RSS Portal

Поиск на RSSportal: названию ленты текстам новостей   


Matbugat.ru RSS

RSS Matbugat.ru
  • 2015-05-27 03:21 Ә сез икенче хатын алуга ничек карыйсыз?
    24.05.2015 Җәмгыять Тиздән Россиядә күпхатынлылык өчен җинаять җаваплылыгына тарта башларга мөмкиннәр. Россия Дәүләт Думасы депутатлары чираттагы утырышта әнә шул мәсьәләне күтәрмәкче. Парламентның гаилә, хатын-кыз һәм балалар комитеты әгъзасы Ольга Алимова сүзләренә караганда, 1996 елга кадәр Россиядә күпхатынлылык өчен җәзага тартканнар. Тик хәзерге Җинаять кодексында андый маддә юк. Кичә республика матбугат чаралары җитәкчеләре белән очрашуда Татарстан Президенты вазыйфасын вакытлыча башкаручы Рөстәм Миңнеханов та күпхатынлылык күренешенә тискәре мөнәсәбәттә булуын белдерде. Сез күпхатынлылыкка ничек карыйсыз? Наилә ҖИҺАНШИНА, Татарстан Мөселман хатын-кызлары берлеге рәисе: – Мин күпхатынлылык­ка каршы. Аллаһы Тәгалә тарафыннан дүрт хатын алу рөхсәт ителгән. Тик күп кеше Коръәндәге шушы аять­нең дәвамын укып бетерми. Анда: “Әгәр сез ул хатыннарны бертигез ярата, күрә, тәэмин итә алмасагыз, сезгә бер хатын белән яшәү хәерлерәк”, – диелгән. Безнең җәмгыять әле бу күренешкә әзер түгел. Хә­зерге ир-атларның кү­бесен әле башта бер хатынны гына яратып, хөрмәтләп, ка­дер­ләп яшәргә өйрәтер­гә кирәк. Гаилә мәсьәләләре буенча белгеч буларак шу­ңа игътибар итәм: гаиләләр күп, ләкин араларында бә­хет­леләре бармак белән генә санарлык. Бала яки фатир дип, кыскасы, нәрсәдер хакына яшиләр, тик ике арада дуслык та, мәхәббәт тә юк. Рөстәм ИСХАКЫЙ, журналист: – Шәхсән миңа Ходайдан бирелгән бер хатыным да җитә. Мөнәсәбәтемне тис­кәре яки уңай дип әй­тәсем килми, чөнки Ислам дине буенча дүрт хатын алырга ярый. Тик мо­ның да махсус шартлары бар. Халык күпхатын­лы­лык­ны баш­ка мәгънәдә, әйтик, җенси ихтыяҗларны канә­гатьләндерү дип кенә аң­ламасын иде. Моңа гына корылган гаилә озак яши алмый, динле, рухи яктан бай гаиләләр генә озын гомерле була. Миңа калса, динле, рухи һәм матди яктан бай ир-ат бар шартларын үтәп (хатыннары бер-берсе белән дус булу шарты да монда керә), һәр­кайсына бертигез мөмкин­лек биреп яши ала икән, моның зыяны юк. Тик Татарстан, Россиянең күпче­лек халкының рухи-матди хәлен карасак, күпха­тын­лылык кирәкми. Диләрә ИЛАЛЕТДИНОВА, җырчы: – Берьюлы берничә хатын белән ничек яшәмәк кирәк! Моны күз алдыма да китерә алмыйм. Бу бит – хатын-кызны хөрмәт итмәү дигән сүз. Күпхатынлылык дигән төшенчә бар икән, күпирлелек күренеше дә булсын. Менә шунда булыр гаделлек! Күпхатынлылык өчен җинаять җәзасын кертүне дә хуплыйм. Гүзәл затларның да күбесе шул фикердәдер, миңа калса. Илнар хәзрәт ЗИННӘТУЛЛИН, “Туган авылым” мәчете имамы: – Күпхатынлылык өчен җәза бирә башласалар, илебез бозыклык юлына басты дигән сүз. Әгәр моның өчен җәза бирәләр икән, хыянәт иткән өчен шулай ук җәзага тартырга кирәк. Әгәр сиңа, хәләл рәвештә бер хатыннан башка тагын берсен үзеңә хатынлыкка алып, аңа шулай ук матди яктан ярдәм итеп, торырга урын, балаларына үзеңнең исемеңне биреп яшәргә рөхсәт булмаса, ә “сулга” йөрү рөхсәт ителсә, безнең илебез тү­бән тәгә­рәячәк. Бу инде – кешелек нормаларын бозу дигән сүз. Күпхатынлылык азгынлык түгел ул, кире­сен­чә, кеше­нең азгынлыгын тәртипкә салу дигән сүз. Дин ягыннан караганда, ислам күпхатын­лы­лык­ны чикли. Мәсәлән, исламга кадәр йөз, хәтта ике йөз хатын алырга рөхсәт ител­гән. Динебез дүртне генә алырга рөхсәт итә. Бу оч­ракта да ир-ат хатыннарына тигез итеп карарга тиеш, ягъни аларга акчаны да, вакытны да тигез итеп бү­ләр­гә, гадел булырга кирәк. Әгәр бу тигезлекне булдыра алмасаң, син инде бик зур гөнаһлы кеше буласың. 70 | 24.05.2015 (полный текст новости)

  • 2015-05-27 03:21 Вәсимә - "авылда беренче егет!"
    24.05.2015 Язмыш Мәктәптә укыганда спорт белән бик яратып шөгыльләнә идем. Чаңгы буенча республикага кадәр барып җиткән бар, волейбол, баскетбол, йөгерү, биеклеккә, озынлыкка сикерү – берсе дә калмады. Хәтта ату буенча районда икенче урын алуым турында мактау кәгазем дә саклана икән. Эшли башлагач инде спорт дип авыз ачкан булмады, чөнки көне буе әрле-бирле чабып, аңа вакыт калмый иде. Аннары – авария, биш ел урын өстендә ятканнан соң, инвалидлык коляскасына утыру, яңадан аякка басарга азаплану, язмышыма буйсыну... Монысы турында озаклап сөйләп тормыйм, чөнки мескенлек белән беркемне дә шаккатырып булмый хәзер. Яшәргә икән, яшьнәп яшәргә кирәк! Физик мөмкинлеге чикләнгәннәр белән эшләүче тренерыбыз Вәсимә Имамова акрын гына майлап-җайлап, мине башта “Олимп” спорт комплексына тренажер залына йөртә башлады. Кар күренүгә, ипподромда урнашкан чаңгы базасына күчендек. Чаңгы буенча параолимпия чемпионы Ирина Поляковадан чаналы-чаңгы сорап алып, мине шунда утыртып куйды. Гади кешеләр, телевизор экраныннан Олимпия ярышларында гына күргән бу җайланма өстендә кемнеңдер безнең урманнарда шуганын күргәч, кем булыр бу дип, аптырауларыннан туктап калалар. Миңа кызык: “Әйдәгез, калышмагыз!” – дип узып киткән чакларда гына: “Бәтәч, Миләүшә бит бу?!” – дип гаҗәпләнгән тавышлар ишетелеп кала. Могҗиза – өч көнгә кадәр генә могҗиза дигәндәй, халык та берзаман минем болай йөрүгә ияләнде. Ул чаналы-чаңгыда табигать кочагында карга егылулар шулкадәр күңелле! Минем егылып ятканны кызык итеп фотоларга төшерәбез. Вәсимәбез баштарак адым да калмыйча миңа ияреп йөрсә, кабатрак үземә күбрәк мөстәкыйльлек бирә башлады. Янымда кеше булмагач, егылгач та үзем торырга өйрәндем. Үтә хәйләкәр һәм хикмәтле тренерымның миңа язмыш бүләге икәнен аңладым, ниһаять. Аның итәгенә чытырдатып ябышып, спорт дигән дөньяга чынлап торып аяк бастым. Акрынлап, район инвалидларының теләсә-кайсы спорт төрен башкарып, ерып чыга торган универсал-профессионалга әверелүемне үз җилкәмдә татый башладым. Республикада нинди ярыш булырга тиеш – акрынлап без шул төргә күчә барабыз. Шашка, шахмат, армспорт, коляскада вакытка йөгерү... Алары турында язганым да бар инде. «Авылда беренче егет» Менә без Түбән Камада командабыз белән чаңгы ярышында катнашабыз. Мине чаналы-чаңгыма әйбәтләп бәйләп куеп, ярышка әзерләделәр дә: “Ярты сәгатьтән старт, гәүдәңне яза тор, дистанцияне өйрән!” – диделәр. Инде йөреп тә, утырып та, сөйләшеп тә, көтеп тә ардым. Берзаман гәүдәмә суык йөгерә башлады. Ярышларны оештыруда шушы район инвалидлар җәмгыяте җитәкчеләре һәм тренерлары җаваплы. Республика ярышларына кем ничек әзерләнгәне шушында күренә инде. Стартның сәгать ярымга соң бирелүе мине чынлап торып чирләтә язды. Хатын-кызлардан шушындый җайланмада шуучы берүзем булып чыктым. Егетләр – 8 кеше. Чаптым алар артыннан. Өчесен уздым да әле. Янымда пуля кебек очучы Женябыз мине озата бара: “Хәзер – текә борылыш, хәзер үр менәсе!” – диеп, алда булачак киртәләрне кисәтә. Финишка килеп җиткәндә, азрак җылына башлаган идем. Башка район егетләре мине “авылда беренче егет!” дип шаяртырга маташтылар. Үзем генә булуыма мин гаепле түгел, әзерләнсеннәр, килсеннәр иде, коляскага утырган хатын-кызлар һәрбер районда бар бит. Аларга безнең Вәсимәбез сыман тренерлар җитми ахрысы. Ничек итсәк иттек, егетләр: бүгенге алтын медаль – минеке! Паурлифтингны ни белән ашыйлар?! Әлеге ярыштан кайтып, азрак вакыт узуга, тренерым миңа: “Паурлифтингта катнашырга әзерләнә башла!” – димәсенме! “Анысы нәрсә тагын, ипинең кайсы төшенә ягып ашыйлар?!” – мәйтәм. Гади телгә әйләндергәндә, ятып штанга күтәрү икән бу. Ярар, көч булганда, акыл кирәк түгел, минем нык мускуллы куллар күпне күргән, күпне кичергән... Күтәреп карыйк! Спорт залына йөрүче сәламәт халыкны тагын бер гаҗәпләндереп, штанга күтәрә башладык. Зур көчлек бирәм ахрысы, йокларга ятканда умыртка баганасы сынган җиреннән сиздереп, авыртырга маташа. Сиздермим: тешне кысып булса да түзәм. Вәсимәбез безнең команда белән республика буенча беренче урында бара, бирешергә ярамый. Менә без Яшел Үзән шәһәрендә ярышта. Таләпләрне судья бик катгый куя, әз генә дә хәлгә керү юк. Өчесе өч якка утырып күзәтәләр, ялгыш ясадың, ашыгып күтәрдең исә, бөтен тырышлыклар юкка чыга – саналмый. Республикабыздагы хатын-кызлар үзләрен бик каты саклыйлар ахрысы, монда да минем көндәшләр юк дәрәҗәсендә. Бер Европа чемпионы бар, тик аның белән безнең гәүдә авырлыклары төрле категориядә. Нәрсә эшләсәк тә, эшләдек инде, җан-фәрманга тырыштык барыбыз да, җидебезнең дә түшендә медальләр елтырый! Нәтиҗәдә, районнар арасында тагын беренче булдык. Урра! «Гафу, мин тенниста – пас!» Автобуста өйгә кайтабыз. Вәсимә тагын планнары белән бүлешә. Ике атнадан Мамадыш өстәл теннисы буенча республика ярышларын кабул итәргә тиеш икән. Тел төбен аңларга тырышып, аңа таба борылам. “Әйе, әйе, иртәгәдән теннис уйный башлыйбыз!” – ди бу. “Уйнаганнарын карап торган бар, тик ракеткасын да, тубын да тотып та караганым юк! – мәйтәм. – Гафу, бу уенда мин – пас!” Тыныч кына карап куйды бу миңа, эндәшмәде. “Олимп”ка тренировкага килгәч, теннис өстәле янына урындык өстерәп килде дә: “Мә, утырып, бер атып кына кара!” – диде. Бер ату унга әйләнде, уннан йөзгә күчте. Азартлы уен икәнлеге күренеп тора. Тренер Радик килеп тә өйрәтеп киткәләде, аннары түзмәде, сәгать ярым вакытын миңа багышлады. Икенче көнне теннис буенча чын тренер Андрей Борисович янына җибәрде үземне. Анысы көлә: “Син нәрсә, ике атна эчендә кем тенниска өйрәнә?! Мин боларны биш ел өйрәтәм монда. Нишләп алданрак килмәдең?” – ди. “Штанга булды, – мәйтәм, – алданрак – чаңгы ярышы, аннан да алда – армспорт, шашка, шахмат, коляскада вакытка чабу һәм башкалар. Тенниска чират бүген генә җитте бит әле!” “Ну, вы даете!” – дип көлә-көлә, тренер мине теннис әлифбасына өйрәтә башлады. Вәсимә пыр тузып кунакларны каршыларга әзерләнә. Алдан килгәннәр өчен кунакханәләр белешә: “Апрель”гә, “Вятка”га урнашачаклар. Буфет иртәрәк ачылсын, кайбер спортчылар ерактан килә, тамаклары ача. Иртәнге, төшке, кичке ашларны “Диләрә” кафесы белән сөйләште. Алар ашауны тәмле әзерлиләр, кыйммәт тә түгел, үзәктә җайлы җирдә урнашкан. Бөтен эш акчага килеп төртелә, ә акча – юк. Спонсорлар акча чыгарып тоттырырга ашыкмыйлар. “Сезнең кебек соранып йөрүчеләр күп монда!” – янәсе. Һаман шул бер үк кешеләр булыша: “Мелиорация“ ПМКсы начальнигы Ринат Мостафин, райпо җитәкчесе Николай Волков, “Пирамида” җәмгыяте директоры Рузалия Ибраһимова, эшмәкәрләр Гөлнәзирә Гаянова, Рәмзил Каюмов (Кече Кирмән), Саимә Җәләева, Нина Гаврилова, Фагыйлә Кәшапова. Кылган игелекләре үзләренә меңе белән кайтсын. 18 апрельдә шәһәребездә инвалидлар арасында өстәл теннисы буенча Татарстан Республикасы беренчелеге һәм чемпионаты зур уңыш белән узды. Район мәдәният йортының теннис залында көне буе кызу ярыш барды. 14 төбәктән 21 команда көч сынашты. Үземнең кичерешләргә килгәндә, коляскадагы хатын-кызлар теннисын уен дисәң, хәтере калыр. Көндәшем тупны сетка төбенәрәк төшерә. Коляскада утырган килеш анда ук үрелергә буй җитми. Уңышсызлыкларыма игътибар итмәскә тырыштым. Ярар, мәйтәм, капкан саен калҗа булмый. Ике атна вакыт эчендә теннис остасы була алмыйсың, ләкин хәзер әлифбасын беләм. Соңгы арада йокыдан, ашаудан калган, тегендә-монда чабып, хәлдән тая язган Вәсимәбезнең тырышлыгы юкка китмәде – республика масштабындагы бу ярышлар оештыру ягыннан бик яхшы дип билгеләнде. Безнең районның зурлар командасы гомуми икенче урынны, ә 17 яшькә кадәрге балалар арасында беренче урынны алды. Районнар арасында беренче урынны – Саба, икенчене – Мамадыш, өченчесен Азнакай алды. Өстән тау төште – монысын да булдырдык! Әйткән сүз – аткан ук! Узган елның декабрь аенда инвалидларның “Зәңгәр ут” бәйрәмендә отчет вакытында Вәсимә барысы каршында: “2015 елда беренчелекне без – мамадышлылар яулаячакбыз!” – дип әйткән иде, әллә фәрештәләрнең “амин” дигән чагына туры килде инде? Сүзе чынга аша бит! Азартка кереп, алдан үткән ярышларны махсус санап утырдым: Мамадыш алдан бара. “Физкультурно-спортивное общество инвалидов Республики Татарстан” сайтын көн саен барыбыз да күзәтәбез хәзер, һәр яңалык белән бөтенебез танышып барабыз. Белеп торыгыз: республикада Саба, Мамадыш, Азнакай районнары инвалидларының спорт командалары арасында беренчелек өчен бик кызу көрәш бара. Беркөнне Вәсимә бөтенебезне җыеп: “Җәйге туризмга әзерләнә башларга кирәк!” – диде. Җиңел атлетика, баудан элмәкләр ясау һәм башка шуның кебек эшләргә өйрәнү бурычы тора икән алдыбызда. Ул канатланып сөйли дә сөйли, ә мин, их, тагын бер һөнәр үзләштерәсе бар икән әле дип, хәйләкәр елмаям. Мондый тренерга иярсәң, кыска гына вакыт эчендә 70 төрле һөнәр үзләштерерсең, култык таякларыңны тотып атканны да сизми калырсың, билләһи! Белеп тор: без һәрвакыт синең белән, Вәсимә. Маягыбыз булуыңны берүк дәвам ит шулай! Бергәлектә, бердәмлектә – көч, җиңү, яшәү шатлыгы. Адәм баласы булдыра алмаган эшләр – сирәк... Алга – яңа җиңүләргә! Миләүшә ХӘСӘНОВА 18 | (полный текст новости)

  • 2015-05-27 03:21 Ак пәрдәле тәрәзәдә яран гөле
    24.05.2015 Язмыш Ак сатинга кызыл, сары, шәмәхә чәчәкләр чигелгән тәрәзә пәрдәләре арасыннан шау чәчәккә күмелеп утыручы яран гөлләре күренә. Самара өлкәсе, Похвистнево районының Гали авылында гомер итүче Саимә Әхмәдулла кызы Морзаханованың шигъри юллары да, менә шушы тәрәзә төпләрендәге гөлләр сыман, башта бөреләнә, күңелендә чәчәк яра, аннары дәфтәр битләренә төшерелеп, үз юлын, үз укучысын таба. Олы яшендә булуына карамастан, Саимә апа әле дә кызларча төз һәм йөзгә чибәр. Ул йортындагы бихисап эшләреннән бушаган арада өлкә, район газеталарына мәкаләләр, шигырьләр дә язып өлгерә, оста итеп бәйли дә, ә чигүгә килгәндә, авылда аңардан остарак кем дә юктыр...    Гали авылының гореф-гадәтләрен барлый башласаң - ис китәрлек. Олысы да, кечесе дә ата-бабаларыбыздан калган мирасны кадерләп сак-лыйлар. Шуңа күрә дә авылда ислам дине көчле. Галинең өч мәчетенә бик күп халык йөри, тирә-як авылларда гына түгел, башка төбәкләрдә дә дан тоткан мәдрәсә гөрләп эшләп тора, ел саен милли бәйрәмнәребез, ат чабышлары һәм башка төрле спорт чаралары үткәрелә.  Авылда яшьләр дә күп, шуңа күрә туйлар да еш кына уйнала...   Бу якларда алар бигрәк үзенчәлекле үтә бит. Кыз алдан ук ''кыз яулыгы'' әзерләп куярга тиеш. Әлбәттә, ул баш яулыгы түгел, ә төсле җепләр белән чәчәкләп чигелгән ефәк тасма яисә сөлге. Бу күркәм гадәтнең тәртибе шундый: кызның кияүгә чыгарга ризалыгы булса, яучыларга шушы чиккән яулыкны бирәләр. Ә кияү буласы егет кыз өендә садака тарата һәм яңа түбәтәй калдыра. Булачак кода-кодагыйларны бәлеш, коймак, токмачлы аш һәм башка милли ризыклар белән сыйлаганнан соң, кияү авыл урамнары буйлап машина сигналы биреп, аның тәрәзәсеннән кыз биргән яулыкны күрсәтеп йөри. Ул туй үткәнче түрдә эленеп торырга тиеш.    Хәзерге заманда Гали авылы кызларына яулыкларны остабикәләр чигеп бирә. Ә алар авылда бармак белән генә санарлык. Шуларның берсе - Саимә апа Морзаханова. Ул 14 яшеннән намазлыклар, пәрдә челтәрләре, ятак япмалары, сөлгеләр, тастымаллар, алъяпкычлар чиккән. Гомере буена аның кулыннан бәйләү, чигү энәләре төшмәде. Ул бәйләгән оекбашлар, бияләйләр, тәпеч-мәкләр, шәлләр, шапка-шарф-ларны җыеп барсаң, бер машина әрҗәсе кирәк булыр иде. Чигеләсе рәсемнәрне дә ул үзе ясый, кәгазьгә төшереп тормый. Ә бер чиккәнне һич кабатламый.    Олыгая төшкәч, Саимә апа  гарәп графикасын өйрәнеп, Коръән укый башлады, намазын да калдырганы юк, Коръән мәҗлесләрен дә бик оста итеп алып бара.  Барысына да өлгерергә күпме көч, сабырлык, илһам кирәк! Әйткәнемчә, Саимә апа кыш буе кызларга яулык, сөлге, мендәр тышлары чиксә, җәй айларында 30 сутый җирендә кыяр, суган, помидор, кәбестә, бәрәңге үстереп сата, тавыклар, казлар да асрый бит әле. Парлы булганда мөгезле эре терлекләре дә бар иде. Кызганычка, 30 ел бергә яшәгән тормыш иптәше һәлакәткә очрады. Эшкә киткән җиреннән җансыз гәүдәсен алып кайттылар. Саимә апа дүрт баласы белән тол калды, аларны тәрбияләп, туйлар ясап тормышлы итте. Өч кызын да үзе белгәннәргә өйрәтеп үстерде.  Кайгы-хәсрәте күп булды инде. Тормыш бит ул шундый, көтмәгәндә генә тез астына китерә дә суга.    53 яшендә тол калган Саимә шигырьләр, бәетләр яза башлый, илһам килгәндә төненә өчәр шигырь язган чаклары да булган. Аның бу мавыгуы башкаларга да ошап китте бугай. Кем сораса - бәет яисә матур гына  котлау шигыре да язып бирә ул. Шигырьләрдәге язмышларны тирән кичерешләр аша сурәтли. Табигатьнең гүзәллеген, дөньяларның матурлыгын, яшәү рәхәтен,  ке-шеләрне хөрмәт итә белү сыйфатларын бик тә гади, аңлаешлы, үзебез сөйләшкән телдә, оста итеп әйтеп бирә белә. Саимә апаның күп шигырьләрендә үзәк өзгеч юксыну, хатын-кызның моңлы күңеленнән саркып чыккан сагыш бар.    Саимә Морзаханова болыт арасыннан чыккан кояш кебек якты, юморга бай шигырьләр дә иҗат итә. Чигү энәсе астыннан гүзәл чәчәкләр барлыкка килгән кебек, аның шигъри юллары да нечкә күңелендә шулай туа. Апаның ике шигырь җыентыгы дөнья күрде инде. Аларның берсе - ''Туган ягым, туган авылым'', икенчесе ''Яшә, Гали авылым!'' дип аталган. Якташларына менә дигән бүләк алар.   “Бердәмлек” газетасында да аның язмалары еш кына күренә. Гали авылында узган чаралар, аянычлы язмышлар, шатлыклы хәбәрләр - барысы да Саимә апа аша өлкә татарларына җиткерелеп тора. Ул үзе дә редакциядә гел кадерле кунак. Ә газета хезмәткәрләре Гали якларына барып чыкканда Саима апаларга керми китсә - үпкәләш. Өстәлләр корып кунак итәргә, дөнья хәлләрен сөйләшеп утырырга ярата ул. Дәрт, дәрман, яхшы кәеф алып кайта аннан шәһәр хәбәрчеләре.   Саимә апа Морзаханованың тормыш юлы поэма язарлык. Ул үз юлыннан, үз кыйбласыннан тайпылмыйча бара да бара, иҗаты белән кешеләрне куандырып яши, балаларына, онык-ларына үрнәк булып тора.    Гади генә авыл хатыны, ә нинди зур сихри көчкә ия! Афәрин, Саимә апа! Исәнлек, бәхет, мәңге сүнмәс иҗади ялкын телим. Ак пәрдәле тәрәзә төпләрендәге яран гөлләрең гел шулай чәчәк атып утырсын иде.     Эльвира РӘФЫЙКОВА | (полный текст новости)

  • 2015-05-27 03:21 Шәмси Закир: “Зиратта 7 урын алып куйдык”
    25.05.2015 Шоу-бизнес “Мунча ташы” театрының экс-директоры Шәмси Закир белән әңгәмә. – Шәмси абый, заманында: “Татар халкына азатлык!” – дип кычкырып йөргәнсез, хәзер кычкырыр идегезме? – Шулай йөреп, бөтен чәчем коелып бетте инде. Түбән Камада милли хәрәкәтнең башында тордым, халыкны күтәрергә теләдек. Бу минем иң бәхетле чорым иде: Марат Мөлеков, Фәүзия Бәйрәмова, Рафаэль Хәкимнең чыгышларын тыңладым. Алар мине шул хәтле тетрәндерде, татар халкы дәүләтчелеген кире кайтара икән дип чын күңелдән ышандым. Әмма бу рәхәт көннәр өч елдан соң бетте. Азатлыкны бушка Мәскәүгә саттылар. Илнең байлыгын талый башладылар. Без кырыйда калдык. Органнарда эшләүче бер егет әйтте: “Шәмси, нәрсәгә ирештең инде, йә?! Завклуб идең, завклуб булып калдың (Ул чакта “Нефтехимик” клубының директоры идем). Кем хуҗа булган, шулар хуҗа булып калды һәм аларның балалары хуҗа булачак”, – диде. Шуннан соң мин тынычландым һәм бу эшемне туктаттым. – “Мунча ташы”н сагынасызмы? – Юк. Аннан аерылып киткәнемә ун ел. Соңгы өч-дүрт елда барып караганым да юк, юбилейларына да бармадым. Тамашаларын да карамыйм. Бик мескен хәлгә төштек. 90нчы еллардан соң сәхнәне үзешчәннәр басты. Бәрәңге арасында алабута, билчән, эт эчәгесе үсә бит. Менә шул эт эчәгесе хәзерге эстрада. Шуңа күрә мин аларның берсен дә карый алмыйм. – “Мунча ташы”ның нәрсәсе үзгәрде соң? Алар бит мең кешелек “УНИКС”ны 14көн буе тотып тора! Сезнең замандагы кебек түгелмени ул хәзер? – Түгел! Безнең заманда нинди дә булса фикер әйтергә, вакыйга күрсәтергә тырыша идек. Халыкчан иде ул, ышанып эшли идек һәм халык безне шуңа яратты да. Ә хәзер анда кыланалар, клоунга әйләнделәр. – Шәмси абый, бу сөйләшүдән соң шундый фикергә киләм, “Мунча ташы”ның хәзерге директоры Гамил Әсхәдулла сездән властьны тартып алмадымы ул? – Гамилгә властьны үзем теләп бирдем. Мин җитәкче чагында ул администратор, хуҗалык эшләре аның кулында иде. – Әкрен-әкрен властька килдеме? – Әлбәттә! Һәрвакыт хуҗаны юкка чыгарып, аның ярдәмчесе хуҗага әйләнә инде ул. – Властьны саклап кала алмадыгызмы? – Андый көчем дә, теләгем дә юк иде. Мин бик ялкау кеше һәм бөтен нәрсәне эмоциональ кабул итәм. Җитәкче кешенең бернинди эмоциясе булырга тиеш түгел: ватып, җимереп бара ул. Ишектән кусалар, тәрәзәдән керә. Хыяллар белән яшәүчеләр җитәкче була алмый, алар кешегә ияреп йөри. – Казан урамына үзегез генә пикетка чыгып басар идегезме? Нәрсә сорар идегез, нидән канәгать түгелсез? – Аллага шөкер, бөтен нәрсәдән канәгатьмен. Хөкүмәт мине ким-хур итмәде: Татарстанның атказанган мәдәният хезмәткәре, Татарстанның халык артисты, Мәдәният казанышлары өчен медаль иясе, Бөтенсоюз конкурсы лауреаты мин. Беркемнән дә беркайчан да бернәрсә сораганым булмады. Киләчәктә дә Ходай сорап йөрүдән сакласын. – Дәүләтнең бүгенге сәясәтеннән сез канәгатьме? – Иҗат тирәсендә йөргән кеше тулаем канәгать була алмый. Әгәр дә канәгать икән, ул бу өлкәдә эшләргә тиеш түгел. Дәүләт – халыкны боргычлап тотар өчен оештырылган корал. Ә ул кирәк! Мин чын күңелдән коммунизмга ышандым. Мин туганда әтигә – 58, әнигә 44 яшь булган. Коммунистлар мине бушка укытты. – Глава булып эшли алыр идегезме? – Юк. Миндә кешеләр өстеннән идарә итү сәләте юк. Беркайчан бер кешегә авыз күтәреп кычкырганымны хәтерләмим. – Яраткан главагыз бармы? – Мин аларның берсен дә белмим. “Мунча ташы”нда йөргәндә шактыен белә идем. Ярдәм иткән кешене генә яратасың. Министрлар һәм главалар белән аралашып һәм шуңа сөенеп яшәүче артистлар да бар. Хәзер главалар турында түгел, үлем турында уйлыйм. Кәфенлек, зиратта урыннарыбыз әзер, теге дөньяга китәсе генә калды. – Каберегез кайда булачак? – Самосырово зиратына оныгыбызны җирләгәндә, өстәмә җиде урын алып куйган идек, чардуганнар корылган. Кабер генә казыйсы бар. – Үлем турында еш сөйлисез... – 20 елдан артык инде бу дөньядан китәсем килә. Җиде тапкыр яшәгәнемне беләм, бу минем соңгы тапкыр дөньяга килүемдер. – Җаннарның күчүенә Ислам дине каршы бит, сез ышанасызмы? – Ышанам. Коръәнне ун тапкыр укып чыктым, җаннар күчми дигән сүз юк анда. Дөньяга бер тапкыр килүемдә католик чиркәвендә китапханәче булып эшләгәнмен. Бу хакта миңа йолдызнамә өйрәнүче бер дустым сөйләде. Шәмси Закир белән сөйләшкәч, “Туган авылым” мәчете имамы Илнар хәзрәт Зиннәтуллинга мөрәҗәгать иттем. – Илнар хәзрәт, Шәмси Закир: “Коръәндә җаннар күчми дигән сүз юк”, – ди. – Ислам дине җаннарның күчүен инкарь итә. Аллаһы Тәгалә һәрбер тәнгә аерым җан биргән. “Җаннар бер тәннән икенче тәнгә күчми”, – дип Коръәндә язылмаган. Әмма Коръәндәге җан турындагы сүзләрне укып карагач, шундый нәтиҗәгә киләбез: кешенең җаны бар, үлгәч ул тәннән чыга. Кыямәт көнендә янәдән җан тәнгә керә. Шушы тән белән ул җир астыннан кубарылып чыга һәм хисапка килеп баса. Аллаһы Тәгалә безгә шулай тасвирлап бирә һәм биредә башка тәнгә керү дигән сүз юк. Әйе, индусларда, буддистларда җанның күчүе хакында сөйләнелә. Әмма бу фәкать шушы диннәрдән килеп кергән ялган ышану гына. Аллаһы Тәгалә күпме тән барлыкка китерсә, шуның хәтле җан яраткан. “Коръәнне укып чыктым, анда җаннарның күчү-күчмәве турында язылмаган”, – дигәннән, Коръәнне тәрҗемә аша гына аңлап бетерү мөмкин түгел. Гарәп телен өйрәнсәң дә, Коръәнне аңлар өчен Коръән иңгән чорны белергә тиешсең. Коръән – 1400 ел элек иңгән китап. Хуш, ул чорны өйрәндең ди. Ул чорда яшәгән кешеләр Коръәнне ничек аңлаганнар соң? Коръән Пәйгамбәребезгә (г.с.) иңгән, аның авызыннан ишеткәннәр, ләкин аларның берсе дә: “Бер җан башка тәнгә керә”, – дип әйтми бит. Димәк, Коръәнгә таянып андый нәтиҗә ясап булмый. Ислам динен хорафатларга бәйләмик инде. – Шулай ук Шәмси Закир Самосырово зиратында үзләренә кабер урыны алып куйган. Болай эшләргә ярыймы? – Үлемгә әзерләнү әйбәт эш, кабер урыны алып куюның зыяны юк. Икенче яктан караганда дөрес тә түгел, чөнки кайда үләчәгеңне белмисең. Бәлки син Хаҗга барганда җан тәслим кылырсың. Янып үләргә, хәбәрсез югалырга да мөмкинсең бит. Ә инде үземнең фикерем болайрак: безнең илдә алып куйсаң да комачау итмәс, чөнки хәзер зиратлар тулып бара. 1 2 3   ГАБДЕРӘХИМ | (полный текст новости)

  • 2015-05-27 03:21 «Нәүрүз»-2015 спектакльләре: «Зилзилә» (ФОТО)
    25.05.2015 Мәдәният 3 июньдә 18.00 сәгатьтә В.Качалов исемендәге Казан академия Зур рус драма театры сәхнәсендә Төрки халыкларның XII «Нәүрүз» Халыкара театр фестивале кысаларында Н.Жанторин исемендәге Мангистау музыкаль-драма театрының «Зилзилә» спектакле күрсәтеләчәк. Театр тәнкыйтьчеләрен гаҗәпләндергән бу спектакль-эссе – режиссер-новатор Гөлсинә Мергалиеваның «иҗади импровизациясе, эксперименты, талпынуы». Спектакль нигезендә немец классигы Стефан Цвейгның «Амок» новелласы, казах язучысы Мохтар Ауэзовның «Матәмдәге гүзәл» хикәясе һәм 2011 елның 11 мартында Япониядә булган цунами турында документаль чыганаклар ята. Төрле жанрга караган ике әсәрне һәм реаль вакыйгаларны бер-берсе белән яраштырып, спектакль авторлары гаҗәеп кыйсса тудырган. Ул төрле вакыт яссылыкларында, материкларда, континентларда яшәүче өч хатын-кыз турында. Аларның барысын да бер нәрсә – һәлакәт берләштерә. Тышкы, табигатьтәге генә түгел, ә һәркемнең үз эчендә каршылык һәм табигать белән кеше арасында һәрдаим туып торучы низаг аркасында килеп чыккан эчке һәлакәт турында да сүз бара. Эссе жанрының сайлануы очраклы түгел. Бу – тәнкыйтьчеләрнең спектакльгә каршылыклы бәя бирүенә сәбәп булган да, чөнки эссе – ул әдәби жанр, театр жанры түгел. Анда төп урынны автор карашы, уйлары, хисләре, ассоциацияләре ала. Спектакльнең режиссеры Гөлсинә Мергалиева, «Зилзилә»нең үзе өчен нәкъ менә шул эссе, спектакль-ачыш булуын әйтә. «Шул ук вакытта сәхнәдә барган вакыйгалар һәркемгә якын һәм аңлаешлы. Театр сәнгатенең җир йөзендәге һәр кешенең уйларын һәм хисләрен чагылдыруы мөһим», – дип саный Мергалиева. «Зилзилә» спектакле Үзәк Азия театрларының V Халыкара фестивалендә гран-прига, Казахстан театрларының ХХ республика фестивалендә «Режиссер табышы» номинациясендә бүләккә лаек булган һәм башка фестивальләрдә җиңү яулаган. «Зилзилә» спектакле 3 июньдә 18.00 сәгатьтә В.Качалов исемендәге Казан академия Зур рус драма театры сәхнәсендә күрсәтеләчәк. Билетларны Качалов театры кассасында һәм Интернетта – билет операторлары сайтларында сатып алырга мөмкин. Бәясе – 100 сумнан 500 сумга кадәр.   Исегезгә төшерәбез, XII «Нәүрүз» фестивале Казанда 1-5 июнь көннәрендә узачак. Казанның барлык театр мәйданчыкларында төрки дөнья театрларының иң яхшы спектакльләре күрсәтеләчәк. XII «Нәүрүз»нең репертуары аеруча күптөрле: монда Шекспирның «Тискәрене буйсындыру»ы һәм «Тиит»ы, «Коркыт тәүбәсе», «Айрыз батыр» этник кыйссалары да, заманча драма да, милли драматургия классикасы да бар. Катнашучы спектакльләрнең режиссерлары арасында таныш исемнәр күп: Барзу Абдуразаков, Айрат Абушахманов, Фәрит Бикчәнтәев, Йонас Вайткус, Сергей Потапов һәм башкалар. Спектакльләргә билетларны Казан театрлары кассаларында, шулай ук Интернет аша сатып алырга мөмкин. 1 2 3 4 | (полный текст новости)

  • 2015-05-27 03:21 Түрәләр табибларга сәламәт булмаган тормыш рәвеше алып баруны тыя
    25.05.2015 Медицина Табиблар өчен тәртип кагыйдәләре булдырылган. Түрәләр медицина өлкәсендә эшләүчеләргә үз эшчәнлекләрен рекламаларга, хезмәттәшләрен башкалар алдында хурларга, сәламәт булмаган тормыш алып барырга тыя. Кем дә кем буйсынмый икән, билгеле, башыннан сыйпамаячаклар. Исегездә булса, соңгы вакытта табиблар җәмәгатьчелек тарафыннан утлы табада еш биетелде. Операция вакытында фотога төшкән яки реанимациядә аңына килмичә яткан кешене табиб кыйнаган видеолар Интернетка эләгеп, зур шау-шу куптарган иде. Кемдер хөкем ителде, башкалары эшеннән китәргә мәҗбүр булды. Мондый очраклар кабатланмасын өчен табибларга тәртип кодексы булдырылган. Ә сез ничек уйлыйсыз: табибларны бу рәвешле тәртипкә өйрәтеп буламы, әллә мондый кодекс чыгару кирәк түгелме? Наилә ГАЙНАНОВА, хатын-кызлар табибы: – Табиблар укуларын тәмамлаганда Гиппократ антын әйтә, алар үзен ничек тотарга икәнен белә. Аннары бу һөнәрне очраклы кеше­ләр сайламый, гаиләсендә ата-анасы, туганнары табиб икән, бу өлкә белгече үзен ничек тотарга икәнлеген шәйли. Дөрес, безнең арабызда да барысы да актан пакь түгел, шәфкать туташлары, регистратура хезмәткәр­ләре дә бар бит, яшьләр бу һөнәрнең нечкәлекләрен дә белмәскә мөмкин. Мәсәлән, алар эшкә алынганда бу кодекс белән танышып, имза куя икән, белмәдем, күр­мә­дем, ишетмәдем, дип җа­ваплылыктан кача алмаячак. Безгә дә әхлак нормаларын, этика кагыйдәләрен искә төшерергә яки өйрәтергә туры килә. Табиб – күпләргә үрнәк, алар башкаларны сә­ламәт тормыш алып барырга өндәүче. Шуңа күрә начар гадәтләре бар икән, аны яшерү хәерлерәк. Анысын тыю дөрес. Рамил ХӨСНЕТДИНОВ, инженер: – Яшәү дәверемдә бер тапкыр да дорфа табибларга очраганым булмады. Гел ярдәм иттеләр, үземне үлем­нән коткардылар, көчләрен, вакытларын кызганмадылар. Аларны җирдәге фә­реш­тәләргә тиңлим. Тәртип­кә өйрәтәсе түгел инде, ә эш хакын арттырырга кирәк. Күпләр ике сменада эшли, чөнки акча җитми. Ә төрле фотоларга төшүләргә кил­гәндә, була инде андый хәл, алар да бит кеше, үзебезнең дә төптән уйлап бетермәгән чаклар була. Сүрия УСМАНОВА, элеккеге депутат, җәмәгать эшлеклесе: – Кодексны укып чыкмадым, яхшымы, начармы – әй­тә алмыйм. Шулай да аның булдырылуы артык түгел, дип саныйм. Табиблар, шәф­кать туташлары арасында төрлесе була. Мәсәлән, үзе­нең абруен күтәрер өчен пациент каршында моңа кадәр дәвалаган табибны хурлау күренешләре бар. “Кем ясый инде шулай итеп операцияне? Кем мондый дарулар эчәргә кушты?” дип тезеп китәргә мөмкиннәр. Бе­рен­чедән, кешенең күңе­ленә шик сала, икенчедән, үзенең кеше белән әңгәмә алып бара белмәвен күр­сәтә. Бер дә килешми торган га­мәл. Хата бар икән, кешегә белгертмә, күңелен төшер­мә, аны табибка әйтүең хә­ерле. Гому­мән, бу кодекс без­гә, пациентларга, кирәк. Андый-мон­дый очрак булса, “Медицина хезмәт­кәрләр­е Кодек­сы”­нда фәлән языл­ган, дип хокукларны яклаганда кулланырга мөм­кин. Бу барыбер, азмы-күп­ме, хокук-нор­матив документы булып саналачак. НУРЗАДӘ, җырчы: – Медицина хезмәткәр­ләре арасында мәрхәмәтлек дигән төшенчә югала бара, ничектер барысы да акчага корылган дигән хис туа. Әй­бәт табиблар юк дип әйтмим, бар алар, ләкин аз. Дорфа сөйләшүче шәфкать туташлары, табибларны, аларның ягыннан игътибарсызлыкны күрдем. Әни йөрәк чиреннән өзелергә торганда гамьсез эш итүләрен дә яхшы хәтер­лим. Кимендә авырулар белән ничек аралашырга кирәклеген киртләп куйсалар, начар булмас иде. 71 | 23.05.2015 (полный текст новости)

  • 2015-05-27 03:21 “Утырып елаган чаклар күп булды”
    25.05.2015 Язмыш Бөек Ватан сугышы бер генә гаиләне дә читләтеп үтмәгән. Әтиләре фронтка киткәч, күпме бала ятим калган?! Аларның саны бик күп, санап бетергесез. Ятимлек ачысын безнең әниебез - Минегаян Әһлиуллина да татыган. Аның әтисе Минәхмәт бабай Мәрданов сугышның беренче көннәрендә үк фронтка китә. Ул вакытта минем әнигә - өч, абыйсына унбер яшь булса, иң кече энеләре туганга бары тик 40 көн генә була әле. Бабам шул китүеннән кайтмый, хәбәрсез югала. Кайгы-хәсрәтнең иге-чиге булмаган ул көннәрдә. Хатын-кызлар көнне төнгә ялгап эшләгәннәр. Өйдә дә, колхозда да аларга ирләр эшен дә башкарырга туры килгән. Хатын-кызларның, яшүсмерләрнең үгез җигеп җир эшкәртүләре, кул көче белән чәчүләре, урулары, утынга, печәнгә үгез җигеп йөрүләре турында Хәдичә әбием елый-елый сөйли иде. Ә үгез бер  киреләнсә, торгызып кара син аны! “Ачлы-туклы малны урыныннан да кузгатып булмый иде кайчакта.  Чарасызлыктан, шул малкайларны жәлләүдән утырып елаган чаклар күп булды инде”, - дип искә ала иде әбекәй. Әнием, ул вакытта әле кечкенә булуына карамастан, кулыннан килгән кадәр әнисенә ярдәм иткән:  иркәсен караган, әбиләргә идән юган, шулай үз тамагын туйдырлык булса да азык тапкан. Ә 7 сыйныфны тәмамлагач, 13 яшендә, ул фермага сыер саварга чыга. Беренче эш көнен әниебез бүгенгедәй хәтерли. - Иртән бер ир-ат тавышына уянып киттем. Ул башымнан сыйпап,  йомшак кына тавыш белән: “Кызым, сиңа матур туфлилар да, күлмәк тә кирәктер инде”, - дип сөйләнә. Мин: “Әллә әтием сугыштан кайткан инде”, - дип, куанып сикереп тордым. Карасам, колхозда хисапчы булып эшләүче Газимҗан абый басып тора. Ул мине эшкә дәшәргә килгән икән, - дип искә ала ул. Шул көннән әни фермада эшли башлый. Беренче көннәрдә хәлсез беләкләре, кечкенә куллары белән сыер саварга бик авыр булса да, ул бирешми, бик тырышып эшли. Әниебез 40 елдан артык эшләп, “Хезмәт ветераны” дигән исем белән лаеклы ялга чыкты. Соңгы елларда куллары авыртып, сыер сава алмый башлагач, колхозчылардан сөт җыеп йөрде. Хәзер аңа 76 яшь. Әтием Шәмсулла 2006 елда вафат булды. Әнием ел саен Җиңү көнен күз яшьләре белән каршы ала. Әтисез  калдырган сугышны каргый ул. Күпме алар, “әти” сүзен әйтергә интегеп, әти ярдәменнән башка үскән балалар?! Минем икенче бабам да - әтиемнең әтисе, сугышта һәлак булып, әтием дә ятим үскән бит. Ә тылда хезмәт иткән хезмәт ветераннарына әлегәчә  хөкүмәт ягыннан бер ярдәм дә юк, пенсияләре дә аз. Бәйрәмгә бәләкәй генә күчтәнәч бирсәләр дә, күңелләре булыр иде ичмасам. “Нигә безне бер дә искә алмыйлар икән?” - дип сыкраналар алар. Олыгайган саен күңелләр нечкәрә бит. Авыл администрациясе сугыш елы балаларына берәр мең акча тараткан икән. Анда әнигә: “Хезмәт ветераннарына бирелми”, - дигәннәр.  Ул: “Күп эшләргә дә ярамый икән”, - дип, гарьләнеп елады шунда. Язмамның ахырында барлык сугыш ветераннарын да, тылда эшләүчеләрне дә Бөек Җиңүгә 70 ел тулу уңаеннан котлыйм. Аларга исәнлек, озын гомер, хөкүмәт тарафыннан игътибар телим. Яңа Ярмәк авылы, Камышлы районы. Галия САБИТОВА | (полный текст новости)

  • 2015-05-27 03:21 Тыңламаган баланы кыйнарга ярамый (өч бала әнисе Венера Шәймиева фикере)
    25.05.2015 Мәгариф Баласы булган кеше белә: баланы таптың да бетте түгел әле, аны зур тырышлык белән тәрбияләргә дә кирәк. Шуңа да ата-ананы борчыган сорауларның берсе һәм мөһиме: "Бала акыллы, тәртипле, пөхтә, әдәпле булып үссен өчен аны ничек тәрбияләргә?" Сер түгел, бала тәрбияләү сабырлык таләп итә торган бик авыр, четерекле хезмәт, аның хәтта аерым кагыйдәләре дә бар. Тәрбияне ата-ана иң элек үзеннән башларга тиеш, чөнки бала һәрвакыт әти-әнисеннән үрнәк ала. Әгәр дә балагыз обойларга, өйдәге бөтен җиһазларга рәсемнәр сырларга ярата икән, димәк, ул иҗади кеше булачак. Бу сәләтне тагын да үстерү өчен балага аерым почмак һәм кирәкле эш кораллары булдырырга кирәк. Әгәр балагыз маймыл сыман бертуктаусыз диванда сикерсә, бер урында тик утыра белмәсә, борчылмагыз. Димәк, ул гиперактив балалар рәтеннән. Моның өчен баланы орышырга кирәкми, аңа кызыклы шөгыль табыгыз. Үзегезгә ярдәмче кирәклеген белдерегез, мәсәлән, өй җыештырырга, савыт-саба юарга кушыгыз. Шул рәвешле бала хезмәт сөючән булып үсәчәк. Баланы әхлак кагыйдәләренә, мөстәкыйльлеккә өйрәтегез. Сөйләшә торган бала таныш-белешләр белән очрашканда исәнләшергә, киткәндә - саубуллашырга, кирәк чакта - гафу үтенергә, рәхмәт белдерергә  кирәклеген белергә тиеш. Әни кеше балага юыну, теш чистарту турында сөйләргә, моның мөһимлеген аңлатырга бурычлы. Өегездә билгеле бер кагыйдәләр урнаштырыгыз, мәсәлән, бала уенчыкларны җыештырып куярга, бары тик өстәл артында гына ашарга, үз караватында йокларга тиеш. Баланы мөстәкыйльлеккә өйрәтү һәркемгә дә җиңел бирелми. Моңа бала бары тик балалар бакчасында гына тулысынча өйрәнә ала. Балага киемнең алдын, артын аерырга, төймәләрен каптырырга, чишергә өйрәтергә гаять авыр. Мөстәкыйльлек турында сүз чыккач, Казанның 382нче балалар бакчасында тәрбияче булып эшләүче Алиса Максимова фикерен белергә булдык. "Мөстәкыйльлеккә бала гадәттә башка балалардан күреп өйрәнә, шулай тиеш дип белә. Тәрбиягә килгәндә, балалар бакчасында баланы тәрбияләү программага нигезләнеп эшләнә. Балаларны төрле уеннар, әкиятләр аша аңлатма биреп тәрбия юлына бастырабыз, начарны яхшыдан аерырга өйрәтәбез. Даими рәвештә ата-аналар белән җыелышлар үткәрәбез, әңгәмә корабыз. Ә инде тыңламаган гиперактив балаларны төрле алымнар ярдәмендә тыңлатырга тырышабыз, психолог ярдәменә нигезләнәбез. Аннан соң бездә режим дигән әйбер бар:  вакытында йоклау, ашау, уйнау, һавада йөрү һәм башкалар. Менә шулар да нык ярдәм итә", - дип белдерде Алиса Максимова. Тагын шунысы да бар: малайларга һәм кызларга тәрбия бирү юллары бер-берсеннән берникадәр аерыла. Ул үстерүче ата-аналарга түбәндәге киңәшләрне бирәбез: - балагызны яратуыгызны төрлечә күрсәтегез: кочаклагыз, үбегез, аның белән уйнагыз, ашатыгыз, сөйләшегез. Һич кенә дә сукмагыз, кыерсытмагыз! Алайса бала агрессив, уз-үзенә ышанмый торган, ачулы, усал булачак. Малай кеше катгый рәвештә һәм шул ук вакытта артыгын кыланмыйча тәрбияләнергә тиеш. - баланың физик мөмкинлекләрен һәм активлыгын чикләмәскә кирәк. Кагыйдә буларак, малайлар кызларга караганда активрак була, шуңа күрә балагызны әледән-әле бәрелеп-сугылып йөрүенә гаҗәпләнмәгез. Малайның физик яктан нык булуы бик яхшы күренеш, чөнки киләчәктә ул гаиләнең яклаучысы булачак. - улыгызның теле озак ачылмый яки горшогына утырырга өйрәнә алмый икән, чаң сугарга ашыкмагыз. Практика күрсәткәнчә, малайлар бу яктан кызларга караганда озаграк һәм әкренрәк оеша. - психологлар уллары булган ата-аналарга "улым", "малай", "ярдәмчем" дигән сүзләр белән мөрәҗәгать итәргә киңәш итә. "Җимешем", "матурым", "алтыным" кебек иркәли торган сүзләне сирәк кулланырга кирәк. Кыз бала өчен исә киләсе киңәшләрне истә тотарга кирәк: - кыз баланың иҗади сәләтләрен үстерергә тырышыгыз. Малайлар белән чагыштырганда, кызлар гадәттә тынычрак һәм сабыррак була. Кызлар хезмәт сөючән, төрле фантазияләргә бай, шуңа да аларга рәсем ясау, аппликация белән шөгыльләнү ошый. - кыз балага үз хисләрен, фикерләрен белдерергә ирек бирегез. Һәрдаим матур, мактау сүзләре белән сөендереп торыгыз. Анысы да бик мөһим, чөнки буй җиткәч, ул егетләр әйткән назлы сүзләрдән югалып калмаячак. Кыз бала кешедә ясалмалылык, икейөзлелек кебек сыйфатларны аера белергә тиеш. - кызыгызга ул теләгән уенны уйнарга рөхсәт итегез. Әгәр дә ул курчак белән уйныйсы урында футбол уйнарга тели икән, димәк, аның холкы шундый. Кем белә, бәлки үсә төшкәч, аның кызыксынулары үзгәрер һәм кызыгыз чын леди булыр! - балачактан ук тормышта күп нәрсәгә ирешергә мөмкин булуы турында аңлатыгыз. Күренекле актриса, сәясәтче, табиб, укытучы рәсемнәрен күрсәтегез. Ул да үскәч, шундый ук дәрәҗәле ханым булачагын әйтегез. Инде кечкенә баланың сәер тәртибенә дә аңлатма бирик. Бала көйсезләнсә, сәбәпсезгә зыян салып йөрсә, әлбәттә, бу бик нык ачуны чыгара. Андый вакытта баланы орышырга мөмкин, ләкин куркытырга һәм физик көч кулланырга ярамый. Ул җәзаны ниндидер газап чигу дип түгел, ә аның начар тәртибе нәтиҗәсе дип кабул итергә тиеш. Әгәр бала сезне бүлдереп үз фикерен әйтергә, нәрсәнедер үзенчә эшләргә теләсә, башта аны игътибар белән тыңлагыз, ә аннары аның дөрес эшләмәвен тыныч кына аңлатып бирегез. Татар эстрадасының популяр җырчысы, өч бала әнисе Венера Шәмиева фикере: - Беренче кызыбыз Зөләйхага 9 яшь, улыбыз Дәүләткә 5 яшь тула, кечкенәсе Җәлилгә  6 ай. Зөләйханы үстергәндә бик нык психология белән кызыксындым һәм баламны шуңа нигезләнеп тәрбияләргә тырыштым. Бала тәрбияләү тугач та 7 яшькә кадәр, 7 яшьтән 14 яшькә кадәр, 14 яшьтән 21 яшькә кадәр аерыла. Беренче 7 елны балага патшага караган кебек карарга кирәк. "Анда барма, сикермә, чапма" дип әйтергә, орышырга кирәкми. Ул барысын да үзе аңлап эшләргә тиеш. Нәрсәдер ваткан, түккән икән, шундук җыештырып, сөртеп алырга кирәклеген белсен. Әлбәттә, җәмгыть тарафыннан тыелган, ярамаган гомуми кагыйдәләр дә бар. Әйтик, светофорның кызыл утына чыкмаска, хайваннарны рәнҗетмәскә, кешеләргә авыр сүз әйтмәскә. Ә инде 7 яшьтән соң барысын да яхшылап аңлатып өйрәтергә, 14 яшьтән соң бала белән дустанә мөнәсәбәтләр урнаштырырга, аның белән иптәшең белән аралашкан кебек сөйләшергә, 21 яшьтән соң ирекле итеп, аның өчен догалар укырга, изге нияттә булырга кирәк. Минем әни һәрвакыт "бу бала кем булыр инде?" дия иде. Тик хәзер эшнең нидә икәнен аңлады. Беркөнне Зөләйха: "Әнием, әгәр Путинга кияүгә чыксам, ислам динен кабул итер иде микән?" - дигән сорау бирде. Мин дә югалып калмадым: "Әтиең безгә мөселман кияүве кирәк булуын аңлатыр аңа", - дип җавап бирдем. Баланың шундый тирән фикерләр йөртә алуы - тәрбия нәтиҗәсе дип уйлыйм. Ә мөcтәкыйльлеккә Зөләйха да, Дәүләт тә бик тиз өйрәнде. Эльвира ШАКИРОВА | 25.05.2015 (полный текст новости)

  • 2015-05-27 03:21 Күп сораулы фаҗига
    25.05.2015 Фаҗига Казаннан Санкт-Петербургка каратэ ярышларына чыгып киткән балалар белән булган фаҗига барыбызны да тетрәндерде. Өч ке­шенең, шул исәптән бер баланың гомерен өзгән һәлакәт ни сәбәптән килеп чыккан? Хәзер хокук сакчылары да, түрәләр дә әнә шуны ачыкларга тырыша. Хәер, төп сорау ул түгел. Иң мөһиме – мондый очракларны ничек булдырмаска? Инде хәбәр иткәнебезчә, 21 май көнне иртән Түбән Новгород өлкәсендә килеп чыккан юл һә­ла­кәтендә Татарстанның каратэ федерациясе рәисе Искәндәр Шагин, автобус шоферы Алексей Платонов һәм 12 яшьлек спортчы кыз Эльвина Фәттахова һәлак булды. Автобуста алар барлыгы 21 кеше була, 12се – 11-14 яшьлек балалар. Команда Санкт-Петербургта узасы ярышларда катнашырга бара. Татарстанның ЮХИДИ идарәсе башлыгы урынбасары Рөстәм Ибраһимов 21 май көнне журналистларга болай дип сөйләде: “Әлеге фаҗига иртәнге сәгать 4 тулып 20 минутта Түбән Новгород өлкәсендәге Кстово райо­нының Яңа Ликеево авылы тирәсендә булган. “Мерседес” автобусы, каршы як полосага чыгып, йөк машинасына килеп бәрелә. Йөк автомобиле йөртүчесе фа­җигане булдырмаска тырышып карый, әмма барып чыкмый. Автобус исә кинәт кенә сулга каера башлый, тизлеген дә акрынайтмый, бернинди сигналлар да бирми. Шуңа күрә йөк машинасы йөртүчесенә автобус руле артындагы шофер йоклап киткән кебек тоела. Безгә килеп ирешкән мәгълү­мат­лар­га караганда, автобус рулен­дә 50 яшьлек машина йөр­түче булган. Аның эш стажы да җитәрлек, юл ка­гыйдә­ләрен дә сирәк бозган”. Әти-әниләр, балаларын каратэ буенча ярышка җи­бәрү өчен, автобусны шәх­си транспорт компания­сен­нән үзләре яллаган, дип хәбәр ителә. Бу очракта билгеләнгән урынга кайчан барып җитәргә кирәген әйтәсең дә, кузгалып китү вакытын компания үзе билгели икән. Балалар мондый ярышларга барганда, министрлыклар, ЮХИДИ хез­мәткәрләре дә бу хакта хә­бәрдар булырга тиеш икә­нен дә әйтә Рөстәм Иб­раһимов. – Әйтик, бу көннәрдә мәктәп тәмамлаучылар каядыр барып ял итә. Балалар экскурсияләргә чыга. Әмма кузгалганчы, ныклап уйларга кирәк. Законда барысы да язылган. Балаларны төнлә юлда йөртү тыела. Әгәр юлга чыгучы­ларның саны сигездән артып китә икән, алар махсус җайлан­малы автобусларда барырга тиеш. Татарстан Мәгариф һәм фән, Яшьләр эшләре һәм спорт министрлыклары бер атна алдан безгә кая барасын әйтергә тиеш. Мөрәҗәгать итәләр икән, йә уңай җавап бирәбез, йә ни өчен озата алмаганны аңлатабыз. Болар барысы да законга нигезләнеп эш­ләнә. Озатып йөрү өчен федераль бюджеттан акча тү­ләнә. Бездә, гомумән, түләү­ле хезмәтләр юк, – ди ул. 70 процентын белми калабыз Яшьләр эшләре һәм спорт министрлыгының мат­бугат үзәге җитәкчесе Ләйсән Сыраева сүзләренә караганда, алар ярышларга йөрүчеләрнең кая киткәнен белми дә кала икән. “Командалар төрле ысуллар белән ярышка бара. Ел башында спорт ярышларының бер­дәм календаре төзелә. Шул вакытта безгә төрле спорт федерацияләре, мәктәпләр үзләренә иң беренче чиратта катнашырга кирәкле дип санаган ярышларны күрсә­теп, язып бирергә тиеш. Елына каратэ буенча 500 дән артык ярыш була икән, без аларны, матди хәлгә карап, кайсына җи­бәрергә кирәклеген ачыклыйбыз. Әмма барысына да җибәреп булмый шул. Кайчак безнең аша уза алмаганнар иганәче яки әти-әниләр акчасына юлга чыга. Әлеге очракны без белми дә калдык. Бары тик фаҗига булгач кына ишеттек”, – ди ул. Татарстан Мәгариф һәм фән министр­лыгының матбугат үзәге җитәкчесе Алсу Мөхәммә­това: “Олимпиада вакытларында без барысын да белеп торабыз, оештырабыз. Әлеге чараны без оештырмадык. Бу хакта бел­мәдек тә, – дип аңлатма бирде. – Әмма сабыйларның гомере өзелү бик кызганыч”. Кичә газетабыз хәбәр­че­се бу вакыйга буенча аң­лат­ма алырга теләп, башка рәс­ми оешмалар белән элемтәгә керде. Әмма тү­рәләр артыгын сөйләшергә җыенмый. Кайбер мәгълү­мат­ларга караганда, әлеге һәлакәттән соң тикшерүләр көтелә. ”Бу – барыбыз өчен дә зур фаҗига, – диде ике көн элек Татарстан Президенты вазыйфаларын вакытлыча башкаручы Рөс­тәм Миңнеханов. – Бу хәлне тикшерү турында йөкләмә бирдем. Моның белән юл хәрәкәте куркынычсызлыгын тәэмин итү буенча хө­күмәт комиссиясе шөгыль­ләнәчәк. Ни өчен автобус балалар йөртү өчен җай­лаштырылмаган булган, нигә төнлә юлга чыккан? Биредә сораулар бик күп. Бу җәзасыз калмас дип ышанам. Без хәлне җен­текләп тик­шерәчәкбез”. “Кошларның гомере бик кыска” Каратэ белән шөгыль­ләнгән малайлар арасында Эльвина бердәнбер кыз бала була. Казанның ул укыган Совет районындагы 20 нче гимназиясендә матәм көн­нәре игълан ителде. Бу кыз­ның сәләтле, уңган-булган икәненә үзем дә шаһит. Мәктәптә узган бер генә чара да аның матур җыр­ла­рыннан башка узмый иде. 16 май көнне узган җые­лышта да Эльвина сәхнәгә әллә ничә тапкыр менде. Кыз гел “бишле”гә генә укыган, төрле олимпиадаларда җиңүче булган. Аның һө­нәрләрен санап бетереп булмый. Соңгы арада еш җырлаган бер җырында “кошларның гомере бик кыска” дигән сүзләр дә бар иде... Быел 11нче сыйныфны тәмамлаган абыйсы Рушан­ның сыйныфташлары, “Соң­гы кыңгырау” бәйрәмен әллә уздырмыйкмы, дип тә әйткәннәр. “Эльвина – якты янып, иртә сүнгән йолдыз ул. Күп кенә яшьтәшләренә генә түгел, кайбер өлкән­нәргә дә үрнәк итеп куярлык. Шушы яшендә 46 медале бар бит аның. Ул бик актив иде. Җаны-тәне белән гимназия өчен тырышып йөрде. Төрле чараларда катнашты. Рәсемнәр дә ясый иде ул. Куллары алтын иде сабыйның. Бу – безнең барыбыз өчен зур югалту”,– ди гимназия директоры Рәхимә Арсланова. Киткәннәр кире кайтмый Әлеге фаҗигадә 20 нче гимназиянең директор урынбасары Ландыш Фа­тыйхованың да ике улы була. Бу хәбәрне ишетү белән, Ландыш ханым балалары янына юл тоткан. Малай­ларның хәле уртача. Әлегә аларны өч көн урыннарыннан да кузгатырга ярамый икән. Бәлагә очраган автобуста Эльвинаның әтисе дә була. Шөкер, аны Казанга кайтарганнар. Хәле ярыйсы, аягында йөри. Кичә кызы белән хушлашыр өчен хастаханә­дән дә чыгарып торганнар. Эльвинаны Биектау районында әтисе­нең туган ягында җирлә­деләр. Кичә Татар­станның каратэ федерациясе рәисе Искән­дәр Шагинны да соңгы юлга озаттылар. Ул башкаладагы Яңа татар зиратында җир­ләнде... ...“Кайда егыласыңны белсәң, мамык түшәр идең”, – диләр. Олылар уйлап бе­термәү аркасында, сабыйлар гомере өзелү бик кызганыч. Бу вакыйга ни белән бетәр? Гаеплеләр табылырмы? Әлегә тикшерү эшләре бара. Тик ни генә булса да, өзелгән гомерләрне кайтарып булмый. Ә менә мондый очраклар кабат булмасын өчен, нидер эшләргә мөмкин әле. Гөлгенә ШИҺАПОВА 71 | 23.05.2015 (полный текст новости)

  • 2015-05-27 03:21 Дус кызын курортка җибәрү өчен кредит алганнан соң, егет асылынган
    25.05.2015 Криминал 28 яшьлек егет хезмәттәшенә 230 мең сум кредит алып бирсә дә, тегесе курортка бармый кала. Чаллы автозаводында эшләүче 28 яшьлек егет предприятие янындагы агачка асылына. Әлеге вакыйга узган елның октябрендә була. Егет әнисе белән ачуланышып, өеннән чыгып китә. Соңрак аны компьютер чыбыгында асылынган килеш табып алалар... Полиция җинаять эше кузгатудан баш тарта. Шуңа да әни кеше тикшерүне үзе башкара. Ул улының телефонындагы барлык смс-хәбәрләртне укый һәм аның бер бригадада эшләүче иреннән аерылган хатын өчен кредит алганлыгын ачыклый. Биредә 230 мең сум турында сүз бара. Хатын бурычын түләргә вәгъдә бирсә дә, сүзендә тормый. Кредит алган егеткә ай саен үз хезмәт хакыннан 15,7 мең сум акча түләп барырга туры килә. Әлеге сәбәп аны гомерен өзәргә теләү адымына этәргән дигән нәтиҗәгә киленә. Бу хакта “Әлмәт таңнары” газетасы яза. | 25.05.2015 (полный текст новости)

  • 2015-05-27 03:21 "Адымнар"ның чираттагы чыгарылышы (ВИДЕО)
    26.05.2015 Җәмгыять "Казан" телерадиокомпаниясендә эшләнелүче "Адымнар" тапшыруының 23 май чыгарылышы менә ниләргә багышланган:                     --- --- | 26.05.2015 (полный текст новости)

  • 2015-05-27 03:21 БДИ: Укучылар күбрәк нинди фәннәрне сайлаган?
    26.05.2015 Мәгариф БДИның төп дулкыны башланды: кичә чыгарылыш укучылары география һәм рус әдәбия­тын­нан имтиханнар тап­шыр­ды. Таләпләрнең катгыйлануы һәр укучыга аңлатылса да, Интернет-сайтларда аларның башын әйләндерергә теләү­челәр аз түгел. Рособр­надзор башлыгы Сергей Кравцов андый игъланнарга алданмаска киңәш итә. – Быелгы БДИ тестларын Интернетта сату тәкъ­дим­нәре – ялган өчен акча талау гына. Алар аны юнь бәя­дән дип кызыктырмакчы бу­ла. Мондый сайтлар исем­леге хокук саклау органнарына җибәреләчәк, – ди ул. Республиканың мәга­риф өлкәсенә күзәтчелек итү департаменты башлыгы Гөл­нара Габдрахманова бел­­дер­гәнчә, видео җай­лан­малар БДИ барышын гына күзәтеп калмыйча, имтихан материалларын пункт­­­ларга тапшыруны да, тестларны тикшерүгә җи­бәрүне дә игътибар үзәген­дә тотачак. Имтихан бирү пунктларында кесә телефоннарын ачык­лау өчен металл эзләгечләр кулланылачак. Ә инде сы­нау­да тотылганнар аны бары икенче елда гына тапшыра ала. БДИны тапшыру авыр дисәләр дә, башка елларга караганда, быелгы укучыларга мөмкинлекләр аз тудырылмады. Математика сынавын җиңел һәм катлаулыга бүлү, инглиз те­леннән “сөйләм” өле­шен кертү, мәҗбүри фән­нәрдән “2ле”­не төзәтү мөм­кин­леге, вузларга кер­гәндә укудагы казанышларны (инша нәтиҗә­ләре, ГТО нор­малары, алтын медаль) исәпкә алу... Болар барысы да укучылар файдасына. Уку алдынгыларына уңышлары өчен 20 баллга кадәр өстә­лергә мөмкин. Инглиз те­ленә кагылышлы яңалык мәҗбүри түгел, әмма аны сайлау югары балл тупларга яр­дәм итәчәк. Имти­ханның язма өле­шендә иң югары балл – 80. Ә телдән өлешен тапшырып, тагын өстәмә 20 балл җыярга була. Шулай итеп, 100 балл туплау мөм­кин­леге бар. Математиканы ике бас­кычлы итү гума­нитарий­ларның хә­лен җиңеләйтә. Вузларда математика имтиханы нә­тиҗәләре таләп ителгән очракта, аның профильле дәрәҗәсен сайларга ки­рәк, ә база өлеше – аттестат алу өчен. Укучыларда инде математикага карата сораулар да туып өл­гер­гән. “Әгәр аның профиль дәрәҗәсен бирә алмасам, база өлешен тапшырырга ярыймы?” – дип кызыксынучылар бар. Про­филь им­тиханында 27 баллны туп­лый алмаган очракта, резерв көнендә аның икесен дә тапшырырга була. Кайберәүләр чик балларга үзгәрешләр кертүгә, ягъни киметелүгә өметләнә. Ләкин Рособрнадзорда андый адымга барырга җыен­мыйлар. Чик баллар рус теле, физика, биология, хи­мия­дән – 36, математикадан – 27, информатикадан – 40, тарих, рус әдәбиятыннан – 32, географиядән – 37, җәм­гыять белеменнән – 42, чит телләрдән 22 дип бил­геләнгән. БДИ белешмәсе дүрт елдан соң гына гамәлдән чыга. Аны 2011 елда тапшырганнар шул нәтиҗәләр бе­лән вузга укырга керә ала әле. Көллиятне тәмамлау­чыларга югары уку йортына бару өчен БДИ күрсәт­кечләре таләп ителми. Алар­га вуз сынауларын үтү дә җитә. Татарстанда география сынавын – 300гә якын, рус әдәбиятын исә меңнән артык укучы тапшырган. Го­мумән, БДИны барлыгы 18 меңнән артык укучы бирә­чәк. 28 майда исә укучыларны рус теленнән сынау кө­тә. Имтиханнар 26 июньгә кадәр дәвам итә. Сәрия САДРИСЛАМОВА 72 | 26.05.2015 (полный текст новости)

