганчык елларга туры килде. Бездә – Кадыш малайлары-егетләрендә дә “кәттә­лек” һәм хулиганлык җитәр­лек иде. Кайбер яшьтәшләрем кебек мин дә чак кына башка юлга кереп китмәдем. Аллаһы Тәгалә, әнинең “каты” кулы, әтинең укытучы булуы (укытучы балаларына башкаларга гафу ителгән хаталар кичерелми бит!) саклап калгандыр мине ул ялгышлардан. Өйдә гел татарча гына сөйләшсәк тә, мәк­тәптә урысча укыгач, урамдагы дуслар белән урысча аралашкач, уйлавым-фикерләвем әле дә бик үк татарча түгел минем. Театр училищесында, мәдәният һәм сәнгать университетында укыганда һәм, әлбәттә инде, театрда эшли башлагач, телемне камилләштерү җә­һә­теннән күп эшләргә туры килде һәм килә. Мин өлкән артистларның, биг­рәк тә щепкинчыларның уйнавын, аларның үзара һәм яшьләр белән сөйләшүен күзәтергә яратам. Алар белән якыннан аралашу ул – үзе бер зур мәктәп. Равил абый Шә­рә­фиев, Әзһәр абый Шакиров, Хәлим абый Җәләлов, Илдус абый Әхмәт­җанов, мәрхүмнәр Фирдәвес апа Әхтәмова, Шәүкәт Биктимиров, Ирек абый Баһмановлар, гомумән, барысы да – хәзинә бит аларның. Күзәт, өйрән генә! Шуңа күрәдер дә, мин үзебезнең театрны, коллективны үлеп яратам. Бик пафослы булып яңгыраса да, әйтим әле, мине университетны тәмамлауга ук шушы театрга кабул итүләре, шунда эшләвем белән нык горурланам. – Эмиль, әтиең Мансур абый бик матур җырлый. Телевиде­ниедә дә чыгышлар ясаганы, сәх­нәләрдә дә җырлаганы бар. Белүемчә, син дә музыка мәк­тәбен тәмамлагансың, матур җырлыйсың, гитара, гармунда уйныйсың. Ни өчен театр? – Һөнәр сайлау вакыты якынлашкан саен, мин сәхнә хакында ешрак уйлана башладым. Чөнки мәктәптә укыганда кечкенәдән үк концертларда җырлый, төрле конкурсларда катнаша идем һәм призлы урыннар яулап килдем. Ф.Шаляпин исемендәге малайлар хор гимназиясен тәмамлаганым турында аттестатым да бар. Театр училищесын әти киңәше белән сай­ладым. Нигәдер ул минем эс­трада артисты булуымны өнәмәде. Ә театр училищесына укырга музыкаль комедия бүлегенә дип килдем. Әмма миңа акыллы кешеләр, энем, Казанда музыкаль комедия театры буламы-юкмы әле ул, си­нең театр артисты бүлегенә ке­рүең хәерлерәк булыр, диделәр. Шул киңәшне тотып, ике ел Әмир Камалиев, Ришат Хаҗиәхмәтовлар курсында укыдым. Өченчегә күч­кәч, Фәрит Бикчәнтәевнең мә­дәният һәм сәнгать университетында режиссерлар курсына студентлар туп­лавын ишеттем дә бәхетемне сынап карарга булдым. Чөнки Камал театрында Фәрит абый куйган спектакльләрне бик яратып һәм исем китеп карый идем. Училищеда өченче курста, университетта беренчедә укыдым. Бер генә минут буш вакыт булмаса да, шундый рәхәт еллар иде ул. Иртән чыгып китәм дә төнге 12ләрдә генә өйгә әйләнеп кайтам. Кадышка йөрүче автобус кичке 9ларда туктый. Төнлә 4 чакрым араны җәяү кайтам. Әни, мескенем, ярты юлга кадәр килеп каршы ала иде. Әти-әниемә бик тә рәхмәтле мин. Аңладылар, һәрва­кыт ярдәм итте­ләр һәм итәләр. Аларга авырлык китерүдән куркып яшим. Ә музыкага килгәндә, җырлар­га хәзер дә яратам. Әтиләргә барганда, Кадыш урманнарына чыгып китәм дә, рәхәтләнеп кычкырып җырлап йөрим. Әле менә театр­ның 110 еллыгына музыкаль диск чыгарырга планлаштырабыз. Анда да җыр яздырачакмын. – Театр белгечләре һәм журналистлар сине киң диапазонлы артист дип бәяли. Рольләрең дә бик күп һәм төрле. Яшьләр өчен язылган “Мәхәббәт FM”да да бик табигый син, Туфан Миң­нуллинның “Мулла”сында да. Беренче спектакль аңла­шы­ла инде, ә менә Туфан аганың мулласы – Әсфәндияры бик тә каршылыклы шәхес бит. Аннары ул рольне уйнау өчен дин ягыннан да азмы-күпме мәгълү­мат­лы булу кирәктер. – Фәрит Рәфкатовичның бу рольне миңа бирүе үземә дә бик гаҗәп тоелды. Куркытты да, шактый катлаулы персонаж бит. Әмма баш режиссерның, бигрәк тә Фәрит абый кебек экспериментлардан курыкмый торган сәнгать­кәрнең ышанычы сөендерде дә. Биргән икән, димәк, рольне тудыра аласыма ышанган. Кешегә бар нәрсә – тәрбия дә, тел дә, яшәү рәвеше дә гаиләдә бирелә, шунда камилләшә. Аннары үзгәрә башлый, билгеле. Безне дә гаиләдә Аллаһы Тәгалә бар, Ул барын да күрә-ишетә, начарлык эшләсәң җәзалый, сорасаң, ярдәм итә, дип үстерделәр. Әби-бабам­нарның намаз укуларын, дин кануннарын тотарга тырышып яшәү­ләрен күреп үстем. Рольне өйрән­гәндә мәчеткә, мәдрәсәгә йөри, хәзрәтләрне, шәкертләрне күзәтә, намаз укырга өйрәнә башладым. Коръәнне укыдым, сүрәләр, аять­ләрне өйрәндем. Шуннан ролем аныклана төште, яңа детальләр өстәлә барды, ышаныч барлыкка килә башлады. Әлеге роль мине бераз үзгәртте дә. Әти-әниемә, ­туганнарыма, коллегаларыма, дөнья­га, кешеләр арасындагы мө­нәсәбәтләргә, җәмгыятьтәге үз­гәрешләргә, киләчәккә башкачарак карый, бәяли башладым. Сабырлык та артты шикелле. Бу роль ярдәмендә мин үземә ачыш та ясадым бугай әле. Бе­лә­сезме, сезнең буынның дингә карашы белән бүгенге дин юлындагы, гомумән, иманлы яшьләрнең дингә мөнәсәбәтендә аерма бар. Алар динне яшәү рәвеше итеп кабул итә, ә өлкән буын аны ахирәт өчен дип өйрәнә кебек. Мин һич тә өлкәннәрне гаепләргә җыенмыйм, моңа хакым да юк, 70 ел буена, Алла юк, дин ул – агу, дип һәрдаим тукып торып, дин тоткан өчен эзәрлекләсеннәр дә, башкача була да алмыйдыр. – Шулай да сиңа уңай роль­ләрне уйнау рәхәтрәкме, тис­кәре, катлаулы характерлыларнымы? – Уңай персонажның да, тис­кә­ресенекенең дә үз характеры бар. Аларны тамашачыдан чын итеп – яратыпмы, нәфрәтләнепме кабул иттерү артистның осталыгыннан тора. Әмма миңа тискәре образларны уйнау күбрәк ошый. Аларда эзләнү өчен җирлек бар. Ни өчен ул мондый икән, дигән сорауга җавап эзлисең, характерны ачарга ярдәм итә, персонажны баета торган детальләр тапсаң – сөе­нәсең. Кеше бит ул тискәре булып тумый, шундый явыз булуга аны нидер яки кемдер этәргән. Аннары бит уңай персонажның да начар, тискәресенең дә уңай яклары була. Миңа шуларны ачып бирү кызык. – Син режиссерлыкка укы­гансың, театрда режиссер һәм аның ярдәмчесе буларак спектакль дә куйдың, киноларда да уйнадың, бүгенге – татар киносы туып килгән заманда үзең­нең дә кино төшерәсең килмиме? – Юк. Мин – театр актеры. Театр  ул – миңа Аллаһы Тәгалә күр­сәткән юл, яшәү рәвешем. Инде алда әйт­кәнемчә, театрыбызны, сәх­нәне, та­машачыларны яратам. Спек­такль вакытында алардан бөр­келгән энергетиканы берни бе­лән дә алыштырып булмый. Рольлә­реңнең спектакльдән спек­такльгә камилләшә, байый баруын тою да рәхәтлек бирә. Алар белән бергә үзең дә үзгәрәсең. Ә кинода җан­сыз камерага уйнау бөтенләй икен­че нәрсә ул. Әлбәттә, аның да үз өстенлеге бар. Үз кинобыз буласына ышанам мин. Бәлки, кайбер рольләрдә уйнарга да насыйп булыр. Әмма бүген мин – җаным-тәнем белән театр кешесе. Һәм театр белән араны өзәргә җыен­мыйм да. Биредә бит минем остазларым, кумирларым, курсташларым, дусларым, коллективыбыз. Әлегә алардан башка яшәүне күз алдына да китерә алмыйм. – Курсташлар дигәннән, сез бит 2008 елны театрга күбәү килдегез. Гомумән, Камал театры әллә ничә буын артистлардан тора. – Шунысы белән кызыклы да, безнең буын өчен бәһасез кыйм­мәткә дә ия аларның булуы. Алар­ның иҗаты – осталык һәм тормыш мәктәбе бит ул. Ә яшьләр чынлап та күп бездә. Һәм алар шундый талантлы. Кайбер спектакльләрдә группадашлар белән бергә уйныйбыз, бер-беребезне күз карашыннан аңлыйбыз, кайбер очракларда сиздерми генә булышып җибәрәбез. Щепкинчылар да шундый. Алар сәхнәдә теләсә нинди хәлдән дә чыга белә. – Курсташың Илгиз Зәйниев театр өчен чын-чынлап табыш булды. Үзе драматург, үзе режиссер, үзе артист. Аның һәр спектаклендә дә синең ролең бар бугай. – Алай ук димәс идем. Әмма Илгиз белән без дуслар гына түгел, иҗатташлар да. Театрда була торган “капустник”ларны бергәләп иҗат итәбез. – Мәсәлән, Минтимер Шәй­миевкә, Рөстәм Миңнехановка, Салават Фәтхетдиновка булган пародияләрне? – Алар берничә безнең. Әмма халык, бигрәк тә интернетта утыручылар нигәдер әнә шул паро­дия­ләрне карап, шәрехләп мәш килә. – Нигә икәне билгеле инде, алар бит татар халкының күз өстендәге кашлары. Белүе­без­чә, башкаларга пародия ясаучылар күп инде ул, әмма Р.Миң­нехановка ук “үрелгән” артист юк иде әле. Үзенең реакциясе ничек булды икән, “бәясе” килеп җиттеме әле? – Беренче мәртәбә аңа пародияне абыйсы Рифкат Нургали­е­вич­ның юбилеенда ясадым. Билгеле, Президент үзе дә, барлык министрлар да бар иде. Гел елмаеп утырды, диделәр. Димәк, ошагандыр. Минтимер Шәриповичка ясаган пародия үзенә ошады, кулымны кысып, ризалыгын белдерде. Пародияне бит аны бөтен кешегә дә ясап булмый. Аның өчен ке­шенең иң беренче чиратта шәхес булуы һәм аңа гына хас характеры, үзен­чәлекләре кирәк. Дөресен әйт­кән­дә, пародия­ләр­дән, дөрес­рәге, жур­налист­лар­ның аеруча шуңа игъ­тибар итү­еннән туя башладым инде. Алар бит үзебезнең “капуст­ник”лар өчен генә эшләнә башлаган иде. Аннары “Мәхәббәт FM” спектаклендә дәвам итте дә, шуннан китте. – Нигә алай дисең, Россия эстрадасында пародистлар кыйммәтле артистлардан санала бит. Бездә дә булдыра алганы да, алмаганы да теге яки бу артистка, шәхескә пародия ясамакчы булып кылана. – Булсын, тик алар кешене рәнҗетә торган гына булмасын. Әмма мин – иң беренче чиратта Г.Камал театры артисты. Ә пародия­ләр ул хобби шикелле генә. Люция ФАРШАТОВА --- | 25.11.2016 (полный текст новости)