  • 2015-05-27 03:21 Казанда 85 яшьлек кияү белән 62 яшьлек кәләш өйләнешкән
    26.05.2015 Җәмгыять 14-еннән алып 20-нче майга кадәрге атнада шәһәрнең ГХАТ бүлекләрендә 516 сабый (281 ир бала һәм 235 кыз бала) тууы теркәлгән. Иң яшь анага – 19, иң олы яшьтәгесенә - 43. Шушы вакыт аралыгында Казанның ГХАТ бүлекләрендә 165 пар язылышкан. Иң яшь кияү белән кәләшкә 21 һәм 18 яшь, иң олыларына 85 һәм 62 яшь, дип хәбәр итә Казанның ГХАТ Идарәсе. Бу атнада әти-әниләр балаларына иң күбе Александр, Тимур, Әмир, Артем, Карина, Полина, Әминә исемнәре кушкан. Нәни казанлыларга бу атнада кушылган иң сирәк исемнәр – Әмирхан, Кәримхан, Севастьян, Злата, Зөһрә, Алиана дип хәбәр итә Казан мэриясенең рәсми порталы. | (полный текст новости)

  • 2015-05-27 03:21 "Интертат" журналистлары Болгарга сәяхәт кылды (ФОТО)
    26.05.2015 Җәмгыять Intertat.ru редакциясе коллективы борынгы Болгар шәһәрчегенә сәфәр кылды. Моннан берничә гасыр элек бабаларыбыз данлыклы дәүләтчелеген корган Идел ярлары яшеллеккә төренгән, урман буйлары хуш исле энҗе чәчәкләргә күмелгән, мәчет манараларында ярым айлар кояш нурларында балкыган май аенда Болгар аеруча матур икән... Intertat.ru газетасында Болгар архитектур-тарихи музей-тыюлыгы турында язмалар, вакыйгалардан фоторепортажлар даими дөнья күреп килә. Соңгы елларда Татарстанның Дәүләт киңәшчесе Минтимер Шәймиев рәислегендәге республиканың “Яңарыш” тарихи һәм мәдәни һәйкәлләрен торгызу фонды тарафыннан биредәге хәрабәләрне саклау, Болгар җирлеген төзекләндерү өчен бик күп эшләр башкарылуы мәгълүм. Кызганычка, Болгар дәүләтчелеге чорыннан безнең көннәргә нибары җиде бина килеп җиткән. Хәзер монда археологлар эшли, аларның тырышлыгы белән тагын берничә бинаның нигезләре ачыкланган. Дөньяда иң зур басма Коръән китабы сакланган “Истәлек билгесе” бинасы, Елга порты, Икмәк музее, Ак мәчет – шушы елларда гына Болгар тыюлыгы территориясе чигендә төзелгән шулай ук игътибарны җәлеп итәрлек биналар. Ел саен Болгар шәһәрчегенә Татарстан, Россиядән, гомумән, дөньяның төрле илләреннән дистәләгән мең кеше аяк баса. Илназ Фазуллин җитәкчелегендәге Intertat.ru коллективы да бу юлы, гадәттәгечә, редакция эше белән түгел, ә Болгар ягының гүзәллегенә сокланып, яңа иҗади көчләр туплап кайтырга барды! 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 | 25.05.2015 (полный текст новости)

  • 2015-05-27 03:21 Эльвира Юнысова: «Фидан абый сәхнәдә, елыйсы урынга, көлдерде»
    26.05.2015 Мәдәният Мәҗит Гафури исемендәге Башкорт дәүләт академия драма театры талантлы артистларга бай. Шуларның берсе – Башкортстанның халык, Россиянең атказанган артисты Эльвира Юнысова. Заманында күренекле артист Фидан Гафаров белән партнерлар булып уйнаган артистның иҗаты белән бүген укучыларыбызны якыннанрак таныштырыйк.  – Эльвира, иҗат юлыгыз баш­ланганга да утыз елдан артык вакыт узып киткән. Театр артисты булмасагыз, сездән бәлки яхшы музыкант та чыгар иде, заманында музыка училищесы тәмамлаган кеше бит. Театр артисты буларак, ул һөнәрегез сәхнәдә ярдәм итәме?   – Әлбәттә, ярдәм итә. Артист өчен дөнья классиклары әсәрләрен белү бик кирәк. Театр артисты булырга хыялланган кеше музыка белеме дә алсын иде. Музыка белән әдәбият кешене тәрбияли. Бүген актер психолог та булырга, әдәбиятны да белергә тиеш.   – Сезне Казанга килгән саен берсеннән-берсе кызыклы роль­ләрдә күрәбез. «Диләфрүзгә дүрт кияү»дә – Диләфрүз, «Галия»дә Галия кебек матур образлар белән дә тамашачы күңеленә кереп калдыгыз. Рольләрегезнең бигрәк тә кайсысы ныграк сагындыра?   – Нурия Ирсаева белән чиратлашып уйнаган Галияне бик сагынам мин. Аннары, Мостай Кәрим әсәрләрендәге рольләремне дә еш искә алам. Аллага шөкер, уйнаган рольләремнән канәгатьмен.   – Тискәре рольдән соң нәфрәт белдергән тамашачы да булмый калмагандыр?   – 1984 елда театрга килгәч тә, мин Туфан Миңнуллинның «Әниләр һәм бәбиләр» спектаклендә сабыен бала тудыру йортында калдырып чыккан Дилемманы уйнадым. Шунда сәхнәдә үк тамашачының мине яратмыйча карап утыруын тоя торган идем. Соңыннан барысына да чәчәкләр менгерәләр, ә миңа юк. «Ай кызы« дигән телевизион фильмда да тискәре холыклы Рәшидәне уйнадым. Урамда тамашачы, танып: «Син безнең яраткан артист. Ничек кешене шулай зәгыйфьләндерә аласың?!» – дип ачуланып китәләр иде.   – Фидан Гафаров белән уйнаган вакытларыгыз ничек исегездә калды?   – Ул үзенә бер аерым шәхес. Шундый шәхеснең булуы театрыбызны да югары дәрәҗәгә күтәрә. «Хушыгыз, хыялларым» спектаклендә без аның белән бергә уйный идек. Мин, аңа карап: «Син курыкма, Айсар агай, балаларыңны үзем карармын», – дип еларга тотынырга тиеш. Берсендә ул миңа борылып карады да көлдерергә тотынды. Бер ай буе сәхнәдә, елыйсы урында, мине шулай көлдерде. Аннары бервакыт мин репетициягә соңга калмас өчен урамда машина туктатам. Бер «Волга« килеп туктады. Арткы утыргычка кереп утырдым да: «Миңа театрга барырга кирәк«, – дидем. Барып җиткәч: «Я вам сколько должна?» – дип сорадым. «Никогда не расплатишься», – дигәннән соң гына «таксист»ка күтәрелеп карадым. Ул Фидан Гафаров булып чыкты. Үзенең дә театрга килүе икән.   – Эльвира, театрда эшләгән хатын-кызлар арасында депутат булган кеше соңгы вакытта күренми. Сезне Башкортстанда үзегезнең туган ягыгыз Сибайдан депутат итеп сайлаганнар. Ике эшне бергә алып бару кыен булгандыр бит.   – Мин яшьтән үк иҗтимагый-сәяси тормышта актив катнаштым. Комсомол секретаре буларак конференцияләрдә чыгышлар ясадым. Профсоюзда эшләдем. Активлыгымны җитәкчеләр дә күреп алды. 2008 елгы сайлауда миңа үземне сынап карарга тәкъдим иттеләр. Сайланганнан соң, биш ел театрдан китеп тордым. Ул чакта мин күп нәрсә белдем. Кануннарны өйрәндем. Сайлаучылар белән очрашканда, аларга ярдәм итеп булмаса, бик борчыла идем.   – Депутат бе­лән артистка хас уртак сыйфатлар бармы?   – Депутат буларак, халык белән аралашканда психологик осталык кирәк. Миңа бу очракта артист булуым ярдәм итте. Артист та сәхнәдән торып тамашачы белән аралаша бит.   – Кызыгыз Руфинә нинди һөнәр сайларга җыена? Сәнгать юлыннан китсә, сез каршы түгелме?   – Ул технология көллиятендә дизайнер булырга укып йөри. Хатын-кыз өчен яхшы һөнәр дип саныйм мин аны. Тавышы да матур, сәхнәләрдә чыгыш ясаганы бар. Артист булырга теләсә дә каршы килмәгән булыр идем, тик актер тормышы һаман юлда үтә шул.   – Эльвира, Казанда еш буласыз. Татарстан башкаласы бигрәк тә нәрсәсе белән җәлеп итә?   – Без Казанга студент елларыннан ук килә башлаган идек инде. Килгән саен музейларга, мәчетләргә йөрдек. Шәһәрнең архитектурасына хәйран кала идем мин. Һәр килүемдә дә берүзем урамнарны карап йөрим. Казан тамашачысы да искиткеч. Алар безне ярата.   – Безнең артистлар белән үзара дуслыгыгыз да озак еллар дәвам итә.   – Әйе, килгән саен алар безне кунак итә. Ике театр дуслыгы – электән үк калган гадәт. Безне өлкән буын артистлар шулай дус булырга өйрәтте. Дуслык җепләре киләчәктә дә өзелмәс, дип уйлыйм. Ике театрда да талантлы баш режиссерлар эшли. Соңгы вакытта кайбер артистларның арадан вакытсыз китүләре генә йөрәкне әрнетә. Люция ХӘБИБУЛЛИНА | (полный текст новости)

  • 2015-05-27 03:21 Чебенле укутычысы Мәлләфә исемен Кларага алыштырган
    26.05.2015 Җәмгыять Газетабызда ветеран-журналист Фарук Нәфиевнең «Исеме җисеменә туры киләме?» дигән язмасын бик кызыксынып укыдым. Бу темага багышлап «Т.Я.» битләрендә элегрәк тә байтак язмалар дөнья күрде. Ә менә Фарук ага аңа үзенчә якын килеп, үз нәселе, туган төбәгендәге исемнәр мисалында шактый кызыклы күзәтүләр ясаган. Димәк, бу мәсьәлә бик тә актуаль, күпме генә язсаң да, фикер әйтелеп бетмәс кебек. Мин дә үземнең кайбер уй-фикерләремне язарга булдым әле. Балаң, онык, оныкчык туу шатлыклы вакыйга. Аллаһым, сау-сәламәт бала бир дип телисең (10 апрельдә беренче оныкчыгым туды, шуңа да шатлыклы көннәрем). Бала дөньяга килгәнче, әллә никадәр исемнәр табасың, мондый исемдәге кешеләрне барлыйсың, матур сыйфатларын да күзаллыйсың. Укыганым бар: күк җисемнәрен исем итеп кушуны Аллаһы Тәгалә ошатмый диләр. Шулай да Һава, Йолдыз, Марс, Чулпан, Венера һ.б. исемнәр кушылган. Исемнәргә Айны катнаштыру да ярамый дигәнне укыганым булды. Ярый торгандыр. Әнә нинди матур исемнәр барлыкка килгән бит: Айрат, Айгөл, Айсылу... Кайбер кеше ата-анасы кушкан исемгә бик канәгать булып яши, ә кемнәрдер үсә төшкәч исемнәрен алмаштыралар. Укытучылар киңәшмәсендә миннән сорыйлар: – Сезнең Чебенле авылында безнең авыл кызы Мәлләфә укыта, әйбәт кенә эшлиме? – Юк, бездә андый кеше юк. Клара исемле кыз укыта. – Ә-ә-ә, исемен алыштырган инде алайса, – диделәр. Шулай булган шул. Шәһәрдә туган бер кыз балага Айсылу исемен кушкач, әбисе: «Юк, кирәкми, бу авылча була, урысчага әйләндерегез», – дип Светлана исеме куштырганнар. Менә шундый заман, исем дә мода кебек үзгәреп тора. Урыста Медведев, Уткин, Гусев, Волков, Кривошеев, хәтта Дураков та бар. «Кайчандыр аларның әби-бабайлары Медведь, Заяц, Гусь булдылар микәнни?» – дигән сорау туа. Юктыр, болар кушамат кынадыр... Ярый әле татарларда андый исемнәр юк... Минем Ситдыйка әби 100гә кадәр яшәде. Ул: «Исемне уйлап кына кушарга кирәк, ул балага бәхет, тәүфыйк теләп торыр Аллаһы Тәгалә», – дия иде. Күптән инде уйлап йөрим: Калмия авылында биш Кәшифә бар иде. Бөтенесе уңган-булган, урак белән көненә 25-30 сутый иген ура торганнар, арыш тулган капчыкларын кулларында уйнатып арба төяүчеләр. Менә шулар картаймыш көннәрендә барысы да сукырайдылар. Кәшифә әнкәем дә 6 ел сукыр булды, 94 яшендә бакыйлыкка күчте. «Кара әле, кызым, ничек алай булды икән, әллә безгә исем килешмәде микән?» – дигән иде әнкәй, аптырап. Аннары: «И-и, барысы да Аллаһы кулында инде», – дип юанды. Үзем хакында да бераз язып китим әле. Дүртенче бала булып, төпчек булып туганмын. Яраткан инде әткәй: «Бу минем мең тәңкәлек кызым», – дип мактанып йөргән. Ул озын буйлы, чибәр, шаян булган. Бүреген кыңгыр салып, күкрәк киереп, авыл Советына миңа туу турындагы таныклык алырга барганда Һәдия түтәй очраган: «Кая киттең әле, Әһли, кош тоткандай шатланып», – дип сораган. «Кызыма Әлфия куштырабыз, таныклык алырга барам», – дигән әти. Ә Һәдия түтәй: «Гөлләр кебек матур булсын, Гөлфия куштыр», – дигән. Шулай булган да. Бу минем өчен матур истәлек, миңа 2,5 яшь булганда әти сугышка киткән, шунда үлеп калган. Әтием истәлеген саклап гомергә Әһлиева фамилиясендә калдым. Нигә фамилияңне үзгәртмәдең, диючеләр булды. Ирем Мирзанур үпкәләмәде анысы, балалар Галимов фамилиясен йөртәләр бит. Исемнең эчтәлеге дә мәгънәле булсын дибез бит. Әһли сүзе күп кенә догаларда да очрый. Бер урында Әһли – җәннәт, Әһли – нур дип укыла, «Йәсин» сүрәсендә дә бу исем кабатлана, Аллага шөкер. Фарук ага бик кирәкле, тирән эчтәлекле язмасы белән минем күңелемне дә кузгатты, зур рәхмәт аңа. Минем үземнең дә кызыксынган тема бу. Авылда барысы да күз алдында бит, бәби тугач исеме кем икән, дип кызыксынабыз. Соңгы вакытта Әмир, Самир, Сәет, Тимерхан, Әмирхан, Эмиль, Камил, Айзилә, Розалия, Азалия, Әдилә кебек исемнәр куела. Сау-сәламәт, тәүфыйклы балалар тусын. Тигезлектә, татулыкта яшәргә язсын. Әти-әнисенә, әби-бабасына шәфкатьле булсыннар, чөнки баланы дөньяга тудыру да бик авыр, үстерүе тагын да авыррак. Гөлфия ӘҺЛИЕВА 18 | (полный текст новости)

  • 2015-05-27 03:21 Абдулла Дубин Миңназыйм Сәфәровның "Туры сөйләм" тапшыруында (ВИДЕО)
    26.05.2015 Җәмгыять Бүгенге телевидение алып баручылары, дикторларга ни җитми? Экраннан күренү өчен кешегә ни кирәк? Замана алып баручылары “йолдыз” авыруы белән авырмыймы? "Ватаным Татарстан" газетасы белән "Татарстан" Дәүләт телерадиокомпаниясенең уртак проекты булган "Туры сөйләм" тапшыруында кунакта танылган алып баручы Абдулла ага Дубин. | (полный текст новости)

  • 2015-05-27 03:21 Рамазан ае башлану көне, тәравих намазы рәкагатьләре саны, фитыр, фидия сәдакалары күләме тәгаенләнде
    26.05.2015 Дин Кичә Казанның Тынычлык мәчетендә Татарстан мөселманнары Диния нәзарәтенең Голәмәләр утырышы үткәрелде. ТР мөфтие Камил хәзрәт Сәмигуллин җитәкчелегендә уздырылган җыелышта баш казый Җәлил хәзрәт Фазлыев һәм шура әгъзалары катнашты, дип хәбәр итә нәзарәтнең матбугат хезмәте. Хәзрәтләр рамазан ае башлану һәм тәмамлану вакытына, тәравих намазда укыла торган рәкагатьләр санына, фидия һәм фитр сәдакаларына кагылышлы дини мәсьәләләрдә сөйләшү алып барды.   Дин әһелләре үзара киңәш тоткач, мондый карарларга килделәр: рамазанның беренче көне - 18 июнь; беренче тәравих намазы республика мәчетләрендә 17 июньдә укыла, рамазанның соңгы көне - 16 июль. Димәк, 17 июльдә - Ураза бәйрәменең беренче көне.   Җыелышта катнашучылар Татарстан мәчетләрендәге имамнар тәравих намазында 20 рәкагать укырга тиеш дигән фикергә бертавыштан килделәр.   Фитыр сәдакасы күләмен арпа һәм йөзем бәясеннән чыгып билгеләргә килешенде.   Фитыр сәдакасы бер кешегә, арпа бәясенә карап, - 100 сум, йөзем бәясенә карап, - 500 сум.   Фидия сәдакасы - 200 сум.   Нисаб көмеш (592 грамм) бәясеннән чыгып исәпләгәндә – 18 мең сум.   Нисаб алтын (985 грамм) бәясеннән чыгып исәпләгәндә – 170 мең сум.   Фидия Рамазан аенда ураза тота алмаган кешеләр уразаларын башка айларда тота ала, уразаны бөтенләй тота алмаганнар исә фидия сәдакасы түләргә тиеш була. Фидия – ураза тотмаган көннәр өчен бирелә торган сәдака. Фидия акчалата түләнергә мөмкин.   Фитыр  Рамазан аенда фитыр сәдакасе һәм зәкәт билгеләнә. Фитыр сәдакасе бирү һәр мөселманга да вәҗеб гамәлләрдән санала. Фитыр сәдакасе мохтаҗларга бирелә. Фитыр сәдакасен, мөселман булмаганнардан һәм фәкыйрьләрдән тыш, бар кеше дә бирергә тиеш. Фитырны гаилә башлыгы барлык гаилә әгъзалары һәм аның тәрбиясендә булган кешеләр өчен үзенең кеременнән түли. Ир бала балигъ булуга, фитырны үзе өчен үз кеременнән түләргә омтылырга тиеш. Андый мөмкинлеге булмаган очракта, бу бурыч гаиләдәге башка ир-атлар өстенә төшә. --- --- | 26.05.2015 (полный текст новости)

  • 2015-05-27 03:21 Тамчы күз яше (ХИКӘЯ)
    26.05.2015 Әдәбият "Матбугат.ру" укучылары хикәяләр ярата булып чыкты бит әле. Моңарчы эленгән әдәби әсәрләрнең берсе дә игътибарсыз калмады. Мактавы да булды, конструктив тәнкыйте дә. Игътибарыгызга тагын бер хикәя. Гүзәл Галләмова иҗат җимеше бу. – Күзеннән бер тамчы яшь тә чыгармады дип гаҗәпләнеп сөйләделәр сине иреңне җирләгәндә. Шулай каты күңелледер дип уйламаган идем... Ничек кенә булмасын, сөеп кавышкан, утыз ел гомер иткән ирең иде ич ул синең!   Гөлзидә җавап бирергә ашыкмады. Шулай уйлап кына җавап бирергә өйрәнгән иде ул.   – Ишетәсеңме син мине? – дип, иңбашыннан селекте элекке дусты Ризалә. – Ишетәсеңме?   Ишетте, ишетте... Хәер, ни дип җавап бирсен икән? Яшь бөртеге дә күрсәтмәде шул. Каты бәгырьлеме ул? Үзенә бәя дә бирә алмый. Катты аның күңеле, бозланып катты... Ә бит аның, кеше кайгы-борчуларыннан да күңеле йомшара торган иде. Ни гаҗәп, күңел халәтен үзе дә аңламый. Тоташ бушлык, дөньяга битарафлык анда. Вакыйгалар үзәгендә кайнарга яраткан каршындагы балачак дустын да ул, томан аша бик еракта күргән кебек кенә. Шулай томан аша тагын кайчан күргән иде соң әле ул, каршында ук торган Ризаләне? Ә-ә, әйе... Ул вакытта да дөньяга күзен ачып карарга, селкеткәләп уятырга тырышкан иде ул: «Йә шыр тинтәк, йә бик акыллы», – дип әйтәләр синең турында...«Ник алай дип әйтәләр? Кем әйтә?» - дип тә сорамады Гөлзидә. Бер тын карап торды да: «Әйтәләр инде ул, әйтәләр...», – дип, Ризаләне тагын да аптырашта калдырып, эш бүлмәсенә кереп китү җаен карады. Нәрсә әйтергә теләгәнен аңлады ул, аңлады!    ...Сизә иде ул ире хыянәтен. Ир уртак түшәккә яткач, аркасы белән борылып ята торган булды. Кочакла инде дигәч тә, авыр агач ботагыдай кулын йә билгә, йә җилкәгә салган булды. Ирнең киң җилкәсенә карап: “Ни булды? Нигә салкынлык йөгерде арабыздан? Кемне уйлый ул?” – дип баш ватты ул, йокысыз төннәрендә. Тик бу сорауларны бирергә ашыкмады, берни белмәгәндәй:    – Ник гел ул якка борылып ятасың син? – диде көннәрдән беркөнне, сөйләшергә җай эзләп.   – Беләсең ич, мин гел сул як белән йоклыйм, – дип акланды сүзгә күршегә кермәгән ире.   Гөлзидә максат куйса, мөгезеннән эләктерергә сәләтле иде үзе. Мебельләр торышын үзгәрткән булып, диванны – ире сул ягына, әмма Гөлзидә ягына карап ята торган итеп урнаштырды. Яңача урнаштыруларны күргән ир: «Эшең юк синең!» – дип битәрләде. Ләкин барыбер арты белән борылып ятты. Аңлашыла иде хатынга, ире ике ут арасында бәргәләнә: йөзенә туры карап сөйләшә алмый, үзен гаепле сизә кебек... Телефонын да үзеннән һич калдырмый: шалтыраткан-шалтыраган бер номерны бетереп бара...    «Йә, Ходаем, инде айныды, кешечә яши башладык дигәндә миңа түгел икән бу ир - сөяркәгә икән», – дип әрнеде Гөлзидә. Ләкин хыянәт телгәләгән күңел халәтен җиде йозак артына яшерә белде. Тәмле итеп таба ризыкларын да пешерде, өс-башын да чиста тотты, сүтек-ертыгын текте. Эшкә йөрергә бияләйләр, оекбашын бәйләп кигезде. Боларны эшләгәндә хыянәте турында белүен, ничек җиткерәсен кат-кат уйлады. Ләкин гаиләгә иңгән тынычлыкны һич тә бозасы килмәде аның. «Әйтермен дә, әрләш-талаш башланыр, сөяркәсе янына да чыгып китмәс, ташламас та. Юк, болай җиңелрәк. Балалар хакы өчен! Туйган инде ул - мәгънәсез ызгышлардан», – дип, барысын да эченә йотты. Аек тормышның аермасы зур иде шул: улы белән кызы да гаилә низаглары тынгач, ничек ачылып киттеләр әнә, “әти” дип өзелеп эндәшәләр, шаяралар...   Ир, унбиш ел баш күтәрми эчкәннән соң, дәваланырга үзе барды. Шул көннән кычкырышуларга нокта куелып, матур гына яшәп ятышлары иде аларның. Балалар да әниләренең күзгә күренеп матурайганын күрделәр. Тик, нигәдер, гел уйчан әниләре. Әллә тыныч, бәхетле тормышына күз тидерерләр дип шатланырга куркамы дип уйлаган иде, улы Рияз. Әнисенең күңел халәте тиз аңлашылды аңа. «Синең атаң Факия апа белән йөри икән», – дип авызын ерды беркөнне, бер сыйныфташы. Кызлары Алия исә эшнең нидә икәнен очраклы гына, әнисенең телефоныннан смс укып белде. Укыгач, әнисенә тоттырды. «Гөлзидә! Ирең Факия белән йөри. Үзеңнән көлдермә! Решай! Сиңа яхшылык теләүче» диелгән иде анда. Гөлзидәнең йөрәге шашып типте ул мизгелдә. Ничек тә ныклык сакларга иде, чөнки күзен дә алмый,текәлеп кызы карап тора. Гөлзидә керфекләрен кат-кат тибрәтеп алды да: “Ә-ә-ә, йөрсен, йөрсен...” – дип, исе китмәгән кыяфәт ясаган булды. Шул рәвешле, соңлап кына килгән гаилә тынычлыгын саклап калырга тырышты ул. Татлы түгел иде лә бу яшерен әрнүләр, ялган кылынулар. Балалары каршында оста уйныймы ул – белә алмады. Кичерешләрне аңламас яшьтә түгел шул инде алар.    Өйдә кеше булмаганда,уйларга бирелеп, тәрәзәләрдән карап моңланырга ярата башлады, Гөлзидә. Ләкин ялгыз гына калганда да еламаска көч тапты. Ходай аңа ныклык, ихтыяр көчен мулдан биргән иде шул. Әмма әрнү, рәнҗү хисләре генә һич тә китәргә теләмәде, күңеленнән. Кичерешләрдән шигъри юллар да туды.   Төбәлгән күз карашымда  Кызыл шәфәкъ, агачлар шәрәлеге, Ачы хыянәт: кимсенү, әрнү – Күңел яраларым төзәлмәс мәңге, –   дип пышылдады ул, салкын тәрәзәгә кайнар маңгаен терәп. Нигә кешенең аек, чиста иренә күз сала икән бу бозык кыз-хатыннар? Югыйсә, исереп аунап ятканда, вакытлыча гына түгел – бөтенләйгә алып китсәләр дә ризалыгын бирер иде күк. Юк шул, синең чиста, аек ирең генә кирәк икән, чит хатыннарга...    Әйе, улын башка чыгарган кебек, сөяркәсе кулына бирергә теләгән көннәре күп булды Гөлзидәнең, ире кабат эчә башлагач та. Тик сөяркә эреп юкка чыкты: акчасы булмаса, көчле иңнәре белән сине якламаса, иркәләп сөймәсә, нигә кирәк лыгыр исерек ир, сөяркәгә?! Ачы хыянәтле булса да, кешечә үткән аек карашлы улбиш ел гомер - гомернең матур еллары булып Гөлзидә хәтеренә уелып калдылар. Адәм баласы михнәткә түзә, рәхәткә түзми диюләре хак шул. Түзмәде ир рәхәткә, түзмәде - кабат үз юлына төште... Төште дә шуннан күтәрелә алмыйча мәңгелеккә китеп тә барды. Ни кызганыч, Гөлзидәнең ирен Кеше итәргә тырышканнарыбар да юкка булды.“Эх, балалартәрбияләргә бирәсе көч, балалар өчен бүләсе вакыт иде бит ул!” - дип өзгәләнде ул, үзенә тәнкыйть белән караган мизгелләрендә...   Ялгыз калу,әнә шулай,уйдан уйга сала иде. Гомер йомгагын сүтә-чорный хатирәләр кабат шул елларга барып тоташа иде.   «Нигә мин чамасыз артык эшемне яраттым икән?» – дип уйлады ул, улы белән кызының еллар артында калган балачакларын күз алдыннан үткәреп. –Балаларга вакытны күбрәк бүләсе булган, булган! Хөкүмәт эше икенче планда булырга тиеш иде синең өчен, Гөлзидә! Эш ул көннәрдән беркөн синеке булмый икән бит, ә син табып үстергән балалар үлгәннән соң да синеке!..Хаталардан беркем хали түгел дисәләр дә, әллә миндә күбрәк микән?..”   – Әни, анда сайлау комиссиясендә дежур торучы Хәнифә сайлау эше белән районга барасы икән. “Барыбер клубка килә инде, шуңда бер худтан минем урынга дежур да тора алмасмы икән”, – диде...   Юк дип әйтә белми иде Гөлзидә.   – Барәле, улым, шалтыратып әйт, торам дип әйтте диген, тынычлап барып кайтсын!   Үзе эчтән генә сызды. Икесен дә ничек алып барсын?! Түгәрәктә егерме бала белән шөгыльләнгәндә, ничек аларны калдырып, клубның әллә кайсы почмагындагы кабинетка йөри алсын икән... Җитмәсә, комиссиядә дежур тору чираты иртәгә үзенеке.   Мәдәни түгәрәкләр зур юанычы иде аның. Яратып, чын күңелдән бирелеп эшли иде ул клубта. Әллә яратканга, әллә инде чамасыз тырышканга – үткәргән чаралары зур уңыш белән уза иде. Бу юлы да репетиция уңышлы үтте. Йомыш белән чыккан бер бала кабинетта телефон шалтыраганын кереп әйтте. Районның сайлау комиссиясеннән тикшерүләре икән. Шөкер, постта дежур торганын теркәделәр – Хәнифәнең ышанычын аклый алганына, кәефе күтәрелде Гөлзидәнең. Түгәрәккә йөрүче кызлары да бит, әнә, җан-тән белән бәйгегә әзерләнәләр. Осталыклары күзгә күренеп арта. Аларның уйнаулары яхшы килеп чыккан саен, Гөлзидәнең дә күңеле канатлана – онытылып балаларча куана, әйтерсең үзе дә кыз бала. Дөнья тигез, рәхәт – иҗат дөньясы әллә бәхеткә, әллә бәхетсезлеккә шулай үзенә суыра иде. Тик менә бу сайлау дигәннәре авыр йөк аңа. Беткәнмени, белемле хезмәткәрләр авылда, алты-җиде бөртек комиссиягә утыртырлык? Юк шул, күндәм, күпме төясәләр шуны тарткан үшән атлар кирәк җитәкчеләргә, чыгымлаган атка кайчан төягәннәрен күргәнең бар, әй, Гөлзидә?! Ярый , өлгерә дә ул барысына, тик сайлаулар гына нигәдер йә 8 нче март алдыннан, йә Яңа ел алдыннан дигәндәй... Кем соң уйлап карасын, бу вакытларда Гөлзидәдә “урак өсте” икәнен. Хәер, мәдәният хезмәткәренең кайчан эш аты исемен күтәргәне бар: “клубны ача да яба, вәссәлам!” - диләр бит аның турында.    Түгәрәккә килгән балалар таралышкач та, кайтырга ашыкмады әле ул. Үтереп ашыйсы килә. Ашауның да рәте юк. Йә стресстан чамасыз күп ашап ташлый иде Гөлзидә, йә ризык тамактан үтми.    Улы да, кызы да кечкенәдән кул арасына керделәр - керүен, “моны мин эшләргә тиеш түгел!” дип ызгышулар булмады, эшне җиренә җиткереп башкарырга тырышалар иде. Ләкин терлек-торыш тирәсендә йөрергә кечерәк булганга, ризалык бирми иде әниләре. Бүген дә, чәчеп-түгеп плитә тирәсендә сукмак салса да, ни дә булса пешереп куйгандыр әле кызы. Күрә иделәр, бөтен эш әниләре өстендә. Үзләре дә түгәрәкләргә йөриләр, чараларда еш катнашалар, шуңа, “эштә ник озак тоткарланасың” дип, канәгатьсезлек белдермиләр иде. Кызы бигрәк тә кечкенәдән кайгыртучан, йомшак табигатьле булды. Исерек аталарын сөйрәп китереп ташлаган саен, әнисенең чыраен күреп барын да аңлый, ни дә булса җиңеллек эшлисе килә: “Әни, әйдә, биш минутка гына ят әле менә монда! – дип, кечкенә йомшак куллары белән җитәкләп, ирексезләп диванга яткыра. – Яле, битеңә крем сөртим, картайгач, җыерчык та булмый, гел матур буласың…”. Әле башлангыч сыйныфта гына укыган кызыннан җылы сүз ишетү йөрәгенә шифа була, каткан күңеле йомшарып, күз читеннән кайнар күз яше тәгәрәп  төшә. “Еларга ярамый, әни! Син үзең ич миңа еламаска, нык булырга кушасың, ә үзең? Син, әни, безнең сыйныфтагыларның әниләре арасында иң яше, иң матуры!..”   Күз читеннән мендәргә тагы “тып” итеп бер тамчы күз яше тама. Кемгә охшаган аның кызы, шулкадәр шәфкатьле, тынычландыра белә – нәни психолог диярсең.   …Сәгатькә күз төшерде, Гөлзидә. Йә, Ходаем, ничек тиз үтә бу вакыт, инде кичкә клубка эшкә барырга бер сәгать калган. Тиз-тиз киенгәндә өйдәге эшләрен күз алдыннан үткәрде. Бүгеннән соңга калмый үгезләрнең муенын кыскан чылбырларын бераз бушатырга дип уйлаган иде ул. Жәлли иде ул, хайваннарны. Аеруча,“Герой” исемле аты якын дусты булды. Гөлзидә яшьле күзләре белән төбәлеп эчен бушатканда, берсүзсез тыңлый, ара-тирә “аңлыйм мин сине” дигәндәй башын чайкап пошкыра иде. Ат башын кочаклап үз гомерендә күп эчен серен бушатты Гөлзидә. Ире йокы бүскәндә, туарып ашатты, эчертте...   Бүген дә кыл кыймылдамаган эш көтә иде. Кызы онга батып, табада печенье пешереп маташа.    – Әни, әти һәрвакыттагыча, яме. Мин, аны урынына яткырган арада, бер табасы ялгыш көйде, моның. Абый спортзалга волейбол уйнарга китте.   Әнисе өс киемнәрен алыштырганда, теле-телгә йокмады Алиянең:    – Син терлекләр карарга чыгасыңдыр инде. Мин, син керергә табын әзерлим.    Кызының гөрләгән тавышыннан күңеле күтәрелде Гөлзидәнең. Сыерларны савып, барысын да ашатып кына керәм дигән Гөлзидә, үгезләрнең дә муенын бушатып алды. Ни гаҗәп, үгез кадәр үгезне буйсындыра ала, ирне адәм рәтенә кертә алмый иде хатын.   Арткы ишек ачылды:салкын һавага, өйдән чыккан җылы пар эченнән, шәл бөркәнгән кызы күренде.   – Әни, сәгать җиде тула. Әйдә, тизрәк, соңга каласың ату.    – Хәзер, кызым, хәзер. Син көндез пешергән ашны да җылыт инде.   – Җылыттым, тәлинкәгә салдым.   – Ай, рәхмәт, кызым! Дәвамы берничә көннән...   Гүзәл ГАЛЛӘМОВА --- | 26.05.2015 (полный текст новости)

  • 2015-05-24 09:28 Әҗерсез хәсрәт
    22.05.2015 Дин Аллаһның илчесе Мө­хәммәд (салаллаһу галәйһи вәссәллам) үзенең хәдис­ләренең берсендә: “Ният­ләнгән эшнең уңышлы төгәлләнүе өчен, аны яшерегез, чөнки чынлыкта һәр бәрәкәт иясенең үз көнлә­шүчесе бар”, – дип киңәш бирә. Икенче бер хәдистә көнчелекнең һәр адәм баласы күңелендә борнап ята торган чир булуын искәр­теп: “Өч нәрсә бар, алардан һичберәү котыла алмас: начар уй, көнчелек һәм яман юрау”, – ди. Кешеләр арасында аерма шунда: изгелек ияләре калебнең бу өч чирен һәрдаим дәвалау бе­лән мәшгульләр һәм, бу шөгыльләрендә уңышка юлы­гып, йөрәкләрен чис­тартуга ирешәләр. Нәфес коллары исә әлеге хисләр­дән күңелләрдә карурманнар үстерә һәм без хезмәт коллективларындагы коллегалар арасында, күрше белән күрше арасында, хәтта ки карындаш туганнар арасында сүнми торган ялкынлы конфликтлар кү­рәбез. Кайбер очракларда бу конфликтлар шул дәрә­җәгә җитә: бөтен халыкка фаш булалар, югары оешмалардан тикшерүләр китә, газетадан журналистлар ча­кырыла, әмма каршылык бик сирәк очракларда гына уңай хәл ителә. Көнчеләр үз арсеналларында булган бар­лык ысулларны эшкә җи­гәләр: җыелышларда җәнҗал куба, коллективта үз мәнфәгатьләрен яклаучы төркемнәр барлыкка килә, югары оешмаларга аноним әләк-шикаятьләр ява. Ка­рый­сың: шактый дәрәҗәле кешеләр – талант ияләре,  астыртын ниятләр белән бер-берсен батыру өчен, бер оешмадан икенче оешмага чабалар. Хезмәт коллективында гадәттә үзенең уңышлары, тышкы кыяфәте, хәтта тату гаиләсе белән башкалардан аерылып торучы шәхесләр көнчеләр һөҗүменә юлыгырга мөм­кин. Мондый һөҗүмнең үз термины да бар, фәнни телдә ул “моббинг” дип атала. Моббинг объектына әй­ләнгән шәхеснең хәле кызыгырлык түгел. Аңа юкка-барга да бәйләнергә тырышалар, психологик яктан юкка чыгарырга омтылалар. Бернард Шоу тиктомалдан гына: “Көнләшү­челәрнең күплеге куркыта, юклыгы сагайта”, – димәгән. Көнчеләр терроры гомуми эшкә һәр­вакытта да зыян сала: спорт командалары җиңелүгә дучар була башлый, иҗат коллективлары деградация кичерә, матди байлыклар җитештерү­че­ләр зыянга эшләргә тотына. Шуңа күрә акыллы җитәкче – тренермы ул, директормы,  кол­лективның рухи саулыгын кайгыртырга мәҗбүр. Күп кенә Көнбатыш илләрендә моббинг оештырган өчен җәза бирә торган махсус законнар да кабул ителгән. Германиядә, мәсәлән, хез­мәт килешүенә һәм контрактларга моббинг турындагы махсус пункт кертел­гән һәм әхлакый зыянны кап­лату өчен зур гына акчалата компенсация түләтү ихтималлыгы да каралган. Кү­рәбез, татарлар – көнче халык, бер-берсен батырырга ярата дигән раслау миф кына ул. Көнчелек, баш­калар­ның уңышын күралмау – барлык халыклар вәкил­ләренә дә хас сыйфат. Көнләшүчеләр игътибарына юлыккан шәхеснең хәле мөшкел, әмма көнче­ләрнең үз хәлләре аныкыннан да яманрак. Борынгы Рим шагыйре Овидий: “Көн­че җәфалый һәм үзе дә җә­фа чигә”, – дигән. Кемгәдер уңыш елмайган өчен хәсрәт чигүченең хәлен күз алдына китерегез. Кайгы өчен сәбәпләр даими табылып тора, чөнки көнчелекнең бер сыйфаты – азны күп итеп күрү, татар халкы бу хакта: “Күрше тавыгы күркә булып күренә”, – ди. Бу сыйфат хөсетле күңелне даими хәсрәттә тота. Әбү-әль-Фә­раҗ атлы гарәп әдибе һәм галиме: “Ни өчен көнчеләр һәрва­кыт хәсрәттә? Чөнки аларны үз уңышсызлык­лары гына түгел, бүтәннәр­нең уңы­шы да интектерә”, – ди. Гарсиан-и-Моралес исә аны: “Көнче бер генә тапкыр үлми, көндәшен мактаганнарын ишеткән саен җан бирә”, – дип куәтли. Борынгы грек комедиографы Менандр: “Көнләшүче – үз-үзенә дошман, ул бит үз ирке белән сайлап алган газаптан интегә”, – дип бәяли. Көнчелеккә иң тулы бәяне бирүче һәм аның иң зур зыян икәнен аңлатучы Әбү Ләйс Сәмәрканди хәзрәтлә­ре. Ул әйтә: “Явызлыклар ара­сында көнчелектән дә зыянлырак булган нәрсә юк, чөнки көнчегә биш җәза ирешер: киселми торган (бет­ми торган) кайгы; әҗе­ре-файдасы булмаган хәс­рәт; макталмый торган хурлыклар; Аллаһы Тәгаләнең ачуы; Аллаһтан аңа ярдәм ишекләре ябылу”. Көнчеләр һөҗүменә юлык­кан шәхескә алардан котылуның иң уңай ысулы – игътибар итмәү, һәрвакытта да яхшы кәеф белән йөрү. Үз күңелеңдәге көнчелек­тән котылуның да юллары бар һәм гади. Сенека бу хакта: “Башкаларныкы белән чагыштырмый гына үз өле­шебездән канәгать булыйк, зуррак бәхетне күрүдән газапланучы бит беркайчан да бәхетле була алмый. Башыңа үзеңнән алда баручылар турында уй килгәндә, үзеңнән артта калучылар турында уйла”, – ди. “Юга­ры­га карап фикер йөрт, түбәннәргә карап шөкер ит”, – дигән татар акылы да шул җөмләдән. Иман иялә­ре өчен көнчелекне йөгән­ләү­нең иң яхшы ысулы – нигъмәтләрнең Аллаһтан икәнен һәм үз өлешеңнең син дөньяга килгәнче үк тәкъдир итеп билгеләнеп куелганын аңлау. Синең өле­шең котылгысыз сиңа булачак, аңа беркем дә кул суза алмаячак, югалтканың исә синеке түгел. Һәр югалтуда исә риза булып сабыр иткәннәргә зур әҗерләр бар. Әҗерләрнең иң зурысы – күңелен көнчелектән арын­дырып бүтәннәрнең уңы­шына сөенгән, югалтуларына көенгән кешегә. Бу дөньяны да ул рухи ләззәт белән тыныч үткәрә, ахи­рәте дә аның өметле. Пәй­гамбәр (салаллаһу галәй­һис­сәлам) бервакыт сәхабә­ләрнең берсен оҗмах әһе­ле дип игълан итә. Габдулла бин Гас атлы сәхабә оҗмах әһеле дип игълан телгән кардәшенең өенә барып анда өч көн яши, аның гамәл­ләрен өйрәнә, әмма һичбер артык гамәл тапмый. Шуннан соң ул исән чагында ук оҗмах иясе булып табылган бу кешедән оҗмахка кайсы гамәле сәбәпле керүен сорарга мәҗбүр була. Җавап бик гади: “Мин үземнең күңелемдә мөсел­маннардан һичберәүгә явыз­­­лык тапмыйм һәм Ал­лаһы Тәгалә аңа биргән нигъ­мәтләргә хөсет­лек кылмыйм”. Вакыйганың хик­мәте шулдыр ки, бәхетле буласың һәм уңышка ире­шәсең килсә, күңелдәге ки­нәне һәм хөсет­лекне үтер. Рәшит ФӘТХРАХМАНОВ 69 | 20.05.2015 (полный текст новости)

  • 2015-05-24 09:28 Соңгы әманәт (ХИКӘЯНЕҢ АХЫРЫ)
    22.05.2015 Әдәбият "Укырга рәхәт, гади, кызыксындыручан, бик теләп укыдым. Түземсезлек белән ахырын көтәм," - дип язалар комментарийларда Сәмига Сәүбанованың "Соңгы әманәт" хикәсе турында. Ниһаять, язманың ахырын эләбез.   Хикәянең башы: http://matbugat.ru/news/?id=11773 Хикәянең дәвамы: http://matbugat.ru/news/?id=11795 Авыл кырмыска оясын хәтерләтә. Әле генә җир тетрәгәндәй тоелган вакыйгаларны да бер якка этеп, бүтәннәре килеп чыга һәм әбиләр әйтмешли, бер кешенең дә сандыгы буш түгел, һәркемнең үз кайгысы, үз борчуы. Гөлүсәнең дә әтисе кайгысын аракы белән юуудан туктады, оныклары да күзгә күренеп үсә башладылар.   Кая гына барса да, Индүснең күз алдынан ике тамчы су кебек бер-берсенә ошаган малайлар китми. Моңа хәтле балага исе дә китмәгән егетне әллә нишләттеләр алар. Аның да өйләнеп сөйгәне белән яратышып кына ятасы килү түгел, ә балалар үстерәсе, аларны җитәкләп йөрисе, күккә чөясе килә башлады. Тик кемгә өйләнергә? Белгән кызлары арасында үзенең баласына әни булырдайлары күренми иде.    Гөлүсәләргә кереп, аның улларын уйнатырга ияләшеп киткәч кенә:   - Син безгә алай еш кермә, яме, Бүләкләреңне дә ташыма. Кешедән яхшы түгел, - диде.   - Кешедә минем ни эшем бар?    - Балаларны да үзеңә ияләндермә. Күреп торасың бит, аларның әти дип әйтәселәре килә.    - Мин аларны уйнатам гына бит.   - Алар күңел ача торган уенчык түгел. Син үзеңнекеләр белән уйнарсың инде.   Дөрес әйтә Гөлүсә. Дөрес. Үзенекеләр турында уйларга вакыт. Күптән вакыт...   Күпмедер вакыт түзеп йөрде ул. Эштә чагында җиңелрәк. Ә ял вакытларында өйгә кайткан чакта күз барыбер күрше ишегалдына төшә. Башка да төрле уйлар килә. Әллә... Кайткан саен әнисе кемнеңдер өйләнгәнен, кемнәрнеңдер гаиләсе тагын бер җанга артканын  әйтеп , күңелгә ут салып кына тора.   - Өйләнми йөргәнгә кайгырма әле әни, аларның күбесе ничә кат аерылып, ничә кат өйләнде бит инде, кайсы хатынының усаллыгына түзә алмыйча эчә башлады, – дип сүзне уенга бормакчы була ул.   - Шундыйлар арасында харап була күрмә, дим бит . Безнең авылда андый кеше  бер Хәким генә иде. Ул да акылга утырды әнә, дәваланып кайтты . Акылга утыргач, хатыны да әйбәтләнде. Йорт салып йөриләр әнә. Җилбәзәк кызлар шәһәрдә инде. Артларыннан күзәтеп торучы әти-әниләре булмагач, тәртәдән тиз ычкыналар .   - Шәһәрдә тәртипсез йөреп булмый анда. әни. Анда акыл белән яшәсәң дә таман гына. Ә җилбәзәкләр кайда да бар. Андыйларны ата-ана гына тота алмый.   Әнисе күз яшьләрен сөртеп алды.   - Гөлүзә кебек киленем булса иде , дип теләгән идем дә соң...    - Ярар, әни, борчылма. Хатынсыз калмам әле. Берәр балалы хатын булса да табармын үзеңә. Оныклар сөясең килсә рәхәтләнеп сөярсең.   - Әллә безгә әйтмичә генә бала таптырып йөрисеңме , юньсез!   - Син нәрсә, әни! Шаярырга да ярамый!   - Сүзеңнең ата-анасы юк. Ә болай кем белә? Гомер итәрдәй хатын булса, баласын да яратырмын. Ирне ир, ата-ананы  хаклап кына тора торган булсын. Мин үзем дә... Мин үзем дә әтиеңә чыкканда карынымда син бар идең !    Менә бусы яңалык!    Илгиз башта бер сүз әйтә алмыйча торды. Аннан соң башына барып җитте. Димәк...    - Әллә минем әти башка кеше идемени? – диде ул телен көчкә әйләндереп.   - Әйе...   - Ә әти... Нишләп бергә булмадыгыз? Начар кеше идемени?   - Бик әйбәт кеше иде ул. Тик аерылышырга туры килде.  Чит ил кешесе иде ул.    Индүс берара ни әйтергә белмичә аптырап торды. Бераздан:   - Яраткан кешеңнән аерылышу бик кыен булгандыр, әни, - генә дия алды.   - Әллә ни фаҗига ясамадык тагын. Икебез дә яшь, без  ярамасын да, аерылышасыбызны белдек бит. Мин анда китә алмый идем, ул монда кала алмады... Шуңа күрә балага узудан да сакландык. Без бер көн белән яшәдек. Алдагысын – алда карарбыз, дип уйладык. Ә аерылышасы көнне саклану җитәрлек булмагандыр инде. Синең әтиең бүтән кеше, балам.   Менә ни өчен ул  әтисенә ошамаган икән!    - Әти... ул белә идеме?   - Ул минем авырлы икәнемне белеп өйләнде. Без аның белән бик әйбәт яшәдек, улым.   - Син аны яраттыңмы соң?   - Яратмасам, аңардан тагын биш бала тапмас идем.   - Нигә сөйләдең син миңа моны әни?   - Моны син белергә тиеш дип уйладым . Бу серне үзем белән алып китәсем дә килмәде. Моңа хәтле бу турыда авыз ачып беркемгә дә әйткәнем юк иде. Син беренче кеше, балам. Әтиең дә төпченеп сорамады. Белгән кадәресе дә җиткән иде.   - Ничек очрашканыгызны сөйлә әле, әни?   - Кайсы белән?   - Үземнең әтием белән инде. Мондагысы белән!   - Мин кайтып эшли башлаганда ул мәктәп директоры иде. Миннән унбиш яшькә олырак, хатыны ике баласын калдырып юл фаҗигасында үлгән. Тол ир. Ә мин әле синең белән йөкле икәнемне дә белмим. Белеп алгач, аптырап калдым, нишләргә дә белмим. Ирсез бала табып булмый бит инде. Миннән генә калмаган, дип төшерергә уйладым. Ничек кенә кешегә белдермичә эш итәргә? Казанда танышларым аша хәл итәргә уйладым һәм бер атнага җибәрүләрен сорап, директорга кердем. Ә ул : “Уку елы башланганда нинди китү ул”, ди. Җибәрергә уенда да юк. Сәбәбен аңлатырга туры килде. “Төшермисең, - ди , - мин аны үземнеке итеп үстерәм, чык миңа кияүгә, мин сине күптән яратам”, димәсенме... Аптырадым да калдым. Ә ул әйтә: “Беренче баласын төшереп, күпме кеше бала таба алмыйча интеккәнен беләсеңме? Син мине яратмыйсың, беләм. Балаң хакына риза бул. Теләмисең икән, соңыннан аерылышырбыз”, диде. Мин риза булдым. “Бәлки яратырсың да, мин алай ярамаслык кеше түгел бит”, диде. Башта әле без бер өйдә генә яшәдек, арабызда ул-бу булмады. Аннан яшәп киттек и нде. Дөрес әйткән, әтиең теләсә нинди кыз яратырлык чибәр кеше иде.   - Берәү дә шикләнмәдеме?   - Кем шикләнсен? Ул бит миңа әллә кайчан “Бүтән беркая да китмисең, үзебезгә генә кайтасың”, дип йөрде. Институттан үзе үк килеп  алды . Аннан соң  кемнең кемдә эше бар соң?    - Ә миңа әти тиешле кеше... Кайда ул хәзер?   - Кайда булсын? Үз илендәдер, гаиләсе, балалары бардыр.    - Бер тапкыр да хәбәрләшмәдегезме?   - Юк. Ник кирәк иде бу? Барыбер берни дә үзгәрми бит.    - Бер тапкыр да күрәсең килмәдеме?   - Юк.    - Әгәр сиңа чит илгә китәргә мөмкин булса, киткән булыр идеңме?   - Яшь чагында җүләр буласың. Бәлки киткән дә булыр идем. Ярый әле китмәгәнмен. Син аңа бик ошагансың, улым.     Бу сөйләшү Индүснең күңелен астын өскә китерде. Ул моңынчы үзенә балачагыннан билгеле булган бер яссылыкта гына яшәде. Монда аңа барысы да таныш, барысы да якын иде. Кинәт яссылык киңәйде, ул аның соңгы ноктасының кайда туктаганын да әйтә алмый. Моңарчы барысы да гади һәм аңлаешлы иде. Ә хәзер - әллә кайда еракта кайсыдыр илдә бөтенләй башка телдә сөйләшүче әтисе, туганнары булуы аны тетрәндереп җибәрде. Анда да аның туганнары, монда да... Монда кендек каны тамган җир, ә анда моңарчы барлыгын да белмәгән туганнарыныкы. Анда аның барлыгын да белмиләр.   Ул үзенең дөньяга килүенә  сәбәпче булган кешене күз алдына китерергә тырышты. “Син аңа ошагансың”, диде бит әнисе. Азмыни бер-берсенә ошаган кешеләр? Әйтәм аны, җыен карга арасында бер чәүкә баласы шикелле - башка туганнарына бөтенләй дә ошамаган. Кара тут йөзенә , дулкынланып тырпаеп торган чәчләренә бөтенләй туры килмәгән  зәңгәр күз. Исеменә хәтле Индүс. “Нигә андый исем бирдегез “, дип кызыксынгач, “шундый кушамат такмасыннар өчен”, дигән иде әтисе. Кылыч борын.Таныш булмаган кешеләр тиккә генә тау халыкларына ошатып эндәшмәгәннәрдер бит. Түгәрәк бит, калын иреннәр... Нинди милләттән, кайсы илдән булган аның әтисе?    Әнисе аның алдына фотоалбом эчендәге конверттан берничә фоторәсем өстәлгә таратты.Анда моннан чирек гасыр элек төшкән фотодан нәкъ үзенә ошаган егет елмаеп тора иде.   - Ул Һинд кешесе иде.     - Чит илдә укытырлык булгач, әти-әниләре акчалы кешеләр булгандыр инде.    - Шулай булгандыр. Ул чагында моны сорарга башыма да килмәгән. Бай яшибез, йортыбыз да сарай кебек дигәне бар иде барын...   Их, әни! Әйтмәгән булсаңчы... Хәзер аның дөньясы икегә бүленә бит инде.    Егет фоторәсемдәге кешегә әти итеп карый алмады әле. Ул бүтән дөнья кешесе. Аның Индүскә бөтенләй дә катнашы юк. Ул барыбер дөньяга килгән булыр иде, менә бит ул туган, үскән, аңардан башка да бик шәп яшәгән! Дөрес, зур йортта түгел , гап-гади авыл йортында үсте. Бакча артындагы болынлыкта кәшәкә сукты, каз-үрдәк бәбкәләрен саклады, кич көтүдән кайтканда сусыл үләнгә алданып, кайтмый калган малларны шуннан эзләде. Һәм тагын әллә нәрсәләр... Әнә әтисе күптән түгел генә җирләнгән зират... Ул аның чардуганын буяп, чүпләрен утап, күпьеллык чәчәк үсентеләре утыртты. Анда бит кешеләрне күмәрлек җире дә юк, аларны яндырырга утын алыр өчен акчасы җитмәгән кешеләр дә аз түгел... Ә утын бик кыйммәт икән...Эштән берәү анда барып кайткач, Ганга елгасында янып бетмәгән мәетнең йөзеп йөрүен шаккатып сөйләгән иде. Берәр хәерченең яндырып бетерерлек утын алырга акчасы җитмәгәндер инде. Таулардан агып төшкән бу елгадагы су беркайчан да бозылмый - үзеннән-үзе чистара икән. Тагын әллә нәрсәләр... Анда байлар гына түгел, урамда  яшәүче хәерчеләр дә күп, химаячеләр табышларының бер өлешен  аларның тамагын туйдырыр өчен сарыф итәләр һәм башкалар һәм башкалар ... Ашарга ризыкны бамбук яфрагына салып бирәләр, ашаганнан соң аларны бер урынга өеп калдыралар. Соңыннан сыерлар ашап китә икән. Сыерга табыналар, алар өчен ул изге санала, Теләсә кайда ашыкмыйча сыерлар йөри, аларны куучы юк, ә үлеп китсә, бөтен җирен чәчәк белән бизәп, махсус урында яндырып, көлен Ганга елгасына сибәләр... Аның күз алдыннан ак күлмәк-чалбар кигән һинд егетләре белән саридан һинд кызлары үтте. Гөлүсәгә дә килешер иде ул сари дигәннәре... Анда бит кабер казырга да җир юк!   - Әти белә идеме аның һинд егете икәнен?   - Белә иде. Тик без аның турында бүтән беркайчан да искә алмадык. Ул сине үзенеке итеп кабул итте.    - Әни нишләп миңа сөйләдең боларны? Сөйләмәсәң дә була иде бит!   - Элекләрне мин  дә шулай уйлый идем. Абыйларың белән яшь арабыз әлләни булмаса да мине әни дип йөртәләр. Мин дә аларны үги итмәдем. Хәзер дә үз дөньялары булуга карамастан “Әни, ни эшлисе бар ”, дип якын итеп торалар. Миңа әллә нәрсә кирәкми, шул сүзегез  җитә. Кайгы-хәсрәтсез генә яшәгез. Нишләп сөйләргә уйлаганмындыр, үзем дә белмим. Бу Гөлүсә әллә нишләтте мине . Күрәм бит, синең дә күңелең тыныч түгел...   - Айдар – сволочь!   - Ул да болай булыр дип уйламагандыр! Аны да бик гаепләп бетермә.    - Дус кызы дисең бит...   - Иң авыр җәрәхәтне дуслар гына ясый. Чөнки йомшак ягыңны яхшырак беләләр... Менә шулай улым. Ул һинд егете белән мин дә  улыбыз туасын уйламаган идек...    Әнисе белән булган бу сөйләшүне ул беркем белән дә уртаклаша алмый иде. Аның каравы аларның икесе генә белгән уртак сере барлыкка килде. Шул ук вакытта ул бу турыда кабаттан сүз кузгатырга да курыкты. Әйе, кайдадыр аның бу дөньяда барлыгын да белмәгән , үзенең дөньяга килүенә сәбәпче булган кеше бар. Һинд киноларындагыча ул бай җиһазлы зур сарайда яшидер, аның үзенә ошаган балалары бардыр, саридан киенгән һинд хатыны ирен бик яратадыр. Әнисе сөйгән кешене яратмый буламы соң? Тирә-ягында гөлләр-чәчәкләр күптер, ә урамнарда бамбук агачлары үсәдер... Аңа туган тиешле балалары да кайсы табиб, кайсы юристлыкка укыйлардыр. Аларның кем белән гаилә корырга тиешлекләрен дә, туй хасиятләрен дә әти-әниләре әллә кайчан хәл итеп куйгандыр.    Әгәр ул анда яшәсә? Ул үзенең туен күз алдына китерде. Менә аның кәләше. Әле аны бер тапкыр да күргәне юк , анда яшьләр өйләнешкәнче бер-берсен күрмиләр дә, белмиләр дә. Алар өчен барысын да атасы-анасы хәл итә. Тик нишләптер ул кәләш киемендәге һинд кызы урынында Гөлүсәдән башка кызны күз алдына китерә алмады.    Әгәр аңа хәзер кайда яшисен сайларга кушсалар? Нишләр иде микән?   Юк, үзе бер тапкыр да булмаган, кинолардан карап, китаплардан гына укып белгән бу ил аңа бөтенләй ят, бөтенләй чит. Андагы гадәт-йолалар да аның өчен түгел. Аның әтисе дә, туганнары да, сөйгән яры да монда.  Ул монда дөньяга килде, теле ачылды, яланаяк йөгереп йөрде. Каз-бәбкәләрен, тавык чебешләрен саклады, монда әтисе , әбисенең-бабасының кабере.    Әнисе моны тиккә сөйләмәде бит. Белә бит ул улының үзен кая куярга белмичә йөргәнен.    Икенче кайтуында ул тагын Гөлүсәләргә керде. Гөлүсә игезәкләрне  өстәл янына утыртып, кашыктан ашатып утырта иде.   - Әбекәй ачуы килгән кешегә, игезәк бала тапсын, дип кенә тели торган иде. Нигә алай дигәнен менә хәзер белдем инде, – диде ул елмаеп. – Бер-берсеннән башка яши дә алмыйлар, тыныша да алмыйлар. Гел карап кына торырга туры килә.   Индүс балаларның башыннан сыйпап, аларның кулына һәркайсына аерым машина тоттырды.   Малайлар уенчыкны күргәч, ашауларын да оныттылар.   -  Әйттем бит инде, балаларны ияләштермә, дип.   - Ә бусы сиңа, - диде ул кулындагы төргәкне тоттырып.   - Нәрсә бу?    – Чык миңа кияүгә, Гөлүсә. Мин сезне бик яратам. Сине дә, балаларны да. Мин аларны үз улларым итеп үстерермен   - Нәрсә бу? – диде Гөлүсә аптырап.   - Туй күлмәге. Балалар бакчасында чагында ук алам дигән идем бит.   - Онытмагансың икән әле.   - Йә, киеп кара әле. Таман булмаса, алыштырырбыз, диделәр.   - Юк, юк. Туй күлмәген кияү егетенә күрсәтеп кияргә ярамый, - диде Гөлүсә. Син юкта гына киеп карармын. Ярамаса, әйтермен.   Бу аның ризалыгын аңлата иде.   * * *   Аннан соң аларның тагын ике улы туды. Гөлүсәнең үзенә ошаган кыз да алып кайтасылары килә Индүснең. Әллә дим... Әнә бит серле генә елмаеп йөри башлады, күкрәкләре дә калкыбрак киткәндәй, үзе дә түгәрәкләнгәндәй...   Ә Айдар...   Авырый дип ишетелгән иде шул. Моңа әлләни игътибар да итмәгән иде. Кеше авырмый тормый. Тик шулай  көтмәгәндә генә...    Бу тормыш дигәнеңне аңламассың да. Менә ул да Айдарның игезәкләрен үзенеке итеп үстерде. Үзеннән аермалы буларак, тууларына кемнең сәбәпче булуын беләләр алар. Әмма моңа хәтле бер тапкыр да әти дип аңа тартылганнары булмады. Гаиләдә аның турында яхшы яктан да, начар яктан да телгә алмадылар. Балаларыңны үстерәм, алиментын түлә, дип тә тинтерәтмәделәр.  Тормышы җайлы гына , тавышсыз-тынсыз гына бара иде шикелле. Тик тыныч кына булмаган, димәк. Гөлүсәнең, әти-әнисенең, игезәк балаларның күз яшьләре, рәнҗүе төшкәңдерме, әллә авылдашларының каргышымы? Теге хатын да үзе табибә була тотып, ник саклану чарасын күрмәгән? Араларын бозар өчен махсус шулай эшләгәне шыр тиле кешегә дә ачык бит! Аннан соң... Бәлки ул хатын да гаепле булмагандыр? Һәркем үз бәхете өчен үзенчә көрәшә. Шулай килеп чыккан икән, хәзер берни дә үзгәртеп булмый инде. Гаеплене табудан берни үзгәрми. Җенси тотнаклык, сафлыгыңны саклау кызларга гына түгел, егетләргә дә менә кайчан кирәк икән. Терсәк якын да тешләп кенә булмый.  Гомере аз калган, ди  бит... Тыныч кына яшәмәгән димәк... Хәл итеп булмый торган хатасы кара хәсрәт булып төерләнеп, җанын ашаган, төзәтеп булмас чиргә әверелгәнме әллә?... “Бәхилләшәсе килә”, диде бит.   Тик торганда, бер сәбәпсез әҗәл чиренә дучар буламыни әле яшәргә дә яшәргә тиешле кеше?    Балалары үзләренең дөньяга килүенә сәбәпче кеше белән  бер тапкыр да күрешеп сөйләшкәннәре юк бит! Бу хатынга да яшәве җиңел булмаган, димәк. Югыйсә килмәс иде. Соңгы амәнәт...Аны үтәмәсә ул үзе дә соңыннан үкенәчәк бит. Менә күрергә мөмкин булсын иде әле һиндстандагы әтисен. Юк, аннан әти буласы кешене эзләү эскерттән инә эзләү белән бер . Аннан соң аның барлыгын белмиләр дә, белмәгәч кирәге дә юк. . Ә монда ул бар, җирнең читендә дә түгел.    Икенче көнне ул гаиләсен алып  теге хатын калдырган адрес буенча Айдар янына китте. Сәмига СӘҮБАНОВА --- | 22.05.2015 (полный текст новости)

  • 2015-05-24 09:28 Казан кызы Америкада татарча сюиталар башкара
    22.05.2015 Җәмгыять Америка хәтле Америкада урамда татар көйләре уйныйлар дисәләр, ышанасызмы? Ә менә дистә ел океан артында яшәп иҗат иткән Казан кызы Елена Кораблева уйный. Елена, «New Vortex» ансамбле белән берлектә, Американың Массачусетс, Нью-Йорк, Нью-Гэмпшир, Мичиган кебек зур шәһәрләрендә чыгыш ясый. Шул рәвешле үзе иҗат иткән татарча сюиталарны да (музыкада берничә зур өлештән торган циклик форма. – А.С.) дөньякүләм таныту белән шөгыльләнә. – Татар халык көйләре миңа өйне, тамырларымны искә төшерә, алар күңелемә бик якын. Шундый зур илдә үз йөземне булдырасым килде. Ә татар көйләре миңа бу теләгемне тормышка ашырырга ярдәм итте, – ди кыз. Татар көйләренә беренче омтылышы балачактан тыңлаган «Туган тел» җырыннан килә аның. Музыка белән шөгыльләнеп китүе дә кызыклы.  – Минем бабам гармунда уйный иде, ә мин ул уйнаганга кушылып биедем. Ун яшьләремдә үзем шул гармунның төймәләренә баскалап көй чыгара башлаганмын. Әби белән әни минем сәләтемне чамалап, музыка мәктәбенә бирергә булганнар, – ди Елена. Ләкин музыка укытучылары кызның яралып килгән сәләтен күрсә дә, яшең зур дип, үзе теләгән фортепиано дәресләренә алмаган. Ул вакытта Еленага 11 яшь була. Кыз исә югалып калмый, виолончель музыка коралында уйнарга өйрәнә башлый. Бер елдан Казан дәүләт консерваториясе каршындагы махсус музыка мәктәбенә укырга керә.   Аның дөрес юнәлеш сайлаганын дистәләгән конкурста алган диплом, грамоталары дәлилләп тора. Елена Шопен исемендәге Мәскәү дәүләт көллиятендә дә белем тупларга өлгерә.   – Музыка минем тормышымда зур урын алып тора. Яраткан эшең булудан да бәхетлерәк әйбер бармы икән ул?! Әлбәттә, музыкадан кала да башка кызыксынуларым күп, ләкин алар вак-төяк, ә музыка ул – мәңгелек, – дип аңлата Елена музыканың тормышындагы ролен.   2007 елда кыз беренче тапкыр Америкага аяк баса. Аңа Бостон шәһәрендәге консерваториядә укырга стипендия бирәләр. Сәләтле кызга чит илдә дә тиз игътибар итәләр. Соңыннан Мичиган университеты  стипендиаты була. Шунда ук танылган музыкант Сурен Багратуни ассистенты булып эшли башлый. Укып бетергәч, янәдән Бостон шәһәренә күченә.   Тиздән Еленаның үзе  язган татар сюи­талары тупланган диск дөнья күрәчәк. Альбомда төп композиция – виолончель өчен язылган биш кисәкле татар сюитасы. Елена башкаруында башка татар композиторларының иҗат әсәрләре дә булачак анда. Бу арада ул язган сюиталарына клип төшерү мәшәкате белән кайный.   – Клибым мультфильм форматында булачак. Анда татар халык фольклоры элементлары өстенлек итә. Әлегә клип төшерү өчен яхшы рәссам эзлим. Эшем матур да, гади дә, шул ук вакытта зәвыклы да булуын телим, – ди үзе. Алисә САБИРОВА | (полный текст новости)

  • 2015-05-24 09:28 Әлмәттә асылмалы китапханә булдырдылар
    22.05.2015 Мәдәният Әлмәт китапханәчеләре тагын бер мөгез чыгарды. Шәһәрнең 2 нче китапханәсе шәһәр паркында асылмалы китапханә тартмалары урнаштырды. Хәзер ял итәргә килүчеләр рәхәтләнеп китап та укый ала. Биредә аны өеңә дә алып китә аласың. Бу проект Әдәбият елы уңаеннан тормышка ашырылган. Китапханәләргә йөрүчеләрне җәлеп итәр өчен эшләнгән икән. | (полный текст новости)

  • 2015-05-24 09:28 “Минем матурым-2015” бәйгесеннән ФОТОрепортаж
    22.05.2015 Шоу-бизнес Күптән түгел Казанда татар кызлары арасында оештырылган “Минем матурым -2015” бәйгесенең финалы узды. Быел ул бишенче мәртәбә үткәрелде. Бәйгенең оештыручылары – популяр җырчы Илназ Сафиуллин һәм "Светский" журналы җитәкчесе Рагде Сафин. Аның әйтүе буенча, быел катнашырга теләк белдерүчеләр 100дән артып киткән һәм финалга чыккан кызларның саны да 14кә җиткән. Гадәттә, башка елларда финалга 8-10 кызны сайлап алганнар. Финал өч өлештән торган. Беренче чыгышта кызлар татар халык киемнәреннән чыгып, алып баручы биргән сорауларга җавап биргән. Икенче чыгышта һәр катнашучы үзеннән иҗадый номер куйган. Ә соңгысында барысы да кичке матур күлмәкләрдән чыккан. Финалдагы барлык кызларга номинация бирелгән.   Энҗе Сәйфетдинова «Минем сөеклем», Эльза Газизова «Минем акыллым», Вероника Ашурова «Минем сандугачым», Гөлназ Галләмова «Минем җимешкәем», Диләрә Хәмидуллина «Минем аккошым», Айсинә Минһаҗева «Минем нечкәбилем», Гөлинә Шәйхетдинова «Минем алтыным», Алисә Шәрипова «Минем сөеклем», Гөлфия Шәрипова «Минем алтыным», Аделина Насыйбуллина «Минем акыллым», Гөлия Минһаҗева «Минем сандугачым», Лилия Кадыйрова “Минем чибәрем”, Наилә Сибгатуллина “Минем гүзәлем” номинацияләренә ия булсалар, төп “Минем матурым” исеменә Миләүшә Разова лаеклы дип табылды.                                                 --- --- | 22.05.2015 (полный текст новости)

  • 2015-05-24 09:28 Рөстәм Миңнеханов: "Бу безнең барыбыз өчен дә зур фаҗига"
    22.05.2015 Фаҗига Татарстан Президенты вазифаларын вакытлыча башкаручы Рөстәм Миңнеханов Түбән Новгорорд өлкәсендәге һәлакәттә үлүчеләрнең һәм зыян күрүчеләрнең туганнары һәм якынннарының кайгысын уртаклашты. Искәртеп узабыз: бүген Түбән Новгородта Казаннан Санкт-Петербургка каратэ буенча ярышларга спортчылар алып баручы автобус катнашында һәлакәт булды. "Бу безнең барыбыз өчен дә зур фаҗига, - диде аерым алганда, Рөстәм Миңнеханов. - Ни кызганыч, өч кеше һәлак булды. Берничә кеше авыр хәлдә. Мин бу хәлне тикшерү турында йөкләмә бирдем. Моның белән юл хәрәкәте куркынычсызлыгын тәэмин итү буенча хөкүмәт комиссиясе шөгыльләнәчәк". Ул автобусның балалар йөртү өчен җайлаштырылмаган булуын аерым ассызыклады. "Ни өчен автобус балалар йөртү өчен җайлаштырылмаган булган, ни өчен балалар утырган автобус төнлә юлга чыккан? Биредә сораулар бик күп, - диде Рөстәм Миңнеханов. - Бу җәзасыз калмас дип ышанам. Без хәлне җентекләп тикшерәчәкбез". Рөстәм Миңнеханов Түбән Новгород өлкәсендәге һәлакәт нәтиҗәсендә үлгәннәрнең һәм зыян күрүчеләрнең туганнары һәм якыннарының кайгысын да уртаклашты, дип хәбәр итә ТР Президенты матубгат хезмәте. | 21.05.2015 (полный текст новости)

  • 2015-05-24 09:28 “МММ”нар кире кайта...
    23.05.2015 Җәмгыять “Банкка булган бурычларны түләргә булышам”, “Өйдә утырып кына акча эшләргә өйрәтәм...” Бүген әнә шундый эчтәлектәге игъланнарны адым саен очратырга мөмкин. Бүгенге шартларда андый тәкъдимнәр күңелне аеруча кытыклый. Ә тиз генә баеп китү ысуллары турында реклама такталары гына түгел, таныш-белешләр дә сөйли. Ышанырга да, ышанмаска да белмәссең, валлаһи! Белгечләр исә чаң суга. Илдә “финанс пирамида­лары”­ның өченче дулкыны башланган. Былтыр гына да ялган оешмалар илдә яшәүче 400 меңнән артык кешене төп башына утырткан. Өйдә утырганга да түлиләр?! “Сиңа акча кирәкмиме?” Көннәрнең берендә танышым социаль челтәр аша әнә шундый хәбәр җибәрде. Баеган, ахры, бу, акча өләшә башлаган, дим. Шунда ук җавап яздым. Әңгәмәдәшем исә тагын да ныграк шаккатырды. “Өйдә утырып кына көненә 25 мең сумга кадәр хезмәт хакы алырлык эш тәкъдим итәм”, – ди. Мондый сүзләрне белгән кеше сөйләгәч, икеләнеп тә куясың. Әллә чынлап та, берәр сер беләме икән бу?! Тик тел төбе бик гади булып чыкты. Әллә ниләр вәгъдә итеп, “финанс пирамидасы”на чакырып маташты ул. Икенче көнне минем ише “бәхет”ен сынап карарга теләү­челәр җыелачак очрашуга киттем. Бактың исә, акча эшләү өчен артык көч түгәргә дә кирәкми икән. Эшне социаль челтәр аша гына башкарасы. Акча “эшли” торган төркемгә кушылу өчен, синең Интернетта кимендә 400 дустың булырга тиеш. Бу – төп шартлар­ның берсе. Шуннан соң үз сәхи­фәңдә танылган кибетләр, сәүдә маркаларының игъланнарын биреп барырга кирәк. “Ошый” дигән тамга да куясы. Акчаны әнә шуның өчен түлиләр икән. Ягъни синдәге игъланны кимендә 400 дустың күрәчәк. Арада теге яки бу товар белән кызыксынучылар табылырга да мөмкин. Игъланны синнән күчереп алган очракта, акча янчыгы тагын да тулылана. Янчык дигәннән, эшкә кереш­кәнче Интернетта хисап счеты ачарга кирәк. Анда кимендә 100 сум акча булуы мәҗбүри. Өйдә утырып кына акча эшләү дигәндә, йөз сум да кызганыч түгел кебек. Ә янчыкта акча күбрәк булган саен, төркем вәкилләренең рейтингы тагын да үсә бара. Шуңа карап, “яхшырак сатыла торган” игълан тәкъдим итәләр. Очрашуда үзен Артем дип таныштырган финанс агенты әнә шуларны сөйләде. Ышандыру көчен арттыру өчен, җөмлә саен колакны ярып керә торган чит ил сүзләрен кулланырга тырышты ул. “Күп акча” турында тыңлый-тыңлый, башым тәмам әйләнде. “МММ”нар кире кайта... Илгә “финанс пирамидалары” кире әйләнеп кайта, ди белгечләр. Беренче карашка ят нәрсәләр тәкъдим итсәләр дә, халыкны алдау юллары шул ук. Тик моңа карамастан, “ятьмә”гә эләгүчеләр саны кимеми. Узган гасыр ахырындагы “МММ”ны, Мавродины, Леня Голубковны күпләр яхшы хәтер­лидер. Кайбер мәгълүмат­ларга караганда, ул чакта 15 миллионга кадәр кеше зыян күргән. Авырткан җир тиз төзәлде, ахры. Инде Рос­сиядә “финанс пирамидала­ры”­ның яңа дулкыны башланды. Татарстан Эчке эшләр ми­нистрлыгының матбугат хезмәтен­нән алынган мәгълүматларга караганда, узган ел республикада ялган оешмалар эшчәнлегеннән 5 меңнән артык кеше зыян күргән. Бер миллиард сумлык зыян килгән. Барлыгы 14 җинаять эше кузгатылган. Агымдагы елның дүрт аенда гына да “ятьмә”гә эләгүчеләрдән ике меңнән артык гариза кабул итәргә өлгергәннәр. Зыян күләме 800 миллион сумга җиткән. Барлыгы 11 җинаять эше кузгатылган. Наҗия Хәйретдинова “финанс пирамидасы”на пенсия акчасын алып барып биргәнен сөйләргә дә кыенсына. Казандагы оешмалар­ның берсе вәгъдә иткән күп акчага ышанган ул. “Ай башында 15 мең сум акча түләсәгез, ай ахырында 20 мең сум итеп кайтарабыз, – ди­де­ләр. – Пенсиям зур түгел, акча җит­ми. Шуңа күрә “бәхет”емне сынап карарга булдым. Ике ай рәттән түләдем, һәр очракта акчамны арттырып кайтардылар. Ә өченче тапкыр килгәч, 15 мең сум гына түгел, ә икеләтә күбрәк – 30 мең сум түләргә киңәш иттеләр. Ризалаштым, җитмәгән акчаны бурычка алдым. Тик ай ахырында оешмага килсәм – ишек бикле, беркем дә юк иде”. Наҗия апа хокук саклаучыларга мөрәҗәгать итмәгән. Сәла­мәт­леге болай да начар, тагын да ныграк авырып китүдән курка. “Акча күктән яумый, эшләп тапкан акчагызны билгесез кешеләргә чыгарып бирергә ашыкмагыз”, – дип елый ул. Укучылар да “бәхет” эзли Россия Банкы эшчәнлеге “финанс пирамидасы”на охшаган оеш­маларны төркемнәргә дә бүлгән. Белгечләр әйтүенчә, банк кредитларын түләргә булышырга вәгъдә итүче ялган фирмалар саны аеруча нык арткан. Мондый оешмалар кыска гына вакыт эчендә зур табыш китерә торган “инвестиция проектлары” уйлап табарга ышандыра. Урамнан кергән кешенең банкка булган әҗәтен дә әнә шул бизнестан килгән табыштан түлибез, диләр. Тик башта бурычның 20-30 проценты кадәр өлешен оешмага түләп куярга кирәк. Бу акча ярдәмче агентның чыгымнарын каплау өчен тотыла икән. Ә ике арада килешү төзеп, акча кулдан-кулга күчкәннән соң, оешма вә­килләре юкка чыга, ди белгечләр. Хәзер банкка булган бурычны “бүлешергә” тәкъдим итүчеләр дә бар. Ягъни кредит бурычының күпмедер өлешен алдан ук фирма вәкилләренә түлисең дә, вәссәлам. Алга таба оешма, кулдагы акчаны эшкә җигеп, бурычны үзе түләп бетерәчәк икән. Тик кредит рәсмиләштергән банк вәкилләре генә бу хакта белмичә кала. Кредит түләү вакыты килеп җиткәч, акчаны кемнән сораячаклары көн кебек ачык. Интернетта күп акча вәгъдә иткән оешмалардан да читтәрәк торырга киңәш итәләр. Мондый ялган оешмалар аз керемле яки финанс ягыннан белеме начар булганнарны исәптә тотып эшли. Пирамиданың максаты бер – мөмкин кадәр күбрәк кеше җәлеп итү. Чөнки ялган оешма уйлап табучылар һәм аның башында торучыларның кереме оешмага “бәхет” эзләп килгән кешеләр акчасыннан туплана. Белгечләр әйтүенчә, бүген “финанс пирамидасы” корбаннары арасында мәктәп укучылары һәм студентлар күп. Моның нигә шулай икәне аңлашыла да. Беренчедән, ялган оешмаларның күбесе “дөнья пәрәвезе” аша эш йөртә. Икенчедән, “акча эшләү тарихы” кечкенә суммалардан башлана. 100 сум акча укучы кесәсендә дә бар. Соңгысы “финанс пира­мидасы”н уйлап табучылар өчен дә отышлы. Алдакчылар “ятьмә”­сенә эләгүчеләр берничә йөз сум өчен хокук саклаучыларга мөрә­җә­гать итмичә, кул гына селти. Акча “эшли-эшли” – психологка “Финанс пирамидасы” тозагына студентлардан алып пенсионерларга кадәр, теләсә кем эләгә ала, – ди психолог Лилия Бормусова. – Югыйсә аларның һәркайсы төр­ле шәхес үзенчәлекләренә, төрле холыкка ия. Тормышта үзен ялгыз хис иткән, башкалар белән уртак тел таба алмаган кешеләр ялгыш юлга аеруча тиз кереп китә. “Финанс пирамидасы” андыйларга яңа дуслар, шәхес буларак үсү мөмкинлеге вәгъдә итә. Чынбарлыкта исә болар барысы да ялган булып чыга”. Психолог фикеренчә, “финанс пирамидалары” турында гел ишетеп торуга да карамастан, шул ук тырмага басуның сәбәбе, беренче чиратта, тормыш шартларына бәй­ле. “Бюджет тармагында эш­ләүчеләрнең, студентларның, пен­сионерларның айлык акчасы чагыштырмача аз, шуңа күрә халыкта стресс барлыкка китерә, – дип сөйләде ул. – Нәтиҗәдә кеше, матди хәлен яхшырту өчен, кечкенә генә мөмкинлекне дә файдаланып калырга ашыга. Алдау юлы белән акча эшләүчеләр әнә шуннан файдалана да. “Финанс пирамидала­ры”ның барысы да безнең өчен әһәмиятле нәрсәләр вәгъдә итүгә корылган. Мәсәлән, югары хезмәт хаклы эш урыны, матди хәлеңне яхшырту, үзеңә һәм туганнарыңа уңыш китерү кебек нәрсәләр ышандыралар”. Бүген психологларга “ярык тагарак” янында утырып калучыларны да дәваларга туры килә икән. “40 яшьлек ир-ат “инновацияле проект”ка ышанып, 100 мең сум акчасын алдакчыларга биргән. Әлеге сумма өч айдан ук табыш китерә башлаячак дип вәгъдә иткәннәр. Тик тиешле вакыт узгач, ир-атның кесәсе бер тиенгә дә калынаймаган. Кире­сенчә, ялган оешма вә­киле тагын шул ук кадәр суммада акча сорап шалтыраткан. Икеләтә табыш алу өчен, янәсе. Бәхеткә, ир-атны хатыны вакытында туктатып калган. Тик 100 мең сум акча гына  җилгә очкан. “Ни өчен алдакчыларга ышандыгыз?” – дигән соравыма ул: “Ун еллап бер үк урында эшлим, тик әле дә җәмәгать транспортында йөрергә мәҗбүр. Үз фатирыбыз да юк, хезмәт хакым түбән. Минем дә кеше кебек яшисем, чит илләрдә ял итәсем килә”, – дип җавап бирде. Мондый хәл­ләрдән чыгу өчен, ныклы гаиләң булу зур әһәмияткә ия”, – дип сөйләде Лилия Бормусова. 7 меңгә – 32 сум ...Белгән кеше әйткәч, 100 сум акчамны кызганмадым. Электрон акча янчыгын тулыландырдым да, сайтта теркәлдем. Хәзер акча эшли башласаң да була! Тик сөенечем озакка бармады. “Ошый” тамгасы куеп акча эшләү мөмкинлеге чамалы гына икән. Баксаң, бер билге өчен нибары 1 сум 60 тиен акча түлиләр. Атнасына күп дигәндә шундый ун тамга куярга ярый. Ә иң мөһиме: яңа теркәлгән кеше әлеге хезмәттән иң күбе ике атна гына файдалана ала. Ягъни ике атна “хезмәт итсәң”, барлыгы 32 сум акча эшләп була. Мин исә “янчык”ка гына да 100 сум акча салган идем. Дистәләгән мең сум акчаны тиз генә бирмиләр икән. Умырып акча эшли башлаганчы, махсус система буенча өйрәнергә кирәк. Аның бәясе – 3700 сум тора. Укуларны шунда ук, Интернет аша алып баралар. “Виртуаль өйрәнүләргә өстәп, 3200 сумлык уку әсбаплары да алсаң, тагын да яхшырак булачак”, – диде Артем. Шунысы да бар: укулар ярты ел дәвам итә. Тик мин алты ай буе китап ятлаган арада фирма ябылып юкка чыкмасмы? Моңарчы такыл-такыл сөйләп торган Артем берни дә дәшмәде. Өйдә утырып кына акча эшләргә омтылуым әнә шулай тәмамланды. Күпмедер вакыт узгач, танышыма кабат шалтыраткан идем. “Тере” акча алып карамаса да, әле һаман кинәттән баеп китү теләге белән янып йөри. Хәер, бер ул гына түгел. Мин теркәлгән оешма сайтында 61 меңнән артык (!) кеше исәпләнә. Эльвира ВӘЛИЕВА 70 | 22.05.2015 (полный текст новости)

  • 2015-05-24 09:28 «Идел» яме – язгы яңарышта
    22.05.2015 Мәдәният Самараның «Заря» Мәдәният йортында «Идел» татар халык эстрада ансамбле Бөек Җиңүнең 70 еллыгына багышлап “Язгы моңнар” дип аталган бик матур концерт куйды. Ансамбльнең җитәкчесе, “Гали гармуннары” һәм “Җирнең бәллүр йөрәге” фестивальләре лауреаты Мидхәт Әминов яңа программасы турында: “Язлар белән “Идел”ебез дә яшәрәчәк, яшь артистлар чыгыш ясаячак”, - дип әйткән иде. “Кемнәр булыр икән алар, хәзерге заманда татарча җырлаучы, гармунда уйнаучы яшьләрне табып буламыни?” - дип, ышанмыйчарак торган идек. Ялгышканбыз. Концерт яшүсмер  Салават Хәлимуллинның “Әссәламегаләйкүм” җыры белән башланып киткәч, зал (ә ул бу көнне шыгрым тулы иде) гөрләтеп кул чапты. Салават - чыннан да талантлы бала. Ул шушы “Идел” ансамбле җырчысы Миләүшә Хәлимуллинаның улы бит. Тумыштан ук музыкаль гаиләдә тәрбияләнгән, татар җыры мохитында үскән, күңеленә моң ана сөте белән кергән малайны сәхнә әсир иткән. “Яктылык” татар мәктәбенә укырга кергәч, Салават музыка дөньясына тагын да тирәнрәк кереп киткән. Афәрин, Салават! Концертны алып баручы Идеал Галәүтдинов икенче яшь башкаручыны игълан иткәндә фамилиясен атамады. Әллә малай булдыра алмас, дип курыкты микән? Ә инде Илдар, ноталарын бутамаска тырышып, көйне ахырына кадәр җиткергәннән соң, аны Мидхәт абыйсы кочып алды да бертуган апасы Халидә Закированың (ул да ансамбльдә җырлый) оныгы булуы турында әйтте. “Бәлки, еллар үткәч, Самара өлкәсенең танылган гармунчылары Рөстәм Вәлиев, Гамил Галиуллин, Рәфыйк Әбдиевларга тагын бер матур исем - Илдар Дементьевның исеме дә кушылыр әле”, - дип хыяллары белән уртаклашты. Мидхәт Әминовка да гармун җене малай чагында ук кагылган бит.  Аның тальян гармунда уйнарга өйрәнү теләге шулкадәр көчле булган ки, хәтта ул туган авылы Иске Фәйзулла клубы тәрәзәсеннән кереп, төннәр буе клуб гармунында уйнарга өйрәнгән. Моны күреп, Куйбышевка укырга киткән Фәния апасы ашавыннан өзеп җыйган акчасына тугыз яшьлек энесенә гармун алып кайтып бирә. Шулай,  гармунчы булам дигән кеше авырлыклар алдында чигенми, үз дигәнендә тора белә. Илдар да Мидхәт абыйсына охшап, шундый ук үҗәтле һәм тырыш малай булсын иде. Егерме еллар чамасы “Идел” ансамблендә синтезаторда уйнаган Лилия Абдуллова-Хәлимуллинаның кызы Эльвинаның “Гөлләрем” җырын җырлап җибәрүе булды, Самара сәхнәсендә тагын бер җырчы тууы аңлашылды. Бу кыз саксофонда да оста итеп уйный бит әле. Эльвина, аның әнисе Лилия һәм Мидхәт башкаруындагы инструменталь композиция “Язгы моңнар”га үз бизәкләрен өстәде. Ә нәни балалар - Әминә Канюкаева һәм аның сәхнәдәш дуслары чыгышын күргән кеше ирексездән елмая башлый. Чебеш кебек, йомшак һәм самими балалар биегәндә күңелләр күтәрелә, авызлар ерыла, ә куллар чаба-чаба авыртып бетә. Җиткән кыз Рәмзия Гадыеваның чыгышы да концертның тагын бер матур бизәге булды кебек. Язгы нәркиз чәчәге кебек нәфис, чибәр, чын татарча моңлы көй сузучы татар кызына карап утырганда күңелләр ял итә, ә күзләр соклана. Яшьләр, һичшиксез, сәләтле булса да, олы буын кешеләреннән үрнәк алып яшәргә тиеш. “Заря” Мәдәният сараеның кечкенә залына сыймыйча урамнарга ташып чыккан тавыш иясе Идеал Галәүтдинов бу көнне сәхнәдә хөкем сөрде, дияр идем. Ул сөйләгән шигъри юлларны, “Янбикә”, “Герман көе”, “Яшьлегемә кайтыр идем”, “Әйдә барыйк урманга”, “Сайра, сандугач” җырларын тыңлаганда арттарак утыручы тамашачылар: ”Вот бабай дает!” - дип тел шартлаттылар. Да-а, бабай дает, шул! Аның кебек булдыра белергә кирәк әле! Молодец, Идеал абый! Картаймый “Идел” ветераннары! Шулай ук Халидә Закирова, Миләүшә Хәмидуллина, Илдар Хәкимьяновның җырларын да тамашачы яратып, сагынып каршы ала, дәртләнеп кул чаба. Алар бит күп еллар “Идел” ансамбленең умырткасын тәшкил итәләр. Ә  Мидхәт Әминов ансамбльнең йөрәгедер. Концерт уртасындарак ул сәхнәгә озын камзолын киеп чыкты да гармунын сыздырып җибәрде. Мәрхүм Рөстәм Вәлиевнең бию көйләре иде бу. Һәркемнең күңелендә якты һәм шул ук вакытта моңсу уйлар бөтерелде. Ә гармунчы һаман тынмый, берсеннән-берсе кечкенәрәк гармуннарда, курайда, кубызда уйный. Ахырда гармунчы музыка кораллары куелган өстәлне алгарак чыгарып, бу гармуннарның, хәтта өстендәге камзолының да Рөстәм Вәлиевнең бүләкләре булуы турында әйтте. 35 ел буе дус булган ике гармунчыны гармун моңы, милли көйләребез шулкадәр дуслаштырган ки, Рөстәмнең вафатыннан соң инде бер ел вакыт үтсә дә, Мидхәтнең күзләре әле һаман кипми, йөрәк әрнеше җибәрми икән. Зал торып басты һәм танылган гармунчыбыз Рөстәм Вәлиевне бер минутлык тынлык белән искә алды. Концертның моңсу мизгелләре күңелле биюләр белән үрелеп барды. “Яктылык” мәктәбенең хореографы Инзилә Гыйззәтуллина бу көнне тамашачыларга чын бәйрәм бүләк итте. Көләч йөзен, матур күлмәген, искиткеч бию осталыгын тагын да матурлатып, аның белән биергә бертуган энесе Илназ Гарфетдинов та чыкты. Ә бу вакытта залда Инзиләнең нәни балалары - кызы белән улы бию көе ишетү белән тыпыр-тыпыр биергә тотындылар. Димәк, “Ялкынлы яшьлек” ансамбленең хореографы Рәшит Гыйззәтуллиннан башланган династия өченче буында да дәвам итәчәк әле. Бирешмә, “Идел”, һәр язны шулай яшәреп, яңарып каршы ал! Әнәс МИНГАЛИЕВ фотосурәтләре.   Эльмира ШӘВӘЛИЕВА | (полный текст новости)

  • 2015-05-24 09:28 «Синең тормыш юлың ябык бит, диделәр»
    22.05.2015 Язмыш «Бер зур яңалыгым бар. Вакытың булу белән, миңа хәбәр бир әле, очрашып алыр идек», – дип шалтыратты беркөн Илһамия. Соңгы вакытларда кәефсез йөргән дустымның тавышы телефоннан шат һәм серле ишетелде. Ул болай гына шалтыратып, кешене борчый торганнардан түгел, димәк, чыннан да, тормышында нидер булган... Илһамия белән дуслыгыбыз унике ел элек башланган иде. Университетта бер төркемдә укыдык. Акыллы, төпле, тәртипле Казан кызы. Чибәрлеге һәм сөйкемлелеге белән дә төшеп калганнардан түгел. Боларга өстәп, Аллаһы Тәгалә күркәм холкын да кызганмаган. Әмма әлеге сыйфатларга карамастан, бүгенгә кадәр тормыш юлында гаилә корырлык насыйп ярын гына очрата алмады. Җай чыккан саен, үзе дә бу хактагы борчылуларын әйтә иде.   – Бөтенегез дә егетләр белән очрашып, матур гына гаиләләр корып җибәрдегез. Әнә хәзер тупылдап торган сабыйлар үстереп ятасыз, ә мин һаман ялгыз. Вакыт алга бара, минем дә кияүгә чыгып, бәбиләр сөясем килә, – ди иде ул андый чакларда.   Ә мин, аны тынычландырып:   – Аллаһы Тәгаләдән сәгате сукмагандыр. Хәерлесе булсын дип телә. Синең дә бөтенесе яхшы булыр, – дип әйтә килә идем.   Егетләр белән бөтенләй танышып-очрашып караганы юк дисәм, дөрес булмас. Баштарак таныш­тырган-кавыштырганны ошатып бетермәсә дә, соңыннан анысына да каршы түгеллеген белдерде. Әмма әле бер, әле икенче сәбәпләр аркасында, мөнәсәбәтләре бер йә ике тапкыр күрешеп-очрашып сөйләшүдән ары китә алмады. Хәер, ел башында Балтач районында яшәүче туганы үзенең төркемдәше белән таныштырган иде. Яшьләр бер-берсен бик ошатып, матур гына очрашып та йөри башладылар. Егет кеше Илһамияне туганнан туганының туена алып кайтып, үзенең әти-әнисе, туганнары белән дә таныштырырга өлгерде. Гаилә кору, туй уздыру кебек сүзләр дә кузгатыла башлады. Алай гына да түгел, узган елның августына дип туй да планлаштырылган иде. Тик Илһамиянең матур хыяллары гына чынга аша алмый калды.   – Ошаттым, планнар корган идем, тик матур киләчәк турында хыялланганда гына булачак киявем суга төшкәндәй юк булды бит, – дип шалтыратты Илһамия ул вакытта. – Чираттагы ялында үзләренең авылына кунакка алып кайтты. Әмма бу көнне ул үзенә бер дә охшамаган иде. Әллә ничек кенә читтәрәк йөрде, күбрәк дуслары белән аралашты. Мине хәтта күрмәмешкә үк салышты. Тәмам аптырап беттем. Үземне бик уңайсыз хис иттем. Ә «киявем» бераздан бөтенләй юкка чыкты. Соңыннан белдем, бер дә булмаганча күп итеп сыра эчкән дә, әйтми-нитми генә, йокларга кереп яткан икән. Бер-ике генә күрешкән чит-ят кешеләр арасында ялгызым нишләргә белми утырганда, аның әнисе мине өйгә алып керде. Бик уңайсызланып, артык сүз катмыйча гына, урын-җир җәйде дә икенче бүлмәгә чыгып китте. Бәлки, иртән барысы да ачыкланыр дип өметләнгән идем, ләкин, киресенчә, билгесезлек кенә артты. Казаннан кайткан туганының машинасына озата чык­канда да, егетемнән «Бәлки тагын күрешербез» дигән сәер җөмләдән башка сүз чыкмады. Шул көннән бирле аңардан аңлашу, гафу со рау, бу хәлләрне ничек тә булса аңлатып бирү түгел, бер шалтырату да, бер смс та алган булмады. Менә шулай бик тә күңелсез һәм сәер тәмамланды минем мәхәббәт тарихым. Күңелдә зур бер юшкын калды. Юләр чакта гаилә корып кал, дип әйтәләр бит. Әллә үзем дә егетләргә артык таләпчән шунда. Әмма эш анда гына түгел кебек. Миңа нидер комачаулый төсле. Мин моны тәгаен сизәм.   Дустымның хәленә кереп, юатырдай сүзләр табып, кәефен күтәрергә тырышсам да, дөресен генә әйткәндә, соңгы җөмлә­ләренә артык игътибар иткәнем булмады. Андый чакларда башка нинди генә уй килмәс, янәсе. Менә, ниһаять, Илһамия бездә кунакта.   – Мин бит Арчада яшәүче бер апа (бу хакта газетага язарга теләвемне белгәч, әлеге им-том итүче ханымның ризалыгы булмау сәбәпле, аның исемен атамавымны сорады – авт.) янына барып кайттым, – дип сүзен башлады ул. – Догалар укып, үзенә генә хас чит телдә код-шифрлар белән өшкерә ул. Бу сәләт аңа ерак әбисеннән күчкән. Шуңа күрә дә ул ярдәм сорап килүчеләрне үз йортында түгел, ә аның нигезендә кабул итә. Ишек ачып керү белән, ул миңа: «Синең ни өчен килүеңне беләм. Тормыш юлың ябык бит синең, балам», – диде. Әйтүенчә, ул ике очракта ябык була икән. Беренчесендә Аллаһы Тәгалә яраткан бәндәләренең тормыш юлларын ябып, башка мөһимрәк бурыч йөкли. Ул кешеләр йә башкаларга ярдәм итә, яки үзләренең бар тормышын иҗат белән бәйли. Андыйлар шәхси тормышларында ялгыз була. Икенче очракта тормыш юлы мәкерле кешеләр тарафыннан махсус ябылырга мөмкин. Монысында алгы планга каргыш, көнләшү чыга. «Синең очрак икенчесенә туры килә. Бүген-кичә генә булмаган инде бу. Мондый халәттә шактый озак йөрисең син. Кәефең юк, төшенкелеккә еш биреләсең. Шәхси тормышыңда гына түгел, башка өлкәләрдә дә үсеш юк. Кешеләр белән аралашасың, эшлисең, әмма әйткән сүзләрең башкаларның аңына барып җитми. Синең аша булачак сабыйларыңның да язмышы ябык. Алай гына да түгел, якыннарыңның тормышында да алга китеш сизелми», – диде ул миңа. Мин аңа ике тапкыр бардым. Икенче юлы үзем белән шәхси әйберләремне дә алдым. Ышанасыңмы-юкмы, әмма бер тапкыр бару белән үк, шактый зур үзгәрешләр башланды. Абыемнар, социаль ипотекага басарга дип, ике ел элек документлар тапшырган иде. Арчадан кайтуымның икенче көнендә үк аларга рәсми номер бирелә башлау турында хәбәр иттеләр. Өйдәгеләрнең дә кәефләре күтәрелеп, йөзләре яктырып китте, ниндидер аңлатып булмаслык бер җанлану сизелде. Бәлки бу очраклылык кына диярсең. Әмма шулай да... Үземнең күңелемдә дә, шәхси тормышымда да үзгәрешләр тоям. Күптән шалтыратышмаган, очрашабыз-очрашабыз дип һаман кичектерелеп килгән очрашуларга барып кайттым. Әмма минем артта калган мөнәсәбәтләргә кире әйләнеп кайтасым килми. Арча апасы да: «Элеккеләргә кире кайтма», – дип озатты. Иң мөһиме – бер егет белән очраша башладым бит әле. Кешеләргә авыр ияләшәм, аңа да шулайрак булды. Әмма күңел яхшыга өметләнә, тормыш юлым ачылыр да, мәхәббәт ишек кагар дип ышанам, – дип елмайды ул... Зөһрә САДЫЙКОВА | (полный текст новости)

  • 2015-05-24 09:28 Яшәү белән үлем арасында ниләр бар?!
    22.05.2015 Язмыш Алар Ульян өлкәсенең Павловка районы Моратовка авылы кешеләре иде. Бакыйлыкка күчеп киткән әтием Харис Хөсәен улы һәм үги әнием Мөнәвәрә Шәрип кызы Гайнуллиннарга мәдхия язасым килде. Тик сүзем бу турыда гына түгел... Татарның газизләрдән дә газизрәк сабыена рус православиесе исемнәрен кушып, милләтеннән, ислам диненнән читләштерү кемнәрнең явыз максатларына хезмәт итә икән?! Дөньяны аңлар-аңламас чагыннан ук баланы миңгерәвек хәленә төшерү, шушы балага алдан ук үлем карары чыгарып куюга бәрабәр түгелмени бу? Балага татар мөселман тәрбиясен бирүгә нәрсә комачаулый? Артык консерватив холыклы татар руханиларының абруйлары көннән-көн төшеп барганда, татар-башкортның дини акылы зәгыйфьләнгәннән-зәгыйфьләнеп киткән бу чорда иманнары нык, дини белемнәре көчле, исламның яшел әләмен биектән-биеккә күтәреп, җаннарын динебез өчен фида кылырга әзер таҗик, дагыстанлылар татар мөфтиләре кәнәфиенә үрмәләп менмәсләрме? Гаҗәеп бу дөнья Берәүләребез аңа яңа гына аяк басып керсә, икенчеләребез исә аның белән хушлашып китеп бару юлын эзли, өченчеләрнең ләззәтләнеп яшәү чаклары гына әле. Бер карасаң, гади генә кебек, икенче яктан карасаң, акылыңны суырып алырдай тамаша икән ул дөнья. Берәүләр әхлак кагыйдәләренә таянып яшәсә, башкалар исә шайтан коткысына бирелеп китүчеләр. Болар арасында бертуктаусыз ыгы-зыгылар, аклык, пакьлек һәм шайтанның кара-каралык идеологиясе арасындагы ике яклы капма-каршы бәрелешләрне күзәтеп караганыгыз булдымы икән?! Бүген без Новокуйбышевск шәһәрендә яшәүче милләт-тәшебез, өлкән яшьтәге Маһирә Харис кызы Әбдрәхимованың күпкырлы әхлаки, дөньяви тормышка багышлап язылган уй-фикерләрен сезнең игъти-барыгызга тәкъдим итәбез. Елларны елга бәйләп уза гомерләр Туктатасы иде, туктатасы иде сәгать укларын. Туктамый шул, көннәрне, айларны, елларны санап кына бара. Бер мизгелгә генә булса да кайтып төшәсе иде туган якка, балачакка. Тик ул балачак булдымы икән минем? Әйе, миңа бүген җитмеш яшь. Күптерме бу, аздырмы - әйтүе кыен. Үз әниемне бөтенләй хә-терләмим. Ул чакта дүрт кенә яшь иде әле миңа. Әнием озакка сузылган авырудан терелә алмыйча, егерме сигез яшендә мәңгелеккә китеп барды. Әни үлгәч, әти безне Бакудан үзенең туган ягы, Ульян өлкәсенең Моратовка авылына алып килде. Зур апама тугыз яшь тулган булса, икенчесенә нибары биш кенә яшь иде. Апаларыма карап, мин дә: “Әнисез калдык, әнисез!” - дип, үксеп елаганым хәтердә. Безгә - үзенең берсеннән-берсе кечкенә сабыйларына карап, әтинең дә йөрәге әрнемәгән түгел, әрнегәндер. Көннәрдән беркөнне әти безне тол апа йортына алып килде һәм аның белән таныштырып: “Бу сезнең яңа әниегез - Мөнәвәрә”, - диде. Шул чакта зур апаның: “Үги әни кечкенә сеңелебезне кыйнамаса ярар иде”, - дигән сүзләрен аңлар-аңламас акы-лыма сеңдергәнмен. Сугыш чорында, аннан соңгы елларда да бик күп гаиләләр пыяла кебек җимерелеп, юкка чыктылар. Ир мәхәббәтенә мохтаҗ япь-яшь хатын-кызларның ачулары чыгып кына торды. Бәлки шуңадыр да үги әниләр турында төрле имеш-мимешләр дә йөргәндер. Бу хәл безне дә куркытмады түгел, куркытты. Тик нәрсә сөйләсәләр дә, нәрсә уй-ласалар да үги әнидән уңдык без. Ул беребезне дә рәнҗетмәде, кимсетмәде, кул, тел тидермәде. Барыбызны да үз балалары кебек якын күрде, аларга табып биргәнне безгә дә бирмәде түгел, бирде. Күңел җылысыннан да мәхрүм итмәде. Әти белән әни арасында, бәлки, ике яклы килешү бул-гандыр. Булгандырмы, юкмы - анысын белмим. Тик аларның бер-берсенә тугрылыклы бу-лып, Адәм белән Һава шикелле дустанә яшәүләрен әле дә хәтерлим мин. Бәләкәй генә ике тәрәзәле йортта без әтинең өч кызы - Мәрьям, Мөнирә, Маһирә һәм үги әниебезнең ике кызы - Мәкъфүзә, Мәүҗидә арыш саламы тутырылган түшәкләрне идәнгә җәеп йоклыйбыз, әти-әни - такта караватта. Барыбыз - җиде кашык. Сигезенчегә әнинең кайна-насы - сугыш кырыннан кайт-маган иренең әнисе, иске чабатасын лаштыр-лоштыр сөйрәп килеп керде. Улы сугыш кырыннан кайтмагач, кая, кемгә барып сыена алсын инде ул, бичаракай?! Шулай итеп, гомеренең соңгы көннәренә кадәр Зәгыйдә әби бездә яшәде. Гаиләбез ишәйгәннән-ишәйде генә. Әтиебез һәм әниебезнең уртак балалары - Исмаил, Камил, Рәйсә, Адилә дөньяга аваз салдылар. Безнең иң якын кешеләребез һәрвакыт бер-берсенә терәк булып яшәделәр. Бу синең, тегеләре минем балалар, дип тарткалашулар, төрткәләшүләр беркайчан да булмады. Әти кайнарланып киткән чакта үги әниебез йомшак итеп: “Җитте, атасы”, - дип, бөтен нәрсәне үз урынына утырта иде. Тормышның нинди генә маҗарасын күреп үсмәдек. Унбер яшь булгандыр, мөгаен, Рәйсә сеңелемне күтәреп, өч чакрым ераклыкта урнашкан кырга әнигә имезергә илтә идем. Өйгә кайтып киткәндә, оегыма тутырылган арыш бөртеген әнием бала янына, муеныма асып куя торган иде. Бервакыт каршыма атлы тарантаска утырган участок милиционеры белән колхоз рәисе килеп чыкмасыннармы! Куркуымнан кычкырып җибәр-гәнемне сизми дә калдым. - Әйдә утыр, сеңелеңне алмыйбыз, - диләр болар. Нинди утыру инде, аякларым җиргә тими, болардан ничек тә котылыр өчен чаптым да чаптым гына. Ул чакларда бер кило иген бертеге өчен дә төрмәгә ябып куялар иде бит. Бу хәл шуңа бигрәк куркытты да инде мине. Әйе, әтием, әнием киң күңелле кешеләр иде. Җәен аларның читтә яшәүче ту-ганнары гаиләләре белән кунакка кайталар да балаларын авылда калдырып китәләр иде. Үзебезгә дә ашар ризыгыбыз җитәр-җитмәс кенә булуга карамастан, тагын берсеннән-берсе кечкенә алты-җиде баланы җәй буе кунак итәргә, карарга туры килә иде. Бу әрәм тамакларның нигә кирәге бар, дип әйтүчеләр дә булгандыр. Ләкин бала күңелен рәнҗетүне әтием белән әнием зур гөнаһ дип саныйлар иде. Карагыз инде, әтинең өч кызы башка хатыннан, үги әнинең ике кызы башка ирдән, әле тагын уртак балалары, туганнары, туганнарының балалары, әни-нең беренче иренең әнисе - Зәгыйдә әби уртак тел табып, бергәләшеп яши белгәнбез! Бу вакыйгалардан соң күп еллар үтсә дә, моңа әлегә хәтле гаҗәпләнәм. Үзе бер могҗиза бит бу! Хәзер кайбер гаиләләр бер-ике бала тәрбияләп, зур фатирда яшәсәләр дә үзара ызгышып-талашып бетәләр. Шул фатирны үзара бүлешә-бүлешә гомерләрен заяга уздыручылар да юк түгел. Кешеләр арасында тагын бер тискәре күренеш җәелеп китте бит әле. Бу икейөзлелек. Үзара очрашалар, ләкин маңгай күзләре күрсә дә, күңел күзләре бер-берсен никтер күрми. Әллә күреп тә күрәселәре килмиме? Әйтерсең лә дөм сукырлар болар. Кешеләр арасында тар күңеллелек хөкем сөрә. Очрашып сөйләшәләр, бер-берсен ишетмиләр, ишетсәләр дә, ишетмәмешкә салышып, башларын борып куялар. Әллә бер-берсенең байлыгына көн-ләшеп, хөсетлек арбасына җигелеп китәләр дә бу дөньяда югалып куялармы? Шулай итеп, кардәшләр, туганнар арасында якынлык, туганлык хисләре суынганнан-суынып, аралар ерагайганнан-ерагая гына бара. Ахырда мондыйлар берүзләре бикләнеп ялгызлыкта кала. Шайтан коткысына бирелеп яшәү нәтиҗәсе түгелмени бу? Дөньяны куабыз да куабыз, тик нәрсә белән бетәчәген уйлап та карамыйбыз. Ни кызганыч, ваемсызлык, битарафлык кебек тискәре сыйфатлар хәзер нигәдер кешеләр күңелен басып ал-ды. Абыстай буларак, мин мөселман хатын-кызларын соңгы юлга җыеп озату белән шөгыльләнәм. Юабыз, үлеккә кәфен тегәбез, киендерәбез. Күптән түгел ире - татар, хатыны рус милләтеннән булган катнаш бер гаиләнең битарафлыгына, ваемсызлы-гына үзем дә шаһит булдым. Бу ирнең әнисе үлеп киткән, тик аның кайчан бакыйлыкка киткәне билгесез. “Тетя Магиря, у нас бабушка умер-ла, посмотрела бы?” - ди бу ир миңа.  Барып карасам, мәрхүмәнең гәүдәсен инде кортлар сырып алган. Нишләргә? Моргка алып барып, рәткә китерергә кирәк, дидем. Шуннан соң гына тиеш булганча әбине җыеп, мәңгелек йортка озаттык. Иң кызганычы, әбиебезнең үзе тудырып үстергән иң якын кешесе - улы, әнисен килеп тә карамавы. “Яшел елан”га сатылган бәндәдән нәрсә көтәсең инде?! Улының әнисенә карата мондый ваемсызлыгын, кеше-лексезлеген нәрсә белән генә үлчәп була соң?! Еллар үтү белән бу битарафсызлык аның үз башына әйләнеп төшмәгәе. Вакыт үткән саен әтием белән әниемнең кыяфәтләре яктыдан-якты күренешләрдә каршыма килеп баса. Алар минем өчен якты маяк булып әле бүген дә тормыш юлларыма нурлар сибәләр. Мин еш кына әтием белән әниемнең оҗмах саваплары турында уйланам. Әнием Мөнәвәрә Шәрип кызы - аяклары йөрер-йөрмәс, күзләре күрер-күрмәс, канкойгыч сугыш кырларыннан инвалид булып кайтып егылган Харис әтиемне балалары алдында хөрмәтле ата, туганнары, күршеләре өчен җан атып яшәүче тырыш, өлгер, эш сөючән чын кеше итеп аякка бастырган адәм бит ул. Әтиемнең сәламәтлеге чамалы булса да, ул бөек мәхәббәткә ия кеше иде. Үзенең шундый көчле мәхәббәте белән әти-әниебезне каралык, караңгылык, бәхетсезлек белән тулы тол хатыннар “төрмәсеннән” тартып чыгара алган кеше. Әниемә ир мәхәб-бәтен жәлләмичә, җанына җылылык, тынычлык бирсә, тышкы кыяфәтенә матурлыкны өстәп кенә торган. Канкойгыч сугышта гына түгел, тормыш кырында да чын ир булып үзен күрсәтә белгән әтием, әнине бөекләрдән бөек ана итеп күкләргә  чөйгән. Әтием белән әниемнең уртак мәхәббәт чишмәсе тирәнлеге, киңлеге турында “Харис һәм Мөнәвәрә” дип аталган баллада язарга мөмкин, дип уйлыйм. Үлем бәхетле булмый,  диләр. Моның белән һич тә килешә алмыйм, чөнки бу дөньяда без мәңгелеккә килмәгәнбез. Иртәме, соңмы - без аның белән барыбер саубуллашып, бакыйлыкка китәчәкбез. Ләкин һәркемнең үлеме үзенә күрә үзенчәлекле була. Әниебез җиңел, ансат үлем белән дөньядан китеп барды. 1997 ел иде бу. Апаларым, энеләрем, сеңелләрем Мора-товкага кайтып төштек. Әни-ебез, һәрвакыттагыча,  якты йөз белән каршы алды. Ләкин, ике-өч сәгать вакыт үткәндерме, юкмы, әниебезгә кинәт кенә начар булып китте. “Балалар, бераз ял итеп алыйм әле”, - дип әйтүгә, балалары, оныклары - барыбыз да аның янына җыелдык. Түшәккә сузылып яткан әниебез, кинәт күзләрен миңа төкәп: “Маһирә, кызым, бер генә йотым су бирсәңче”, - дип сорап куйды. Шунда аның үз кызы Мәүҗидә әллә бераз үпкәләп, әллә көнләшеп: “Әни, нигә Маһирәдән су сорап ятасың, мин синең туган кызың, ә ул үги бала бит”, - димәсенме. Үги әнием җавапны көттермәде: “Кызым, Маһирәнең  миңа беркайчан да авыр сүз әйткәне булмады”, - диде. Мин чыннан да балачактан ук ут кебек кайнар, аткан уктай җитез идем. Әтием белән әниемнең йомышларын беркайчан да үтәмичә кал-мадым. Бәлки шуңадыр да әнием, бичаракай, бу дөньяның зур ишекләрен ябып, мәңгелеккә китеп барганда соңгы йомышын миңа, үги кызы Маһирәгә, мөрәҗәгать иткәндер. Башкаларга киңәшем бар: бервакытта да әти-әниегез белән сүз көрәштереп утырмавыгызны телим. Бу яхшылыкка илтмәс сезне. Киресенчә, аларның күңел җылысын, хәер-фатихасын алып калырга ашыксагыз иде. Шул вакытта җаныгыз тыныч, гомерегез бәхетле булыр, мәңгелек дөньяларга күчеп урнашуларыгыз да җиңеллектә узар. Әйе, әнием түшәктә ятмады, ике тапкыр ясин укып чыкканчы, ап-ак җиңел үлем белән үзенең мәңгелек йортына китеп барды. Кайберәүләр ничә елларга сузылган авырудан түшәктән тора алмыйча, җәфаланып яталар. Ә менә әнием кебек Ходайның бәхетле бәндәләре җиңеллек белән китеп бара икән бу дөньядан. Бигрәк тә серле дөньяда яшибез шул. Әтием белән әниемнең могҗизалы нурлары нинди зур илаһи көчкә ия икән бит. Бу көч көтмәгәндә үземне мәчет юлына илтеп куйды. Тормышымның иң мөһим, иң югары ноктасы иде бу. Гомерлек хыялым шулай чынбарлыкка әйләнде.  Новокуйбышевск мә-четендә туган татар җәмгыяте җитәкчесе Ринат Ситдыйковтан Коръән сүзләрен дөрес итеп укырга өйрәндем, аннан биш вакыт намазга утырдым. Шуннан бирле могҗизалар дөньясында сәяхәт итеп йөрүемә ышанып бетә алмыйм. Ходаем ярдәмне һич уйламаган җирдән бирә дә куя икән ул. Новокуйбышевскиның нефть эшкәртү заводына Башкортостанның Салават шәһәреннән бер төркем бел-гечләр килгәч, аларның офи-сында җыештыручы итеп эшкә алдылар. Уйламаган җирдән үземә яхшы эш килеп чыкты.  Хәзер ундүрт мең сум пенсия акчасына өстәп, уналты мең хезмәт хакы алып яшим. Шәһәребездә “Туган тел” татар милли-мәдәни җәм-гыяте оештырылгач, тагын бер шатлыгым өстәлде. Дамир улымның кечкенә кызы Мәликә татарча җырларга өйрәнде. Ирексездән шуңа кинәндем, никадәр руслашып беткәнбез икән! Ышанырсызмы юкмы, фатирымда беренче тапкыр татарча тере тавышлы җыр ишетү бигрәк тә сәер, гаҗәп булып тоелды миңа. Хәзерге вакытта күп милләтләр, мәдәниятләр, телләр әкренләп юкка чыгып бара. Тик без моны үзебез сизмибез. Киләчәктә тарих томаннары астына күмелеп калмасак иде. Оныкчыгым көннән-көн үсә бара. Хәзер үзен шәһәр хакимияте уздырган чараларга, татар туйларына җырларга чакырып алалар. Кем белгән, бәлки ул чын җырчы булып китәр әле. Мәликә - сәләтле кыз, дин дәресләрен өйрәнергә дә теләге зурдан. Үзебезнең мәчеттә Наил хәзрәттән дини дәресләр алды. Тик хәзрәт күчеп китү сәбәпле, бу укулар тукталды. Бәлки аларны яңадан башлап җибәрергә соң түгел-дер. Нигә, мәсәлән, җирле мәчеттә мәктәп яшендәге бала-ларга дин дәресләрен яңадан оештырып җибәрмәскә? Дөньяда юллар күп, лә-кин биш вакыт намазга ил-теп утыртучы юл бер генә. Аллаһының шушы туры юлына, намаз юлына барып чыга алсак иде. Үзләрен татар-мөселман дип санаучылар күп, ләкин кайберәүләр үлем көненә кадәр җитеп тә, гап-гади иман кәлимәсен, Коръәннең “Ихлас”, “Фатиха”, “Бәкарә” кебек сүрәләрен яттан өйрәнүне кирәксенмәгәннәр. Нинди фәкыйрьлек,  рухи мескенлек хәленә төшкәнбез икән бит без - татар-башкортлар. Бу дөньяның зур ишекләрен ябып китәргә җыеналар җыенуын, тик теге дөньяның ишекләре андыйлар өчен тиз генә ачылып китәр микән?! Тагын бер мәсьәләгә - татар-мөселман баласына исем кушуга тукталыйк. Минем әле намазга басмаган чагым иде. Улымның беренче кызына Регина, икенчесенә Дария дигән исемнәр кушып, нык ялгышканымны хәзер генә аңладым. Дария русның әлеге дә баягы Дарья була бит инде. Рус кызларының оныгыма Дарья дип эндәшүләре йөрәгемә пычак белән кадап куйган шикелле. Я Ходаем, ни хәл итим соң мин хәзер! Бу минем наданлыктан чыккан хәл бит. Шуңа гаҗәпләнәм хәзер. Дөньяда шулкадәр күп бала исемнәре. Боларның кайсыларын мөселман сабыена кушарга ярый икән, дигән сорау килеп туа. Нигә безнең Ислам дине әһелләренә бу турыда  яшьләргә сөйләмәскә, аңлатмаска?! Диния нәза-рәтенең хәер-фатихасын алып, мөселман баласына кушарга матур исемнәр күрсәтелгән китапчыклар бастырып, халык арасында нигә таратмаска? Соңга калмасак иде. Ике оныгымның мөселман татар исемнәре булмавыннан бик тә хурланам, борчылам. Үзем Аллаһы каршына утырып биш вакыт намаз укыйм, ураза тотам, Мәккәгә хаҗ кылырга бару нияте белән ике дөнья арасында көнне төнгә ялгап, дулкынланып яшим. Оныкларым исә, ниндидер ялтыравык, яңгыравык, мәгънәсез исемнәр йөртеп, башыма хәсрәт, борчу өстиләр. Мондый хәл бер миндә генә түгел, татарларыбызда да күп. Татарның күпме чибәр, акыллы кызлары Алинә, Мария, Марина, Елена булып йөриләр. Һәр диннең үзенә генә хас кануннары бар. Кеше исемнәре дә турыдан-туры аерым диннәргә бәйле. Ислам динендә дә шундыйрак хәл. Шулай булгач, нигә үзебезгә хас булмаган исемнәрне балаларыбызга, оныклары-бызга кушабыз икән соң? Гаҗәеп тә дөнья икән бу! Яшәү белән үлем арасында ниләр генә юк: очсыз-кырыйсыз юллар, бихисап маҗаралар, Аллаһының аклык, пакьлек белән шайтанның явыз көчләре арасындагы ыгы-зыгылар... Иң мөһиме, Ходайның якты юлына барып чыгасы да татар-мөселман булып яшисе дә яшисе иде. Маһира апа кызы Нәсимә, улы Дамир, килене Рузия, оныклары Әминә, Мәликә, Дария белән. Новокуйбышевск шәһәре   Исхак АПАНАЕВ язып алды | (полный текст новости)

  • 2015-05-24 09:28 Лифтка кем беренче керергә тиеш? Этикет кагыйдәләрен беләсезме?
    22.05.2015 Җәмгыять Хатын-кызга бина эчендә бармакча белән эшләпәне салу мәҗбүри түгел, ә менә шапка белән бияләйләрен салырга тиеш. * Ир-ат лифтка беренче керергә тиеш, ишеккә якын торучы исә беренче булып чыга.   * Ир-ат беркайчан да хатын-кыз сумкасын күтәреп йөрми, пәлтәсен дә гардеробка илтер өчен генә тота ала.   * Кулчатыр беркайчан да ачылган килеш киптерелми.   * Сумканы тез алдына кую дөрес түгел, аны йә утыргыч артына элегез, яки идәнгә куегыз. Кечкенә клатчны исә өстәлгә кую рөхсәт ителә.   * Бармакча өстеннән балдак-йөзек кию матур түгел.   * Автомобильдә иң престижлы урын булып машина йөртүче артындагы урын санала. Пассажир хатын-кыз булса, машина йөртүче ир-ат чыгып, ишеген ачарга тиеш.   * Кунакка алдан кисәтмичә бармагыз. Бер Британия хатыны, чакырылмаган кунак килгәндә, кулына эшләпәсе белән кулчатырын алып, туфлиен киеп: «Кызганыч, минем барасы җирем бар иде», – дия торган була. Күңеленә хуш килгән кунак булса, «Менә ничек әйбәт килеп чыкты, мин әле яңарак кына кайткан идем», – дип сөйләнгән.   * Әгәр дә сезне ресторанга чакырганнар икән, акчаны чакырган кеше түли. Ресторанга керик дип үзара сөйләшенгән булса, һәркайсы үзе өчен түли. Ир-ат үзем түли дисә, хатын-кыз ризалашырга мөмкин. | (полный текст новости)

  • 2015-05-24 09:28 Илназ Минвәлиев: Иҗатыма - 10, үземә - 35!
    23.05.2015 Шоу-бизнес 1 июнь көнне сәгать 19.00да Казанның “Астория” ресторанында 35 яшьлек юбилеен зурлап үткәрергә җыена. Кичәгә туганнары, дуслары, популяр җырчылар һәм, әлбәттә, тамашачы үзе килә алачак. Билетлар инде сатуда. Моның өчен бары 225-44-43 номерына шалтыратып, билетларны ресторанның үзенә барып аласы. Быел икеләтә юбилей уздырам. Үземә 35 яшь тулса, иҗатыма – 10 ел. Әлеге вакытта шул шатлыклы мәшәкатьләр белән йөрим. 30 яшьлек юбилеемны Казанның Филармония концертлар залында уздырган идем. Чираттагысын гадәттәгедән аермалы итәсе булдык. “Астория” ресторанында 400 урынлык зал. Сәхнәгә кадәр бар. Юбилейда әти-әнием, туганнарым, иҗатташ дусларымнан тыш, тамашачымны да чакырып калам. Билет бәясе алгы һәм арткы өстәлләргә дә бертигез. Әлеге бәягә ашау-эчу, концерт, шулай ук миннән истәлекле бүләк кергән. Юбилейны Алсу Җиһангирова алып барачак, - диде Илназ Минвәлиев Intertat.ru  хәбәрчесенә.   Банкет-тамашада Илназ Минвәлиевның остазы, тере легенда – Хәмдүнә Тимергалиеваны күреп булачак. Әйтергә кирәк, җырчы үзенең сәхнә юлын нәкъ менә әлеге кабатланмас шәхеснең иҗат төркемендә эшләүдән башлаган. Хәмдүнә апа үзе дә шәкерте турында бары ихтирам сүзләрен җиткереп калды. Шулай ук юбилярны котларга Татарстанның халык артисты Равил Шәрәфи, легендар юмор остасы Рәшит Шамкай, җырчылардан – Зәйнәп Фәрхетдинова һәм Зөфәр Билалов, Зөлфия һәм Җәвит Шакировлар, “Зө-Ләй-Лә”, Эльвира Хамматова, ИлСаф, Рөстәм Закиров, Люция Мусина, Филүс Каһиров, Фирдүс Тямаев, Гүзәл Идрисова, Илназ Баһ, Рифат Зарипов кебек популяр җырчы дуслары котларга килергә тора. Бәйрәмдә җыр-биюләр, төрле уеннар булуы көтелә. Ә иң кызыгы: юбилей кичәсенә килгән кунаклар, тамашачылар Илназ Минвәлиевның “Изге теләк” җырына төшереләчәк клибына тарих булып кереп калачак.     Эльза ГАЗИЗОВА --- | 23.05.2015 (полный текст новости)

  • 2015-05-22 03:19 Соңгы әманәт (ХИКӘЯ)
    17.05.2015 Әдәбият Ишегалды коймасын алыштыру белән әвәрә килеп, капка төбенә килеп туктаган машинаны Индүс күрмичә калды. Шуңа күрә капканы ачып кергән хатынның тавышына сискәнеп китте. - Исәнмесез! – диде ул кыяр-кыймас кына. – Керергә ярыйдыр бит. - Кергәнсең бит инде, - диде Индүс бераз аптырабрак.   Аптырамаслыкмыни?   Ни кирәк аңа?  Балалар исенә төшкәндер дисәм... Ике ятып бер дә төшләренә керми  иде ...    Кәттә машинада килгән бу чибәр хатынга Индүснең бер ачуы да булырга тиеш түгел дә... Үзенең бүгенге тормышына , яраткан хатыны, өй тулы бала-чагасы белән бәхетле генә яшәп ятуына ул шушы хатынга бурычлы да бит әле. Тик шушы мәлдә аны җилтерәтеп чыгарып җибәреп, артыннан капканы шап иттереп ябасы килде.    Ник килгән икән? Капкаңны ачып керергә уйлагач, тиккә түгелдер.   Хатынның күз карашында тазалыгы ташып ашкан, бөтен кыяфәте белән бүгенге тормышыннан канәгатьлек хисе бөркелеп торган иргә көнләшү хисе чагылгандай булды. Тирә-юньгә хуш ис ис таралган, бакчада нинди генә гөлләр үсми .  Чебен-черки кермәсен өчен челтәр куелган ачык тәрәзә аша да яран чәчәкләре  тәрәзә төбен генә тарсынып, урамга чыгасы килгәндәй балкып торалар.    - Сездә гөлләр әйбәт үсә икән. Ә минем утырткан гөлләрем корыды, - диде ул.   Шуны әйтер өчен килмәгәндер бит ул.   - Аллаһы Тәгалә җәзасыдыр. Булганнарын корытырга тырыштыгыз бит.   Индүснең тәрәзә төбендәге гөлләр турында әйтмәгәнен хатын аңлады.   - Үткән эшкә салават. Хәзер берни дә үзгәртеп булмый инде.    - Сезгә нәрсә? Җырлап яшисез. Дөнья үз кулыгызда. Бер гөлегез корыса, унны үстереп бирерләр, дим. Айдарның орлыгы да үрчемле. Әллә кайларда шыткан гөлләрен күтәреп килмәгәйләре. Курыкмыйсыңмы?  Ник килдең?   Хатын авыр сулады.   - Бер дә киләсе түгел идем. Иремнең сезне күрәсе килә.   Индүс ток суккандайсикереп куйды.   - Кит аннан? Безне дә исенә төшердемени?   - Сезнең истән чыкканы да юк.   - Ышанды ди!   Хатын Индүснең кулыннан тотты.   - Сез аның авырганын ишетмәдегезме әллә? – диде.   - Ишетсә соң? Дару үз кулында.    - Аның хәле бик авыр. Югыйсә мин килер идеммени? Сезне күреп сөйләшәсе килә. Бәхиллегегезне аласы ... Үзен ярлыкавыгызны сорыйсы...   - Кайсыбыздан инде, мәсәлән?   - Барыгыздан да.   Илгиз йодрыгы белән койма тактасына китереп бәрде. Такта шырт итеп сынды.   - Юк!    Хатын урыныннан кузгалды.   - Шулай диясегезне белә идем. Ярар, мин әйттем. Гонаһы үзегезгә булсын.   Индүс шаркылдап көлде.   - Гонаһ турында исегезгә төштемени әле?    - Шулай да уйлашыгыз әле. Соңыннан үкенүегез бар. Ни дисәң дә чит кешеләр түгел бит без. Менә хәзер терсәкне тешләр идем дә, соң… Парлашып, матур итеп яшәп ятасыз бит әнә. Ә ул… Ничә ел яман чир белән азаплана… Рәхәт яшәде дип беләсезме сез аны? Әллә рәнҗеш төште инде … Бәхиллек алмыйча күңелендәге авыр йөкне үзе белән алып киткәннән җиңел булыр дип беләсезме сезгә дә?    Индүс Гөлүсәнең өйдә булмавына сөенеп куйды.   - Ни генә дисәң дә ике аягымнын берсен дә атлыйсым юк. Минем кулымнан килсә, ул йөген тагын да авырайтыр идем.   - Йөрәксез түгел бит син… Балаларга хәтле үз фамилияңне бирдең.   - Гонаһсыз сабыйлар белән иреңне чагыштырма. Әллә аны да уллыкка алырга кирәкме?    Хатын машинасына утыргач берара кабыза алмадымы, шактый вакыт кузгалмыйча торды. Аннан соң машина ишеген ачып:   - Син минем кебек  бәгырьсез булма инде, - диде.   - Остазларым шәп булды шул минем...    Машина кузгалып киткәч кенә Индүс кабат рөхсәтсез керә күрмәсен, дип капканы эчке яктан үк эләктереп куйды.   Ярый әле, берсе дә өйдә юк иде.   Бу хатынның күкрәк киереп , тантана итеп йөргән чаклары бар иде бит. Ул чагында берәү белән дә исәпләшеп тормады. Кеше сүзенә дә, киңәшләргә дә колак салмады. Сабыйларның яше барыбер төшәр дип тә уйламады.    Гөлүсәнең кәләш кенә түгел, әни булырга җыенуы да беркемгә дә сер түгел иде. Чөнки язылышуны  формаль нәрсә генә итеп, Айдар белән  бергә яшиләр, медик кешеләрнең туасы баласы да уйламыйча хәл ителмәве барысына да билгеле иде. Алар үзара бик бәхетле, бер-берсеннән күзләрен дә ала алмый торган пар кебек иде.   Менә шуларның арасына кермәсә булмый идемени бу хатынга?   ***   Гөлүсә белән Индүсне бәләкәй чагыннан ук кияү белән кәләш дип йөртәләр иде.  Шулай дип йөртүләре үзләренә  дә ошый иде.    Индүс кызны усал ата казыннан да, усал малайлардан да саклады. Вакыт-вакыт малайлар белән сугышып, борынын канатып йә берәр җирен сыдырып, киемен ертып кайтып кергәндә дә әти-әнисе:   - Тагын кәләшеңне үзеңнән тартып алырга тырыштылармы? – дип көлемсери иде.   Бүтән малайларның да Гөлүсә белән уйныйсы килгәнен каян белделәр икән?   Аларның да Гөлүсәне үзләренең кәләше итәсе килә.   - Индүснең кәләше булып күп уйнама инде, минеке дә бул, - ди иде Айдар.   Аңа бүтән балалар да кушыла.   - Минеке дә! Минеке дә...   Гөлүсәгә нәрсә? Кәләш булып уйнарга ул ярата.    Бүтән кызларның да кәләш буласы килә бит.  Аларга да ошый бу кәләш булу. Тик кәләшнеке кебек күлмәкләрен уйнаганда кияргә  рөхсәт итмиләр.    - Мондый киемнәрне бәйрәм вакытында гына кияргә дип алдык бит, – диләр .     - Андый күлмәкне патша кызлары, принцессалар көн саен кия, – ди Гөлүсә.   - Әйе, алар да кия. Тик принцессалар бер-ике генә була, ә сез күп... Аннан соң патша кызы булу бер дә җиңел түгел. Андый күлмәкләр белән уйнап та, йөгереп тә булмый, үзеңне матур итеп тотарга, туп-туры итеп йөрергә кирәк.   Балалар туп-туры гына йөреп карыйлар да, шулай йөрүдән тиз туеп, курчакларын кияү, кәләш, патша кызы итеп уйный башлыйлар.   Ә Гөлүсә андый кием кимәсә дә патша кызларыннан бер дә ким түгел. Аның күзен сирпеп каравыннан да, башын югарырак чөеп алуыннан да, гәүдәсен туры тотып, аякларын биеп китәргә әзерләнгәндәй атлап куюы да бүтәннәрнекенә һич ошамаган. Гади күлмәк кигән чагында да  аның һәр хәрәкәтеннән “менә мин кем, мине күрегез”, дигән кебек үзенчә сүзсез һавалану  күзгә ташланып, аңа бик килешеп тора иде.   Тик Гөлүсә үпкәчел, тиз хәтере кала торган иркә кыз булгач, аның бүтән балалар белән артык озак уйный алмавына Индүс сөенә генә иде. Башкалар аны көйләп маташмыйлар, бүтәннәр белән уйный башлыйлар. Индүскә  шул гына кирәк тә - кызны  юата башлый. Хәзер инде Гөлүсә көне буе аныкы.   - Үскәч мин сиңа кәләш күлмәге алырмын, - ди.    Әкренләп Гөлүсә дә юкка-барга еламый башлады. Ул инде үз-үзен генә түгел, кыерсытылган бүтәннәрне дә бик шәп итеп яклый ала башлады.   Хәзер инде Индүснең абруе бетте. Кыз тирәсендә Айдар бөтерелә башлады.   Айдарны бүтән кызлар да ярата шул. Яратмыйча! Аның бәләкәй генә ап-ак эте бар. Алар шул эт белән көннәр буена уйныйлар.   Индүс әтисе белән әнисеннән үзенә дә шундый эт алуларын бик сорар иде, тик  андый этне базарда сатмыйлар икән.   - Әти аны миңа Мәскәүдән алып кайтты, - ди Айдар. – Аның бәясе бер машина тора.   Шулай булгач, сорап та торасы юк. Ул хәтле бәягә эт алмаячаклар инде аңа.   Тора-бара аларны кияү белән кәләш дип үртәүдән туктадылар. Тик малай үзен барыбер кызыйны булачак кәләше итеп күрүеннән туктамады. Ә бервакытны аның игътибарын тарту өчен сумкасын аягы белән тибеп  җибәрде дә кызга аяк чалып, екты.    Ул кыз елар да, үзе “ башка алай эшләмәм”, дип гафу үтенергә дип уйлаган иде. Тик уйлаганча булып чыкмады.   - Дурак! Тиле! Тилергән! - дип күзләрен усал елтыратты кыз.   Аны бүтәннәр дә күрде.   - Индүс тиле бәрән орлыгы ашаган! – дип үртәргә тотыдылар    Малайның да ачуы килде.    - Мин сиңа ак күлмәк алмыйм болай булгач, - диде ул.   Кызның исе дә китмәде.   - Алмасаң тагы! Аны миңа Айдар алам диде! Шулай бит. Айдар?   (Дәвамы берничә көннән)   Сәмига СӘҮБАНОВА --- | 17.05.2015 (полный текст новости)