  • 2016-11-27 10:45 Илназ Баһ һәм Гүзәл Идрисова: “Без эштә дә, өйдә дә гел бергә!”
    27.11.2016 Шоу-бизнес Соңгы елларда татар эстрадасында бик кызыклы күренеш барлыкка килде – парлы җырчылар күбәйде. Ә бит элегрәк парлап иҗат итүчеләрне бармак белән генә санарлык иде. Карале, нишләп дәррәү өйләнешә башладылар соң әле бу яшь җырчылар, әллә берәр эпидемия-мазармы бу дигән сораулар бер мине генә кызыксындырмыйдыр дип, парлы җырчыларның иң саллыларының берсе – Гүзәл һәм Илназ Баһавиевлар белән элемтәгә кердем. Тамашачыга Илназ Баһ һәм Гүзәл Идрисова буларак билгеле җырчы гаилә белән аларның өйләрендә очраштык. Мин килгәндә Илназ әле өйгә кайтып җитмәгән иде, шуңа әңгәмәмне Гүзәл белән башладым. – Гүзәл, җырчы ирегезнең уң кулы, берсеннән-берсе кечкенә өч малай әнисе булу өстенә, үзегез дә җырлар язасыз, сәхнәдә җырларга да өлгерәсез, каян табасыз бу кадәр көч-энергия? – Дөресен әйткәндә, иҗат икенче планга күчте әлегә. Чөнки кечкенә улыбыз Марсельгә бары тик 6 ай гына бит әле. Җырлар язарга да, гастрольләрдә йөрергә дә мөмкинлек җитми. Балаларны һәрчак әти-әниләргә ташлау да дөрес түгел бит инде, гәрчә алар һәрвакыт ярдәм итәргә әзерләр. Олы улыбыз Камилгә 5 яшь ярым, икенчесе Рамилгә 2 яшь тә 4 ай. Менә балалар бакчасына йөри башлаган иде дә, авырып китте бит әле (ара-тирә йөткергәләвен исәпләмәгәндә, бер дә авыруга охшамаган Рамил, минут та тик тора белми, нәкъ ут борчасы кебек! Ул арада кечкенә Марсель йокыдан уянып махсус атынгыч-бишегендә үз-үзен тирбәтеп, гүелдәп ята башлады. Бу кече Баһ, әти-әнисе кебек үк, елмаерга гына тора! – Р.Ш.). – Әти-әниләр хакында сүз чыккач, әйдәгез, танышыйк әле үзләре белән, Гүзәл? – Мин үзем Чаллы шәһәрендә туып-үстем. Әнием Әнүзә – Сарман районы, Чураш авылы кызы. Күп еллар Эчке эшләр идарәсе поликлиникасында шәфкать туташы булып эшли. Гомере буе үзешчән сәнгатьтә катнашты. Бик матур бии. Төрле конкурсларда җиңеп, диплом-бүләкләргә ия булды. Әтием Фирдәвис – Илһам абый Шакировның якташы: Тукай районы, Яңа Бүләк авылыннан. Гади генә хезмәт кешесе – машина йөртүче ул. Әмма гомере буе гармуннан һәм җырдан аерылмый яши. Беренче җырларымны да әтием өйрәтте. 3 яшемдә сәхнәгә алып чыкты. Хәмдүнә апа репертуарыннан “Ай җаный, вай җаный” дигән җыр иде ул. Аннан соң, балачактан иң истә калган хатирәм – Илһам абый белән авылыбызда бер сәхнәдә җырлау булды. – Җырчы буласы килү теләге дә шул вакытларда ук тудымы? – 7 яшемдә мине музыка мәктәбенә фортепьяно классына бирделәр. Аны тәмамлагач, музыка көллиятенә кереп, аны кызыл дипломга тәмамладым, музыка укытучысы белгечлеге алып чыктым. Музыка мәктәбендә вокалны Луиза апа Галимуллинадан алдым. Кызганыч, хөрмәтле укытучым инде вафат. Гомере дә сәхнәдә, “Кыр казлары артыннан” дигән җырны башкарганда өзелгән аның. Җыр сәхнәсендә икенче укытучым – Гөлдания апа Хәйруллина. Аның иҗат төркемендә 6 ел эшләп бик күп нәрсәгә өйрәндем: сәхнәдә үз-үзеңне тотарга, җырлау сәләтемне үстерергә, киенергә һ.б. Тора-бара күңел тормышымда, иҗатымда ниндидер үзгәреш сорый башлады. Шөкер, бер концертта Рөстәм Закиров белән очраштырды язмыш. Рөстәм абый мине Казанга эшләргә чакырды. Шулай итеп, “Туган авылым” күңел ачу комплексында һәм параллель рәвештә Рөстәм Закиров төркемендә эшли башладым. – Илназ белән кайда очраштырды соң язмыш? Ничек гашыйк иттерде үзенә? – Илназ “Туган авылым” га музыкант-клавишачы булып эшкә урнашты. Шунда таныштык инде. Нәрсәсе белән алдырды дисәгез – әтигә охшашлыгы беләндер. Кыз бала сөйгән ярның әтисенә охшашын сайлый диләр бит, дөрес икән. Илназ да нәкъ әти кебек искиткеч юмор хисенә ия, итагатьле игътибарлы, үзе гармунчы-җырчы, һәркайда, һәр компаниянең җаны бит. Аннан, ул кызыклы бүләкләр ясый белә. Сүз бүләкнең бәясе хакында бармый, оригиналь, көлкеле, көтелмәгән бүләкләр ясап күңелне күрә белә иде, хәер, хәзер дә шундый ул. Ярты ел гына очрашып йөргәннән соң өйләнешеп тә куйдык. – Гүзәл, Илназ үзе юкта аның шәхси сыйфатлары хакында да cөйләшеп алыйк әле (алда әйткәнемчә, Илназ үзе өйдә юк иде без гәпләшкәндә, яңа концерт оештыру белән мәшгуль вакыты икән, телефоннан “хәзер кайтам” дип хәбәр бирде-бирүен. Аның каравы, уртанчы улы Рамил әтисе хакында ара-тирә белдереп тора: “Мәйдан” телеканалыннан әтисе күренүгә: “Кара, Илназ Баһ!” – дип сөрән сала). – Искиткеч кайгыртучан ир, ата ул безнең Илназ. Әмма иҗатка башы-аягы белән чумганлыгы аркасында, һәрчак юлда, хәрәкәттә, ниндидер мәшәкатьләр белән чабулый. Өйдә сирәк күренә башласа: “Яңа ел мандарины кебек өйдә елга бер генә пәйда буласың калды инде”, – дип битәрләп тә алам. Ә болай гаиләдә улларыбызны бакчага илтү, алып кайту, юындыру, урамда йөртеп алып керү аның вазыйфалары. Күп иҗат кешеләре кебек, сәерлекләре дә юк түгел. Мин аны бу планета кешесе түгелдер бу, яисә космос белән бәйләнеше, баш түбәсендә күренмәс антенналары да юк микән әле дип уйлап куям. Һәркайда – өйдә дә, машина руле артында да нидер уйлый, көйли. Хәтер таркаулыгы да шунлыктандыр. Әйтик, “Барс-медиа” бинасы янына барып туктый да, миңа чылтыратып: “Мин монда ник килдем әле?” – дип сорарга да мөмкин ул. Бик еш әйбер югалта торган гадәте дә бар. Руслар Илназ кебекләрне “летящий” диләр. Аннан, кешеләргә бик тә ярдәмчел ул. Азаккы чалбарын салып бирергә әзер дисәм дә артык түгелдер. Берәр дусты дәшсә, төн уртасында чыгып йөгерә. Илназ шактый кызу канлы, тик бик тиз сүрелә дә. Куенына таш тыгып, ачу саклап йөрми. Дөртләп кабына, әйтәсен әйтә дә, тынычланып кала. – Гүзәл, сез бит әле җырлар да язасыз... – Язгалыйм. Ике җырымны Илназ җырлый. Р.Зәкуан сүзләренә язылган “Их, дөнья куласа!” дигәнен аеруча үз итте тамашачы. Әйтәм бит, соңгы елларда иҗатка вакытым аз кала. Халыкның артистларның балалар тәрбияләргә вакытлары калмый дигән фикере белән һич тә ризалашасым килми. Балаларыма җитәрлек назны да, тәрбияне дә бирәсем килә. Бик күп тормыш дәресләрен кайнана – әни үрнәгеннән алам. Килен кайнана туфрагыннан ярала диләр бит. Әниебез Наҗия дә өч малай тәрбияләп үстергән. Үз әнием кебек үк медицина әһеле, табиб. Өлкән яшьтә булса да, Арчадагы тимер юл вокзалы хезмәткәрләренә медицина ярдәме күрсәтә әле ул. 6 оныгыма күчтәнәчлек булса да эшлим әле дип шаярта үзе (Гүзәл кайнанасы турында шундый яратып сөйләде, билләһи, соклангыч! – Р.Ш.). Аның кебек үк шәп егетләр үстерәсем килә. Тәрбия өлкәсендә дә белемемне арттырасым килә. Шунлыктан соңгы арада психология китаплары укый башладым. Әлегә Илназ икебез өчен дә иҗат итә. “Табадан гына төшкән” җырларын иң элек миңа тыңлата, киңәшләр сорый. Илназ көйләр иҗат иткәндә кайберәүләр кебек штамповка ясау белән шөгыльләнми. Кырык кат төзәтә, эшкәртә. Җыр сүзләренә бик тә таләпчән ул. Әллә никадәр шагыйрьләрнең шигырь китапларын җыйды өйгә. Күп вакытын мәгънәле шигырь эзләп үткәрә. Аннан, яңа җырга ни рәвешле, кемгә аранжировка эшләтү хакында, кайсы җырчы тавышына ятышлы, кемгә тапшырырга икәнлеген киңәшләшәбез. – Социаль челтәрләрдән кечкенә улыгыз тугач Илназның яңа автомобиль бүләк итүе турында хәбәр күреп алган идем. – Нәкъ шулай! Бала тудыру йортыннан чыгасы көнне тәрәзәдән күземне алмыйча Илназ килгәнен көтәм. Килеп туктаган машиналар арасыннан Илназныкын эзлим. Шулчак шарлар тагылган ап-ак “Range Rover” машинасы килеп туктады һәм аннан Илназ төште. Машинаның арткы тәрәзәсенә “Сөеклем, улыбыз өчен бик зур рәхмәт!” – дип язылган иде. Шулвакыт ишек ачылган тавыш ишетелде. Рамил тиз арада: “Илназ Баһ!” – дип, кем кергәнен аңлатып та бирде. Әңгәмәбезне гаилә башлыгы, җырчы, автор-башкаручы Илназ Баһ белән дәвам иттек. – Илназ, үзегез юкта Сезгә бераз “досье” тупларга өлгердек инде. Әйдәгез, бала чакларыгыздан бераз әйләнеп кайтыйк әле. – Арчада туып-үстем. Әни – Пошалымнан, әти – Кенәрдән. Ике абыем бар: Алмаз һәм Нияз. Гаиләбездә барыбыз да сәнгать, җыр яратучылар. Абыйларым бөтенләй бүтән һөнәр сайласалар да, гармунда да уйныйлар, җырлыйлар да. 4нче сыйныфта укыганда мине музыка мәктәбенә бирделәр. Анда курайда, баянда уйнау серләренә төшендем. Мәктәпне тәмамлагач, Казанның Әүхәдиев исемендәге музыка көллиятенә, тынлы музыка уен кораллары бүлегенә укырга керергә ниятләдем. Иң беренче имтиханда курайда “Неаполитан музыкасы” дигән әсәр башкарып, кабул итү комиссиясен гаҗәпләндердем, чөнки классик музыканы татар кураенда уйнаучылар бик сирәк. Ә менә киләсе имтихан – сольфеджионы бирә алмам дип бик курыктым һәм... кабат Арчага кайтып киттем. Әмма, әти белән әни минем аһзарларымны тыңлап маташмадылар да, ничек кайтсам, шулай тиз арада кире китәргә кушылды һәм сольфеджионы да уңышлы гына тапшырып, студент булырга насыйп итте. Бик тырышып гобой дигән уен коралында өйрәнә башладым. Коточкыч кыйммәтле бу уен коралын сатып алу мөмкинлеге юк бит инде, арендага алып уйныйм. Аренда өчен стипендиядән түләп барам. Шулай берничә ай изаланганнан соң, гобойчы булу теләге эреп юкка чыкты һәм мин вокал бүлегенә күчтем. Музыка көллиятен тәмамлагач, педагогика университетының татар филологиясе факультетына укырга кердем. Аны тәмамлагач, Фоат Галимуллин җитәкчелегендә өч ел аспирантурада укыдым. – Университетта укыганда сәнгатьтән читләшмәгәнсездер бит? – Сәнгать, сәхнә белән бер “чирләгәч” аннан читләшү мөмкин түгел шул инде. Укытучыбыз Марсель Җаббаров үзе җитәкләгән “Мизгел” яшьләр халык театрына чакырды. Шулай итеп, студент чакларда берничә елга театр дөньясына да чумып алдым. Марсель абый зур рольләрне ышанып тапшыра иде үземә. “Кыр казлары артыннан” спектаклен Камал театры сәхнәсендә уйнадык. Мин анда Мәлик ролен башкардым. Туфан Миңнуллинның “Кырларым-тугайларым”ында председатель ролен уйнадым. Менә хәзерге акылым белән уйлыйм да, шаккатам. Туфан абый, күрәзәче кебек, 35-40 еллар элек үк татар авылларының киләчәген фаразлап язган булган икән бит. Халыкның баш ташлап эчүе, авылларның бетә баруы... Аннан Т.Миңнуллинның “Үзебез сайлаган язмыш” спектаклен сәхнәләштердек. Анда мәктәп директоры булырга туры килде. – Җыр сәнгатенә кереп китүегез тарихын сөйләгәнче, иң әүвәл сәхнә исемегезне ничек сайлавыгызны әйтсәгез иде. Бөек немец композиторы Иоһан Бах хөрмәтенәме, бәлки шул танылган исемгә фамилиягезнең аваздаш булуыннанмы? – Менә монысы очраклы рәвештә, үзеннән-үзе тагылды да калды инде. Камал театрында спектакль ахырында сәхнәгә Марсель абый чыгып, актерлар белән таныштыра башлады һәм шунда: “Төп рольдә – Илназ Баһ!” – дип әйтте дә салды. Шулай итеп, Баһавиевны кыскартып, Баһ дип йөртә башладылар үземне. 2008 елда “Барс-медиа” компаниясе белән килешү төзедем. Җырчы булып формалашуымда, танылуымда “барслар”ның өлеше бик зур: концертлар оештыру, альбомнар чыгару, клиплар эшләүдә – барысына да алар ярдәм итте. Быел менә килешү вакыты бетте, әмма “Барс-медиа” белән иҗади дуслыгыбыз дәвам итә. Шушы чорда күп дистәләгән җырлар язылды. Җырларымны башка җырчылар да сорыйлар, алар Раяз Фасыйхов репертуарында, Филүс Каһировта һәм башкаларда бар. Көйләр язганда бик күп шигырьләрне иләк аша үткәрәм. Элегрәк мәхәббәт темасына яки дәртле җырлар күбрәк язсам, яшь барган саен тормышның асылы, мәгънәсе хакындагы лирик җырларга өстенлек бирә башладым. Җырларымны гармун тотып мәҗлесләрдә җырлауларын ишетеп бик тә куанам. Бу бит җыр халык йөрәгенә үтеп кергән дигән сүз. – Мәҗлесләр дигәннән, сезнең мәҗлесләр алып баручы оста икәнлегегез дә билгеле. Шул хакта да сөйләгез инде. – Ни әйтсәң дә, сәхнәдә җырлап кына тормышны алып бару авыр, шуңа күрә мәҗлесләрдә дә эшлибез. Шөкер, халкыбыз матур итеп бәйрәм итә белә. Хәзер туйларда исереп-ямьсезләнеп утыручылар сирәк бит. Милләттәшләрне җырлатабыз, биетәбез, халкыбызның гореф-гадәтләрен дә оныттырмаска тырышабыз. Гүзәл белән бергәләп йөрибез инде. Гүзәл ди-джей, җырчы, мин алып баручы, баянчы. – Сәхнә тормышы төрле көтелмәгән хәлләргә дә бай бит инде. Оятка калырга да, кыенлыклардан чыгу җайларын да эзләргә туры киләдер? – Килмәгән кая! Сәхнәдә каушамаган җырчы, гомумән, юктыр инде. Шул каушау нәтиҗәсендә җыр сүзләрен онытып, бер куплетны икешәр кат җырлаган да бар. Кама Тамагына концерт белән бардык бервакыт. Килеп төшүгә тамак ялгап алырга чакырдылар. Ә минем иң беренче эш итеп сәхнәгә аппаратура урнаштыра торган гадәтем бар. Аппаратураны куеп, эшләгәненә инангач кына тамактан ризык үтә. Шул гадәтем зур кыенлыктан коткарды да инде. Хуш, җиһазларны урнаштырып йөрибез, карасак, микшер пульты Казанда онытылып калган! Якын-тирәләрдән чылтыратып эзләп карадык – тапмадык. Шуннан Казанга, күршеләргә чылтыраттым да, өйдән микшерны алып, миңа каршы юлга чыгуларын үтендем. Юлны кыскарту ниятеннән Идел бозы аша гына элдерттем. Шулай итеп, концертны аз гына соңга калып башлап җибәрдек. Лаешта исә шактый кызыклы хәлгә тарыдык. Килдек, урнаштык, концертны башлап җибәрер вакыт җитте, ә залда кеше бик аз. Юкса, бөтен билетлар сатылып беткән. Кая бу халык дип аптырашта калдык. Бераздан күмәкләшеп килеп керде тамашачыбыз. Баксаң, ул көнне ТНВ каналында “Башваткыч” тапшыруы булган икән. Мин шунда катнашканмын. Самими милләттәшләр, Илназ Баһ туры эфирда башваткыч чишеп маташа, тапшыру бетмичә концертка килә алмас дип, соңрак килергә булганнар икән клубка... – Гүзәл белән өч ул үстерәсез. Малайларны чын ирләр итеп үстерү өчен ир-ат, әти тәрбиясе кирәк. Чыннан да, хәзер өйдә дә, бакчада да, мәктәптә дә ир балалар күбрәк хатын-кыз тәрбиясе ала һәм бик йомшак, тормышка яраклашмаган булып үсәләр диючеләр бар. Килешәсезме бу фикерләр белән? – Әлбәттә! Үзем дә өч ир баланың берсе бит мин. Улларыма да ирләр тәрбиясе бирүгә бөтен көчемне куячакмын. Малайлар үстергәндә һәрчак “перәннек ысулы” гына кулланып булмый. Эшкә җиккән юк анысы, әмма, баштан бик чаба башласалар, каешның кайдалыгын искәрткәлим үзләренә. Әлегә бергәләшеп табигатьтә ял итәргә, ишегалдында актив уеннар уйнарга тырышам. Бераз үсә төшкәч спорт түгәрәкләренә йөртергә исәп тә бар. Олы улым матур гына җырлый да башлады. Менә киләсе концертымда аның җырлавын да ишетәчәк тамашачыбыз (бу урында Илназ кулына баянын алды да, ике яшьлек Рамил белән матур гына бер җыр җырлап алдылар. Аннан, дәртле бию көе яңгырады һәм Рамилебез, авыруын онытып, тыпырдап биеп тә китте. – Р.Ш.). – Сезне татар эстрадасының бердәнбер блондины дип шаяртканнарын ишеткәнем бар. Ә менә Данир Сабиров кебек пародиячеләр пародия ясасалар үпкәләмисезме? – Юк ла инде, ник үпкәлим! Пародия ясалу – ул бит популярлык күрсәткече. Сиңа кызыксыну бар дигән сүз. Тәнкыйтькә дә бик җиңел карыйм. Тәнкыйтьлиләр икән, димәк, битараф түгелләр. Тәнкыйть ишетсәк, Гүзәл белән уртага салып сөйләшеп кирәкле нәтиҗәләр ясыйбыз, төзәтәсен төзәтергә тырышабыз. Тәнкыйть үсәргә ярдәм итә бит ул. Ә менә плагиатлыкка ачу килә. Әле беркөнне бер танышым чылтырата: “Синең “Аңла йөрәгемне” җырына охшаш җыр җырлый бер егет “Мәйдан” каналыннан”, – ди. Чыннан да, көйгә бераз үзгәрешләр керткәннәр дә, бүтән сүзләргә салып, рәхәтләнеп җырлап ята егет! – Җырлы гаилә нинди мәшәкатьләр белән яши бу көннәрдә? – 27 ноябрьдә “Пирамида”да узачак концертыма әзерләнеп йөрүем. Ни өчен “Пирамида”да дисәгез, Казанның башка залларында концерт биреп чыктым, менә хәзер шушы затлы залга да чират җитте кебек. Концертны туган көнемә турылап “33 яшькә – 33 җыр” дип атадык. Әлбәттә, 33 җырымны да үзем генә башкармаячакмын. Алар иҗатташ дусларым, эстрадабызның популяр җырчылары башкаруында да яңгыраячак. Әйткәнемчә, олы улым Камил дә җырлаячак. Монда сәхнә бизәлеше дә бик үзенчәлекле булачак дип вәгъдә итәләр. Арткы пландагы зур экранда биографиямә кагылышлы фото-видеороликлар күрсәтеләчәк. Хәтерләсәгез, быел эстрадабызның хатын-кыз җырчылары бәби-бум ясап алдылар, ягъни берничә җырчы гаиләсендә бәбиләр туды. Лилия Муллагалиева шул хакта “Бәби көтәбез әле!” дигән җыр язып, клип төшерде. Бик уңышлы килеп чыкты ул, минемчә. Анда җырчы ханымнар, шул исәптән, минем Гүзәл дә авырлы килеш тә, бәбиләр алып кайткач та күренәләр, безнең, ягъни ирләренең бәби каршы алу мизгелләре дә бар. Әлеге клипта төшкән җырчы әниләр һәм аларның бәбиләре дә кунак булып килеп, концертымда Гүзәлнең бер җырын тулыландырачаклар. Ничегрәк булачак – монысы әлегә сер килеш калсын. 27 ноябрь көнне “Пирамида”да иҗатыма битараф түгелләрне минем белән күңелле дә, дулкынландыргыч та мизгелләрне бүлешергә чакырып, көтеп калам. Күптәнге хыялым – патриотик темага җыр язу иде. Сәхнәдән Бөек Җиңү хакында җырлар югала баруына бик борчылып йөрдем һәм менә, ниһаять, “Бәйрәм җыры” дигән яңа иҗат җимешем туды. Мин аны әлеге концертымда баянга кушылып кына башкарачакмын. Миңа әлеге җырны барыгыздан алда тыңлау насыйп итте бит! Күңелләрнең әллә кайсы почмакларын айкап чыгарырлык искиткеч мәгънәле, музыкаль яктан бай җыр бу! Яшь иҗатчының әлеге теманы кузгатуы яшьләребезнең бабалары батырлыгын онытмавы, алар рухын олылавы хакында сөйли. Ай, рәхмәт, Илназ энекәшкә! Баһавиевларның иркен, якты аш бүлмәләрендә тәмләп чәй эчкәннән соң, Илназның тагын берничә яңа җырын тыңладык. Егетнең иҗади куәте ташып торуына янәдән бер кат инандым. Җырлы-моңлы парга уңышлар, тигез, матур, мул тормыш, үзләренә дә, сабыйларына да саулык, хәерле озын гомер телик. Баһавиевлар кебек эшчән-тырыш, максатчан һәм талантлы яшьләребез кулында булса, милләтебезнең киләчәге бик матур шәйләнә... Раушания ШӘЯХМӘТОВА әңгәмәсе --- | 27.11.2016 (полный текст новости)

  • 2016-11-27 10:45 Балигъ булмаганнарның җинаять кылуына кем гаепле?
    27.11.2016 Криминал Республикада җинаять кылучылар арасында яшүсмерләрнең булуы пошаманга төшерә. Мисал өчен, быел гына да балигъ булмаганнар ике кешене үтергән. 2016 елда яшүсмерләр арасында җинаять кылучылар кимегән. Тик әле шатланырга иртәрәк. Чөнки Татарстанның кайбер районнарында бу сан, киресенчә, артып киткән. Гомуми саннарга күз салсак, 2016 ел дәвамында балигъ булмаганнар тарафыннан кылынган җинаятьләрнең саны 9,1 процентка кимегән. Ә Казанның Идел буе, Авиатөзелеш, Вахитов районнарында, шулай ук республиканың Әтнә районында да криминаль активлык, киресенчә, арткан. 2016 елда  яшүсмерләр тарафыннан 982 җинаять кылынган. Былтыргы саннар белән чагыштырганда, бу 98 җинаятькә азрак. Тик шунысы бар: быел балигъ булмаганнар ике үтерү очрагында гаепләнелә. КЫЕК ЮЛГА БАСУЧЫЛАРГА – ҖӘМӘГАТЬ ТӘРБИЯЧЕСЕ? Балаларның кыек юлга китүләренә кем гаепле соң? Гаиләме, мәктәпме, әллә җәмгыятьме? Гадәттә, җитди хокук бозган яшүсмерләр махсус исәпкә бастырыла. Татарстанда, Россиянең кайбер төбәкләрендәге кебек, җәмәгать тәрбиячеләре турында да махсус канун бар. Нәкъ менә әлеге канун ярдәмендә исәптә торучылар белән эшләү мөмкинлеге булдырылган. Ләкин шулай да Татарстанда җинаять кылган яшүсмерләрнең бары 67 проценты белән генә җәмәгать тәрбиячеләре эшли. Хәер, Татарстанда 2011 елда балигъ булмаганнар эше буенча махсус комиссия төзелгән. Биш ел дәвамында ул үзенең нәтиҗәлелеген шулай яхшы дәрәҗәдә күрсәткән ки, аңа төзәтмәләр дә кертмәгәннәр. Хәзерге вакытта республикада имин булмаган гаиләләр белән дә аерым эш алып барыла. Әгәр 2013 елда мондый гаиләләрнең саны 2000 булса, бүген бу сан 1700не тәшкил итә. Аларны теркәү өчен махсус электрон база да булдырылган. - Бөтен эшнең башы, әлбәттә, гаиләдә. Баланың кыек юлга басуына, иң беренче чиратта, гаилә сәбәпче була. Имин булмаган гаиләләргә килгәндә, безнең төп бурыч – аларны саклап калу. Ә инде саклап булмаган очракта, балаларны тәрбиягә алырга теләгән гаиләләргә урнаштырабыз, – ди балигъ булмаганнар эше һәм аларның хокукларын яклау буенча республика комиссиясенең җаваплы сәркатибе Илсөяр Гарифуллина. Төнлә юлның кыекмы, турымы икәнлеге күренми... Шунысы да бар: яшүсмерләр тарафыннан хокук бозуларның күпчелеге төнге вакытта була икән. Шуңа да Татарстанда төнлә кылынган җинаятьләр саны артып киткән. Аеруча бу – Казан, Яр Чаллы шәһәрләренә, Бөгелмә, Тәтеш, Аксубай, Әгерҗе, Нурлат районнарына хас күренеш. Төнлә бала йә җинаять объекты була, йә инде үзе хокук бозуга кереп китә.   Белгәнебезчә, балигъ булмаганнар кыш көне – 22.00дән, ә җәен 23.00дән соң урамда караучысыз йөрергә тиеш түгел. Бу закон тарафыннан тыелган. Тик балалар үзләре дә, ата-аналарның кайберләре дә моңа бармак аша карый. – 3700 рейд нәтиҗәсендә 4 меңнән артык яшүсмер полиция бүлекләренә китерелгән. Алар төнлә җәмәгать урыннарында булган. Безнең эш нәтиҗәсендә кайбер җинаятьләр булдырылмады, дисәк тә була. Әгәр элек без яшүсмерләргә кисәтү генә ясасак, хәзер инде штрафлар түләтүгә дә күчтек. Төнлә белән урамда булган яшүсмерләр – алар кая барып бәрелергә белмәгәннәр, – дип ассызыклый Татарстан республикасы буенча ЭЭМ участок полиция хезмәткәрләре эшчәнлеген оештыру һәм балигъ булмаганнар эшләре бүлекчәләре идарәсе җитәкчесе урынбасары, полиция полковнигы Лариса Осипова. ТӨП БУРЫЧ – ТӨРМӘГӘ ҖИБӘРМӘҮ! Яшерен-батырын түгел, бер кыек юлга керсәң, тиз генә чыгам, димә. Шуңа монда яшүсмерләр профилактикасына аеруча басым ясарга телиләр. - Бу мәсьәләгә бер генә ведомство җаваплы булырга тиеш. Яшьләр эшләре һәм спорт министрлыгы булсын ул. Ә бездә һәркем җавап бирә: спортка күбрәк өстенлек бирә торган Яшьләр эшләре һәм спорт министрлыгы да, Мәгариф һәм фән министрлыгы да... Бердәм министрлык булса, яхшырак булыр иде. Безнең төп бурыч – яшьләрне төрмәгә җибәрмәү. Чөнки анда эләккәннәрнең, 50-60 яшьтә гади тормышка әйләнеп кайткач, торырга урыны да, гаиләсе дә булмый. Сорый башлагач, бу яшүсмернең беренче тапкыр – 16, аннары 18 яшьтә төрмәгә утырганлыгы мәгълүм була, – дип сөйли Татарстан Дәүләт Советының законлылык һәм хокук тәртибе комитеты рәисе урынбасары Рафил Ногманов. Аның фикеренчә, хөкемдарларның яшүсмерне төрмәгә җибәрмәүләре дөрес позиция. Чөнки бу балигъ булмаганнар эшләренең профилактикасы белән шөгыльләнүчеләргә иректән мәхрүм итәргә түгел, аларны тормыш шартларына яраклаштырырга, мисал өчен армиягә җибәрергә мөмкинлек бирә. Рафил Ногъманов төрмәдә дә хәлләрнең шәптән булмавын ассызыклый. Әлбәттә, балигъ булмаганның кыек юлга басуында җәмгыятьнең һәр элементы гаепледер, мөгаен. Бу – ата-аналарның да күреп җиткермәве, бу өлкә белән шөгыльләнә торган ведомстволарның да игътибарсызлыгы, дигән сүз. Чөнки Лариса Осипова белдергәнчә, һәр җинаять – ул гаилә өчен дә, яшүсмер өчен дә бер трагедия... Татарстан Дәүләт Советының законлылык һәм хокук тәртибе комитеты рәисе Шакир Яһудин исә бу эшкә, беренче чиратта, тәрбия эшләре булышырга тиеш, дип саный. Совет заманын да сагынып искә ала ул. «Совет заманында октябрятлар, пионерлар бар иде. Бүген нәкъ менә шулар җитми дә инде. Чөнки балалар каршында ата-аналарның авторитеты төште», – ди рәис.                                                                                                                               Хәзерге вакытта Татарстанда: - 3821 яшүсмер балигъ булмаганнар эшләре буенча исәптә тора; - 2000 кеше ел саен бу исәпкә өстәлә бара; - 4471 имин булмаган гаилә теркәлгән.     Алинә МИННЕВӘЛИЕВА --- | 25.11.2016 (полный текст новости)