  • 2015-05-22 03:19 “Татмедиа”да китапханә ачылды (ФОТО)
    20.05.2015 Мәдәният Бүген Татарстан матбугаты көнендә “Татмедиа” бинасының редакция корпусында әдәби салон утырышы узды. Бәйрәм хөрмәтенә кабаттан ачылган китапханә бүлмәсенә “Татмедиа”АҖның генераль директоры Фәрит Шәһиәхметов, аның киңәшчеләре, урынбасарлары, газет-журнал мөхәрирләре килгән иде. Тантаналы ачылышта Фәрит Шәһиәхмәтов җыелган кунакларны Татарстан матбугаты көне белән котлады, китап абруе хакында фикерләре белән уртаклашты. “Интернет заманында яшәсәк тә, виртуаль китапханәләребез белән мактана алсак та, китапның үзен кулга тотып укуга ни җитә? Заманында безнең бинада китапханә гөрләп эшләде. Шәһсән мин үзем дә ул китапханәдән актив файдалана идем. Бу гадәти генә китапханә түгел. Биредә журналистлар, типографистлар өчен һәм башка махсус әдәбият саклана. Барлыгы фондта 5 меңннән артык китап бар. Аның саны артачак, чөнки безгә китаплар бүләк итә башладылар инде. Татарстан китап нәшрияты мәсәлән 100 китап бүләк итте”, - диде Фәрит Шәһиәхмәтов. Кунакларны, библиотекага килүчеләрне танылган өлкән журналистыбыз Роза Камалетдинова каршы алды. Роза ханым (танылган язучы Роза Мулланурова) үз архивындагы, шулай ук үз басмаларын да бирегә китергән. “Бу зур тарихлы китапханә. Аның яңадан сафка басуы зур вакыйгага тиң. Китап - ул кеше кебек үк. Ул туа, нәшрияттә басыла һәм укучы укыганда гына яши ала. Адәм балаларына фикер тарата ала, акыл бирә. Китаптан гыйбрәт аласың. Әле дә хәтерлим, без студент чакта, ач булсак булдык, ә менә кибеттән китап алырга акча таба идек. Безнең буын китап кадерен яхшы аңлый. Соңгы вакытта аңа мәхәббәт сүрелгән кебегрәк булды... Китапның үз вазифасы бар. Яшь буында китапханәгә мәхәббәт тәрбияләү ул зур вазифа. Китап укымыйча үскән бала шәхес була алмый”, - диде яңа ачылган китапханә мөдире. Китапханәдә 1883 елда нәшер ителгән китаплар белән бергә яңа гына табадан төшкән басмалар белән дә танышырга мөмкин. Шәһиәхмәтов ышандырганча, биредә Россия киңлекләрендә чыга торган кыйммәтле басмаларны да алып укырга мөмкин булачак. Бүгеннән китапханәдә “Бүләк итү декадасы” башланды. Теләгән һәр кеше бирегә китап, журналлар китерә ала. Халык шагыйре Равил Фәйзуллин әйтмешли, җүнле кешенең йортында һәрвакыт китап булган. Равил ага китапханә тарихына тукталып узды: “Безнең “Татмедиа” - абруйлы оешма. Әлеге бинабыз оешуга да кырык елдан артык вакыт узып китте. Бинаның ачылышы елларында ук монда китапханә эшләде. Китапханә - кунак өе кебек бит ул. Гомер бакый биредә кунаклар кабул ителде, язучылар, галимнәр, журналистлар җыелып, фикер алыша иде. “Татмедиа”га китапханә бик кирәк. Киләчәктә дә ул безнең штаб булыр дигән өметтә калам”. Бүгеннән журналистлар китапханәсе яңа форматта эшли башлады. «Татмедиа» җитәкчелеге белдергәнчә, биредә китап, газет-журналларны өйгә алып торып укырга да мөмкин булачак. Шулай ук, монда ветеран журналистлар, танылган фән, мәгариф, мәдәният эшлеклеләре белән очрашулар оештыру да каралган. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 Солтан Исхаков фотолары. Мөршидә КЫЯМОВА | 19.05.2015 (полный текст новости)

  • 2015-05-22 03:19 «Умники и умницы»да катнашкан Айдар Шәйхин: «Баш эшләсен өчен җәяү йөрергә кирәк»
    20.05.2015 Мәгариф Беренче каналда баручы «Умники и умницы» тапшыруында республикабызны таныткан, тарих фәне буенча Россия олимпиадасында җиңү яулаган Айдар Шәйхин Татарстандагы сәләтле балалар өчен бердәнбер гуманитар гимназия-интернатында укый. Әлеге гимназия Актанышта урнашкан, Айдар белән күрешү өчен шунда бардык. Гимназия дүрт ел элек кенә ачылса да, даны тирә-якка танылырга өлгергән инде. Татарстаннан читтәге төбәкләрдән дә килеп укучылар җитәрлек, шул исәптән Казахстан, Таҗикстаннан да укучылар бар. Барлыгы 160лап бала белем ала. Укучыларны 5 нче сыйныфтан кабул итә башлыйлар. Читтән килүчеләр өчен махсус интернат та булдырылган. Анда укучылар бушка яши.   Гимназиянең тәрбия эшләре буенча директор урынбасары Ренат Миргаязов әйтүенчә, төп максат – сәләтле балалар өчен уңышка омтылыш уяту.Укучыларга белем алу, мөмкинлекләрен үстерү өчен барлык шартлар да тудырылган.   – Мәктәпләрдә гел шулай бит инде ул: сыйныфта кемдер күбрәк белергә тели, дәресләрдә гел кул күтәрә, сораулар бирә, икенчеләре игътибарсызрак була. Гимназиягә әнә шул актив, белемгә омтылган, фәннәрне тирәнтен өйрәнү белән кызыксынган укучыларны җыябыз. Алар арасында да конкуренция булдыру мөһим, сәләтле балаларның офыклары тагын да киңәергә, талантлары тагын да артырга тиеш, дип саныйбыз. Укучыларыбыз – республика, Россия күләм бәйгеләр призерлары. Гимназияне тәмамлаган укучылар арасында Казанда IT-паркта эшләүчеләр, үз эшен ачучылар да җитәрлек, – ди Ренат.   Гимназиянең директоры Артур Галиәхмәтов исә биредә бер ел гына эшли. Үзе дә Актаныш якларыннан.   Ринат Миргаязов: "Төп максат – сәләтле балалар өчен уңышка омтылыш уяту".   – Туган ягымда шундый көчле гимназия булуы белән горурланам. Якташларыбыз истәлегенә багышлап, республика күләмендә күп кенә чаралар, фестивальләр, бәйгеләр уздырабыз. Гимназиядә бик тәҗрибәле югары категорияле укытучылар белем бирә. Әйтик, химия фәне укытучысы Рузилә Гарипова әле быел «Ел укытучысы» исеменә лаек булды, – ди директор.   Гимназия КФУның Филология һәм мәдәниятара багланышлар институты белән тыгыз элемтәдә тора. Биредә күп кенә түгәрәкләр эшли: журналистика, гарәп графикасын өйрәтү, робототехника, җыр, бию буенча дисеңме... «Инглиз чәршәмбесе» дә үзенчәлекле уза, һәр атна бу көнне укучылар үз фикерләрен инглиз телендә җиткерә, чит телдә аралаша. Гимназиянең үз телевидениесе, радиосы, «Ак җилкән» дип исемләнгән газетасы да чыгып килә.   Гимназиянең беренче катында «Ак җилкән» газетасына хәбәрчеләр кирәк, дигән игълан эленгән, кызыксынып, «редакция»гә юл тоттым. Газета чыгару бүлмәсен укучылар «бункер» дип йөртәләр. Бункерда түбәтәйле егетне очраттым, бу Айдар Шәйхин үзе булып чыкты. «Гимназия газетасының версткасын эшләгәндә, «Шәһри Казан» газетасыннан үрнәк алдык, соңгы арада басманың бизәлеше нык үзгәрде, яхшырды», – дип искәртте Айдар.   Тумышы белән ул Актаныш районының Әтәс авылыннан. 3 нче класстан бирле тарих белән кызыксына икән инде.   Россия күләмендә узган тарих фәне буенча олимпиадада җиңү яулау әлеге фән буенча БДИдан азат итә икән. Хәер, имтиханнардан болай да курыкмыйм, ди Айдар. Шуңа да репетиторлар белән дә шөгыльләнми, өстәмә әдәбиятны әллә кайчан укып чыккан инде. Аның «Умники и умницы» тапшыруында катнашуы белән дә кызыксынам. Уенның берничә этабында җиңеп, ул бәйгенең чирек финалына чакырылган.   – Бу тапшыруның чиста шоу түгеллеге сөендерде. Анда барысы да гадел. Әзерләнү барышында гыйлемемне арттырдым. Күп дуслар таптым. Соңгы турда тимер юллар темасына багышланган сорауларга җавап бирүе авыр­рак булды. Мине күбрәк дәүләтләр тарихы кызыксындыра. Алга таба исә диннәр тарихын өйрәнергә телим, Татарстанда әлеге өлкәнең киләчәге өметле, – ди Айдар.   Егет түбәтәй киеп йөри, сүз уңаеннан, «Умники и умницы»­да да ул түбәтәен салмаган. Егет гарәп язуын белә, Коръәнне укый, диндә.   – Белемгә омтылу нә­селдән киләдер. Әти тракторчы иде, әни сыер савучы, үз вакытында белем алу мөмкинлеге булмаганга дипломсыз калган, ә фикерләү дәрәҗәсе бик югары, – ди Айдар.   Ул көненә алты чакрым җәяү йөри. Иртә белән интернатта яшәүчеләрне мәктәп автобусы илтсә дә, Айдар җәяү китә. Хәзер менә велосипедка күчкән.   – Баш яхшы эшләсен өчен, җәяү йөрергә кирәк, – ди.   Айдарның чит илдә белем алырга мөмкинлеге булса да, Казанда калырга исәбе.   – Иң зур хыялым зур дәрәҗәләргә ирешү, чит илләрдә белемне тирәнәйтү дә түгел, беренче чиратта, безне кеше иткән, биш баласын аякка бастырган әниебезгә яхшылык эшлисем килә. Әнидән еракка китәсем килми, аны кайгыртып тору – безнең олы бурычыбыз, – ди Айдар. Сүз уңаеннан, Актаныштагы «Сәләтле балалар өчен гуманитар гимназия-интернаты» исә 26 майдан укырга килергә теләүчеләрне җыя. Гимназиягә талантлы балалар бишенче сыйныфтан кабул ителә. Актаныштагы бер бинага Татарстанның Дәүләт киңәшчесе Минтимер Шәймиевның "Без – булдырабыз!" сүзләре язылган. Эльвира МОЗАФФАР | (полный текст новости)

  • 2015-05-22 03:19 Ленин бабайны Казанга кем чакырган?
    20.05.2015 Җәмгыять Соңгы елларда коммунистларның 1 май бәйрәмен ике лагерьга бүленеп билгеләп үтүе гадәти хәлгә әйләнде. Быел да Хафиз Миргалимов һәм КПРФ яклылар Бауман урамында җыелса, “Коммунисты России” партиясе митингны Мулланур Вахитов һәйкәле янында оештырды. “Мин Ленинга охшамаган, ул миңа охшаган” Казанның Бауман урамында узган митингта быел тере Ильичны күреп, капшап карарга, хәтта фотога да төшәргә мөмкин иде. Ильич дигәнем – Чаллыдан килгән Рәфкатулла Мифтахетдинов. “1 май митингына Ленин бабайга охшатып махсус киенеп чыктыгызмы”, дигән сорау Ильичны бераз үпкәләтте. “Мин аңа охшамаган, ул миңа охшаган, – диде Рәфкатулла абзый. – Тарихны белсәгез, Ленинның фуражкасы восьмиклинка булган, ә минеке – шестиклинка. Аның галстугы кызыл булган, ә минеке – кара”. Ильич үзе коммунист түгел икән. Бу партиядә бервакытта да тормаган. Ләкин сул партияләргә битараф түгел, ди. Ленин бабайны Казанга кем чакырган? Монысын ул әйтмәде. “1 май бәйрәмендә халык елдан-ел кими. Моның сәбәбе – хөкүмәткә ышаныч бетүдә, – ди Рәфкатулла абзый. – Элек без өмет белән яши идек. Хәзер хөкүмәткә бернинди ышаныч юк. Тормыш начарайды. Совет чоры халыкка бушлай фатир бирде, белем алу, медицина – болары да түләүсез иде. 1 май митингына бүген шуларны сагынып чыгабыз”. КПРФның республика комитеты беренче секретаре Хафиз Миргалимов Россия хөкүмәте рәисе Дмитрий Медведев һәм аның министрлары отставкага китәргә тиеш дип саный. “Медведев алып барган сәясәттән халык канәгать түгел, – ди Миргалимов. – Без бу кешене отставкага җибәрү өчен 2 миллионга якын имза җыйдык һәм ул имзаларны Мәскәүгә җибәрәчәкбез. Россиягә халык мәнфәгатьләрен яклый торган хөкүмәт кирәк. Шул ук вакытта КПРФ бүген Кырым, Украинаны яклап чыккан Президент Путинның курсын дөрес дип саный”. “Зюганов безне сатты!” “Коммунисты России” һәм КПРФ арасында бүген ни өчен бердәмлек юк соң? “Коммунисты России” партиясенең Татарстан бүлегендә икенче секретарь Роберт Садыйков аңлатканча, КПРФның лидеры Хафиз Миргалимов – Зюганов кешесе. “Ә безнең Зюгановка ышаныч бетте, – ди Садыйков. – Мин ике мәртәбә сайлауларда аның ышанычлы кешесе булдым. Тик бу кеше безне гел сата торды. Зюганов Татарстанны, татарларны яратмый. Шуңа да без бу кеше белән эш алып барып булмый дигән фикергә килдек. Ул Россия хакимиятенә кереп урнашкан, аңа шунда уңайлы. Ә ил, халык мәнфәгатьләре аны кызыксындырмый. Шуңа да каршы сүзләр әйтә торгач, Зюганов безне куа башлады. Без ахыр чиктә КПРФтан китеп бардык. Үзебез белән Татарстан коммунистларының 80%ын алып киттек. Бүген “Коммунисты России” партиясенә кушылдык”. КПРФның Татарстан бүлегендә чатнау 2012 елда килеп чыга. Хафиз Миргалимов һәм Зюганов алып барган сәясәттән канәгатьсезләр республикада тагын бер комитет оештыра. Әмма КПРФ аны танымый. Кызыл путчта катнашучылар бер-бер артлы партия сафларыннан чыгарыла. Узган елгы сайлаулар алдыннан альтернатив коммунистларның күпчелеге “Коммунисты России” партиясенә берегә. Бүген Татарстанда коммунистлар ике лагерьга аерылган. Аларның кушылуы һәм килешүе турында сүзләр әлегә ишетелми.   Марсель ӘСКӘРОВ | (полный текст новости)

  • 2015-05-22 03:19 Илдар Миргалимов: "Журналистларның абруен, эш хакын күтәрергә кирәк" (ВИДЕО)
    20.05.2015 Матбугат 19 май Татарстанда матбугат көне зурлап үткәрелмәсә дә, журналистлар өчен бу мөһим дата. “Мәгариф” журналының баш мөхәррире Илдар Миргалимов фикеренчә, бу көнне барлык журналистлар өчен бәйрәм рухы җитми. Республикада матбугат бәйрәмен баш мөхәррирләр, радио-ТВ җитәкчеләре, Татмедиа агентылыгы үткәргән “Бәллүр каләм” бәйгесендә урын алган журналистлар гына тоя алды. Хәбәрчеләр, редакцияләрдә эшләүче хезмәткәрләр, ирекле һәм дәүләт өчен көн-төн хезмәттә булган журналистлар өчен башкала, республика күләмендә бернинди чаралар үтмәде. Аерым редакцияләрдә генә үзара котлашып алулар булды. “Бәллүр каләм” бәйгесенә дә махсус чакыру бирелгән кешеләр генә керде. Элегрәк Татарстан мәгълүмат чаралары вәкилләре 19 майда Бауман урамында үз газет-журналларын, ТВ-радиоларын тәкъдим итеп бәйрәм ясыйлар иде. Элекке сәяси журналист, Татмедианың Мәгариф филиалы мөдире Илдар Миргалимов белән дә әңгәмәбезне матбугат көне, журналистларның бүгенге хәлен барлаудан башладык. –​ Татар матбугатының бер вәкиле буларак, гомум республика күләмендә матбугат бәйрәме булуны теләр идегезме? – Шәхсән үзем теләр идем. Элекке елларда чыннан да Бауман урамына яисә берәр урынга бергә җыелып элекке хезмәттәшләребез белән очрашып сөйләшә идек. Чыннан да, ниндидер бәйрәм рухы булды. Бүген рәсми рәвештә “Бәллүр каләм” чарасы үткәрелә, хакимият вәкилләре мөхәррирләрне җыеп сөйләшә. Гади журналистлар өчен дә менә шундый бәйрәм булсын иде дигән теләк бар. Кайбер редакцияләр үзләре чәй эчүләр оештыра. Былтыр без табигатькә чыккан идек. –​ Мәгариф филиалы ул нинди эшчәнлек алып бара һәм сезнең карамакка кайсы журналлар керә? – “Мәгариф” журналы ул белем бирү, уку-укыту турындагы журнал. Ә “Гаилә һәм мәктәп” - тәрбия бирү турында. Белем һәм тәрбия ул бер кошның ике канаты кебек. Белемнән башка тәрбиянең, тәрбиядән башка белемнең файдасы юк. Шуңа күрә без шушы эшне комплекслы рәвештә алып барабыз. –​ Куелган планнар һәм эшләнәсе эшләр күпме? Сез әлеге журналлардагы эшегез белән канәгатьме? – “Мәгариф” журналында бер елдан артык эшлим. Төп нәтиҗәне укучы үзе ясарга тиештер инде. Без булдырганча тырыштык, яңа проектлар да башладык. Яңа сайтны да (magarif-uku.ru) эшләтеп җибәрдек. Минемчә, ул татар матбугатында иң уңышлы, иң күп файдаланыла торган сайтларның берсе. Шул ук вакытта күңелне әрнетә торган бер проблема бар, абүнәчеләр – язылучылар кимү. Моның белән көрәшү – җитди проблемга әйләнде. –​ Бу проблем турында зурлап уйлаучы бармы? Дәүләт башлыкларына барып җитәме? – Редакция, журналист, мөхәррирләр “подписка” дип йокыга китә, “подписка” дип уяна. Бер караганда, ул дөньяда бара торган тенденция. Бөтен илләрдә электрон форматка күчеп баралар һәм без дә аннан читтә кала алмыйбыз. Күп кенә керемебез, керемнең шактый өлеше шул абунәдән (подпискадан) керә. Ул кимесә, керемнәребез дә кими дигән сүз. Шуңа күрә, кимүне барыбер ничек тә булса киметергә, туктатырга тырышырга кирәк. –​ "Ватаным Татарстан" газетасында эшләгәндәге язмаларыгызны искә төшергәндә шундый сорау туа, бүген дә сезнең кебек республика журналистлары “Мин Татарстан президенты булсам” дигән язма астында, тел кулланылышын, социаль тормышны шушылай күз алдына китерер идем дип материал яза аламы? Гомумән, андый язучы бармы? Урталыкны алып, яхшысын да, начарын да тигез күрсәтеп язу бүген мөмкин эшме? Матбугатта ирекле фикерле журналистлар җитми диләр. Ә мәгариф системасында ирекле фикерле укытучылар бармы? Төп фәннәрдән тыш, рухи, социаль үсешне дәрестән тыш аңлата алган укытучылар бик аз бит. – Миңа калса, соңгы елларда дәүләтне, хакимиятне тәнкыйтьләүчеләр булса да, безнең фикер хөрлеге күпмедер дәрәҗәдә үсте. Чөнки интернет та үсеш алды. Ул да кешеләрнең аңына тәэсир итте. Шуңа күрә андый гына түгел, әллә нинди фикерләрне дә әйтүчеләр хәзер бар һәм алар күбәя. Урталык ул субъектив әйбер. Урталык кайсы җирдә икәнен берсе дә әйтә алмый, шуңа күрә аны һәркем үзенчә тәкъдим итә. Һәр кеше үз фикерен уртада дип саный. Минемчә, андый журналистлар бар. –​ Сез кайсы газет-журналларны укыйсыз, кайлардан мәгълүмат аласыз? Татар матбугат кырындагы мәгълүматларны сез ничек күзәтеп барасыз? – Мин үзебезнең татар матбугатын күзәтеп барырга тырышам: “Ватаным Татарстан”, “Шәһри Казан”, “Ирек мәйданы”, “Акчарлак”, “Безнең гәҗит” газетларын укыйм. Татар телле сайтларны да карыйм. Бүгенген көндә һәрбер татар хәбәрле булырга тиеш дип саныйм. –​ Алар кирәкле барлык өлкәләрне колачлыйлар дип уйлыйсызмы? – Минемчә, бөтенесен дә колачларга мөмкин түгел. Шуңа кеше үзе басмаларны сайлый, нәрсә күрергә, ничек ишетергә тели, шунсын карый. –​ Сезнеңчә, нинди өлкәләр мөһимрәк? Җәмгыятьнең төп умыртка сөяге сез яктыртып барган мәгариф өлкәсеме? – Мәгариф милләтнең киләчәгенең нигезе. Мәгариф булмаса, аның киләчәге юк дигән сүз. Мәгариф ул иң отышлы инвестиция. Аңа инвестиция салган очракта, киләчәк тә булачак. Хәзерге вазгыятькә күз салсаң, мәгариф өлкәсе башка өлкәләр белән бик тыгыз бәйләнештә: икътисад, сәясәт, тышкы сәясәт, технологияләр. –​ Тышкы сәясәтнең үзгәрүе сезгә тәэсир итәме? Журналда материал бирүдә чикләүләр юкмы? – Турыдан туры тәэсире юк, әлбәттә. Конкрет безнең эшчәнлеккә дә йогынтысын сизмим. Татарстанның мәгариф министрлыгы да, Татмедиа да безнең татар телле проектларны хуплап, фатиха биреп торалар, ул яктан гомумән проблем юк. “Мәгариф” журналы 70% татар телендә чыга. Ләкин мәгариф өлкәсендәге сәясәтне алып барганда, тышкы сәясәт катнаша. Дәреслекләрдә унификацияләү омтылышлары бара. Бер стандартлы тарих дәреслеге, бер әдәбият дәреслеге, минемчә дөрес түгел. Сез әйткәнчә, урталык кирәк. Әмма ниндидер анализ ясап, теге яки бу фикерне тыңлап, урталыкны һәр кеше үзе таба. Ә безнең мәгариф системасы һәм мәктәп, ул кешегә анализларга, хакыйкатьне эзләргә, табарга өйрәтергә тиеш. Безнең мәктәп алдында тора торган төп бурычыбыз шушы. –​ Татар матбугатында ничек? Ул да укучыны эзләнергә, уйланырга мәҗбүр итәргә тиешме? – Журналистиканың миссиясе ул – дөрес мәгълүмат бирү, шуның аша укучы үзе нәтиҗә ясарга тиеш. Журналистиканың һәм мәгариф системасынын миссияләре бер-берсенә охшаш. –​ Дәүләт сәясәтендә матбугат чаралары ул пропаганда буларак хезмәт итә. Татар матбугатында пропаганда көчлеме? Татар матбугаты нинди юнәлештә алып барырга тырыша? Мәскәү кушканчамы, әллә Татарстанның үз юлымы? – Мәгариф журналы – махсуслашкан, фәнни-методик журнал булып чыга. Шуңа күрә пропаганда турында нидер әйтү авыр. Әлбәттә, мәгарифкә кагылышлы проблемнарны объектив яктыртырга һәм чагылдырырга тырышабыз. Матбугатның пропаганда миссиясе бар. Татар матбугаты ул – элекеге заманнардагы кебек, оештыручы да, агитатор да, пропагандист та. Милләтнең киләчәге булуын телибез икән, аның өчен шундый оештыручы, дөреслекне әйтә, күрсәтә белүче орган, тармак булуы мөһим. –​ Сезнеңчә бүген татар журналистларның абруе бармы? Алар  дәүләт күләмендә ниндидер үзгәреш кертә аламы? – Хәзерге вакытта, кызганыч, журналистларның абруе кими.  Гомумән, Русиядә журналистның дәрәҗәсе кими, бу төрле сәбәпләргә бәйле. Бәлки кайбер чорларда журналистлар ул абруйның кимүенә үзләре дә сәбәпче булгандыр. Бүген төшкән, кимегән абруйны күтәрү авыр. Миңа калса, журналист иң беренче чиратта социаль яктан мөстәкыйль һәм бәйсез булырга тиеш. Әлбәттә, эш хакларын да күтәрергә кирәк. Чөнки эретеп ябыштыручы белән журналист һөнәрен бергә куеп, кайда эшләргә киләсез дип сорасак, 40 мең сумнан артык эш хакы булган эретеп ябыштыручыны сайлаячаклар. Гади журналистларның уртача хезмәт хакы 15 мең тирәсе. Шуңа да татар журналистикасында ир-атлар нык кимеде, редакцияләрдә күпчелек хатын-кызлар эшли. Шулай да, төшенкелеккә бирелергә ярамый, чөнки без эшлибез һәм яңа эш юнәлешләре табыла, басма матбугатта да, интернет киңлекләрендә дә үсәргә юл бар. Приоритетларны дөрес куйсак, эшләп була.   Байбулат ДӘҮЛӘТ | 20.05.2015 (полный текст новости)

  • 2015-05-22 03:19 Ходай бала хәсрәте бирмәсен
    21.05.2015 Фаҗига Үткән елгы май бәйрәмнәрен бик күңелле уздырган идек. Казанда Качалов театрында баш хисапчы булып эшләүче кызыбыз Резидә дә кунакка кайтты. Балалар, оныклар бергәләшеп шашлык пешерделәр, бакчада эшләдек, Резидә яшелчәләр, чәчәкләр чәчте, аның белән икәү алмагачлар утырттык. 4 майда энесе аны машина белән Казанга илтте, мин озатып калдым. Кем уйлаган ул вакытта балакаемны соңгы тапкыр күрүем, соңгы озатуым дип. 29 майда төнлә Чабаксардан Казанга командировкадан кайтып төшеп, Резидә өенә кадәр кайтырга таксига утыра һәм бәрелеп үлә. Таксистның игътибарсызлыгы аркасында, гөрләп эшләп торган, әле 43 яшьлек кенә балабызның гомере өзелде. Көтмәгәндә ишелеп килгән бу хәсрәтебезнең авырлыгын бернәрсә белән чагыштырып та, аны берничек җиңеләйтеп тә булмый. Без – гомер чигенә җитеп килүче ата белән ана инде өченче балабызны җир куенына тапшырдык. Алсуыбыз авырып үлде, аның үлеменә 13 ел үткәч тә йөрәк сыкраулары басылмаган иде, инде Резидәбезнең мәңге кайтмаячагын, аны күрергә, тавышын ишетергә, аның белән сөйләшергә мөмкин түгеллеген йөрәк кабул итә алмый. Бик сагынабыз аны. Кайчакта ул исәндер, Казанда эшләп йөридер кебек тоела. Ашарга утыргач та, иптәшләрен күргәч тә, тәрәзәдән ул киткән юлларга карагач та коточкыч сагыш баса күңелне. Һәрвакыт күңелемнән аның белән сөйләшәм, киңәш кирәк булганда ул ни әйтер иде дим. Ул өйгә кайткач Алсуымны да күргән кебек була идем. Резидә безнең беренче балабыз, беренче шатлыгыбыз иде. Алсу – икенче кызыбыз, ә үлгән улыбыз Айрат ике кыз артыннан туган тансык балабыз иде. Резидә Рамил энекәшенең киңәшчесе, оныкларымның яраткан туган апалары иде, киленебез Гүзәл белән дә серләре килешә иде. Безнең таянычыбыз, картлык көнебезгә терәгебез иде ул. Ул тормышны, кешеләрне, эшен, Казанын бик яратты. Авыр эшен җаваплылык белән яхшы башкарды. Аны барысы да хөрмәт иттеләр. Резидә спорт белән шөгыльләнде, сәламәт тормыш рәвеше алып барды. Чаңгыда шуа, бассейнда йөзә, велосипедта йөри иде. Машина йөртү таныклыгы алды, инглиз теле курсларында укыды, эше буенча квалификация курслары үтте, күп шәһәрләрдә командировкаларда булды, җәйге ялларын диңгез буенда үткәрде. Резидә барысын да үз көче белән, үз тырышлыгы белән булдырган иде. Тик бөтенесе дә үкенечкә калды хәзер. Таксистның игътибарсызлыгы аркасында балабыз әрәм булды. Үлеменә бер ел тулып килә, ә йөрәктәге сагышлар тирәнәя генә бара. Бу язганнарым аңа дога булып ирешсен. Ходай беркемгә дә бала хәсрәте бирмәсен, беркемне дә фаҗигале үлемнәргә дучар итмәсен. Венера БАЙБУЛАТОВА 18 | (полный текст новости)

  • 2015-05-22 03:19 Соңгы әманәт (ХИКӘЯ ДӘВАМЫ)
    20.05.2015 Әдәбият Сәмига Сәүбанованың бүген туган көне. Аны чын күңелдән котлыйбыз һәм "Соңгы әманәт" хикәясенең дәвамн укучыларыбызга тәкъдим итәбез.   Хикәянең башы: http://matbugat.ru/news/?id=11773 * * *   Улының күңелсез генә кайтуын күргән әнисе борчылып:   - Йә, кем кыерсытты тагын үзеңне? -  дип сорады.   Малайның бар борчуын әнисе белән бүлешә торган чагы иде.   - Ә син үзеңне аңа лаек икәнеңне расла, – диде әнисе. – Кызларның игътибарын башкача яулыйлар. Ул синең бүтәннәрдән бер башка өстен булуыңны күрсен. Үзе үк мине кәләшең итмәссең микән, диярлек булсын.    Бу сөйләшүдән соң Индус Гөлүсәгә бөтенләй игътибар итмәгәндәй булды.  Дәресләрен тырышып әзерләнә башлады. Укытучы сораганга берсе дә җавап бирә алмаган чагында кулын күтәреп, җавап биргәндә Гөлүсәнең күзен тутырып аңа карап тыңлавы күңеленә бер рәхәтлек өстәде.    Бераздан аларның икесенең дә  кәләш белән кияү булып йөрүләрен бөтенләй оныттылар. Гөлүсә кызлар , ә Индүс малайлар белән аралаша башлады. Кызларның үз серләре, малайларның үз серләре барлыкка килде. Кызыл аләм кебек Гөлүсә янында җилфердәп йөргән Айдар да әти-әниләре белән бергә Яр Чаллы шәһәренә күчеп китте. Теге матур этне дә үзе белән алды.   Башта җәйге каникулларда әбисе белән бабасы янына кайтып йөрсә дә, кызларның үз уеннары, малайларның үз уеннары барлыкка килде.     Авыл җирендә эшнең бетеп торганы юк, көндез дә, кич тә шул бәләкәй бала-чага гына уйнап йөри, ә үсә төшкәннәренә эш табып кына торалар. Тавык-чебешләрне, каз-үрдәкне саклау, яшь бозауларны болынга алып чыгу, яшелчә бакчасына су сибү, чүбен утау, суын ташу кебек эшләрнең исәбе-хисабы юк. Авылда җәен кунакка кайткан кешегә генә рәхәт, ә бу рәхәтлекне тудырган кешенең эшен тавык чүпләп тә бетерә торган түгел. Күңелеңне куеп тәрбияләмәсәң, тәрәзә төбендәге гөл дә чәчәк атмый.   Кичләрен кызлар матур итеп киенеп үзара нидер серләшә-серләшә, көлешеп дискотекаларга йөри башладылар. Алар артыннан егетләр дә калышмадылар. Ул җыелышып капка төпләрендә сөйләшүләр, үртәшүләр... Хәзер инде кызларның да, егетләрнең дә борчуы бүтән - мәктәпне тәмамлагач нишләргә? Егетләрне армиягә алачаклар, ә анда берсенең дә барасы бик килеп тормый иде. Ата-аналарның барысы да борчуга төште – балаларын армия хезмәтеннән калдыру өчен укырга кертергә акча каян гына табарга? Гади авыл баласына дәүләт хисабына уку турында хыялланырга да ярамасын һәркайсы белә иде.   Илгизнең әти-әнисе башкача уйлый иде.   - Ул түләп алган диплом белән ерак барган кешене күргән юк әле. Әнә күпме кеше атасы-анасын ыштансыз калдырып, укырга кергән иде, беренче елны ук имтиханнарын бирә алмыйча кайттылар, барыбер армиядән дә котылмадылар, кайберләре анда бармас өчен хәзер дә качып йөри. Армия хезмәте ирләрне ныклыкка гына өйрәтә ул, – диделәр.   Гөлүсә шәфкать туташы булырга укырга керде. Айдар табиблыкка укый икән дип ишетелде. Ә Индүс армиягә китте.    Гөлүсәгә ничәмә-ничә тапкыр хат язарга  җыенды ул. Төшләрендә  берничә тапкыр ана аңа ак күлмәк кидерергә тырышканын , тик бу күлмәккә кызның бер дә сөенмәгәнен күрде. Туй күлмәген үзе белән кияргә теләмәгәннән дип кабул итте моны Илгиз. Шулай да ул аңа бәйрәм белән котлап берничә тапкыр открытка җибәрде. Кыз җавап бирмәде. Аның каравы бүтән кызлар хатка аптыратмады. Балачак хыяллары балачак белән артта калды, ул үзе дә бөтенләй башка кеше иде.    Солдат хезмәте әнисе кочагыннан гына чыгып килгән егетне җитдиләтте.    Индүс авылга кайтып бераз ял иткәч, Яр Чаллы шәһәрендә милициягә эшкә урнашты. Шулай итеп армиядә йөрүнең файдасы тиде. Чөнки анда бик каты тикшереп, җиз иләктән генә үткәреп алалар иде. Ә армия хезмәтендә булуы аның шул мәшәкатьләрен җиңеләйтте. Аралашырга кызларга кытлык юк иде. Күңелгә ошаганнары да булды. Тик  өйләнешү турындагы уйларны ул башына да кертеп карамады әле.    Үзе дуслашып йөргән кызлар да аңа кияүгә чыгам дип тормадылар, аякка ныграк баскан җитдирәк егетләр дә җитәрлек иде алар өчен.    Вакыт-вакыт аның балачагындагы вәгъдәсе исенә төшеп, кибеттән кәләш күлмәкләре карый. Кәләшкә күлмәк кенә түгел, тагын әллә нәрсәләр кирәк икән бит . Ә кияү егетенә? Ә туй өстәленә? Туйдан соң кайда яшәргә? Әти-әнине кысрыкларгамы? Дөрес,  каршы да килмәсләр. Тик алар җилкәсендә күпме яшәргә була? Юк, бу аның өчен әнә шул балачагындагы кебек матур хыял гына әле.    Ә Гөлүсә? Индүсны уйлап та бирмидер.  Кайчандыр кияү белән кәләш булып йөргәннәрен оныткандыр да инде .    Гөлүсә белән Айдар өйләнешәләр икән дигән сүзләр ишетелгәч, күңелен бераз моңсулык басты. Менә ни өчен аңа җавап бирмәгән икән.     Эштә ташламалы ипотека белән фатир чиратына документлар җыеп тапшырган иде. Чираты якыная башлагач,  кызлары да аның белән ягымлырак сөйләшә башладылар. Ул үзе дә шулар арасыннан кайсысын сайларга микән дип йөргән чагында Гөлүсә кайтып төшмәсенме!     Гөлүсә!    Индүс аны оныттым, балачакның самими хыяллары булып кына калган дип уйлаган Гөлүсә! Кияүгә дә чыкмаган, үзе генә! Отпускага да түгел, ә бөтенләйгә!   Егетнең бөтен планнарының асты өскә килде.   Димәк...   Ул хәбәрне ишетү белән авылга кайтты. Кайту белән Гөлүсәләр ишегалдына карады. Кер бавында бала чүпрәкләре, ишегалдында зур бала арбасына игътибар да итмичә үзе күренмәсме дип күзәтте ул.   Бала елаган тавыш та аны сагайтмады. Хәйдәр абыйның балалары күп, оныклары да әллә ничә. Тагын бер кеше туган , димәк.   Әнисеннән читләтеп кенә авыл хәлләрен сораштырса да, ул күршеләргә кагылмады. Югыйсә элек аларның тавыклары ничә чебеш чыгарганын да сөйли торган иде бит . Индүс түзмәде.   - Гөлүсә кайткан дип ишеткән идем... – диде.   Әнисе :    - Бәла агач башыннан түгел, адәм башыннан йөри икән, - дип күз яшен сөртеп алды.   - Нинди бәла турында сөйлисең, әни? Гөлүсә кайттымы, дим?   - Кайтты шул. Кайтмаса әйбәтрәк буласы иде дә...   - Аңлатыбрак сөйлә әле, әни!   - Берәү генә булса да ярый иде... Игезәкләр бит, игезәкләр... Бу Айдар кеше түгел икән...   Әнисенең сөйләвеннән шуны гына аңлады – Айдар Гөлүсәгә түгел, бүтән кызга өйләнгән.  Теге кыз : “Гөлүсә карынындагы балалары башка кешедән икәнен миңа сер итеп әйтте”, дип, хәбәр тараткан. Айдар да ишеткән моны.  Корсагын төшерүне таләп иткән. Ә Гөлүсә акланып тормаган, куган да чыгарган.  Айдар белән туйга дип алган күлмәген йөзенә аткан. Ә тегесе үч итеп, икенче көнне үк дус кызын алып кайткан. Соңыннан гафу үтенеп тә йөргән. Тик анысы да Гөлүсәдән аз гына соңга калып балага узган булган.    - Бу заманын да әйтер идем, үбешеп кенә йөрмисез бит сез. Ир-ат үзенә борчу килсә, йә шешәгә үрелә, йә бүтән хатын кочагына керә. Андый чакта иркәләүчеләре дә табылып тора. Айдар кебекләрне бигрәк тә... Аннан соң ул үзе дә бу яктан егет чагында әүлия түгел иде.   - Бернәрсә дә аңламыйм әле мин, әни. Бер дә ышанасы килми моңа.   - Аңлашылганы да җитәрлек. Камил көне-төне кайгысыннан эчә әнә. Даниянең дә күзеннән яшь кипми. Балакаем, бу Гөлүсә ничекләр түзәдер?   - Ә Айдар?    - Ирләргә нәрсә? Теге кызга өйләнү белән баш табиб итеп куйганнар үзен. Бик абруйлы кеше йонлы кулы  булган икән. Сөяркәсе булмады микән, дип тә сөйлиләр. Гонаһысына кермим, дөрестерме-түгелме. Андый чакта гайбәт күп була. Айдарга ул балалар аныкы түгел дигән генетик анализга хәтле күрсәткән.   - Аны бит кабаттан да тикшертеп була. Судка бирергә...   - Гөлүсәнең суд юлында йөрергә уенда да юк! Ул аларны Айварга тагарга уйламый да. Тегесе шухыр-мухыр китергән. Ә балалар...    - Хәтерлисеңме, әни, бәләкәй чакта безне кияү белән кәләш дип йөртә идегез?   - Хәтерләмиме соң?.. Син, берүк аны исенә төшереп, канына тоз сала күрмә. Күзләренә күренеп йөрмәсәң дә ярый. Аларда синең кайгы түгел.    - Айдарның әти-әнисе ни ди соң? Кода-кодагый булып йөри башлаганнар иде , дигән идең бит.   - Аптыраганнар инде. Алар гына түгел, бөтен кеше аптыраган. Ул балаларның күз яше кайсына төшәр икән диләр хәзер.    - Төшәр дип уйлыйсыңмы?   - Аллаһы Тәгалә барын да күреп тора бит.   - Бәбиләрне күрдеңме соң?   - Бигрәк матурлар! Карап кына тормалы. Гел Айдарның үзе инде.    - Кызлармы, малайлармы?   - Малайлар. Үзләре тере! Ашарга сорап кына торалар. Сөте дә җитмидер инде Гөлүсәнең. Бигрәк ябык...   - Игезәкләр дидеңме әле, әни?   - Игезәкләр шул. Нәселләрендә игезәкләр бар бит аларның.    Гөлүсәнең Айдар белән өйләнешергә җыенуын белгәч, шулай булырга тиеш дип уйлап, моңа һич аптырамаган да иде. Тик менә хәзергесен һич кенә аңлап булмый. Игезәк балаларың туасын белә торып, аларны әтисез калдырырга ничек курыкмаган?    Аның уйларын белгәндәй, әнисе дәвам итте.   - Гөлүсәсен дә әйтер идем инде... “Ул бу гәйбәтне миңа өйләнмәс өчен юри үзе дә чыгарган булгандыр әле. Бик тә баш табиб буласы килә иде аның . Аннан соң өйләнешкәч,  синең иреңнән балам була дип тагын берәрсе килеп әйтмәс дип кем әйтә ала”, - ди . Ә тегесе аның дус кызы да булган бит, җитмәсә!    - Дус булмаган, димәк.    - Булмаган шул. Айдарны тартып алыр өчен генә дус булып йөргән.    - Соң бу Айдарын да әйтер идем инде! Шик төшкән , ачуланышкан саен бүтән хатын-кыз кочагына егылмасаң булмый идемени?   - Хатын-кыз үзенә кирәк чагында юха елан белән бер ул. Аның кармагына килеп капканыңны үзең дә сизми калуың бар.    Индүснең башыннан мең төрле уй үтте. Яшь чагында аны-моны уйлап бетермисеңдер  шул . Ул үзе дә гонаһсыз түгел бит. Элек кенә  өйләнешкәнче егет белән кыз бер-берсе белән үбешүдән ары китмәгәннәр. Ә хәзер кызларның да әхлагы үзгәрде – әтисез бала табу да алар өчен берни түгел. Никахсыз җенси мөнәсәбәткә керүне дә көнбагыш ярган кебек кенә күрәләр. Нишләп әле кызларны гына гаепләп тора ул? Үзе дә мулла песие түгел ! Әгәр дә берьюлы ике-өч кыз аның үзеннән балага узып куйса? Кыяфәте ярый , нәселләре сау-сәламәт, үзеннән дә менә дигән балалар туар иде.    - Бала-чагага тәүфыйк бирсен инде, - дип авыр сулады әнисе. Айдарның әти-әниләренә дә рәхәт түгелдер. Бөтен авыл шул турыда гына сөйли хәзер.    - Гөлүсә нишләр икән инде хәзер? Ул игезәк балалар белән дим?   - Һәр бала үз ризыгы белән туа. Алла ташламас үзләрен. Күр дә тор, менә дигән егеткә чыгар. Гөлүсә кебек кызга биш баласы булса да ир табылыр. Тик хәзерге көндә аңа бик авыр.     Әгәр дә үзе дә шул хәлгә калса? Юк, буйдак булып озак йөрергә ярамас. Өйләнергә вакыт. Кемгә? Үзе белгән кызларның кайсысына?    Ул белгән кызларын күз алдына китерде. Арада әйбәт кенә хатын булырдайлары да бар кебек. Тик ярату дигән нәрсә дә бар бит әле. Күңелеңә ятмаган кеше белән ничек инде гомер буе бергә яшисең, ди? Аннан соң бармы соң ул ярату дигән хис? Уйдырма гына түгелме? Әнә бит бер-берсен яраткан парлар да соңыннан пыр тузып, аерылышып, мал бүлеп, үзара дошманлашып бетәләр. Бер-берсенә тартылу хисе булмаса өйләнешмәгән, балалар үстермәгән булырлар иде бит!   Ул Гөлүсә белән бала чактагы хыялларын оныткан да кебек иде. Тик менә хәзер әллә нишләде, йөрәге сулкылдап –сулкылдап куйды. Ул игезәк малайлар аның үзенеке була ала иде бит әгәр балачактагы хыяллары тормышка ашкан булса. Аңа да әти булырга вакыт бит, бик вакыт...   Ә күрше ишегалдында Гөлүсә бу якка таба күтәрелеп тә карамый.  Юк, бер дә хәсрәттән сыгылып төшкән кешегә ошамаган ул. Әнә кояшта кипкән чүпрәкләрен җыеп алды да, алар урынына яңаларын элеп куйды. Аннан соң игезәкләрен арбага чыгарып салды һәм аларны селкетеп бишек җыры көйли башлады. Йоклагыз күз нурларым, Җанымның йолдызлары...   Бу җырны башкачарак итеп курчакларын йоклатканда да җырлый торган иде бит ул! Ә Индүс курчакларны һич йоклатасы килмичә, машина белән выҗлап, аларны уятып, аңа комачаулый иде.   - Әле йокларга иртә! Әйдә машинага утырсыннар. Мин аларны кунакка алып китәм!   Тик курчакларның машинада утырасылары һич килми, алар егылып төшәләр. Әллә Индүс аларны йөртә белми инде?   - Синең машина йөртергә хокукың юк, шуңа машинаң ава, – ди Гөлүсә. – Башта правага укырга кирәк. Юкса аяк-кулларын сындырып бетерерсең. Әйдә мин сине правага укытам.   Гөлүсә аны “укытып”, права хокукы язылган кәгазь “язып” бирә. Тик барыбер курчаклар аның машинасын яратмыйлар, машинадан “төшеп калалар”.   - Минем курчаклар безнең ил машиналарын яратмыйдыр , чит ил машинасы алырга кирәк, - ди Гөлүсә.   - Алар машинада йөрерлек түгел, аларга бала караватында гына йокларга кирәктер, - ди Индүс.   - Син үзең үсмәгән! Аларны кияүгә бирергә вакыт.   Тик курчаклар арасында кияү егете булырдае юклыгы ачыклана.   - И, булмады инде бу. Кияү егете син булырсың!   - Кәләш син булсаң гына кияү егете булам!   Кияү белән кәләш табылгач, киемен табу кыен түгел, аларның бәйрәм киемнәре бар бит. Тик туйда кунаклар да кирәк .   - Кемнәрне чакырырбыз икән? – ди Гөлүсә җитди төстә.   - Әнисәне чакырмыйбыз, ул елак...    - Гөлүс тик утыра белми...   Туйга кунаклар исемлеген барлап чыккач, әниләре ашарга чакыра. Аннан соң бүтән уеннар  уйлап табалар. Чөнки гомер буе кәләш белән кияү генә булып йөрмиләр...   Хатирәләр генә шул барысы да. Ә хәзер Гөлүсә чынлап бәби үстерә. Кәләш булмаган килеш...    Ул күрше ишегалдына ничек килеп кергәнен дә аңышмыйча калды.    - Исәнме, Гөлүсә! – дигәч кенә айнып китте.    - Исәнме, – дип елмайды Гөлүсә.   Һаман шул Гөлүсә. Бер дә елап утырганга ошамаган. Тагын да ягымлыланган.   - Кайткансың икән...   - Әйе.   - Әни дә булгансың.   - Әйе...   - Карарга ярыймы?   - Кара...   Кош балалары кебек ике нарасый...    - Без дә шулай бәләкәй булдык микәнни?   Гөлүсә көлемсерәде.   - Юк, туу белән йөгереп йөри башладык.   - Сарык бәрәннәре кебекме?   Икесе дә көлештеләр.   - Мин сине бик кызгандым...   - Нишләп кызганасың? Балаларым минем белән.   - Әйе...   - Без югалмабыз. Әйе, бит, балалар?  Безгә әнидән башка беркем дә кирәк түгел!   Ахыры берничә көннән...   --- --- | 20.05.2015 (полный текст новости)

  • 2015-05-22 03:19 Рөстәм Миңнеханов күп хатын алуны хуплыймы?
    20.05.2015 Ир белән хатын Рөстәм Миңнеханов күп хатын алу идеясенә карата үз фикерен белдереп, "Никахлашу - балалар алдында җаваплылык ул", - диде. "Интерфакс" агентлыгы хәбәр иткәнчә, Татарстанда вакытлыча Президент вазифаларын башкаручы Рөстәм  Миңнеханов журналистларга "Хатыным бу хәлгә тискәре карашта. Мин аның белән килешәм. Күпхатынлылыкны хупламыйм", - дип ассызыклаган.  --- --- | 20.05.2015 (полный текст новости)

  • 2015-05-22 03:19 Татарстан турында яңа ВИДЕОролик чыкты
    20.05.2015 Җәмгыять Татарстан Республикасы – Рәсәй Федерациясендә икътисад ягыннан иң алдынгы регионнардан берсе. Бай тарих һәм мәдәният, ямьле табигать күренешләре, бөек Идел елгасысың матурлыгы һәм ял өчен күп мөмкинликләр республикабызны Бөтендөньядан туристлар өчен кызыктыргыч ясый, диелә роликта.         Татарстан башкаласы, Казан рәсми «Рәсәйнең өченче башкаласы» исемен йөртә. Казан алдынгы отелләр, ресторанлар һәм күңел ачу комплекслары, бөтендөнья музыкаль фестивалләр һәм зур спорт ярышлары шәһәре.   --- --- | 20.05.2015 (полный текст новости)

  • 2015-05-22 03:19 Казан балалары белән автобус һәлакәткә юлыккан: 3 кеше үлгән (ФОТО)
    21.05.2015 Фаҗига Бүген иртә таңнан Нижегород өлкәсендә автобус һәлакәткә юлыккан. Анда Казан балалары булган – 3 кеше үлгән. Татарстан Гадәттән тыш хәлләр министрлыгыннан җиткерүләренчә, һәлакәт турында 5:00 сәгатьтә хәбәр кергән. Юл-транспорт һәлакәте Нижегород өлкәсенең Новое Ликеево торак пунктыннан ерак түгел урында булган. "Мерседес" автобусы йөк машинасы белән кара-каршы бәрелешкән Казаннан Санкт-Петербургка баручы автобуста 20 кеше, шул исәптән карате буенча ярышка баручы 12 бала (11-14 яшьлекләр) була. 3 кеше һәлак булган. Арада 1 бала да бар. 17 кеше хастаханәгә озатылган.     Беренчел фаразлар буенча, автобусның 51 яшьлек йөртүчесе руль артында йоклап киткән һәм каршы як хәрәкәт полосасына чыккан. Бу хакта өлкәнең ЮХИДИ идарәсе хезмәткәрләре җиткергән.   Һәлакәт аркасында өч кеше һәлак булган: бер кыз бала (12-13 яшьләр тирәсендә) һәм ике олы кеше. Автобус "МAN" йөк машинасына бәрелгән. Автобуста 12 бала, 6 озата баручы һәм 2 йөртүче булган.   Һәлакәт урынына ярдәмгә 62 кеше һәм 21 техника, шул исәптән Россия Гадәттән тыш хәлләр министрлыгыннан 18 кеше, 4 берәмлек техника җәлеп ителгән.   Кайнар телефон линиясе эшли: 8-800-775-17-17.             Фото: 16.mchs.gov.ru   --- --- | 21.05.2015 (полный текст новости)

  • 2015-05-22 03:19 Татарның алтын дисбесе (ФОТО)
    21.05.2015 Мәдәният Кеше китә, җыры кала дисәләр дә, мирасны барлап, иҗатны халыкка җиткереп торучы булмаса, шәхеснең образы җуела, иҗаты онытыла. Бу җәһәттән татар халкының мәшһүр җырчысы Рәшит Ваһапов бәхетле. Якташы, Татарстанның һәм Россиянең атказанган мәдәният эшлеклесе Рифат Фәттахов иҗатын, тормыш юлын барлап кына калмады, исемен мәңгеләштерү өчен фестиваль оештырды. Әбием сандыгыннан башланган эш бу, дигән иде ул бер әңгәмәдә. Баксаң, әбисенең сандыгында Рәшит Ваһапов җырлары язылган “тәлинкә”ләр сакланган һәм аларны тыңлаган көннәр бала аңына бәйрәм буларак сеңеп калган икән. Аннан атаклы авылдашының каберен эзләп табу, өйрәнү, исемен мәңгеләштерү эшләрен башлап җибәрү... Бу көннәрдән соң байтак гомер үткән, фестиваль дә 11нче яше белән бара икән. Татарстан Дәүләт Советы Рәисе урынбасары Римма Ратникова хаклы: “Без фестивальнең гала-концертында айсбергның өске өлешен генә күрдек. Ә ул – чын бәйрәм иде, мәшәкате, авырлыклары исә сәхнә артында калды”. Дәүләт Советы Рәисе урынбасары әйтүенчә, әлеге хәрәкәт башланып киткәндә, бездә болай да бик күп фестивальләр үтә, кирәкме соң тагын бер чара диючеләр дә булган. “Әмма ул сүзләр тынды, Ваһапов фестивале мәдәни тормышыбызда үз урынын тапты. Бүген ул дөньяның төрле почмакларында яшәүче татарларны берләштерә, яшьләргә җыр дөньясына юл ача торган көчкә әйләнде”, – диде ул. Фестивальнең махсус кунагы, Мария театры солисты Тимур Абдикеев та бу чараны югары бәяли. Менә шушы фестиваль татарча җырларга мәхәббәтемне тагын да арттырды ди ул. Пензада туган, балачагы Әзәрбайҗанда үткән егет бүген тырышып-тырышып татарча сөйләшә. Екатеринбург опера һәм балет театрыннан килгән Илһам Вәлиев исә: “Сәнгатьне арзанлы попса басып алган бер заманда Ваһапов фестивале кебек чаралар сулар һава кебек кирәк. Сәхнәне мин көтүчесез калган уҗым басуына тиңлим. Кем ничек булдыра ала, шулай кылана. Ваһапов фестивале исә киләчәк буын җырчыларын тәртәгә кертә, халык җырларын җырлатып тавыш мөмкинлекләрен ача, зәвыгын үстерә. Ярый әле шушындый чаралар бар, юкса милли моңнарыбыз күптән югалган булыр иде”, – дигән фикердә. Рифат Фәттахов, бүген сәхнәдә 200дән артык кеше күрерсез, диде. Чыннан да, сәхнәдә чын мәгънәсендә җыр бәйрәме булды. Махсус кунаклар да, яшь башкаручылар да ихлас, матур чыгышлары белән сокландырды. Шунысын да искәртик: быел яшь башкаручылар бәйгесендә 100гә якын кеше катнашкан икән. Биредә Татарстан, Уфа һәм башка төбәкләрдән килүчеләр шактый иде. Димәк, милли моңнарыбыз исән, татар халкының алтын дисбесе өзелми, дип йомгак ясады Рифат Фәттахов. Бәйгенең яңалыклары да бар. Быел вокаль ансамбльләр дә чыгыш ясады, үзешчән сәнгать вәкилләре дә үз көчен сынап карады. Үзешчәннәрдән Чуашстанның Шыгырдан авылыннан килгән Азат Абитовны тамашачы сәхнәгә кат-кат чакырды. Аларга жюри әгъзасы, Татарстанның һәм Россиянең халык артисты Венера Ганиева мондый бәя бирде: – Быел бәйгедә катнашучылар да күп булды, географиясе дә киңрәк иде. Яңа номинацияләр барлыкка килде. Төрле жанрлар тыңлау безгә дә кызык. Ә җиңүчеләрне билгеләгәндә барыбыз да уртак фикердә булдык. Барысы да лаеклы урыннар алдылар. Фестиваль көннән-көн колач ала. Германиядә белем алучы Илүсә Хуҗина әнә шулай ди. “Бер генә көнгә махсус шушы чара өчен кайттым. Чөнки ул миңа профессиональ яктан тагын да үсәргә мөмкинлек бирде. Оештыручылар югалган җырларны сәхнәгә кайтару, Ваһапов репертуарын яңарту җәһәтеннән дә игелекле эш башкара. Миңа аның дәвамлы булуы, яшь башкаручылар белән даими эшләве дә ошый”, – диде ул. Мөгаен, шуңа да фестивальдә буыннар чылбыры барлыкка килгәндер. Әйтик, быел бәйгедә Ваһапов фестивале лауреаты Рөстәм Асаевның кызы Гөлназ да катнашты. Җырчы уенын-чынын бергә кушып, оныкларын да бирегә алып килергә вәгъдә итте. Быел халыкчан башкару номинациясендә – Рифат Шәрәфетдинов (Уфа сәнгать академиясе), эстрада номинациясендә Әмир Әхмәдишин (Казан дәүләт мәдәният университеты) җиңде. Вокаль ансамбльләр арасында иң-иңе булып Инсаф Бәдретдинов, Алсу Сәйфуллина дуэты танылды. Җиңүчеләр “Мәйдан” каналы һәм “Болгар” радиосында ротациягә алыну мөмкинлегенә ия булды. Радио-телевидениенең дә эчтәлеге байый дигән сүз инде бу. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 Вакыйф Мамедов фотолары Гөлинә ГЫЙМАДОВА 69 | 20.05.2015 (полный текст новости)

  • 2015-05-22 03:19 Бүген Казанда “Минем гаиләмнең шамаиле: үткәннәрдән — бүгенгегә” күргәзмә ачыла
    21.05.2015 Дин Анда Бөтенроссия татар шамаиле конкурсының шорт-битенә эләккән 90 эш тәкъдим ителә. Бүген, 21 май – Идел буе Болгарында исламны рәсми кабул итү көнендә сәгать 15.00дә, Казан Кремленың Кол Шәриф мәчетендәге Ислам мәдәнияте музеенда һәм Татар шамаиле галереясында “Минем гаиләмнең шамаиле” Бөтенроссия татар шамаиле конкурсы кысаларында “Минем гаиләмнең шамаиле: үткәннәрдән — бүгенгегә” дип исемләнгән күргәзмә ачыла. Искәртеп үтәбез: бәйгегә Татарстан, Башкортстан, Чувашия республикалары, Түбән Новгород өлкәсе, Санкт-Петербург, Перьм, Екатеринбург шәһәрләреннән, шулай ук Казакъстан һәм Австралиядән – барлыгы 125 катнашучыдан “Традицион татар шамаиле”, “Һәвәскәр каллиграфия”, “Балалар иҗаты”, “Гаилә ядкаре” номинацияләре буенча 300дән артык хезмәт кабул ителде. Күргәзмәдә исә шорт-биткә эләккән 90 эш тәкъдим ителә. Ислам мәдәнияте музеенда Татарстан районнарыннан, Казан, Түбән Новгород өлкәсеннән, Чувашиядән килгән борынгы 40 шамаил урын алды. Беренче мәртәбә бирегә куелган татар шамаилләре Казан һәм республика музейларында саклана торган шамаилләрне сан һәм сыйфат ягыннан узып китә. Берничә шамаил XIX гасырга карый. Күбесен XX гасырда татар осталары ясаган. Шамаил ясау сәнгатенең бүгенгесен һәм киләчәген хәзерге заман рәссамнаре һәм каллиграфлары ясаган 50 шамаил чагылдыра. Әлеге эшләр конкурсның сайлап алу турын узды һәм, финалистларны ачыклаганчы, конкурста катнаша. Күргәзмә, конкурска килгән иң яхшы эшләр белән таныштыру максатыннан, оештырыла. ТР мөселманнары Диния нәзарәте һәм “Казан Кремле” сайтлары аша алар өчен тавыш биреп булачак. Җиңүчеләр 12 июнь көнне Кол Шәрифтә игълан ителәчәк, диелә ТРМДНнең матбугат хезмәте хәбәрендә. Күргәзмә исә көн дә эшли. Татар-информ | 20.05.2015 (полный текст новости)

  • 2015-05-22 03:19 Рөстәм Миңнеханов: Телефон сүндереп ял иткәнем юк (ФОТО, ВИДЕО)
    21.05.2015 Җәмгыять Рөстәм Миңнехановның Instagram челтәрендә соңгы вакытта аеруча еш күренә башлаган көчекнең кушаматы Солтан икән. Өстәвенә, Татарстан лидерының беркайчан да телефон сүндереп ял иткәне юк. Ял көннәрендә буш вакыты табыла икән, әлеге сәгатьләрен ул әнисе янына кайтып, хәлләрен белешеп килүгә багышлый. Билгеле булганча, бүген Татарстан Президенты вазифаларын вакытлыча башкаручы Рөстәм Миңнеханов республика матбугат чаралары җитәкчеләре белән очрашты. Журналистлар тарафыннан яңгыраган сораулар арасында Президентның шәхси тормышына кагылышлылары да байтак иде. Бу аңлашыла да, чөнки Рөстәм Миңнехановның эш графигының тыгыз булуы бик күпләрне шаккаттыра. Татарстан лидерының ял итәргә вакыты каламы, әлеге буш минутларын ул ничек уздыра, кайда ял итәргә ярата, аңа үзенең эше ошыймы – сорауларның күбесе менә шулардан гыйбарәт иде. Хәер, һәммәсе турында аерым сөйләшик... Рөстәм Миңнеханов күпхатынлылыкка каршы Рөстәм Миңнехановның Instagramын күзәтеп баручылар беләдер, соңгы вакытта Президент әлеге социаль челтәрдәге битенә кечкенә көчек фотосурәтләрен урнаштыра башлады. Бактың исә, ул Рөстәм Миңнехановның кечкенә улының көчеге икән, аның кушаматы – Солтан. - Бик яхшы, мөлаем көчек. Ул безнең гаиләнең яңа әгъзасы, - дип белдерде Татарстан лидеры уенын-чынын бергә кушып. Рөстәм Миңнехановтан купхатынлылыкка бәйле карашы турында да сорадылар. - Бу өлкәдә мин хәләл җефетем белән тулысынча килешәм: ул күпхатынлылыкка кискен каршы, - дип башлады сүзен Президент. - Гаилә кору - балалар алдында да зур җаваплылык. Бала өчен исә синең хатының – ул аның әнисе. Әгәр дә башкача булса, бу вәзгыять һәммәбез өчен дә авыр һәм катлаулы булыр иде. Шуңа күрә күпхатынлылыкны хупламыйм. Ошамаса, эшләмәс идем... Шунысын да билгеләп үтү кирәк, Рөстәм Миңнеханов үз эшен бик ярата. “Әгәр ошамаса, эшләмәс идем”, - ди Президент. Ә менә телефонын сүндереп куеп, рәхәтләнеп ял иткәне юк икән. - Иң яхшы ял – өйдә. Шулай да, телефонны сүндереп ял итеп булмый. Эшең шул булгач, сүндермисең... Я эшлисең, я ял итәсең инде.., - дип белдерде ул журналистларга. Ул чит илләргә кылган сәфәрләренең тәэсире турында да сөйләде. - Сәгать пояслары алышынмаса, уңайлырак булыр иде, әлбәттә. Ә болай уңайсызлык бар-барын. Кайчакларда сезнең кебек үк җәфаланам, - дип уртаклашты Рөстәм Миңнеханов. Хәтерләсәгез, 9 май көнне Рөстәм Миңнеханов үзенең Instagram челтәренә әнисе һәм энесе Рәис Миңнеханов белән төшкән фотосын урнаштырган иде. Бу фото татарстанлыларда зур кызыксыну уятты. - Әлбәттә, буш минутым чыгу белән әни янына кайтып килергә тырышам, кайчакларда бик тә кайтасы килә, - дип сөйләде Татарстан лидеры. Казанда яшәрмен дип уйламадым... Рөстәм Миңнехановка Бөек Ватан сугышы белән бәйле сораулар да бирелде. - Минем әтиемнең абыйсы 1941 елда сугышта һәлак булган. Без аның каберен Мәскәү янында таптык. Әлеге ярдәмнәре өчен эзләүләрдә катнашучыларга зур рәхмәт. Анда барып кайткан юк әле. Буш вакыт чыккач, һичшиксез, барачакмын, - дип белдерде Рөстәм Миңнеханов. Президент сүзләренә караганда, район җирлегендә эшләгәндә ул беркайчан да Казанга күченермен дип уйламаган. - Район җирлегендә эшләгәндә мин Казанда юньле кешеләр юк дип уйлый идем. Финанс министрлыгына эшкә килгәч, күрдем – алар монда да бар икән, - дип ассызыклады ул уенын-чынын бергә кушып. Рәмзия ЗАКИРОВА | 20.05.2015 (полный текст новости)

  • 2015-05-22 03:19 Ютазыда боз яуган (ФОТО)
    21.05.2015 Экология Авыл халкы сөйләү буенча, яңгыр шул кадәр көчле булган ки, хәтта күрше йортлар да күренмәгән! Авыл яныннан агучы инеш елгасында көчле яңгыр аркасында су күтәрелеп бакчадагы җирләрне юган, күпеллык үләннәрне аударган. Авылда ут та бетеп торган, әмма аны тиз арада ясаганнар, дип хәбәр итә "Ютазы таңы" газетасы. 1 2 3 4 5 | (полный текст новости)

  • 2015-05-22 03:19 Рамил Курамшин: «Без үзебезне үзебез генә саклап кала алабыз»
    21.05.2015 Мәдәният Әле быел гына чыга башлавына карамастан безнең «Атнакич» сәхифәсендә кемнәр генә кунакта булмады: җырчылар, рәссам, тренер, журналист, диктор... Бүген без сәхифәбезгә атаклы баянчы, Татарстанның халык артисты Рамил Курамшинны кунакка чакырдык. Чыннан да, уйлап карасаң, бер генә сабантуй да, туй да, концерт та, кичә дә, мәҗлес тә, очрашу да гармунчыдан башка үтми. Ярты гасырга якын иҗат гомерендә Рамил Курамшин атаклы җырчыларыбыз Илһам Шакиров, Зифа Басыйрова, Таһир Якупов, Флера Сөләйманова, Габдулла Рәхимкулов, Вафирә Гыйззәтуллина, Римма Ибраһимоваларның моңын халыкка җиткерешкән, алар белән бергә ярты дөньяны гизгән шәхес. Рамил абый кызыклы әңгәмәдәш тә. Аның белән җыр-моң хакында гына түгел, ә сәяси хәлләр, әдәбият-сәнгать, тормыш-көнкүреш вакыйгалары хакында да рәхәтләнеп сөйләшергә мөмкин. Чөнки аның һәр кешегә, һәр күренешкә карата үз фикере бар, ни уйлаганын турыдан-туры әйтә.  Рамил Курамшин баянчы гына түгел, ә җырчы һәм композитор да әле. Үзе уйнап үзе җырлаучылар, көй чыгарырга маташучылар татар эстрадасы өчен зур яңалык түгел анысы. Саный китсәң, андыйлар бүген байтакка җыела. Әмма аларның күбесе я баянчы буларак, я җырчы буларак үзешчәннәр дәрәҗәсендә генә. Ә Курамшинның сәхнәдә чыгышлары профессиональ баянчы белән профессиональ җырчыныкы. Композитор буларак иҗат ителгән җырлары да югары дәрәҗәдә. Иҗатын баянчы буларак башлап җибәргән Рамилнең җырлый башлавына 20 елга якын мәшһүр җырчыбыз Илһам Шакировның баянчысы булып эшләү дә тәэсир иткәндер, әлбәттә. Әмма нинди рольдә генә чыгыш ясамасын, Рамил Курамшин безнең өчен иң беренче чиратта сихри моң илчесе, татар җырының әллә ничә гасырлардан килгән бизәкләрен киләчәккә илтүче бер вәкиле. – Рамил абый, «Кайчан уйный башладың?» – дип сорасаң, гармунчыларның күбесе: «Үземне белә башлаганнан бирле», – дип җавап бирәләр. Ә менә Сез кайчан иң беренче тапкыр кулыгызга гармун алдыгыз? Гармун дигән сихри инструментта уйный башлау өчен иң башта аның булуы, музыкаль мохиттә яшәү дә кирәктер дип беләм... – Әйе, дөрес әйтәсең, моң дигән әйбер, аны тою сәләте ул нәселдән килә. Әтием Сөләйман мәктәптә җыр-музыка дәресләре укытучысы булгач өйдә гармуннар байтак иде. Мин аларның иң кечкенәсен шул ике-өч яшьләр тирәсендә «шыңгырдата» башладым бугай. Миңа биш, абыем Рафаилгә җиде яшь тулып, аның мәктәпкә укырга керергә әзерләнеп йөргән матур җәй көннәренең берсендә әти безгә «хромка» дип аталган ике рәтле гармун сатып алды. Әти абый белән миңа берничә көй өйрәтте һәм шул җитә калды: без абый белә көн саен шул гармунда ярыша-ярыша уйный башладык. Мәктәптәге концертларның берсе дә бездән башка үтми иде. Аннан соң инде баянга, аккордеонга да күчтек, өлкәнрәк сыйныфларда укыганда абый белән безне авыл яшьләре кичке уеннарга, концертларга да чакыра башладылар. Әйтергә онытканмын: татарның каймагы дип йөртелгән мишәр ягыннан бит мин: Сергач якларындагы Кучкай Пожары дигән авылдан. Син спорт дөньясында кайнаган кеше буларак белергә тиеш: татарлардан беренче Олимпия чемпионы, көрәшче Шәгъзам Сафин безнең авылда туып үскән. – Абый белән ярыша-ярыша уйный идек дисең. Минем, оятыма каршы, Рафаил Курамшин дигән гармунчы хакында ишеткәнем юк... – Мин Казанга абыйга караганда иртәрәк килдем, биредә музыка училищесын тәмамлагач, филармониядә баянчы булып эшли башладым. Ә абыем авылыбызда урта мәктәпне тәмамлагач, Арзамас шәһәрендәге педагогия институтына укырга керде. Бер ел укыгач аны армиягә алдылар. Шунда өч ел хезмәт итеп кайткач, ул укуын дәвам итте. Институтны тәмамлагач берничә ел укытучы булып эшләде. Шуннан соң язмыш аны Казанга китерде һәм ул 1972-75 елларда Татар дәүләт филармониясендә баянчы булып эшләде. Күренекле җырчылар Габдулла Рәхимкулов һәм Флера Сөләймановаларның баянчысы сыйфатында гастрольләрдә йөрде. Шушындый җырчыларыбызга уйнап, ул чын милли моңнарыбыз мәктәбен үтеп, баянда уйнау осталыгын камилләштерде. Тормышның кайбер кыенлыклары аркасында абыйга Мәскәүгә китәргә туры килде. Әлбәттә, ул анда да музыка белән элемтәсен өзмәде, мәктәптә җыр-музыка дәресләре укытты, башкаладагы татар җәмгыяте оештырган чараларда, концертларда әле дә катнаша. Татарстанның атказанган мәдәният хезмәткәре дигән исеме бар. Кыскасы, милләтебезгә, мәдәниятебезгә хезмәт итә. Аталы-Уллы Курамшиннар триосы - унда әти уртада абый, сулда мин. 1950 ел. – Рамил абый, Сез 20 елга якын мәшһүр җырчыбыз Илһам Шакиров бригадасында дөньяны аркылыга-буйга айкаган музыкант. Илһам абый, әлбәттә, үзе белән ни җитте генә баянчыны ияртеп йөрмәс иде. Җырлап китүеңә дә аның йогынтысы булгандыр? – Әле мәктәптә укыган чагымда ук радиодан ишетеп белгән Илһам абый Шакиров турында: «Их, үзен тере килеш бер күреп тыңласаң иде!» – дип хыяллана идем. Язмыш дигәнең бик кызык нәрсә икән ул. Аны тыңлау гына түгел, 20 елга якын бергә эшләп, бергә иҗат итәргә туры килде. Әгәр дә кемдер зур җырчы булыр өчен матур, көчле тавыш та җитә дип уйласа, бик нык ялгышыр. Чөнки халык улы булу, чын зыялы булу өчен үз телеңне камил белү, милләтпәрварлык, тарихыңны, халкыңның гореф-гадәтләрен яхшы белү, аның рухы, язмышы белән яшәү мәҗбүри. Илһам абыйның тагын бер асыл сыйфаты турында ассызыклап әйтәсем килә. Ул беркайчан да заманга һәм мода агымнарына яраклашып, арзан, зәвыксыз, мәгънәсез, үзе әйтмешли, «шырдый-бырдый» җырлар җырламады. Аның репертуары тирән мәгънәгә ия, уйландыра, милли горурлык хисе уята торган җырлардан гына гыйбарәт. Аңа бит күп композиторлар үз җырларын тәкъдим итә иделәр, әмма ул аларның алда санап киткән таләпләренә туры килгәннәрен генә сайлап ала иде. Шушындый җырчыга баянда уйнап йөрүләре бер бәхет булса, искиткеч тирән акыллы, зыялы кеше белән фикер алышулары минем өчен зур тормыш мәктәбе булды. – Рамил абый, Сез ярты гасыр татар музыкасы дөньясының эчендә кайныйсыз. Бүген дә күңелләрне дәртләндереп баянда «сиптерәсез», сезне төрле конкурсларда жюрида күрергә була. Моннан 20-30 еллар элеккеге белән чагыштырганда, бу өлкәдә алга китеш бармы? Сезне бүген нәрсәләр борчый? – Турысын гына әйткәндә, күңелне һич кенә дә куанычлы хисләр биләми шул. Әйе, төрле конкурслар да уздырабыз, эстрадага да яшьләр элеккеге кебек берәмләп түгел, ә «пачкалап» киләләр. Тик аларның күбесе нигә килгәнен, нәрсә эшләргә килгәнен аңлап бетерми шул. Бүген татар җаны өчен илаһи нәрсә булган «моң»ның нәрсә икәнен белмәгән җырчылар «йолдыз» булып йөриләр. Рәтләп нотаны да белмәгән кайберәүләр, ни татар, ни урыс җырлары язып, үзләрен композитор дип атыйлар. Андыйларга иң элек Гөлсем Сөләйманова, Рәшит Ваһапов, Илһам Шакиров, Әлфия Афзалова, Габдулла Рәхимкулов, Таһир Якупов җырлаганны тыңлыйсы иде. – Сез гомер буе юлда дигәндәй, гастрольләрдә күп йөрдегез һәм хәзер дә йөрисез. Артист халкы арасында кызыклы, маҗаралы хәлләр дә еш очрый. Шуларның бер-икесен искә төшермәссезме? – И-и, туганым, кызык хәлләрне искә төшерсәң, үзе бер китаплык җыелыр иде. Халык җырчыларның, артистларның гаилә хәлләре белән бик нык кызыксына бит бездә. «Фәлән артист өйләнгәнме?», «Тегесенең ничә баласы бар?» кебек сорауларны һәркайда биреп кенә торалар. Бервакыт аларга җавап бирүдән туйгач, мин бер хәйлә уйлап таптым. Клубта зур гына плакат кәгазенә иң еш бирелә торган сорауларга җаваплар яздым һәм фатирга килеп керүгә шул кәгазьне өстәлгә җәеп куям да: «Абый, апа! Миңа сорауларыгыз булса, менә бу кәгазьдә барысына да җаваплар бар», – дип әйтә башладым. Хуҗалар көлешә-көлешә җавапларны укыйлар һәм мине бүтән интектермиләр иде. – Рамил абый, өйдә ничә баяныгыз бар? – Икәү. Берсе зур концертларда чыгыш ясар өчен, икенчесе «халтурага», ягъни вак-төяк мәҗлесләрдә уйнау өчен. Алтынчы сыйныфта укыган чак.1960 ел. – Сәгатьләр буе фәлән килолы баянны күтәреп җырчыларга уйнап-басып торыр өчен ай-һай нык сәламәтлек кирәктер? – Мин филармониядә эшли башлаган чорда баянчылар урындыкка утырып уйныйлар иде. Аннан соң басып уйнау модасы китте. Баян бер потка якын авырлыкта, ягъни 13-14 кило чамасы. Күз алдыгызга китерегез: Илһам абыйның концертлары өчәр сәгатьтән артыкка сузыла иде. Көненә икешәр концерт куйган чаклар да күп булды. Алты сәгать буена баянны күтәреп сәхнәдә басып тору (басып тору гына түгел, уйнау) бер дә җиңел эш түгел. – Газета укучыларыбызга нинди теләкләрегез бар? – Дөньяда бүген илләр дә күп, халыклар да. Узган халык санын алу вакытында Русиядә кайбер халыкларны берничә өлешкә бүлгәләү күзәтелде. Шул исәптән безнең татарны да. Бүген һәр халык үз мәнфәгатьләрен хәл итү белән мәшгуль. Шуңа күрә дә без үзебезне үзебез генә саклый алабыз. Менә шул хакта онытмаска иде. Атлас ГАФИЯТОВ 18 | (полный текст новости)

  • 2015-05-22 03:19 “Гаилә һәм мәктәп” журналы хәйрия акциясендә катнашырга чакыра
    21.05.2015 Җәмгыять 1 июнь – Балаларны яклау көне уңаеннан редакция хезмәткәрләре республиканың Казандагы махсуслашкан балалар йортына барырга җыена. Ямашев урамына урнашкан әлеге балалар йортында әти-әниләре баш тарткан, төрле авырулары булган 4 яшькәчә нарасыйлар тәрбияләнә. Араларында ВИЧ-инфекцияле балалар да бар. "Кызганыч, әмма ачы дөреслек – бу балаларны тәрбиягә алырга теләүчеләр дә бик сирәк. Әлеге балалар йортына 70 ел тула икән, 1945 елның маенда ачылган булган. Болар турында белгәннән соң, балалар йортында тәрбияләнүче сабыйларның тормышына аз булса да ямь өстисебез килде: барып, балаларга яңа киемнәр таратачакбыз, төрле уеннар уйнатып, мастер-класслар үткәрәчәкбез. Бу нарасыйларга изгелек эшлисегез килсә, Сез дә безгә кушыла аласыз. Яңа киемнәр сатып алу өчен 28 майга кадәр акча җыю игълан ителде", - ди "Гаилә һәм мәктәп" хезмәткәрләре.   Тулырак мәгълүмат алырга теләүчеләр өчен: Руфия Фазылова, тел. 222-06-02, 8927 434 92 02, Декабристлар ур., 2, 7нче кат, “Гаилә һәм мәктәп” журналы редакциясе.   Изгелекне бергәләп эшлик! --- --- | 21.05.2015 (полный текст новости)

  • 2015-05-22 03:19 3 кешенең гомерен өзгән һәлакәтнең ВИДЕОсы пәйда булды
    21.05.2015 Фаҗига Татарстан спортчылары катнашындагы юл-транспорт һәлакәтенең видеосы пәйда булды. Аннан аңлашылганча, автобусның йөртүчесе руль артында йоклап киткән булырга да мөмкин. Бала хокуклары буенча РФ Президенты каршындагы вакәләтле вәкил Павел Астахов ярдәмчеләре бүген Түбән Новгородта Татарстан спортчылары катнашындагы юл-транспорт һәлакәте буенча бәйсез тикшерү үткәрәчәге билгеле булды. ТатарстанЯшьләр эшләре һәм спорт министрлыгы һәлакәттә гомерләре өзелгәннәрнең туганнары һәм якыннарының авыр кайгысын уртаклашты. “Киләчәктә мондый фаҗигаләргә юл куймас өчен барысын да эшләячәкбез”,– диде бүген журналистларга ТР яшьләр эшләре һәм спорт министры урынбасары Алмаз Мингулов.   Аның сүзләренә караганда, 23-24 майда Санкт-Петербург шәһәрендә буласы ярышларга каратэ буенча Татарстан җыелма командасы ТР Каратэ федерациясе хисабына барган. Шуңа бәйле рәвештә, пассажир ташу белән шөгыльләнгән предприятиене дә федерация үзе сайлаганлыктан, автобусның юлга чыгу вакыты һәм башка мәсьәләләр әлеге 2 оешма компетенциясендә булган.   “Кагыйдә буларак, теге яки бу ярышка бару министрлыкның бердәм календарь планына туры китереп тормышка ашырыла. Санкт-Петербургта буласы спорт чарасы исә әлеге планга кертелмәгән иде, ТР Каратэ федерациясе министрлыкка аның турында хәбәр итмәде”, – дип сөйләде министр урынбасары. Ул билгеләп узганча, ТР Яшьләр эшләре һәм спорт министрлыгы республика ведомствосының бердәм календарь планына кертелгән ярышларга баруны гына контрольда тота һәм бу максатларга акча бүлеп бирә. Планга кертелмәгән ярышлар турында федерация вәкилләре министрлыкка хәбәр итәргә бурычлы түгел.   Алмаз Мингулов киләчәктә бу төр фаҗигаләрне кисәтү өчен чаралар күреләчәге турында әйтте. Шулай ук һәлакәттә гомере өзелгәннәрнең гаиләләренә ярдәм күрсәтү мәсьәләсе турында фикер алышу күздә тотыла.   Искәртеп үтик: бүген сәгать 4ләр тирәсендә Түбән Новгород өлкәсе Кстово районы Новое Ликеево торак пунктыннан 11 км ераклыкта урап уза торган юлда автобус “МAN” йөк машинасы белән “маңгайга-маңгай” бәрелешкән. 51 яшьлек автобус йөртүче руль артында йоклап киткән һәм каршы як полосага чыккан дип фаразлана. Автобуста 11-14 яшьлек 12 бала, 6 озата баручы, 2 йөртүче булган.   Балаларның берсе Казанның “Феникс” спорт каратэсы клубына, калганнары “Ак Бүре” балалар һәм яшүсмерләр спорт мәктәбенә йөргән, дип җиткерде "Татар-информ".     --- --- | 21.05.2015 (полный текст новости)

  • 2015-05-20 02:52 Җырларда җырланган хыянәт
    18.05.2015 Ир белән хатын Бер хатын иренең икенче хатын белән йөрүеннән зарланып, әнисе янына килә. – Бу бәладән котылу бик ансат, – дигән әнисе. – Юлбарысның 3 бөртек йонын йолкып ала алсаң, ирең синнән башка берәүгә дә күтәрелеп карамаячак. Хатын сарык суйдырган һәм шул сарыкның итен һәр көнне юлбарыс яшәгән тауга илтә икән. Башта юлбарыс аны ырылдап каршы алса да, тора-бара ияләшкән һәм итне хатынның кулыннан ук ала башлаган. Һәм инде ул аның килүен көтеп тора икән дә, хатын күренү белән, койрыгын болгап, аның каршына йөгерә икән. Бервакыт юлбарыс, башын ризыклан­дыру­чысының тезләренә куеп, йоклап киткән. Шул чагында зирәк ханым юлбарысның 3 бөртек йонын йолкып алган. – Менә, күрәсеңме, – дигән әнисе. – Син шундый юлбарысны буйсындыргач, иреңне дә яман гадәтләреннән биздереп, иркә җан иясенә әйләндерә аласың. (Риваять.) Хыянәт турында җырлар җыр­ланып, легендалар, әкиятләр сөй­ләнеп кенә калмый. Бу сүз көндәлек тормышта күпләрнең җан ярасына әверелә. Чөнки әхлакый упкын чи­гендә, ата – улны, ана кызны белми торган заманда яшибез. Ышаныч беткән заманда. Дуска түгел, туганнарга да шикләнеп карыйбыз. Хастаханәдә табиб көтеп чиратта утырганда, Наилә ханым сөйләгәннәр кызганыч тоелды: – Күземә генә карап торган, игъ­тибарлы, ихтирамлы ирем үлеп китте, – дип сүзен башлады ул. – Яшьтән спорт белән шөгыль­ләнде, музыка яратты – өйдә 4 уен коралы бар. Күңеленә сыймаган хисләрен көй-моң белән әйткән, күрәсең. Мин менә дәвалап булмаслык чир белән яшим, ә зарлануны, авы­руның ни икәнен белмәгән ирем күнегүләр вакытында бакыйлыкка күчте. Күз яшьләрен сөртә-сөртә, Наи­лә апа таныш түгел әңгәмә­дә­шенә күңелен бушатты. “Без – дүрт кыз туган. Арада мин генә гаилә бә­хетенә тиенеп яшәдем. Барлык калган туганнарымның хыянәт кичереп, гаиләләре җимерелде. Бер сеңлемнең ирен массажист хатын “алып китте”. Ул ханымның чираттагы корбаны гына иде безнең кияү. Икенче сеңлемнең ире эштән юллама алып, җылы якка ял итәргә барып кайтты. Күчтәнәчләр, яңа тәэ­сирләр белән кайткан туганыбызны зурлап каршы алдык. Фотоларын карый башлагач, үзе төшкән тарихи урыннарда гел бер үк төрле хатын-кыз сумкасы күзгә чалынды. “Узып баручы бер ханымга мө­рәҗәгать иткән идем, аның сумкасыдыр”, – дип акланды. Үзе йөргән барлык тарихи урыннарда бер үк хатын-кызның сумкасы “кадр”га эләгүе безне юкка шикләндер­мәгән. Үзе генә ял итмәгән, “юлдашы” булуы да ачыкланды, “служебный роман” булган аның. Аерылдылар да, тегенең белән бер түбә астында гомер итә хәзер. Өченче сеңлемнең сабакташы гел өйләрендә кунак булды. Соңга таба гаилә бәйрәмнәрендә дә еш кына ул чакырулы иде. Ирсез генә бала үстерүче сабакташның баласы да безнең “кияү”неке булып чыкты. Гаиләсен ташлап, шул сөйрәлчеккә китте. Әлеге хатыны иренә тагын ике бала тәрбияләтеп, үзе ят ирләр белән чуалып йөрүен дәвам итә. Ялгышын аңлаган ире сеңлем янына кире килеп гафу үтенде. Тик башка ышанмый шул аңа сеңлем, гафу итә алмыйм, ди”. Моңа аваздаш язмышлар адым саен. Авылларда да хыянәтләр гадәти күренеш икән. Үзебез кайтып йөри торган авылда бер тәрбияченең ире үлеп киткәч, тол калган ханым кайчандыр бергә укыган, тулай торакта бер бүлмәдә яшәгән, бер коллективта эшләгән хезмәттәшенең ире белән “гүләйт итә”, ди. Укытучы, тәрбиячеләрнең авыл җирендә әхлаксызлык үрнәге күрсәтүе кызганыч... Илдар Әбитов, психолог, пси­хология фәннәре кандидаты: – Хыянәтнең сәбәпләре күп төр­ле. Әйтик, бүген җәмгыятьтә ни­ках һәм гаиләгә кагылышлы тәртипләр үзгәрде. Хәзер бик күп гаиләдә “кунак никах”, ягъни бер түбә астында аерым яшәү очраклары бар. Андыйлар “тыныч кына” башка партнерлар белән очрашып яши. Икенче сәбәп: өлкәнрәк буын арасында ешрак күзәтелгәне – “читтәге роман” ярдәмендә үз гаиләсенең проблемаларыннан ка­чарга теләү һәм яңа тойгылар белән онытылып тору. Өченче, төп сәбәп: ир белән хатынның бер-берсеннән канәгать булмавы. Ни­гездә, аларның бер-берсенә ышанмавы, җенси әзер­лексезлек (наданлык) яки үзара тыныша алмау. Санап үткән барлык сә­бәпләр читтә элемтә эзләүгә китерә. Хыянәтне булдырмый калу өчен нишләргә? Гадәттә, яңа роман вакытлыча гына уңай тәэсир тудыра, ә аннары үкенү хисләренә ки­терә. Шуңа күрә бу адымга барганчы киләчәктә тормыш иптәшең белән ни рәвешле яшәячәгең хакында уйларга кирәк. Үпкә-рәнҗү хисләре белән эш итүдән сакланырга, тынычланырга тырышырга кирәк. Гаепне төзәтү беркайчан да соң түгел, ләкин ялгышны булдырмый калу яхшырак. Ренат Шәмсуаров, К.Тинчурин театры актеры: – Минемчә, ирләр өйләрендә тапмаганны читтән эзли. Рамил хәзрәт Фазлыев: – Ир хыянәт итсә дә, хатын хы­янәт итсә дә, азгынлык, имансызлык сәбәпче дип уйлыйм. Коръән­дә: “Иманлы ирләргә – иманлы хатыннар, иманлы хатыннарга – иман­лы ирләр, азгыннарга – азгыннар булыр”, – диелгән. Зина кылу зур гөнаһлардан санала. Бу гөнаһ аның үзенә генә түгел, бөтен нәселенә төшә. Зиначының урыны җәһәннәмдә. Айгөл ГАЗИЗОВА 67 | 15.05.2015 (полный текст новости)

  • 2015-05-20 02:52 Безнең Игорьнең җырын «Казан егетләре» башкара
    18.05.2015 Шоу-бизнес Беркөнне «Казан егетләре» төркеме җырларын тыңлап утырам. «Тик ни бирә әнкәй бездән киткәч, барып күрү аның каберен, әйдә, дуслар, әни исән чакта, белик әле аның кадерен!» Тукта, чү, бу бит безнең Игорьнең «Әни кадере» җыры. Игорь Жидяевский минем сыйныфташым иде, ул башта бу җырның текстын язды, әле кайбер урыннарын бергәләп төзәтеп тә утырган идек, аннары көен дә иҗат итте. Авыл клубында, мәктәп сәхнә­сендә еш кына башкара иде ул әсәрне. Бу җыр «Казан егетләре»нә ничек килеп эләккән соң? Игорь бит инде күптән арабызда юк. Кызыксынып, «Казан егетләре» төркеменә шалтыраттым. Баксаң, Игоребез «Казан егетләре» төркеме егете Илнат Фәрхуллин белән таныш булган икән. Класс­ташым берара Казанда троллейбус йөртүче булып эшләде. Шул чакта эшеннән бер концертта катнашырга кушканнар аңа, бу чарага «Казан егетләре» дә килгән булган. Алар шунда танышып, дуслашып киткәннәр. – Игорь шундый гади, аралашучан, ихлас егет иде. Аның әнисе Роза апа белән дә бик якын танышлар без, бер очрашуыбыз вакытында Игорь үзе иҗат иткән «Әни кадере» җырын биреп калдырды. Кызганыч, ул җырны үзе үлгәннән соң гына яңгырата алдык, бу җырыбыз аның рухына дога булып барсын, – ди Илнат. Игорь Казанда озак эшләмәде. «Казан минем өчен түгел, тырышкан кеше авылда да яши ала, кайтам мин, авылда яңа тормыш башлыйм, өйләндем, йорт салам», – дигәне истә аның. Кызганыч, 28 яшьлек егетнең хыяллары тормышка ашмый калды, ул фаҗигале төстә арабыздан китеп барды. Мәктәп елларыннан ук Игорь актив егет булды. Шигырь яза, җырлый, спектакльләрдә теләп катнаша, дәрте ташып тора. Әнисе белән яши торган йортта кечкенә генә студия дә оештырганнар иде алар. Концертлар куйганда еш кына шунда репетицияләр ясый идек. Берара Игорьнең җырларын «Болгар радиосы»ннан да яңгыраттылар. Ләкин классташым: «Җырчы булу максатым түгел. Бары сагышларымны таратыр өчен генә җырлыйм», – дия иде. Игорьнең кинәт үлеме барыбызны да тетрәндерде. Балыкка дип киткән була ул. Әмма икенче көнне машинасы белән суга баткан килеш табалар аны. Игорьнең ничек машинасы белән суга төшеп китүен бер Алла белсен! Без – классташлары, улын ялгызы гына тәрбияләгән әнисе Роза апа, Игорьнең хатынын да бу хәбәр кайгыга салды. Игорьнең фамил­иясе Җидяевский. Әтисе поляк булган аның, әмма ул үзен гел татар, мөселман дип санап йөрде. Язган шигырьләре дә ана телендә иде аның. Үләр алдыннан исемен дә Илнур дип алыштырган булган икән. Роза апа улының үлеме белән әле дә килешә алмый. Онытылып торыр өчен гел ни дә булса эшләргә тырыша ул, хәзер менә улының җырын тыңлап юана. «Казан егетләре» төркеме башкарган «Әни кадере»н нәкъ Игоре җырлый кебек. Эльвира МОЗАФФАР | (полный текст новости)

  • 2015-05-20 02:52 7 айлык Камил Камаловка ашыгыч ярдәм кирәк
    19.05.2015 Җәмгыять Чаллыда яшәүче 7 айлык Камил Камаловка ашыгыч ярдәм кирәк. “Кияүгә чыккач та, бәби алып кайту теләге белән яна башладым. Әмма 3 елдан артык вакыт узды, балага уза алмадым. Шул чакта табибларның, балаң була алмый, дигән сүзе дә туктата алмады мине. Бары тик Ходайга ышандым һәм Аңа ялвардым”, – дип сөйли Анна. Аның догалары кабул була. Озакламый Анна үзенең авырга узганын белә. Йөклелек чоры авыр уза, бала төшү куркынычы да була. Әмма үҗәт ханым баласын табарга дигән уйдан кире кайтмый. Ничек итсә итә, баланы 33 атнага кадәр күтәрә ала. “Баштарак Камилнең авырлыгы нормага җиткәнче хастаханәдә яттык. Аннары барысы да әйбәт кебек булгач, өйгә кайттык. Бәхете­без ташып тора иде. Баланың төн­лә елауларын да, эче авыртуын да шатлык белән кичердек. Кечке­нә балалар еламыйча гына үсмәс, дип үзебезне юаттык”, – ди ул. Ә күп­тән түгел 6 айлык Камилнең өя­нәкләре башлана. Әнисе, баласын алып, тизрәк хас­таханәгә юл тота. – Менә шул чакта табиблар Ка­милгә “Эпилепсия. Синдром ВЕСТА” дип диагноз куйдылар. Алар ярдәм итә алмаячакларын да яшермәделәр. Камилдә авы­руның катлаулы төре икән. Шуңа күрә аңа бары тик чит илдә генә ярдәм итә алачаклар, – ди Анна. Ул баласының авыру тарихын чит ил табибларына юллаган инде. Ә алар ярдәм итә алачакларына ышандыралар икән. “Камилдәге кебек авыруларны кечкенә вакытта дәваласаң, нәти­җәсе була икән. Көтеп алган сабыем бит ул минем. Без сынауларны үтәргә әзер. Тик улым гына исән-сау булсын, сәламәтләнсен иде. Балабыз белән мондый хәл килеп чыкканны белгәч, туганнарыбыз, дусларыбыз читтә калмады. Ирем Айрат та, баланың сәламәт­леген ныгытыр өчен, көн-төн эшли. Ял иткәне дә юк. Баланың өянәк­ләре булган саен дару биреп торырга кирәк. Барысын да сатып аласы. Кечкенә генә булса да, Камилнең көненә 6 тапкыр өянәге кузгала. Бу вакытта аңа карап, йөрәгем әрни. Ничек кенә теләсәм дә, балама ярдәм итә алмыйм. Сабыеңның күзеңә карап ярдәм соравын күрүдән авыр нәрсә юк шул. Чит илгә барып кайтыр өчен, юл чыгымнарына без акчаны үзебез җыя алдык. Камилне дәвалауга 576 мең сум кирәк булачак. Бар өме­тебез – мәрхәмәтле кешеләрдә генә. Бәлки, газета аша Камилнең язмышы турында укып, ярдәм итүче табылыр. Андыйлар өчен реквизитлар:   Яндекс деньги: 410013094730342 QIWI-кошелек: 7-927-041-55-93 Paypal: Anastasia-fil@mail.ru Webmoney: R2354020095585. Евросеть, карта Кукуруза: 5331 5724 3815 4954, срок действия до 01.2021 На мобильный телефон, оператор Билайн: 8 960 061 41 04 Реквизиты карты для зачисления в рублях: Получатель: Камалова Анна Сергеевна Счет получателя: 40817810362000328888 Банк Получателя: отделение № 8610 Сбербанка России г. Казань БИК Получателя: 049205603 Корр счет: 30101810600000000603 Назначение платежа: пополнение счета 68 | 19.05.2015 (полный текст новости)

  • 2015-05-20 02:52 Казанда беренче тапкыр «Әдәби парк» узды
    19.05.2015 Мәдәният Казанда тәүге «Әдәби парк» узды. Чара «Казан» гаилә үзәге янындагы мәйданчыкта оештырылган иде һәм 15 май көнне билгеләп үтелә торган Халыкара гаилә көненә багышланды. «Әдәби парк» Казанда былтыр үткәрелгән һәм популярлык казанган «Әдәби ишегалды» традициясен дәвам итә. Чара Россиядә Әдәбият елы һәм Татарстанда Парклар һәм скверлар елына багышланган иде. «Әдәби парк»ны Казан башкарма комитетының Мәдәният идарәсе һәм Казанның ЗАГС идарәсе оештырды. Р Министрлар Кабинетының ЗАГС идарәсе җитәкчесе Альбина Шәвәлиева казанлыларны Халыкара гаилә көне белән котлады. Ул ассызыклаганча, күптән түгел генә бу бәйрәмне бик азлар гына белә иде, әмма бүген ул киң билгеләп үтелә. «Бу очраклы гына түгел — бүген гаиләне ялгыз дип булмый. Аңа Россия Федерациясе дәрәҗсендә дә, республика дәрәҗәсендә дә зур игътибар бирелә. Гаиләләргә ярдәм итү буенча төрле программалар эшләнә һәм кабул ителә», — диде ул. А.Шәвәлиева билгеләп узганча, бүген Татарстан Республикасы белән «Илкүләм дан үзәге» арасында гаилә һәм аналарга,  «Ана изгелеге» Бөтенроссия программасына ярдәм итүгә юнәлдерелгән ТР Хөкүмәте программалары комплексын тормышка ашыруда булышу турындагы килешү имзаланды.  «Бер балалы гаиләләр норма саналган вакытлар артта калу сөенечле. Бүгенге көндә яшь гаиләләрдә икешәр, хәтта өчешәр бала. Гаиләләрдә балалар мөмкин кадәр күбрәк булсын өчен тырышырга кирәк», — дип йомгаклады ул сүзен. «Әдәби парк»та никахларының юбилейларын билгеләп үткән иҗат гаиләләрен бүләкләү дә булды. Һәркайсы танылган шагыйрь, рәссам яки башка иҗади һөнәр вәкиле булган юбилярлар җыелучыларга мәхәббәт һәм гаилә турындагы шигырьләрен укыды. Чара кысаларында Татарстан милләтләренең туй киемнәре күрсәтелде, китаплар күргәзмәсе узды һәм «Буыннар элемтәсе» фотоконкурсына нәтиҗә ясалды. Җыелучылар алдында Казанның иҗат коллективлары һәм артистлар да чыгыш ясады. Быел Казанда спортның судагы төрләре буенча 16 нчы дөнья чемпионаты талисманнары булган Итил белән Алсу да катнашкан бәйрәм ахырында «Әдәби парк»та катнашучылар һәм кунаклар күккә, тынычлык символы буларак, ак күгәрченнәр очырды. «Татар-информ» | 18.05.2015 (полный текст новости)

  • 2015-05-20 02:52 Рәфинә һәм Рәзил Камаловлар фатирларыннан 50 чиләк су түккәннәр (ФОТО)
    19.05.2015 Җәмгыять 15 май көнне Рәфинә һәм Рәзил Камаловларның фатирын су баскан. Ул көнне фатирларына шкаф купе урнаштырырга киләләр. Идәнгә тишек тишкән вакытта һич көтмәгәндә фонтан шикелле су сиптерә башлый. Җылыту торбалары идән астыннан үткәрелгән икән. Кызганычка каршы, моны хуҗалар да, төзүче эшчеләр дә исәпкә алмаганнар. Шушы рәвештә эшләнгән эксперименталь йорт Казанда әлегә берәү генә, ди. Суны туктату әмәлен тапканчы ярты сәгатьләп вакыт үтә. Шул арада су бөтен фатир эченә таралырга өлгерә. - Астагы күршеләребезгә су бераз үткән булса да, “Артык зыян юк, борчылмагыз”, – дип тынычландырдылар. Аңлаулары өчен рәхмәт. Коридор күршеләребез Илнур белән Лилия бик ярдәмчел кешеләр булып чыктылар. Алар белән бергә линолеумнарны тиз арада куптарып, идәннәрне корыттык. 50 чиләк тирәсе су түгелде. Күршеләребез белән моңарчы аралашканыбыз юк иде. Әле ярый су баскан, үзебезгә менә дигән дуслар таптык. Кем уйлаган күршебез Илнурга үзенең туган көнендә футболкасын салып, идән корытырга туры килер дип. Яңа футболка бүләк итмичә булмас! Үз чиратыбызда шуны әйтәсе килә: ремонт эшләрендә игътибарлырак булыгыз. Бер кат кискәнче, жиде кат үлчәргә онытмагыз! - диде Рәфинә белән Рәзил Intertat.ru хәбәрчесенә. Бу коточкыч хәлдә беркемне дә гаепләп булмавын әйтеп узды алар. Әлегә җылы үткәрү торбасын өзеп куйганнар. Калган эшләрне  хәл итеп бетерәселәре бар. Фатирда дымлы һава торганга, аларга күпмедер вакыт Рәфинәнең бертуган сеңлесе Резеда Ганиуллиналарда яшәп торырга туры киләчәк. Сүз уңаеннан, җырчы парның уллары Сөләйманга да 4 ай ярым булып килә икән. - Идәндәге линолеумнарны ламинатка алмаштырырга теләк бар иде. Менә хәзер алмаштырырга сәбәп булды. Шулай да планлаштырмаган ремонт эшләргә туры киләчәк. Барысы да Аллага шөкер. Баш кына исән булсын. Анысына гына түзәрбез, - диде музыкаль гаилә. Эльза ГАЗИЗОВА | 18.05.2015 (полный текст новости)

  • 2015-05-20 02:52 Тарзан кайтавазы яки нәрсә күрсәтсәләр, шундыйга әйләнәләр
    19.05.2015 Җәмгыять Олырак буын кешеләре хәтерлидер әле. 1950 елларда авыл-шәһәр клубларында, кинотеатрларда читтән кайтарылган кинофильмнар күрсәтә башладылар. Шулар арасында халыкның мөкиббән китеп караган маҗаралы «Тарзан», «Робин Гуд маҗаралары» кебек фильмнар да бар иде. Ул елларда авылларда халык күп яшәде, колхоз-совхозлар гөрләп эшләп торды. Яшьләр үзешчән сәнгатьтә дә актив катнаш­ты. Айга бер үзләре әзерләп берәр спектакль яки концерт куялар иде. Атнага бер күчмә кино килә. Халык шуны зарыгып көтеп ала иде. Ул фильмнар аклы-каралы, кадр астына русча титрлар язылган. «Тарзан» киносы булганда, клубка халык сыймый иде. Ул кино кызык, мавыктыргыч иде, әмма тора-бара төрле хәлләр күренә башлады. Хыялый малай-шалайлар, урманга барып, Тарзан булып уйнап, агачтан агачка сикерәләр, шунда егылып имгәнүчеләр дә булды. Безнең Төгәлбай авылы белән янәшә Кошки дигән авылдан МТС­та механик булып эшләүче Аксеновның 11 яшьлек малае һәм тагын өч малай, Африкага барып, Тарзан булабыз дип, Идел буендагы пристаньга чыгып китәләр. Үзләренчә, пароход белән Әстерханга хәтле барып, аннан Африкага джунглига барып, чыгу планын коралар. Боларны пароходка кертмиләр. Шуннан әтиләренә телефоннан шалтыратып әйтәләр, тегеләре килеп ала.   Безнең Төгәлбай авылында өч мәчет бар иде. 1930 еллардан соң алар мәчет булып эшләүдән туктала. Берсенең манарасын кисеп – клуб, икенчесеннән мәктәп ясыйлар. Өченчесенең манарасын кисми генә амбар ясыйлар. Манарага менү юлы бар иде. 15-16 яшьлек малайлар манарага менеп, Тарзан булып кычкыра башлый. Халык моңа ризасызлык белдерә, динне мыскыл итәләр дип, шикаять белдерәләр. Шуннан соң менү юлын такта белән томалыйлар. Аның манарасы давылда 1961 елда үзе авып төште. Дингә ирек биргәч, халык шунда мәчеткә йөри башлады. Янына таш мәчет салып куйдылар.   Тарзан булып уйнаган артистның олы яшькә җитеп, хәерчелектә вафат булуы турында матбугатта хәбәрләр булган иде. Кино гына булса да, халык күңеленә ничек тәэсир итә! Ленин да бит, юкка гына: «Сәнгатьнең барлык төрләреннән безнең өчен иң әһәмиятлесе – кино», – дип әйтеп калдырмагандыр шул. Ул заманда чыккан барлык кинолар халыкны уңай якка, патриотлыкка, туган илгә мәхәббәт, намуслы хезмәткә юнәлтелгән рухта эшләнгәннәр иде. Әнә Габдрахман Әпсәләмовның «Ак чәчәкләр» романы буенча чыккан фильмны карап, романын укыган күп кенә яшьләр медицина өлкәсен сайлап, халык сәламәтлеген саклауга өлеш кертте. Фильмнар күбрәк шундый темаларга кагылышлы булсын иде. Экраннар безнең тормыш рәвешенә туры килми торган чүп-чар фильмнар белән тулган. Чит илләрдән арзанга алып, файда ясамакчылардыр инде. Әмма аның зыяны күпкә артыграк. Сөләйман ШАКИРОВ | (полный текст новости)

  • 2015-05-20 02:52 Даши Намдаков Татарстанга «Сөембикә ханбикә» сынын ясады (ФОТО)
    19.05.2015 Мәдәният Бурятия сынчысы ясаган миниатюр Сөембикә статуэткасын киләсе елдан башлап "Ел хатын-кызы" бәйгесендә җиңүчеләргә тапшырачаклар. Ә киләчәктә исә, Сөембикәнең бронзадан зур сыны ясалачак. Скульптор Даши Намдаков Татарстан өчен ясаган Канатлы барс сыны киң җәмәгатьчелектә зур бәхәс уяткан иде. Ул шулай ук "Казан" гаилә үзәге бинасының да авторы.  Чираттагы иҗат җимеше "Сөембикә ханбикә" сыны турында «Вечерняя Казань» газетасы хәбәр итә.     Алдарак язган идек:    Намдаковның "Саклаучы" сынын әлегә Лондонда куйганнар --- --- | 19.05.2015 (полный текст новости)

  • 2015-05-20 02:52 «Бәллүр каләм» Гран-при иясе билгеле булды
    19.05.2015 Матбугат Бүген Казанда Татарстан журналистлары һәм матбугат чаралары арасында үткәрелгән «Бәллүр каләм» — «Хрустальное перо» ХVIII бәйгесенә йомгак ясалды. Бәйге 1998 елдан башлап ел саен уздырыла. Быел «Бәллүр каләм» Гран-при иясе дип жюри тарафыннан «Республика Татарстан» газетасы баш редакторы урынбасары Владимир Устиновский билгеләнде. Җиңүчегә машина бүләк иттеләр. Алдарак язган идек: "Бәллүр каләм" журналистлар бәйгесенең икенче турына узучылар исемлеге билгеле булды --- --- | 19.05.2015 (полный текст новости)

  • 2015-05-20 02:52 "Бәллүр каләм"нән ФОТОрепортаж
    19.05.2015 Матбугат Бүген Казанның "Корстон" залында "Бәллүр каләм - Хрустальное перо" лауреатларын бүләкләделәр.                     1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36   Шамил АБДЮШЕВ фотолары --- | 19.05.2015 (полный текст новости)

  • 2015-05-20 02:52 "Бәллүр каләм" җиңүчеләре ИСЕМЛЕГЕ
    20.05.2015 Матбугат Бүген Казанның "Корстон" залында "Бәллүр каләм - Хрустальное перо" лауреатларын бүләкләделәр. «Журналистикада исем»   Ирина Бертман, «Новый Зай»; Олег Корякин, «Российская газета»; Михаил Любимов, «Яңа гасыр»; Артем Субботкин, «Чаян»; Рәшит Фәтхрахманов, «Ватаным Татарстан»; Мөршидә Фатыйхова, «Татарстан» ДТРКсе.   «Татарстанның шәһәр һәм район массакүләм мәгълүмат чаралары»   «Альметьевск РТВ» телекомпаниясе; «Заман сулышы» газетасы, Лениногорск; «Зеленодольская правда» газетасы.   «Темасы җирле - осталыгы башкаланыкы»   Светлана Васильева, «Наш Зеленый Дол»; Гөлназ Кадыйрова, «Информпечать «Нократ»; Фәрдия Хәсәнова, «Альметьевские вести»; Ләйлә Шиһабиева, «Йолдыз» (Апас).   «Корпоратив һәм махсуслашка матбугат чаралары»   «Мәгариф» журналы; «Нефтяник «Альметьевнефти». «Ел медиа-җитәкчесе»   Дамир Дәүләтшин, «Мәйдан» телеканалы; Зөлфия Солтанова, «Челнинские известия» газетасы. «Объектив аша караш»   Андрей Кузьмин, «Яңа гасыр» ТРКсе; Фәрит Моратов, «Казанские ведомости».   «Медиапроект»   «Лениногорск» телерадиокомпаниясе; «Хезмәт даны» газетасы.   «Туган тел»   Рәзилә Әхмәдуллина, «Нижгар татарлары. Нижегородские татары» журналы; Эльвира Насыйбуллина, «Можга» ТРКсе (Удмуртия).   «Дебют»   Маргарита Державина, «Знамя труда» газетасы (Әлмәт); Алисә Сабирова, «Шәһри Казан» газетасы; «Тәртип FM» радиосы. «Татарстанда Мәдәният елы» (махсус бүләк)   «Татарстан» ТРКсе; «Казан утлары» журналы. «Бөек Җиңүгә 70 ел» (махсус бүләк)   Светлана Брайловская, «Российская газета»; «Волжская новь» газетасы (Югары Ослан районы); «Казанские ведомости» газетасы; «Казан» ТРКсе; «Ялкын» журналы.    «Һөнәренә тугрылык» Шаһинур Мостафин Александр Роот   «Танылу» Михаил Черепанов   --- --- | 20.05.2015 (полный текст новости)

  • 2015-05-18 02:52 Яшьләр нигә бәби табарга ашыкмый?
    16.05.2015 Җәмгыять 15 май Гаилә көне буларак билгеләп үтелә. Бу көнне районнарда күп балалы, үрнәк гаиләләрне котлыйлар. Кайдадыр күңел ачу тамашалары да оештырылыр, ә бәлкем конфет-прәннекләр дә өләшерләр. Аннары бүтән көннәрдә яңадан һәр гаилә үз көнен үзе күрәчәк. Ә бит бәхетле гаиләләр янында бәхетсезләре, зур мөл­кәт­леләр янәшәсендә аз керемлеләр дә бар. Шул ук вакытта узган ел 32 меңнән артык яңа гаилә барлыкка килсә, 15 меңнән артыгы аерылышкан. “Татмедиа” агентлыгында булып узган “түгәрәк өстәл” янында сөйләшү дә гаилә кыйммәтләренә, аларның матбугатта ничек чагылыш табуына багышланды. Дәүләт Советы Рәисе урынбасары Римма Ратникова ассызыклаганча, республикада гаиләләрне, балаларны кайгырту буенча төрле оешмалар шөгыльләнә, күп эшләр башкарыла. Тик кайбер проблемаларны тирәннәнрәк өйрәнәсе бар. Әйтик, ни өчен аерылышучылар күп? Ташландык балалар мәсьә­ләсе дә һаман актуаль. Яшүс­мерләрне җәберләү, көчләү оч­раклары әледән-әле булып тора. “Һәр оешма боларга каршы үзенчә көрәш алып бара, тик бу гына җитми, проблеманы төрле яктан күзаллап өйрәнү өчен, бергәләп эшләргә кирәк”, – ди Р.Ратникова. Хәзер 1990 елларда дөньяга килгән балалар үсеп, үзләре гаилә кору яшенә җитте. Шунысын да әйтергә кирәк: ул чорда – илдә башланган үзгәртеп кору заманында балалар аз туды. Акча табу, матди байлык беренче планга күчте. Ә гаилә кыйм­мәт­ләре, әхлак мәсьәләләре, тради­цияләр әкрен генә төрле яктан кысрыклана башлады. Хәер, бу хәл хәзер дә дәвам итә. Татарстан Фәннәр академия­сендәге гаилә һәм демография үзәге мөдире Флера Илдарханова әйтеп кит­кәнчә, сораштырулар да шуны күрсәтә. Яшьләр өчен беренче урында – укып диплом алып чыгу, карьера үсеше, каядыр барып ял итү, иркен фатир һәм яхшы машина... шуннан соң гына бала алып кайту. Ләкин ни кызганыч, бу вакытта инде теләк зур да, сәламәтлек какшаган була. Соң­гы елларда яшьләр 25-30 яшь­ләрдә генә өйләнешә, элекке кебек 19-21 яшьтә түгел. Хәтта авыл җирендә дә шулай. Йолаларны, гаилә кыйм­мәт­ләрен яңадан кайтарырга теләп илдә төрле кызыксындыру чаралары күрелә. Ике һәм аннан да күбрәк бала табучыларга бире­лүче ана капиталы, торак алганда бирелә торган субсидия акчасы демографик хәлне яхшырта төште. Үлүчеләргә караганда туу­чылар саны артты. Шунысын да әйтергә мәҗбүрбез: ирләрнең 48 проценты пенсия яшенә дә җитә алмыйча үлә. Бу процесс инде дистә еллар дәвам итә. Сугыш вакытындагы кебек хатыннар яшьли тол кала.   Гаиләдә икенче, өченче, аннан да күбрәк бала туу күңелле күренеш. Ә менә пошаманга салганы – яшь гаиләләрнең беренчесен алып кайтырга теләмәүләре. ЗАГС идарәсе җитәкчесе Альбина Шәвәлиева мәгълүматы буенча гаиләләрнең шактые беренче биш елда таркала. Ә сәбәбен сорагач, холык-фигыльләр туры килмәде диләр, ягъни хатын – ирне, ир хатынны аңламаган, уртак фикергә килә алмаганнар. Аннары ансат бит: бүлешер маллары, җан атарлык балалары юк, чемоданнарын кыстырып, икесе ике якка китеп бара. Яшьләр арасында янә бер мода барлыкка килде – ул да булса, “гражданский брак”. Беркем дә икенче як өчен җавап бирми. Тели икән – бергә яши, теләми икән – чыга да китә, хәтта бала туу да чәчне чәчкә бәйли алмый. Шуңа микән, һәр бишенче сабый тулы булмаган гаиләдә туа. Акча җиткерә алмау, фатир алудагы кыенлыклар, ипотека кредиты түләү – һәр гаиләнең диярлек үзәгенә үткән күре­нешләр. “Тү­гәрәк өстәл”дә бу хакта иркенләп сөйләшү булмады. Кызганыч, социаль яклау оешмасыннан бер вәкил дә катнашмады.   Проблемалар күп, гаилә кыйм­­мәтләрен өйрәтүне мәк­тәп­тән башлау зарур. Психология фәне белән берлектә кызларны – әни, малайларны әти булырга өйрәтү буенча да аерым дәрес­ләр каралса, яхшы булыр иде. Тик мондый программалар булган очракта да, дәресне бала күңелен яулый белгән, укучы аңа нык ышанган, кирәк чагында эч серен чишә алган укытучы алып барырга тиеш. Юкса, суга сәнәк белән язган кебек кенә булачак. Әл­бәттә, тәрбияне мәк­тәпкә генә кайтарып калдыру да дөрес түгел. Оясында ни күрсә, очканында шул булачак, ягъни гаиләнең роле зур.  Фәния АРСЛАНОВА 66 | 15.05.2015 (полный текст новости)

  • 2015-05-18 02:52 Лимонлы су эчү өчен 4 сәбәп
    16.05.2015 Медицина 1) Иммунитетны ныгыта. Лимон С витамины белән калийга бай һәм шуның белән ул баш мие, нерв системасы эшчәнлеген яхшырта, кан басымын контрольдә тота. 2) Тиз ябыктыра. Лимон согындагы пектин организмга ашыйсы килү теләге белән көрәшергә ярдәм итә. 3) Әлеге эчемлек ашкайнату системасы, ашказаны-эчәклек тракты эшчәнлеген яхшырта.   4) Тән тиресен чистарта. С витамины кандагы токсиннарны чыгара һәм шуның белән җыерчыкларны киметә, тиредәге тапларны бетерә. | (полный текст новости)

  • 2015-05-18 02:52 Юк минем сыйныфташларым
    16.05.2015 Милләт Мөхәммәт Мәһдиев әсәрләрен яратып укыйм. Алардагы геройларның гадәтләре, эш-гамәлләре, уй-кичерешләре шулкадәр якын: алар арасында үз авылым кешеләрен, күршеләрне, хәтта үземне таныгандай булам. Мәсәлән, “Бәхилләшү” повестенда мондый урын бар: “Исламгали агай хатны кат-кат укыды һәм укыган саен үзенең наданлыгын ныграк сизә барды. Утызынчы елларда ул башлангыч мәктәптә, аннан ТБУМда укып йөргән иде: иллә дә туган телгә өйрәтмәгәннәр икән аны укытучылар ул елларда! Менә бит хәзер ничек сөйләшәсе икән. Менә бит культуралы кеше ничек шәп сөйләшә ул. Һай, һай, һай, һай...” Исламгали агай, улы Габделхәмиттән килгән хатны укыгач, шулай уйлана. Минем дә, Исламгали агай кебек уйланып, үземне бик надан итеп тойган чаклар булгалый. Мәсәлән, радиодан гаять сәнгатьле интонация белән һава торышы турында хәбәр итәләр: “Көндез – 5-7, төнлә белән 9-11 градус салкын булачак”. Көндез һәм төнлә сүзләре – вакыт рәвешләре. Ни өчен төнлә сүзе янына белән бәйлеген өстәргә кирәк – аңламыйм. Көндез белән, былтыр белән дип әйтмибез ләбаса. Төнлә белән дип әйтү дә дөрес түгел. Әлбәттә, белән сүзе вакыт мәгънәсен белдерү өчен кулланыла, ләкин исемнәр, исем фигыльләр янында. Мәсәлән, кич белән, кайту белән һ.б. Татар радиоларында орфоэпик нормалар еш бозыла, алып баручылар үз сөйләмнәренең стилистик ягына булса да игътибар итсеннәр иде. Соңгы вакытларда матбугатта сердәшче дигән сүз күренгәли башлады. Авылдаш (бер авылдан, ягъни авыллары уртак), бүлмәдәш (бүлмәләре уртак), сердәш (серләре уртак) сүзләре бар. Ә -чы,-че кушымчалары һөнәрне, эшчәнлек төрен күрсәтә торган сүзләр ясый. Тәрбияче, игенче, сатучы һ.б. Сердәшче кем була микән?   Телевизордан “Татарлар” тапшыруы бара. Түбән Кама шәһәре мәктәпләре турында сөйлиләр. Хәбәрченең: “Ана теле дәресләре ике төркемгә бүлеп укытыла: рус һәм татар балалары өчен”, – дип әйтүе мине гаҗәпләндерде. Бер үк дәрес рус баласы өчен дә, татар баласы өчен дә ана теле дәресе була алмый бит инде. Әлбәттә, бу очракта сүз татар теле дәресләре турында бара һәм шулай дип әйтергә кирәк иде. Татар балалары аны – ана теле буларак, ә рус балалары дәүләт теле буларак өйрәнә.   ...Шәһәребез урамнары буйлап йөргәндә, рус, татар, инглиз телләре буенча фәнни хезмәт язарлык материал тупларга мөмкин. Сөендерә торганнары да, кәефне кырырдайлары да очрый. Мәсәлән, сәүдә үзәгенә, кафега бик матур татар сүзе белән – “Миләш” дип исем биргәннәр. Ләкин берсендә күзне ертып керердәй эре хәрефләр белән “Миляш” дип, икенчесендә “Милэш” дип язып элгәннәр. Татарстаннан читтәге берәр төбәктә шундый язу күрсәң (анда, мөгаен, дөрес язылган булыр иде әле), бәлки сөенер дә идең: монда да татар сүзләрен ишетеп беләләр, хәтта кулланалар икән дип. Ләкин Татарстан башкаласы Казанда бу инде татар сүзе булып түгел, ә наданлык билгесе булып күренә. Ә хәрефен яза белүче табылмаганмы, әллә бүтән сәбәпме? Инглиз сүзләре дә күп очрый шәһәребездәге атамаларда, аларны русча хәрефләр белән язып элүче юк бит.   * * *   Мин авылда туып-үсеп, гомер буе авылда яшәгән төрле буын кешеләре белән дә, шәһәр татарлары белән дә аралашам. Арада эшчеләр, укытучылар, журналистлар, язучылар һ.б. һөнәр ияләре бар. Төрле темаларга сөйләшергә туры килә, шул исәптән, сәламәтлек турында да. Берсеннән дә “хастаханәдә ятып чыгарга туры килде”, “сырхауханәдә чират зур иде”, “шифаханәдә ял итеп кайттым”, “даруханәдә дарулар бигрәк кыйбат” кебек сүзләр ишетергә туры килгәне юк. Алар больницада яталар, поликлиникада чиратларда утыргалыйлар, җай килсә, санаторийда ял итеп кайтырга мөмкиннәр, аптекалардан төрле бәягә дару алалар. Шулай дип сөйләшәләр. Әлбәттә, язмабызда аерып күрсәтелгән сүзләр татар теленең сүзлек составында бар һәм урыны белән, әйтик, газета битләрендә, элмә такталарда алар кулланыла да. Еш кына хаталар белән яки урынлы-урынсыз. Бигрәк тә хастаханә, сырхауханә, шифаханә сүзләрен дөрес кулланмау очрый. Аларны дөрес куллану өчен хаста, сырхау, шифа сүзләренең мәгънәләрен белергә кирәк. Хаста да, сырхау да – авыру (чирле) сүзенең синонимнары. Ләкин авыру белән авыру арасында аерма була. Нык авырып, урында ятарга мәҗбүр булганда хаста диләр. Хаста кешегә даими ярдәм, белгечләр дәвалавы кирәк. Андыйларны, гадәттә, хастаханәгә, ягъни больницага салалар. Сырхау кеше врачлар киңәшен тотып, аларга күренгәләп торып, алар билгеләгән даруларны кулланып, үзе дә дәваланырга мөмкин. Сырхау сүзенең мәгънәсе рус телендәге недомогание сүзенә туры килә. Бу очракта ул сырхауханәгә, ягъни поликлиникага барып йөри. Ә шифа – сәламәтлеккә файда дигән сүз. Сәламәтлекне ныгытыр өчен, шифаханәгә барып кайтырга була. Монысы инде санаторий. Бу сүзләрнең кулланылышы турында язучылар күп булды инде. Ә хаталарның әле һаман беткәне юк.   Газета-журналларны күп укыйм, басма вариантларын хуп күрәм. Бөтенесен дә яздырып яки сатып алып бетереп булмый, шуңа сайтларына да еш керәм, район газеталарыныкын да караштырам. Еш кына авыруларны яки һәлакәткә юлыгучыларны район үзәк шифаханәсенә китерүләре турында хәбәрләр очрый. Район үзәк хастаханәләре була. Төгәл белмәгәч, больница дип кенә язарга кирәк инде. Күп дистә еллар актив кулланылышта булган больница, поликлиника, класс һ.б. сүзләр татар теленең сүзлек составыннан чыгарып ташланмаган бит. Аларның мәгънәсен һәр татар кешесе аңлый һәм сөйләмдә куллана, ул сүзләр татар теле кагыйдәләре буенча килеш, тартым, сан белән төрләнә.   * * *   “...Люба белән без уку алдынгыларының район слетында таныштык. Җиденче классны (кичерегез, сыйныф дия алмыйм, без укыган дәреслекләрдәге “сыйнфый дошманнар”ны хәтерләтә) тәмамлаган чак”, – дип яза Камил Кәримов “Тургайлы болытлар” романында.   Сыйныф сүзе бүген күбрәк рус мәктәпләрендә, анда да рус төркемнәрендәге татар теле дәресләрендә кулланыла. Мәсәлән, болайрак. “Бигрәк яратам инде шул 9нчы Б классын. Беренчедән бирле укыткангадыр инде. Шуклары да, укырга бик яратмый торганнары да бар. Барыбер яратам үзләрен. Хәзер шул класста дәресем була әле”, – дип сөйли татар теле укытучысы. Шулай сөйләшкән укытучы класска керә дә, рус балалары белән татар теле дәресе үткәрә. Исәнләшеп, хәлләрне, кәефләрне сорашкач, “Бүген сыйныфта кем кизү?” “Сыйныфта кемнәр юк?” һ.б. шундый сорауларга җавап алына, тактага һәм дәфтәрләргә “Сыйныф эше” дип язып куела. Шулай ук ел фасылы, һава торышы белән бәйле сөйләшүләр булып ала. Алар өйрәнелгән сөйләм берәмлекләрен ныгыту өчен кирәк. Аннары дәрес, темага бәйле рәвештә, үз җае белән (җайсызлыклары да булгалый, әлбәттә) дәвам итә, төгәлләнә. Дәрес беткәч, укытучы үзе яраткан 9нчы Б классы белән саубуллашып чыгып китә.   Мәктәпне тәмамлавыма 30 ел була. Без 30-40 еллар элек татар мәктәпләрендә укыдык. “Класс җитәкчесе”, “классташ” дип сөйләштек. Хәзер дә очрашкалыйбыз, шулай сөйләшәбез. Безнең әти-әниләр, хәзер 70 яшьтән узган авыл кешеләре дә шулай сөйләшә. Гомумән, авылда сыйныф дип әйткәннәрен ишеткәнем дә юк.   Монысы сүз башындагы темадан читкәрәк китү булып тоелырга мөмкин. Язуымның сәбәбе шул: рус балалары өчен чыгарылган татар теле дәреслекләре татар кешесе сөйләмдә кулланмый торган әлеге хастаханә, сырхауханә кебек сүзләргә бай. Әле ярый соңгы елларда чыккан дәреслекләрдә диалекталь дәү әни, дәү әти сүзләре юк диярлек. Элегрәк чыгарылганнарында: “Толя авылны ярата. Анда аның дәү әнисе, дәү әтисе яши” кебек текстлар да шактый очрый иде. Рус баласына бабушка сүзенең тәрҗемәсе –Кәби, дедушка сүзенеке бабай дип өйрәтү дөрес.   Сөйләмдәге хаталарны тикшерү кемнәргәдер бик вакчыллану булып тоелырга да мөмкин. Татарча сөйләшәбез – бик яхшы диярләр. Әлбәттә, яхшы. Ә газета-журналлар, радио һәм телевидение теле – ул инде гади сөйләм стиле генә түгел. Аларга таләп зуррак, чөнки алар зур аудитория – укучылар, тыңлаучылар белән эшли.  Гөлфәния НӘҖМИЕВА 16 | (полный текст новости)

  • 2015-05-18 02:52 “Нәүрүз” фестивале нинди спектакль белән ачылачагы билгеле булды (ФОТО)
    16.05.2015 Мәдәният “Нәүрүз” XII Халыкара театр фестивале М.Ауэзов исемендәге Казах дәүләт академия драма театрының “Коркыт тәүбәсе” миф-легендасы белән ачыла. Спектакль 1 июньдә 18.00 сәгатьтә Г.Камал исемендәге Татар дәүләт Академия театрының зур сәхнәсендә. Коркыт – IX гасырда яшәгән легендар төрки җырчы-шагыйрь һәм композитор. Кубыз, акын уен коралларын уйлап табучы, шагыйрь, музыкантларның яклаучысы, фикердәше. Коркыт хакындагы легендалар күп кенә төрки халыкларда очрый. М.Ауэзов исемендәге Казах дәүләт академия драма театрының “Коркыт тәүбәсе”  спектакле Казах шагыйре һәм драматургы Иран Гайып әсәренә нигезләнгән.   Коркыт хакында легенда казахларның милли асылын билгеләүче бер компонент булып тора. Шунысы кызык, спектакльнең режиссеры литвалы Йонас Вайткус.   Бүгенге көндә “Литва режиссурасы” көчле метафорика белән аерылып торган тулы бер юнәлешне тәшкил итә. Әлеге юнәлештә иҗат итүчеләр: Эймунтас Някрошюс, Римас Туминас, Миндагаускис Карбаускис һәм Йонас Вайткус. “Коркыт тәүбәсе” спектакле – метафорик режиссура белән борынгы легенданың үзенчәлекле бердәмлеген тәшкил итә.   Коркыт - батыр да, сугышчы да булмаган. Ул - төрек җәмгыяте таралып бүлгәләнгән чорның куренекле вәкиле, фикер иясе. Аның хакындагы легенда оптимистик рухта: Коркыт үлемсезлеккә ирешүне үзе тудырган сәнгать белән кешелеккә хезмәт итүдә күрә.    “Нәүрүз” XII Халыкара театр фестивале юкка гына “Коркыт тәүбәсе” спектакле белән ачылмый, чөнки фестивальнең мегатемасы – билгеле компонентлардан яңалык тудыру. “Коркыт тәүбәсе” – фестивальнең посмодернистик концепциясен гәүдәләндерә.   Төрки халыкларының “Нәүрүз” XII Халыкара театр фестивале 1 июньдә 18.00 сәгатьтә Г.Камал исемендәге Татар дәүләт Академия театрының зур сәхнәсендә “Коркыт тәүбәсе” спектакле белән ачыла. Фестиваль биш көн дәвам итә.     1     2     3     4     5     6     7     8   | (полный текст новости)

  • 2015-05-18 02:52 Гүзәлия: Бәхетемне югалтудан куркам
    16.05.2015 Бәйрәм Мәскәү җырчысы, танылган җырлар авторы Гүзәлия Казанда концерт куйды. Читтә яшәгән милләттәшләребез, башкалабызга кайтып, тамашачы алдында хисап тота анысы. Ә монысы шундый хисаплардан үзебезчә булуы, ихласлыгы белән аерылып торды. Тамашачы бөтен артистны да аягүрә басып озатып калмый, шулай бит? – Гүзәлия, җырлар иҗат итү белән генә түгел, концертлар оештыру, продюсерлык белән дә шөгыльләнәсең бит әле. Продюсер булу – заман таләбеме? – Элек концерт оештыру авыр түгел иде. Хәзер алай дип әйтеп булмый. Халык җырларны күбрәк Интернет аша тыңлый, клиплар карый һәм концертка йөрүне бик кирәксенми. Мәс­кәүдә бу бигрәк тә сизелә. Продюсерлыкка кил­гәндә, анысы –күбрәк күңел кушкан эш. “Татар җыры” бәйгесе турында беренче тапкыр ишеткәч, Мәскәүдә татар эстрадасын җәел­дерергә кирәк икән дип күңелгә салып куйган идем. Ярдәм сораган һәрбер кешегә булышырга тырышам. Мәскәүдә туып үскән яшь баш­каручыларның татарча җыр­ла­вын, үзара татарча сөйләшергә тырышуын күреп, күңел шатлана. Димәк, милли үзаң үзгәргән, ана теленә ихтыяҗ арткан. Бу юлы Казанга шундый кеше­ләр­нең берсе Эмиль Фәх­ретдиновны алып килдем. Әлегә аның исеме сезгә берни сөй­ләмәс. Ләкин ул тамашачы кү­ңе­ленә юлны тиз табар дип ышанам.   – Ни өчен Мәскәү артистлары Казанда җыр яздыра? Анда җыр студияләренең мөм­кин­лекләре күбрәк түгелме соң?   – Татар җырының тавыш операторы да, аранжировка ясаучысы да татар кешесе булырга тиеш. Минем җаныма Марат Мухин студиясе якын. Ул һәр сүзнең, аһәңнең мәгънәсен тоеп эшли. Дөресен әйткәндә, Казандагы иҗади мохит ошый миңа. Әле менә “Югалтасым килми” җы­рына клипны да биредә төшер­дек. Ул – минем генә түгел, сүзләр авторы Гөлүсә Әхмәт­җанованың, тавыш операторы Марат Му­хинның, аран­жировка остасы Радик Юлъяк­шинның уртак иҗат җимеше. Яшерен-батырын түгел, Татарстанда клип төшерү арзанрак. Әмма сыйфаты Мәс­кәү­не­кеннән бер дә калышмый.   – Авылыгызның атамасы үзегездән алда йөри, диләр.   – Чуашстаннан, Татар Согыты авылыннан дисәң, таныйлар, бе­ләләр. Болай, шул авылныкы булганым өчен генә өстенлек бир­гәннәре, ярдәм иткәннәре юк.   – Кечкенәдән җырлап үс­кәч, эстрадага кереп китүең, бер караганда, табигый кебек.   – Эстрадага эләгүем очраклы хәл булды. Микрофон тотып, сәхнәгә чыгу турында хыяллансам да, бу беркайчан да максат булмады. Сәнгать юлын сай­ласаң, Казанга килеп урнашырга, укырга кирәк. Ә безнең Казанда беркемебез дә юк. Табигый, өч туганым яшәгән Мәс­кәүне сайладым. Апамда яши башладым, балаларын кичке татар мәктәбенә йөртә идем. Укытучылар мине белә, бәйрәм чарасы булса, һәр яктан ярдәм итә идем. Берзаман болар “Татар җыры” бәйгесендә Мәскәү өчен чыгыш ясарлык кеше эзлиләр икән. Миңа тәкъдим иттеләр. Туктагыз әле, минем бит ни җырым, ни сәхнә киемем юк, дим. Ай-вайга карап тормадылар, билгеле. Ышан­ганнар икән, тырышып карарга кирәк бит инде. Җыр язылды, концерт костюмын прокатка алып тордым. Баласын югалткан “Ана җыры” иде ул. Тәнәфестә күрәм: күп кеше шуны көйләп йөри. Хәзер аны “Казан егетләре” үз репертуарына алды. Шуннан “Заман егет­ләре” төркеме килешү төзергә тәкъдим итте. Алар белән ике җыр альбомы яздырдык. Аннан үзем генә эшли башладым.   – “Ана җыры” дигәннән, күбрәк лирик, тирән эчтәлек­ле җырлар иҗат итәсең бугай.   – Киресенчә, җырчылар җи­ңел, ритмик җырлар сорап мөрәҗәгать итә һәм күбе­сенчә шул юнәлештәрәк иҗат ителә. Үзем исә моңлы җырларымны яратып башкарам. “Югалтасым килми”, мәсәлән...   – Бу җыр берәр төрле вакыйгага бәйлеме әллә?   – Һәрбер җырга күңелем чаткысы салынган. “Югалтасым килми” үземнең тормышыма бәйле. Шәхси тормышыма шатланам, үземне бәхетле кеше дип саныйм. Әнә шул бәхетемне югалтудан куркам. Барлыгы 300дән артык җы­рым бар. Аларны Хәния Фәрхи, Айдар Галимов, Булат Нигъ­мәтуллин кебек җырчылар башкара. Гүзәлия Шакирова, Венер Фәттахов, Зә­лифә Шәй­хет­динова белән хез­мәттәшлек итәм.   – Берзаман Гүзәлия яулык япкан, дин юлына баскан дигән сүз таралды.   – Яулыкны танылган стилист яптырган иде. Бик матур, уңайлы икән. Ә дин мәсьәләсенә кил­гәндә, күңелгә кечкенәдән иман орлыклары салынган. Төп кануннарны үтәргә тырышам. Иң мөһиме, күңелең чиста булсын, кешеләргә явызлык кылма, булдыра алган кадәр булыш, дигән кагыйдәләргә таянып яшим. Дини эчтәлектәге җырларым да байтак. Тик андый җырларны репертуарларына алырга ашкынып торучы җыр­чылар гына бик аз шул.   – Гүзәлия, ишле гаиләдә туып үстем дигән идең, гаиләң белән таныштырып китсәң иде.   – Ун бала үстек без. Әти-әни гади кешеләр: әни хисапчы, әти мелиоратор булып эшләде. Туганнарым төрле өлкәләрдә эшли: агроном, электрик, инженер, төзүче, эретеп ябыштыручы – нинди генә һөнәр ияләре юк бездә. Туганым Мәүлидә Мортазина белән мин исә сәнгать өлкәсен сайладык. Кеч­кенәдән өйдә җыр яңгырап торды. Эш арасында булсынмы ул, ял иткәндәме – җырлау, шигырь чыгару гадәти күренеш иде. Әнием Саниягә күптән түгел 80 яшь тулды, әтием Нургали – гүр иясе инде, рухы шат булсын. Әнине әле дә нинди генә мәҗлескә чакырсалар да, җыр­латмыйча калмыйлар. Әле менә юбилеен үткәреп кил­дек. Үзебез гаилә әгъ­заларыннан кала, кырык ир-ат, кырык хатын-кыз чакырдык. Әни үзе язган шигырь-бәетләрне укыды, җырлады да. Күрәсең, бу сәләт безгә әниемнең әтисе – бабабыздан килә торгандыр. Ул җор телле, моңлы тавышлы кеше булган.   – Их, менә шушы эшне эшлисе иде, дигән омтылыш бармы?   – Бар, ләкин мин аны әлегә әйтә алмыйм. Ул Татарстан белән бәйле һәм көз айларында тормышка ашар дип өметләнәм. Гөлинә ГЫЙМАДОВА 66 | 15.05.2015 (полный текст новости)