  • 2016-11-27 10:45 90 яшьлек Фидель Кастро вафат
    26.11.2016 Сәясәт Кубаның элеккеге башлыгы, легендар сәясәтче Фидель Кастро якты дөньядан китеп барган. Ил белән ул 1959 — 2011 елларда идарә иткән иде. Аның исеме белән бик күп тарихи вакыйгалар бәйле. Быелның 13 августында Фидель бабайга 90 яшь тулган иде. Урыны җәннәттә булсын. --- --- | 26.11.2016 (полный текст новости)

  • 2016-11-27 10:45 Бер кешенең юбилее гомумтатар бәйрәмгә әверелде (ФОТО)
    26.11.2016 Милләт Юбилей гадәттә мул табын артында озын-озак мактау нотыклары белән үрелеп бара. «Стройиндустрия» инвестицион компания җитәкчесе, танылган меценат Рөстәм Җамалиев бу стандарттан киткән. Аның юбилее «Татар кызы» бәйгесе форматында узды. Әлеге язманы "Татпресса.ру" сайтынннан тәрҗемәсез тәкъдим итәбез: Как один юбилей стал большим татарским праздником (ФОТО)   День рождения — это повод сделать что-то хорошее не только для себя. Неудивительно, что Рустам Ямалеев, меценат, бизнесмен, глава инвестиционной компании «Стройиндустрия», без чьего участия не проходит ни одно большое татарское событие в Москве, решил даже свой юбилей посвятить не собственной персоне, а устроить вечер национальной культуры и красоты в формате конкурса «Татар кызы». Ямалеев, родившийся в Татарстане, с 1998 года живет в Москве, и с тех пор стремится, чтобы татары чувствовали себя в первопрестольной большой общиной друзей. И для этого необходимо прикладывать максимальные усилия.    «Я горжусь своим народом и хочу показать всю его красоту городу», - объяснил юбиляр свою позицию.     Поэтому в начале осени гости, пришедшие в один из татарских ресторанов Москвы, получили двойной праздник — не только личный, но и общественный. Все мероприятие проходило в формате халяль, на татарском языке. Условия задавались еще на входе, где гостей встречал играющий народные мелодии баянист, мимы вручали им печенья с пожеланиями на татарском, тут же можно было пройти короткий мастер-класс по национальному костюму. Всем желающим раздавались тубэтэи и значки с флагом Татарстана (парням), а также кэлэпуши и значки с татарским орнаментом (девушкам).      После достаточно краткого блока, посвященного поздравлению именинника, начался сам конкурс «Татар кызы 2016». Участниц собирали по всей Москве, лучших выбирало компетентное и авторитетное жюри из видных татарских деятелей столицы. В стремлении сделать все на лучшем уровне организаторы обратились к режиссеру конкурса «Татар кызы», так что мероприятие можно было считать его московской версией.      Все начиналось с песенного конкурса, при этом в караоке в этот вечер звучали только татарские мелодии и слова. А то, как это могут делать профессионалы, показывали и выдающиеся артисты, среди которых мы хотели бы отметить заслуженного артиста Татарстана, обладателя премии имени Мусы Джалиля Филюса Кагирова.     После этого ансамбль «Ильдан», не раз продемонстрировавший за вечер свое мастерство, провел небольшой урок татарской хореографии, после чего участницы должны были показать умение танцевать, причем каждой ставилась еще и определенная задача: танцевать, как будто на корабле сильная качка, танцевать, как будто ты только что накрасила ногти…     В третьем конкурсе красавицы должны были читать прозу или стихотворение. При этом им, конечно, давали дополнительные задания. Например: декламировать так, словно очень хочется спать или так, словно вам только что удалили зуб и у вас отходит заморозка. Еще одно непростое задание девушкам пришлось пройти, когда они должны были рассказывать о себе, занимаясь лепкой пирожков. Наконец, пятым конкурсом было домашнее задание, подготовленное участницей с группой поддержки.     Между тем, жизнь кипела не только под софитами. Для неженатых и незамужних гостей был устроен «ручеек» для знакомства, благо на вечере собралось немало представителей молодежных татарских объединений, каждый из которых работает над тем, что донести до своих друзей всю красоту и важность следования традициям татарской культуры. Как показали опросы позже, на празднике завязалось много новых контактов. А это одна из целей подобных мероприятий — создавать настоящую национальную среду, чтобы в любом городе татары могли жить в родной культуре. Да, пока татар, влияющих на развитие нашего народа в Москве, на серьезных позициях нет, и значит, надо воспитывать таких сейчас.     Формат, безусловно, уникальный, но абсолютно понятный. Как объясняет сам Рустам Фаизович, в Москве живут татары со всей России, в частности, много здесь казанских, нижегородских, рязанских. Им необходимо общаться, поддерживать друг друга, быть вместе, ведь это одна из самых многочисленных общин столицы. И каждый праздник — это способ показать, насколько интересен и красив наш народ. Если ты можешь собрать большое количество близких людей — так сделай это так, чтобы каждый на нем гордился, что татарин или дружит с татарином. А где еще это можно сделать веселее и нагляднее, чем за праздничным столом, где татары умело покажут и свое гостеприимство, и умение веселиться и то, как они танцуют и поют? То, какими будут татары в будущем, зависит, в первую очередь, от нас самих. Аллага шөкер, все условия для того, чтобы оставаться татарином в любой точке России, Европы, Америки, Азии, сейчас существуют. Главное - не замыкаться в себя, а признавать, что для нас каждый человек, говорящий на родном языке — часть большой семьи. Главное — показывать, что каждая личность может делать татарский мир лучше.         --- --- | 26.11.2016 (полный текст новости)

  • 2016-11-27 10:45 Казанда 2017 елгы Конфедерацияләр кубогы жирәбәсе узды (ФОТО)
    27.11.2016 Спорт Тантананы ачып, ФИФА президенты Джанни Инфантино турнирны оештыручы шәһәрләрнең берсе булган Казанның казанышын билгеләп үтте. "Казан - тынычлык төбәге, ул энергия һәм футболга мәхәббәт белән тулы. Биредә күп милләт вәкилләре дус һәм тату яши, - дип белдерде ФИФА президенты Татарстанны тәкъдим итеп һәм рус телендә: Мин Казанны яратам! Мин Татарстанны яратам! Минем өчен монда булу могҗиза кебек", - дип өстәде. Ә Россия Хөкүмәте вице-премьеры Виталий Мутко үз чиратыда Россиянең турнирнны лаеклы рәвештә үткәрәчәгенә шикләнмәвен белдерде. "Мин Конфедерацияләр кубогы иң югары дәрәҗәдә узар дип саныйм. Дөнья футбол берләшмәсе безгә күрсәткән ышанычка зур җавапылык белән карыйбыз. Әлбәттә инде, безнең җыелма уңышлы чыгыш ясар дип өметләнәбез", - диде ул. Сәхнәдә рәсми затларны артислар алмаштырды Күп санлы кунаклар арасыннан беренче булып Тимати чыгыш ясады. Аның чыгышы тәмамланганда Конфедерацияләр кубогын ике тапкыр откан Жулио Баптиста күпләрне кызыктырган трофейны алып чыкты. "Чемпионнар фестивале"нең рәсми тубын модель Виктория Лопырева тәкъдим итте. Ул шулай ук футбол турнирының илчесе дә санала. Конфедерацияләр кубогында катнашучы шәһәрләр белән кунакларны Дима Билан, Полина Гагарина, Дина Гарипова таныштырды, аларга музыкант Игорь Бутман да кушылды. Алар бергә "Браво" төркеменең "Этот город" җырын башкарды. Аннары Россиянең танылган спортчылары Елена Исәнбаева һәм Сергей Семак ФИФА генераль секретаре Звономир Бобан һәм Халыкара футбол федерациясе департаменты директоры Колин Сит җитәкчелегендә жирәбә салуга кереште. Нәтиҗәдә төркемнәр түбәндәгечә формалашты: "А" төркемендә : Россия, Новая Зеландия, Португалия һәм Мексика уйнаячак. "В" төркеменә Африка, Чили, Австралия, Германия эләкте. Ачылыш матчы 17 июнь көнне Санкт-Петербургта узачак. Россиялеләр Яңа Зеландия командасы белән очрашачак. Ә Казанда беренче уен 18 июнь көнне була. Биредә Потугалия һәм Мексика җыелмалары очрашачак. Искәртеп узабыз: Конфедерацияләр кубогы Россиянең Мәскәү, Санкт-Петербург, Сочи һәм Казан шәһәрләрендә узачак. Татарстан башкаласында дүрт уен көтелә, шул исәптән ярымфинал матчы. Россия җыелмасы "Казан-Арена"да 24 июнь көнне уйнаячак.   Кирилл ШЛЫКОВ --- | 26.11.2016 (полный текст новости)