  • 2015-05-18 02:52 Хәләл хезмәттә үткән тормыш савабы
    17.05.2015 Дин Челно-Вершины районын¬дагы Краснояриха авылында төрле милләт халкы гомер-гомергә үзара дус-тату булып, бер-берсенең динен, тормыш кагыйдәләрен хөрмәт итеп яшиләр. Күптән түгел генә авыл уртасында бик матур мәчет калкып чыкты. Ике катлы Аллаһ йорты заман таләпләренә җавап бирерлек итеп төзелгән. Биредә тәһарәтнамә, кунакларны кабул итү бүлмәсе, мәдрәсәдә уку, ашханә, мәҗлесләр һәм компьютер бүлмәләре бар. “Манара әле күтәрелмәсә дә, намаз бүлмәсе өлгертелде инде, милләттәшләребез гыйбадәт  кылырга йөри башладылар”, - дип шатлыклары белән уртаклашты мәчет имамы Тәлгать хәзрәт ТӨХВӘТУЛЛИН. Тәлгать хәзрәт дин гыйлемен Самараның “Нур” мәдрәсәсендә үзләштергәннән соң, Татарстанның Нурлат шәһәрендә укып, белемен тагын да үстерергә алынган. Мәдрәсә өлгереп беткәч, авылдашларын да гарәп графикасына һәм Ислам нигезләренә өйрәтергә хыяллана, хаҗ кылып кайту бәхетенә дә ирешкән. Тәлгать Төхвәтуллин үзенең хезмәт юлын укытучы  буларак башлап җибәрә. Ун елга якын мәктәптә балаларга белем бирә, ә тормыш шартлары үзгәреп киткәч, аңа колхозның өлкән ветеринары булып эшләргә дә туры килә. Ә инде колхоз тәмам таркалгач, Тәлгать үзенең җир кишәрлекләрен бүлеп алып, иген игү эше белән шөгыльләнә башлый. Маңгай тирен түгеп башкарган авыр хезмәт аны аягында нык басып торучы крестьян хуҗалыгы җитәкчесе дәрәҗәсенә күтәрә.  - Ул елларда районыбызның байтак кешеләре фермерлык эшенә алынган иде дә, күбесе булдыра алмыйча, безнең сафтан төшеп калды, - дип исенә төшерә үткән тормыш юлын героебыз. “Ә сез хуҗалыгыгызны ничек саклап кала алдыгыз?” - дигән сорауга ул: “Аллаһының рәхмәте белән. Хезмәтем дин белән үрелеп барды.  Эчмәдем, тартмадым, тәртипле тормыш рәвеше алып бардым. Бәлки шуңа-дыр”, - дип җавап бирде.   Тәлгать Әбделәхәт улының хуҗалыгында эш җитәрлек: җир эшкәртә, иген үстерә, авыл халкына үзе үстергән икмәкне сата,  авылдашларын салам белән тәэмин итеп тора. Хуҗалыкта җир эшкәртү техникасы да җитәрлек, эшчеләргә тиешле хезмәт хакы да түләнеп тора. Быелгы уңыш өчен дә нигез салынган инде:  көзен уҗым бодае чәчеп калдырылган булган, язгы чәчүгә техникалары әзер.   - Сездә проблемалар да юк ахыры? - дип сорадым мин аңардан.   - Аллаһыга шөкер, бер проблемабыз да юк. Зарлану - гөнаһ ул. Безне бары тик тырыш, хәләл хезмәт кенә коткара. Хәрәкәттә - бәрәкәт, диләр. Эшләсәң,  барысы да була ул. Хатыным Нурсинә белән ике бала тәрбияләп үстердек, хәзер инде Эльмира да, Илшат та үз гаиләләре белән яшиләр, әби-бабайга оныклар да бүләк иттеләр инде, - дип уртаклашты ул шатлыклары белән.   Җир хуҗасының эш тәҗрибәсе дә байтак, абруе да зур. Ул үзенең туган Совет Нурлаты авылында мәхәллә рәисе вазифасын үтәгән булган инде, ә хәзер Краснояриха халкы аны яңа мәчетнең имамы итеп сайлаган.    - Авылда татарлар күп түгел бит. Мәчеткә йөрүчеләр булырмы икән? - дип сорадым мин ахырда.   - Иншалла. Мәчеткә өлкән-нәр генә түгел, балалар да йөриләр, - дип җавап бирде ул. - Корбан, Рамазан гаетләренә читтән кайтучы авылдашлар да күп. Иң мөһим бурычыбыз - яшь буынны ислам диненә өндәү.    РӘСЕМДӘ: Краснояриха мәчете имамы Тәлгать Әбделәхәт улы ТӨХВӘТУЛЛИН.   Нурсинә ХӘКИМОВА | 17.05.2015 (полный текст новости)

  • 2015-05-18 02:52 "Адымнар"ның өр-яңа чыгарылышы (ВИДЕО)
    17.05.2015 Җәмгыять Кыска эш атнасы узып та китте. Ә атнаның йомгагык "Адымнар" ясый. Шомбай, ММММ+, "Кадак" һәм башкалар - сезнең игътибарга:               --- --- | 17.05.2015 (полный текст новости)

  • 2015-05-18 02:52 Соңгы амәнәт (ХИКӘЯ)
    17.05.2015 Әдәбият Ишегалды коймасын алыштыру белән әвәрә килеп, капка төбенә килеп туктаган машинаны Индүс күрмичә калды. Шуңа күрә капканы ачып кергән хатынның тавышына сискәнеп китте. - Исәнмесез! – диде ул кыяр-кыймас кына. – Керергә ярыйдыр бит. - Кергәнсең бит инде, - диде Индүс бераз аптырабрак.   Аптырамаслыкмыни?   Ни кирәк аңа?  Балалар исенә төшкәндер дисәм... Ике ятып бер дә төшләренә керми  иде ...    Кәттә машинада килгән бу чибәр хатынга Индүснең бер ачуы да булырга тиеш түгел дә... Үзенең бүгенге тормышына , яраткан хатыны, өй тулы бала-чагасы белән бәхетле генә яшәп ятуына ул шушы хатынга бурычлы да бит әле. Тик шушы мәлдә аны җилтерәтеп чыгарып җибәреп, артыннан капканы шап иттереп ябасы килде.    Ник килгән икән? Капкаңны ачып керергә уйлагач, тиккә түгелдер.   Хатынның күз карашында тазалыгы ташып ашкан, бөтен кыяфәте белән бүгенге тормышыннан канәгатьлек хисе бөркелеп торган иргә көнләшү хисе чагылгандай булды. Тирә-юньгә хуш ис ис таралган, бакчада нинди генә гөлләр үсми .  Чебен-черки кермәсен өчен челтәр куелган ачык тәрәзә аша да яран чәчәкләре  тәрәзә төбен генә тарсынып, урамга чыгасы килгәндәй балкып торалар.    - Сездә гөлләр әйбәт үсә икән. Ә минем утырткан гөлләрем корыды, - диде ул.   Шуны әйтер өчен килмәгәндер бит ул.   - Аллаһы Тәгалә җәзасыдыр. Булганнарын корытырга тырыштыгыз бит.   Индүснең тәрәзә төбендәге гөлләр турында әйтмәгәнен хатын аңлады.   - Үткән эшкә салават. Хәзер берни дә үзгәртеп булмый инде.    - Сезгә нәрсә? Җырлап яшисез. Дөнья үз кулыгызда. Бер гөлегез корыса, унны үстереп бирерләр, дим. Айдарның орлыгы да үрчемле. Әллә кайларда шыткан гөлләрен күтәреп килмәгәйләре. Курыкмыйсыңмы?  Ник килдең?   Хатын авыр сулады.   - Бер дә киләсе түгел идем. Иремнең сезне күрәсе килә.   Индүс ток суккандайсикереп куйды.   - Кит аннан? Безне дә исенә төшердемени?   - Сезнең истән чыкканы да юк.   - Ышанды ди!   Хатын Индүснең кулыннан тотты.   - Сез аның авырганын ишетмәдегезме әллә? – диде.   - Ишетсә соң? Дару үз кулында.    - Аның хәле бик авыр. Югыйсә мин килер идеммени? Сезне күреп сөйләшәсе килә. Бәхиллегегезне аласы ... Үзен ярлыкавыгызны сорыйсы...   - Кайсыбыздан инде, мәсәлән?   - Барыгыздан да.   Илгиз йодрыгы белән койма тактасына китереп бәрде. Такта шырт итеп сынды.   - Юк!    Хатын урыныннан кузгалды.   - Шулай диясегезне белә идем. Ярар, мин әйттем. Гонаһы үзегезгә булсын.   Индүс шаркылдап көлде.   - Гонаһ турында исегезгә төштемени әле?    - Шулай да уйлашыгыз әле. Соңыннан үкенүегез бар. Ни дисәң дә чит кешеләр түгел бит без. Менә хәзер терсәкне тешләр идем дә, соң… Парлашып, матур итеп яшәп ятасыз бит әнә. Ә ул… Ничә ел яман чир белән азаплана… Рәхәт яшәде дип беләсезме сез аны? Әллә рәнҗеш төште инде … Бәхиллек алмыйча күңелендәге авыр йөкне үзе белән алып киткәннән җиңел булыр дип беләсезме сезгә дә?    Индүс Гөлүсәнең өйдә булмавына сөенеп куйды.   - Ни генә дисәң дә ике аягымнын берсен дә атлыйсым юк. Минем кулымнан килсә, ул йөген тагын да авырайтыр идем.   - Йөрәксез түгел бит син… Балаларга хәтле үз фамилияңне бирдең.   - Гонаһсыз сабыйлар белән иреңне чагыштырма. Әллә аны да уллыкка алырга кирәкме?    Хатын машинасына утыргач берара кабыза алмадымы, шактый вакыт кузгалмыйча торды. Аннан соң машина ишеген ачып:   - Син минем кебек  бәгырьсез булма инде, - диде.   - Остазларым шәп булды шул минем...    Машина кузгалып киткәч кенә Индүс кабат рөхсәтсез керә күрмәсен, дип капканы эчке яктан үк эләктереп куйды.   Ярый әле, берсе дә өйдә юк иде.   Бу хатынның күкрәк киереп , тантана итеп йөргән чаклары бар иде бит. Ул чагында берәү белән дә исәпләшеп тормады. Кеше сүзенә дә, киңәшләргә дә колак салмады. Сабыйларның яше барыбер төшәр дип тә уйламады.    Гөлүсәнең кәләш кенә түгел, әни булырга җыенуы да беркемгә дә сер түгел иде. Чөнки язылышуны  формаль нәрсә генә итеп, Айдар белән  бергә яшиләр, медик кешеләрнең туасы баласы да уйламыйча хәл ителмәве барысына да билгеле иде. Алар үзара бик бәхетле, бер-берсеннән күзләрен дә ала алмый торган пар кебек иде.   Менә шуларның арасына кермәсә булмый идемени бу хатынга?   ***   Гөлүсә белән Индүсне бәләкәй чагыннан ук кияү белән кәләш дип йөртәләр иде.  Шулай дип йөртүләре үзләренә  дә ошый иде.    Индүс кызны усал ата казыннан да, усал малайлардан да саклады. Вакыт-вакыт малайлар белән сугышып, борынын канатып йә берәр җирен сыдырып, киемен ертып кайтып кергәндә дә әти-әнисе:   - Тагын кәләшеңне үзеңнән тартып алырга тырыштылармы? – дип көлемсери иде.   Бүтән малайларның да Гөлүсә белән уйныйсы килгәнен каян белделәр икән?   Аларның да Гөлүсәне үзләренең кәләше итәсе килә.   - Индүснең кәләше булып күп уйнама инде, минеке дә бул, - ди иде Айдар.   Аңа бүтән балалар да кушыла.   - Минеке дә! Минеке дә...   Гөлүсәгә нәрсә? Кәләш булып уйнарга ул ярата.    Бүтән кызларның да кәләш буласы килә бит.  Аларга да ошый бу кәләш булу. Тик кәләшнеке кебек күлмәкләрен уйнаганда кияргә  рөхсәт итмиләр.    - Мондый киемнәрне бәйрәм вакытында гына кияргә дип алдык бит, – диләр .     - Андый күлмәкне патша кызлары, принцессалар көн саен кия, – ди Гөлүсә.   - Әйе, алар да кия. Тик принцессалар бер-ике генә була, ә сез күп... Аннан соң патша кызы булу бер дә җиңел түгел. Андый күлмәкләр белән уйнап та, йөгереп тә булмый, үзеңне матур итеп тотарга, туп-туры итеп йөрергә кирәк.   Балалар туп-туры гына йөреп карыйлар да, шулай йөрүдән тиз туеп, курчакларын кияү, кәләш, патша кызы итеп уйный башлыйлар.   Ә Гөлүсә андый кием кимәсә дә патша кызларыннан бер дә ким түгел. Аның күзен сирпеп каравыннан да, башын югарырак чөеп алуыннан да, гәүдәсен туры тотып, аякларын биеп китәргә әзерләнгәндәй атлап куюы да бүтәннәрнекенә һич ошамаган. Гади күлмәк кигән чагында да  аның һәр хәрәкәтеннән “менә мин кем, мине күрегез”, дигән кебек үзенчә сүзсез һавалану  күзгә ташланып, аңа бик килешеп тора иде.   Тик Гөлүсә үпкәчел, тиз хәтере кала торган иркә кыз булгач, аның бүтән балалар белән артык озак уйный алмавына Индүс сөенә генә иде. Башкалар аны көйләп маташмыйлар, бүтәннәр белән уйный башлыйлар. Индүскә  шул гына кирәк тә - кызны  юата башлый. Хәзер инде Гөлүсә көне буе аныкы.   - Үскәч мин сиңа кәләш күлмәге алырмын, - ди.    Әкренләп Гөлүсә дә юкка-барга еламый башлады. Ул инде үз-үзен генә түгел, кыерсытылган бүтәннәрне дә бик шәп итеп яклый ала башлады.   Хәзер инде Индүснең абруе бетте. Кыз тирәсендә Айдар бөтерелә башлады.   Айдарны бүтән кызлар да ярата шул. Яратмыйча! Аның бәләкәй генә ап-ак эте бар. Алар шул эт белән көннәр буена уйныйлар.   Индүс әтисе белән әнисеннән үзенә дә шундый эт алуларын бик сорар иде, тик  андый этне базарда сатмыйлар икән.   - Әти аны миңа Мәскәүдән алып кайтты, - ди Айдар. – Аның бәясе бер машина тора.   Шулай булгач, сорап та торасы юк. Ул хәтле бәягә эт алмаячаклар инде аңа.   Тора-бара аларны кияү белән кәләш дип үртәүдән туктадылар. Тик малай үзен барыбер кызыйны булачак кәләше итеп күрүеннән туктамады. Ә бервакытны аның игътибарын тарту өчен сумкасын аягы белән тибеп  җибәрде дә кызга аяк чалып, екты.    Ул кыз елар да, үзе “ башка алай эшләмәм”, дип гафу үтенергә дип уйлаган иде. Тик уйлаганча булып чыкмады.   - Дурак! Тиле! Тилергән! - дип күзләрен усал елтыратты кыз.   Аны бүтәннәр дә күрде.   - Индүс тиле бәрән орлыгы ашаган! – дип үртәргә тотыдылар    Малайның да ачуы килде.    - Мин сиңа ак күлмәк алмыйм болай булгач, - диде ул.   Кызның исе дә китмәде.   - Алмасаң тагы! Аны миңа Айдар алам диде! Шулай бит. Айдар?   (Дәвамы берничә көннән)   Сәмига СӘҮБАНОВА --- | 17.05.2015 (полный текст новости)

  • 2015-05-18 02:52 Матбугат чараларына ышанасызмы?
    18.05.2015 Җәмгыять Бүген россиялеләрнең күбесе (57 процент), массакүләм мәгълүмат чаралары илдә барган вакыйгаларны объектив рәвештә яктырта, дип саный. Респондентларның 29 проценты исә капма-каршы фикердә тора. Күптән түгел “Иҗтимагый фикер” фонды тарафыннан уздырылган сораштыру нәтиҗәләре әнә шул хакта сөйли. Россия халкының һәр дүртенчесе исә, матбугат чаралары мәгълүматны тулысынча яктыртып бетерми, аның бер өлешен яшереп кала, дип саный. Шулай да аларның күпчелеге дәүләт мәнфәгатьләрен кайгырткан очракта кайбер темалар хакында дәшмичә, яшереп калырга да мөмкин дигән фикер белән килешә. Респондентларның өчтән бере исә, мәгълүматны бераз үзгәртеп бирүнең бернинди зыяны да юк, дигән фикердә. Ә сез хәзерге матбугат чараларына ышанасызмы? Рифат ЗАРИПОВ, юморист: – Мәгълүмат чарала­ры­ның ышанып була торганына ышанырга туры килә инде. Хәзер телевизорда карар нәрсә юк бит, әкият дөньясы. Барысы да арттырылган, су кушылган. Халыкка бер яхшы яңалык юк, гел куркыту. Шәхсән мин үзем күбрәк радио тыңлыйм. Гәҗитләргә дә язылам. Хәзерге вакытта “Аргументы и факты”, “День”, “Телесемь”, “Акчарлак” һәм “Ирек мәйданы” газеталарын алдырабыз. Матбугат чаралары мәгълүматны тулысынча яктыртып бетерми, аның бер өлешен яшереп кала, дигән фикер белән ки­лешәм. Тик монда мәгълү­матның бер өлешен яшереп калалар дип кенә әйтү аз, күп очракта алар дөресен яшереп калалар. Үзләренә ничек җайлы һәм файдалы булса, шулай яктырталар. Руслан АЙСИН, сәясәт белгече: – Матбугат чараларына тулаем рәвештә ышанып бетмим. Миңа калса, массакүләм мәгълүмат чарасы, гомумән, объектив була алмый. Ул барыбер кемнеңдер сәясәтен алып бара. Һәр көнне “слон.ру”, “Эхо Москвы” кебек берничә сайт белән танышып барам, рус телендә “Новая газета”, татар телен­дәгеләрдән “Ватаным Та­тарстан”ны укыйм. Телевизор карамыйм. Аңа ышаныч юк. Бүген бәйсез каналлар юк бит, шуңа күрә аларда бар нәрсә берьяклы гына яктыртыла. Матбугат чаралары дөреслекне тулысынча әй­теп бетерми, дигән фикер белән дә килешәм. Ә аны кем әйтеп бетерә? Рәмзия ВАФИНА, хисапчы (Буа районы): – Мин күбрәк телеви­де­ниегә өстенлек бирәм. “Рос­сия 2”, “ТНВ” каналларын көн саен карыйбыз. Андагы журналистлар җитез­рәк, мәгъ­лүматны да барыннан да алда җиткереп баралар. Шулай да телевизордан да мәгъ­лүматны тулысынча биреп бетермиләр кебек. Бүген бит халык гел кыл өстендә утырган кебек, анда ниндидер бер бетмәс курку бар. Матбугат чараларында дө­рес­лекне әйтеп бетермәү­лә­ре дә шуңа бәйледер, миңа калса. Булат ҖИҺАНШИН, җырчы: – Мин күбрәк Интернетка өстенлек бирәм. Анда язылганнарга 90 процент ышанам. Матбугат чаралары исә минем өчен икенче урында. Алардагы мәгълүматларга мин якынча 80 процентка ышанам. Дөрес, бер яктан караганда, Интернет – “чүп чи­ләге” инде ул, андагы мәгъ­лүматны да “сөзеп” кенә кабул итәргә кирәк. Тик кайчакларда матбугат чараларында басылган мәгълүмат бе­лән Интернеттан алынганын чагыштырып карагач, бе­рен­челәрендә аның, дө­рес­тән дә, өстән-өстән генә җит­керелгәне күренә. 67 | 16.05.2015 (полный текст новости)

  • 2015-05-18 02:52 Берьюлы биш егет: авылда ул көнне көне буе мәет җирләделәр
    18.05.2015 Фаҗига Май бәйрәме көннәрендә Саба районының Ике басу Арташ авылына кара кайгы килде: 3 майда бу авылда берьюлы биш егетне соңгы юлга озаттылар. 2 майда кичке унда Сабадан авылга кайтканда егетләр утырган ВАЗ-2114 машинасы каршыга килгән “Мицубиси” таксиена бәрелә. 17-23 яшьлек биш егетнең дә гомере шундук өзелә. Мондый зур фаҗигане берәр авылның күргәне бар иде микән: Арташта 3 майда көне буе мәет җирләделәр. Күрше-тирә авыллардан зират кирәк-яракларын алып тордылар, муллалар, абыстайлар, фельдшерлар чакырттылар. Чибәр, акыллы, сау-сәламәт менә дигән биш егетне, әти-әниләренең булышчыларын, киләчәккә өмет-таянычларын – Ильясны, Илфатны, Илүсне, Нурфатны, Фәнзилне бер-бер артлы җир куенына иңдерделәр. Авылдагы ул көннәрдәге хәсрәтне бер генә сүз белән дә аңлата торган түгел. Әлеге кайгы Арташтагы һәрбер гаиләгә диярлек кагылды. Үлем белән бер тәүлеккә якын көрәшсә дә, Сабаның таксист егете – 23 яшьлек Илфир да үлеп китте. 17 | (полный текст новости)

  • 2015-05-18 02:52 Тарих кайда саклана?
    18.05.2015 Мәдәният Музейга керергә туры килгәндә мин һәрвакыт дулкынланам. Борынгы әйберләр, төрледән-төрле экспонатлар, тарихи документлар ата-бабаларыбыз тормышы турында сөйли, тамырларыбызны ачып күрсәтә сыман. Камышлы районының Яңа Усман авылы музее җитәкчесе Рифкать Ризатдин улы ФӘРЗЕТДИНОВ белән шул турыда сөйләшеп торганда ул миңа музей буенча экскурсия үткәрергә тәкъдим итте. - Музеебыз мең тугыз йөз илленче еллар ахырында барлыкка килгән. Укытучы Һади Мисбах улы Галиев үзенең укучылары белән музейга экспонатлар җыеп туплаган. Аның вафатыннан соң Тәлгать Газиз улы Хәкимов эшләде. Хәзер инде миңа калды, -  дип музей белән таныштыра башлады Рифкать Ризатдин улы. Музейга керүчеләрне Яңа Усман күренеше каршы ала. Экспозицияне дәвам итеп шушы авыл хуҗалыгында һәм авыл янындагы нефть  чыганагында эшләгән авыл уңганнарының фотосурәтләре эленгән. “Камышлы районының Мактаулы кешеләре"нең дә, музей эшен башлап җибәрүче Һади ага Галиевның да  рәсеме бар биредә. Кемнеңдер үткән гомерен санаган күкеле сәгать, балчык чүлмәк, җиз комган, ап-ак самавыр, күмер үтүк, табагач, ухват, ипине мичкә куя торган агач көрәк, он сала торган агач җилпуч, күтәртмәле чабата, киндер сөлге, ашъяулык, тальян гармун кебек бик күп борынгы әйберләр саклана. Пыяла астындагы киштәдә таш булып каткан бака кабырчыкларын күреп хәйран калдым.  - Бу - тарихи чыганак. Ул авылыбыз урынында кайчандыр диңгез булуын раслый. Безнең җирләр “Кызыл китап"ка да кертелгән, ә киләчәктә биредә тарихи музей ачу турында уйланабыз, - дип аңлатты  Рифкать Ризатдин улы. Болан мөгезе мондагы куе урманнарның кыргый хайваннарга бай булуын исбатлый. Бакча, йә баз казыганда әледән-әле килеп чыга торган гәрәбә төймәләр, бизәнү әйберләре бу як халкының төрки илләр белән сәүдә итүенә ишарә ясый. Җирле халыкның чит җирләргә китеп кеш тиреләре белән сату итүе турында билгеле. Ә табыш акчасына хатыннарына бизәнү әйберләре, яхшы тукымалар, савыт-саба алып кайтканнар алар. Музей җитәкчесе Рифкать ага сүзләренә караганда, бу җирләр нефтькә генә түгел, җиз рудасына да бай. Борынгы бабаларыбыз рудадан җиз табып, аңардан төрле әйберләр ясаганнар. Музейның зур өлеше Бөек Ватан сугышында катнашучыларга багышланган. Яңа Усман авылыннан фронтка киткән биш йөз кешенең яртысы туган туфрагына әйләнеп кайта алмаган.  Зәйнәп Гомәрова, Мирсәеф Шириязданов кебек Бөек Ватан сугышы батырларының истәлеге булып Мактау кәгазьләре һәм орден-медальләре саклана.  Татарстанның Буа театрында режиссер, соңрак туган авылында укытучы, мәктәп директоры булып эшләгән фронтовик, Ленин ордены кавалеры  Фатыйх Бикашевка да аерым урын бирелгән.  "Кайнар нокта"ларда хезмәт иткән сугышчы - интернационалистларга да, Бөек Ватан сугышы вакытында әсир төшеп, немец концлагеренда газап чиккән кешеләргә дә, тормышын хәрби хезмәткә багышлаган авылдашларга да урын табылган биредә. Шулай ук мәчет, мәдрәсәләр тарихы да бар. - Рифкать ага, һәр авылда музей булдыру, әлбәттә, кирәкле эш-гамәл. Киләчәккә нинди планнар белән яшисез? - Әйе. Бу эшләр барысы да киләчәк буыннар өчен эшләнә. “Тарихын белмәгәннең - киләчәге юк”, - дип әйткән бит Шиһабетдин Мәрҗани. Музей йортындагы каен агачлары арасында җәйге музей ясау идеясе белән янабыз әле. Анда татар халкының кыр-басуларда, йорт хуҗалыгында кулланган әйберләре урын алачак. Бездән соң килгән буын борынгы татарларның нинди авыр тормышта яшәүләрен, примитив эш кораллары белән икмәк үстереп көн күрүләре турында белсеннәр өчен эшлибез без моны. Бу хезмәтебез ата-бабалар һәм киләчәк буын арасындагы туганлык җепләрен ныгытачак. Фотода: музей җитәкчесе Рифкать ФӘРЗЕТДИНОВ.   Нурсинә ХӘКИМОВА | (полный текст новости)

  • 2015-05-16 03:35 Өеңә карак кермәсен дисәң, интернетка фото куйма
    14.05.2015 Җәмгыять Үз мал-мөлкәтеңә игътибарлы булырга кирәклеген һәркем белә. Гап-гади куркынычсызлык кагыйдәләрен үтәсәк, урлауларның яртысы бөтенләй булмас иде. Ләкин бүген милеккә кагылышлы җинаятьләр арасында алар беренче урынны алып тора. Кесә телефоннарын урлау, автомобиль, фатирларны талау буенча караклар республикада актив эшли. - Мәсәлән, быелның 4 ае эчендә генә дә алты меңгә якын урлау очрагы теркәлде. Шуларның 40 процентка якыны полиция хезмәткәрләре тарафыннан тикшерелде. Узган ел белән чагыштырганда, эшләү нәтиҗәлелеге ике процентка артты, – дип белдерде полиция майоры, Эчке эшләр министрлыгының Җинаятьчеләрне эзләү идарәсе бүлеге җитәкчесе урынбасары Рәмис Газыймов. Машиналарга бәйле урлау очраклары Казанда гына түгел, Чаллы, Әлмәт, Яшел Үзәндә дә “популяр” икән. Каракларны, гадәттә, сәүдә үзәкләре янында калдырылган автомобиль салонындагы зур суммадагы акча, антирадар, автомагнитола панеле, акустика һәм башка кыйммәтле әйберләр җәлеп итә. Хәтта машина утыргычындагы буп-буш сумка да кызыктыра икән аларны. Караклар бер минут эчендә машина тәрәзен ватып, теләгән максатларына ирешә. Алар салган зыянның бәясе сумка хакыннан күпкә артыграк була шул. Шул сәбәпле, автомобильләрне түләүле парковка, видокүзәтү системасы куелган территориядә калдыру зарур. Шул ук вакытта кесә караклары да тик утырмый. 2015 елның дүрт ае эчендә кесә каракларыннан зыян күргән 400гә якын кеше булуы ачыкланган. Ә Татарстан буенча барлыгы 235 кесә карагы исәптә тора икән. Моннан тыш, җинаять җаваплылыгына ел саен 30 карак тартыла. Шунысына игътибар итәргә кирәк: зыян күргән кешеләрнең күбесе шәхси әйберләренең ни рәвешле юкка чыкканын сизми дә кала. Бу җинаятьне ачуны тоткарлый. Җәмәгать транспорты белән кулланучылар, базар, сәүдә үзәкләрендә йөрүчеләргә аеруча игътибарлы булырга киңәш итә полиция хезмәткәрләре. Акча янчыгын, букча, телефоннарны һәрвакыт күз уңында тотарга кирәк. Җәй җитү белән, шәһәрдә яшәүчеләр бакча-дачаларына ашыга. Бу, үз чиратында, фатирларның караучысыз булуыннан файдаланып, урлаучыларның активлашуына китерә. Фатир караклары берничә төргә бүленә икән: төрле чаралар ярдәмендә яки тәрәз-балкон аша фатирга үтеп керү. Моннан тыш, карак-гастролерлар дигән төшенчә дә бар. Болары бер шәһәрдән бер шәһәргә йөреп, “байлык җыючылар”. Фатирларны “яратучы” җинаятьчеләрнең күзе, гадәттә, ювелир эшләнмәләр, зур суммадагы акча, кечкенә габаритлы көнкүреш техникасы, күн киемнәргә төшә. Җәйге сезонда, аеруча берәр җиргә озакка киткәндә, шушы кагыйдәрне истә тотарга кирәк: - озак вакытка каядыр китүне бар кешегә белгертмәскә; - фатирга күз-колак булу өчен ачкычны бары тик якын туганнарга гына бирергә; - форточка, балкон тәрәзәләрен ачык калдырмаска; - якын-тирә күршеләргә подъездда шикле тавышлар ишетелсә, полиция бүлекчәсенә хәбәр итәргә кушарга. Ләкин шулай да, материаль яктан мөмкинлек булса, торган фатирыңны максималь рәвештә куркынычсыз итү өчен Эчке эшләр министрлыгының ведомстводан тыш сак хезмәте ярдәмендә сигнализация урнаштыру зарур. Хәзерге вакытта Татарстанда 45 мең фатир һәм 15 мең объект бу хезмәтнең контролендә. Подъездга видеокүзәтү системасын куйдыру да фатирны явыз ниятле кешеләрдән саклый. Беренче катта яшәүчеләргә металл рәшәткәләр куйдыру куркынычсызлык чараларының берсе булып тора. Бүген аеруча популяр булган гадәттән - социаль челтәрләрдә фатир сурәтләнгән фотолар куюдан да баш тартырга киңәш ителә. Фатир караклары елдан-ел камилләшә бара. Төрле йозакларны өйрәнеп, аларның теләсә ниндиен ачарга сәләтле булган корал ясый. Бер яктан, алар гади тимерчыбыкны хәтерләтә. Әмма аның һәр борылмасы махсус функцияне үти. ЭЭМ Эксперт-криминалистик үзәкнең криминалистик экспертизалар бүлеге җитәкчесе Владимир Куцевол гражданнарга ясалышлары төрле булган өч йозак куярга киңәш итә. Ни өчен дигәндә, һәрбер йозакны ачу өчен билгеле бер вакыт таләп ителә. Өч йозакны ачарга кирәк булуын белгән каракның бу фатирга керү мәгънәсе калмый инде. Татарстанда да хәзер шактый ышанычлы булган йозаклар җитештерелә. Аны тышкы яктан ачар өчен бер төрле ачкыч  кирәк булса, эчке ягыннан ул бөтенләй башкача ачыла. Йозаклар чыдамлы материалдан эшләнгән булырга тиеш. Гомумән алганда, кешеләргә үз милекләрен генә түгел, таныш-белешләренекенә дә игътибар итәргә кирәк. “Бүген күршеңнекен урласалар, иртәгә синекенә күз төшермиләр, дип берәү дә гарантия бирә алмый”, – ди ЭЭМ Эксперт-криминалистик үзәге җитәкчесе Әнәс Мөхәммәтҗанов. Мәсәлән, Чирмешән районы рухание шушы җирлектәге авыл советы биналарындагы компьютер техникасын урлау белән шөгыльләнгән Самарның ике кешесен тоткарларга булышкан. Халык тарафыннан бары тик “02” яки ЭЭМның 2912-002 ышаныч телефонына шалтырату да, җинаять ачуны җиңеләйтергә мөмкин. Алинә МИННЕВӘЛИЕВА | 13.05.2015 (полный текст новости)

  • 2015-05-16 03:35 “Хатын-кыз беренче чиратта әни булырга тиеш”
    14.05.2015 Җәмгыять Берәү сабыен тәрәзәдән ташлаган, Чаллыда яшәүче хатын баласының веналарын кискән, чүп савытында яңа туган бала мәете табылган, 9 нчы хастаханә коймасына яңа туган бала салынган сумка элеп калдырганнар һәм башка шуның ише хәбәрләрне еш ишетеп торабыз. “Пусть говорят” тапшыруының чыгарылышының икесенең берсе шушы темага багышлана. Татарстанның баш казые Җәлил хәзрәт Фазлыев әни кешеләрнең шундый вәхшилеккә баруының төп сәбәбе динсезлектән килә дип саный. Әбиләребездән үрнәк алыйк   -  Пәйгамбәребез Мөхәммәд с.г.в.нең бер хәдисе бар. Ул: “Кеше кеше булсын өчен, аңарда дүрт сыйфат булырга тиеш. Иң беренчесе – акыл, икенчесе – дин, өченчесе – оят, дүртенчесе – изге гамәлләр. Хайваннарда шушы сыйфатлар юк, ә адәм баласында исә болар булмаса, кешене кеше дип әйтеп булмый”, - ди. Икенче сыйфатка – динле булу дигәненә киңрәк тукталыйк. Хайваннарда дин юк, әмма бала дигән хис бар. Ул баласы өчен үлеп тора, аны ташламый, үстерә. Ә без баланы табып үстергән очракта да аны тәмле ашату, БДИны уңышлы тапшырту, абруйлы уку йортында укыту, акчалы эшкә урнаштыру ягын гына кайгыртабыз. Дини тәрбия турында онытып җибәрәбез. Аны хәрам белән хәләлне дә аерырга өйрәтмибез. Аллаһы Тәгалә Коръән-Кәримдә, мин адәм баласын бөтен мәхлукаттан да матур, күркәм итеп яраттым. Ә кайберәүләрегезне түбәннән-түбән төшерермен, ди. Менә шул түбәннән-түбән төшерермен дигән сүзне кайберәүләр укыйлар да, монда сүз урамда аунап ятучы исерек турында барадыр, диләр. Әлбәттә, исерек тилелекне кыйбат бәягә сатып алучы. Әмма ул әле хайван дәрәҗәсенә генә тәгәрәү, аңардан да түбәнрәк дәрәҗәгә төшү бар. Хайваннарның печән ашаганы  - ит, ит ашаганы печән ашамый. Ә менә адәм баласы, тиешме-юкмы, хәраммы-хәләлме, уйлап тормый, барысын да ашый. Хәрам ризык исә оят дигән нәрсәне бетерә. Менә шул кешене хайваннан да түбән төшерә. Кайбер хатын-кызлар баласы дөньяга килмәсен өчен аны төшертә. Кыямәт көнендә аның өчен җавап бирәсе була бит. Ул көнне үтерүчеләр янына үтерелгән кешеләр китерелерләр дә ул кешене ник үтердең дип сорарлар. Шул вакытта алар бу кеше мине үтермәкче булды, миңа куркыныч янады дип акланыр. Аннары дөньяга килергә тиешле булып та килми калган сабыйларның җаннары китерелер һәм, боларның нинди гөнаһлары бар иде, дип соралыр. Туарга тиешле бала сиңа нинди куркыныч янады?.. Дингә ышанабыз, Аллаһка тәвәккәл кылабыз дип әйтергә яратабыз, ә үзебез нишлибез? Бала төшереп көферлек эшлибез. Телевизордан кеше үтерүчеләрне нәфрәтләнеп карыйбыз, моны кем тәрбияләде, кулы ничек күтәрелде икән дибез. Шуны карап утыручы без үзебез дә дөньяга киләсе баланы юк итәбез бит. Ул әле чит кешене үтергән, ә без үз балабыздан котылырга ашыгабыз.   Баласын тапкан очракта да аны ташлап калдыру ягын караучылар бар. Болар барысы да безнең динсезлегебез аркасында килә, шуның ачы нәтиҗәсе. Әбиләребездән үрнәк алырга кирәк безгә. Сугыш вакытында алар ирсез килеш көн-төн колхозда эшләп, күпме салым түләп, бернинди пособие алмыйча, ачтан шешенеп, биш-алты баланы аякка бастырганнар. Берсе дә баласын үтермәгән, үз-үзенә кул салмаган, чөнки алар хәләл ризык ашап үсүчеләрдән һәм намаз укучылардан иде. Хәләл ризык дигәннән, хәрам ашаган кешедә ихтыяр көче булмый. Андыйлар беренче авырлыкта ук югалып кала. Баласын үзенә авырлык дип саный.   Бүгенге көндә бала хокукы дигән әйбер киң таралган. Бөтен кеше: хөкүмәт тә, әти-әни дә, мәктәп балага нәрсәдер тиеш. Балага кычкырырга ярамый, хәтта мәктәп бакчасында яшелчәләргә су сибәргә кушарга да ярамый. Ә бит ул баланың хокуклары белән бергә вазифалары да бар.  Аның  Аллаһы Тәгалә, әти-әнисе, үсеп гаилә коргач, тормыш иптәше, баласы каршындагы вазифалары бар. Ул үзенә караганда да яхшырак бала үстерергә тиеш.   Тукай да “Таян Аллага” шигырендә:   Әй бәһале, әй кадерле, әй гөнаһсыз яшь бала! Рәхмәте бик киң аның, һәрдәм таян син Аллага! Йа Ходай, күрсәт, диген, ушбу җиһанда якты юл; Ул — рәхимле; әткәң-әнкәңнән дә күп шәфкатьле ул! - ди бит.   Ирләр бәби таба алмый   - Без хатын-кызларыбызны зурлый беләбез. Мәктәпкә балалар белән очрашуга  галимә, эшкуар, җырчы, язучы, депутат хатын-кызларны чакыралар. Ә гап-гади, күп бала табып үстерүче, чын әни, чын әби була белгәннәре турында онытабыз. Рәшидә апа Исхакыйның нәселе 125 кешегә җиткән. Килен-кияүләрне кертмичә генә әле бу. Берничә тапкыр әйткәнем булды: менә шушы нәселне республикакүләм зур чара итеп нишләп күрсәтмәскә? Бу бит сәхнәгә чыгып җырлау гына түгел. Барысы да намаз укый, татарча сөйләшә. Менә шундый үрнәк хатыннарны күрсәтергә кирәк. Кемнәргәдер машина ачкычлары, затлы туннар бүләк итәләр. Бирмәсеннәр дип әйтмим, әмма чын милләт аналарын да кадерли белергә вакыт җитте. Ә андыйлар һәр район җирендә бар. Демография дибез, хакыйкатьтә бит хатын-кыз ул иң беренче чиратта әни булырга тиеш. Милләт яшәсен дип сөйлибез. Татар хатыны татарча сөйли торган кимендә өч бала үстерсен. Аларны ун яшьтә намазны яратып укырлык итеп тәрбияләргә тиеш. Шул вакытта демография, милләт, әхлак проблемасы да булмаячак.   Бала тапмауны карьера ясау белән дә аңлаталар. Бу совет заманыннан ук килә. Гомәр Бәшировның “Намус” романында Нәфисәнең гаиләсе турында бер сүз дә әйтелми, ул эш аты булган. Аның матурлыгын җәмгыятьтәге урыны белән күрсәткәннәр. Карьера дигәннән, калдыр син җәмгыятьтәге эшләрне ирләр җилкәсенә. Ир җитәкче дә, депутат та була ала, ә менә бәби таба алмый. Хәзер исә бөтен эшне хатын-кыз башкара.   - Ирләр булдыксыз булганга бит инде ул, Җәлил хәзрәт.   - Булдыксыз ирләр тәрбияләүдә хатын-кызның үз өлеше дә бар. Мин эшләмәсәм, гаилә бармый дип, тормышны җигелеп тарталар. Ә ир бала моны күреп үсә, хатынга аркаланып яшәүне ул дөрес нәрсә дип кабул итә. Шулай итеп әрәмтамак ирләр тәрбияли, улларын ялкаулыкка өйрәтә. Балаң тәртипсез, бозык юлда булса, карьераң, дәүләт хезмәткәре булып чыккан пенсияң күзеңә күренәме? Аларның берсен дә бала тәрбиясенә алыштырып булмый. Үзгәртер идең дә - соң. Локман Хәким, балага кеченәдән Аллаһы Тәгалә турында сөйләмәсң, картлыгыңны Аллаһы Тәгаләгә балаң турында сөйләп (зарланып) үткәрерсең, ди.   - Җәлил хәзрәт, Россия хөкүмәте аборт ясатучыны җинаять җаваплылыгына тарту турында закон проекты эшләгән. Ул кабул ителә калса, баласын төшергән хатын-кызны гына түгел, табибны да, аның ирен дә бер елга кадәр ирегеннән мәхрүм итү каралган. Сез ничек уйлыйсыз, бала төшерүчеләрнең санын закон юлы белән генә киметеп булырмы икән?   - Кешенең үз аңында булмаса, закон белән генә көрәшеп булмастыр. 1985 елда аракыны бетерү турында закон чыкты. Аңа карап кына исерекләр кимемәде. Авылларда самогон кудылар. Динле авылларда сабантуйларында, ураза аенда аракы сатылмый. Шулай булырга тиеш дигән законы юк бит, үзләре теләп шулай эшли. Бала төшерүгә килгәндә, теләгәндә аның әллә нинди юлларын табып була. Хастаханәдә баланы УЗИ аша карыйлар. Балада җитешсезлек булганда, аны төшертергә кушалар. Димәк, табибка акча төртеп тә шундый белешмә алачаклар. Өйгә барып аборт ясатучы карчыклар да табылыр. Әйткәнемчә, иң үтемле чара ул – дини тәрбия.   *** Саннар   Бер елга аборт ясау өчен алты миллиард акча сарыф ителә. Аларның 4-6 проценты гына медицина күрсәткечләре буенча дөрес дип табылганы. Калганнары хатын-кызның яки гаилә парының үз теләге буенча ясала. Дилбәр ГАРИФУЛЛИНА | (полный текст новости)

  • 2015-05-16 03:35 Казанда “яRATам!” дигән күселәр күргәзмәсе узачак
    14.05.2015 Җәмгыять 16-нчы май көнне Татарстан Республикасының Милли музеенда 70-тән артык декоратив күсене күреп булачак. Биредә инде сигезенче тапкыр төбәктәге иң зур “яRATам!” дип исемләнгән декоратив күселәр күргәзмәсе үтә. Күргәзмәгә Мәскәү, Мәскәү өлкәсеннән, Самара, Төмән һәм Йошкар-Оладан төрле төстәге һәм төрле төрдәге декоратив күселәрне алып киләчәкләр. Бу елгы күргәзмәдә башкалардан аерылып тора торган катнашучы – Мәскәүнең Мох дигән күсесе булачак. Әлеге җан иясенә мондый исем һәм бүләк узган елның декабрь аенда узган “Мыеклы йолдызлар” күргәзмәсендә Казанның МОСК Декоратив күсе яратучылар клубы тарафыннан бирелгән. Әлеге бүләкне казанлылар Мәскәүдә уза торган декоратив күселәр күргәзмәсендә тапшыралар. Казан белгечләре әлеге күргәзмәдә кунакларны клубның иң яшь күселәре Georges, Giovanni һәм Enrique белән таныштырачаклар. Аларны бер ай элек Санкт-Петербургның “Ratto Incanto” питомнигыннан алып кайтканнар, дип хәбәр итә Казан мэриясе сайты. Оештыручылар хәбәр иткәнчә, Мәскәү һәм Владимирдан килгән декоратив күселәр буенча белгечләр күргәзмә барышында әлеге җан ияләренә бәя бирәчәк. Күселәргә ясалган экспертиза нәтиҗәсендә, иң югары балл җыйган күселәргә бүләкләр һәм титул биреләчәк. Канат буенча ярышу, өскә үрмәләү, күсе чабышы, “Дефиле от кутюр” күселәр тамашасы кебек төрле бәйгеләрдә катнашучы җан ияләренә шулай ук бүләкләр тапшырылачак. Күргәзмәгә килүчеләр чараның иң яхшы күсесе өчен тавыш бирә алачак. Моннан тыш, Татарстан Республикасының Милли музее кунаклары “Стоп! Кадрда – күсе!” фотобәйгесеннән иң яхшы эшне сайлап ала алачак. “яRATам!” күргәзмәсе нибары бер көн генә була. Теләге булган һәркем әлеге күргәзмәгә килеп, декоратив күселәр белән таныша, тәҗрибәле белгечләр белән аралаша ала, күселәр белән истәлекле фотога төшү мөмкинлеге дә каралган. | (полный текст новости)

  • 2015-05-16 03:35 "Мин кешедән киммени дип, 700 төп виктория җиләге утырттым"
    14.05.2015 Авыл Яшел Үзән районының Олы Җәке авылында тырыш халык яшәгәнен ишетеп кенә түгел, күреп кайтырга да насыйп булды. – Авылда үз эшен башлаучылар күп булсын дип йө­ри торгач, башыма бер уй килде: мин кешедән киммени, дидем үз-үземә. Менә шуннан соң 700 төп виктория җиләге утырттым, – ди авыл җирлеге башлыгы Фирая Фәйзуллина. – Безнең авыл кешеләре бер генә дә тик тормый. Кайдан килгән­дер ул шулкадәр хезмәт ярату? Моны үз күзләребез белән күрү өчен, шәхси хуҗалык­ларга юл тотабыз. Яшелчәләр җитми дә әле Әнәс Шәрифҗанов элек “Уразлы” колхозында баш инженер була, хәзер яшел­чәләр үстерә. “Агрономга әйләнгәнемне сизми дә калдым. 1997 елда, үз эшебез булсын әле дип, эшмә­кәр­лек белән шөгыльләнә башлаган идек, шуннан соң китте инде. Ике малаем да авылда яши. Олысы үзе дә яшелчәләр үстерә. Аңа зур йорт салдык. Подвалын трак­тор йөрерлек иттердек. Чөнки без үстергән яшелчәләрне анда саклыйсы бит”, – ди ул. Шәрифҗановлар кыяр, помидор, кишер, чөгендер, сарымсак, суган, кәбестә үстерәләр икән. “Быел кә­бестәне 2 гектарга җитке­рергә дип торабыз. Кәл­шә­ләрне иртә яздан үзебез утыртабыз. Орлыкларны Мәс­кәүдән барып алабыз. Баштарак кыенлыкларга юлыксак та, хәзер аларны җиңел генә үткәрергә өй­рәндек”, – ди Әнәс абый. Бу гаилә күпләп сыер да тота, бозаулар да үстереп сата икән. “Эшләмичә утырып булмый. Тырышабыз. Күршеләрдән күрәбез дә, ник без дә шулай итмибез әле?” – дибез. Авылдаш­лар­ барысы да шөгыльле. Кирәк икән, бергә киңәшлә­шеп, уңыш серләрен дә уртаклашабыз. Һәркемнең үз клиенты бит. Арабызда көн­ләшү, усаллык дигән нәрсә юк. Безнең килешү төзеп куйган зур оешмаларыбыз бар. Шуңа күрә яшелчәләр әрәм булыр дип кайгырасы юк. Кайчак җит­ми дә кала әле. Андый чакта җаен табабыз – сатып алучыны югалтмас өчен, кыйм­мәткә сатып алып, арзанга да биреп җибәрәбез”, – ди Әнәс абый. Сыйлы көнең – сыер белән Нәҗмиевләр кыш буе сыерларыннан рәхәт күрә. “Казан базарына 7-8 ел йөрибез инде. Үз сатып алучыларыбыз бар. Алар без­нең килгәнне көтеп тора. Кайчак соңга калсаң, шалтырата башлыйлар”, – ди Эльмира ханым. – Тик менә базарга килеп сата башласаң, безнең кебек җитештерүчеләрне аннан куалар. Авылдан килеп сатучыларга бераз мөмкинлек булсын иде ул, – дип сүзгә кушыла гаилә башлыгы Илдар әфәнде. Нәҗмиевләрнең 20 яшь­­­лек улы белән 17 яшьлек кызы Казанда эшли. Көн саен кайтып йөриләр икән. “Алар шәһәр дип өзелеп тормыйлар. Авылны яраталар. Безнең гаилә иртәнге биштә тора. Иртә торсаң, ит пешә, дип тикмәгә генә әйтмиләр бит. Балалар барысы да үз эшен белә. Әле кызым кыш айларында: “Рә­хәтләнеп чүп утар идем”, – дип утыра. Аларны сүгәсе дә, эшлә дип тә әйтәсе түгел. Хезмәт ярату балаларның канында ул”, – ди Эльмира ханым. Олы Җәке Казанга якын. Ә моның уңай яклары күп. “Без шәһәр кешесен экологик яктан чиста ризык белән тәэмин итәбез. Кайвакыт сатарга бармый кал­саң, кешеләр үз­ләре кайтып ала”, – ди Нәҗми­евләр. Бездә балалар уйнамый Күптән түгел Олы Җәке авылы мәктәбенә Яшел Үзән районы башлыгы Алек­сандр Тыгин килгән булган. Балаларның хәллә­ре, укулары, каникулны ничек уздырулары турында сораштырган. 3 нче сыйныф уку­чысының: “Кәбес­тәнең берсе 7-8 кило була. Аны ун сумнан сатабыз. Ә бер пачкада 2500 орлык була. Димәк, җәйне чүп утап, кәбес­тәләргә су сибеп уз­дырсак, күпме акча эшли алабыз”, – диюе район баш­лыгын шаккатыра. Шулай булгач, Олы Җәке авы­лының киләчәге 9 яшьтән акча саный белгән малай-кызлар кулында тү­гел дип кем әйтә ала? Бу авылда эшсезлектән тилмереп яки исереп йөрүчене дә таба алмыйсың. Авыл халкы, ки­ресенчә, эшләтер өчен, күрше Мари Республикасыннан кешеләр алып кайта икән. Яшел Үзән районының авыл хуҗалыгы идарәсе башлыгы Таһир Җиһаншин да бу авыл халкы белән горурлануын яшерми. “Рай­онның йөзе алар. Мондагы халык кебек барысы да тырыш булса, башкалар авыл хуҗа­лыгын куып тота алмас иде”, – ди ул. Гөлгенә ШИҺАПОВА 65 | 13.05.2015 (полный текст новости)

  • 2015-05-16 03:35 Хаҗга багышланган яңа тәңкә дөнья күрде
    14.05.2015 Дин Татфондбанк сатуга Хаҗга багышланган көмеш тәңкә чыгарды. Аның дизайны Татарстан мөселманнары Диния нәзарәте белгечләре белән берлектә эшләнде. Алтынланган көмеш турыпочмаклы триптих формасында. Тәңкәнең бер ягында Мәдинәдәге (бу изге урын һәм анда Мөхәммәд Пәйгамбәр җирләнгән) Ән-Нәбәви мәчете, ә икенче ягында хаҗның 3 символы урын алган:  алтын йөгертелгән ябык Коръән, Кәгъбатулла һәм  алтын йөгертелгән ачык Коръән. Шулай ук тәнкәдә Әл-Хәрәм мәчете дә бар. Әлеге 999 нчы проба көмештән эшләнгән тәңкәнең тиражы 200 данә, авырлыгы 124,4 г, ә бәясе 35 мең сум тәшкил итә. Тәңкә Кәгъбәтулла рәвешендә эшләнгән үзенчәлекле футлярга салынган (http://dumrt.ru сайтыннан алынган фотосурәттә өслеге 2 якка ачылган килеш төшерелгән), чынлыгын раслый торган сертификаты бар. Бу хакта Татарстан мөселманнары Диния нәзарәте матбугат хезмәте белдерә. | 13.05.2015 (полный текст новости)

  • 2015-05-16 03:35 Авылда әфлисун ике тапкырга кыйбатрак!
    14.05.2015 Авыл Язманы табышмактан башлыйм әле: ашамый, эчми, ә һаман үсә дә үсә. Җавап – бәя. Декабрь уртасында доллар 100 сумлык тарихи чикне узып, бәяләр күккә ашкач, халык «аһ» итте. Инде бүген доллар – 50 сум, евро 56 сумлык хәленә кайтса да, бәяләр генә никтер күктән җиргә төшәргә җыенмый. «Афәрин!» дип әйтерлек ике генә әйбер бар: банан белән аракы. Бигрәк пар килгәннәр, мин сиңа әйтим! Тылсымлы сөт   Шәһәр кибетләрендәге бәяләргә диагноз куйганчы, авылдагысына кереп чыгыйк. Тукай районындагы Бордыбаш авылында «Виктория» дигән кибет бар. Сатучысы исемен әйтергә теләмәде. Ул миңа, ник безгә керергә булдың әле, бу кибеткә өч әби генә кереп йөри, диде. Тик әбиләр генә түгел, бәбиләр дә сукмак сала булып чыкты. Бәяләрне өйрәнгән арада, башта бер кызчык, аннары бер малай кереп, суыра торган конфет, газлы су сатып алды. Кызчыктан бәяләрнең төшкәнен сизәсеңме дип сорагач, ул, кыю гына итеп, «юк, менә бу әйбер бик кыйммәт» дип, 175 сумлык «Космостарс» (космостагы йолдызлар) дигән тәм-томга таба бармак төртте.   Исемсез сатучы, ба­шымны катырма, дип киреләнсә дә, элеккеге һәм хәзерге бәяләрне теләр-теләмәс кенә әйтеп бирде. Иң зур мактауга лаек булган азык-төлек – бананның бер килосы Бордыбашта 135 сумга (!) җиткән булган. Әле ярый, акылга килеп, бүген 80 сумга төшеп утырган. Әфлисунның тәүбәгә бер дә киләсе килми, соңгы арада өч сумга артып, 88 сумга әйләнгән. Карабодайның 30 сумга төшүе авыл халкының кәефен күтәрми калмагандыр: моңарчы 90 сум торса, хәзер 60 сум. Чаллыдан кайта торган ак ипи – 28 сум, Сарманныкы – 27 сум, помидор – 165 сум, йомырканың дистәсе – 65 сум, Кырымнан кайткан алма – 110 сум, Краснодарныкы – 85 сум, ак майның килосы – 250 сум. Кибетнең бер ягында, Тукайча әйтсәк, рәт-рәт тора гаскәр кеби... аракы шешәләре. Сатучы әйтүенчә, хәмерне мәҗбүри саттыралар, күбесе Татарстанда җитештерелгән, хәтта 700 сумлыгын да сирәк-мирәк кенә чөмерәләр икән. Менә кемнәргә кризис «нипачум»! Шулай да, сатучы сүзләренә ышансаң, халык кибеткә кереп, бәя артуга зарланудан туктамый. Популярлык ягыннан бәя турындагы моң-зар авыл гайбәтләрен дә узып киткәндер.   3,2 процент майлылыктагы «Просто молоко» сөте Бордыбаш кибетендә 54 сум. Сатучы аңлатуынча, бу гадәти түгел, тылсымлы сөт – бик озак әчеми тора. Авыл халкы сөтнең шундыен алып кайтуларын үзе сорый, ди. Җитмәсә, аны да хәзер ике сумга арзанрак алалар. Тик шулай да авыл халкы азык-төлеккә бәя төшкәнен сизми. Күбесе Чаллыга еш йөреп торганга, барлык кирәк-яракны шуннан ташыйлар, шул ук вакытта кайбер әйберләрнең, шәһәр бәяләре бе­лән чагыштырганда, Бордыбашта очсызрак икәнен әйтәләр.   Дога укучы тавык йомыркасы кыйммәтрәк   Саланың исемсез сатучылы кибетеннән Казанның исемле сатучылар кибете – «Магнит»ка кердем. Әфлисун, авылныкы белән чагыштырганда, ике тапкырга арзанрак (!) – 47 сум 40 тиен. «Татарстанның атказанган ризыгы» – бананның килосы да нибары 56 сум, «Голден» алмасы – 79 сум, «Свежий урожай» – 75 сум. Гаҗәп инде: әллә кайлардан китерелгән банан алмадан арзанрак, имеш. 2,5 процент майлылыктагы 0,9 литрлы «Просто молоко» сөте – 29 сум 20 тиен, Яшел Үзәннән кайткан 2,5 процент майлылыктагы «Российское» сөтенең бер литры – 31 сум 40 тиен. Йомыркалар киштәсе янына барып баскач, аптыраш: Лаеш районындагы «Ак барс» кошчылык фабрикасының бер дистә йомыркасы – 47 сум, шул ук фабриканың бер дистә хәләл йомыркасы – 58 сум 20 тиен. Күрәсең, дога укучы тавыкларны, йомырка салганы өчен, тәмлерәк һәм күбрәк ашаталардыр. Никтер «Магнит» киштәсен үзебезнең «Чаллы бройлер»ы түгел, Мари Элның «Акашевская» тавыгы басып алган. Җитмәсә, сатып алучыларны 17 процентлык ташлама белән кызыктырып яталар: моңарчы тавык түшкәсенең бер килосы 118 сум 20 тиенгә сатылса, хәзер күзне матуррак, кечерәк сан иркәли – 98 сум 90 тиен. Казанның икенче икмәк заводында пешерелгән «Сельский» ипие – 20 сум, БККда пешеп чыккан ак ипи – 21 сум 20 сум.   Бәяләрне диетага утыртырга кирәк!   Татарстанстат атна саен республика буенча азык-төлек бәяләрен тикшерә. Без 2 февраль һәм 5 май күрсәткечләрен чагыштыр­дык. Сыер итенең килосы февральдә 285 сум 40 тиен булса, майда 300 сум 32 тиенгә әйләнгән – 15 сумга арткан булып чыга! Дуңгыз ите, дуңгызланмыйча гына, 251 сум 78 тиеннән 248 сум 10 тиенгә төшкән. Ак май да, доллар белән евродан үрнәк алып, төшәсе урынга, 314 сум 47 тиеннән 319 сум 38 тиен биеклегенә менеп киткән.   Тавыкларга рәхмәт, йомырка 60 сум 55 тиеннән 57 сум 36 тиенгә төшкән. Бәянең кимүен күргәч, әлеге дә баягы, Тукай тавыклары кебек, сөенечтән җырлап кына торасы килә. Шикәр комы да 5 сумга (55 сум 13 тиеннән 50 сум 86 тиенгә) кимеп, сөенеч өстенә сөенеч өсти. Әмма кара чәй, ашка төшкән кара таракан шикелле, күтәренке кәефне бозды да куйды: 531 сум 22 тиеннән 639 сум 01 тиенгә җиткән! Кара чәй бәясен кичекмәстән «диетага утыртырга» кирәк. Бодай оны да бераз гына «борын күтәргән» (27 сум 39 тиеннән 28 сум 44 тиенгә). 1 һәм 2 сортлы бодай оныннан пешерелгән икмәк һәм икмәк эшләнмәләре 59 тиенгә кимегән (40 сум 22 тиеннән 39 сум 30 тиенгә). Карабодай ашыйм дисәң, хәзер кесәңне 59 сум 64 тиенгә юкартырга мәҗбүр булырсың, ә февральдә ул 63 сум 49 тиен торган. Ә хәзер иң сөендергәне... Шыттырам, дип уйлый күрмәгез, чын, билләһи! 40 процент һәм югарырак катылыктагы аракы 20 сумга очсызланган (484 сум 34 тиеннән 464 сум 23 тиенгә).   Казандагы дистрибьюторлык фирмаларның (җитештерүчеләрдән товар алып, аны кибетләргә сатучы оешмалар) берсендә эшләүче танышыбыз сөйләвенчә, чит илләрдән кертелгән товарларга бәя артудан туктаган. Көнкүреш химиясе декабрьдә доллар белән бергә 40-50 процентка сикерешле уйнаган, майда 20-30 процентка кире төшү өмете бар. «Нестле» җитештергән азык-төлек бәясенең дә (кондитер эш­ләнмәләр, кофе, күкрәк балалары азыгы, тәмләткечләр) мартта 5-20 процентка «көе киткән». Көе кайтырмы, юкмы – билгесез, кайтмаска охшап тора, ди танышыбыз.   X5 Retail Group оешмасының («Пятерочка», «Перекресток» һәм «Карусель» кибет челтәрләре) җәмәгатьчелек белән аралашу идарәсе җитәкчесе Владимир Русанов сүзләренчә, азык-төлек бәясе валюталар курсына гына түгел, башка төрле чыгымнарга да бәйле. Әлегә оешма бүгенгә базарны, җитештерүчеләрнең үз-үзләрен ничек тотуларын өйрәнә, чөнки беренчел бәяне алар билгели.   – Без бит товар хакын доллар курсына бәйләп куймыйбыз. Бәяләр белән ни буласын әйтү әлегә кыен. Июньдә, сатуга сезонлы яшелчәләр чыккач, ниндидер үзгәреш булып алыр, мөгаен. Ләкин ул да бит уңыштан, товар китерүчеләрнең үз-үзләрен ничек тотуларына карый, – ди Владимир Русанов.   Бәя төшмәүгә монополия гаепле   Казан федераль университетының Идарә, икътисад һәм финанслар институты доценты Айдар Тумашев «ШК»га сөйләгәнчә, икътисадта шундый закончалык бар: бәяләр, төшүгә караганда, җиңелрәк үсә. Төшсәләр дә, «дефлякцион шок» вакытында төшәләр, ягъни шундый көн килеп җитә: кешеләрнең кесәсендә бер сукыр тиен калмый, үз-үзләренә кул сала башлыйлар. Бәяләрнең төшәргә теләмәве, беренче чиратта, сәүдә үзәкләренең монополиясенә бәйле, ул очракта товарга өстәлгән бәя (наценка) үзбәядән күпкә зуррак була.   – Бәя күтәрелүе чит ил валюталарының артуы белән акланса, хәзер кешеләр яңа бәяләр белән алырга мәҗбүр, шуңа да сәүдә үзәкләре хакларны төшерергә ашкынмый. Кеше икътисади кыенлыклар чорында кыйммәтле товарлар, кием-салым алудан, күңел ачу урыннарына йөрүдән баш тартырга мөмкин, ә азык-төлекне, даруны, һәрхәлдә, алачак. Сәүдә үзәкләре бәяләрне дәүләт, матбугат чаралары басымы астында төшерергә мөмкин. Чит ил валюталары курсы, беренчедән, элеккеге хәленә үк төшеп җитмәде әле. Икенчедән, рубль көчсезләнмәячәк, дип берәү дә ышандырып әйтә алмый. Сәүдә үзәкләре хәзер очсызга сата башлап, валюталар курсы кабат үссә, хакларны яңадан күтәрергә мәҗбүр булачаклар, – диде Айдар Тумашев.   Белгеч әйтүенчә, моно­полия элементы булган сәүдә өлкәсендә базар механизмнары начар эшли, шуңа да, бәяләр чамадан тыш артмасын өчен, дәүләт уяу булырга тиеш. Зур сәүдә челтәрләре бер-берсенә көндәш түгел, киресенчә, ахирәтләр икән: ничек телиләр, шулай кыланалар, бәяләрне дә үзара сөйләшеп арттыра алалар.   Соңгы арада бәяләрне күзәтәсезме?   Фәйрүзә Мөслимова, шагыйрә: – Күзәткәнем юк, аларны белмим дә. Товарга нинди хак куелган, шул бәягә алам да китәм. Күп әйбер алмыйм бит. Вакчылланырга яратмыйм. Бәяләрнең төшү-төшмәве миннән тормый. Гомумән, үзеңнән тормаган әйбергә борчылудан мәгънә юк, моның белән үзеңә генә зыян китерәсең.   Әлфинә Әзһәмова, җырчы: – Бәянең төшкәнен бер дә сизгәнем юк. Төшсә дә, тиенләп кенә төшә бит ул. Берничә ел элек бензин арзанайгач, халык нык шатланган иде инде. Әмма сөенеч озакка сузылмады, бензин хакы кабат өскә үрмәләде. Кибеттәге бәяләрне чагыштырып йөргәнем дә булды, аерма әллә ни зур түгел. Безнең Чаллыда азык-төлек кыйммәт булса да, сыйфатлы. Казанда срогы чыккан ризык күп. Быел улым «Эдельвейс» кибетеннән сөт алып керде, ул ачыган булып чыкты, шунда ук чыгарып аттык. Тышында 2013 елда ясалган, дип язылган иде, ә хәзер бит 2015 ел. Менә сиңа аптыраш. Концертларга килсәк, билет хаклары биш ел элек ничек булса, хәзер дә шул көе. Җырчылар авылда 150-200 сумга концерт куеп йөри, хәтта шул бәягә дә кеше килми. Артист ул 150 сумга нинди акча эшләсен, ди? Без авылларга йөрмибез, ә менә район үзәкләрендә концертны 300-350 сумга куябыз. Кайбер җырчылар хәтта бурычка батып, концерт күрсәтеп йөри. Иң мөһиме – сугыш чыгып, ачлык башланмасын.   Хәлил Бакиров, тракторчы (Чистай): – Бәя артуы турында гел сөйләп торалар, тик төшкәне турында берәүдән дә ишеткәнем юк. Кибеткә сирәк керәм, әмма хәтерем бик яхшы. Соңгы арада тел шартлатырдай төшкән бәянең күземә чалынганы булмады.   Резеда Әлмиева, мәктәп укучысы (Сарман): – Бананның бәясе төшә башлады, калганнарын күргәнем юк. Конфет, чәй хаклары дә артканнан-арта. Әнием әйтүенчә, итнеке дә өскә үрмәли.   Сүзен-сүзгә   Камияр Байтимеров, Татарстанның Фермерлар һәм крестьян хуҗалыклары ассоциациясе рәисе: – Безгә ит керткән чит илләрдә, азык-төлекне экспортка җибәргән өчен, авыл хуҗалыгы товарларын җитештерүчеләргә 30 процентка кадәр субсидия бирелә. Ул чакта без көндәшлеккә сәләтле түгел идек. Санкцияләрдән соң үзебезнең иткә игътибар бирелә башлады. Бәяне билгеләүдә арадашчыларның да роле бик зур. Казан агропромпаркында да бар алар. Күптән түгел шундыйрак бер хәлне тикшердек. Бер арадашчы, «Челны Бекон»нан дуңгыз итен күпләп алып, эшкуарларга бәяне өстәп тапшырган. Эшкуарлар да сатучыларга итне бәясен арттырып бирә. Җитештерүчедән кулланучыга кадәр барып җиткәнче, дуңгыз ите өч-дүрт кул аша уза. Ул арада өстәмә хаклардан тагын бер дуңгыз хакы килеп чыга. Линар ЗАКИРОВ | (полный текст новости)