  • 2016-11-27 10:45 Алмачуар-2 яки матур гына… «политический ошибка» (ХИКӘЯ)
    27.11.2016 Әдәбият Газинур, тынычланырга тырышып, бахбаеның муенын кочаклаган да юлдан читтәрәк басып тора. Әле чабыш башланырга сәгать ярым - ике сәгать вакыт бар. Күрше Таһир абыйсы сабантуй көнне чабышкы ат белән җайдакның күңелләрендә нинди хисләр дулаганын аңладымы, иртәрәк икәнен белә торып, аларны иртә таңнан ел да район сабантуйларында ат чабышы уза торган урынга китереп бушатты. Аннары, чабыш бетүгә килеп җитәргә вәгъдә биреп, үз юлына китеп югалды. Аяк кыздырып килделәр инде. Ярсымаска кирәк. Монысын Газинур белә. Тик йөрәкне ничек тыярга соң? Ул, атының куенына кергән кебек, аркасы белән аңа елыша. Аты да аңа сыена. “Син генә аңлыйсың мине,” - дигәндәй, акрын гына ефәк яллы муенын Газинурның җилкәсенә сала. Хайванның да йөрәге дөп-дөп тибә. Малай моны бөтен тәне белән тоя. Алай гына да түгел, алар икесе бер тән, бер җанга әйләнгән кебек. Бу бергәлекне аңлаудан, Газинурның хисләре тагын да көчлерәк ташый, ирексездән бугазга төер килеп тыгыла, күз яшьләре атылып чыга.   Газинурның чабышта беренче генә катнашуы түгел. Тик быелгысы бөтенләй башка шул. Әтисенең көтү көтә торган атында авыл сабантуйларында катнашуларны малай хәзер көлеп кенә искә ала. Менә быел булачак чын бәйге! Хыялда туып, күңелен алгысыткан татлы минутларга озак та калмады инде. Тик алар якынайган саен вакыт акрынрак үтә һәм малайны әйтеп аңлатып булмастай киеренкелек били бара.   Барысы да өченче елгы сабантуеннан башланды. Ул елны Газинур әтисенең ел буе сыер көтүе артыннан чабудан башканы белмәгән атында тирә-күрше авыл сабантуйларында катнашып йөрде. Авыл үзебезнеке. Ничәнче килсәң дә гаеп итүче юк, бүләген дә бирәләр. Тик малайның күңеле күбрәкне тели. Быел бигрәк канәгатьсезлек җанын талый. Күрә бит ул: аннан да бәләкәйрәкләр яхшы-яхшы чабыш атларын иярләгәннәр. Үзара сөйләшкән булалар: “Монысы мондый токым, тегесе тегенди”. Кемдер үзе чабыш аты тота башлаган, кемгәдер хәлле-җилле танышларының атын ышанып тапшырганнар. Чын чабыш атының бәясен чамалый ул. Газинурларның кесәсе андый акчаны төшендә дә күргәне юк.    Иртәгә район сабантуе дигән көнне, көтмәгәндә-нитмәгәндә, аларга да кунак кайтып төште бит әй! Бәлки, өлкәннәр көткәндер дә. Малайда кунак кайгысымыни әле. Әнисенең Фәрит исемле туганнан туган энесе барлыгы, аның яшь кенә булса да Казанда олы урында утыруы турында ишеткәне бар иде барын. Яшь кенә дигәне артык яшь тә түгел бугай инде: корсак түгәрәкләнгән, баш түбәсендәге чәче сирәкләнгән, сөйләшкәндә тавыш бөердән чыга-дөньяның кендегемени! Яратмый Газинур шундыйларны. Әнә аның әтисе белән әнисе эшлиләр дә эшлиләр, һаман байый да алмыйлар, ял да күргәннәре юк. “Мин - эш кешесе!” - дип тавыш күтәреп тә сөйләшмиләр. Киресенчә, менә мондый шәһәр мактанчыклары янында оялыбрак та сөйләшәләр кебек әле. Әйтерсең, дөньяны туйдыручылар алар түгел, ә борын асты да кипмәгән малайларына Газинурның әтисе ярты ел тир түгеп тә күрә алмастай хезмәт хакына тәңгәл телефон алып тоттырган пеләш башлы, елтыр күзле шома абзыйлар дөньяга хуҗа.   - Әйдә улым, ашарга утыр. Фәрит абыең белән күреш башта,-диде әнисе. - Арыгансыңдыр инде син дә.   Аннары әнисе кунакка аңлатырга кирәк дип тапты бугай, Газинурга яратып күз сала-сала тезеп китте:   - Бер ат чабышыннан да калмый. Бүген дә күрше авыл сабантуеннан дөнья кадәр бүләк алып кайтты балакаем. Аты гына бик ашыкмый. Ашыгыр җире дә калмаган инде. Көтү атыннан ни көтәсең? Рәхмәт, бүләксез калдырмыйлар тагын.   - Атта чабу - егет кеше эше инде ул. Вәт маладис! Бир бишне, энекәш.   Кунак абый кул биреп күрешеп кенә калмыйча, Газинурның аркасыннан сөеп күреште. Арык аркасына көчле кулларның яратып какканын сизүдән малайга рәхәт булып китте. Фәрит абыйсының корсагы да ул кадәр килбәтсез түгел икән бит. Күбрәк спорт белән шөгыльләнгән кеше бәдәненә ошап тора. Чәчләре дә матур гына. Вакытсыз агарганнары күренә күренүен.   - Мин дә үлеп ярата идем бит атта чабарга. Исеңдәме, апа, күрше Хәким абзыйларның атында берьелны авылда беренче дә килгән идем. Ул чактагы сөенүләрем! Күпме вакытлар дөньяда үземне иң шәп малайга санап йөрдем. Их рәхәт чаклар! Шулай да чын чабыш атында җилләрдән дә узып бер чабасы килү теләге барыбер күңелдә якты хыял булып калды. Әйе, калды. Хәзер аты булса да чабып булмас инде. Ә син, энекәш, бик кайгырма, чабыш аты турында дип әйтүем, берәр нәрсә уйларбыз яме.   Ул көнне Фәрит абыйсы әтисе белән бик озак сөйләшеп утырдылар. Зәмзәм суы телләрен йомшарттымы, сәясәткә дә кереп киттеләр. Югарыдагыларны да сүктеләр. Аннары кайтып,”Ярый инде, дөньялары тыныч булсын, сугыш кына була күрмәсен.” диештеләр.   - Ашарга-эчәргә бар, шәрә йөрмибез.Шулай да эшләгәнгә күрә кулга акчасы да керсен иде шул, - диде әтисе. - Үзебез генә түгел бит, балалар да бар. Кеше арасында кешедән ким-хур итәсе килми, киендерәсе дә килә, компьютеры, телефоны дигәндәй, күрәләр бит алар иптәшләре кулында. Безнең ише “хуҗа”га эшләгән кеше алар белән ярыша алмый. Үз эшеңне башлап җибәрергә аның грамотасы да җитми, сәмәне дә юк. Менә шундый хәлләр, кайнеш. Бер уйласаң “Ашаган белми, тураган белә”ди. Бәлки, булганына шөкерана кылырга да кирәктер. Мөмкинлеге дә юктыр, хөкүмәтебезнең дип әйтүем.   - Ииих, җизни! Бер уйлаганда, күп нәрсәне белмәвегез белән бик бәхетле инде сез. Өскә күпме югарырак менсәң, дөньяның пычрагы шулкадәр күбрәк күренә.   Олылар тагын күпме утырганнардыр. Газинур, аларны тыңлап ята-ята, диванда ничек йоклап киткәнен дә сизмәде. Төшендә ул үзен шәп чаптар өстендә күрде. Сабантуй урыны булдымы соң, түгелме-анысын хәтерләми-бик матур яшел үзән икән, имеш. Анда бик күп атлар йөри. Кайсы җайдаклы, кайсы юк. Газинур да шулар арасында, имеш. Шулчак арадан берсе - башкалардан күпкә гәүдәле кара туры айгыр - калган атларны башын селтәп кенә юлыннан алып ташлый башлады. Бигрәк тә җайдаксызларны. Газинурның аты янына да килеп кара болыт ялларын уйнатып тора, имеш. Тик Газинурның аты курыкмады, усал кешнәп, тояклары белән җир казып, муенын дугадай бөгеп тегесенең каршында басып торды да ашыкмый гына борылып китеп барды. Аннары алар ниндидер сазлыклы урынга килеп чыктылар, зур авырлык белән генә алга бара башладылар. Газинур инде ат сыртыннан төшеп, атны йөгәненнән сөйрәп алга алып барырга тырыша, имеш.   - Улым, бастырыласың бугай,әйләнеп ят әле.   Бусы - әнисе тавышы. Шыбыр тиргә баткан малай юрганын аягы белән чөеп атты да, уянып та бетмәстән, тагын йоклап китте.   Икенче көнне Газинур торганда кунак абый киткән иде инде.    “Башта район сабантуена керәм. Күрәсе кешеләр бар. Аннары туры Казанга китәм”, - дип әйткән.    Дөресен генә әйткәндә, Газинур кунак абыйсының сүзенә бик ышанып та бетмәгән иде. Малай гына булса да белә бит ул: начальство халкы мактанып, вәгъдәләрне уңга-сулга чәчәргә ярата, үтәргә калгач кына, үтәмәскә мең төрле сәбәп таба. Бөтенләй үк онытты дип тә әйтеп булмый. Күңелнең түрендә, бик тирәндә, өмет чаткысы булып яшәде бу сүзләр. Яшәде дию генә аз да булыр, мөгаен. Ат турында язылган хикәяләр сорап, Газинур китапханәче апаны аптыратып бетерде. Г.Ибраһимовның “Алмачуар”ын кат-кат укып, мендәр астында йөртә торгач, мунчалага әйләндерде. Закир урынына үзен куеп, бер караганда бәхетле минутлар кичерде, икенче караганда чабыштан соң юньләп карамыйча атын харап иткән малай белән ызгышты. “Их минем шундый атым булса, тегеләй итәр идем, болай итәр идем ”, - дип хыялланды.   Авылда көзнең пыр туздырып бәрәңге ала торган көннәре иде. Газинурлар бакчада соңгы буразналарны җиңеп ятканда, капка төпләренә сәер генә бер машина килеп туктады. Газинурның күргәне бар: ерак җиргә йөргәндә чабыш атларын шундый фургоннарга төяп йөртәләр. Малайның күңелендә пыскып яткан теге өмет чаткысы, шул мизгелдә ялкынга әйләнде, эчтән әллә кайсы җирләрне яндырып узды: “Әллә чыннан да...?!” Газинур, атылып, капка төбенә йөгереп чыкты. Ул арада кабинадан җитез генә сикереп бер кеше төште.    - Газинур дигән ат ярата торган малай син буласыңмы әллә?   - Әйе, мин.   - Алайса кабул итеп ал, менә бу матур малкай синеке була инде. Фәрит абыең җибәрде.   Малай ни ышанырга, ни ышанмаска белмичә басып торган арада әти-әнисе дә килеп чыктылар. Теге кеше аларга Фәрит Һадиечның бу колынны сатып алып, авылдагы энекәшенә бүләк итеп җибәрүе, аны карау, үстерү турында киңәшләрен бирү өчен махсус аны монда җибәрүе турында тезеп сөйләп бирде. Үзенең башкала ипподромында эшләвен, колынның әле яшь булса да, зур акчалар торуы (Зур акча күпме буладыр инде?), нәселле гарәп чабышкысы булуы турында бик үткәреп аңлатканнан соң:   - Әйдә бушатыйк. Кайда урнаштырабыз? - диде.   Әти-әнисе уянып киткәндәй кабаланып йөгерешә башладылар. Махсус баскычлардан колынны ипләп кенә җиргә төшереп бастыруга, Газинур телсез калды: дөньяда моннан да матуррак җан иясе була микән? Менә ул аның яшерен хыялында гына йөргән байталы! Чынга ашып, аның алдына килеп басты. Я Ходай, өнме соң бу, әллә төш кенәме?!   Юк, Алмачуар түгел бу. Аннан да матуррак. Бөтен җире ут янып торган җирән төстә. Аяк-тояклары ак оекбаш кигән кебек ап-ак. Аннары маңгаенда кечкенә генә ак табы бар. Әкияттәге атларныкы кебек. Күзләре мөлдерәмә куе коңгырт. Ә яллары... Ялы озын түгел әле, көяз кызлар чәче кебек кабарып кына тора. Аяклары нәзек кенә.Тик торганда да дерелди.   - Ошыймы?   -...   - Шатлыктан телен дә йоттымы соң бу малай. Ошыймы, дим? - диде теге абый көлеп.   - Бик! Бик ошый! Ошамый теге...   - Шулай диген. Әллә телсезме дип торам.   - Ничек ошамасын инде мондый ат. Ат түгел, асылташ бит бу, - дип сүзгә кушылды әтисе. Ул да бик дулкынлана иде, ахры.    Колынны урнаштырып, алдына ризык салдылар. Теге абый (Аның исеме Касыйм икән.) яхшы чабыш атын үстерү үзенчәлекләре, нәрсә ярый, нәрсә ярамый - барысы турында да бик тәфсилләп сөйләде. Ул шул кадәр яратып, белеп сөйли иде ки (Һәрхәлдә малайга шулай сыман тоелды.), Газинурның гомер буе ат белән эшләгән әтисе дә аны йотлыгып тыңлады. Малайны инде әйтәсе дә юк, бер генә сүзен дә ишетми калмыйм дигәндәй, Касыйм абыйсының авызыннан күзен дә алмады.   Сүз, өйгә кергәч, аш өстәле янында да дәвам итте. Касыйм шунда куртка кесәсеннән ниндидер кәгазьләр алып, әтисенә тоттырды.   - Монда атның документлары.    - Бәрәч, атның да документлары буламыни агай? - диде әнисе гаҗәпләнеп.   - Бу сиңа юк-бар ат кына түгел шул. Синеке булмаса да, мондый малның документы булыр инде. Документы булмаса, ат түгел, хәтта кеше башы чебен бәясенә дә тормаган заманда яшибез бит, - диде әтисе аңа каршы.   - Югалтмагыз. Бу - бик кирәкле язулар. Анда атыгыз турында бөтен кирәк нәрсә язылган. Әле яшь тә юк аңа. Сабый гына әле ул. Алдагы сабантуйга чабышка барырга уйламагыз да. Хәер, кайчан нишләргә яраганын мин үзем сезгә әйтеп торырмын. Телефоннан сөйләшеп торырбыз. Җай чыкканда килеп тә китәрмен.   Касыйм абыйсы, чыннан да, азга да колын турында онытмады. Я үзләре, я Касыйм абыйсы шылтыратып, кыш буе аралашып тордылар.   Колынның кушаматы белән генә бераз җайсызлык килеп чыкты. Колыннарга исемне әти-әнисенең исеменә охшатып кушалар икән. Моның туу белән алган кушаматы Газинурга бөтенләй дә ошамады. Тузга язмаган әллә нинди сүз шунда. Әтисе белән озак киңәшкәннән соң, колынга Балет дигән исем бирделәр. Ник дисәң, ак керәч төймә төсле тоякларының дәвамы булып торган бер уч киңлегендәге ак оекбашлары аңа бик килешә. Нәкъ балет биючеләренең аягына урап куелган ефәк тасмалар кебек. Әйтергә дә җиңел. Маңгаендагы табына карап, Йолдыз яки Кашка дип кушасы килмәде. Аның асыл аты өчен артык гади кебек тоелды.    Шул көннән башлап Газинурның тормышы икегә бүленде: Балетка хәтле һәм Балет кайткач. Иртән күзен аты турында уйлап ача, аның турында уйлап йома. “Алмачуар” әсәрендәге Закир кебек. Колынның астына җәйгән саламга кадәр тикшерә: аста каты яки очлы әйбер калмаганмы?   - Ятып аунап кара, улым. Алай әйбәтрәк күренә, - ди әтисе көлеп. Газинур әтисен болай да бик ярата иде инде. Ничек яратмыйсың, Әти бит ул! Ә Балет кайткач, алар бөтенләй аерылмас дуска, сердәшкә әйләнделәр. Аларны бу сөйкемле малкайга булган уртак мәхәббәт берләштерде. Ата белән бала бер-берсен күз карашыннан да аңлыйлар. Бусы да нәкъ хикәядәгечә. Хәтта әниләренең Газинурны колыннан бераз көнләве дә охшаш иде.   - Өй эшләренә бөтенләй гаме бетте бу малайның. Гел булышам, дими. Укуыңа кимчелек китерсәң, шул колын, дип, кара аны!   Шуңа охшаш кисәтүләрне малай көн дә ишетеп тора. Әтисе мыек астыннан гына көлеп куя, йомшак кына итеп:   - Син, улым, әниеңә булыш. Кушканны эшлә. Кушмыйча белеп эшләр чагың да җиткән инде, - диюдән узмый.   Уку дигәнннән, башка фәнне кем белсен, менә әдәбият укытучылары сөенеп бетә алмый. Элек бер-ике битлек әсәрне укып чыгарга да иренгән малай китап арты китап сорап аптырата - тик ат турында гына булсын. Әнисеннән акча теләнеп, үзе почтага барып “Коневодство и конный спорт” дигән журналга язылып кайтты. Яңа елдан бирле әтисе белән бергәләп шул журналны укыйлар. Аңламаганын рус теле укытучысыннан барып сорый. Русча фәнни журнал укыган авыл баласын нинди рус теле укытучысы яратмасын инде?!   Кыш Балетны карап һәм атлар турында әдәбият уку белән үтте. Газинур атын Касыйм абыйсы кушканча ашатты-эчертте, йөртергә алып чыкты. Кышын ике сабый бәрәңге бакчасындагы карны ерып йөрде, карда аунады, шаярды. Караулы яшь малның көчен кая куярга белмичә сикергәләп уйнавын карап тору үзе бер хозурлык, күңелне нечкәртерлек матур манзара иде. Балет күзгә күренеп үсте, тагын да көязләнде. Газинурның бар курыкканы атына күз тию булды. Таеның ялын төрле төстәге тасмалар белән үреп, талисманнар тагу малайның яраткан шөгыленә әйләнде.   Яз җитеп, аяк асты кипшенүгә Касыйм абыйсы:   - Менә хәзер йөгән кидереп карагыз инде, - диде...       ... Тау бите чуп-чуар. Чабыш уза торган түгәрәк мәйдан тау битеннән уч төбендәге сыман күренә. Борынгы заман тарихы дәреслекләрендәге амфитеатрдагы сыман. Чабышкының да, җайдакның да һәр хәрәкәте, һәр талпынышы җанатарларның күз уңыннан качып кала алмый монда: я хуплаган, я киңәш биргән, дәртләндергән авазлар финиш сызыгын үтеп чыккач та яңгырап тора. Тик кемгә, нәрсә кычкыралар, анысын җайдаклар, гадәттә, аңлый да алмый. Монысын Газинур белә инде. Җайдак, финишка якынайганда, үз исемен дә оныта торгандыр.    Ә хәзергә атлар чабышка килә торалар, машина белән килгәнен җайлап кына төшерә торалар. Якынрак авыллардан үз аягы белән килгәннәре дә бар. Күрше Ситдыйк бабай да килеп җиткән. “Әбәзәтельни барам Балетның чапканын карарга”, - дигән иде. Сүзендә торган. Яшь чагында Газинур кебек ат белән җенләнгән Садыйк бабай ел ярым эчендә якын дустына әйләнгән иде. Бабайның чигүле түбәтәен күрүгә малайның авызы ерылды.   - Син, Садыйк бабай, мин кузгалганда белгән догаларыңны укы инде яме.    - Укымаган, ди инде, энекәем. Шундыен укырмын: иң беренче китерә торганын.   Әнә авылдаш малайлар да килеп җиттеләр. Янда якын кешеләре күбәйгәч, Газинур тынычлана да төште. Малайлар, чиратлашып, Балетны йөртеп кенә торалар.    Чабышка килгән атларның да, ат өстендәгеләрнең дә күбесе Газинурга таныш. Ул узган ел үзе чапмаса да, бер сабантуйдан да калмыйча, чабышларны карап барды, шул тирәдә йөргән кешеләр белән танышты, тәҗрибәле атчыларның сүзләрен күңеленә бикләп куйды. Ат җене кагылган кешеләр бер-берсен беләләр, аралашалар икән. Ярышта көндәшләр булсалар да, киңәш беләнме, башкачамы, бер-береңә ярдәм итү кебек нәрсә гадәти хәл санала икән. Һәркайсы күңеленнән үзенең аты өстен чыгуны теләсә дә, башка атка яманлык теләү, хәйлә кору кебек эшләр атчылар арасында бик сирәк була икән. Газинур да таныш җайдаклар белән аралаша, атларын мактый; аларда булып та анда булмаган берәр яхшы гадәт яисә матур дирбия күрсә, һичшиксез үзендә булдырырга тырыша. Шулай да бүген нигәдер Газинурның кеше белән аралашасы бик килеп тормый. Таныш малайлар килеп аның атын карап, сыпырыштырып, мактап китәләр. Дөресен әйткәндә сынарга киләләр. Ник дисәң, Балет чабышка быел гына чыга. Авыл сабантуеннан башка, Газинур аны бер кая да алып бармады, ял итт ерде, район бәйгесенә саклады. Чабыш аты бик нәзберек: чапканда ялгыш басып аягын авырттыру да, көчне дөрес куймыйча өзлегүе дә, януы да бар. Малайлар:   - Ай-һай, малай, юк-бар гына ат түгел инде бу синең, - диешәләр. Телләре шулай ди. Кайберләренең күзләре көнчеллектән яна, кемдер кызыгып карый, кемдер соклана. Сокланмаслык та түгел шул. Газинурның фикеренчә, мондый матур атны якын-тирәнең, гомумән, күргәне юк. Чабыш аты нинди булырга тиеш, Балет нәкъ шундый: нечкә билле, озын торыклы. Балет исеме дә аның җисеменә бик килешеп тора. Ул тыныч кына басып тора да белми бугай. Гел вак-вак хәрәкәтләр ясап биеп торулары, чаба башласа, һавада очкан чын биюче кебек йөзеп баруларын әйтерсеңме... Муены бик озын түгел, ялы да сирәгрәк, шулай да җилкә калкымы биек, аккош муены кебек бөгелеп тора. Балет -бик сизгер мал. Янына ят җан иясе якынлашса, бөтен гәүдәсе бөгелеп килә. Елгага су эчерегә алып төшсәң, бервакытта да агым уңаена эчмәс; яланга чыгарсаң, һәрчак җилгә каршы барып утлар.   Чабышта катнашучыларны барлау башланды. Газинур да әтисе белән комиссия янына барып язылды. Ат чабышы өчен районның баш ветеринары җавап бирә икән. Ул әтисен шунда ук танып алды:   - Ә Галимҗан кордаш, синмени әле? Эх атың да атың! Үзеңнекемени?   - Әйе. Үземнеке.   - Авыл кешеләре “Без хәерче!” дигән булалар тагын. Зарланудан башканы белмиләр. Ихатасында чиста токымлы гарәп чабышкысы тоткач, хәерче буламыни инде.   Газинурга бу абыйның соңгы җөмләләре бер дә ошамады. Ниндидер бер үчлек, көнчеллек, астыртын киная белән әйтелде кебек. Абзыйга, әлбәттә, атның кайдан килгәнен аңлатып тормадылар, сораганны әйттеләр, белешмәләрне тапшырдылар. Номер алдылар да читкә киттеләр.   Регистрация бетеп, берничә минут үтүгә микрофон телгә килде. Ярышны күзәтү өчен махсус күтәртелеп ясалган “сыерчык оясыннан” бая әтисе белән сөйләшкән абый райондашларны сабантуй бәйрәме белән котлады. Бик тәфсилләп районның авыл хуҗалыгындагы уңышлары белән таныштырды. Аннары ат чабышында нинди заездлар булачак, һәрберсендә нинди атлар катнашачагы турында аңлатты. Аннары сүзе бетте бугай, туктап калды. Бераздан аптыраганнан, сүз булмаганда сүз булсын дигәндәй, районның зурдан зур уңышлары турында кабат сөйләргә тотынды. Башта Газинур игътибар итмәгән: бу абзый ике сүзнең берендә “матур” сүзен кыстырып сөйли икән:   - Хөрмәтле райондашлар! Матур гына итеп язгы чәчүләрне башкарып чыктык. Әйе. Авыл хуҗалыгында эшләгән кеше белә инде: язның бер көне елны туйдыра. Яз көне бөртекләрне вакытында матур гына итеп җир куенына салсак кына, безне мул уңыш, матур тормыш көтә. Узган ел районыбыз республика алдында сынатмады, җәй бик коры булуга карамастан, һәр гектардан бөртеклеләрне кырык биш-иллешәр центнер җыеп алдык.(Бу сүзләрне ишетүгә тау битендәге халык кызык кына итеп гүелдәп алды.) Бу, әлбәттә, хөрмәтле райондашлар, сезнең матур хезмәт нәтиҗәсе. Быел яз, аллага шөкер, бик матур килде, Тукай әйтмешли җил дә вакытында исеп, яңгыр да вакытында явып тора. Димәк, алдагы көннәребез тагын да матуррак булуга өметләр зур, хөрмәтле райондашлар!   Газинур бу абзыйның ни өчен берүк сүзләрне фәлән мәртәбә кабатлап вакыт уздыруын аңлап бетермәде. Кызык итеп, ул аның ничә мәртәбә “матур” сүзен әйткәнен саный башлады. Йөзгә якынлашып килгәндә, абзыкаебыз башлаган җөмләсен дә әйтеп бетермичә кош тоткандай шатланып кычкырып җибәрде:   - Менә, ниһаять, безнең өзелеп көткән кунакларыбыз - хөрмәтле районыбыз җитәкчеләр һәм ерак араларны якын итеп, безне хөрмәтләп сабантуена килгән Казан кунаклары да килеп җитте. Рәхим итегез, хөрмәтле кунаклар! Түрдән узыгыз, югары трибунага дип әйтүем.    Хөрмәтле кунаклар, машиналардан төшеп, пыяла читлеккә охшаган, ярыйсы ук югары ук күтәртелеп салынган трибунага кереп урнаштылар. Бераздан пыяла читлек эчендәге район башлыгының “Башлагыз!” дигәнне аңлатучы ишарәсе күренде.   Комиссия рәисе быелгы сабантуйның иң матур мизгеле-ат чабышларының башлануын игълан итте. Әле аларның заезды тиз генә булмаячагын белгәнгә, Газинур үзе кебекләр белән мәйданның уртасында аяк кыздыра торды. Шунда аның янына кулына чабышны оештыручыларның берсе икәнен күрсәтүче кызыл тасма бәйләгән берәү килде.   - Кил әле, энекәш. Ә-ә-нә күрәсеңме тегендә йөрүче туры айгырны. Ул Глава исеменнән чабачак. Синең белән бер заездда. Ул ат беренче килергә тиеш. Минем нәрсә әйтергә теләгәнне аңладыңмы? Аңладыңмы дим?   Юк, аңламады Газинур. Дөресрәге, аңлый алмады. Ничек инде ул “килергә тиеш”? “Килергә тиеш булса килсен. Анда минем ни эшем бар? Аны нигә миңа әйтеп торырга? Булдыра ала икән килә инде. Шуңа күрә дә ярыш бит инде ул”.   - Аңладыңмы, дим мин сиңа?   Газинурның эндәшми торуына кызыл тасмалының ачуы килә башлаган иде. Андый бәйләнчекләрдән тизрәк котылуың хәерле.   - Аңладым, - диюдән башка чарасы калмады малайның. Шулчак чигәсенә кан бәргәндәй булды. Ул менә хәзер үзенә нәрсә эшләргә кушканнарын аңлады.    - Нишләсен үзем белермен мин, - диде ул күңеленнән генә.   (Дәвамы берничә көннән...)   Наилә ХАРИСОВА --- | 27.11.2016 (полный текст новости)