  • 2015-05-16 03:35 Гаилә таркала – кем гаепле?
    14.05.2015 Ир белән хатын Бүгенге көндә һәр бишенче бала тулы булмаган гаиләдә туа. Җәмгыятьтә гаилә кыйммәтләренең юыла баруы шундый аяныч нәтиҗәләргә китерә. Соңгы елларда туучы балалар саны арта бара дип сөенеп сөйләсәк тә, аерылышулар саны арту зур борчу уята. Яшьләр, кызганычка, гаилә тормышына әзерлексез килә. Соңгы елларда әти-әниләргә һәм балаларга ярдәм итү мәсьәләләре дәүләт дәрәҗәсендә актуальлек алды. Ана капиталы, яшь гаиләләрне торак белән тәэмин итү һ.б. башлангычлар туучы балалар санын арттырырга мөмкинлек бирде. Әмма матди тотрыклылык ныклы гаилә өчен бик мөһим урын алып торса да, рухи кыйммәтләрне, гаилә институтын торгызу эше тиешле дәрәҗәдә алып барылмый. Гаилә сәясәте белән бик күп министрлыклар, ведомстволар, учреждениеләр шөгыльләнә. Әмма бу мәсьәләләр аерым бер үзәк кулына тапшырылырга тиештер. “Төрле органннар үзләренчә төрле проблемаларны хәл итәргә тырыша, әмма бердәм концепция юк кебек. Шунлыктан тиешле нәтиҗәләр дә ирешелми”, - дип саный Татарстан Дәүләт Советы рәисе урынбасары Римма Ратникова. Татарстан Министрлар Кабинетының ЗАГС идарәсе җитәкчесе Альбина Шәвәлиева билгеләп үткәнчә, былтыр республикабызда 57 меңнән артык бала туган. 1999 ел – соңгы 20 елда иң аз балалар туган чор белән чагыштырганда, бу 60 проценка күбрәк. Тагын бер сөенечле сан - балаларның 56 проценты гаиләләрдә икенче һәм аннан соңгы балалар. Димәк, бер балалы гаилә “модасы” юкка чыга бара. Әмма ЗАГС идарәсе вәкиле сүзләренчә, һәр бишенче баланың тулы булмаган гаиләдә тууы борчулы күрсәткеч булып тора. Димәк, яшьләр тәрбиясе юнәлешендә нәтиҗәлерәк эшләргә, гаилә коруга җитди мөнәсәбәт уяту, бала табуга җаваплы карау мәсьәләләренә зур игътибар сорала. Татарстан Фәннәр Академиясе Татар энциклопедиясе һәм төбәкне өйрәнү институтының Гаилә һәм демография үзәге җитәкчесе Флюра Ильдарханова үткәрелгән тикшеренүләр нәтиҗәсе белән таныштырып үтте. Аның сүзләренчә, балалы гаиләләрнең 32 проценты фәкыйрьлектә яши, гаиләдә икенче бала туу ана капиталы бирсә дә, гаиләнең матди хәлен икеләтә начарайта. Хәзер хәтта авыл җирлегендә дә күп бала табу гадәте югала бара. Чыннан да, бүген күпбалалы гаилә дигән төшенчә, күбрәк тискәре мөнәсәбәт уята. Димәк, вәзгыятьне үзгәртү өчен зур гаиләләрнең матди хәленә дәүләт дәрәҗәсендә тагын да зуррак игътибар булырга тиеш. “Бүгенге көндә исә яшьләр нигездә ике бала турында хыяллана, - ди Флюра ханым. - Билгеле, бер балалы гаилә тибыннан читләшү дә шактый алга китеш. Әмма яшьләрнең өстенлекләре барыбер дөрес билгеләнмәгән. Тикшеренүләрдән күренгәнчә, беренче урында алар өчен белем алу, икенче урында - карьера, өченче урында – ял, дүртенче урында – машина һәм бишенче урында гына гаилә. Элегрәк хатын-кыз беренче баласын 18-20 яшьтә тудырса, хәзер көнбатыш образга юл алабыз”. Гаилә учагы кору кебек җитди адымга яшьләрнең әзерлексез килүе зур проблема булып кала бирә. Нигездә, егет-кызлар ниндидер идеаллар белән эш йөртә. Кавышып, бергә яши башлау белән бу идеаллар җимерелә. Нәтиҗәдә, аяныч аерылышулар статистикасы барлыкка килә. Гаилә кыйммәтләрен саклауда, билгеле, массакүләм мәгълүмат чараларының ролен дә билгеләп үтмичә булмый. Кызганычка, гаилә темасы матбугатта бик сирәк күтәрелә. Гаилә мәсьәләләрен берьяклы күрсәтү, сөенечле вакыйгаларга тукталып, проблемаларны чагылдырмау кебек шелтәле сүзләр әйтелә. Гаилә темасын яктыртучылар исә нигездә калыплашкан сценарий буенча эш итә. «Массакүләм мәгълүмат чараларының традицион гаилә кыйммәтләрен саклаудагы роле» түгәрәк өстәлендә шундый кимчелекләр билгеләп узылды. Билгеле, бу журналистларның гына гаебе түгел, гаилә темасына язучыларны куәтләмәү, бу темаларга хөкүмәт дәрәҗәсендә игътибарның аз булуы нәтиҗәсендә, гаилә темалары игътибардан читтә кала. Гүзәл НАСЫЙБУЛЛИНА | 13.05.2015 (полный текст новости)

  • 2015-05-16 03:35 Казанда быел уртача хезмәт хакы 31415 сум булган
    14.05.2015 Икътисад 2015 елның гыйнвар-март айлары өчен Казанның зур һәм урта предприятиеләре һәм оешмалары хезмәткәрләренең уртача хезмәт хакы 31415 сумны тәшкил иткән. Бу күрсәткеч 2014 елның гыйнвар-март айлары белән чагыштырганда 6,5 % ка арткан. 2015 елның гыйнвар-март айлары өчен реаль хезмәт хакы (кулланучылар бәясе индексын испәкә алып хисапланган) 2014 елның шул чорына карата 94,2 % тәшкил итә, дип хәбәр итә Казан шәһәре Дәүләт статистикасы бүлеге. --- --- | 14.05.2015 (полный текст новости)

  • 2015-05-16 03:35 Фәнис Яруллин: Ул чакта әле гомерлеккә урын өстендә ятып калырмын дип уйламадым
    15.05.2015 Әдәбият Фәнис Яруллинның "Хәтер төпләрендә утлы күмер" китабынннан өзекләр бирүне дәвам итәбез. Язучы күп еллар урын өстендә ятып иҗат итә - моны барыбыз да белә. Ә язучыны гомерлеккә инвалид иткән аяныч хәл турында күпләр белми. Фәнис абый бу күңелсез хәлләрне көндәлекләрендә язып калдырган: 1958 ел, 17 июль.   Краснояр краеның Канский шәһәре. Мин шунда хәрби шәһәрчектә укчы радистлыкка укып йөрим. Спорт белән шөгыльләнәм, парашюттан сикерәм. Һәм 17 июльнең ул край вакыты белән кичке сәгать 9 лар тирәсендә кинәт билгесезлеккә очам. Бары тик хәрби санчастьнең каты тапчанында гына аңга киләм. Күзләремне ачканда, ике пар күз миңа карап тора иде.    – Су! – дидем беренче сүз итеп һәм кызлар кулындагы стаканга үрелмәкче булдым. Шунда гына кулларымның миңа буйсынмавын аңладым.    Кызларның берсе, кулын минем баш астына тыгып, башны калкытмакчы булды.    Мин:    – Алла! – дип кычкырып җибәрдем.   – Син татармы әллә? – дип сорады берсе.    Мин керфек кагып кына җавап бирдем. Аннары кызлар сузып торган стаканнан бер-ике йотым су эчтем. Муенның сызлавына чыдар хәл юк. Җитмәсә, санчастьның ятагы каты, бүлмәсе бөркү. Кызлар, минем хәлне аңлап, мине чишендерә башладылар. Муен тирәсенә куллары якынлаша башласа – кычкырып җибәрәм.    Бу кызлар медчастьтагы дежур медсестралар булып чыкты. Берсе минем күт битенә укол чәпәде. 10–15 минутлар үтүгә, авыртуым бераз басыла төште. Кызлар да минем белән шаярып сөйләшә башладылар.    – Чибәр егет, нишләп моңарчы безгә бер дә килмәдең?    – Менә иртәгедән килеп йөри башлармын инде. Ләкин кайсыгыз янына килергә соң?   – Кайсыбызны ошатасың – шуңа инде. – Кызлар халатларын салып каршыма бастылар. Аларның икесе дә миңа бик чибәр күренде. Армиядә кызларга сусап торасың, бәлки, шуңа алар миңа чибәр күренгәндер.    – Сез икегез дә миңа бик ошыйсыз. Ике колактагы пар алкалар кебек.    – Алайса икебез янына да килерсең.    –Мондый чибәрләрнең егетләре күптер шул. Кабыргаларыңны санап җибәрерләр.    – Санаттырмабыз! – диләр кызлар.    – Алайса, иртәгә мин сезнең янда булырмын.    Мин ул чакта әле гомерлеккә урын өстендә ятып калырмын дип уйламыйм, менә-менә муенымның авыртуы бетәр дә аякка басармын дип уйлый идем.    18 июль.   Күләгәдә үскән чыбык төсле нечкә һәм төссез бер капитан керде. Ул врач икән. Резина башлы чүкече белән аякларга-кулларга бер-ике суккалады да:    – Одевать! – дип команда бирде.    Шул арада шүрәледәй шыксыз бер хатын килеп басты һәм тарткалап-йолыккалап мине киендерергә тотынды. Мин авыртуга түзә алмыйча акырдым-бакырдым. Кичәге кызлар киендерсен дип таләп иттем. Ләкин гади курсантның таләбе буыны катмаган капитан белән шүрәле нәселеннән булган затның ачуын гына арттырды.    – Молчать! – дип акырды алар икесе ике тавыш белән. Капитанның тавышы ыслаган еланныкына охшаса, шүрәле затыныкы авызына су капкан гөберле баканыкына охшаш иде.    Капитан белән теге усал хатын миңа берни әйтми чыгып киттеләр. Мин шул каты тапчанда ятып калдым. Башыма төрле уйлар килде. Нишләп бу муенның авыртуы һаман басылмый икән? Шул авыртудан туктаса, чыгып качар идем. Нишләп кешеләр шундый мәрхәмәтсез була ала икән? Юкса мин бит аларга бернинди начарлык эшләмәдем. Дөньяда 20 яшькә кадәр яшәп минем кешеләргә түгел, малларда да усал тавыш белән эндәшкәнем булмады. Сүгенү сүзләрен башкалардан ишетсәм дә, колак яфракларым кызышып кызара иде.    Авыртуларымны онытып шундый уйларга бирелеп ятканда, теге капитан белән носилка күтәргән ике солдат килеп керде. Капитан миңа карап алды да солдатларга ымлады. Солдатлар тычкан тотарга җыенган мәче тизлеге белән миңа ташландылар. Берсе – куллардан, икенчесе аяклардан күтәреп алып носилкага салдылар. Шул чактагы авыртулардан исән калырмын дип уйламаган идем. Күздән яшен утлары чәчрәп чыкты. Аннары бөтен дөнья караңгылыкка чумды. Уянып китсәм, мин – брезент белән каплаулы машина кузовында. Канский шәһәренең асфальтсыз юлыннан аэропортка барабыз. Носилканы бау белән кузов кырыена асканнар. Бусы инде авыру турында кайгырту дип атала. Әгәр машина әрҗәсе төбенә салсалар, носилка тагы да катырак сикерер, бер баштан икенче башка шуышыр иде, ә бауда бары тик сикереп-сикереп кенә аласың.    Кырыйларында командирлары булмагач, солдатларның бераз теллләре ачылды.    – Сине Красноярский хәрби госпиталенә илтәбез.    – Әле моннан бер атна элек кенә синең кебек муены сынган бер егетне илткән идек.   – Әйе, ул ике метрлы таза егет иде. Тирән суга чумам дип, башы белән сай җиргә төшкән. Баргач очрашырсыз әле.    – Әйе, – диде солдатның берсе, ни өчендер көрсенеп.    Без аэропортка килеп җиткәндә, 10–13 пассажир сыешлы самолетта берничә кеше утыра иде инде. Аларны бер якка күчереп, теге солдатлар минем носилканы урындыклар өстенә куйдылар.    Без кайчандыр суында коенган, ташлы урамнарында маржа кызлары белән үбешеп йөргән Канскийны мәңгелеккә калдырып, Красноярскига очтык. Самолет һава бушлыкларына төшеп киткәндә күкрәкләр кысыла, эчләр актарыла, сынган муенны башы-ние белән алып ташлыйсы килә.    18 июль, кичке 4 ләр тирәсе.   Ниһаять, самолет җиргә төште. Носилканы самолет утыргычларына төрттерә-төрттерә алып төшеп киттеләр. Анда мине, нәкъ Канскийдагы кебек, әрҗәсен березент белән төргән йөк машинасы көтә иде.    Красноярский хәрби госпиталенә килеп кергән чакта ни үле, ни тере түгел идем. Шулай да тимер кебек каты рентген өстәленә салып, әле бер, әле икенче якка әйләндерә-әйләндерә, рентген ясауларын хәтерлим.    Палатага кертеп салгач газапларым бетәр дип уйлаган идем, әле тәмугның ишегалды гына булган икән. Палатада тимер карават өстенә такта җәйделәр. Аннары караватның баш ягын ярты метр күтәртеп һәм тышлыгы нинди төстә икәнлеге беленми торган, түмгәк-түмгәк булып оешкан матрас салдылар да өстемдәге киемнәрне кайчы белән кисеп алып карават өстенә ыргыттылар. Ләкин мине җәзалау моның белән генә бетмәгән икән әле. Үгез суючы адәмгә охшаган таза бер ир кулына брезент лента тотып яныма килде. Ул дәшми-тынмый гына брезент лентасын минем култык асларыма тыкты, ниндидер элмәк ясап башка кидерде, аннары брезент тасмасын тарттырып карават башына бәйләде. Минем эчәсем килә, тыным кысыла, өстәвенә ике көн “пес” иткән юк. Теге үгез суючы чыгып киткәч, медсестрамы, врачмы кереп утырды.    – Я, нихәл, егеткәй?    – Сиясем килә, – дидем.    Минем янда утыручы “шәфкать иясе”, өстемә ябылган одеалны ачып, моңарчы беркемгә дә күрсәтмәгән җиремне тотып карады, бармагы белән сидек куыгына бәргәләп алды һәм минем өстемне дә япмыйча чыгып китте. Шунда ук идән юучы яшь кенә бер кыз миңа карап-карап ала. Оятымнан кызарынып ятам. Җитмәсә чебеннәр дә нәкъ шул җирне килеп тешли. Куып җибәрергә куллар эшләми.   Ниһаять, каталка тартып ике кыз керде. Алар мине кысан гына тәрәзәсез бүлмәгә алып керделәр. Түшәмдә тонык кына лампа яна.   – Син татаринмы әллә? – диде кызларның берсе.   – Ясное дело, – диде икенчесе, – вот же обрезанный.    Мин инде хәзер оялудан туктадым. Төрле яклап тикшереп чыккач, алар үз эшләренә тотындылар. Мин түшәмгә карап ятам. Нәрсә эшләгәннәрдер, бер мәлне кызлар кызыксынган җир ачытып, авыртып алды һәм мин сиеп җибәрдем.    Мине палатага кертеп салдылар. Шушы көннән соң гомерлеккә сузылган газаплар башланды. Ике тапкыр муен умырткаларына наркозсыз-нисез операция ясаулар, кузгатырга ярамый дип, клеенка өстенә җәелгән чүпрәк өстендә ятулар тәнне тәмам черетте. Кечкенә чактан ук суда коену, мунча керүләрне төштә күрергә генә калды. Шулай да, врачлар белән тарткалаша торгач, өч айдан соң мунчага алып бардылар. Ләкин, бәхетсезгә җил каршы дигәндәй, мунчада су юк икән. Мине юындырырга дип алып барган санитаркалар котельныйга киттеләр. Алар китүгә, минем өстемә душтан салкын су коела башлады. Шушы “мунча”дан соң температурам 40 градуска күтәрелде һәм ул атна буе төшмәде. 9 ай хәрби госпитальдә ятып, миндә исән калу чаткылары беткәч, миннән котылырга теләп, туган якларга җибәрергә булдылар.    --- --- | 15.05.2015 (полный текст новости)

  • 2015-05-16 03:35 Казанда яшеннәр булырга мөмкин (ялларга ҺАВА ТОРЫШЫ)
    15.05.2015 Җәмгыять Татарстанда һәм аның башкаласында җылы һава торышы саклана. Бүген көндез термометр баганалары 22-24 градуска кадәр күтәреләчәк. Әмма... ТР Гидрометеорология һәм әйләнә-тирә мохиткә мониторинг ясау идарәсе хәбәр иткәнчә, 15-нче май төнлә һәм иртән республика буенча урыны белән яшен булачак. Секундына 18 метрга кадәр көньяк-көнчыгыш, көньяк җиленең көчәюе көтелә. Яшенле яңгырлар Казанда да булачак.   Татарстан синоптиклары искәртеп үткәнчә, 13-нче майдан алып 17-сенә кадәр республика территориясендә урманнарда югары (4 класс) янгын куркынычсызлыгы саклана, дип хәбәр итә Казан мэриясе порталы. --- --- | 15.05.2015 (полный текст новости)

  • 2015-05-16 03:35 Татарстанда министр хатыннары акчаны шәп эшли
    15.05.2015 Икътисад Татарстан түрәләре 2014 елда еллык керемнәре турында мәгълүмат җиткерүен дәвам итә. Халык мәш килеп бакчада казынган, ял иткән көннәрдә республика башлыгы Рөстәм Миңнеханов һәм Татарстан Хөкүмәте вәкилләренең былтыр күпме акча эшләве, милке, гаилә әгъзаларының кереме турында билгеле булды. Бактың исә, республикада Президенттан да күбрәк акча эшләүче министрлар бар икән. Татарстан Президенты вазыйфаларын вакытлыча башкаручы Рөстәм Миңнеханов инде икенче ел рәттән хатыны Гөлсинә ханымга караганда күбрәк акча эшли. Былтыр ул 11,8 миллион сум керем алган. Алдагы ел белән чагыштырганда, бу – бер миллионга күбрәк. Гөлсинә Миң­неханова узган ел 8,2 миллион сумга якын акча эшләгән. Респуб­лика башлыгының бернинди милке дә юк. Хатынының исә йорты, ике җир кишәрлеге, кунак йорты, фатиры һәм машина урыны бар. Боларга тагын Бер­ләшкән Гарәп Әмирлекләрендә­ге 222 квадрат метрлы фатир һәм машина кую өчен ике урын да өстәлгән. Шунысы да бар: Миң­нехановлар гаиләсендә бер генә шәхси машина да теркәлмәгән. Узган ел нәтиҗәләре буенча, Рөстәм Миңнеханов – республикадагы иң бай түрәләр исемле­генең өченче баскычында. Татарстанның иң бай министры сәнәгать һәм сәүдә тармагын җитәкли. Узган ел вице-премьер Равил Зарипов 33,3 миллион сум акча эшләгән. 2013 ел белән чагыштырганда, ул өч тапкыр күбрәк керем алган. Ә менә хатыны былтыр нибары 84 мең сум акча эшләгән. 2013 елда ул, милек сатуын исәптә тотып, 2 миллион сумнан артык керем алган булган. Керем дәрәҗәсе буенча икенче урында – мәгълүматлашты­ру һәм элемтә министры Роман Шәйхетдинов. Узган ел ул 21,3 миллион сум керем алган. 2013 ел белән чагыштырганда, министр дүрт тапкыр күбрәк акча эшлә­гән. Керемнең зур өлеше милек сатудан килгән икән. Башка байлык­лары белән беррәттән, минис­тр­ның транспорт чаралары исемлеге дә саллы. Роман Шәй­хет­диновта машина, мотоцикл, квадроцикл, кар автомобиле һәм көймә исәпләнә. Минис­трның хатыны гаилә казнасын 11,7 мил­лион сумга баеткан. Узган ел нәтиҗәләре буенча ул ирлә­ре дәүләт хезмәтендә эш­ләүче бай хатын-кызлар исем­легенең икенче баскычына күтә­релгән.   Беренчелек исә гражданнар оборонасы һәм гадәттән тыш хәлләр министры Рәфис Хәби­буллинның хатыны кулында. Хәер, бу – яңалык түгел. Нотариус булып эшләүче ханым мо­ңарчы ук Россия Гадәттән тыш хәлләр министрлыгының төбәк­ләрдәге идарә башлыклары гаи­ләләре арасында иң бай хатын-кыз буларак билгеле иде. Узган ел ул 38,5 миллион сум акча эшләгән. Аның милке дә шактый. Ә менә Рәфис Хәбибуллин исеменә берни дә теркәлмәгән булып чыга. Былтыр министр 4,3 миллион сум керем алган.   Татарстан Премьер-минис­тры Илдар Халиковның хатыны да өйдә тик утыра торганнардан түгел. Былтыр ул 3,4 миллион сум акча эшләгән. Гүзәл Халикова “Максимилианс” рестораннар чел­тәре милектәше буларак мәгъ­­лүм. Аның фатиры һәм машинасы бар. Премьер-министр исә былтыр 4,8 миллион сум керем алган. Илдар Халиков – фатир һәм ике машина кую урыны хуҗасы. Аннан вице-премьер Васил Шәйхразиев (9,6 миллион сум) һәм беренче вице-премьер Алексей Песошин (5,1 миллион сум) да уздырган. Соңгысының фатиры да, йорты да, җир ки­шәрлекләре дә – хатыны исе­мен­дә. Алексей Песошинның бары көймәсе һәм моторы гына бар икән.   Хакимиятнең башка вәкил­ләре былтыр 2,5 миллионнан алып 4,5 миллион сумга кадәр акча эшләгәннәр. Министрлар арасында иң аз керемле булып икътисад министры Артем Здунов санала. Ул 2 миллион сум акча эшләгән. Хәер, Артем Здунов узган ел ахырында гына министр итеп билгеләнде. Ә менә төзе­леш, архитектура һәм ТКХ минис­тры Ирек Фәйзуллин хезмәт­тәшләреннән акча белән түгел, шәхси транспорт чарасы белән уздырган. Аның очкычы бар.   Казан мэры Илсур Метшин да уртача керемлеләр исем­ле­гендә. Былтыр ул 4,6 миллион сум акча эшләгән. Ә менә аның хатыны чын-чынлап гаилә тоткасы булып тора. Былтыр Гөлнара ханым 86,6 миллион сум керем алган. Түбән Кама мэры Айдар Мет­шинның узган елгы кереме турында әлегә мәгълүмат юк. 2013 елда исә җитәкче үзе – 2,1 миллион, ә хатыны Наилә ханым 39,4 миллион сум акча эшләгән булганнар. Узган елның көзендә Чаллы мэры итеп билгелән­гән Наил Мәһдиевнең дә кесә ягы калынайган. 2013 елда урман хуҗалыгы министры вазыйфасында ул 7,1 миллион сум керем алган булса, былтыр әлеге күр­сәткеч 10,3 миллион сумга җит­кән. Наил Мәһдиевнең ха­ты­нының кереме күрсә­тел­мәгән.   Федераль дәрәҗәдәге тү­рә­ләр һәм Татарстан Дәүләт Советы депутатларының кереме хакында хәбәр иткән идек инде. Чагыштырып карау өчен кайбер түрә­ләрнең байлыгын исегезгә төше­рәбез. Татарстан Дәүләт Советы Рәисе Фәрит Мөхәммәтшин 2014 елда 9 миллион сум акча эшләгән. Россия Хөкүмәте Рәисе Дмитрий Медведев былтыр 8,1 миллион сум керем алса, ил Президенты Владимир Путин аннан азрак – 7,7 миллион сум акча эшләгән. Безнекеләр белән чагыштырганда, шаккатарлык та түгел. Эльвира ВӘЛИЕВА 66 | 15.05.2015 (полный текст новости)

  • 2015-05-16 03:35 Гыймран һәм Маруся: Казанда кушылган иң популяр һәм иң сирәк исемнәр мәгълүм булды
    15.05.2015 Җәмгыять 7-сеннән алып 13-нче майга кадәрге атнада шәһәрнең ГХАТ бүлекләрендә 464 сабый (239 ир бала һәм 225 кыз бала) тууы теркәлгән. Иң яшь анага – 18, иң олы яшьтәгесенә - 46. Шушы вакыт аралыгында Казанның ГХАТ бүлекләрендә 57 пар язылышкан. Иң яшь кияү белән кәләшкә 19 һәм 18 яшь, иң олыларына 82 һәм 78 яшь, дип хәбәр итә Казанның ГХАТ Идарәсе. Бу атнада әти-әниләр балаларына иң күбе Артем, Әмир, Айдар, Семен, Анастасия, Камилә, Азалия һәм Ясминә исемнәре кушкан. Нәни казанлыларга бу атнада кушылган иң сирәк исемнәр – Клим, Гыймран, Дәүләт, Рунар, Маруся, Сафира, Доминика һәм Алана.  | (полный текст новости)

  • 2015-05-16 03:35 "Шәһри Казан" журналисты фермада сыер савып кайтты (ФОТО)
    15.05.2015 Авыл Кайбыч районында бердәнбер сыер савучы яшь егет Илнур белән танышканнан бирле, савымчы һөнәре белән кызыксына башладым бит әле, җәмәгать. Үзебез сыер асрамадык, дәү әнинең терлеге бар инде анысы, тик, тибә дип, сыер янына якын да җибәрмәде ул безне, ә минем бик тә сыер саварга өйрәнәсем килә иде. Ниһаять, җай чыкты кебек. Кама Тамагы районына авылга кайткач, фермага юл тоттым. Биш савымчыга – 210 сыер Сәгать иртәнге биш. Беренче савымны нәкъ менә шул вакытта башлый дояркалар. Башта мал-туарга он сибәләр, ашаталар, асларын кыралар, аннары савымга керешәләр. Фермада 210 баш сыер. Барлыгы биш доярка. Ферма мөдире, эшче куллар җитми, дип зарлана, авылда фермага килергә теләүчеләр юк диярлек. Сыер абзарлары 1968 елда ук төзелгән. Авыл әллә ни зур түгел, шуңадырмы, инвесторлар кулында булса да, ферма заманадан шактый артта калган. Күп нәрсә кул көче белән башкарыла. Сөтне аппарат ярдәмендә савалар анысы, ә менә аны махсус суыткычка ташу, терлекләрне ашату, тирес чыгару – барысын да эшчеләр үзләре башкара. Сыер абзарының бер башыннан икенче башына кадәр 110 метр чамасы. Шул араны 12шәр литрлы ике чиләк сөт күтәреп көненә ничә тапкыр атлый икән савымчылар?! Сөт кенә түгел, сыерларга он, силос та ташыйлар. Хәйләсен тапканнар үзләре, он ташыр өчен, җиңелрәк булсын дип, пластмасс савытлардан чиләк әмәлләгәннәр. Күп фермаларда савылган сөт суыткычка махсус торбалар аша үтә. Биредә мондый җайланмалар юк. Сыер савучылар аппараттан сөтне чиләккә бушаталар, аннары флягаларга ташыйлар, андагы сөт суыткычка күчә, шуннан соң гына сөт тапшыру пунктына җибәрелә. Бер дояркага 35-40лап сыер туры килә.    «Улымның авылда калуын теләмим»   Беренче «коровник»та өч сыер савучы: Рузалия, Таня һәм Равия апа.    Рузалия апа сыер савучы булып 24 ел эшли. Ике аппарат белән 35 сыерын савып чыга. Һәр терлегенә исем дә кушкан: Шомырт, Алма, Диана... Исемнәрне җисеменә, акылына карап сайлыйм, ди. Кайсы бик сабыр, сөтле була, кайсы сабырсыз, сәбәпсезгә мөгри, тик тормый, йә сөт саву аппаратының шлангасын мөгезе белән тартып чыгара. Сыерлар типмәсен өчен, савым вакытында арткы аякларын бәйләп куялар.   – Ике балам шәһәрдә, төпчек улыбыз үзебезнең янда әле, әтисе дә фермада эшләгәч, еш кына монда килеп, безгә булыша, әмма мин улымның авылда калуын, фермага килүен теләмим, – ди Рузалия апа.   Таня апа тумышы белән Коми Республикасыннан. Бу авылга килен булып төшкән. Туган ягында сәркатип булып эшләгән кыз кечкенә салада эш таба алмый азап­ланган. Шәһәргә дә китеп караган, әмма торак проблемасы белән очрашкач, кире авылга кайткан. Ирексездән фермага эшкә урнашкан.    – Баштарак сыерлардан курка идем, минем өчен ирем сауды, тора-бара ияләндем инде, эшемне яратып башкарам. Дүрт балабыз бар, дөрес, ирем белән күптән бергә яшәмибез, олы кызым кияүдә, оныклар да сөям хәзер, ана капиталы ярдәмендә йорт сатып алдым. Мал-туар асрамыйм. Баштарак чит авылда, белмәгән кешеләр янында бик авыр иде, бер ел еладым. Хәзер инде еламаска өйрәндем. Авырлыкларга ияләндем димме. Зарланып ни файда? Авыл халкы белән уртак тел таптык. Комидагы туганнарым да булышып торалар. Районның социаль ярдәм күрсәтү үзәге дә ярдәм итә, кием-салымга аптыраган юк, бөтен Татарстан буйлап китерәләр. Барысына да вакыт табарга тырышам, скайп аша туганнарым белән дә аралашам, бакчада да җыештырам, эшемдә дә сынатмыйм. Тик менә йокы гына туймый, ялсыз эшлибез бит, – ди Таня апа.    Татарча начаррак сөйләшсә дә, балалары татарчаны «су урынына эчәләр» икән. Олы кызы мәктәптә укыган чагында татар теле буенча район олимпиадасында да катнашып йөргән.   Равия апа сыер савучылар арасында иң олысы. Аңа 59 яшь. Пенсиядә булса да, эшли әле. Биш бала үстергән. Кызганыч, олы кызы – Зөлфиясе 29 яшендә фаҗигале төстә вафат булган. Равия апа җиде яшеннән бирле сыер сава. Баштарак дуңгыз фермасында эшләгән, аннары бозаулар караган, соңгы елларда үзе теләп, сыер саварга булган. Таналарны савым аппаратына ияләштергәндә дә тәҗрибәле савымчыга мөрәҗәгать итәләр.    – Яшь таналар курыкмасыннар, сөтләре югалмасын өчен алар белән җайлап кына сөйләшеп, имчәкләрен сыйпап савам, – ди ул.   Икенче сыер абзарында урамнан ук кызлар көлешкән тавыш ишетелә. Монда ике килендәш Нурания белән Фәридә эшли икән. Икесенә бер абзар сыер.    – Унынчы сыйныфны тәмамлауга ук безне мәҗбүриләп диярлек сыер саварга куйдылар, шуннан бирле савабыз инде, – ди 25 ел доярка булып эшләүче Фәридә апа.    Сүзгә килендәше Нурания апа да кушыла:    – Аяклар авырта, куллар шешә, билләр теш сызлагандай сызлый. 20шәр литр сөт күтәреп йөреп, сәламәтлегебез бетә инде, – ди.    Фермада эшләүчеләрне борчыган төп мәсьәлә – хезмәт хакы. Аларга инде дүртенче ай акча түләмиләр икән.    – Авылда бер туганым да юк. Шәһәрдәге баламны укытырга кирәк. Кредитлар муеннан, очын-очка ялгап чак яшибез, ярый иремнең туганнары булыша әле, – ди Нурания апа.    Ирле-хатынлы фермада эшләүчеләрнең хәле тагын да мөшкел. Икесе дә хезмәт хакы алмый дигән сүз. Әле менә мин киткәч кенә, гыйнвар ае өчен хезмәт хакы биргәннәр. Шулай да төшенкелеккә бирелми үзләре, кайсына пенсиядәге әнисе булыша, кайсы өйдә сыер асрый, сөт тапшырып акча эшли. Әнә сыер савучы Таня апа, бурычлар белән генә яшим, ди.    Савымчылар зарларын сөйли, алдынгы сыер савучыларны элегрәк премия­ләр белән сөендергәннәр, хәзер Сабан туенда бер-ике кешене генә бүләклиләр. Хезмәт хакы дигәне дә әллә ни күп түгел, сыер савучылар әйтүенчә, аена уртача 6-10 мең тирәсе чыга. Җитмәсә, анысын да түләмичә йөдәтәләр. Бер ялсыз, бәйрәмсез эшлиләр. Шушы ук фермада 33 ел эшләп киткән доярка:   – 1978-80 елларда парторглар заманында эшләргә стимул бар иде. Безне концертларга йөртәләр иде, терлекчеләр бәйрәмен уздыр­ганыбыз да истә. Бәлешләр пешереп, чәйләр эчеп утыра идек, үз кишәрлеген иң чиста тоткан хезмәткәрләрне билгелиләр иде. Ай саен алдынгы сыер савучыларга өчәр сум акча өстәп бирү дә гадәткә кергән иде, – дип искә ала.    Хәзер боларның берсе дә юк, тик, ачудан, башка эшкә килмибез дип сөйләгән булсалар да, икенче көнне үк сыерлары янына ашыгалар. Намус белән, тырышып эшлиләр. Аппаратларын да җентекләп юалар, сыерларын да яратып торалар, туган бозауларын да аякка басып киткәнче, балаларыдай якын күреп тәрбиялиләр. «Бәлки коллектив дус булганга, ферма мөдире эшне оештыра алганга түзәбездер», – диләр.    Мин ничек сыер саудым    Ниһаять, мин дә сыер саварга утырам. Өстемдә халат, башымда яулык. Башта җылы су белән сыерның имчәкләрен юып сөртәм. Аннары аппаратны махсус торбага тоташтырам. Дүрт «суырткыч»ны сыерның имчәкләренә акрын гына киертәм. Сыерның ничә имчәге була дип сорасалар, җавап бирә алмаган булыр идем, хәзер беләм инде, сыер өч, биш, алты имчәкле дә була икән. Сорау­га, сыер дүрт имчәкле була, дип җавап бирәсе анысы. Стандарт сыерларда шулай. Тик менә фермада өч имчәклесен дә күрдем. Ни сәбәпледер, берсе өзелгән икән, әй кызгандым инде үзен. «Ә алтылысына килгәндә, аның икесе барыбер савылмый, «сукыр» имчәк дип атала, аның каравы андый сыерлар сөтле була», – дип аңлатты дояркалар.    Аппаратны тотып торсаң, яхшырак, сыер төбендә тезләнеп утырып аяклар ара. Торбалар аша үткән җылы сөт кулга сизелә. Савым тәмамланганны да шул торбалар аша карап беләсең, сөт агымы кими башлый. Савым беткәч, аппаратның капкачын җиргә куймый гына, бидондагы сөтне чиләккә бушатасың. Кул белән дә сыер савып карадым. Тез арасына чиләк кыстырып, сыерга якын ук килеп утырдым. Монысы аппарат тоту гына түгел. Башта күпме тырышып тартсам да, сыер имчәгеннән сөт чыгара алмадым. Сынатасым да килми, ни дисәң дә, авыл кызы, ләбаса, мин. Баксаң, аны каты итеп кысып тартасы икән бит. Мин, әлеге дә баягы, сыерны кызганып, авырттырмыйм дип, акрын гына тотам. Сыер, гаҗәп­ләнгәндәй, күзләрен зур ачып, ара-тирә миңа карап ала. Чиләкне тутыра алмасам да, күңелем булды, куллардагы кан тамырларына кадәр бүлтәеп чыкты. Кичке савымга да төш, дип озатып калды мине ферма мөдире. Төшәмме соң...     1     2   3     4   5     6 Эльвира МОЗАФФАР | (полный текст новости)

  • 2015-05-16 03:35 "Бәллүр каләм" журналистлар бәйгесенең икенче турына узучылар исемлеге билгеле булды
    15.05.2015 Матбугат Татарстан журналистлары һәм матбугат чаралары арасында үткәрелгән «Бәллүр каләм» — «Хрустальное перо» ХVIII бәйгесенең икенче турына узган номинантлары белән танышыгыз: «Журналистикада исем»   Альбина Әбсәламова, «Идел»; Ирина Бертман, «Новый Зай»; Гөлзадә Гатауллина, «Йолдыз» (Апас); Мөршидә Кыямова, «Intertat.ru»; Олег Корякин, «Российская газета»; Михаил Любимов, «Яңа гасыр»; Лилия Нургалиева,«Хезмәт даны» (Кукмара); Нәфисә Сабирҗанова, «Луч» (Әлмәт); Артем Субботкин, «Чаян»; Рәшит Фәтхрахманов, «Ватаным Татарстан»; Мөршидә Фатыйхова, «Татарстан» ДТРКсе; Гөлия Хәйдәрова, «Күңел».   «Татарстанның шәһәр һәм район массакүләм мәгълүмат чаралары»   «Альметьевск РТВ» телекомпаниясе; «Заман сулышы» газетасы, Лениногорск; «Зеленодольская правда» газетасы; «Нижнекамская правда» газетасы; «Нурлат» ТРКсе; «Әлмәт таңнары» газетасы; «Яшел Үзән» газетасы.   «Темасы җирле - осталыгы башкаланыкы»   Светлана Васильева, «Наш Зеленый Дол»; Ирина Гарипова, «Нижнекамская правда»;            Гөлсинә Зәкиева, «Арча хәбәрләре»; Алсу Җиһаншина, «Тюлячи-информ»; Гөлназ Кадыйрова, «Информпечать «Нократ»; Егор Орлов, «РЕН ТВ – Чаллы»; Фирада Сайранова, «Кайбицкие зори»; Фәрдия Хәсәнова, «Альметьевские вести»; Ләйлә Шиһабиева, «Йолдыз» (Апас)   «Корпоратив һәм махсуслашка матбугат чаралары»   «Вестник КБК» газетасы, Чаллы; «Мәгариф» журналы; «Нефтяник «Альметьевнефти»; «Сабантуй» журналы. «Ел медиа-җитәкчесе»   Дамир Дәүләтшин, «Мәйдан» телеканалы; Светлана Ежова, «Нефтяник «Альметьевнефти»; Гөлгенә Кәримова, «Маяк» газетасы, Азнакай районы; Зөлфия Солтанова, «Челнинские известия» газетасы. «Объектив аша караш»   Мәдинә Ибәтуллина, «Авангард» газетасы, Тәтеш районы; Андрей Кузьмин, «Яңа гасыр» ТРКсе; Фәрит Моратов, «Казанские ведомости»; Мингазиз Сөнгатуллин, «Кайбыч таңнары».   «Медиапроект»   «Знамя труда» газетасы; «Лениногорск» телерадиокомпаниясе; «Казанские  ведомости» газетасы; «Хезмәт даны» газетасы;   «Туган тел»   Рәзилә Әхмәдуллина, «Нижгар татарлары. Нижегородские татары» журналы; Венера Мәҗитова, «Кызыл таң» газетасы (Башкортстан); Эльвира Насыйбуллина, «Можга» ТРКсе (Удмуртия); Эльмарт Уразов, «Халык чишмәсе» газетасы (Пермь өлкәсе).   «Дебют»   Маргарита Державина, «Знамя труда» газетасы (Әлмәт); Илья Иванов, Tatcenter.ru; Алисә Сабирова, «Шәһри Казан» газетасы; «Тәртип FM» радиосы. «Татарстанда Мәдәният елы» (махсус бүләк)   «Татарстан» ТРКсе; «Казан утлары» журналы; «Казан» ТРКсе; «Кайбыч таңнары» газетасы. «Бөек Җиңүгә 70 ел» (махсус бүләк)   Светлана Брайловская, «Российская газета»; «Волжская новь» газетасы (Югары Ослан районы); Лилия Закирова, «Чаллы ТВ», «Күңел» радиосы; «Казанские ведомости» газетасы; «Казан» ТРКсе; Шаһинур Мостафин, журналист-публицист; «Яңа гасыр» ТРКсе; «Нократ» («Вятка»); Гөлназ Титова, «Елабужская служба новостей»; «Ялкын» журналы.   --- --- | 15.05.2015 (полный текст новости)

  • 2015-05-16 03:35 Гакыйль Сәгыйров турында китап дөнья күрәчәк
    15.05.2015 Мәдәният Өлкә губернаторы Николай Иванович Меркушкин бер төркем мәдәният һәм сәнгать эшлеклеләренә губерна бүләкләрен һәм грантларын тапшырды. Бу бүләкләр өлкәбездә 2003 елдан бирле бирелеп килә инде. Ә 2014 елда губернатор карары буенча аларның саны икеләтә арттырылды. Тантаналы чараны ачканда губернатор мәдәният һәм сәнгать эшлеклеләренә тырыш хезмәтләре өчен чын күңелдән үзенең рәхмәт сүзләрен әйтте һәм тарихи хәтернең мәдәният кыйммәтләренең бер зур өлеше булып торуын билгеләп үтте. Барлыгы 29 кеше бүләкләнеп, шуларның 20се губерна бүләкләренә ия булды. Беренче булып премия Алла Шелест мәктәбенең классик балет традицияләрен үстергән өчен Россиянең атказанган артисты Ольга Бараховскаяга тапшырылды. Ул Куйбышев шәһәренә (хәзерге Самарага) моннан 44 ел элек Ленинградтан күчеп килгән һәм үзенең моңа беркайчан да үкенмәвен белдерде, иң яхшылардан саналган опера һәм балет театрында эшләве белән горурлануын әйтте. Губерна бүләгенең тагын бер лауреаты Жигулевск шәһәренең мәдәният бүлеге хезмәткәре Мария Жукова регион башлыгына “Россиянең йөрәгендә туганнар” дип аталган миллиара фестивальне үткәрүдә иҗади инициатива күрсәтүе өчен рәхмәт сүзләрен белдерде. Большая Глушица районында эшләүче хормейстер Александр Дмитриев та авылларда яшәүчеләргә игътибарлы булуы өчен губернаторга рәхмәтле.   Губерна бүләкләреннән тыш әле тагын тугыз кеше һәм оешма мәдәният һәм сәнгать грантларына ия булды. Шулар арасында өлкә татар милли-мәдәни автономиясенә бирелгән “Гакыйль Сәгыйров үзе турында һәм барсы да аның турында” дип аталган проектның авторы һәм җитәкчесе, “Бердәмлек” өлкә татар газетасының баш мөхәррире Рәфгать Әһлиуллин да бар иде. Өлкә губернаторы Николай Иванович Меркушкин кулыннан сертификат кабул итеп, ул өлкә башлыгына һәм мәдәният министры Ольга Васильевна Рыбаковага рәхмәт сүзләрен белдерде. Татар җәмәгатьчелеге вәкилләренең каһарман якташыбыз, күренекле татар шагыйре һәм рәссам Гакыйль Сәгыйровның тормыш юлы һәм иҗаты турында мондый китапны нәшер итү турында әле аның үзе исән чагында ук хыяллануы һәм менә, ниһаять, бу хыялның тормышка ашачагына шатлануы турында  әйтте. Бу Гакыйль Сәгыйровның исемен мәңгеләштерүгә тагын бер адым булачак. Ә алда тагын бер зур бурыч тора - Кошки районының Иске Фәйзулла авылында шагыйрьнең йортына ремонт ясатып, анда аның музеен ачу. Өлкә мәдәният министры Ольга Васильевна Рыбакова бу эштә үзенең ярдәм күрсәтәчәген белдерде.    Фотода: Рәфгать ӘҺЛИУЛЛИНга сертификат тапшырганда.   Рәфыйк НАРИМАНОВ 18-19 | (полный текст новости)

  • 2015-05-16 03:35 Татарстанда бала караучы хатын 2 яшьлек баланы мендәр каплап үтерергә тырышкан
    15.05.2015 Криминал Татарстан Республикасы буенча Россия Тикшерү комитеты тикшерү органнары 30 яшьлек Оксана Клейманга карата җинаять эшен тикшерүне тәмамлады. Тикшерүчеләр версиясе буенча, 2014 елның 7 мартында тиешле документлары булмаган килеш, Клейманны 2 яшьлек малай һәм кызны карау өчен бер гаиләгә эшкә алганнар. Балаларның әнисе белән телдән генә килешү төзеп, ул тәүлек әйләнәсендә балаларны тәрбияләргә тиеш булган. Ләкин Клейман гаиләнең байлыгына, ике баласы булганга көнләшә башлаган. 1 августта малай авырып киткән. Баланы Клейман белән Республика балалар хастаханәсенә салганнар. Сулыш алуы кыенлашканны белгән хатын, баланы мендәр каплап үтерергә карар кылган. Якынча ун тапкыр ул бу эшне кабатлаган. Палатада ятучы чит хатын бу хәлне күреп, ярдәмгә килгән. Шәфкать туташы, палатадагы күрше хатыннар ярдәмендә баланы коткарып калганнар.   Клейман үз гаебен танымый. Җинаять эше судка тапшырылды, дип хәбәр итә Татарстан Республикасы буенча Россия Тикшерү комитеты идарәсе.   --- --- | 15.05.2015 (полный текст новости)

  • 2015-05-16 03:35 Татарстанның баш аллергологы Рөстәм Фәссахов: «Аллергияне дәвалап була»
    15.05.2015 Медицина Табигать уянды, яшеллеккә, чәчәккә күмелде. Тик аллергия белән интегүчеләр өчен бу бер дә рәхәт вакыт түгел. Яз-җәй чорында әлеге авырудан интегүчеләр саны елдан-ел арта бара. Аны дәвалау турында без Роспотребнадзорның Казан эпидемиология һәм микробиология фәнни-тикшеренү институты директоры, Татарстанның баш аллергологы, медицина фәннәре докторы, профессор Рөстәм Фәссахов белән сөйләштек. – Рөстәм әфәнде, соңгы елларда аллергиклар саны артты. Моны ничек аңлатырга була? – Сәбәпләре күп. Бу авыру дөнья буенча бик киң таралган, еш кына аны цивилизация авыруы дип тә атыйлар. Тормыш алып бару рәвешенең дә йогынтысы зур. Аннары, гигиена да тәэсир итә. Бүгенге көндә кеше артык чиста, стериль шартларда яши, ә иммун системасы, мәгълүм булганча, микробларга каршы көрәшеп ныгый. Микроблар азайган саен, иммун системасының көрәшү көче дә кими.  – Бу авыруны дәвалап буламы?   – Аллергияне дәвалауның өч юлы бар. Беренчесе – аллергияне кисәтү. Әйтик, нинди дә булса даруга аллергия булса, без ул даруны кабул итмибез, сыер сөтенә икән, аны эчүне туктатабыз, үсемлекләр серкәсенә икән – чәчәк ату вакытында ял алып, башка төбәккә китәбез, шуның белән аллергия барлыкка китерүче нәрсәләрдән ераграк торабыз. Икенче ысул – симптомнарны дәвалау, ягъни антигистамин препаратлар куллану. Өченче юл – аллергеннар кулланып, тулысынча дәвалану. Бу специфик иммунотерапия дип атала. Аллерген дозаны кешегә акрынлап арттырып кертәләр һәм берникадәр вакыттан соң иммун системасы аллергенга күнегә, шуның белән авыру да юкка чыга. Бүгенге көндә бу иң кулай дәвалау ысулы. Специфик иммунотерапия ярдәмендә өй тузанына, үсемлекләр серкәсенә аллергияне дәвалап була.  – Авыл халкы аллергиядән сирәгрәк интегә дигән сүз дөресме?    – Бу, чыннан да, шулай. Ләкин терлек йонына аллергия булганнарга, әлбәттә, авылда, киресенчә, авырга туры килә.    Ә өлкәннәр белән балаларны чагыштырсаң, ризыкларга аллергия балаларда ешрак күзәтелә. Бүгенге көндә ризыкларда төрле өстәмәләр күп, авыруны шулар барлыкка китерергә мөмкин. Ә менә олылар күбесенчә тузанга, даруга аллергиядән интегә.    – Аллергиядән интегүче кешегә табибка мө­рәҗәгать итү кирәкме, әллә инде даруханәдән нинди дә булса препаратлар алып куллану да җитәме?    – Әлбәттә, табибка мөрәҗәгать итәргә ки­рәк. Беренчедән, кеше үзенә­үзе аллергия куя алмый, аллергия дип билгели дә алмый. Еш кына аллергия билгеләре гади салкын тию билгеләренә охшаш. Аннары, даруханәләрдәге рецептсыз җибәрелә торган препаратлар исемлеге бик тар, алар җиңел очраклар өчен каралган. Гомумән, даруны белмичә куллану хәлне авырайтырга мөмкин. Аллергология, фән буларак, Казанда туган. Республикабызда иллеләп белгеч бар, Россиянең башка бер төбәгендә дә шуның кадәр аллерголог юк. Казаннан башка Яшел Үзәндә, Түбән Камада, Чаллыда, Бөгелмәдә һәм Әлмәттә белгечләребез бар. Шуңа да иң мөһим киңәш – үз аллергологыңны табу. Үз-үзеңне дәвалау белән шөгыльләнмәскә, кирәкмәгән диеталарда утырмаска, ә белгечкә мөрәҗәгать итеп, аның киңәшләрен үтәргә кирәк.    Аллергияне җиңелрәк кичерү өчен биш киңәш   1) Үз-үзеңне дәвалау белән шөгыльләнмәскә. Аллергологка барып җитә алмасагыз, һич югы терапевт, бала авырса, педиатрга күренергә кирәк. Табиб чәчәк ату чорын җиңелрәк кичерү өчен дөрес дәвалану язачак.    2) Вакытлыча чит җиргә китеп торырга. Аллергикларга отпуск вакытын аллергия булган үсемлекләр чәчәк ату чорына туры китереп планлаштырырга һәм кая да булса китеп торырга киңәш ителә.    3) Антигистамин препаратлар алып куярга. Бүгенге көндә даруханәләрдә рецептсыз гына җибәрелә торган мондый препаратлар шактый күп. Әмма бу очракта медикаментлар составы белән танышырга кирәк. Чөнки аларның кайберләрендә транспорт чарасын йөрткәндә кабул итәргә ярамаган компонентлар, әйтик, супрастин яки димедрол бар. Ә алар исә машина йөртүченең реакциясен киметә.    4) Дарулар кабул иткәндә, алкоголь эчемлекләре эчәргә ярамый! Бу бик куркыныч. Дарулар эчкәндә спиртлы эчемлекләр куллану авыруның хәлен авырайтачак кына.    5) Урамга сирәгрәк чыгарга. Бер-ике атнага булса да түзәргә кирәк. Тәрәзәләрне ачмагыз, ачасыз икән, ике кат марля элегез һәм аңа ешрак су сибеп торыгыз.  Эльмира КӘРИМОВА | (полный текст новости)

  • 2015-05-14 08:58 Намдаковның "Саклаучы" сынын әлегә Лондонда куйганнар
    12.05.2015 Мәдәният 11 метрлы барс сынын Гайд-паркка урнаштырганнар. Британия сынлы сәнгать белгечләре канатлы песине ачык һавада сыннар фестиваленә сайлап алган. Кичә тантаналы ачылышка 200 ләп кеше җыелган. Вакытлы матбугатта чыккан хәбәрләр буенча, ярты елдан әлеге сын Идел ярларына кире әйләнеп кайтачак. Моңа кадәр Даши Намдаковның «Чыңгыз-хан» сыны Лондон үзәгендә ел ярым торган булган инде.   Соңрак чыккан мәгълүмат буенча, Даши Намдаков сынының төп нөсхәсе республика чикләреннән чыкмаганлыгы билгеле булды. Лондон Гайд-паркында канатлы барсының күчермәсе куелган, ди.   Алдарак язган идек:   Даши Намдаков барсы барыбер урнаштырылачак, ди Минтимер Шәймиев (ВИДЕО)   Казанда Даши Намдаков зилантларын урнаштыралар (ФОТО)   Болгарда куеласы барс сыны сезгә ошыймы?   ТР гербын уйлап табучы Назыйм Ханзафаров: "Аждаһа – безнең символ түгел. Аны алып ташларга кирәк" --- --- | 12.05.2015 (полный текст новости)

  • 2015-05-14 08:58 Сатып алучыны ничә граммга алдарга яраганлыкны билгеләүче карар тәкъдим ителде
    12.05.2015 Икътисад Россия сәүдә һәм сәнәгать министрлыгы сатканда товарның күләме һәм массасы күпмегә ким булырга мөмкинлеге турында карар әзерләде. "Стандарт"ларны бозган сатучылар 50 мең сум штраф түлиячәк. Министрлык бу карарны алдаучы сатучыларны штрафка тарту өчен нигезләмә итеп әзерлибез дип аңлата. Карарда сату-алу вакытында товарның массасы һәм күләме тиешле үлчәмнәрдән тайпылуны билгеләү өчен саннар китерелә. Әгәр товар массасы 2 дән 10 кг. (мл.) булса, 10 г. (3,3 мл.), 0,5 тән 2 кг. (мл.) булса – 5 г. (1,6 мл.), 100 дән 500 г. (мл.) булса  – 2 г. (0,6 мл.), 100 г. (мл.) га кадәр булса – 1 г. (0,3 мл.) "алдарга" ярый.   Әлеге карарда күрсәтелгәнчә, товар күләме буенча, мәсәлән, 2 дән 3 метрга кадәр озынлыктагы товарны 0,6 миллиметрга кадәр кимрәк сатарга ярый.     --- --- | 12.05.2015 (полный текст новости)

  • 2015-05-14 08:58 Фольклор музыкасы дәүләт ансамбле чыгышыннан РЕПОРТАЖ һәм ФОТОлар
    12.05.2015 Мәдәният Россиянең атказанган, Татарстанның халык артисты Айдар Фәйзрахманов җитәкчелегендәге Татарстан Республикасы фольклор музыкасы дәүләт ансамбле Самара дәүләт филармониясендә чыгыш ясап, репертуарының алтын фондына кертелгән иң матур җыр һәм биюләрне тәкъдим итте. Программада И.Юзеев, Г.Рәхим, И.Иксанова, Р.Корбан, Р.Әхмәтҗанов, Г.Афзал, Н.Исәнбәт, М.Әгъләм шигырьләренә Айдар Фәйзрахманов иҗат иткән эстрада җырлары һәм халык-җыр биюләре тәкъдим ителде. “Яшәү барыбер кызык” дип аталган концерт аншлаг белән узды. Рәхәтләнеп җыр тыңларга, үзе дә җырларга, концертларга йөрергә яратмаган татар сирәктер ул. Җитмәсә, соңгы елларда җырлары да, җырчылары да күбәеп китте бит әле. Ә шулай да тамашачы күңелендә онытылмас җырлары белән уелып калган җырчыларның иҗаты яши. Татарстанның халык артисты Айдар Фәйзрахманов - әнә шундый кабатланмас иҗади шәхесләрнең берсе. Ул опера һәм эстрада җырчысы да, фольклор ансамбле җитәкчесе дә... Ул Казан консерваториясен тәмамлаганнан соң, Татар дәүләт опера һәм балет театрына эшкә билгеләнә һәм татар опера җырчыларының актив эшләгән, театрның чәчәк аткан чорына туры килә. Ул вакытта атаклы режиссер Нияз Даутов иҗат итә, өлкән буын артистлары Азат Аббасов, Фәхри Насретдинов, Камил Якуповларга соңрак Хәйдәр Бигичев, Сәет Рәенбәков, Руслан Дәминов, Зилә Сөнгатуллина, Галина Казанцева, Венера Ганиева һәм Айдар Фәйзрахмановлар килеп кушыла. Айдар Фәйзрахман улы «Борис Годунов», «Риголетто», «Тоска» кебек операларда җырлый, шулай ук эстрада җырларын да кире какмый. Аның бу кичтә Самара филармониясендә яңгыраган «Туган җиреңнән китмә», «Гомерләр узып бара», «Бездән әле яшьлек узмады», «Ай-һай, дөнья, чал башың» кебек җырлар фәлсәфи һәм тормыш сөючән булып яңгырый. 2002 елдан Айдар Фәйзрахманов Татар дәүләт гуманитар-педагогия университетының җыр кафедрасына җитәкчелек итә, студентларына үзенең иҗат тәҗрибәсен тапшыра. Шул ук вакытта ул Татарстан Республикасы фольклор музыкасы дәүләт ансамбле җитәкчесе булып эшли. Ансамбль әсәрләрнең формасын сиземләве, аларны техник яктан төгәл һәм сәнгатьчә югары дәрәҗәдә оста башкарылуы белән башкалардан аерылып тора. Ул гасырлар төпкеленнән безнең көннәргә килеп җиткән милли мирасны - татар халкының музыкаль фольклорын, тамашачыга тапшырып килә. Ансамбль үзенең универсаль булуы белән дә аерылып тора: артистларның барысы да профессиональ дәрәҗәдә җырлый, бии һәм төрле музыка уен коралларында уйный. Аларның кулларындагы гармун, курай, кубыз, онытыла башлаганнардан - гөслә, саз, сорнай, думбыра, ятаган, җәя гаҗәеп матур яңгырый. Профессиональ юнәлештә эшләүче бердәнбер милли фольклор ансамбль бөтен дөньяга таралган халкыбызның нинди генә көй-моңнарын эзләп-табып, яңадан халыкка кайтармаган! Шулар арасында Камышлы районы, Иске Ярмәк авылының “Ак каен” фольклор ансамбле сәхнәгә куйган “Ярмәк вагы” биюе дә бар. Әлбәттә, Татарстан Республикасы фольклор музыкасы дәүләт ансамбле башкаруындагы “Ярмәк вагы”ның яңгырашы да башкачарак булды. Әйе, аның музыка белгечләре тарафыннан яхшылап эшкәртелүе дә, халык музыка коралларының төрлелеге дә сизелә. Залда “Ак каен” ансамбленең җитәкчесе Наил Галимуллин да бар иде. Ярмәк авылы брендына әверелгән бию көенең беренче ноталарын ишетү белән ул түзмәде, йөгереп сәхнәгә менде. Башта ул Казан артистларына кушылып биеде, аннары үзенең генә биюен дә соралдылар. Айдар әфәнде белән Наилнең җылы очрашуыннан, кул кысышып саубуллашуыннан бу ике ансамбль арасында тыгыз бәйләнеш һәм хезмәттәшлек булуы күренеп тора иде. Ахырда Гөлфия Кәримова өлкә “Дуслык” иҗади-иҗтимагый оешмасы, Самара өлкәсенең башка татар оешмалары исеменнән ансамбльгә, туган көне белән котлап, чәчәкләр тапшырды. Ә өлкә “Ак калфак” оешмасы җитәкчесе Разия Әюпова кунакларны чәкчәкләр һәм чәчәкләр белән каршы алган иде. Наил ГАЛИМУЛЛИН "Ярмәк вагы"н типтерә. Разия ӘЮПОВА Айдар ФӘЙЗРАХМАНОВка чәчәкләр тапшыра.   Эльвира РӘФЫЙКОВА | (полный текст новости)

  • 2015-05-14 08:58 Клара Булатова: Хәсән Туфан мине “Тәнәкә” дип атый иде...
    12.05.2015 Мәдәният Танылган шагыйрә, Г.Тукай бүләге лауреаты, педагог Клара Булатова татар әдәбиятында алыштыргысыз урын били. Шигърият сизгер, нечкә күңелле җаннарга гына буйсынучан. Илле китап авторы гомере буе эчкерсез мәхәббәткә дан җырлады. Туры сүзле, гадел, кирәк чакта усал да була белә торган Клара ханым бүген дә якыннарын, дусларын, шигьрият сөючеләрне куандырып тора. Мөхтәрәм яшьтә булуына да карамастан, иҗат итә. Тукай премиясенең быелгы лауреаты белән эксклюзив әңгәмә тәкъдим итәбез. - Клара ханым укытучы булып туар идем дә, шагыйрь булып яшәр идем, дисез. Димәк, cез язмышыгыздан канәгать? - Әтием дә, әнием дә укытучылар иде. Дөресен генә әйткәндә, мин мәктәптә яралган, туган, шунда сыналган, әвәләнгән шагыйрә инде. 1951 елдан бирле язганнарым газета-журналларда дөнья күрә килде. Безнең чорда бер генә татар шагыйрәсенең дә том-том китап чыгарганы юк иде, ул бәхеткә дә ирештем. Киләсе елга миңа 80 яшь тула. Әле тагын язармын, яшәрмен дип өметләнәм. Хәзерге вакытта үз-үземне белә башлаганнан бирле шигъри юллар белән алып барылган көндәлекләремне барлап, шундагы әле беркайда да укылмаган-ишетелмәгән әсәрләрне сайлау белән мәшгульмен. 25 ел буе Әлмәттән - авылларга, аннары чирек гасыр дәвамында авылдан Әлмәткә йөреп мәктәптә, училищеда, институтта укыту, шәһәребезнең татар иҗтимагый үзәген оештыручы, Язучылар берлегенең эшен алып баручы буларак та гаять кызыклы истәлекләр урын алачак. - Шигърияткә мәхәббәт тә әти-әниегездән килә инде алайса? - “Әниемә” дигән бер шигырем бар. Тукайлы, шигырьле, җырлы дөньяга әйдәп кертте ул мине. Мин дәрескә кергәндә, укытучы остаз әнием ияреп керә кебек иде. Ул чакта телевизор юк иде. Әнидән алган бар нәрсә, гомерлек белем иде. - Клара апа, дәресләрегезне дә шигъри формада уздыргансыздыр... - Нәкъ шулай. Мәктәп программасына кергән һәм кермәгән язучыларыбызның шигъри әсәрләрен яттан белә идем. Үзебезнекеләрнекен генә түгел, тәрҗемә ителгәннәрен дә. Тарас Шевченконың поэмасын миннән башка Тукай телендә укучы юк дип, картайганчы татар телендә укып йөрдем.   - Диплом эшегез дә шигырь формасында язылган икән? - Аны тыңларга дип Сибгат абыйның да килгәнен хәтерлим. Җитәкчеләремнең берсе Нил Юзиев иде, ул аны-моны каршы әйтмәде. Ә Хатыйп ага Госман: “Мондый әйберләрне шигъри формада язарга ярамый!” - диде. Югыйсә, поэзия алымнарын куллану борынгы чордан ук килә. Борынгы әдәбиятка күз салсак, фәнни хезмәтләрнең күбесе шигъри формада иҗат ителгән. Коръән дә көйгә салып язылган. Мин - шагыйрә, шулай булгач, моны хупларга гына кирәк иде. Минем Хатыйп агага язган хатым да бар. “Мин билләһи начар укымадым. Мин билләһи начар эш язмам”. Диплом эшемне кире бордылар, прозага күчерергә куштылар. Шигырьне прозага әверелдерүнең авырлыгы юк бит инде. Диплом эшен яклаган вакытта аудитория ишеге ачык, коридор тулы студентлар. Сибгат ага, әйткәнемчә, үзе килеп утырды. “Мин ишеткән идем. Клара Булатова минем поэмалар турындагы диплом эшен шигъри формада язган дип, ә ул проза белән сөйли”, - ди Сибгат ага. Шуннан мин аңа диплом эшемнең шигъри формадагысын яттан сөйләдем дә бирдем. Шигърият - ул безнең халкыбызның һич тапталмас, сүнмәс иҗаты. - “Сандугач” шигырендә: Җырсыз йөрми, моңсыз йөрми Җаным, йөрәгем. Гомер буе моңы яши Миндә берәүнең, - дип язасыз. Бу әсәрегездә сүз Хәсән Туфан турында бара ахрысы? - Нәкъ шулайдыр, чөнки Хәсән Туфан минем терсәгемә дә кагылмады. Мине хатын-кыз итеп түгел, шагыйрә итеп кабул итте һәм яратты. Хәсән абый шигъриятемдә, иҗатымда гомерлек юлдашыма әверелде. Ул - мине хөсетлектән, әшәке ир-атлардан саклый торган талисман. Ирем Нәфис абыегыз да аны шул рәвешле кабул итә. Мин аны хәзер дә яратам, хөрмәт итәм, ул да шулай ярата, ихтирам итә Хәсән Туфанны. - Сезне Хәсән Туфан белән шигърият таныштыргандыр... - Хәсән абыйның үзен күргәнче, Такташ, Бурнаш, Туфан өчесе бергә төшкән бер фотосурәт әнием хәзинәсендә, идән астында саклана иде. Такташ узган гасырның 30нчы еллары башында ук үлеп котылды, Бурнашны атып үтерделәр, Туфанны сөргенгә җибәрделәр. Шул чордан бирле белгән Туфан ул. Туфан миңа ни өчен мөкиббән китте? Үзе оныткан шигырьләрен, поэмаларын яттан белә идем. Беренче тапкыр без 1957 елнның декабрь аенда очраштык. Әле дә хәтерлим: көл төсендәге костюм кигән, йөзе-бите дә шундыйрак төстә иде. Уелып кала торган чибәрлеге юк иде аның, гәүдәсе төз, чәче ап-ак. Шул шагыйрьгә карадым да каттым. Ул да миңа карады да, өнсез калды. Туфан минән 36 яшькә олы иде. Аның кызы Гөлгенә дә миннән берничә айга өлкәнрәк иде хәтта. “Тәнәкә” дип атады ул мине. “Тәнәкә, теге штапель күлмәгеңне киеп чык”, дия торган иде. Җәмәгате Луиза апаны “Лу-лу” дип йөргән. Аралашканда гел “Лу-лу болай дип әйтә, Лу-лу шулай итә иде”, дияргә яратты. Хәсән аганың 5 томлыгының, ялгышмасам, 4нче томында Клара Булатовага дип язган хаты да бар. Ул хат минем кулга кермәде. Аның таләпләре бик югары булган. Туфанның миңа багышлап язылган, китапларында басылмаган “Мин җиһанда” дигән шигыре бар. Миндә аның 76 хаты саклана... Галим, язучы Фәрит Яхин “Умырзая” дигән роман язды. Ул беркем дә кузгатмаган  теманы күтәрә. Фәрит Яхин үз әсәрендә безнең ир-атлардагы хөсетлек, көнчелек, явызлык сыйфатларын ачып сала, үзләреннән сәләтлерәк хатын-кызларны сытарга омтылу, җәнҗал куптарырга сәләтле икәнлекләрен бәян итә. Гомер иткән кеше буларак шуны әйтәм - хатын-кызның матурлыгына җүләрлек кушылса, трагедия килеп чыга. Матур хатын-кыз акылсыз да булса - фаҗига. Әгәр хатын-кыз матур булуы өстенә акыллы да икән, аны бөтен ир-ат дошман күрә. - Фикер зирәклеге, илһам каян килә cезгә? - Аллаһыдан килә торгандыр. Шагыйрь ул йә яза, йә юк. Көчәнеп шигырь язып булмый. - Мәхәббәт турында шигырьләр һаман языламы? - Яратмыйча шигырь тумас иде. Беләсезме, шагыйрьләр сөяркәләренә багышлап шигырь язмый. Сөйгәннәренә багышлап иҗат итәләр. Сөяркәләр тән белән уйный, ә ул шундый хис: кичен - бар, иртәнгә - юк. Хәтта безнең заманда да чын шагыйрьләр үзләренең сөйгәннәрен, гади Җир кызын алиһә дәрәҗәсенә күтәрә икән, бу инде чиста мәхәббәт дигән сүз. Иң кызыгы шунда: хәзер минем Нәфис бабаем миннән дә уздырып шигырьләр яза башлады.   - Совет гаскәрләре фашист илбасарларын тар-мар итеп, илебезгә Җиңү китергән елны сез әле сабый булгансыз, шулай да бераз хәтерли торгансыздыр? - Мин 1936 елгы, ул чакта миңа 9 яшь булган. Авыр шартларда, сугыш чорында – 1943 елда беренче шигырем туган. Икенче классны тәмамлап килә идем. Әйе, без - сугыш чоры балалары. Шуңадыр да, тормышка талымсыз булсак та хисле, иманлы бәндәләргә әверелдек, югалып калмадык, шөкер! Мөршидә КЫЯМОВА | 12.05.2015 (полный текст новости)

  • 2015-05-14 08:58 Димче Н.Җиһаншина: “Хатын-кызга кул күтәргәнен белгәч, ул ирне картотекадан алдык”
    13.05.2015 Ир белән хатын Дөньяда һәр җан иясе парлы итеп яратылса да, кешеләр арасында ялгызлар бик күп. Ник? Нишләп һәркем үз ярын табып, балалар үстереп, тулы-түгәрәк гаилә булып яшәми? Татарстан Республикасы Диния нәзарәтенең Гаилә, хатын-кызлар һәм балалар комитеты рәисе, “Ханым” гаилә кору үзәге җитәкчесе Наилә Җиһаншина белән шушы сорауларга җавап эзләдек. – Мин бу мәсьәләгә электән үк битараф түгел идем, – диде Наилә ханым. – Бу безнең нәселгә хас “чир” бугай. Әбиемнең әнисе ялгызларны кавыштыра иде, туганнан туган апаларым әле дә булса яучылык белән уңышлы гына шөгыльләнәләр. Мин дә үзләренә яр таба алмыйча, ялгыз каңгырап йөргән таныш-белешләрне эчтән сызып карап-күзәтеп йөрдем дә, аларны димләү эшенә керештем. Ә 2009 елда “Ханым” гаилә кору үзәге оештырырга карар кылдым. Без (минем ярдәмчем дә бар) Татарстан, Русия, хәтта бөтен дөнья татарлары белән эшлибез. Чит илләрдән нигездә егетләр мөрәҗәгать итә. Австралия, Германия, Америка, Франция, Литва, Латвиядә яшәүче татар егетләрен, ирләрен өйләндердек. – Хәзер егетләр, кызлар өйләнешергә ашыкмыйлар кебек. – Яшь чагым – җүләр чагым диләр бит, иң яхшысы – шул җүләр чакта өйләнешеп калу хәерле дип уйлыйм мин. Егетләрнең төпле белемнәре, тотрыклы эшләре булгач өйләнүләре хәерле, билгеле. Әмма соңгы вакытта кызлар матди якны беренче урынга куя башладылар – ялгызлык бәласе менә кайдан килә. Күбесе бай, фатирлы, акчалы, машиналы кияү эзли. Чөнки кызларның байтагы үзләре дә башта югары белем алалар, аннан машина, фатир дип җан-фәрманга чабалар. Барысына да ирешкәч, кияүгә чыгарга кирәклеге исләренә төшә, аннан: “Миңа фатирлы, 100 мең сум акча алып эшләүче, машиналы егет кирәк”, – диләр. Эшмәкәр хатын-кызларның таләпләре аеруча зур. Алар сай кесәле яшь егетләр белән кавышырга теләмиләр, ә үзләре кебек бай ирләргә мондый ханымнар кирәкми... Кайбер кызлар исә укуга гына бирелеп, артык белдеклеләнеп китәләр дә, үзләре кебек укымышлы кеше эзләп интегәләр. Беркөнне бер ана килде. Кызы укый-укый 35 яшькә җиткән, өч югары белем алган. Инде үзенә тиң яр таба алмый икән. Әни кеше миңа бүгенге көннең девизы булырлык сүзләр әйтте: “Кыз бала яшьләй кияүгә чыгып калсын икән, – диде ул. – Әгәр гомерне кире кайтарып булса, мин кызымны укыту түгел, ә кияүгә бирү җаен карар идем”. Ялгызларның бик күп өлешен тәшкил итүче тагын бер төр кызларыбыз бар, алар – “тулай торак саклаучылар”. Без авылдан килеп, яңадан шунда кайтмас өчен тулай торакта еллар буе яшәргә риза кызларны шулай атыйбыз. Аларның кияүгә чыгып, бала табасы вакытларын әрәм итеп, тулай торак бүлмәсе саклап ятуларына эчем поша, җаным әрни. Ир ышыгында яшәү бәхетен, бала сөю ләззәтен тоймыйча картаялар, ә авылда егетләр шулай картая. Ялгыз ир-егетләрнең 85 проценты – авылда. Тораклардагы кызларны кияүгә бирәсе иде шул егетләргә, яшәсеннәр иде рәхәтләнеп! Ләкин кызларның авылга кайтасылары килми. Бер газетага авыл егетенә кияүгә чыгарга теләгән кыз турында игълан биргән идек, телефоныбызга “ут каба” язды: көненә 180-200әр егет чылтыратты. Авыллар белән аерым эшләү кирәк шул. Берничә районда яучылык үзәге ачып та караган идек, әмма эш барып чыкмады: кайсы районда буйдак ирләрнең генә күп булуы, ә кайсысында ялгыз хатыннарның күбрәк икәнлеге ачыкланды. Хәзер кызларга авыл тормышыннан куркырга кирәкми дә кебек, югыйсә, чөнки бүгенге авылларны элеккеләр белән чагыштырырлык түгел: юллар бар, су, газ өйләргә кергән, йортлар зур, иркен, авыл саен әллә ничә кибет. Авылда да шәһәрчә шартлар тудырып, менә дигән итеп яшәүче алтын куллы татар егетләре бар. Без татар авылларына барабыз, күрәбез: андый егетләрнең кайсы күпләп мал асрый, кайсы җиһаз ясый яки башка төрле эш белән шөгыльләнә, мул тормышта яши. Акылы белән идарә итә белгән, төпле фикерле кызлар авылга кайтырга ризалаша, шундый берничә кызны авылга кияүгә бирдек. Ә тәкәбберлеген җиңә алмаганнары ялгыз яши бирә. Әгәр ир эчми, пульт тотып, көннәр буе диванда аунамый икән, аның белән авылда да матур итеп яшәргә була дип уйлыйм мин. – Авылда эш юк бит... – Ә нигә хатын-кызга эш? 30-35 яшькә кадәр эшләгәнсең икән, җитәр, бала тап, ирең эшләсен! Хатын-кызның эше өйдә дә җитәрлек. Ирең эштән кайткан вакытка тәмле ашлар пешереп, өйне чиста-ямьле итеп тотсаң, балаңны тәрбияләп утырсаң, начармыни? Гаиләдә матди якны ир кеше кайгыртырга тиеш. – Сезнең үзәк күпме ялгызны кавыштырды инде, исәбен алып барасызмы? Гомумән, ничек эшлисез? – Исәбен төгәл әйтә алмыйм, үзәк эшли башлаганнан бирле 600ләп гаилә оешты. Аена 8-10, кайбер айларда 15әр пар кавыша. Үзенә яр эзләп килүчеләргә ялгызлар турында мәгълүмат җыелган (аларның фотолары куелган, анкеталары тутырылган) папкалар тәкъдим итәбез. Пар эзләүчеләр шуннан үзләре ошаткан кешене табып алалар. Шулай ук үзләреннән дә анкета тутыртабыз, фотоларын алабыз һәм башкалар сайлый алсын өчен аларны да картотекага куябыз. – Кызганыч, хәзер шактый гаиләләр таркала, сезнең үзәк ярдәмендә танышучылар арасында да аерылышучылар бар дип беләбез. Безнең редакциягә Казаннан бер бабай килеп, менә ниләр сөйләгән иде: “Егетләр кулы да тотып карамаган, бар белгәне уку булган оныгым “Ханым” аша үзенә ир тапкан иде, әмма ире коточкыч яман холыклы бәндә булып чыкты, өч-дүрт ай яшәүгә, оныгыбызны тип-кәләп кыйнады. Балакаебыз әле дә үз хәленә килә алмый. Ә кияү дигәнебез, оныгыбыз белән әле загс аша аерылып та җитмәгән килеш, кабат шул яучылар үзәгенә барган, анда аңа тагын берничә кандидат тәкъдим иткәннәр. Әллә ул үзәктә кешенең паспортын да карамыйлар микән?..” – Мин сезнең кем турында сөйләвегезне аңладым. Бу очракта безнең үзәкнең бер гаебе дә юк. Беренчедән, безгә кәләш эзләп килгән егетләрнең, ирләрнең паспортларын, һичшиксез, карыйбыз. Икенчедән, без кәләшләр белән психологик дәресләр алып барабыз. Анда: “Кияүгә чыгарга ризалык бирергә ашыкмагыз, башта булачак ирегезне яхшылап өйрәнегез, төрле яклап сынагыз”, – дип киңәш бирәбез һәм һәр очрашулары турында безгә бәйнә-бәйнә сөйләп баруларын сорыйбыз. Яшь кыз бала кемнең-кем икәнен аерып бетермәскә мөмкин, ә без инде озак еллар шушы проблема белән шөгыльләнеп, психологларга да, юрист-адвокатларга да әйләнеп беттек. Әйе, ул бабайның оныгы безнең картотекадан ул егетне үзе сайлап алды. Сайлады да, юкка да чыкты. Безгә берни әйтмәде, чылтыратмады, сөйләмәде. Соңыннан шул күңелсез хәлләрдән соң гына килде. “Син нишләп үзең белән шулай эшләргә юл куйдың? Нишләп кияүгә чыкканчы аны яхшылап сынамадың, нигә безнең янга килмәдең, нигә киңәшмәдең?” – дидем мин аңа. Ир белән дә сөйләштек: “Ул бит юктан да тавыш куптара, ә мин үземә каршы кычкыруларга түзеп тора алмыйм”, – диде. Әле шул хәлләрдән соң күпмедер вакыт үткәч, бабайның оныгы безгә кабат килде: “Мин аны яратам, аның белән яңадан кавышасым килә”, – диде. Әмма хатын-кызга кул күтәргәнен белгәч, ул ирне без картотекадан алдык. – Аерылышучылар тагын бармы? – Бар, әмма, бәхеткә, андыйлар бик аз. Бер-берсен моңарчы күрмәгән, белмәгән кешеләр кавыша бит, аларга бер-берләренә яраклашып, бер түбә астында яшәп китүе авыр. Әйтик, безнең үзәк аша танышып, бик тырыш, эшчән авыл егете шәһәр кызына өйләнде. Бер гаилә булып яши башладылар. Ир таңгы дүрттә торып, эшкә китә. Ә иртә торырга өйрәнмәгән яшь кәләшкә бу вакытта торып, ирне эшкә озатып калуы авыр. Ир, ярты көн эшләп, ун-унберләргә өенә кайта, ә анда чәй кайнамаган, ашарга пешмәгән, чөнки яшь хатыны әле йокыдан тормаган. Күпмедер вакыттан бу хәлгә ирнең түзәрлеге калмый. Нәтиҗәдә, бу гаилә таркала. Иң күңелсез гамәл – ир белән хатынның аерылышуы. Шушындый хәлләр килеп чыкмасын өчен без “чиләгенә күрә капкачын” табарга тырышабыз. Тагын бер очрак. Безнең үзәк аша кәләш эзләүче юрист егет исемлектә тормаган, әмма миңа таныш кызга өйләнде. Егет тыныч, сабыр холыклы. Ә кыз, киресенчә, кызу канлы. “Ашыкмагыз әле, сез бер-берегезгә туры килмисез кебек тоела”, – дидем. Чыннан да, күпмедер вакыт үткәч, юрист ир килде: “Без аерылыштык, хатыным бик тиз кызып китә, хәтта балконга чыгып акыра, ә миңа күршеләрдән уңайсыз, – ди. – Беркөнне, кызып китеп, миңа ташланды, тынычландырыйм дип, идәнгә салып, бар көчемә җилкәсеннән кысып тоткан идем, кулы чыккан. Мине судка бирде, аерылыштык”. Бер-берсенә туры килмәгән парларны кавыштырмый калганыбыз да бар. Әйтик, егет белән кыз бер-берсен сайлап алдылар, ошатышып йөри башладылар, ди. Егеттән кызга мөнәсәбәтен сорыйбыз: “Ул тәртипле, тәүфыйклы, гаиләне алып барачак, миңа ошый”, – диде. “Син ул кызның язмышы өчен җаваплылык тоясыңмы?” – дип сорадык егеттән. “Ул миңа бөтен яктан да килә, ошый, әмма яратмыйм”, – диде. Димәк, кыз аның күңелен яуламаган. Шуннан кызны ул егет белән никахка кермәскә чакырдык, чөнки егет яратмый икән, бу гаиләнең киләчәге юк. – “Ханым” гаилә кору үзәгенә күбрәк ничә яшьтәге, нинди һөнәр ияләре пар эзләп килә? – 18 яшьлек егетләр, кызлар да, 80 яшьлек өлкәннәр дә килә. Соңгылары сирәк, билгеле. Ә 60-70 яшьлекләр шактый. Тән генә картая, ә җан картаймый бит. Гомер иткән ярларын югалтып, канатлары каерылган кош кебек ялгыз калган абыйлар килә. Ялгыз хатыннар ирләргә караганда күбрәк, шуңа абзыйларга хатын табуы җиңелрәк. Үзләренә пар тапкач, күрсәгез сез ул абыйларны: битләре яна, күзләре нур чәчә, йөзләре балкый, кул-канатлары җилпенә! Парлы тормыш менә нинди могҗизалар тудыра! Хәзер бездә 1500ләп ялгыз үз парын эзли. 20дән 40 яшькәчә ялгыз хатыннар һәм ирләр бик күп, кавыштырып кына куясы менә шушы калын папкадагы хатыннар белән менә бу папкадагы ирләрне – юк, нишләптер әлегә бер-берләрен сайламыйлар. Йөрәкне әрнеткәне дә шул – барлык ялгызларны да парлы итә алмыйбыз. Ә нинди һөнәр ияләре күбрәк дигәндә, юристлар, табиблар, укытучылар, менеджерлар, бухгалтерлар бик күп килә. Дәрәҗәле урыннарда эшләүче түрәләр, эшмәкәрләр – кемнәр генә килми! Без үзебез дә аңлап бетермәгән шундый күренеш бар: артык югары таләп куймаган, чибәрлеге белән дә чәчрәп тормаган, гади генә киенгән, гади генә кыяфәтле кызларны ирләр “кырып-себереп” алып торалар. Хатын-кызга хас табигый гүзәллекне җуймаган, сөйкемле, ягымлы, нәфис кызлар алар. Ир-егетләр шул гадилеккә, нәфислеккә тартыла. – Икенче, өченче хатын алырга теләк белдерүче ирләр бармы? – Бик сирәк. Чит илдән бай татар агаен икенче хатынлы иттек. Искәрмә белән генә: аның беренче хатыны урын өстендә ята икән һәм ул иренең икенче никахына хәер-фатыйхасын биргән. Икенче, өченче хатын эзләүче байлар үзләренә ләззәт өчен яшь хатын сорап киләләр. Мин андыйларга: “Менә биш балалы тол хатын бар, байлыгың шулай күп икән, күп хатынлылыкны таныйсың икән, Аллаһ ризалыгы өчен шул толны кияүгә алып, балаларын үстереш әле”, – дим. Шул тәкъдимне ишетүгә, хатын эзләүче абзыйдан җилләр исә. Мин берәр байга икенче хатын булырга риза дип килүче хатын-кызлар да бар. – Сезнең гаилә кору үзәге белешмәләрдә, визиткаларда “Ханума” дип языла, нигә “Ханым” түгел? – Ул исемнең тарихы бар. Мин кечкенә чакта Ханума белән Кабато исемле яучы хатыннар турында грузин спектаклен караган идем. Кабато, акчага сатылып, яшь кызны бай кешегә бирергә тырыша, ә Ханума – тиң парларны кавыштыручы гадел яучы. Без дә шул Ханума мисалында яшьләре, уй-фикерләре тәңгәл килгән парларны гына кавыштыру юнәлешендә эшлибез. Русча белдерү-килешүләрдә үзәк исемен – “Ханума”, ә татарча язуларда “Ханым” дип язабыз. Назилә САФИУЛЛИНА 16 | (полный текст новости)

  • 2015-05-14 08:58 Әллә яратмыйм микән?
    12.05.2015 Җәмгыять Үз әниемә “әни” дип әйтә алмыйм. Күптән инде кочагына сарылганым, битләренән үбеп алганым юк. Күңелемдә хәзер әниемә карата бер генә ачу да, рәнҗү дә юк төсле. Авыр сүзләр әйтеп үпкәләтмим. Әмма арабыздагы салкынлык кимемәде. Барыбер кичерә дә, аңлый да алмыйм мин аны. Әни мине тапкач та ташлап калдырган. Әтием белән сүзгә килгән дә бар әйберен җыеп чыгып киткән. Бу вакытта абыем да булган минем. Балаларны икегә бүлгәннәр. Абый – әнигә, мин исә әтигә калганмын. Кечкенә вакытта әбиемә “әниәби” дип йөргә­нем­не хәтерлим әле. Баштарак үз әниемне үлгәндер дип уйлый идем. Тик мәктәптә укыганда, сыйныфташларым: “Сине бит әниең ташлап калдырган”, – дигәч кенә, әбидән әнине таптыра башладым. Мин дә башкалар кебек аны кочарга, мәктәптәге җые­лыш­ларга әнинең килүен тели идем. Урманга чикләвек җыярга баргач, әбием серне чиште. “Әни­ең безнең авылныкы бит синең, – диде ул. – Ял көннәрендә икенче әбиеңнәргә кайткалый икән ул. Бездән киткәндә, абы­еңны үзе белән алган иде. Чаллыга күченеп китүгә, кияүгә дә чыгып куйды. Ә әтиең аны бик яратты. Бүтән өйләнмәде”. Миңа ул вакытта 14 яшьләр тирәсе иде. Күңел әнине гел көтте. Аның белән серләшәсе, киңәшләшәсе килгән чаклар да күп була. Ә икенче әбием урамда очраса да, мине күрмәмешкә сабыша. Беркайчан да кунакка чакырганы, яки үзенең килгәне булмады. Урамда әнине дә күргәли башладым. Тик ул, мин очрауга, читкә карап уза иде. Ник бер сүз эндәшсен! Шул чакта әбием янына кайтып үксеп-үксеп елаганнарым истә. Минем борчылганны, әнигә тартылганны әти дә сизде. “Кызым, әниең сине миңа охшаганга яратмыйдыр инде. Нәкъ үзебез инде син. Кайгырма, килер бер көн, әниең үзе сине эзләп кайтыр әле”, – диде. Ә берничә көннән Казанга хастаханәгә күренеп кай­тырга киткән җиреннән әтием юл фаҗигасенә очрады. Аны югалтуны авыр кичердем. Әйтерсең, бар дөньяның ямен алып китте ул. Әни аны озатырга да кайтмады. Бар юанычым булып әбием калды. Җитмәсә, әбинең дә башка балалары юк иде. Без икәү генә яшәп калдык. Сыйныфташларым егетләр бе­лән йөргәндә, мин әбиемнең кочагында йоклый идем. Аннан яшерен серләрем дә булмады. Әби мин әйбәт укысын өчен дә бик тырышты. Иртәнге дүрттә торып, коймаклар пешереп, яратып кына мине уята да өй эшләремне кабатлата. “Әтиең башлы иде. Укымышлы булды. Син безне ким-хур итә күрмә”, – дип кабатларга яратты. Мәктәпне тәмамлагач, укытучылыкка укырга кердем. Әбием дә минем белән шәһәргә күченде. Бар җыйган акчага бер бүлмәле фатир алды. Дүртенче курста укыганда, бер егет белән таныштым. Илназны әбием дә ошатты. Шулай итеп, без очраша башладык. Укып бетергәч, туй иттек. Минем игезәк балаларым туды. Әбием аларны да үстерергә булышты әле. Ә аннары авылына кайтып китте. Ул бер дә зарланмады, авырыйм да димәде. Бакыйлыкка күчүе дә кинәт кенә булды. Үләренә өч көн кала, мине чакыртып кайтарды. “Миңа китәргә вакыт. Бәхетле бул, балам. Йөземә кызыллык китер­мәдең”, – диде ул. Соңгы сулышына кадәр янәшәсендә булдым. Шулай итеп, әтисез дә, әбисез дә калдым. Ә бер көнне ишегемне әни шакыды! “Хастаханәгә килгән идем, кунып кына чыгыйм әле. Абыең төрмәгә эләкте. Ике кызымның – үз тормышлары. Берсе – Себердә, икенчесенә мин бөтенләй кирәк түгел”, – ди. Бер минут эчендә еллар буе күңелемдә йөрткән авырлык юкка чыкты. Әнине кунак иттем. Өч көннән ул кайтып китте. Шулай ай саен өч көнгә хастаханәгә күренергә килә торганга әйлән­де. Казанга килгәч, бездә туктала ул. Куып чыгарганым юк, үткән­нәр турында да сүз кузгатмыйм. Ул да берни әйтми. Шунысы гаҗәп: әни оныкларын да кочагына алып сөйми, миннән дә гафу сорамый. Менә шундый әни ул. Сүз башлар идем, каты бәрелүдән куркам. Кызганам мин аны. Бер караганда, мин еллар буе көткән очрашу да булды, тик араларыбыз гына якынаймады. Әллә мин әнине яратмыйм микән? ФИРДАНИЯ 64 | 08.05.2015 (полный текст новости)

  • 2015-05-14 08:58 18 май – Ваһапов фестиваленең гала-концерты! (ВИДЕО)
    12.05.2015 Мәдәният Татарның иң затлы, иң көчле тавышлары – Ваһапов фестивалендә: * Руслан Сәйфетдинов, * Рөстәм Асаев, * Илүсә Хуҗина, * Артур Исламов, * Сиринә Зәйнетдинова, * Марсель Вәгыйзов, * Гөлсирин Абдуллина, * Әлфия Сәетова, * Айгөл Хисмәтуллина, * Ришат Төхвәтуллин, * Һәм фестивальнең яңа лауреатлары (иң-иңнәре, әлбәттә!). Махсус кунаклар: * Тимур Абдикеев (С.Петербург), * Илһам Вәлиев (Екатеринбург). Концертта “Новая музыка” һәм “Казан нуры” оркестрлары катнаша. Программада шулай ук яңа лауреатларны бүләкләү тантанасы. Татар җыр сәнгатенең олы бәйрәме – Рәшит Ваһапов фестиваленә рәхим итегез! 18 май. БКЗ (Ирек мәйданы). 19.00. Билетлар – БКЗ һәм шәһәр кассаларында. Белешмәләр өчен: 296-06-27(фонд), 292-17-17 (БКЗ).   | (полный текст новости)

  • 2015-05-14 08:58 Әхәт Гаффар безне бәрдергән трактор артыннан йөгерде (Ф.Яруллин көндәлекләреннән)
    12.05.2015 Әдәбият Фәнис Яруллинның "Хәтер төпләрендә утлы күмер" дигән китабыннан иң кызыклы хатирәләрне бастырубызны дәвам итәбез. Бу юлы Әхәт Гаффар белән бергә авариягә юлыгу тарихы. 1992 ел  1 сентябрь. Бу ел безнең өчен бәхетле ел микән әллә, дип уйлаган идем, тагын бер зур күңелсезлек килеп чыкты. 30 август көнне бакчадан кайтканда (Әхәт Гаффарны да утырткан идек) бер “Белорусь” тракторын узып киткәндә, без аның белән тигезләшкәч, бу кинәт кенә сул якка поворот бирде дә сул ягының алгы тәгәрмәче белән безнең уң якны изеп китте. Бер ун-унбиш метрлап баргач, без туктадык. Әхәт Гаффар, төшеп, трактор артыннан йөгерде. Трактор ат юлына төшеп сыпырды. Бернинди номеры юк. Борылганда поворот утын да яндырмады, әз генә булса да әкренәймәде дә. Ә.Гаффар, әлбәттә, аны тота алмады. “Ул анда бер болотага кереп китте”, – дип килде. Шулай дигәч, без дә аны куа бармадык. Икенче көнне Зеленодол ГАИсына бардык. Анда заявление яздырдылар, бер работникларына бу “дело”ны тикшерергә куштылар. Ул ГАИ работнигының исеме – Фәргать Галиуллин, кече сержант. Аның белән трактор кереп киткән юлдан бардык. Анда бернинди сазлык юк икән. Бу юл “Айша” совхозына илтә икән. Тракторларны карап йөрдек. Ләкин безне бәргәне юк иде.    Безне бәргән тракторларны каядыр яшерделәрме, әллә чынлап кая киткәнен белмәделәрме, һәрхәлдә, кая икәнен әйтмәделәр. Аннан “Васильево” тракторларын да тикшереп йөрдек. Анда бер шик тудырырдай тракторны әйттеләр. Как раз ул сабан сөреп йөргән. Безне бәргән трактор да артына өч төрәнле сабан таккан иде. Төсе дә яшел. Аннары шунсы бик шикле: ул тракторчы, үзенең тракторы белән, ашыгыч рәвештә (бер көндә) отпуск алып, авылга кайтып киткән икән.    Көне буе бу тракторлар артыннан йөреп, шулхәтле арыдым, үләм дип торам. ГАИның үз машинасы юк. Безнең машина белән йөрдек. Бер дә очы чыгарлык булмаса, ташларга кирәк булыр моны. 100 км йөрдек, бензин өчен генә күпме кирәк. Ә машина күпме иләнә? Ә үзем җәфалану күпме?   Әлбәттә, без үзебез гаепле булдык. Әхәтнең, болотага кереп китте, дигән сүзенә ышанып, тракторның артыннан куа бармадык. Һичьюгы аның кереп киткән яисә барып туктаган җирен күрер идек. Тракторын да ныклабрак караган булыр идек. Күрәсе булгандыр инде, дип тынычланырга кала. Нурсөя: “Нигә соң бу бәлаләр гел безгә генә килә?” – дип өзгәләнә инде. Башкаларга да киләдер инде, башкалар безгә килеп әйтмиләр. 18 ел ЧПсыз йөргән идек бит әле. Менә бу ике елда бәхетсезлек ныграк сагалый башлады шул. Хәзер бит төзәттерүләр дә коточкыч кыйбат. Машиналар миллион сум тора. Бер тәгәрмәче генә дә 2000–2500 сум.    2 сентябрь. Зеленодол ГАИсыннан Фәргать Галиуллин шалтыратты. Безне бәргән тракторны тапкан. “Айша” совхозыннан Харис Сәлахов дигән адәм икән. ГАИ работнигы белән “Айша” совхозына киттек. Теге тракторист, юлга чыгып, безне көтеп тора иде. “Гафу итегез инде”, – дип, гаепле төстә каршы алды. ГАИ работнигы: “Үзегез килешәсезме, әллә судлашасызмы?” – дигәч, мин: “Давай, 3000 сумыңны бир дә, шуның белән расчет”, – дидем. Теге тракторист бераз башын кашып торды да каядыр китеп барды. Ярты сәгатьләп торгач, акчасын алып килеп бирде. Анда кешеләр: “Әз сорадың, күбрәк сорарга иде”, – диделәр. Мин инде, машинаны күпмегә төзәтеп буласын да белмәгәч, тоттым да өч мең сорадым. Күп сорасаң, бирмәячәк иде ул аны. Эшне судка җибәрсәң, мәшәкате күп, дип уйладым. Эксперт чакыртырга, судка заявлениеләр язарга, кеше белән дошманлашып бетәргә кирәк булачак иде. Ә болай без аның белән дусларча аерылыштык. “Көз көне кишер алганда килегез, кишер биреп җибәрермен”, – дип калды. Без дә ниндидер бер мораль канәгатьләнү кичердек. Машинаны ничек кенә ясасаң да, элеккеге хәленә китереп булмый инде аны. ГАИ работнигы Фәргать Галиуллинның тырышлыгы һәм трактористның шактый ук беркатлылыгы аркасында гына ачылды бу хәл. Безнең тракторны да аера белмисез, мин монда эскерттән энә эзләүче хәлендә бит, дип сүкте инде үзе. Бигрәк аңгыра шул без, бернәрсәне дә истә калдыра алмыйбыз. Күз хәтере юк безнең икебезнең беребездә дә. --- --- | 12.05.2015 (полный текст новости)

  • 2015-05-14 08:58 Бәрәңгене хәзер салам астына утырталар икән (ФОТО)
    13.05.2015 Авыл Берничә ел элек Бөгелмәдә яшәүче танышым рәссам Камил Акмановның бәрәңгене салам астына утыртуы турында язып чыккан идем. Җәй буе телефонын сорап шалтыраттылар.  Бу атнада республика күргәзмәсен ачканда тагын очраттым үзен. «Быел без дә, синнән күрмәкче, бәрәңгене салам астына утырттык бит әле», – дим аңа. Берничә ел җыенып та, күңел җитсә дә, кул җитмәгән иде югыйсә. Ниндидер үзгәрешләр бар-барын, әмма салам белән каплануы хак. Бәрәңгене болай утыртуның кайбер мәшәкатьләре булса да, бакча хуҗаларын чүп утаудан, бәрәңге күмүдән коткара әлеге ысул. Ничек була соң ул дисездер инде. Әлбәттә, бу минем үземә дә кызык, шуңа да кайбер нәрсәләрне ирем Илдар Исмәгыйловтан кабат‑кабат сораштырып, сезнең белән дә уртаклашырмын дип, язгалап та куйдым әле.   Иң башта бакчада киңлеге – 65, ә рәт аралары 50 см лы итеп кишәрлекләр ясала. Тигез булсын дисәң, бездәге кебек казык кагып, бау тартып эшләсәң, эшнең тәртип белән башкарылуы күренеп тора. Аннан рәт араларындагы сукмак балчыгы хисабына түтәлләрне күтәртеп чыгасың. Чиратта – бәрәңге сыярлык кына чокырлар ясап чыгу. Моның өчен тырма киңлегендәрәк такта алып, аның ике башына диаметры һәм биеклеге 10 ар см лы ике нечкәрәк агач кисеп каксаң да була. Ике тешле тырманы хәтерләткән җайланма килеп чыга. Менә шул җайланманың өстенә басып‑басып шахмат тәртибендә чокырлар ясап чыгасың. Бәрәңге астындагы җирнең тыгыз булуы кирәк икән. Алга таба ул чокырларга башта көл сибелде, аннан марганцовкалы суга салып алган бәрәңгеләр салынды. Өстенә черемә сибелеп чыкканнан соң, бәрәңгеле түтәлләрне 20‑30 см биеклектә арыш саламы белән каплап чыгасың. Ни өчен арыш? Чөнки аңа тычкан килми, диләр.   Бәрәңгене традицион юл белән утыртканда, без аны әйләнә-әйләнә күмәргә тырышабыз. Ә бу очракта аңа «веерлы күмү» кулай буласы икән. Ягъни сабакларның төрлесен-төрле якка аерып, алар арасына салам кыстырып чыгу була инде бу.   Бәрәңгене җыеп алганнан соң, саламны җыеп, киләсе елга әзерләп куярга, ә буш җиргә сидерат утыртырга киңәш итәләр. Түтәлләргә тимисең, алар шул килеш калачак. Әллә ни Америка ачмасаң да, үзенә күрә ярап куя. 1 2 3 4 5 6 Расиха ФӘИЗОВА | (полный текст новости)

  • 2015-05-14 08:58 Татарстанның 250дән артык кешесен талпан тешләгән
    13.05.2015 Экология Казанда язгы сезон башлангач 78 кеше, талпан тешләү сәбәпле, табибларга мөрәҗәгать иткән Татарстанда, 8 май мәгълүматларына караганда, 262 кеше, талпан тешләү сәбәпле, табибларга мөрәҗәгать иткән, алар арасында - 69 бала, дип хәбәр итә Кулланучылар хокукларын яклау һәм кеше иминлеге өлкәсендә күзәтчелек федераль хезмәтенең ТР идарәсе. Казанда талпан тешләүдән 78 зыян күргән, Әлмәт районында - 36, Чаллыда - 28, Түбән Камада- 21, Лениногорскида - 17, Актанышта - 12, Алабугада - 11, Зәйдә - 9, Нурлат районында - 8, Әгерҗедә - 7, Менделеевскида - 5, Яшел Үзән һәм Сабада - 4, Алекссевскида - 3, Югары Ослан, Биектау, Арча һәм Буада 2шәр, Тукай, Мөслим, Спас, Баулы, Ютазы һәм Лаешта - 1шәр кеше.  | 12.05.2015 (полный текст новости)

  • 2015-05-14 08:58 Фоат Галимуллин: Алсу Хәсәнованың китүенә күңел ышанмый
    13.05.2015 Җәмгыять Инде менә ничәнче көн башыма бер уй тынгылык бирми: Алсу Хәсәнова ничек шулай көтмә­гәндә дөнья белән хушлашты соң әле? Республикабызның төп газетасында әдәбият-сәнгать бүлеге эшен шулкадәр җанлы итеп алып бара иде бит ул. Ул әдәбият-сәнгать дөнья­сындагы кешеләр­нең чын дусты була белде. Хәер, шуннан башка татар галәменең бу өлкәсендә тиешле сәясәтне алып барып булмыйдыр да. Ни дисәң дә, “Ватаным Татарстан” газетасында урын алган сүз җәмгыятьтәге күпчелек тарафыннан хупланган юнәлеш буларак кабул ителә. Укучылар шуңа күрә бу газета чыгышларына бик игътибарлы мөнәсәбәт күрсәтәләр. Алсу моны тирән аңлап эш итүче талантлы, кыю, язганнарына үз мө­нәсәбәте булган журналист иде. Инде аның чыгышлары бүтән бул­­маячак, дигән уй белән һич киле­шәсе килми. Минем уемча, Алсу­ның татар журналистикасы үсе­шенә керткән үз өлеше бар. Аның исеме, эше, әлбәттә, эзсез калмаячак. Бу югалтуны авыр кабул итүем­нең сәбәбе тагын шуның белән аңлатыла: гыйнвар ахырына таба ул миңа болай дип шалтыратты: – Фоат абый, Сезнең белән заман, әдәбият турында сөйләшеп утырасы килә иде, очрашу бил­гелә­мәс­сезме икән? Мин университетка да килеп чыга алам... Шактый салкын көннәр иде ул. Шуңа күрә аны йөртәсем килмәде. Мин, үзем газета редак­циясенә килермен, дидем, һәм очрашуның көнен-сәгатен билге­лә­дек. Ул мине бик ачык йөз белән каршылады. Без иркен генә бер бүлмәдә сәгатькә якын сөйләшеп утырдык. Инде әңгәмә тәмамлануга таба бара дигәндә генә Алсу яңа темага күчте, ул да булса – бүгенге радиоларның теле, аларда сөй­ләм куль­тура­сы­ның торышы турында минем фи­керләремне бе­лергә те­ләде. Мин, радио белән шактый гына бәй­ләнештә булуым сәбәпле, әлбәт­тә, уй-фикерләрем белән те­ләп уртак­лаштым. Көн саен уйлап, борчылып йөргән мәсьәләләр хакында сүз алып бар­дым. Ахырдан ул мине үзе берничә тапкыр рә­семгә тө­шер­де. Әңгәмәбезгә атна да узмады, 30 гыйнварда әлеге материал газетада басылып та чыкты. Шалтыратып, бу хакта миңа болай диде: – Бу юлы мин сөйләшүнең радио­лар хакындагы өлешен генә би­рергә булдым. Башка темаларны соңыннанрак тәкъдим итәргә мө­м­кин булыр. Әлеге материал укучыларда зур кызыксыну тудырды дип әйтә алам. Интернетта да аңа карата байтак фикерләр булды. Нигездә без әйткән фикерләрне хуплау юнәлешендә. Бу әңгәмә Алсуның интервью алуда зур осталыгын да күрсәтте. Чөнки әңгәмәнең кызык­лыгы, фикерләргә бай булуы аны алып баручының үз эшен, бу оч­рактагы бурычын аң­лап эш итүенә дә бәйле. Алсу, чыннан да, бик кызыклы әңгә­мәдәш иде. Ул әле моның белән генә канә­гатьләнмәде. Ай-вайга карамастан, мине чәй эчәргә дә чакырды. Үзләренең эшли торган бүл­мәлә­рендә тиз генә өстәл әзер­ләде. Чәй янында да ул күп нәр­сәләр турында сөйләде. Сүз уңаеннан, мин аңар­дан туган авылы Шәледәге мәктәп турында сораштым. Чөнки анда директор булып аның әнисе, безнең педагогия институтын тәмамлаган Миң­зифа ханым эшли бит. Бу уңай белән дә уртак сүзлә­ребез күп булып чыкты. Нишлисең инде, гомере шулай аз булгандыр, күрәсең. Булган кадәресен ул чын мәгънәсендә ихлас, чын кеше­ләрчә, матур итеп яшәде. Бакыйлык урыны да оҗ­махлы булсын! *** Алсу Хәсәнованың бакыйлыкка күчүенә күңел ышанмый. Аны “Ватаным Татарстан”га тәүге адымын ясаганнан бирле белә идем. Тырышлыгы аркасында, тора-бара, редакциягә эшкә дә алынды һәм, чыннан да, үзен көчле журналист итеп танытты. Ул язмаларын бик иркен һәм гади, һәр укучыга аңлаешлы тел белән язды. Үз сүзен укучыларга курыкмыйча җиткерде, еш кына кискен тәнкыйть сүзләре әйтергә дә җөрьәт итте, чөнки ул әдәби һәм мәдәни тормышыбыздагы җитеш­сезлекләргә битараф булып кала белмәде. Яшисе дә яшисе иде әле аңа. Ләкин нишләмәк кирәк: Ходай һәрберебезнең язмышын якты дөньяга тәүге аваз салуга ук язып куя диләр. Хуш, Алсу, урының җәннәттә булсын! Әхәт САФИУЛЛИН. Фоат ГАЛИМУЛЛИН 63 | 06.05.2015 (полный текст новости)

  • 2015-05-14 08:58 Айгөл Хәйруллина: «Руль артына да утырсам, ир-атка мохтаҗлыгым бөтенләй бетә»
    13.05.2015 Шоу-бизнес – Айгөл, син белемең буенча артист бит. Ничек итеп зур сәхнәне радиога алыштыра алдың? – Мәдәният һәм сәнгать университетының театр бүлегендә Илдар Хәйруллин белән Наил Дунаев курсында укыдым. Илдар абый укытып бетерә алмады безне, Шамил Бариев вафат булгач, ул аның курсын алды, безне Миләүшә Закирова чыгарды. Камал театры базасында укыдык. 9 нчы сыйныфны тәмамлагач, эколог буласым килгән иде. 10 нчы сыйныфта укытучы, филолог һөнәрләре белән «чирләп алдым». Бервакыт Камал театрына баргач, «Гөргөри кияүләре»н карадым, аның гөрләп барган чагы иде. Шул спектакльдән соң, миндә актриса булу теләге уянды. Кечкенәдән сәхнә тирәсендә үскән бала инде мин. Әти белән әни баштарак каршы килеп маташкан иде. Хәзер беребез дә үкенми: алган һөнәрем көндәлек тормышта да, эшемдә дә ярдәм итә.   – Сәхнә тәмен студент чакта ук татып карарга да өлгергәнсең…   – Әйе. Икенче курста мин «Артист»та бер кыз ролен уйнадым. Курстан берүземне сайлап алу зур казаныш иде. Өченче курста Аманулланың «Әле кичә генә яз иде» спектаклендә Илсөя Төхвәтуллина белән икебезне бер рольгә куйдылар. Студент кыз өчен бу ишелеп төшкән бәхет инде. Ул елны Әлмәт театры өчен курс җыйдылар, без Әлмәткә китәргә тиеш идек.   – Һәм синең тормыш икенче борылыш алды…   – «Болгар FM» радиосында Гөлназ, Илнур Фәйзрахмановларның эшли башлаган чагы. Мин дә кызыгам шуларга. Күрше тавыгы күркә булып күренә бит ул. Алар минем театрда уйнавыма кызыкканнар. Укырга кергәндә, телевидение алып баручысы булырга да теләк бар иде. Мин кергән елны андый төркем юк, «телевидение режиссурасы» төркеме ике елдан соң гына оешты. 2000 елда, дүртенче курста укыганда, радиога урнаштым, шуннан бирле башка өлкәдә эшләгәнем юк.   – Дипломың шкафыңда гына саклана, димәк? Артист булу хыялда гына калдымы?   – Хыял дип... Икенче-өченче курста рольләр бирә башлагач, бик очынып йөргән идем. Ләкин ул һөнәрнең сәхнә алдын гына түгел, сәхнә артын да күреп яшәгәч, бик авыр хезмәт икәне аңлашыла. Роль көтү, ул вакытта акчасы да аз иде әле. Белмим, өченче курсларда инде бу һөнәр мине артык кызыксындырмады. Радио дөньясы үзенә бөтереп алды.   – Ә радиога ничек килеп эләктең?   – Кастингка бармадым мин нигәдер. Август аенда килдем. Миләүшә Насыйбуллина мине радио сукмакларыннан алып китте. Җитәкчелек: «Бу кызның күзләрендә ут уйный», –дип, сынап карарга уйлый. «Яңалыклар»га да кертеп җибәрделәр, «Айгөл мәзәкханәсе» дигән рубрика да эшләдем, тора-бара эфирга чыгара башладылар. Мин элеккеге катушкалы пленкалардан башлап, кассета, диск чорын үткән «өлкән» алып баручы инде.   – Ялгыз гына эшләгән эфирларны хәзер «Чәк-чәк шоу» командасы алыштырды.   – Быел сентябрь аенда бу командага кушылдым. Ялгыз эфирдан состав белән эшләү бик аерылып тора икән. Бер-береңне ишетә, күрә белергә, яраклашырга, эләктереп алырга кирәк. Импровизация дә, тавышны уйнату да мөһим. Бәлки эфирдагы Айгөл тормыштагысыннан аерыла да торгандыр. «Рөстәмнең дә авызын япты, Марсельгә дә каршы әйтә», – диләр. Тормышны үз җилкәмдә генә алып баргач, миндә ирлек сыйфатлары көчлерәк. Үз фикеремне өскә чыгара торган сыйфатым да бар. Егетләргә дә баштарак җиңел булмагандыр. Әмма кайчакта акрын, кыюсыз мин.   – Эшегез иртә башлана. Көнең ничек бүленгән, Айгөл?   – Мин – ябалак. Иртә таңнан торып эшкә бара алам дип гомердә дә уйламаган идем. Ир­тәнге эфирга билгеләнгәч тә, башымда: «Ничек эшләрмен?» дигән уй түгел, «Йокыдан ничек торырмын икән», дигәне булды. Төшкә кадәр йоклый торган кеше түгел үзем, әмма 9га кадәр йокламасам, төш вакыты җиткәнче, кеше белән сөйләшми дә идем. Дөнья үзгәртә икән. Биш тулганчы торам. эшкә иң беренче мин киләм. Пультны кабызам, чөнки анда мин утырам. Марсельне дә өйрәттем, хәер, хәйләләп булса да, «мәҗбүр иттем». Микрофоннарны карап, аппаратураны тикшереп, эшкә әзерлим. Хәзер безне ишетеп кенә түгел, карап та булачак. «Чәк-чәк шоу» программасын Ютуб каналы аша интернеттан күзәтергә була. Замана үзгәрә, телефон аша гына аралашу җитми, социаль челтәрдә актив эшлибез. Тапшыру беткәннән соң рубрикалар, кәгазь эшләре бар. Икенче көнге эфирны планлаштырабыз. Берләрдә кайтып китәм дә, йоклап алмыйча, өйдән чыкмыйм. Минем график бик әйбәт – иртән торып эшемне эшләп кайтам, төшке ашны ашыйм, йок­лап алам да тагын дөнья көтә башлыйм. Балалар бакчасы режимы бит инде. Йоклап алгач, бер көн урынына ике көн яшим. Улым укудан кайтканда ашарга пешкән, кичен өйдә булгач, аңа да рәхәт.   – Улың турында сөйләшә башлагач, гаиләңә дә кагылып үтик инде.   – Кияүгә чыкмадым. IV курста укыганда, 20 яшьтә Булатны таптым. Улым әти-әни янында үсте. 6 нчы сыйныфның өченче чирегенә генә Казанга килде. Кечкенәдән монда алып килеп интектереп йөртмәдем, әти-­әни дә фатир алганчы бирмәде. Булат үзе карар кабул итеп, 2нче лицейда укый башлады. Кечкенәдән бәйгеләрдә катнашып үскән егет, кешеләргә ияләшеп, шәһәр тормышына кереп ки­тү җиңел булды аңа. Бүгенге көндә 9 нчы сыйныфта укый. Сәхнә юлыннан китәр дигән идем, астрономия, физика белән нык­лап кызыксына башлады. Бик тырыш, мөстәкыйль минем улым. Хәзер мин аны түгел, ул мине җитәкләп диярлек йөртә, төрле чараларга алып бара. Татар, рус, инглиз, төрек телен камил белә.   – Кабат кияүгә чыгарга уйламадыңмы?   – Бервакытта да «кияүгә чыгам» дип омтылып яшәмәдем. Ходайның сәгате сукса, кем белгән. Балаң булгач, кияүгә хисләргә таянып кына чы­гып булмый. Балаңны үз итәме ул синең, ике арага киртә булып басмыймы – шуларын да уйларга кирәк. «Тамада-шоу» проектында да Илфар Кәримов белән өйләнешүебезне сорагач, уен дип кенә кабул иттем, каршы килмәдек. Булаттан да рөхсәт сорадым. Илфар белән безне болай да гел сөйлиләр. Хәтта дус кызларым да, алай түгел икәнен белсәләр дә, кабат-кабат, «сез бергәме», дип сорап куялар. Илфар белән без – чын дуслар. Аннан соң, Илфардан мин күпкә олы. Дуслыкны андый хисләргә алыштырмыйм. Дөрес, без гел бергә. Концерт-спектакльләргә дә бергә йөрибез. Элек-электән хатын-кызлар арасындагы дуслыкны өнәп бетермим. Үземдә ир-атлар холкы булгангамы, ирләр белән уртак телне тиз табам. Гаиләдә миңа ир-ат булып уйларга да, хатын-кыз булып та кала белергә кирәк. Көчле зат башкара торган бер эш эшләмим: машина йөртмим. «Права»м бар, әмма рульгә дә утырсам, ирләргә мохтаҗлыгым бөтенләй дә калмый.   Бу кичәдә туй күлмәген дә беренче тапкыр кидем. Хәерлегә булсын. Өч әйбердән: уттан, судан, ялгыз картлыктан куркам. Берәүгә дә ялгыз калырга язмасын. Ходай Тәгалә юкка гына ир-ат белән хатын-кызны парлы итеп яратмаган.   Белешмә Тулы исеме: Хәйруллина Айгөл Рөстәм кызы Туган урыны: Әтнә районының Олы Әтнә авылы Туган көне: 1979 елның 17 феврале Ландыш КӘБИРОВА | (полный текст новости)

  • 2015-05-14 08:58 Миңназыйм Сәфәровның Тәбрис Яруллин белән ТВ-әңгәмәсе
    13.05.2015 Милләт Татар теленең киләчәге бармы? Чит төбәкләрдә татарча өйрәнеп буламы? Яшьләргә ана теле кирәкме, әллә инде алар рус-инглиз кушылмасына күчеп барамы? Телне саклап калу өчен кайсы мөһимрәк: гаиләме, әллә мәктәп белән җәмгыятьме? "Ватаным Татарстан" газетасы белән "Татарстан" Дәүләт телерадиокомпаниясенең уртак проекты булган "Туры сөйләм" тапшыруында кунакта Бөтендөнья татар яшьләре форумы рәисе Тәбрис Яруллин. | (полный текст новости)

  • 2015-05-14 08:58 Флюра Низамова: “Казанда тын ала алмыйм”
    14.05.2015 Җәмгыять Моннан ике-өч атна элек редакциябезгә Башкортстаннан кунак килеп төште. Хәер, ул соңгы 15 елда гына Башкортстанныкы, ә болай ул – үзебезнеке, үзебезнең Флюра. “Татарстан яшьләре”ндә чирек гасырга якын эшләп, Гадел Низам, Зөләйха Кыдашева псевдонимнары астында мәкаләләр язган, укучылар белән очрашкан, “Озын толым”, “Каз өмәсе” кебек чаралар оештыруда башлап йөргән, алып барган, җырлаган, редакция бәйрәмнәрендә, туган көннәрдә һәрберебезгә атап шигырьләр язган кеше ул. Аны күпләр эт-песиләр яратучы, ашарга дип сатып алган тере балыгын кызганып Казансуга җибәрүче, ярдәмгә мохтаҗ кешегә соңгы күлмәген салып бирергә әзер торучы кеше буларак та белә. Флюра апа хәзер Башкортстанда, туган авылы Иске Шахта яши, Казанга елына бер-ике генә килеп китә. Килгәч, билгеле, “Татарстан яшьләре”нә керми калмый. Кергән саен бөтен редакцияне туйдырырлык күчтәнәчләр төяп килә. Фәлән сәгатьтә килеп җитәм дисә дә, һәрвакыттагыча соңга кала. Бу юлы да ул гадәттәгечә төянеп, өчпочмаклар, балан бәлешләре пешереп, тавыклар кыздырып, алма-әфлисуннар күтәреп килеп керде. Ул пәйда булуга бүлмәдә ыгы-зыгы башланды, үзебезнекеләр, күрше редакцияләр керә башлады. Шулай итеп, берсе керә, берсе чыга, сөйләшә, хатирәләр белән уртаклаша торгач, сәгатьнең кичке 7 тулып киткәнен сизми дә калганбыз. Түбәндә – шул хәл-әхвәл белешү арасындагы әңгәмәбез. P.S. Флюра апа Казанга, “Татарстан яшьләренә” урау юллар аша килгән. Авылда мәктәпне тәмамлагач, ул Уфага барып, Нефть институтына укырга кергән, анда үзешчән сәнгатьтә катнашкан, Казанга килеп Илһам Шакировны якыннанрак күрү турында хыялланган. Ник дигәндә, кечкенәдән радиодан Илһам Шакиров моңнарын тыңлап үскән. Уфада ике курс тәмамлагач, “бу минеке түгел” дип Нефть институтын ташлаган да, комсомол оешмасыннан Чаллы төзелешенә юллама алган. Чаллыда штукатур-буяучы курсларын үтеп, эшли башлаган. Чаллыда бер ел тирәсе эшләгәч, Казанга килеп, татар филологиясе бүлегенә укырга кергән... – Син Илһам Шакировка егет кеше буларак гашыйк идеңме, әллә җырчы буларакмы? – Икесе дә булгандыр инде. Шулай да, күбрәк җырчы, кумир буларак күрәсем килә иде. Ул вакытта Башкортстанга “Азат хатын” (хәзер “Сөембикә”), “Казан утлары”, ”Совет мәктәбе” (хәзер “Мәгариф”), “Ялкын” журналлары килә иде. Бу журналларга бөтен укытучылар (ә минем әни укытучы), мәктәп, китапханәләр, авыл Советы языла иде. Мин килгән бер журналны укып, Илһам Шакировның фотоларын, аның турындагы язмаларны җыеп бара идем. Бервакыт “Казан утлары”на шигырьләр җибәрдем. Кайберләре Илһам Шакировка багышланган, кайберләре үземчә фәлсәфә кору иде. “Шигырьләрегез әйбәт кенә, тагын языгыз”, – дигән җавап килде. Канатланып китеп, тагын яздым. Ә беренче шигырьләрем 1975 елда “Азат хатын” журналында басылды. – Флюра апа, ул заманнардан бирле исәпләсәң, ким дигәндә, дүрт-биш китаплык шигырең җыелгандыр инде. Аларны туплап чыгару турында уйлаганың юкмы? – Әллә тагы... Шагыйрьлек исеме артыннан кууның ләззәтен күрмим мин. Яшьрәк чакта, ул заманда китап нәшриятының редакторы булып эшләгән Рафис Корбан китап чыгарырга тәкъдим иткән иде. Әллә ялкаулык, әллә үшәнлек шунда – әзерләп бирмәдем. Менә әле берничә көн элек кенә китап кибетенә кердем дә, андагы шигырь китапларының күплегенә исем китте. Сатып алучы гына сирәгрәк бугай... Китап чыгарам дисәң, хәзер түләүле нәшриятлар да җитәрлек. Пенсия акчасын җыебрак бара алсам (акча тотуда бер дә сакчыл түгелмен), кем белә, бер генә булса да китап чыгарырмын әле, бәлки. Авыл китапханәсенә бүләк итәргә булса да... – Ә ни өчен татар филологиясе бүлегенә кердең? Җыр буенча укымадың? – Консерваториягә керергә бик теләгем бар иде, әмма музыкаль белемем юк, нота да белмим. Хәзерге акылым белән уйлыйм инде – бәлки әзерләнү курсларына алган да булырлар иде. Шулай итеп, өр-яңадан беренче курста укый башладым, башлангыч курсларда гел бишкә генә барам, өстәвенә, җырлыйм. Күз өстендә каш инде кыскасы. 4 нче курста укыганда, җыр белән телевизордан күренә башлагач, мине ерак туганыбыз Зирәк абый эзләп тапты. Ә Зирәк абый Лима Кустабаеваның ире (Кустабаева – Татарстан Дәүләт җыр һәм бию ансамбле җитәкчесе – ред.). Укуымны тәмамлау белән мине, Марсель Сәлимҗановтан тартып алып диярлек, ансамбльгә эшкә кабул иттеләр. Ә Марсель абыйның мине театрга аласы килгән иде. Әлләни артистлык сәләтем дә булмагандыр бәлки, әмма яхшы гына җырлый идем. Ул чагында театрда җырчы актриса урыны буш иде. “Безгә эшкә киләсең. Берничә ай училищега йөрерсең, уйнарга гына өйрәнерсең әле”, – диде Марсель абый. Ә театрга мине, җырлаганымны ишетеп, Фуат Әбүбәкеров “өстерәп” килгән иде... Әйткәнемчә, театрга бармадым бит инде, бер ел тирәсе ансамбльдә җырладым. Ә аннан соң университеттагы диплом җитәкчем Альберт Яхин: “Син нишләп һаман җырлап йөрисең? Без сине җырга укыттыкмыни?!” – дип, Фәннәр академиясенә аспирантурага тәкъдим итте. Бу 1980 елның җәй ахыры иде. Өч ел укыдым аспирантурада, анда да күбрәк җырлап, концертлар куеп йөрдем... Уку тәмамланды, хәзер эшкә керергә кирәк бит инде. Минем бердәнбер белгән урын – “Татарстан яшьләре”. Ник дигәндә, алар төрле районнарга халык белән очрашырга чыгалар, җырлавым өчен мине үзләре белән алалар. Сирәк булса да, вак-төяк мәкаләләр дә язгалыйм. Ул чагында редактор – Харис Әшрафҗанов иде. Бу мине ала инде дип ышанып килдем “Татарстан яшьләре”нә. Әмма ул алмады. “Без сине җырчы буларак кына беләбез, язгалап кара әле, киләчәктә күз күрер”, – диде. Нәкъ шул мин эш эзләп йөргән көннәрдә Казанның үзешчән төркемнәрен җыеп, теплоход белән алып чыгып киттеләр. Төрле урыннарда туктыйбыз, җырлыйбыз. Шунда мине олы гына яшьтәге бер яһүд кешесе – Михаил Яковлевич Шульман күреп алды һәм Урицкий клубына җырларга чакырды. Андагы халык уен кораллары ансамбленә татарча җырлаучы кирәк икән. Ул мине Моторлар төзү заводы газетасына эшкә урнаштырды, тулай торактан бүлмә бирделәр. Атнасына 2-3 тапкыр репетициягә йөрибез. Ә минем һаман да “Татарстан яшьләре”нә барасым килә бит, тик һаман алмыйлар. Шулай йөри торгач, Нәбирә (Гыйматдинова. Ул Флюра ападан бер-ике курска соңрак укыган. – ред.): “Мин декретка китәм (комсомол өлкә комитетында яшь язучылар, шагыйрьләр белән эшли иде), кил минем урынга. Эше дә күп түгел”, – дип үз урынына чакырды. Шунна-а-ан, “обком комсомолда” эшли башлаган идем, миңа карата мөнәсәбәт тә үзгәрде, Әшрафҗанов үзе үк “Татарстан яшьләре”нә эшкә чакырды. Башта хатлар бүлегенә, хатларны теркәп-хисаплап баручы итеп алдылар, бераздан бүлеккә күчерделәр. Бу 1984 елның октябрь ае иде, ә эштән 2008 елның октябрендә киткәнмен. 24 ел эшләдем “Татарстан яшьләре”ндә... – Синең яныңа шул чагында ук халык җыела идеме? Мин “Т.Я.”га эшкә килгәндә, синең яныңа көн саен бер өер кеше керә иде. Кемдер сөйләшеп утыра, кемдер баш төзәтергә акча сорый... Син һәрберсенә чәй куеп, буфетка төшеп-менеп табын әзерләп, ашатып-эчертеп, акча биреп чыгара идең. Ник синең янга җыела иде алар? – Хатлар бүлегендә утырганда бик җыелмадылар алай. Исмәгыйль Шәрәфиев, хәзерге баш редактор, ул вакытта хатлар бүлеге мөдире иде, бер бүлмәдә утыра идек, ул шактый кырыс булды, кеше җыярга мөмкинлек бирмәде. Соңыннан килә башладылар инде... Йомшак агачны йорт баса диләр бит, барысына да якты йөз күрсәткәнем өчен җыелалар иде, күрәсең... – Көне буе кеше көе көйләп йөргәч, кайчан язарга өлгерә идең? – Мин бит төнгә кадәр утыра идем. Алай эшләгәнемне әллә ни күрмәгәннәрдер. Исмәгыйльнең мин иртән килмәгәнгә ачуы килә иде. Ә мин соң кайтам, соң ятам, иртән тора алмыйм... – Флюра апа, шул 24 ел эчендә ничә редактор “алыштырдың”? – Өч булды ахрысы. Исмәгыйльнең редакторлыгы аерым бер чор, иң зуры. Аның монда редактор булып килүе дә урау юллар белән булды. Туксанынчы еллар, үзгәреш, күтәрелеш чоры, “Идел” журналы ачылды. “Идел”нең беренче редакторы Римзил Вәлиев иде, ул Сәлмәнечне (Исмәгыйльне үзара шулай атый идек)үзенә чакырды. Ул киткәч, без ике кулсыз калган кебек булдык. Урынбасар вакытында ук бөтен коллективны бергә тотып торучы көч иде. Аннары “Шәһри Казан” ачылды, Хәлим Гайнуллин бездән берничә кешене үзе белән алып китте. – Ә монда кем калды? – Берничә ай редакторсыз эшләдек, аның вазыйфасын Миңназыйм (Сәфәров, хәзер “Ватаным Татарстан”ның баш редакторы – ред.) башкарды бугай. Буталчык еллар иде, демократизация башланды, бөтен коллективлар үзләренә-үзләре директор, башлык сайлыйлар, барысын да коллектив хәл итә. Безгә обкомнан кеше җибәреп карыйлар, берсен дә кабул итмибез, “тегесе кирәкми, монысы белән эшләмибез” дип кенә җибәрәбез. Редакторсыз утырабыз, газета чыга. Шуннан беренче секретарь Мурат Гаделшин килде дә, мин утырган бүлмәгә кереп, ишекне эчтән бикләп үк куйды. “Аңлавымча, барысын да син котыртып ятасың. Сез нигә бөтен кешене кире борасыз? Кем кирәк сезгә?” – ди бу. “Исмәгыйльне редактор итеп кайтарыгыз”, – мин әйтәм. Ә ул аларның кешесе түгел, система кешесе түгел. Шулай да: “Ярар, сөйләшеп карарбыз”, – диде. Сөйләшкәннәр, редактор булырга теләмичә бик озак тартышкан Исмәгыйль. Алай да ризалашып килде. Без җиңел сулап куйдык. Шуннан “Татарстан яшьләре”ндә хөррият башланды. Бик кызык эшләдек, әллә ниләр уйлап чыгардык. – Флюра апа, фатир алу вакыйгасын да сөйлә инде. Син тулай торактан фатирга күчми интектергәнсең дип әйтәләр... – 92 нче елның башы иде ул... Тиражның зур вакыты, Камал театрында бик шаулап “Озын толым” конкурсын уздырдык. Шамил Закиров (Камал театрының легендар директоры – ред.) банкет оештырды “Озын толым”нан соң. Банкетта Казан шәһәренең фатир бүлә торган кешесе дә утыра иде. Минем ул көннәрдә бик популяр булып киткән чагым. Шунда Исмәгыйль, мөмкинлектән файдаланыптыр инде: “Менә бу кызыбыз тулай торакта яши...” – дип сүз чыгарган. Сүз генә чыгарып калмаган, миңа фатир алу өчен артыннан йөреп, тәки үз дигәненә ирешкән. Ә минем яз көннәрендә нык кына чирләп ала, депрессиягә бирелеп торган гадәт бар. Фатирлы булуым турында хәбәрне шундый көннәрдә җиткерделәр. Зур бәхет бит инде бер караганда, ә минем шатланырга хәл юк. Һаман тулай торакта аунап ятам, берни эшлисе дә килми. Мартта бирелгән фатирга күчмичә суза торгач, май килеп җитте. Беркөнне редактор Миңназыйм Сәфәровны җибәргән мине күчерешергә. Миңназыйм мине тулай торактан җилтерәтеп чыгарды да, әйберләремне машинага төяп, фатирга илтеп тә бушатты. Шулай акрынлап яши башладым. Миңа 39 яшь тулды шул елның маенда. – Флюра апа, ни өчен кияүгә чыкмадың? – Кияүгә чыкмыйча ялгыз калуның төбендә комплекслар ятадыр, мөгаен. Очраган һәрбер кешене үзеңнән өстенрәк итеп күрү, аңа лаек түгелмен дип шикләнү... Аннан соң бер генә кешегә карап кату, акылны кертмичә хис белән генә яшәү... – Үкенәсеңме? – Үкенмим анысы. Бәлки кияүгә чыкмыйча гына бала табарга кирәк булгандыр. Әмма бездә авыл дигән нәрсә бар бит. Аның үз принциплары, сүзе, гайбәте... Үз вакытында өстемә җаваплылык алырга курыкмыйча бала тапкан булсам, бәлки бала белән дә кияүгә чыккан булыр идем. Ялгызлык – җаваплылыктан куркудан килеп чыга, минемчә... Син миннән боларны түгел, авыл турында сора... – Ярар, авыл турында сөйлә алайса. Кырык ел шәһәрдә яшәп, хәзер кире авылга күчтең дияргә була. Кайда яшәве рәхәтрәк? – Авылда! Бер мин генә түгел, күбебез укырга дип, йә эш эзләп яшь чакта саладан калага киләбез дә, шунда берегеп калабыз. Аннары гомеребез буена авылны сагынып яшибез. Кунакка гына кайтулар ул сагынуны баса алмый. Мин яшьлегемнең иң матур елларын Уфа, Чаллы, Казан тулай торакларында калдырдым. 39 яшемдә генә фатирга тиендем. “Татарстан яшьләре”нә эшкә килмәгән булсам, бәлки әле дә фатирсыз йөргән булыр идем, кем белә. Бу редакция миңа фатирны бер генә түгел, ике тапкыр бирде, рәхмәт! Әле авылда биш-алты ай яшәп алам да, чирле энекәшне карап торырга үземә алмашка кеше тапкач, Казанга килеп егылам. Фатирым зур, иркен. Ләкин ни хәлдер инде, өч-дүрт көннән авылны сагына башлыйм. Хет үкереп ела инде менә – авылдагы иркенлекне-хөрлекне шәһәр фатирындагы хөрлеккә һич тә алыштыра алмыйм. – Авылдагы шартлар, ни әйтсәң дә, мондагыдан яхшырак түгелдер бит инде? – Түгел инде, билгеле. Өйгә газ кергән, утын ягасы юк-юклыкка. Ә менә суны эчәргә чишмәдән ташыйм, башка кирәк-яраклар өчен ишегалдына кое казыттым. Ел саен мунчага утын хәс-тәрлисе бар. Киртә-коймалар тузып тора – аларын яңартасың... Язга чыккан саен өйне эчтән юасы, тышкы яктан сылыйсы-буйыйсы бар. Кыскасы, эш бер дә бетеп тормый. Кыш көне әллә ни зур эшләр юк, ә язга чыккач башлана инде... җир казу, чәчү-утырту, аннары утау... Бераздан җиләк вакыты җитә. Көзгә таба гөмбә җыю, кыяр-помидор тозлау, тагы әллә ниләр. Бу эшләрне бер дә авырсынмый башкарам, Ходай саулыктан гына аермасын. Әнә шулай гел хәрәкәттә, эш белән мәшгуль булганда, башым да шәбрәк эшли, шигырьләр туып тора. – Син авылда бик актив тормыш алып барасың – концертлар, кичәләр әзерләгәндә дә йөгереп йөрисен бугай? – И-и, анысы җан рәхәте инде аның! Сценариен да үзем язам, скетчларны да һәрвакыт яңартып торабыз. Җырлыйбыз да, сөйлибез дә, кирәк булса, чыгып биибез дә әле! Биш-алты кешелек кенә бик җитез әбиләр төркеме тупладык. Әби дигәндә үземне һәм миннән өлкәнрәк бер-ике апаны күздә тотам. Әле тагы яшьрәкләр дә бар. Шәһәрдә яшәгәндә, яшьрәк чакта, сәхнәгә еш чыксам да, соңгырак елларда бездәй комы коела башлаган үзешчәннәргә юл ябылды. Хәзер шуның “үчен” кайтарам рәхәтләнеп! Төрле фестивальләргә еш йөрибез, чит районнарга да чыгабыз. – Флюра апа, авылдан җибәргән язмаларыңда “авылга кайту” дигән гыйбарәгә бик киң мәгънә саласың кебек... – Әйе, әйе! Русиядәге һәм, гомумән, дөньядагы глобальләшү галәмәте бит инде бу – авылларны шәһәр йота бара. Вак балыкларны йотып җан асраучы дәү балык сыман. Ә шәһәр үзеннән-үзе кабара торган чүпрә камыры сыман нәрсә бит ул: халкы күбәя тора, кеше саны арткан саен, шуларга яңа эш урыннары табыла тора, бигрәк тә хезмәт күрсәтү өлкәсендә. Ил бюджетының иң зур өлеше дә шәһәрдә әйләнеп йөри. Ә бит, уйлап карасаң, шәһәр ипи дә, ит тә, сөт-май да, яшелчә дә җитештерми. Миллионлаган кешене авыл ашатырга тиеш. Әмма халыкның иң зур өлеше шәһәрләрдә яшәгән илне үз авылларыбыз гына туйдыра алмый – азык-төлекне чит илләрдән кертергә мәҗбүрбез. Димәк, машиналар, җиһазлар һәм кием-салым гына җитештерүче шәһәрләребез чит ил фермерларын яшәтә булып чыга. Ярый, бусы – икътисад балансы мәсьәләсе. Ә бүтән ягын алып карасак?! Халыкны калаларга куып кертеп, без хәзер җир-суыбызны, табигатебезне хуҗасыз калдырып барабыз. Милләтләр дә шулай бетә. Шәһәр яшьләрен күрегез: алар күтәреп эшләүне, физик хезмәттән тәм табуны белми дә. Башлары артык мәгълүмат белән шыплап тулган. Ярый әле, асфальттан булса да җәяү йөрүнең ни икәнен онытып бетермәгәннәр әлегә. Бар белгәннәре – интернет, телефон, смартфон, айпад – тагы әллә ниләр... Тере роботлар инде болар, уйлап карасаң. Табигать бетә, җир бетә, менә шул кызганыч миңа. Хөкүмәтнең сәясәте авылга борылмаган. Минем өчен авылның бөтен фаҗигасе – фермерларга мөмкинлек булмау. Аларга эшләргә ирек юк. Әгәр дәүләт авылга борылмаса, бетәбез ләбаса! Шәһәр халкының яртысын авылга кайтарырга кирәк. Эш булса, торакны үзе дә төзи ул. Авыл халкының күпчелеге пенсионерлар хәзер. – Казанның яңаруы, матурлануы сизеләме? Мондагы татар мохите, театрлар, концертлар сагындырмыймы авылда? – Казан көннән-көн матурлана бара, бусы хак. Искитмәле матур йортлар, спорт сарайлары калкып чыккан. Дүрт-биш ай гына килми торганда да нык үзгәрә икән шәһәр. Ышанмассың да бәлки: мин хәзер ташка, асфальтка кызыкмыйм. Шәһәрнең уңайлылыклары да үзенә тартмый. (Әлегә мин Казан кешесе югыйсә: фатирым, пропискам шушында бит әле). Ә театр һәм концертларга килгәндә, авылдагы өебездә телевизор, радио, телефон, интернет бар – яңалыкларны күреп-белеп барам. – Флюра апа, соңгы традицион сорау сиңа: киләчәккә планнарың нинди? – Калган гомеремне матур итеп авылда яшәп бетерергә инде. Минем шәһәрдә торасым килми. Авыллардан киләләр Казанны карарга. Ә мин монда тын ала алмыйм, үзебезнең тау, кырларым-урманнарым, этләрем, мәчеләрем җитми. Флюра Низамова җиләктән кайткач, ишек алдында; Бакчасында үстергән карбызны ашап утыра; Ул үзенә псевдоним итеп алган Кыдаш елгасы. Чулпан КАМАЛОВА 16 | (полный текст новости)

1   (Всего 1)

RSSportal.RU - крупнейший каталог русскоязычных новостных лент в формате RSS по различным тематикам, от бизнеса и образования до медицины и литературы. Новости в лентах обновляются несколько раз в сутки.

Яндекс.RSS
Бизнес
Автомобили
Hi-Tech
Кино
Здоровье
Мода
Новости
Музыка
Путешествия
Игры
Семья
Спорт
Шоу-бизнес
Культура
Политика
Экономика
Недвижимость
Юмор
Главные новости
Кулинария
Наука
На проверку
Другие ленты

Обратная связь