  • 2016-11-27 10:45 Сканворд №2
    27.11.2016 Сканвордлар Башваткычлар яратучы дусларыбызга икенче сканвордны тәкъдим итәбез. Каләмнәрегез әзерме? Астагы төймәгә баскач, сканворд PDF вариантта ачылыр. Шуны "печать" дигән төймәгә басып, принтерга җибәрегез.                 --- --- | 27.11.2016 (полный текст новости)

  • 2016-11-26 07:29 Сканворд яратучыларга «Матбугат.ру»дан бүләк
    24.11.2016 Сканвордлар Татар матбугатын укучылар арасында сканворд яратучылар күп. "Матбугат.ру" укучылары арасында да бардыр алар. Бүгеннән сканвордлар бирә башлыйбыз. Иң уңайлысы - башваткычның PDF-версиясен принтердан чыгарып, биремнәрне кәгазьгә каләм белән язып чишү. Шуңа күрә, сезгә уңайлырак булсын өчен сканвордны принтерда бастыруга яраклаштырып әзерләдек. Түбәндәге төймәгә бассагыз, сканворд браузерыгызның яңа битендә ачылыр. Шул биттә "печать" төймәсенә генә басасы. Әти-әниләрегез, әби-бабайларыгыз сканвордлар яратса, аларга да чыгарып бирегез. Бик рәхмәтле булыр идек.  Сезнең фикерне дә беләсе килә. Сканворд кирәкме сезгә? Элеп барыйкмы? Әллә бу кирәкмәс эшме? )   --- --- | 24.11.2016 (полный текст новости)

  • 2016-11-26 07:29 Салаватның әнисе Тәкълимә Фәтхетдинова: «Балалар ач булмасын дип, көтү көттем»
    24.11.2016 Шоу-бизнес 27 ноябрь – Әниләр көне. Берсеннән-берсе моңлы тавышлы җырчыларны нинди әниләр үстергән икән? Алар һөнәре буенча кем? Балаларына карата таләпчән һәм усаллармы? Әниләр көне уңаеннан, җырчыларның әниләре белән таныштырырга булдык. – Салават бик тырыш бала булды. Мәктәпне «5»кә генә тәмамлады. Сыйныф җитәкчесе Ләйсәннең әнисе иде. Беркайчан да эчеп тә, тартып та йөрмәде. Артык тәртип­ле булгангадыр, мәктәпне тәмамлау белән, клуб мөдире итеп куйдылар. Бик озак эшләми, Стәрлетамак шәһәренә укыр­га китте, уку арасында хәрби хезмәтен дә үтәп кайтты. Ә мин, балалар ач булмасын дип, көтү көттем. Эш хакын сөт, май белән түли иделәр. Көтү кайткач, кичен клубта идән юа идем. Җыештыручы булмагач, Салават ул эшне миңа йөкләгән иде. Балаларыма усал әни булмадым. «Инәй, ник син безгә бер дә кычкырмыйсың?» – дип сорый балалар (Тәтешле якларында әниләргә «инәй» дип дәшәләр). Нәрсә өчен тиргим инде мин аларны? Беркайчан да йөземә тап төшермәделәр, алар турында бер начар сүз дә ишеткәнем булмады. Салават турында гына әллә нәрсәләр уйлап чыгаралар. Әмма аны гәпләгәннәрне шундук урыннарына утыртып куям. Салаватка сүз тидермим. Салаватым гел ярдәм итәргә генә тора, бө­тенебезне дә карый. Энесенә дә йорт салды. Инде үзе карт көнендә кайгы-хәсрәтсез, иге­лекләр күреп яшәсен. Салават – зур исем, улым исемен аклады да. Зур үрләр яулады, инде тәхетен югалтмасын гына. Кабатлап әйтәм, ул кечкенәдән тырыш иде. Сәнгатьтә булмаса, башка өлкәдә дә көнләшерлек уңышларга ирешер иде. Авылда калган булса да, югалмас иде. Беркайчан да әзерне көтеп тормады, үз ризыгын үзе тырышып, тыр­машып тапты». Азалия ИСМӘГЫЙЛЕВА --- | 24.11.2016 (полный текст новости)

  • 2016-11-26 07:29 15 яшьлек яшүсмер әти-әнисен тезләнеп гафу үтенергә мәҗбүр иткән (ВИДЕО)
    24.11.2016 Җәмгыять Мәскәү өлкәсендә яшәүче 15 яшьлек малай үзен берничә тапкыр хастаханәдә дәваланырга мәҗбүр иткән әти-әнисен тезләндереп гафу үтенергә мәҗбүр иткән һәм барысын да видеога төшергән. Әлеге хәлнең килеп чыгуында 70 яшьлек әти кеше компьютер уеннарын гаепле дип саный. Гаилә башлыгы, уллары ярсып, әти-әнисен тезләнергә мәҗбүр иткән мәлдә, үзен дә, хатынын да якларга тырышып карамаган. Чөнки алар аффект халәтендә яшүсмер тагын да куркынычрак адымга барыр дип курыккан. Бәхеткә, уллары  гафу үтенгән ата-анага зыян салмаган, аны кабат хастаханәгә озатырга туры килгән. Тулырак: Подросток заставил родителей встать на колени и молить его о прощении (ВИДЕО) --- --- | 24.11.2016 (полный текст новости)

  • 2016-11-26 07:29 Айгөл Бариева белән Лилия Муллагалиева кемне «кызык иткән»? (ВИДЕО)
    24.11.2016 Шоу-бизнес Татарстанның атказанган артистлары Айгөл Бариева белән Лилия Муллагалиева уртак концерт оештырды. Ләкин бу чара гадәти концерт түгел, ә театральләштерелгән тамаша рәвешендә узды. «Кызлар кызык итәләр», яки «Кызлар рулят» концертында тамашачы җырчыларны бөтенләй яңа яктан ачты. Юмористик рухтагы сценарийны танылган алып баручы, режиссер Замирә Рәҗәпова белән «Рәвешләр» егете Фәрит Галиев язган. Айгөл белән Лилия «Comedy Woman» тапшыруындагы кебек төркемгә бары тик хатын-кызларны гына җыйган: уен коралларында да кызлар уйнады. Артистлар бу тормышта ир-атсыз да яшәп була, хатын-кыз бар эшне дә үзе башкара ала фикерен алга сөрсә дә, ахыр чиктә ир-егетләрнең ил тоткасы булуына инана. Алай гына да түгел, Гүзәлия исемле кызны Фәрит белән таныштырып, кавыштырып, сәхнәдә туй гөрләтәләр! - Аллага шөкер, тамашачы бик җылы кабул итте. Ихлас йөрәктән алкышларга күмделәр. Залдагы тамашачылар арасында дусларыбыз да күп булды. Заманында «Хыял» хорына йөргән идем. Концертыбызга 20 ел буе дус-тату булып аралашып яшәгән әнә шул дусларыбыз да килде. Алар арасында «Фәридә-Алсу» дуэты, Гөлнара Габидуллина, Ләйсән Закирова һәм башкалар бар. Дусларыбыз Лилия белән икебезнең исем хәрефләре төшерелгән кәнфитләр һәм көмештән ясалган брошкалар бүләк итте, – дип сөйләде Intertat.ru хәбәрчесенә Айгөл Бариева. Шуны да әйтергә кирәк: Айгөл Бариева белән Лилия Муллагалиева җырларын халыкка тәкъдим иткәндә, һәр җырның авторларын әйтеп, аларга рәхмәт сүзләре җиткерде. Кичәдә яңа җырлар белән бергә халык җырлары да яңгырады. Кызлар моңнары белән тамашачыны бер елмайтты, бер елатты. «Игътибар итәсездер, бүгенге көндә өч тиенлек җырлар һәм җырчылар артып китте. Бу безне дә, сезне дә борчыйдыр. Репертуарыбызга тирән мәгънәле, эчтәлекле җырлар гына сайлыйбыз. Шул ук вакытта халык җырларын да игътибарсыз калдырмыйбыз», – дип белдерде Айгөл Бариева. Эльвира ШАКИРОВА --- | 25.11.2016 (полный текст новости)

  • 2016-11-26 07:29 Гигант үгез Гиннесның рекордлар китабына кергән (ФОТО)
    24.11.2016 Җәмгыять АКШта фермер Кен Фарлиның гольштейн токымлы үгезе Гиннесның рекордлар китабына кергән, дип яза Лайф.ру. Даниэль кушаматлы үгезнең биеклеге 193 сантиметр, авырлыгы тоннадан артык. Ул көн саен 45 кг печән һәм 7 кг көрпә ашый, 400 литр су эчә икән. Гольштейн токымлы үгезләр гадәттә 1,3 метрга кадәр үсә, ә бу чак кына ике тапкыр биегрәк булмый калган. Гигант үгезне күрергә килүчеләр бихисап, ә ферма хуҗасы аның турында: "Ул зур көчек кебек бик әйбәт", - ди.   --- --- | 25.11.2016 (полный текст новости)

  • 2016-11-26 07:29 Көчле җил сигез гаиләне түбәсез калдырган
    25.11.2016 Хәвеф-хәтәр Башкортстандагы Әбҗәлил район үзәгендә көчле җил чыгу нәтиҗәсендә көллият тулай торагының түбәсе каерылып төшеп, бишләп машинага зыян салган. Бу хакта РИА “Новости” хәбәр итә. Секундына 20 метр тизлек белән искән җил түбәне каерып алып, янәшәдәге «Газель» һәм тагын дүрт җиңел машинага зыян китергән. Табигать бәла-казасыннан сигез гаилә яшәгән йорт түбәсез калган. Кешеләр зыян күрмәгән. Хәзерге вакытта әлеге кешеләрне вакытлыча яшәү урынына урнаштыру мәсьәләсе хәл ителә. Башкортстанда тагын Салават авылында да җилдән торак йортка зыян килгән. --- --- | 24.11.2016 (полный текст новости)

  • 2016-11-26 07:29 Карина Казыханова: “Татар моңнарын башкару сагышлы мәхәббәт турында гына җырлау түгел” (ИНТЕРВЬЮ)
    25.11.2016 Мәдәният Чит илдә дә татар моңнарын дөньяга танытучы Карина Казыханова югары белемне Прага шәһәрендә ала. Кечкенәдән җырлап үскән кыз тапшырулар эшләргә дә, җырлар яздырырга да, аннан кала рәсем сәнгатенә дә үзен багышларга өлгерә. “Вакыт җитми” – дип елмаеп кына хәйләләсә дә, күңеленә якын шөгыленә вакытын таба. — Уфадан Прагага кадәр укырга китәргә ничек батырчылык иттең? — Бер яшькә олырак иптәш кызым Прагага укырга киткән иде, шуңа күрә мәктәпне тәмамлаганда Чехиядә белем алу теләге уянды да. Мин маҗаралар ярата торган кыз, шуңа да ике уйлап тормадым. Укып бетереп, документларны әзерләгән вакытта Ауропага укырга китәм дип ышанып та бетмәдем. Прагага килүемне, беренче алган тәэсирләремне, матур һәм бай тарихлы шәһәргә соклануымны бүгенгедәй хәтерлим. —  Ни өчен вокал буенча укырга кермәдең? — Миңа нигәдер һәрвакыт музыкага укыганчы, техник юнәлешне сайларга киңәш итәләр иде, чөнки сәнгать өлкәсе даими керем чыганагы була алмый. Шуңа да музыкаль белем алу турында уйламадым да. Ләкин хәзер  кеше сүзенә генә карап торасы түгеллеген һәм йөрәгең кушканны эшләргә кирәклеген аңлыйм. Үз юлын салганнар һичшиксез уңышка ирешә ала. Тик Прагада да мәдәният университетына укырга кермәдем, чөнки иҗади имтиханны тапшырырга бик авыр булыр иде. Мин чит илгә киткәнче чех телен өйрәндем, әмма ул вакытта ирекле аралашмый идем. Шартлар туса рәхәтләнеп музыкаль белем алыр идем, бәлки, алга таба булыр да. — Чит илдәге тормышка ияләшеп беттеңме? Барысын да ташлап кайтып китәсе килмиме? — Яңа гына килгән вакытта, беренче атналарны бик нык өйгә кайтасы килә иде. Хәтта әти-әнигә алып кайтып китүләрен сорап шалтырата идем. Көн саен нәнәй белән озаклап сөйләшә идем. Прагада яшәвемә бишенче ел китте, инде хәзер монда тулаем ияләшеп беттем. Бигрәк тә үземнең мөстәкыйль яшәвем ошый. Уфаны да, Праганы да үз өем итеп кабул итәм. — Башка илдә яшәсәң дә, татарча һәм башкортча җырлар яздырасың. Авторлар белән ничек элемтәне саклыйсың? — Әйе, мин туган телләремне яратам. Икесен дә туган телем диям, чөнки мин татар кызы, ләкин Башкортстанда тугач, ул да миңа бик якын. Әлеге телләрдә җырларны беренче чиратта әбием  өчен яздырам һәм, әлбәттә,  үземнең тыңлаучыларым өчен. Әбием бигрәк тә җырларымны радиодан ишеткәч сөенә. Ул хәтта җырларымның аена ничә тапкыр һәм кайчан уйналганын  белә. Эфирда минем башкаруымдагы җырны ишетсә шунда ук безгә шалтырата. Ә җыр авторлары белән элемтәне социаль челтәр аша саклыйм. Уфага кайткач, җыр яздырганда алар минем сөйләмемне камилләштерә. Җырларымны Марсель Каһиров белән яздырам, ул шулай ук минем барлык җырларыма аранжировка да ясый. Иҗатымның башы Риф Арслан язган җырлардан башланды. Быел бик талантлы шагыйрь – Азат Фазлиахметов шигырьләренә җырлар яздырдым. Минем белән эшләгән барлык авторларга, шул исәптән шагыйрә Рәмзинә Тимеровага, Лариса Мироновага, көйләр иҗат иткән Заремә Аюпова һәм Ирек Галимовларга бик зур рәхмәтлемен. — Прагада да чыгышлар ясыйсыңмы? Анда вокал буенча укытучың бармы? — Прагада мин үзе музыкант, үзе гитарист, үзе аранжировщик булган Александр исемле егет белән таныштым. Аның белән инглиз һәм рус телендә бик күп җырлар эшләдек. Шуннан үз төркемебезне булдыру турында уй килде. Безнең дуэт «First Name» («Беренче исем») дип атала башлады. Александр белән менә инде 4 елга якын төрле чараларда, бәйрәмнәрдә чыгыш ясыйбыз. Миңа кешеләргә матур музыка, яхшы кәеф бүләк итәргә, аларның яраткан җырларын башкарырга бик ошый. Тик, кызганыч, Прагада вокал буенча укытучым юк. Әлегә университетта уку бар вакытны ала, ләкин буш вакыт табуга ук үземне тулаем сәнгатькә багышларга исәп, алга таба дәрәҗәле укытучылар белән дә шөгыльләнермен дип уйлыйм. — Гаиләң белән дә таныштырып китсәң… — Әти-әнием, нәнәй һәм энем – минем гаиләм. Алар минем иң яраткан, иң якын кешеләрем. Кадерле кешеләремдә булган эчкерсезлекне әле беркемдә күргәнем юк. Алар минем һәр фикеремне, һәр башлангычымны хуплап, тормышка ашырырга ярдәм итеп кенә тора. Алар минем барлыгыма ихластан сөенүче иң кадерле кешеләрем. — Үзеңнең тапшыруыңны да оештырып җибәргәнсең? Бу юнәлеш белән кызыксыну ничек башланды? — Җәй көне дус кызларым белән автобуста барганда берсе мастер-класс алу өчен кондитер янына бару турында сүз башлады. Барлык серләрен ачып бетермәс дип, мине журналист сыйфатында барырга күндерде. Чынлыкта исә минем ярдәм кирәк тә булмады, ә шуннан соң бу идея миңа ошап китте. Минем белән мәктәптә укыган бер кыз үзе кондитер. Видеооператорны табуга әлеге максатымны тормышка ашырырга дип аның янына тапшыру эшләргә киттек. Икенче интервьюны Санкт-Петербургның телевидение мәктәбе укытучысыннан алдым. Ул бик сәләтле һәм гениаль шәхес, шуңа да күптәннән аның белән чын күңелдән сөйләшәсе килгән иде. Янымда шуның кадәр шәп кешеләр булганда тапшырулар да дәвамлы булыр дип ышанам. — Татарча җырларны тыңлыйсыңмы? — Уфада, безнең өйдә һәрчак радио эшләп тора. Үземнең бүлмәдә нидер эшләп утырганда татар яки башкорт көйләре ишетелсә күңелемә рәхәт булып китә.Чынлап әйткәндә, безнекеләрдән дә матуррак җырлар юк. Көе йөрәккә май булып ята, ә җырларның эчтәлеге бик мәгънәле. Әти-әни, дуслык, мәхәббәт, туган якка багышланган, булганның кадерен белергә өйрәтүче безнең җырларны башка беркайда да табып булмый. Бу бит сагышлы мәхәббәт турында җырлау гына түгел. Җырлар кешеләргә шатлык китерергә, илһамландырырга тиеш. — Рәсем күргәзмәләрендә булырга яратасың икән. Үзең дә рәсемнәр ясыйсыңмы? — Рәсем күргәзмәләренә еш йөрмим, ләкин анда баруы миңа зур сөенеч. Пейзаж, натюрмортларны караганда, рәссамның осталыгына гаҗәпләнәм. Ул бит фотография кебек чыга, ләкин күпкә җанлырак һәм гүзәлрәк. Үзем дә рәсем ясарга яратам, ләкин һәрдаим язып булмый, чөнки ул вакытта ләззәтләнеп, вакытны онытып рәсем ясарга кирәк, ә бу эшкә минем әлегә алай ук вакытым җитми. Рәсем ясагандагы халәтне сүз белән генә аңлатып бетереп булмый. — Укып бетергәч тә үзеңне җырчы буларак күрәсеңме? Алга таба планнар нинди? — Әгәр дә мин чын дәрәҗәдә зур җырчы булсам, бу бөтенләй дә искиткеч булачак. Күп кызларныкы кебек үк минем модель дә буласы килгән иде, ләкин анда да таләпләр катгый, сайлап алуны узып булмый. Барлык кешеләр кебек алдыгы тормышта бәхетле буласым килә. Дөньяда һәрберебез дә бер-берсен илһамландырып, сөендереп торсын иде. Күңеле яхшы кешеләрнең хыяллары да һәрвакыт тормышка аша бара. Фотолар шәхси архивтан алынды. Гөлшат МИНГАЗИЗОВА --- | 25.11.2016 (полный текст новости)

  • 2016-11-26 07:29 Камал театры Дания Нуруллинаның юбилей кичәсенә чакыра
    25.11.2016 Мәдәният 26 ноябрьдә 18.00 сәгатьтә Г.Камал исемендәге Татар дәүләт Академия театрының зур сәхнәсендә Россиянең атказанган, Татарстанның халык артисткасы Дания Нуруллинаның юбилей кичәсе уза. Кичә программасында Камал театры репертуарының “Зәңгәр шәл”, “Үлеп яратты”, “Качаклар” һәм “Дивана” спектакльләреннән өзекләр күрсәтелә. Артистканы юбилее белән дуслары һәм коллегалары: Россиянең халык артисткасы, опера җырчысы Зилә Сөнгатуллина, Татарстанның халык артисты Әсхәт Хисмәтов, язучы Ркаил Зәйдулла, язучы, Татарстан Республикасының Дәүләт советы депутаты Рәзил Вәлиев, җырчы, халыкара конкурслар лауреаты Айгөл Хәйри һәм Камал театрының яшь актерлары Ришат Әхмәдуллин һәм Раил Шәмсуаров тәбриклиләр. Шулай ук кичә программасында Татарстан Республикасының дәүләт җыр һәм бию ансамбле, “Казан” бию ансамбле, “Сөембикә” журналы, Казан хореография көллияте, М.Гафури исемендәге Башкорт академия драма театры, татар театрлары, Татарстан Республикасының Театр эшлеклеләре берлеге чыгышлары, Парижда (Франция) яшәүче дусларыннан видеокотлаулар, яңа китапны презентацияләү һәм башка күп кенә сюрпризлар көтелә. Билетларны театр сайтында “Афиша” сәхифәсендә алырга мөмкин: kamalteatr.ru. Касса телефоны: (843) 293-03-74. ММЧ өчен аккредитация: 293-83-18, kamal.press@tatar.ru *** Дания Нуруллина 1946 елның 23 августында Казан шәһәрендә туа. 1966 елда Казан театр училищесын тәмамлый һәм Татар академия театрына кабул ителә. Төрле үзенчәлекле характерларны оста тасвирлаучы, темпераментлы, психологик кичерешле артистка. Рольләре: Ирина — «Баһадирлар» (Н.Погодин); Сай­ра — «Ир-егетләр», Дания — «Илгизәр + Вера», Саҗидә — «Хушыгыз!», Гөрпинә — «Гөргөри кияүләре», Хәдичә - «Алты кызга бер кияү», Хәнифә - «Дивана» (Т.Миңнуллин); Чәчәк — «Кол Гали» (Н.Фәттах); Варя — «Бер төн» (Б.Горбатов); Зәмзәмбану — «Ташкыннар» (Т.Гыйззәт); Катэ — «Хатыннар гайбәте» (К.Гольдони); Наилә — «Үзеңә хыянәт итсәң» (Д.Вәлиев); Дилфүзә — «Кичер мине, әнкәй!» (Р.Батулла); Саҗидә — «Казан сөлгесе», Мәрфуга — «Зәңгәр шәл» (К.Тинчурин); Смеральдина — «Болан-Патша» (К.Гоцци); Йолдыз — «Туй алдыннан» (Х.Вахит); Гөлбану — «Хуҗа Насретдин» (Н.Исәнбәт); Авдотья Васильевна — «Җимерелгән бәхет» (А.Островский); Сәлимә — «Әни килде» (Ш.Хөсәенов); Мөршидә — «Мин төш күрдем» (З.Хәким); Люция — «Баскетболист» (М.Гыйләҗев) һ.б. --- --- | 25.11.2016 (полный текст новости)

  • 2016-11-26 07:29 Чаллыда балконда бер ай элек үлгән ир-ат мәете тапканнар
    25.11.2016 Фаҗига Судмедэкспертиза Яр Чаллының 17 нче комплексындагы йорт балконында табылган ир-атның айдан артык элек үлгән булуын әйткән. Мәетне үлүченең кыз туганы тапкан. Ир-ат башына ау мылтыгыннан атып, үз-үзенә кул салган. Мылтык йөртергә рөхсәтне ул 2015 елда алган булган. Мәет янында кыз туганының телефон номеры күрсәтелгән кәгазь дә булган. Беркайда да эшләмәүче ир-атны бу адымга нәрсә этәргән, билгесез, дип яза "Әлмәт таңнары". --- --- | 25.11.2016 (полный текст новости)

1   2   (Всего 2)

RSSportal.RU - крупнейший каталог русскоязычных новостных лент в формате RSS по различным тематикам, от бизнеса и образования до медицины и литературы. Новости в лентах обновляются несколько раз в сутки.

Яндекс.RSS
Бизнес
Автомобили
Hi-Tech
Кино
Здоровье
Мода
Новости
Музыка
Путешествия
Игры
Семья
Спорт
Шоу-бизнес
Культура
Политика
Экономика
Недвижимость
Юмор
Главные новости
Кулинария
Наука
На проверку
Другие ленты

Обратная связь Яндекс.Метрика